minoꝝ Epiſcopi Aquinatn. SSermones de Laudibus ſanctorū Fratris Roberti de Litio ordinis

Abula pn̄tis oꝑe ris de laudibus ſanctorū. In qͣ ponunt̉ ꝑ ordinem ſermones ⁊ eorū capitula. ¶ Sermo l. de laudibus altiſſimi dei cuiꝰ excel lentiam nobis declarant p̄cipue tria noīa qͥbus eum nominare ſolemus. Ca. l. Qualit̓ deus bn̄dictus eſt noīabil̓ etiam pluribꝰ noībus. Et de ſcripturis tam hūanis qͣꝫ diuinis in qͥbus expͥmitur hoc nomen deus. Ca. II. Ꝙ deus d̓r pr̄ hoīm ⁊ creaturaꝝ: cuiꝰ fi lij ꝑ ſigna ⁊ experientiā cognoſci poſſunt. Ca. III. Ꝙ deus vocat̉ in ſcripturis dn̄s: eo ꝙ illi ſint cuncta ſubiecta. ⁊ immutare pōt etiam ⁊ nihilare ſi velit omnem creatam naturā. ¶ Sermo. II. De ſumma ſimplicitate dei. Ca. Ꝙ ſufficientiſſimis rōibꝰ oſtēdi pōt deum corpꝰ nō eſſe. Et ꝙ ſcripture: mēbra corꝑea deo attribuētes metaphorice ſunt intelligende. Ca. II. Ꝙ in deo nō eſt compoſitio materie ⁊ for me. Et qͣlit̓ dicat̉ deus hr̄e aīaꝫ ⁊ paſſiōes con Ca. III. Ꝙ deus non venit in cōpoſi(iuncti. tione alicuius creature. ¶ Sermo. III. De incarnatiōe Ieſu xp̄i in quo declarat̉ ſumma liberalitas dei patris. Ca. I. de varijs opinionibus circa incarnatiōeꝫ xp̄i: ſi non peccaſſet homo. Ca. II. Ꝙ tꝑus incarnatiōis xp̄i merito d̓r tꝑus plenitudinis reſpectu dei: reſpectu angeli et re Ca. III. Qualit̓ accipiendū ſit me(ſpectu hoīs diū tꝑis quo xp̄s incarnatus eſt. ¶ Sermo. IIII. In qͦ tractat̉ de incarnatiōe dn̄i nr̄i ih̓u xp̄i: a cuiꝰ explicita fide iā nullꝰ excludit̉ Ca. I. Qualit̓ fuit poſſibile incarnari deū. Ca. II. Ꝙ qͥnqꝫ ratiōibꝰ p̄cipuis fuit neceſſariū ex ꝑte hoīs xp̄m incarnari. Ca. III. ꝙ tꝑe gr̄e omēs obligant̉ credere expli cite myſteriū xp̄i incarnati. ¶ Sermo. V. De incarnatiōe xp̄i in quo ꝯfutā tur errores illoꝝ qͥ mūdanā ſapīam ſectātes ma le ſentiūt de xp̄o. (eternale. Ca. I. De tribus opinionibꝰ falſis circa ꝟbum Ca. II. De tribus falſis opinionibus adinuen tis circa animam xp̄i. Ca. III. de tribus alijs falſis opinionibꝰ excogi tatis circa ſb̓am ⁊ naturam corꝑis xp̄i. Sermo. VI. de incarnatōe xp̄i ꝯͣ erroreſiudeoꝝ Ca. l. Ꝙ ex teſtamēto duodecī pr̄iarchaꝝ con fundi pn̄t iudei: qui negant xp̄i diuinitatem. La. II. ꝙ xp̄s iam venit: quē iudei veniſſe negāt Ca. III. Ꝙ paſſio xp̄i fuit in veteri teſtamento a ꝓphetis p̄nūciata ⁊ multiplicit̓ figurata. Sermo. VII. De iocūdiſſima natiuitate ſaluato ris noſtri Ieſu xp̄i. Ca. l. de puritatē corꝑis xp̄i: ⁊ qͣlit̓ xp̄s aſſūpſit carnē de materia nob̓ ꝯformi: ⁊ d̓ hūilitate ip̄iꝰ naſcentis reſpectu tꝑis. loci ⁊ habitaculi. Ca. II. de pͥuilegijs ꝟginis ꝑturientis xp̄m ſine corruptiōe ⁊ abſqꝫ dolore: illūqꝫ ſuo lacte mira culoſe nutrientis. Ca. III. De paſtoꝝ electiōe qͥbus natiuitas xp̄i fuit oſtenſa ab angel̓: ⁊ de fide aedeuotōe illorū. ¶ Sermo. VIII. De circūciſiōe xp̄i ⁊ de gl̓oſo noīe eius atqꝫ ſanguinis effuſione. Ca. I. de circūciſiōe qͣꝫ ꝯgrue inſtituta fuit: ⁊ de terminatiōe illiꝰ. Et qͣre xp̄s voluit circūcidi. Ca. II. Ꝙ ꝯuenient̓ filiꝰ dei vocatꝰ ē ieſus: ⁊ de admirādis efficacijs huiꝰ noīs ac reuerētia eiꝰ. Ca. III. de multiplici effuſione ſanguinis xp̄i ¶ Sermo. IX. de p̄cipua ſingl̓ariſſimaqꝫ deuo tiōe triū regū qͥ xp̄m q̄ſierūt: ⁊ inuentū hūiliter adorar̄t: offerētes illi mūera auꝝ thus ⁊ myrrā Ca. I. Qualit̓ magi cognouerūt xp̄m natum. Ca. II. Quare tres illi reges dicūt̉ magi. ⁊ quo tꝑe venerūt ad xp̄m: ⁊ qͣre turbatꝰ fuit herodes Ca. III. Qualit̓ magi inuentū xp̄m adorarūt: et de muneribꝰ oblatis xp̄o: ⁊ de illoꝝ reuerſione. ¶ Sermo. X. de baptiſmo xp̄i: qn̄ ī iordane ba ptiſatus fuit a Iohanne baptiſta. Ca. I. de ꝯditiōibꝰ baptiſmi qͦ Ioh̓. baptizabat Ca. II. de triplici circūſtantia xp̄i baptizati. ſcꝫ cauſe. loci ⁊ tꝑis. Ca. III. de tribus excellentiſſimis ſignis q̄ appa ruerūt in baptiſmo xp̄i. ¶ Sermo. XI. de ieiunio. fame ⁊ tēptatiōe xp̄i. Ca. I. Quare xp̄s ꝯuerſatus eſt int̓ hoīes: ⁊ qͣre nō ſꝑ duxit auſterā vitā: ⁊ cur voluit ieiunare. Ca. II. de tēptatiōe xp̄i: qͣre.ſ. diabolus tempta. uit eū: qͣlit̓ ſibi apparuit. ⁊ cur xp̄s voluit tētari. Ca. III. Qualit̓ xp̄s ſuꝑauit oēs diaboli tēpta tiōes: ⁊ de illarū temptationū modo ¶ Sermo. XII. De dulciſſimo ſpectaculo tranſ figurationis xp̄i. Ca. I. de claritate corꝑis xp̄i in trāſfiguratione Ca. II. de apparitiōe moyſi ⁊ helie qͥ cū xp̄o reue rent̓ loq̄bant̉. (quā audierūt diſcipl̓i Ca. III. de eqͣlitate pr̄is ⁊ filij demōſtrata ī voce ¶ Sermo. XIII. de innocētia xp̄i in quo cōfuta tur blaſphemia eorū qͥ dicūt xp̄m ſua culpa iu deis fuiſſe exoſum. Ca. I. de plenitudine gr̄e xp̄i ex qͣ illiꝰ aīa fulge bat oī mundicia ⁊ ſanctitate. Ca. II. Ꝙ non eſt miranduꝫ ſi iudei ꝑſecuti ſunt xp̄m: qͥ ſꝑ male facere ꝯſueuerūt Ca. III. ꝙ ſepenumero mali ꝑſequunt̉ bonos ꝓ pter odiū ⁊ inuidiā ac ꝓpͥum amorē. ⁊ ſic iudei ꝑſecuti ſunt xp̄m. (crucis. ¶ Sermo. XIIII. de ſublimitate ⁊ magnificētia Ca. I. de dignitate crucis q̄ colligi pōt ex figuriſ ⁊ reuelatiōe atqꝫ inuentōe ip̄ius Ca. II. Qualit̓crux exaltata fuit dū xp̄s ī illa pe pendit. ⁊ deinde tꝑe Heraclij imꝑatoris: ⁊ tan

dem exaltabit̉ in die iudicij. Ca. III qualit̓ adorāda eſt crux in qͣ xp̄s pepen dit: ⁊ alie cruces in ſuo noīe picte vel fabricate. ¶ Sermo. XV. de amore xp̄i exhibito hūano generi qͥ expͥmit̉ myſtice in euāgelio ſamaritāe. Ca. I. Qualit̓ xp̄s ꝑegrinādo in pauꝑtate ⁊ pe nalitate: queſiuit hoīem lapſum. Ca. II. qͣlit̓ xp̄s ex amore manifeſtauit hoī veri tatē ſūmi boni falſitatē mūdi ⁊ ſb̓limitatem dei. Ca. III. quallt̓ xp̄us ex amore confirmauit diſci pulos vt p̄dicarent. ¶ Sermo. XVI. De mirabili reſurrectōe lazari Ca. I. de infirmitate incurabili lazari ꝓpt̓ quaꝫ miſerūt ſorores eiꝰ nūcium quendā ad Ieſum. Ca. II. de morte lazari ⁊ de vbis xp̄i cū apoſtol̓ habitis an̄qͣꝫ iuiſſet ad Lazarū ſuſcitandū. Ca. III. ꝙ qͥnqꝫ fuerūt ꝯditiones oſtēdētes cer titudinem miraculi in reſurrectiōe Lazari. Sermo. XVII. De pijſſima paſſione ſaluatoris Ca..I. ꝙ xp̄s ex ardētiſſimo amo(nr̄i ieſu xp̄i. re volēs paſſus ē: ⁊ de volūtatis eius qͣlitate. Ca. II. ꝙ paſſio xp̄i fuit abiectiſſima rōne loci. Ca. III. ꝙ paſſio xp̄i fuit acerbiſ(tꝑis ⁊ cōſilij. ſima ex ꝑte aīe ⁊ corꝑis ac ꝟginis