¶ Diui Hieronymi Epiſtolarum Tertius Secundæ partis tractatus continēs epiſtolares expoſitiones quorūdam Pſalmorum & Cantici canticorum ſecundum Origenem ē græco traductum.¶ Beati Hieronymi preſbyteri epiſtola ad Cyprianum preſbyterum pſalmum. lxxxix. qui Moyſi inſcribꝰdelicet pſalmus: Domine refugium factus es nobis exponentis.RIVS Te Cypriane præſbyterorū ſtudioſiſſime de illoꝝ numero ſuper quibus ardiuit Moyſes elige preſbyteros: quos tu ipſe ſcis dignos eſſe: tantū epiſtolis nouerā& beati uiri uocabulum conſecutū: qui legem dei die ac nocte meditatur. Nunc aūquia exterioris quoqꝫ hoīs nobis inuicem facta eſt cognitio: & poſt ſalutationē duceſqꝫ complexus: quibus ſibi amicitia copulatur: ut probes ueꝝ eſſe quod audierasſtatim a me poſtulas: ut difficillimum pſalmū: qui apud græcos & latinos octogeſmuſnonus inſcribitur tibi ediſſerā: non compoſita uerborū oratione plauſuqꝫ popiIlari: qui ſolet imperitoꝝ aures decipere atqꝫ palpare: ſed oratione ſimplici & eccleſiaſtici eloquii ueritate: ut .ſ. interprætatio noſtra nō alio interpræte indigeat: quod plariſqꝫ nimiū diſertis accidere ſolet: ut maior ſit intelligētiæ difficultas in eoꝝ explanationibus: ꝗͣ in his quæ explanare conantur. Aggrediar opus difficillimū: & ſanctaꝝ præcū tuarū fulctus auxlio illius uerſiculi recordabor: Dominus dabit uerbū euāgelizātibus uirtute multa. Ac primū ſciēdū ꝙ pſalmiiſtius iuxta hebraicū titulus ſit: Oratio Moyſi uiri dei: iuxta. lxx. Oratio Moyſi hoīs dei. Inter hoīem autē & urū quid īterſit: ſancta ſcriptura nos doceat. Loquit̉ quinquagenarius ad Heliā. Homo dei rex uocat te. Cui illereſpōdit. Si hō dei ego ſum: deſcēdat ignis de cælo: & cōmedat quinquagīta uiros tuos & te. Ad Timotheū quoque apoſtolus ſcribit. Tu autē homo dei hæc fuge. Porro de uiro dei idē apoſtolus inſtruit. Volo aūt uos ſcire:ꝙ oīs uiri caput Chriſtus ē: caput autē mulieris uir: caput uero Chriſti deus. Iſte uir ē ꝗ caput uelare nō debet:cū ſit imago & gloria dei: & quotidie Paulus loquit̉. Nos aūt reuelata facie oloriā dei cōtēplātes in eandē imaginē tranſformamur a gloria in gloriā: ſicut a domini ſpiritu. Et in alio loco: Donec ꝑueniamus in uirū ꝑfectū:in menſurā etatis plenitudinis Chriſti. Siue igitur uiri ſiue hominis appellatio ſancto uiro cōpetit: & ei ꝗuidi-deū facie ad faciē: & ſalua facta aīa eius: cuius ore creaturarū mundi: eoꝝ dūtaxat quæ uiſibilia ſunt cōditionehoīs & oīs retro hiſtoriæ didicimus ueritatē: qui nō ſolū nobis quinqꝫ reliquit libros: Geneſim: Exodū: LeuiticūNumeros: & Deuteronomiū: ſed undecim quoqꝫ pſalmos ab octogeſimonono: cuius principium eſt: Domin-refugiū factus es nobis: uſqꝫ ad nonageſimūnonū: qui inſcribitur pſalmus in cōfeſſiōe. Quod autē in pleriſocodicibus nonageſimuſoctauus habet titulū pſalmus Dauid: in hebraico nō tenet̉: Hanc habēte ſcriptura ſancta cōſuetudinē: ut oēs pſalmi qui cuius ſint: titulos nō habent: his deputent̉: quoꝝ in prioribus pſalmis noīacontinentur. Q uattuor aūt pſalmi ſunt: