datim quæ ab euāgeliſta ſint poſita: & tu Beteleē terra Iuda. pro terra iuda in hebraico habet Ephrata. In. lxxdomus ephrata. Nequaꝗͣ minima es in ducibus iuda. Quod in. lxx. legitur: modicus es: ut ſis ī milibus Iuda.In hebræo paruulus es: in milibus Iuda. Senſuſqꝫ cōtrarius ē. lxx. ſibi in hoc dūtaxat loco & hebraico cōcordāteEuāgeliſta enim dixit ꝙ nō ſit paruulus ī ducibus Iuda: cū e regione ſit poſitū: paruulus ꝗdē es & modicus: ſedtamē de te mihi ꝑuo & modico: egredit̉ dux in Iſrael ſecūdū illud apoſtoli: elegit infirma mūdi deus: ut cōfun-dat fortia. Porro qd̓ ſeꝗtur: ꝗ regat: uel qui paſcat populū meū iſrael: aliter in ꝓpheta eē: ꝑſpicuū ē. Hoc repliconō ut euāgeliſtas arguā falſitatis (hoc quippe īpioꝝ ē: Celſi: Porphyrii: Iuliani) ſed ut reprehēſores meos arguam īperitiæ: & īpetre ab eis ueniā: ut concedāt mihi in ſimplici epiſtola quod in ſcripturis ſanctis uelint nolinapoſtolis cōceſſuri ſūt. Marcus diſcipulus Petri ita ſuū ordit̉ euāgeliū. Prīcipiū euāgelii ieſu chriſti: ſicut ſcriptūē ī Eſaia ꝓpheta: ecce ego mitto angelū meū ante faciē tuā: ꝗ præparabit uiā tuā ante te. uox clamātis in deſertoparate uiā dn̄i: rectas facite ſemitas eius. Hoc exēplū ex duobus ꝓphetis cōpoſitū eſt: de Malachia uidelicet &Eſaia. Nā primū qd̓ dicit̉ ecce ego mitto angelū meū ante faciē tuā: ꝗ præparabit uiā tuā āte te in Malachia infine ſcriptū ē. Sequēs aūt: uox clamātis ī deſerto & cætera: in Eſaia legimus. & quō Marcus ſtatim in principiouoluminis ſui poſuit: ſicut ſcriptū ē in Eſaia ꝓpheta: ecce ego mitto angelū meū: qd̓ non ſcribit̉ in Eſaia ut di-ximus: ſed ī Malachia: in nouiſſimo. xii. ꝓphetaꝝ? Soluat hāc quæſtiunculā īperita preſumptio: & ego errorisueniā deprecor. Idē Marchus īducit ad phariſæos ſaluatorē loquētē. Nunꝗͣ legiſtis quid fecerit Dauid: quan-do neceſſitatē habuit: & eſuriuit ipſe: & ſocii eius: quō ingreſſus ē domū dei ſub Abiathar pōtifice: & panes propoſitiōis comedit: ꝗbus nō licebat ueſci. niſi ſolis ſacerdotibus. Legamus ſamuelē ſiue ut in cōmuni titulo habetur: Regnorū libros: ibiqꝫ reperimnus nō Abiathar ſcriptum eē: ſed Abimelech pontificem: qui poſtea a Doechcū cæteris ſacerdotibus: Saul iubēte: percuſſus ē. Pergamus ad apoſtolū Paulū: ſcribit ad Corinthios. Si enī cognouiſſent dominū gloriæ nō crucifixiſſent. ſed ſicut ſcriptū ē. qd̓ oculus nō uidit nec auris audiuit: nec in cor-hoīs aſcēdit: quæ preparauit deus diligentibus ſe. Solent in hoc loco apocryphoꝝ quidā deliramēta ſectari: &dicere ꝙ de apocaſypſi Heliæ teſtimoniū ſūptū ſit: cū in Eſaia iuxta hebraicū ita legat̉. A ſæculo nō audieruntnec auribus ꝑceperūt. Oculus nō uidit dēus abſqꝫ te quæ preparaſti expectātibus te. hoc. lxx. multo aliter tran-ſtulerūt. A ſæculo non audiuimus: neqꝫ oculi nr̄i uiderunt deū abſqꝫ te. & oꝑa tua uera: & facies expectantibuste miſericordiā. Intelligimus unde ſūptū ſit teſtimoniū: & tamen apoſtolus non uerbum expreſſit e uerbo: ſedϖέριφράστικός eūdem ſenſū alijs ſe rmonibus indicauit. In epiſtola ad romanos idem apoſtolus Paulus exēplū de Eſaia ſumēs: ecce inquit ponā in ſyon lapidē offēſionis: & petrā ſcandali: diſcordat a tranſlatione ueteri& tamē cū hebraica ueritate cōcordat. in. lxx. enim