matris. ¶ Sermo. XVIII. De gl̓oſa reſurrectōe ih̓u xp̄i q̄ ſufficiētiſſime humano generi declarata fuit Ca. I. qͣlit̓ xp̄i reſurrectio manifeſtata fuit mulie ribus deuotis viſitantibus monumentū. Ca. II. qͣlit̓ angelꝰ āmouit lapidē a monumēto: ⁊ ſedebat ſuꝑ illū. ⁊ qͣꝫ ꝯgrua fuit angeli appari Ca. III. ꝙ ml̓eres ꝯuenient̓ fuerūt nū(tio. cie reſurrectōis: q̄ xp̄m reſuſcitatū viderūt. Et cur ip̄is de Petro facta fuit ſpēalis mentio. ¶ Sermo. XIX. de aſcēſiōe ſaluatorꝭ nr̄i ie. xp̄i Ca. I. de dignitate ⁊ p̄eminētia xp̄i q̄ notat̉ ꝑ hͦ ꝙ ſedet a dextris dei. ⁊ qͥd ꝑ dexterā ſignificat̉. Ca. II. ꝙ aſcenſio xp̄i cōgrue celebrata eſt reſpe ctu tꝑis. ꝑſone ⁊ termini. Ca. III. Qualit̓ xp̄us aſcēdit cū ptāte ⁊ magnifi cētia in ꝯſpectu diſcipuloꝝ ſuoꝝ ⁊ v̓gīs mr̄is. ¶ Sermo. XX. De ſpūſancto qͥ miſſus eſt apo ſtol̓ in ſigno viſibili ignearū linguaꝝ. Ca. I. ꝙ vi nature ſpūſſanctꝰ non eſt cogͦſcibil̓: ſꝫ tm̄ ꝑ reuelatōꝫ. Et qͣliter ſpūſſanctꝰ eſt deꝰ ꝓce dens a pr̄e ⁊ filio ip̄is coequalis. Ca. II. Quid ſit miſſio in diuinis. ⁊ qualit̓ ſpiri tuſſanctꝰ mittit̉ inuiſibilit̓ ⁊ viſibilit̓. ⁊ de con gruitate tꝑis quo ſpūſſanctꝰ fuit datꝰ apoſtolis in ſigno viſibili. Ca. III. ꝙ apoſtoli faciente ſpūſancto: loq̄bant̉ varijs linguis: ⁊ acceperūt ſcientiā diuinarum rerū: atqꝫ fortes effecti fuerūt. vt non timerēt il latas penas neqꝫ mortem. ¶ Sermo. XXI. De beatitudine ſanctoꝝ: ī quo ꝯfutat̉ fatuitas hoīm mūdanorū: qͥ non credūt aliqͥd de vita futura. Ca. I. ꝙ beatitudo ē bonum qd̓ cūcti deſiderare Ca. II. Ꝙ beatitudo ꝯſiſtit in aīma(debēt. in intellectu videlicet ⁊ in volūtate. Ca. III. ꝙ btītudo nō pōt eſſe in bonis pn̄tꝭ vite ¶ Sermo. XXII. De gaudijs beatorū qd̓ ꝓue niet ex viſione dei ⁊ dotatiōe corpoꝝ atqꝫ habi tatione in celo empireo. Ca. I. Qualit̓ eſſentia diuina videri pōt ab hoīe vl̓ angelo. Et quō nō oēs vidēt illā eqͣlit̓: ⁊ qͣꝫta ſit in illa viſione iocūditas ⁊ delectatio. Ca. II. De origīe dotiū corporū beatorum. ⁊ de numero atqꝫ cōditione illarū. Ca III. De celo empireo. in quo cū leticia ingē tiſſima beati manebūt. ¶ Sermo. XXIII. de eximia nobilitate ⁊ p̄ſtan tia aīe rōnal̓ tā corꝑi vnite qͣꝫ a corꝑe ſeꝑate. Ca. I. Quid ſit aīa ⁊ quō nō eſt corpꝰ: neqꝫ ex ſe mine cauſata. ⁊ ꝙ vna ſola eſt in hoīe. Ca. II. de ꝓductōe aīe rōnal̓: q̄ nō ab angelo ſꝫ a deo ꝓducta eſt de nihilo. ꝯuenient̓ vnita corpo ri organico: de noua creata ⁊ infuſa. Ca. III. ꝙ aīa ſeꝑata eſt immortal̓. Et de locꝭ ad q̄ aīe tranſferunt̉ poſtqͣꝫ exeūt de corꝑibus ¶ Sermo. XXIIII. De ꝯceptiōe beate Marie ꝟginis de qua varie ſunt opiniones doctorum licet feſtū ab eccl̓a celebret̉. Ca. I. Ꝙ deus ab eterno ꝯcepit ꝟginē ī ſua men te omībus puris creaturis p̄ferendam. Ca. II. Ꝙ angeli a pͥncipio ſue beatitudinis co gnouerūt xp̄m incarnandū de v̓gine naſciturū Ca. III. Ꝙ beata ꝟgo ẜm antiquoꝝ opinioneꝫ abſqꝫ ſui infamia vel iniuria culpā originalē co traxit. a qͣ tn̄ ẜm opinionē modernoꝝ p̄ſeruata ¶ Sermo. XXV. De ſancta nobili ⁊ di(fuit̉ gna natiuitate ꝟginis glorioſe. Ca. I. Ꝙ beata ꝟgo fuit in vtero mr̄is ſanctifi cata ex qͣ ſanctificatiōe fomes in ea nullum actū habuit: ⁊ ab oī peccato fuit p̄ẜuata. Ca. II. de nobilitate ꝟginis Marie deſcpͥta ab euangeliſta Mattheo. ⁊ de ꝯcordia Matthei ⁊ Luce in hmōi deſcriptione. Ca. III. ꝙ digniſſima fuit natiuitas ꝟginis rōe bonitatis parentū: qͥbus angelus nūciauit de il lis v̓ginem oriundā. ¶ Sermo. XXVI. de annūciatōe ꝟgīs btīſſime Ca. I. ꝙ ſingulariſſima fuit annūciatio ꝟginis: reſpectu dei. angeli ⁊ ip̄ius ꝟginis. Ca. II. Qualit̓ angelus ſalutauit ꝟginē. ⁊ qua re ꝟgo turbata fuit. ⁊ de gr̄a ꝟginis copioſa at qꝫ de ſuꝑuentione ſpūſſancti in ip̄am. Ca. III. Ꝙ ꝯceptio xp̄i fuit miraculoſa rōe ꝟgi nis ⁊ tꝑis atqꝫ inauditi muneris. ¶ Sermo. XXVII. De pͥuilegijs maternitatis ꝟginis Marie. Ca. I. Qualit̓ xp̄s traxit totā corpulentā ſb̓am a ꝟgine mr̄e oꝑe ſpūſſancti. Et qͣre xp̄s non po

teſt dici filius ſpūſſancti. Ca. II. ꝙ beata ꝟgo fuit vera mater xp̄i: ⁊ qͣre xp̄s voluit de femina naſci. Ca. III. ꝙ beata ꝟgo dei genitrix eſt dicenda. ¶ Sermo. XXVIII. de tribꝰ ꝟtutibus ꝟginis gl̓oſe ꝯtēplādis. In feſto purificatōis eiuſdem Ca. I. de ꝑpetua ꝟginitate ſancte Marie: que fuit a ꝓphetis p̄nūciata ⁊ ab ip̄a voto ꝯfirma ta: ⁊ ſemꝑ inuiolabiliter obſeruata. Ca. II. de humilitate ꝟginis ꝓpter quā tribus legis cerimonijs ſe ſubiecit. Ca. III. de liberalitate ꝟginis q̄ manifeſtat̉ in diſpenſatiōe munerū ⁊ cōceſſiōe filij. Atqꝫ ī om nes eā inuocantes beniuola cōdeſcenſione. ¶ Sermo. XXIX. De aſſumptiōe ⁊ exaltatiōe Ca. I. De felici tranſitu ꝟgīs(ꝟgīs ſacͣtiſſime. ⁊ de his que occurrerūt in illo. Ca. II. Ꝙ gloria ꝟginis excedit gl̓am quorūcū qꝫ beatorū angeloꝝ ⁊ hoīm: xp̄o dūtaxat exce Ca. III. Qualit̓ pie credere poſſumꝰ(pto. ⁊ veriſimilit̓ debemꝰ tenere ꝟginem a mortuis reſuſcitatā: btā cū xp̄o immortalitate gaudere ¶ Sermo. XXX. De angel̓ quorū ſolēnitas in eccleſia celebrat̉ ꝓpter miraculū qd̓ viſuꝫ fuit in monte gargano. Ca. I. Qualit̓ angelus ab hoīe cognoſci pōt: qͥ eſt ſpūs incorporeꝰ: qͥ tn̄ pōt in aſſumpto corꝑ Ca. IlI. Ꝙ deus ꝓduxit angelosᵐ(apparere. ex temꝑe in celo empireo. Ca. III. Qualit̓ angeli ad nos mittūt̉: qͥ hoīes cuſtodiūt: neqꝫ dolēt de mal̓ eoꝝ qͦs cuſtodiūt ¶ Sermo. XXXI. De ſancto Ioh̓e baptiſta p̄ curſore dn̄i noſtri Ieſu xp̄i. Ca. I. de qͥnqꝫ excellentijs natiuitatis Ioh̓. ba. Ca. II. De ſanctitate Ioh̓. bap. quā demōſtrāt qͥnqꝫ ꝟtutes illiꝰ p̄cipue ⁊ ſingulariſſime Ca. III. De qͥnqꝫ dignitatibꝰ q̄ oſtendunt qͣꝫ ſit ſublimis inter ſanctos Iohānes baptiſta ¶ Sermo. XXXII. De ſancto Paulo apoſto lo ſummo doctore gentiū Ca. I. Qualit̓ Paulus feruebat in ꝑſecutione Ca. II. de ꝯuerſione Pauli ⁊ ſe(diſcipuloꝝ ptem mirabilibus q̄ concurrerūt in illa. Ca. III. De raptu Pauli in quo vidit eſſentiaꝫ dei: ⁊ de ꝯditionibus illius raptus. ¶ Sermo. XXXIII. De primatu ſancti Petri apoſtoli. Et de illius eximijs ꝟtutibꝰ: atqꝫ de ip̄ius Petri ⁊ Pauli martyrio. Ca. I. Ꝙ beatiſſimꝰ Petrus pͥnceps apoſtolo rum fuit: ⁊ digniſſimū caput eccleſie. Ca. II. De abiectiōe rerū tꝑalium ⁊ confeſſiōe xp̄i atqꝫ penitentia Petri. Ca. III. De