nii: quod credimus: & fide matris: & merito uirginis adiuuari. Quotiens mihi de inſtitutione moꝝ: & ſancteuitæ cōuerſione: dicendum eſt. ſoleo primo humanæ naturæ uim qualitatēqꝫ mōſtrare: & ꝗd effici poſſit oſtendere: ac iam īde audientis animum ad ſpecies incitare uirtutū ne nihil ꝓſit ad ea uocari: quæ forte ſibi impoſſi-bilia eſſe præſenſerit. Nunꝗͣ .n. uirtutū uiā ualemus īgredi: niſi ſpe ducamur comite. Siꝗdem appetēdi oīs conatus perit: cōſeq̄ndi deſperatione. Quē ego exhortatiōis ordinē cū in aliis quoqꝫ opuſculis tenuerim: tū hic maxime obſeruandū puto: ubi eo plenius naturæ bonū declarari debet: quo inſtituēda eſt uita ꝑfectior: ne tāto remiſſior ſit ad uirtutē aīus ac tardior: ꝗͣto minus ſe poſſe credat: & dū ꝙ ineſſe ſibi ignorat: id ſe exiſtimat nō hab-re. Proferēda ſemꝑ in notitiā ea res eſt: cuius uſus deſideratur. & explicādū quicꝗd bonū natura pōt: cū quicꝗdpoſſe ꝓbat̉: implendum eſt. Hæc igitur prima ſanctæ ac ſpiritalis uitæ fundamēta iaciant̉: ut uires ſuas uirgoagnoſcat: quas demū bene exercere poterit. cū eas ſe habere didicerit. Optima. n. incitamēta ſunt cū docet̉ aliqꝫpoſſe: qd̓ cupiat. Nā in bello ea exhortatio maxima eſt: eaqꝫ plurimū auctoritatis habet: quæ pugnatorē de uiribus ſuis admonet. Primū itaqꝫ debes naturæ humanæ bonū de eius auctore metiri: deo ſcilicet qui cū uniuer-ſa mūdi & quæ intra mūdū ſunt: opera bona: & ualde bona feciſſe referatur: ꝗͣto putas præſtātiorē ipſum homnē fecit: ꝓpter quē oīa etiā intelligit̉ illa cōdidiſſe? quē dū ad imaginē & ſimilitudinē ſuā facere diſpoſuit: anteqͣ faceret: qualē eſſet facturus oſtēdit. Deinde cū ſubiecit ei uniuerſa aīalia: cūqꝫ etiā cōſtituit eoꝝ dominū: quauel mole corporis: uel uiriū magnitudine: uel armis dētiū: multo ualētiora hoīe fecerit: de clarat qͣto pulchri.us ſit homo ipſe cōditus. quem uel ex hoc uoluit naturæ ſuæ intelligere dignitatē: dum fortia ſibi ſubiecta miratur aīalia Neqꝫ .n. nudū illū ac ſine præſidio reliquit: nec diuerſis periculis uelut expoſuit infirmū ſed quē inermē extrinſecus fecerat: melius intus armauit: rōne ſcilicet atqꝫ prudētia: ut per intellectū uifgorēqꝫ mentis: quocæteris præſtabat aīalibus factorē oīum ſolus agnoſeret: & īde ſeruiret deo: unde alijs dominabatur. quē tamēiuſticiæ dominus uolūtariū eē uoluit: nō coactu. Et ideo reliꝗt eū ī manu cōſilii ſui. Poſuitqꝫ ante eū uitā & mo-tē: bonū & malū: & qd̓ placuerit ei: dabit̉ illi. Vnde etiā in Deuteronomio legimus: uitā & mortē dedi ante faciem tuā: benedictionē & maledictionē: elige tibi uitā: ut uiuas. Hinc iā ꝓuidendū eſt: ne forte illud remordeat te: in quo temere. imperitū uulgus offendit. Et ideo non uere bonū factū hoīem putes: ꝗa is facere malū pōtnec ipſa naturæ uiolētia aſtringit̉ ad īmutabilis boni neceſſitatē. Nā ſi diligenter retractes: & ad ſubtiliorē intelectū cogas aīum. hinc tibi melior ſtatus hoīs: ac ſuꝑior apparebit: unde putatur inferior. In hoc. n. gemini itineris diſcrimine: in hac utriuſqꝫ partis libertate rationabilis aīæ decus poſitū eſt. Hinc in ꝗͣ totus naturæ noſtræhonor conſiſtit: hinc dignitas: hinc deniqꝫ optimi quiqꝫ laudē merent̉: hinc præmium. nec eſſet oīno uirtus ul-la in bono ꝑſeuerātis: ſi is ad malū tranſire nō potuiſſet. Volēs nāqꝫ deus rationabilē creaturā uolūtarii bōi mu-nere: & liberi arbitrii poteſtate donare: utriuſqꝫ partis poſſibilitatē hoī inferendo: ꝓprium eius fecit eſſe: qd̓ ueſit: ut boni