cōtrarius ſenſus ē. Nō ut lapidi offenſiōis occurreretis: necut petræ ruinæ. Cū apoſtolus quoqꝫ Petrus hebræis: pauloque conſentiēs ita poſuerit incredulis autē lapis of-fenſiōis & petra ſcādali. Ex quibus uniuerſis ꝑſpicuū ē apoſtolos & euāgeliſtas in īterpretatiōe ueterū ſcriptu-raꝝ: ſenſū quæſiſſe: non uerba: nec magnoꝑe de ordīe: ſermonibuſqꝫ curaſſe. cum intellectui res pateret. Lucasuir apoſtolicus & euangeliſta ſcribit Stephanū primū Chriſti martyrem in iudaica cōciōe narrantē ī. lxxv. animabus deſcēdit Iacob in ægyptū: & defunctus ē ipſe: & patres noſtri tranſlati ſūt in Sychem: & poſiti ſunt inſepulchro: qd̓ emit abrahā precio argēti a filiis Emmor patris filii Sychem: hic locus in Geneſi multo aliter inuenit̉. ꝙ .ſ. abrahā emit ab Ephrō Etheo filio Seor iuxta Hebrō quadringētis dragmis argēti ſpelūcā duplicem& agrū circa eā: ſepelieritqꝫ in eā Sarā uxorē ſuā: atqꝫ in eodē legimus libro poſtęa r̄uertētem de Meſopotamialacob cū uxoribus & filiis ſuis: poſuiſſe tabernaculū ante ſalē urbem Sychimoꝝ quæ ē in terra Canaā: & habitaſſe ibi: & emiſſe partē agri ī quo habebat tentoria ab Emor patre Sychē cētū agnis: & ſtatuiſſe ibi altar̄ & īuocaſſe ibi deū iſrael. Abrahā non emit ſpecū ab Emor patre Sychē: ſed ab ephron filio Seor. nec ſepultus eſt ī Sychem: ſed in Hebrō quæ corrupte dicit̉ arboch. Duodecim autem patriarchæ nō ſūt ſepulti ī arboch: ſed ī Sy-chem ꝗ ager nō eſt emptus ab abrahā: ſed a Iacob. Differo ſolutionē iſtius quæſtiunculæ: ut obtrectatores meiquærant: & intelligāt non uerba in ſcripturis cōſiderāda ſed ſenſū. xxi. pſalmi iuxta hebræos idipſū exordiumeſt: qddris locutus eſt ī cruce. Heli heli lamazabathani. quod īterpretatur deus meus deus meus quare me de-reliquiſti? Reddāt rōnē cur. lxx. tranſlatores interpoſuerūt: reſpice me. ita enī uerterunt deus deus meus reſpice me. quare me dereliꝗſti? Reſpondebūt utiqꝫ nihil dāni in ſenſu eſſe: ſi duo uerba ſint addita. Audiāt & a menō ꝑiclitari ęcleſiarū ſtatū: ſi celeritate dictātis aliqua uerba dimiſerim. Longū eſt nūc euoluere: quanta. lxx. deſuo addiderint: quāta dimiſerint: q̄ in exemplaribus eccleſiæ obelis: aſtericiſqꝫ diſtincta ſūt. Illud enim qd̓ le-gimus in Eſaia: beatus qui habet ſemen in ſyon: & domeſticos ī Hieruſalem: ſolent hebræi derider̄ cū audierītnecno & ī amos poſt deſcriptionem luxuriæ ſtantia putauerūt hæc & nō fugientia: re uera ſenſus rhetoricus &declamatio Tulliana: ſed ꝗd faciemus ad auctenticos libros ī ꝗbus hæc nō fuerūt aſcripta: & cætera his ſimiliaquæ ſi ꝓferre nitamur: infinitis libris opus eſt. Porro quāta dimiſerint: uel aſterici teſtes ſūt: ut diximus: uel no-ſtra īterpretatio ſi a diligenti lector̄ traſlatiōi ueteri cōferat̉: & tamen iure. lxx. editio obtinuit ī eccleſiis: uel ꝗaprima eſt: & āte Chriſti facta aduentū: uel ꝗa ab apoſtolis ī ꝗbus tamen ab hebraico nō diſcrepat uſurpata/ Acſa aut Proſelit̓us: & cōtenhoſus īterpres: qui nō ſolū uerba: ſed & etymologiā uerboꝝ trāſferre cōatus eſt: iureꝓiicitur a nobis. Quis enī ꝓ frumento & uino & oleo poſſit uel legere uel intelligere χέυ μα οπωρινονσ ſiꝰπυου ſἀ: qͥd̓ nos poſſumus dicere fuſionem: pomationemqꝫ & ſplendentiam: Atqui non ſolum hebræi habent