martyrio Petri ⁊ Pauli: qd̓ conſi derat̉ reſpectu tꝑis. cauſe ⁊ modi. ¶ Sermo. XXXIIII. De ſantco Andrea apl̓o fratre ſimonis petri. Et in paſſiōe ſocio Ca. I. Qualit̓ ſanctꝰ Andreas fuit diligēs con uerſando cum bonis: ⁊ audiendo vbū dei: atqꝫ alijs audita cōicando. Ca. II. Qualit̓ beatus Andreas rōabilit̓ obe diuit xp̄o eū vocanti ſimul cū Petro: qd̓ ſatis ſtulte qͥdam auſi ſunt improbare. Ca. III. Qualit̓ beatus Andreas iubēte Egea crucis martyriū paſſus eſt. ¶ Sermo. XXXV. De amore dulciſſimo dn̄i nr̄i Ieſu xp̄i: quem exhibuit Iohāni euāgel̓. Ca. I. ꝙ xp̄s dilexit Iohanne amore p̄cipuo ⁊ ẜm ꝙ hō ⁊ ẜm qd̓ deus. Et de dr̄a amorꝭ eius ⁊ Petri. Et qͣꝫ rōabilit̓ xp̄s ita intēſe Iohānē Ca. II. Qualit̓ xp̄s on̄dit amorē ſuū(dilexit. Iohāni ꝯuerſando ſecū familiarit̓: atqꝫ exaltā do illū ⁊ cōmendando ſibi ꝟginem matrem Ca. IIQualit̓ Ioh̓es miracul̓ claruit. ⁊ qͥd te nendū an ſit mortuꝰ qͥ in celo habitat glorioſus ¶ Sermo. XXXVI. De ſancto Iacobo maio re filio zebedei: ⁊ fratre Iohānis euāgeliſte. Ca. I. Qualit̓ beatus Iacobus ſuꝑauit diabo licas artes. Et quō pōt diabolus humana cor pora moleſtare ⁊ viſibilit̓ apparere atqꝫ tranſfi gurare ſe in angelū lucis. Ca. II. De felici martyrio beati Iacobi ad qd̓ ꝯcurrit ſanitas ꝑalitici ⁊ ꝯuerſio Ioſie: atqꝫ ſe pulture miraculoſa diſpoſitio. Ca. III. Qualit̓ beatus Iacobus gͣtioſus eſt ⁊ benignus his qͥ implorat eius patrociniū ¶ Sermo. XXXVII. De ſancto Mattheo a poſtolo ⁊ euaugeliſta qͥ xp̄m ſecutus eſt in obe dientia pauꝑtate ⁊ patientia. Ca. I. Qualit̓ beatus Mattheꝰ obediuit xp̄o vocanti. Et quō in omībus obediendū eſt deo Et quare obedientia ſit homī p̄ſtanda: ⁊ de ſe ptem obedientie gradibus. Ca. II. Qualit̓ beatꝰ Mattheꝰ ſecutꝰ fuit chri ſtum ī pauꝑtate: q̄ īdicta fuit apl̓is ſb̓ p̄cepto: quā ip̄i diligēt̓ obẜuauerūt etiā mendicādo. Ca. III. Qualit̓. b. Matthęꝰ ſecutꝰ fuit xp̄m ī patīa: quā habuit equo aīo ferēdo illatam ſibi mortē: ob quā hirtacus dei iudiciū nō euaſit. ¶ Sermo. XXXVIII. De. b. Thoma apl̓o. qͥ licꝫ fuit ex duodecī vnus: qd̓ ad ſuā gl̓am acce dit: tn̄ inuētus eſt triplici p̄conio decoratus Ca. I. Qualit̓ Thomas fuit in fide ꝯfirmatus vidēdo xp̄m: vbi declarat̉: quō corpꝰ glorifica tum ſit palpabile: ⁊ an Thomas tetigit chriſtū Et ſi de eodem pōt eſſe fides ⁊ viſio. Ca. II. Qualit̓ Thomas apl̓s p̄dicauit popul diu̓ſaꝝ ꝓuīciarū: loquēs ideomata eoꝝ varia. Ca. III. Qualiter beatus Thomas apl̓s glo rioſo martyrio vitam ꝯſummauit. ¶ Sermo. XXXIX. De ſancto Iacobo dicto

iuſto ⁊ minore: filio alphei ⁊ fratre dn̄i nr̄i ieſu Ca. I. Qualit̓ beatus Iacobꝰ fuit in iu(xp̄i ſticia et ſanctitate ſingularis: tū ꝓpter inclina tionem nature. tum ꝓpter exemplū xp̄i. tū pro pter ſanctificationem in vtero. Ca. II. Qualit̓. b. Iacobus fuit ꝟgo puriſſimꝰ qͥ carnē ſuā mortificauit ⁊ or̄oi aſſiduus fuit Ca. III. Qualit̓. b. Iacobus ꝓpter veritatem quā p̄dicabat martyrio coronatus eſt. ¶ Sermo. XL. De laudibus fidei chriſtiane q̄ veriſſima ꝓbat̉. In feſto apl̓oꝝ Philippi ⁊ Ia cobi recitandus. Ca. I. Ꝙ vera ſit fides xp̄i: eo ꝙ mūdus totus illam acceptauit mediante p̄dīcatōe apl̓oꝝ. Ca. II. Ꝙ vera eſt fides xp̄i ex eo ꝙ ꝓ illius cō feſſione tot hoīes ⁊ mulieres mortē violentam forti animo tulerūt. Ca. III. Ꝙ fides xp̄i vera eſſe ꝓbat̉: ex eo ꝙ de illam ꝯtinuis miracul̓ magnificat. ¶ Sermo. XLI. De ſingulari electōe ſcī Mat thie: qͣ ad apoſtolatū aſſumptus fuit. Ca. I. Qualit̓ ꝓpter peccatū deſperatōis Iu das dānatꝰ fuit. Et cur apl̓i locū iude voluer̄t ſupplere. Ca. II. Qualit̓ ſingularis fuit ⁊ ſancta electio Matthie reſpectu eligentiū: modi eligēdi: ele Ca. III. Qualit̓. b. Matthias p̄dica(ctiqꝫ. uit ꝯſtant̓ veritatē euangelicā Ob quam mar tyrij coronam accepit. ¶ Sermo. XLII. De gl̓a beati apl̓i Bartholo mei: q̄ magͣ cogͦſcit̉ ex triplici eius excellentia. Ca. I. Qualit̓. b. Bartholomeꝰ p̄dicans in In dia idolatriā extinxit Et de idolatrie diffinitōe originatione ⁊ gͣui offenſione. Ca. II. Qualit̓ in albano maioris armenie bea tus Bartholomeꝰ paſſus eſt martyriū. de cuiꝰ paſſione varia eſt opinio. Ca. III. Qualit̓ corpꝰ apl̓i ꝯẜuatū eſt mirabili ter qn̄ ꝓiectū in mari deuenit ad inſulā Lippa ritanā. Et inde collectis oſſibus: q̄ a ſaracenis fuerūt diſꝑſa delatum fuit beneuentū. ¶ Sermo. XLIII. de ſanctꝭ apl̓is ſimōe ⁊ iuda. Ca. I. qͣlit̓ Simō ⁊ Iudas deuicerūt diabolos Et vtrū demones habeant ſcīam futuruꝝ con tingentiū. Et quō hn̄t ꝓphetas falſos atqꝫ qͣli ter veritatē fatent̉ quam odiūt. Ca. II. Qualit̓ Simō ⁊ Iudas deuīcerunt ma gos. Et qͥ dicunt̉ magi: atqꝫ de dr̄a miraculo rum dei ⁊ ſanctorū a miracul̓ magorū. Ca. III. Qualit̓ Simō ⁊ Iudas debellar̄t pō tifices idolorū: eligentes mori potiꝰ qͣꝫ ſtatuam ſolis adorare. ¶ Sermo. XLIIII. De ſacris admirādiſqꝫ ſti ginātibus ſeraphici Franciſci. Ca. I. ꝙ nō eſt fictio qͥcqͥd d̓r de ſtigͣtibꝰ frāciſci cū veritas tante rei multipliciter confirmet̉. Ca. II. ꝙ ex impreſſiōe ſtigmatū: triplici prero gatiua Franciſcus fuit decoratus. Ca. III. ꝙ ſtigmata fuerūt imp̄ſſa Frāciſco ſat cōgrue reſpectu ꝑſone. loci ⁊ modi. ¶ Sermo. XLV. de tribꝰ excellētijs. b. frāciſci Ca. I. ꝙ. b. Franciſcus fuit miſſus a deo Ca. II. de qͥnqꝫ p̄clariſſimis ꝟtutibꝰ qͥbꝰ floruit beatus Franciſcus. Ca. III. Qualit̓ deus magnificauit ſanctū fran ciſcum p̄cipue in qͥnꝙͣ p̄rogatiuis. ¶ Sermo. XLVI. De ſancto Lodouico ordīs minorū ep̄o tholoſano. Ca. I. Qualit̓ ſanctus Lodouicus magnificat̉ ex nobilitate ſue originis. Ca. II. Qualit̓ ſanctꝰ Lodouicus ſpreto mun do ⁊ tꝑali regno vitā ſpūalem elegit: ꝑmanens vſqꝫ in finem in ꝟginitate. Ca. III. Qualit̓ ſanctꝰ Lodouicus migͣuit iu uenis ex hac vita: quē Ioh̓s.xxij. canonizauit ¶ Sermo. XLVII. De ſācto Thoma de aqͥno ordinis p̄dicatorū. Ca. I. qualit̓ ſanctꝰ Thomas fuit doctor theo logie. ⁊ de ip̄ius theologie ſcīe laudibus. Ca. II. Qualit̓ doctrina ſancti thome eſt valde vtilis: eo ꝙ eſt copioſa facil̓ ⁊ merito ſapienti bus ⁊ inſipientibus grata. Ca. III. Qualit̓ ſanctus T homas non ſolum fuit doctus: ſꝫ ꝟtutibus ornatus. ¶ Sermo. XLVIII. De ſancto Nicolao famo ſiſſimo confeſſore. Ca. I. Qualit̓. b. Nicolaus