ac mali capax: naturaliter utrūqꝫ poſſet: & ad alterutrū uoluntatē deflecteret. neqꝫ .n. aliter ſpōtanethabere poterat bonū niſi ea creatura quæ etiam malum habere potuiſſet. Vtrūqꝫ nos poſſe uoluit optimus creator. ſed unū facere: bonū ſcilicet. qd̓ & imperauit: maliqꝫ facultatē: ad hoc tantum dedit: ut uolūtatē eius. ex noſtra uolūtate faceremus. qd̓ cum ita ſit: hoc quoqꝫ ipſum: ꝙ etiam mala facere poſſumus: bonū eſt: bonum inꝗͣ: quia boni partē meliorē facit. Facit .n. ipſam uolūtariā ſui iuris: nō neceſſitate deuictam: ſed iudicio liberamlicet .n. nobis eligere: refutare: probare: reſpuere: nec eſt quo magis rationabilis creatura cæteris præferat̉ niſiꝙ cum oīa alia cōditionis tantū ac neceſſitatis bonum habeant: hæc ſola habeat etiam uoluntatis. Sed plærioimpie: nō minus ꝗͣ imperite cū ſuꝑ ſtatu hoīs q̄rit̉: uereor dicere: qͣſi repræhendētes opus domini: talē illū aiūtdebuiſſe fieri: ꝗ oīno facere nō poſſet malū. Dicit itaqꝫ ei figmētū: ꝗ ſe finxit: ꝗͥd me feciſti ſic? & īprobiſſimi ho-minū dū diſſimulāt idipſum bene admīſtrare: qd̓ facti ſunt: aliter ſe factos eē malūt: ut ꝗ uitā ſuā emēdare nōIūt: uideāt̉ emēdare uelle naturā. cuius bonū ita generaliter cūctis īſtitutū ē: ut in gētilibus quoqꝫ hoībus. ꝗ ſine ullo cultu dei ſunt: ſe nōnunꝗͣ oſtēdat: ac ꝓferat. Quā multos .n. philoſophoꝝ & audiuimus: & legimus: &ipſi uidimus caſtos: patiētes: modeſtos: liberales: abſtinētes: benignos: & honores mūdi ſimul& delitias reſpuentes: & amatores iuſticiæ: nō minus ꝗͣ ſciētiæ. Vnde q̄ſo hoībus aliēis a deo iſta: qͣ deo placēt? Vnde āt illis bōaniſi de naturæ bono? Et cū iſta quæ dixi: uel oīa in uno: uel ſingula in ſingulis haberi uideamus. Cū oīum natira una ſit: exēplo ſuo: ſibi inuicē oſtēdūt: oīa in oībus eē poſſe: quæ uel oīa in oībus: uel ſingula in ſingulis inue-niāt̉. Q uod ſi etiā ſine deo hoīes oſtēdūt: qͣles a deo facti ſūt: uide ꝗd Chriſtiani facere poſſūt: quoꝝ ī melius ꝑChriſtū natura & uita inſtructa eſt: & ꝗ diuinæ quoqꝫ gratiæ iuuant̉ auxilio. Age iā ad aīæ noſtræ ſecreta ue-niamus: ſeipſum unuſꝗſqꝫ attētius reſpiciat. Interrogemus ꝗd de hoc ſentiāt ꝓpriæ cogitationes: ferant ſententiam de naturæ bono ipſa cōſciētia inſtruamur domeſtico magiſterio animi: & mētis bona nō aliunde magisquæqꝫ: q̄ ab ipſa mēte diſcamus. Quid illud obſecro eſt ꝙ ad oē peccatum aut erubeſcimus: aut timemus? &culpā facti nūc rubore uultus: nūc pallore: mōſtramus? ac trepidāte aīo: ēt ī mīmis delictis teſtē effugimus? coſcientia remordemur? Ex diuerſo aūt ī oī bono læti cōſtātes: intrepidi ſumus? Idqꝫ ſi occultū ē: palā ēt fieri cupmus? & uolumus? niſi ꝙ teſtīonio ſibi ē ipſa natura: q̄ hoc ipſo declarat bonū ſuū: quo ei malū diſplicet: & du-bono oꝑe cōfidit: ꝗd ſolū eā deceat oſtēdit. Hinc illud eſt: qd̓ freq̄nter carnifice occulto: in auctorē ſceleris cōſciētiæ tormēta deſiuiūt: & latētē reū ſecreta mētis pœna ꝑſeꝗt̉. Nec ullus poſt culpā impunitatis locus eſt: difit reatus ipſe ſuppliciū. Hinc eſt: ꝙ ecōtrario innocēs ēt īter ipſa tormēta fruit̉ cōſciētiæ ſecuritate: & cū de pona metuat: de innocentia gloriat̉. Eſt. n. inꝗͣ in aīs naturalis q̄dam (ut ita dixeri) ſanctitas qͣ uelut in arce animipræſidēs: exercet mali bōiqꝫ iudiciū: & ut hōeſtis: rectiſqꝫ actibus fauet ita ſiniſtra oꝑa cōdēnat: atqꝫ ad cōſcietiæ teſtimoniū: diuerſas partes domeſtica qͣdam lege diiudicat. Nec ullo ꝓrſus ingenio: aut fucato aliquo argirtorum