qui habent oratiōis titulū. ſextuſdecimus qui inſcribitur oratio Dauio& incipit: Exaudi domine iuſtitiā meam. Et octogeſimuſquintus: Inclina domine: ſimiliter Oratio Dauid. Etoctogeſimuſnonus qui nunc in manibus eſt: Domine refugiū factus es nobis. Et centeſimuſprimus: qui habettitulum Oratio pauperis: cū anxius fuerit: & in conſpectu domini effuderit præcem ſuā Dauid: & pauper: qucum diues eſſet: pro nobis pauper factus eſt: refertur ad Chriſtū: qui ſedit ſuper pullū aſinæ: iuxta Zachariampauper atqꝫ māſuetus. Moyſes aūt per quem dominus legem dedit: cuius ore audiuimus loquētem deū: facia-mus hoīem ad imaginem & ſimilitudinē noſtram: ſtatimqꝫ infertur: & fecit deus hoīem ad imaginem dei fecitillum: maſculū & fœminam creauit illos. ab initio conditiōis hōis uſqꝫ ad mortem & reſurrectiōem oīa explicatqualis creatus ſit: quāto uiuat tempore: quid agat in ſæculo: quem fructū uitæ habeat: ꝓpter quid laboret: quoire contendat. & quoniā qui ſcribit homo eſt: ſub ꝑſona eius de omni generis humani cōditione teſtatur. Suntautem qui hunc pſalmū ſiue orationē ad iſraeliticū populum referant: qūo in ſolitudine offenderit deum atqu-conciderit: & non meruerit terram ꝓmiſſionis intrare: proqꝫ patribus ingreſſi ſunt filii: & rurſum placatum expectent deum: ꝙ in Chriſti compleatur aduentu. Oratio iuxta grāmaticos omnis ſermo loquētium eſt: cuiusæthymologiā ſic explicant. Oratio eſt oris ratio. In ſcripturis aut ſanctis difficile oratiōem iuxta hunc ſenſumlegimus: ſed eam quæ ad præces & obſecratiōes ꝑtinet. Aiunt hebræi uno pſalmorū uolumine quinqꝫ librocontineri: a primo uſqꝫ ad quadrageſimū: & a quadrageſimoprimo uſqꝫ ad ſeptuageſimūprimum: & a ſeptua-geſimoſecūdo uſqꝫ ad octogeſimuoctauū: & ab octogeſimonono: qui quarti libri initium eſt: & quē nunc diſſirimus uſqꝫ ad centeſimūquintum. In quorum oīum fine duplex amen poſitū eſt: quod. lxx. tranferunt fiat fiat& a centeſimoſexto uſqꝫ ad finem inſtar. xii. ꝓphetarū: qui & ipſi cum ꝓprios libellos ediderint: unius nominuoluminis continētur. Illud aūt quod pene præterii: aſſerens inter. xi. Moyſi pſalmos etiā nonageſimūoctauūeē: in quo poſitum eſt: Exaltate dominum deum noſtrū: & adorate ſcabellum pedū eius. Moyſes & Aaron inſacerdotibus eius: & Samuel in eis qui inuocant nomen illius. Videtur noſtræ ſententiæ cōtraire: qūo Moyſi ſitqui Samuelē nominat: quem multa poſt tꝑa fuiſſe cognouimus. Cuius quæſtionis facilis ſolutio eſt: ꝓphetarūnomen eſſe Samuelis: qui tanti meriti fuit: ut cū Moyſe poneretur. In Hieremia. Si ſteterint Moyſes & Samueliuxta illud exemplū quando homo dei loquitur in Samaria ad altare: Hæc dicit dominus. Ecce filius naſcetu-domui Dauid: loſias nomen eius. Sciamus quoqꝫ errare eos qui omnes pſalmos Dauid arbitrantur: & nō eorūquoꝝ noībus īſcripti ſunt. Vnde & hūc pſalmū uolūt ſub noīe moyſi a Dauid eē cōpoſitū: ꝙ .ſ. legis lator cōenhumani generis offenſam & calamitatē: & deinde expectationē ſalutis ſacro ore deſcribat. Dominus habitacū