placuit deo ꝓpte prudentiā ſpūalem qͣ ſpreuit terrena: et celeſtia Ca. II. qͣlit̓ ciuis pauꝑ ex miſcd̓ia(ꝯcupiuit. ſibi a ſctō Nicolao exhibita tres filias nuptui tradidit. Ca. III. Qualiter. b. Nicolaus obẜuauit offi cium boni paſtoris circa regimen aīaꝝ ꝓmotꝰ ad eccleſiaſticā dignitatem ex volūtate dei. ¶ Sermo. XLIX. de tribꝰ pͥuilegijs. b. ſtepha ni ꝓthomartyris. Ca. I. Qualit̓. b. Stephanꝰ fauente diuīa gͣtia ſuꝑauit ſuꝑbiam. auariciā ⁊ luxuriā. Ca. II. Qualit̓ vicit btūs Stephanꝰ tria p̄lia in quoꝝ quolibet affuit ſibi diuinū auxiliū. Ca. III. Qualit̓. b. Stephanus d̓r pͥmus mar tyr. et qͣre multis miracul̓ coruſcauit. ¶ Sermo. L. De innocētibꝰ occiſis ab herode Ca. I. Qualit̓ Ioſeph monēte an(aſcalonita. gelo fugit cum Ieſu ⁊ ꝟgine mr̄e in egyptum. Ca. II. de dr̄a herodis aſcalonite: ⁊ aliorum qͥ ſic vocati ſunt. Et de ip̄ius herodis ſeuicia. Ca. III. Ꝙ innocentes patiendo ꝓ xp̄o merue runt decorari corona martyrij. ¶ Sermo. LI. De beato Georgio martyre: qͥ

fortis fuit in bello ferali. tꝑali ⁊ paſſionali. Ca. I. Qualit̓. b. Georgius miles fuit ſtrēnuꝰ. Et an ſit licitū militare. atqꝫ de. xij. ꝯditionibꝰ qͣs hr̄e dn̄t qͥ volūt laudabilit̓ militiā exercere. Ca. Il. Qualit̓ draco eſt aīal terribile. Et quō beatus Georgius occiſo dracone ꝯuertit ppl̓m Ca. III. Qualit̓. b. Georgius for(ad fidē xp̄i. ti aīmo tulit ſeuiſſimos cruciatus. ⁊ tandē capi tis obtruncatione martyr effectus eſt. ¶ Sermo. LII. De btō Marcō euāgeliſta. Ca. I. Qualit̓. b. Marcus ml̓tos ppl̓os viuifi cauit euāgeliū ſcribēdo. p̄dicando ⁊ obẜuādo. Ca. II. Qualit̓. b. marcus cōꝑat̉ leoni ꝓpt̓ ma gnanimitatē quā habuit in tolerantia martyrij. ⁊ de diuinis ꝯſolationibꝰ ſibi factis. Ca. III. ę gͣtitudine leonis ꝑ exempla declara ta: in qua ſibi. b̓. marcus aſſimilat̉. cuiꝰ p̄ſidio reſpublica venetorū ſuſtentat̉: eiuſqꝫ gloria in dies augetur. ¶ Sermo. LIII. De btō Luca euāgeliſta: qͥ vt bos vel vitulus figurat̉: eo ꝙ a ſacerdotio inci pit Lacharie. ⁊ xp̄i genealogiā ꝑ ſacerdotes de ſcribit. Ca. I. de gēte ⁊ patria ac exercitio btī Luce. at qꝫ qͣlit̓ ad medicos ē recurrendū: qͥ infirmos ad ꝯfeſſionē inducere tenēt̉: ⁊ de ſalario medicoꝝ. xxxxt ſſ 3 Ca. II. de ꝟtutibus ſancti Luce in quo nullum peccatū mortale fuit poſt cōuerſionem ad xp̄m qm̄ in eo erat ſpūſſanctus. Ca. III. quantū ꝓfuit eccleſie dei beatꝰ Lucas ſcribendo euangeliū. ad qd̓ induxerūt eū volū tas diuīa. vtilitas eccleſie ⁊ falſitas hereticor ¶ Sermo. LIIII. De. b. Laurētio martyre: qͥꝓ batꝰ a deo triplici igne inuētꝰ eſt ſine iniqͥtate. Ca. I. Qualit̓. b. Laurentius examinatus fuit igne diuini amoris: ⁊ de ꝑfectōe diuīe dilectio nis ⁊ magnitudīe illius p̄cepti. atqꝫ de inducti uis ad amorem dei. Ca. II. Qualit̓ btūs Laurentius ꝓbatus fuit igne ꝓximalis miſeratiōis Et an poſſit elemo ſyna dari abſqꝫ charitate. Et ſi fieri pōt de illici te acqͥſitiſ. Et quō corꝑalis elemoſyna pōt cau ſare ſpūalem effectum. Ca. III. Qualit̓. b. Laurentius examinatus eſt igne tyrannice ꝑſecutionis. Et de eius gr̄a cō ſtantia atqꝫ gloria. ¶ Sermo. LV. De ſancto Auguſtino p̄clariſ jxi itxiſ ſimo lumine eccleſie ſancte dei. Ca. I De ꝯuerſione. b. Auguſtini. Et de his q̄ induxerūt eum ad hereſim. Et de erroribꝰ ma nicheorum. Ca. I De humili penitentia ⁊ ſingulari doctri na atqꝫ in egritate vite beati Auguſtini. Ca. III. de miracul̓ ⁊ trāſlatiōe corꝑis. b. augꝭ ¶ Sermo. LVI. De beato Hieronymo qͥ gl̓am ingentem adeptus eſt ꝓpter ſcīam. patīaꝫ ⁊ po Ca. I. Qualit̓ ſcīa Hieronymi fuit(nitētiaꝫ. a mgr̄is eū docentibꝰ cauſata. Et ꝙ ſil̓ cum illa habuit ſcīam infuſaꝫ. Et qͣlit̓ alios doctores ſu perauit in noticia diuerſoꝝ idiomatū ⁊ ml̓ritu dinis hiſtoriarū. Et in vtili ac ꝑneceſſaria ſcri pture ſancte tranſlatione. Ca. II. de patientia Hieronymi. Ca. III. De auſtera penitentia Hieronymi. ¶ Sermo. LVII. De ſancto Bn̄dicto pr̄e gle rioſiſſimo monachorū. Ca. I. Quot modis accipit̉ religio. Et de ma gnificentijs religionis. Et qͣꝫtum exaltata ē re ligio ſancti Benedicti. Ca. II. Qualit̓ ſanctus Bn̄dictus fuit in ſācti tate ꝑfectus: qd̓ oſtendunt eius miracula ⁊ ſpi ritus ꝓphetie atqꝫ cōmotio mundi. Ca. III. de felici tranſitu pr̄is Bn̄dicti qͥ diē ſui obitus p̄dixit. ⁊ de mira ip̄ius deuotiōe. ⁊ qͣlit̓ eius gl̓a fuit duobus monachis reuelata. ¶ Sermo. LVIII. De ſancto Dominico inſti (latus. tutore ſacri ordinis p̄dicatorū. Ca. I. Qualit̓ ſanctꝰ dn̄icus fuit ml̓tiplicit̓ reue Ca. II. de ſeptē p̄cipuis vtutibꝰ ſctī dominici. Ca. III. De ſeptem pͥuilegijs in qͥbus deus ſub limem fecit beatum Dominicū. ¶ Sermo. LIX. De ſancto Uincentio doctore eximio ac celeberrimo famoſiſſimoqꝫ p̄dicato re ordinis p̄dicatorū. Ca. I. ꝙ beatus Uincentius fuit idoneus ad p̄ dicandū. tum qꝛ gr̄a dei fuit in illo. tum ꝓpter ſcientiā. tum etiam ꝓpter ſanctitatē vite. Ca. II. de ſingulari excellentia p̄dicationis bea ti Uincentij. Ca. III. qͣꝫ fructuoſa fuit p̄dicati o beati Uincē tij in ꝯuerſiōe pctōꝝ ⁊ baptizatiōe infideliū. ¶ Sermo. LX. De corona ſancti Petri marty ris ordinis p̄dicatorū. Ca.I. ꝙ corona beati Petri martyris longe p̄ cioſior fuit qͣꝫ quorūcūqꝫ imꝑatorū ⁊ regū. Et de ip̄a aure ola. Ca. II. Ꝙ beatus Petrus triplici aureola coro natur: eo ꝙ fuit ꝟgo. p̄dicator ⁊ martyr. Ca. III. de miracul̓ quibus claruit beatus Pe trus martyr in vita. in morte ⁊ poſt mortem. ¶ Sermo. LXI. De ſancto Ambroſio doctore ſancte eccleſie ep̄o mediolanenſi. Ca. I. ꝙ ſanctitas beati Ambroſij aſſimilat̉ ſan ctitati qͥnqꝫ ꝑſonarū digniſſimaꝝ veteris teſta Ca. II. De qͥnqꝫ p̄cipuis ꝟtuti(menti. bus ſancti Ambroſij. Ca. III. ꝙ qͥnqꝫ modis manifeſtata eſt lucidiſſi me ſanctitas beati Ambroſij. ¶ Sermo. LXII. De ſctō Antonio abbate: qͥ diaboli tēptamēta cū dei adiutorio viriliter ſu

