Primū vtrū homī cōueniat agere ꝓpter fineꝫ.Scd̓m vtrū finis humane vite ſit beatitudo.Tertiū vtrū beatitudo ſit bonum deſiderabl̓e.¶ Ad pͥmum dubiū reſpondet ſanctus Tho. pͥma ſcd̓e. q. j. ꝙ actionū que ab hoīe agunt̉: illeſole ꝓpͥe dicunt̉ humane que ſunt ꝓpͥe hoīs inqͣtum eſt hō. differt aūt hō ab alijs irrationalibus creaturis in hoc ꝙ eſt dn̄s ſuoꝝ actuū qd̓ſit prationem ⁊ voluntatem. Ille itaqꝫ actiōesꝓprie humane dicunt̉ que ex volūtate deliberata ꝓcedunt. Alie ꝟo non ꝓprie humane ſuntſicut dum mouet pedem: vel fricat barbaꝫ alijsintentus ⁊ ſimilia: licet ſint homīs iſte actiōesſcd̓e non ſunt ꝓpter finem ex qͥbus hō nec mereri poteſt nec demereri. Sed pͥme actōes ad finēſunt dirigende. Inquit nanqꝫ ph̓s in. ij. phiſi.Finis eſt pͥncipium in oꝑabilibus ab hoīe. Etin. ij. ethi. aſſerit. Fine omēs operant̉. Et iteꝝ īij. phiſi. Non ſolū intellectus ſꝫ natura agit propter finem. Et in. ij. Methaphiſice. Qui infi.nitum faciūt auferūt naturam boni. Cū itaqꝫ finis ſit qͥ mouet agentem ⁊ licet in executione ſitpoſterior: tamen pͥor eſt in intentiōe agentis: ethabet ratōꝫ cauſe: ꝓpterea ad hoīem ſpectat vtagat ꝓpter finem. Ad ſcd̓m dubiuꝫ rn̄det Riccardus in. iiij. di. xlix. ꝙ vltimus finis humanevite eſt beatitudo. vt ait Augꝰ. li. viij. de ciui.dei. Finis boni appellat̉ quo quiſqꝫ cum ꝑuenerit beatus eſt. Et idē li. xix. de ciui. dei. Illud ēfinis boni ꝓpt̓ qd̓ appetēda ſunt cetera. ip̄m aūtꝓpt̓ ſeip̄m. Et. xxij. li. de ciui. dei Finis inquitnr̄ eſt ꝑuenire ad illud regnū cuiꝰ nullꝰ finis eſtEt apl̓us ad Roma. vj. Habetis fructū veſtꝝin ſanctificatiōe: finem ꝟo vitam eternam. Shic orit̉ difficultas quoniā cum beatitudo ſit inip̄o deo. ⁊ beatitudo eſt finis humane vite etiāerit finis omniū creaturarū. Nam vt inqͥt Dionyſius in libro de diuinis nominibus. Deꝰ cōuertit omnia ad ſeip̄m tanqͣꝫ ad vltimum finemAd qd̓ dicit Tho. pͥma ẜe. q. j. ꝙ ſicut colligit̉ex dictis Ariſto. ij. phiſicoꝝ. et. v̓. methaphi.Finis dicit̉ duplicit̓ .ſ. vel eius terminꝰ in quoid eſt ip̄a res in qua ratio boni inuenit̉ vl̓ vſusſiue adeptio illius rei. Sicut ſi dicamꝰ ꝙ motꝰcorporis guis finis eſt vel locus inferior vt resvel hoc qd̓ eſt eſſe in loco inferiori vt vſus. Etfinis auari eſt vl̓ pecunia vt res. vl̓ poſſeſſio pecunie vt vſus. Si ergo loquamur de vltimo fine hoīs qͣꝫtum ad ip̄am rem que eſt finis. Sic īvltimo fine hoīs oīa creata ꝯueniunt: qꝛ deꝰ eſtvitimus finis hoīs ⁊ omniū aliarū rerū. Si autem loquamur de vltimo fine hoīs qͣꝫtū ad conſecutionē finis. Sic in fine hoīs nō cōmunicātcreature irrationales. Naꝫ ⁊ homo et alie creature