perauit. Ca. I. Ꝙ diabolus temptauit Antoniū: de qui buſdam dubijs temptationis. Ca. II. De qͣtuor modis temptationis: quibus diabolus conatus eſt Antoniū ſuꝑare. Ca. III. De qͣtuor excellentiſſimis p̄rogatiuis beati Anthonij. ¶ Sermo. LXIII. de liberalitate ſancti Grego rij pape. Ca. I. Qual̓r. b. Gregorius oppoſuit liberalita tem vicio auaricie. Et qualit̓ liberalitas ē virtꝰ cuiꝰ officiū eſt donare. ⁊ quō eſt ꝑs iuſticie. Ca. II. Qualit̓. b. Gregorius ꝓpter liberalita tem expoſuit pecunias ad cōſtruenda monaſte ria: ⁊ ad releuandas neceſſitates pauperū. Ca. III. Qualit̓ deus retribuit ſancto gregorio abundantem mercedem. ¶ Sermo. LXIIII. De miſcd̓ia ſancti Marti ni confeſſoris. Ca. I. De cōmendatiōe miſcd̓ie: ⁊ de his q̄ nos inducūt ad illam: in qua ꝓmptiſſimus fuit bea tus Martinus. Ca. II. Qualit̓ deꝰ exaltauit beatū Martinū. Ca. III. Ꝙ deus aſſumpſit ad gl̓am ſuā beatum Martinū: qͥ p̄nūciauit diem obitus ſui ſibi di uinitus reuelatū. ¶ Sermo. LXV. De ſancta katherina ꝟgīe et martyre ſponſa xp̄i p̄dilecta. Ca. I. Qualit̓ beata katherina munda fuit ab infidelitate. a luxuria. ⁊ a ſuꝑbia. Ca. II. de ſapientia ſancte katherine: cui nō po tuerūt reſiſtere qͥnquaginta doctiſſimi viri: qͦs ad fidem cōuertit. Ca. III. De patientia ſancte katherine ⁊ glorio ſo martyrio eius. ¶ Sermo. LXVI. De fide ſancte Cecilie ꝟgis ⁊ martyris: ob quā xp̄s eā ſuā ſpōſam fecit. Ca. I. Ꝙ maxime cōmendanda eſt beata Ceci lia: eo ꝙ habuit fidem. q̄ virtus eſt pͥma in ordi ne aliarū ꝟtutum. Ca. ¶Qualit̓ fides. b. Cecilie fuit approbata. Ca. III. Qualit̓ fides Cecilie fuit inſtrumentuꝫ vt fides xp̄i defenderet̉ triplici martyrio. ¶ Sermo. LXVII. De fide inuictiſſima. b. Lu cie ꝟginis Siracuſane. Ca. I. Qualit̓ fides infuſa fuit aīe beate Lucie a deo: ⁊ quō meritoriū eſt credere: ⁊ ꝙ fides in formis ſit donū dei. Ca. II. Qualit̓ fides beate Lucie fuit roborata ⁊ magnificata triplici ſolenni miraculo. Ca. III. Qualiter beata Lucia voluit pro fide chriſti ꝑ martyrij tolerantiam vitam preſentem conſummare. ¶ Sermo. LXVIII. De ſancta Amicicia. Ca I. ꝙ omēs ſancti ⁊ philoſophi gl̓oſe de ami citia loquunt̉. Ca. II. de triplici amicitia. falſa. mala ⁊ vera. Ca. Il. de ſignis ⁊ ꝯditiōibꝰ vere amicicie ¶ Sermo. LXIX. De beatiſſimo ꝯfeſſore An tonio paduano de ordine minorū. Ca. I. Qualit̓. b. Antonius zelo martyrij ſuccē ſus tranſijt de religione canonicoꝝ regulariuꝫ beati Auguſtini ad religionem minorū. Ca. II. de p̄dicatione beati Anthonij: qͥ ſciētiaꝫ habuit nō ſolum acqͥſitam ſed infuſam. Ca. III. Ꝙ deꝰ glorificauit ſanctū Antonium ꝑ reuęlationē mortis eius ⁊ canonizationem atqꝫ frequentē exauditionem illorū qͥ inuocāt patro cinium eius. ¶ Sermo. LXX. de ſancta katherina de ſenis: tertij ordinis ſancti Dominici. Ca. I. ꝙ nō debet aliqͥs exiſtimare impoſſibilia fore illa q̄ de beata katherina dicunt̉: cum de multipliciter magnificare voluerit etiam femi neum ſexū. Ca. II. De ſeptem p̄cipuis ⁊ ſingulariſſimis v̓ tutibus qͥbus floruit beata katherina. Ca. III. Qualit̓ deus ſublimauit beatā katheri nam ſeptē gͣtioſis ⁊ admirādis p̄rogatiuis. Finit feliciter Tabula Sermonū in hͦ volumi ne contentorū. ¶ Sermo de ſancto Bernardino.

¶ In nomine domī noſtri Ieſu chri ſti Incipit prima ꝑs ſermonū de laudi bus ſanctorū ẜm fratrem Robertum carazolū de Licio ordinis minorum. ępiſcopum Aquinaten̄. ¶ Sermo primus de laudibus altiſſi mi dei: cuius excellentia nobis decla rant p̄cipue tria nomīa quibus eū no minare ſolemus. On gloriet ſa piens in ſapientia ſua: nec fortis in fortitudine ſua: nec diues in diuitijs ſuis. Sed in hoc glorie tur qui gloriat̉ ſcire ⁊ noſce̓ me ¶ Dei viuentis ꝟba ſunt iſta originaliter Hiere ca. ix. Qm̄ defecerūt hoīes a vera cognitiōe ſu creatoris: abūdauit iniqͥtas multoꝝ ⁊ malicia excreuit ſuꝑ terram. Multiplicant̉ in dies ne phandiſſima ſcelera: horrenda vitia ⁊ indoma bilia incorrigibiliaqꝫ peccata. Oīs quippe caro videt̉ iam viam ſuam corrupiſſe. Et duꝫ ad ſin gulos hoīm ſtatus variaqꝫ ſtudia cōſpicimus: rariſſimos inuenimꝰ qui iuſte: recte: pure: ſim pliciter ⁊ mūde agant. Ubiqꝫ dolꝰ: vbiqꝫ fraus vbiqꝫ ſimulatio: vbiqꝫ pͥuatus amor: vbiqꝫ cu piditas: vbiqꝫ ābitio: vbiqꝫ deniqꝫ ignominia: ⁊ turpitudo. Que ꝓfecto nō eſſent ſi deū an̄ mē tis oculos vellemꝰ habere. Idcirco in hͦ ẜmōe de ip̄o altiſſimo deo aliqͣ explicabimꝰ qͥbus hu mana corda excitent̉ ad ip̄m colendū: amāduꝫ timendū: atqꝫ deſiderandū. In hoc ſiqͥdem ſta vera ſapīa: vt pie veneremur deū p̄ceptaqꝫ illi diligent̓ ẜuemus. Ad hoc ꝟo inducimur dum oculos mētis erigimus ad ꝯtemplandā excelſ maieſtatem eiꝰ. Hanc aūt vnuſquiſqꝫ cōſidera re pōt ex nomībus que generalit̓ de deo ꝯſueue runt dici. Qua de re ⁊ ip̄a nos nomīa ꝑſcrutari ſtudebimꝰ: vt ꝑ illa ad agnoſcendū deū ⁊ domi num nr̄m facile ꝑducamur. Sunt itaqꝫ tria pri cipalia nomīa qͥbus deus nominat̉ a nobis: q̄ il lius p̄eminentiā ⁊ magnitudinē expͥmunt. ¶ Primū eſt nomen timoris: ip̄m eſt deus. ¶ Secundū eſt nomen amoris: illud eſt pater. ¶ Tertiū eſt nomen honoris: hoc eſt dn̄s. ¶ Qualiter deus benedictus eſt noīa bilis etiā pluribus nomībus: et de ſcri pturis tam humanis qͣꝫ diuinis in qui bus exprimit̉ hoc nomen deus. Ca. I. RiMum Nomien quo deus nominat̉ a nobis eſt nom̄ timoris: ip̄m eſt deꝰ. Nam ẜm Iſid̓. x. ethi. lib̓. Deus dicit̉ a theos qd̓ eſt timor. qꝛ timor ſit colentibus eū. Sed qꝛ pleriqꝫ inſani et ſtulti qn̄qꝫ dicere nō formidāt: vbi eſt deꝰ: qual̓ eſt. quis illū vidit. qd̓ nomen eius. qͥd illi debe mus: ⁊ ſimilia. Ideo ad eorū domandā ꝑfidiaꝫ prauitatemqꝫ confundendā tria in hac ꝑte du bia declaramus. ¶ Primū vtrū deus ſit noīabilis a nobis. ¶ Scd̓m vtrū deus ſit noīabilis pluribꝰ noībꝰ ¶ Tertiū vtrū hoc nomen deꝰ inueniat̉ in ſcri pturis exp̄ſſum. ¶ Pro pͥmi dubij clariore ītel ligentia poſſet quis arguere ꝙ deus a nob̓ noīa ri non poteſt. Nam dicit Ariſto. in li. de cauſis Prima cauſa ſuꝑior eſt oī narratiōe. Et Augꝰ. in li. de ꝟbis dn̄i ait. Deus eſt ineffabil̓: qꝛ non pōt fari. Et Dyoni. in li. de diuinis noībꝰ inqͥt. Deum neqꝫ dicere neqꝫ intelligere poſſibile eſt. Et iterum ibidem. Dei neqꝫ nomē eſt neqꝫ ver bum: neqꝫ ratio neqꝫ opinio: neqꝫ fantaſma Ex qͥbus concludi videt̉ ꝙ deū nullus noīare poſ ſit. Sed ꝯͣrium apertiſſime comprobat̉. tum qꝛ ip̄e Dyoni. librū edidit de diuinis noībus: tum etiā qꝛ de noīe dei multa in ſcripturis tradunt̉. Unde Gen̄. iiij. c. ſcribit̉. Sethnatus eſt filius queꝫ vocauit Enos ⁊ iſte cepit inuocare nomē dn̄i. Et Exo. iij. c. Ego ſum qͥ ſum. qͥ ſuꝫ hoc no men mihi in eternū eſt. Et. xv. c. Omīpotēs no men eius. Et. xx. c. Nō aſſumes nomen dei tui in vanū Et Leui. xix. ca. Non ꝑiurabis in noīe meo. Et pſal̓. viij. Dn̄e dn̄s nr̄ qͣꝫ admirabile ē nomen tuū in vniuerſa terra. Et psͣ. xlv. Notꝰ in iudea deus: in iſrael magnum nomē eius. Et pſal̓. xlvij. Scd̓m nomē tuū deus ita ⁊ laus tua in fines terre. Et pſal̓. lxxxiij. Cognoſcat qꝛ no men tibi deus. Et pſal̓. x. Sanctū ⁊ terribile no men eius. Et pſal̓. cxiiij. Non nobis dn̄e nō no bis: ſed nomini tuo da gl̓am. Et Prouer. xviij Turris fortiſſima nomen dn̄i. Et Eſa. xlij. ca. Ego dn̄s hoc eſt nomen meū. Et Hiere. xx. ca. Magnus es tu: ⁊ magnū nomen tuū. Et. xxxij ca. Dn̄s exercituū nomen eiꝰ. Et Amos. ix. ca. Dn̄s nomen eius. Et. C. de ſum. tri. et fi. ca. l. ij. Sūmi dei nomen vbiqꝫ celebret̉. Et. C. de trāſ ac. l. ſi quis maior. Inuocato dei omīpotentis noīe. Ita ⁊ in pleriſqꝫ locis nomen dei frequen ter exprimit̉. Ex quo videt̉ ꝙ nominari poſſit. ¶ Ad hanc dubietatē amouendā reſpōdet Bo nauen. in pͥmo. di. xxij. Ꝙ ſicut intelligere d̓r du pliciter: ita ⁊ nominabile. Nam intelligere vno mō dicit̉ ꝑ ꝑfectam cōp̄henſionem. Alio mō ꝑ ſemiplena cognitionē. Sic noīabile vno modo dicit̉ ꝑ ꝑfectam exp̄ſſionem. Alio mō ꝑ ſemiple nam naͣrrationē. Si gͦ dicat̉ nominabile primo mō ſic: ſicut deus ſibi ſoli eſt intelligibil̓: ita effa bilis ⁊ noīabilis nomīe: qd̓ ip̄e ſcit ꝟbo: qd̓ ip̄e

nouit. Sicut itaqꝫ nobis eſt incomp̄henſibilis: ita ⁊ innoīabil̓. Et hͦ mō intelligende ſunt autori tates ad pͥmā ꝑtē īducte. Si ꝟo accipiāꝰ noīa bile ẜm qͣlemcūqꝫ narrationē. Sic quēadmodū deus eſt nobis cogͦſcibil̓: ita ⁊ noīabil̓. Et qͥ me lius cogͦſcit: melius noīat. Und̓ exp̄ſſius noīat fidel̓ ⁊ ſcriptura q̄ fidei ſuffragat̉ vt ſcriptura ſa cra qͣꝫ ratio natural̓: vl̓ ph̓ia Cōcordat his tho. pͥma ꝑte. q. xiij. cuius ꝟba ſunt iſta. Secūdū ꝙ aliqͥd a nobis intellectu cognoſci pōt: ſic a nobi pōt noīari. cū gͦ deus cognoſcat̉ a nob̓ ex creatu ris: ſic poterit noīari nō tn̄ ita ꝙ nom̄ ſignificās ip̄m expͥmat diuinā eſſentiā ẜm ꝙ eſt. Sic̄ hͦ no mē hō: expͥmit ſua ſignificatōe eſſentiā hoīs ẜm ꝙ eſt. Significat em̄ eiꝰ diffinitiōꝫ declarantem eſſentiā eiꝰ. Ratio em̄ quā ſignificat nomen eſt eiꝰ diffinitio. vt dicit Ariſto. iiij. meta. Dicit̉ gͦ deꝰ non hr̄e nomen: vel eſſe ſupra narratiōeꝫ. qꝛ eſſentia eiꝰ eſt ſupra id qd̓ de eo intelligimꝰ ⁊ vo ce ſignificamꝰ. Scotus v̓o in ſuo pͥmo di. xxij. inqͥt. Ꝙ licet viator non poſſit diſtincte cogͦſcere diuinā eſſentiā. pōt nihilominꝰ illā noīare aliqͦ noīe diſtincte eā ſignificante: reuelato vl̓ impo poſito ſiue ab angelo ſiue ab ip̄o deo. ſicut patꝫ de noīe dei tetragramaton: qd̓ ẜm Rabi Mo ſes ſignificat ſolā eſſentiā diuinā cū intrinſecꝭ ſu is ꝓpͥetatibꝰ. Et licet qͥdam putent in hoc Sco tum ꝯͣdicere tam dn̄o Bonauen. qͣꝫ ſctō Tho Ego tn̄ alid̓ſentio: qm̄ doctores illi p̄clariſſimi de noīe dei loquunt̉ qd̓ viribus ingenij ⁊ vi na ture adinueniri pōt. Doctor ꝟo ſubtil̓ extendit ſe ad nomen qd̓ vel angelus vel deꝰ ip̄e nob̓ re uelauerūt. ¶ Secundū dubiū erat: vtrū deꝰ no minari poſſit pluribꝰ nomibꝰ: Ad qd̓ rn̄det R cardus de media villa. di. xxij. li. pͥmi ꝙ ſic. naꝫ q̄dam noīa ſignificāt deū ẜm ſe. q̄dā in cōꝑatōe ad creaturas. Noīm aūt ſignificantiū deū ẜm ſe Quedā ſignificāt eſſentiā. Quedā ꝑſonas Que dam notiones. Nomīa q̄ ſignificant eſſentiā plu ra ſunt. qͣꝫuis diuina eſſentia ſit ſūme ſimplex: ta men ꝓpter infinitatem ꝑfectiōis ſue ⁊ nr̄i intelle ctus debilitatem nō pōt hō illā ꝑfectiōeꝫ vnico ꝯceptū expͥmere: ſꝫ de illa format pl̓es cōceptus Et nihilominus ſi de illa formaret ꝯceptꝰ ſine fi ne: nunqͣꝫ ꝑ illos ꝯceptus expͥmeret eam ꝑfecte Facit aūt intellectus nr̄ aliū ꝯceptū de diuīa ꝑ fectiōe ſub rōe qͣ potētia. Aliū ſub rōe qͣ ſapīa. et ſic de alijs attributis. Un̄ qͣꝫuis plurīa noīa di cta de deo ſignificent rem eandē: tn̄ illam fignifi cant ſub diuerſis rōibꝰ: ⁊ a diuerſis rōibꝰ impo nūtur. Id̓o talia noīa nō ſunt ſinonima: qꝛ noīa ſinonima ſola voce differūt. Noīa inſuꝑ q̄ ſigni ficant ꝑſonas plurificant̉. qꝛ pl̓es ſunt ꝑſone di uine. Sic ⁊ noīa q̄ ſignificāt notiōes. Scd̓m bo nauēturam in breuiloquio. Relatiōes in diuīs ſunt qͣtuor.ſ. paternitaſ. filiatio. ſpiratio. ꝓceſſio Notiōes ꝟo ſunt relationes p̄dictorū cuꝫ inna ſcibilitate. Noīa q̄ ſignificāt deū in cōꝑatiōe ad creaturas plurificant̉. Quia ẜm Diony. ca. vl. de diui. no. Deū ꝑ creaturas triplicit̓ cognoſci mus. Aut ꝑ ablationē ꝯditionum imꝑfectaruꝫ que reꝑiunt̉ in creaturis. Aut ꝑ ſuꝑeminētiam conditionū ꝑfectarū. aut ꝑ cauſalitatē creatura rum. Et ẜm hoc deū triplicit̓ noīamuſ. Illa ꝟo noīa qͥbus nominamꝰ deū remouendo plurificā tur: qꝛ pl̓es ſunt ꝯditiōes imꝑfecte in creaturis qͣs nominādo a deo remouemꝰ. Quarū vna eſt finitas: quā remouemus cū dicimꝰ. Deus eſt in finitus. Alia eſt creatura: quā remouemus cuꝫ dicimꝰ. Deꝰ eſt increatꝰ. Sil̓r dicimꝰ deum im menſum. qꝛ ſine menſura incorruptibilē. qꝛ ſine corruptiōe immortalem. qꝛ vita eſt ſine defectu mortis incorporeū. qꝛ ſine cor ꝑali materia. No mina aūt qͥbus noīamꝰ deū ſibi attribuendo ſu pereminentes ꝯditiōes q̄ ſunt in creaturis: plu rificant̉ ẜm ꝙ ſunt plures ꝑfecte ꝯditiōes ī crea turis q̄ ꝑ ſuꝑeminentiā deo attribuunt̉. ſic̄ ſunt lux. vita. bonitas. ⁊ ſic de alijs. Noīa etiā qͥbus noīamus deū ſub rōe qua eſt cā creaturaꝝ: plu ra ſunt. ẜm ꝙ creature referunt̉ ad ip̄m ſub alia ⁊ alia habitudine cauſe. Referunt̉ em̄ ad ipſuꝫ vt ad cām efficientem ſui eſſe. ⁊ ſic noīat̉ creato ri ⁊ ad cām exemplarem. ⁊ ſic d̓r exemplar. ⁊ ad cauſam finalē. ⁊ ſic vocat̉ finis. Magnus itaqꝫ deꝰ eſt ⁊ excelſus valde: cui tanta noīa cōpetūt que nos inſtruunt vt contemplemur eū ſuꝑ oīa exiſtentē ſuꝑantemqꝫ oēm intellectū cuiuſlibet creature. ¶ Tertiū dubīū fuit. vtrū hoc nomē deus inueniat̉ in ſcripturis exp̄ſſum. Pro quo audiende ſunt voces oīm ſcripturarū tam diui narum qͣꝫ humanaꝝ. in qͥbus ꝓphete. pr̄iarche apoſtoli. euangeliſte. doctores. imꝑatores. ph̓i medici. aſtrologi ⁊ poete hoc nomē deꝰ in auri bus oīm ſonant cū eximia laude. Ergo incipia mus a veteri teſtamēto ⁊ ſequamur ea q̄ ponun tur in nouo. Deinde q̄ a p̄noīatis tangūt̉. Scri bitur nāqꝫ Gen̄. j. c. In pͥncipio creauit deꝰ ce lum ⁊ terrā. Eodem. ca. Dixit deus fiat lux. Et iterū. Uidit deus lucem ꝙ eſſet bona. Et ibideꝫ ſepius repetit̉. Dixit qͦꝫ deus. Dixit ꝟo deus. Et. xx. c. Dixit ẜpens ad mulierē. Cur precepit vob̓ deus ne comederetis ex omī ligno ꝑadiſi. Eodem. c. Vocauit dn̄s deꝰ Adā. Et. v. c. Hic eſt liber generatiōis Adā in die qͣ creauit deus hoīem. Et. vj. c. Dixitqꝫ deꝰ: nō ꝑmanebit ſpiri tus meꝰ in hoīe in eternū: qꝛ caro eſt. Et. ix. ca. Bn̄dixitqꝫ deꝰ Noe ⁊ filijs eius: dixitqꝫ ad eos Creſcite ⁊ ml̓tiplicamī. Et. xv. c. Credidit abra am deo: ⁊ reputatū eſt ei ad iuſticiā. Et. xvij. c. Ego ſum deꝰ oīpotens: ambula corā me. Et. xv