rōnales conſequunt̉ vltimū finē cognoſcēdo ⁊ amando deū: qd̓ non cōpetit alijs creaturis que adipiſcunt̉ vltimū finē inqͣꝫtum participant aliquam ſimilitudinem dei ẜm ꝙ ſunt vlviuunt vel etiam cognoſcunt ẜm inſtinctuꝫ nature: licꝫ non ꝑ rōeꝫ vel intellectum. Ideo magiſter pͥma di. ij. dicit. Fecit deus creaturaꝫ rationalem vt ſummū bonū intelligeret: intelligēdo amaret: amādo poſſideret: ⁊ poſſidēdo frueretur. Quare vt Auguſtinus docet in li. lxxx.iij. q. Non cadit in aliqua rōne carentia vt btāſint. ¶ Tertiū dubium fuit vtrū btītudo ſit bonum deſiderabile. Et poſſet qͥs arguere ꝙ nonnam nullū bonū incognitum eſt deſiderabile. hͦptꝫ. Quia bonū apprehēſum eſt obiectū appetitus: vt inqͥt Ariſto. in. iij. de aīa. Iō Augꝰ. li.x. de trini. c. j. ait. Firmiſſime nouimus amari:niſi nota non poſſe. Sꝫ beatitudo eſt bonū incognitum. gͦ nō eſt bonum deſiderabile. Philoſophi qͥdem multo ſubtiliter elaborarūt vt de beatitudine ac ſummo bono cognitionē inuenirēt.Et vt Lactantius ſcribit in pͥncipio pͥmi lib̓. diuinarū inſtitutionum. Neqꝫ adepti ſunt quodvolebant ⁊ operā ſimul atqꝫ induſtriam ꝑdiderunt. hoc ideo dixit. quia vt recitat Auguſtinꝰli. xix. de ciui. dei. Marcus varro notauit ducentas octogintaocto falſas opiniones de beatitudine: qͣs ph̓i ſuo ingenio adinuenerūt. Auguſtinꝰ etiā in. xiij. de tri. aſſerit qͦſdaꝫ poſuiſſebtītudinem in voluptate corꝑis: qͦſdam ī voluptate animi. qͦſdam in alijs rebus puta in diuitijs vel honoribus ⁊ hmōi. vt etiā ſcribit Ariſto. in. j. ethicoꝝ. De his ad hoc ita loquit̉ Lactantius li. iij. diuinaꝝ inſtitu. Epicurus ſummum bonuꝫ in voluptate animi eſſe cenſet. Ariſtippus in voluptate corporis. Caliphon ⁊ Dinomachus cirenaici honeſtatem cum voluptate iunxerunt. Diodorus in priuatione dolorisſummum bonū poſuit. Hieronymus in non dolendo. Peripatetici autē in bonis anime et corporis ⁊ fortune. Erilli ſummū bonū eſt ſciētia.Zenonis cū natura congruent̓ viuere. Quorūdam ſtoicoꝝ ꝟtuteꝫ ſeqͥ Ariſtotelis in honeſtate ac ꝟtute ſummū bonum collocauit. Hec ille.Sꝫ infra de Epicuro ita ſequit̉. Epicuri diſciplina multo celebrior ſꝑ fuit qͣꝫ ceterorū: non qꝛveri aliqͥd auferret: ſed qꝛ multos ad popularenomen voluptatis inuitat. Nemo em̄ nō in vitia ꝓnus eſt. Propterea vt ad ſe multitudinemcōtrahat appoſita ſingulis quibuſqꝫ moribꝰ loquitur. Deſidioſum vetat lr̄as diſcere. Auarūpopulari largitiōe liberat. Ignauū ꝓhibet accedere ad rempublicā. pigrū exercere: timiduꝫmilitare. Conſtat itaqꝫ ex his qͣꝫ erronea fueritph̓oꝝ mens circa beatitudinem agnoſcendam.Sed p̄ter illos adhuc ꝯfirmare poſſumꝰ ꝙ bea