iij. ca. Nunqͥd deo eſt qͥcqͣꝫ difficile. Et. xxij. ca. Temptauit deꝰ abraā. Eodē loco. Uenerūt ad locū quem oſtēderat ei deꝰ. Et xxvij. c. Det̄ ti bi deꝰ de rore celi. Et. xxviij. c. Deꝰ oīpotēs bn̄ dicat tibi: ⁊ creſcere te faciat atqꝫ ml̓tiplicet. Eo dem. ca. Nō eſt hic aliud niſi domꝰ dei ⁊ porta ce i. Et. xxx. c. Exaudiuit deꝰ p̄ces eiꝰ.ſ. lie. Eo dem. c. Dixit Rachel. Abſtulit deꝰ ob ꝓbrium meū. Et. xxxv. c. Apparuit Iacob deꝰ cū fuga ret fratrem ſuū. Eodem. c. Ego ſum deꝰ oīpotēs creſce et multiplicare. Et. xl. ca. Dixit Ioſeph. Nunqͥd nō dei eſt interp̄tatio. Et. xlj. c. On̄dit tibi deꝰ oīa q̄ locutꝰ es. Et. xlviij. c. Dixit iacob En ego morior: ⁊ deꝰ erit vobiſcū. Et Exo. ij. c. dixit Moyſes. Deus pr̄is mei: adiutor meus eruit me de manu pharaoniſ. Et. iij. c. dixit de Ego ſum deus pr̄is tui. deꝰ Abraā: deꝰ Yſaac. Eodem. c. dixit Moyſes. Deus patrū noſtro rum miſit me ad vos. Et. v. c. Deus hebreoruꝫ vocauit nos vt eamus viā triū dieꝝ in ſolitudi nem ⁊ ſacrificemus dn̄o deo nr̄o. Et. vj. ca. ait dn̄s. Scietis ꝙ ego ſum dn̄s deus veſt̓. Et. xv ca. ſcribit̉. Iſte deus meꝰ: ⁊ glorificabo eū de pr̄is mei. ⁊ exaltabo eum. Et. xviij. c. Eſto po pulo in his que ad deuꝫ ſunt. Et. xx. c. Ego ſum dn̄s deus tuus: qui eduxi te de terra egypti: et de domo ſeruitutis. Eodem. ca. Vt ꝓbaret nos venit deus. Et. xxiiij. c. Dominator dn̄e deus: miſericors ⁊ clemēs. Et Leuit̓. xj. c. Cuſtodite omīa que ſcripſi: vt ſim veſter deꝰ. Et. xviij. ca. Ego dn̄s deus veſter: cuſtodite leges meas Et ix. c. Sanctificamini ⁊ eſtote ſancti: qꝛ ego ſan ctus ſum: dn̄s deus veſter. Et. xxiiij. ca. Hō qͥ maledixerit deo ſuo portabit peccatū ſuum. Et xxvj. c. Ambulabo inter vos ⁊ ero veſter deus Et umeri. xvj. ca. Fortiſſime deus ſpirituum vniuerſe carnis: nū vno peccante contra omnes ira tua deſeuiet. Et. xxiij. ca. Non eſt deus qua ſi hō vt mentiat̉. Et Deut̓. iij. c. Neqꝫ enim eſt alius deus vel in celo vel in terra: qui poſſit fa cere opera tua: ⁊ cōꝑari fortitudini tue. Et. iiij. ca. Non eſt aliqua natio tam grandis q̄ habeat deos appropinquantes ſibi: ſicut adeſt nob̓ deꝰ noſter. Et. vj. c. Diliges dominū deum tuum. Eodem. ca. Non temptabis dn̄m deuꝫ tuū. Et vij. c. Populus ſanctꝰ es dn̄o deo tuo. Et. viij ca. Obẜua ⁊ caue ne qn̄ obliuiſcaris dn̄i dei tui Et. x. c. Dn̄i dei tui celum eſt ⁊ celi celoꝝ: ⁊ oīa que in eo ſunt. Eodem. c. Deus nr̄ ip̄e eſt deus deoꝝ ⁊ dn̄s dominantiū deꝰ magnꝰ ⁊ potens ⁊ terribil̓. Et. xiij. ca. Dn̄m deum veſtrū ſequimi ni: ⁊ ip̄m timēte. Et. xiiij. ca. Filij eſtote dn̄i dei veſtri. Et. xviij. ca. Perfectus eris ⁊ abſqꝫ ma cuſa coram domīo deo tuo. Et. xxiij. ca. Cū vo tum voueris domīo deo tuo: non tardabis red dere. Et. xxxij. ca. Deus fidelis ⁊ abſqꝫ vlla in quitate: iuſtus ⁊ rectus. Et Ioſue. ij. ca. Domi nus enim deus noſter: ip̄e eſt deus in celo ſur ſum: ⁊ in terra deorſum. Et Iudicum. vj. capi. Ego deus veſter non timeatis deos amorreo rum. Et pͥmi Regum. ca. ij. Deus ſcientiarum dominus eſt. Et. vj. ca. Auxiliatus eſt nob̓ deꝰ Et. ix. ca. Eſt vir dei in ciuitate hac. Et ſecundi Regum. xiiij. ca. Non vult deus perire animā Et. xxij. capi. Quis fortis preter deū noſtrum. Et tertij Regum. iiij. capi. Dedit quoqꝫ deus ſapientiam Salomoni ⁊ prudentiam multā ni mis ⁊ latitudinem cordis. Et quarti Reguꝫ. v. capi. Ponuntur verba regis iſrael: Nunquid deus ſum ego: vt occidere poſſim et viuificare. Eodē capitulo ſcribitur ꝙ dixit Naaman. Ue re ſcio ꝙ non ſit alius deus in vniuerſa terra: ni ſi tantū deus iſrael. Et primi Paralypomenon xvij. c. Dixit Natan ad Dauid. Omnia que in corde tuo ſunt fac: deus enim tecum eſt. Et ſecū di Paralypomenon̄. xxv. capi. dicitur. Dei eſt adiuuare ⁊ in fugam vertere. Et primi Heſdre primo capi. Cirus rex perſarū retulit. Omnia regna terre dedit mihi dominus deus celi. Et Thobie. vj. c. ſcribuntur verba angeli ad Tho biam loquentis. Oſtendaꝫ inquit tibi que ſunt quibus preualere poteſt demoniū. hi nāqꝫ ſunt qui coniugium ita ſuſcipiūt vt deum a ſe: ⁊ fua mente excludant. Et Iudith. xiiij. capi. Achi or videns virtutem quam fecit deus iſrael: reli cte gentilitatis ritu credidit deo. Et Iob. xxiij. capi. Deus molliuit cor meum: ⁊ omnipotens conturbauit me. Et in pſalmo. iiij. Cum inuoca rem exaudiuit me deus. Et. vij. Domine deus meus in te ſperaui. Et pſalmo. ix. Propter qd̓ irritauit impius deum. Et pſalmo. xvij. Deus meus adiutor meus ⁊ ſperabo in eum. Et pſal̓. xviij. Celi enarrant gloriam dei. Et pſal̓. xxiiij. Libera deus iſrael ex omnibus tribulatiōibus ſuis. Et. xlj. Quemadmodū deſiderat ceruꝰ ad fontes aquarum: ita deſiderat anima mea ad te deus. Et pſal̓. xlij. Quia tu es deus fortitudo mea. Et pſal̓. xliij. Deus auribus noſtris audi uimus. Et pſal̓. xliiij. Propterea vnxit te deus deus tuus. Et pſal̓. xlv. Deus refugiū noſtruꝫ ⁊ virtus. Et pſal̓. xlvj. Omnes gentes plaudi te manibus: iubilate deo in voce exultationis. Eodem pſal̓. Quoniā rex omnis terre deꝰ: pſal lite ſapient̓. Et. xlvij. Hic eſt deus noſter in eter num ⁊ in ſeculū ſeculi. Et. xlix. Deꝰ deoꝝ dn̄s locutꝰ eſt. Et. l. Miẜere mei deꝰ ẜm magnam miſcd̓iaꝫ tuā. Et. lij. Deꝰ de celo ꝓſpexit ſuꝑ fili os hoīm. Et. liij. Deus in noīe tuo ſaluū me fac Et. psͣ. lxx. Deus docuiſti me a iuuentute mea Et pſalmo. lxxij. Ꝙ bonus iſrael deus his qui

recto ſunt corde. Et. lxxvj. Uiderunt te aq̄ deꝰ viderūt te aque ⁊ timuerūt: ⁊ turbate ſunt abyſ ſi. Et. lxxxij. Deus qͥs ſimil̓ eſt tibi. Et. lxxxiiij. Audiam qͥd in me loquat̉ dn̄s deus. Et. lxxxv Magnus es tu ⁊ faciens mirabilia: tu es deus ſolus. Et Eccle. j. c. Omīs ſapientia a dn̄o deo eſt. Et. ij. c. Fili accedens ad ẜuitutē dei: ſta in iuſticia ⁊ in timore. Et. iij. c. Qui timet deuꝫ ho norat parentes. Et. vij. c. Nō te iuſtifices ante deum. Et. x. c. Perdit deus memoriā ſuꝑboꝝ. Et. xv. c. Deus ab initio cōſtituit homīem. Et xlv. c. Dilectus deo ⁊ homībus: Moyſes. Et Sap̄. j. c. Deus mortem non facit. Et Eſa. ij. c. Uenite aſcendamꝰ ad montem dn̄i: ⁊ ad domū dei iacob. Et. vj. c. Seraphin clamabāt ſanctꝰ: ſanctus ſanctus dn̄s deus ſabaoth. Et. xl. c. Co ſolamini conſolamini popule meus dicit deꝰ no ſter. Et Hiere. iij. c. Uere in dn̄o deo noſtro ſal iſrl̓. Et Baniel̓. j. c. Dedit aūt deꝰ Danieli gr̄a in conſpectu pͥncipis eunuchoꝝ. Et. ij. c. Dani el bn̄dixit deo celi. Et. iij. c. Ambulabant in me dio flāme: laudantes ⁊ bn̄dicentes deū. Et. xj. ca. Aduerſus deum deorū loquet̉. Et. xiij. ca. Deus eterne qui abſconditorū es cognitor. Et Oſee xxij. c. Deum abſqꝫ meneſcies. Et Ione iiij. c. Tu es deus clemēs ⁊ miẜicors. Et Mi chee. vj. c. Curuabo genu deo excelſo. Et pͥma Petri. v. c. Deus omnis gr̄e vocauit nos ī eter nam gl̓am ſuam. Et eodem. c. Humiliamī ſb̓ po tenti manu dei. Et ad Roma.j. c. Cum deū co gnouiſſent: nō ſicut deū glorificauerūt. Et. viij ca. Si deus ꝓ nobis qͥs cōtra nos. Et prime ad Chorꝭ. xxiiij. c. Non eſt diſſenſionis deꝰ: ſed pa cis. Et ſcd̓e ad Chorꝭ. xx. c. Non em̄ qͥ ſeip̄m cō mendat ille ꝓbatus eſt: ſed quem deꝰ commen dat. Et ad Ephe. ij. c. Deus diues eſt in miſeri cordia. Et ad Philip. ij. c. Deus exaltauit illū. Et pͥme ad Theẜ. v. ca. Deus pacis ſanctificet vos. Et Act̉. v. c. Obedire oportet deo. Et. xv iij. c. Inueni aram in qͣ ſcriptū erat: ignoto deo Et Apocal̓. j. ca. Significauit deus que opor tet fieri cito. Et. vij. c. Uidi alterū angelū aſcen dentem ab ortu ſolis habentem ſignuꝫ dei viui. Exo. xiiij. c. Timēte deū ⁊ date illi gloriā et ho norem. Et. xxj. ca. Abſterget deus oēm lachry maꝫ ab ocul̓ eorū. Et Ioh̓. pͥme ſue canonice. c. j. Deū nemo vidit vnqꝫ. Et in ſuo euāgelio. j. c. Uerbū erat apud deū. Et. viij. c. Qui ex deo ē verba dei audit. Et. iij. c. Sic deus dilexit mun dum. Et Mat. vj. c. Beati mundo corde: quo niam ip̄i deum videbūt. Et. vj. c. Non poteſtis deo ẜuire ⁊ māmone. Eodem. c. Primū queri te regnū dei. Et. xix. c. Quos deus cōiūxit: hō nō ſeꝑat. Et. xxij. c. Reddite q̄ ſunt ceſaris ceſa ri: ⁊ que ſunt dei deo. Et Luce. j. c. Qd̓ em̄ ex te naſcet̉ ſanctū vocabit̉ filius dei. Et. vij. c. Deꝰ viſitauit plebem ſuā. Et. xviij. ca. Beus ꝓpitiꝰ eſto mihi peccatori. Et Caſſiod̓. ſuꝑ pſal̓. Ma gnus deꝰ ⁊ laudabil̓ nimis. Deus inqͥt eſt virtꝰ inexplicabil̓: pietas incōp̄henſibil̓: ſapīa ineffa bilis: cuius vera diffinitio eſt finem in ſuis lau dibus nō hr̄e. Et Boe. in li. de tri. Deꝰ eſt pul cherrimū: fortiſſimūqꝫ vere vnū in quo nullus numerus: nullum in eo aliud p̄ter qͣꝫ id qd̓ eſt. Et Anſelmus in ꝓſologion. Deꝰ eſt pulchritu do q̄ non vid̓r odor qͥ olfactu non ꝑcipit̉: ſapor qͥ non cognoſcit̉: bonitas q̄ nō ſentit̓. Et Augꝰ. in lib̓. de libero arbi. Deus eſt quo nihil ſuperi eſſe ꝯſtat eternus incōmutabil̓. Et in li. de vera religione. Deus eſt incōmutabil̓ natura: prima vitā: pͥma eſſentia: pͥma ſb̓a. Et Iuſtinianꝰ Im perator. C. de vete. iure enucliando. l. j. inquit. Deo auctore: ⁊ noſtrū gubernante imperiū bel la feliciter ꝑagimus ⁊ paceꝫ decoramꝰ: ⁊ ſtatim reipublice ſuſtentamꝰ. Et. C. de offi. p̄fec. p̄to. aphrice. l. j. Multas qͥdem ⁊ antea a deo ꝓme ruimus largitateſ: ⁊ innumerabilia eiꝰ circa nos bn̄ficia confitemur. Et. C. de rebus creditis: et iureiurā. l. j. Iuriſiurandi contempta religio ſa tis deū habet vltorem. Et. ff. de legi. l. ij. ſcribit̉. Omīs lex inuentio ⁊ donuꝫ dei eſt. Et ideo ha bes in epl̓a Inter claras. C. de ſum. tri. ⁊ fi. ca. Et in ꝓemio inſtitute. Et. C. ne filius ꝓ patre. ī auten. habita. Et. C. de iudeis. l. iudeis. Et. C. de raptoribus ꝟginū. l. raptores. Et. ff. de iure iurando. l. ait pretor. Et. C. de ep̄is ⁊ clericis. l. deo nobis. Et in auten. vt non luxurient̉ cōtra naturā. Et in autentico de mandatis pͥncipū in .§. oportet. Et in auten. de fide inſtru. in.§. Cuꝫ igit̉. Et in auten. de queſtore. in pͥn. Et Sibilla heritrea cuius ꝟba ponit Lactantius li. j. diui narū inſtitutionū: ita loquit̉. Vnus deꝰ qͥ vnuſ eſt: iſqꝫ ampliſſimus increatus. Et Plato ī thi meo. Perfectus ⁊ purgatus hinc exiēs habita bit cū deo. Et vt Hiero. aſſerit ſuꝑ.j. cā. Danie lis. hic dixit fabricatorē mūdi deū. Et Ariſto. in pͥmo de celo ⁊ mūdo. Omēs qͥdem ſummū lo cum deo tribuūt: ⁊ greci ⁊ barbari. Et in. xij. me taphiſice. Dicimus deū aīal ſempiternuꝫ ſemꝑ viuēs. Et rex Auicenna in ꝓlogo ſui canonis. In pͥmis deo gr̄s agamus: ſicut ſui ordinis cel ſitudo ⁊ beneficij ip̄ius multitudo meret̉. Et in eodem ꝓlogo. Si mihi deus auxiliatus fuerit: ⁊ hunc ꝯfirmauero librū: addam poſtea in vno libro Anthidotariū. Et idem in pͥma ſen. primi libri Canonis: docti īa. iij. c. ij. de cōplexionibꝰ mēbrorū. Deus cuiqꝫ animali ⁊ cuiqꝫ membro donauit ex cōplexione: qd̓ magꝭ meret̉. Et Ga lienus medicorū pͥnceps: ſuꝑ pͥma ꝑticula ꝓno ſticorū hypocratis. Nō inuenimꝰ Hypocrateꝫ

dicere in aliquo libroꝝ ſuorū ꝙ deꝰ bn̄dictꝰ et ſublimis cauſaſſet aliquā egritudinē. Et Raſiſ in ꝓlogo libri ad Almanſoriū regem. Regi Al manſorio cuius vitā ꝓlōget deꝰ. Et Bamaſce. in ꝓlogo ſui libri de ꝯſolatione medicinaꝝ. It noīe dei miẜicordis cuius noīatū ẜmo recepit gr̄am ⁊ doctrina ꝑfectionē. Et idē in ꝓlogo ſue practice. Sanat ſolus languores deꝰ. Et Albu mazar in ſuo introductorio in aſtronomiā. Deꝰ eſt mouēs oīa immobil̓: cuius nomē eſt benedi ctum ⁊ exaltatū exaltatiōe maxīa. Et Sene. in tragedijs. Sequit̉ ſuꝑbos victoria tergo deus Et ad Lucillū. Nihil deo clauſum eſt. Et Oui dius in li de arte amādi. Flectit̉ iratus voce ro gante deꝰ. Et Sixtus Pitagoricꝰ in ſentētijs. Cogitatio hoīm nō latet deū. Et Cicero in lib̓. de legibꝰ. Nihil eſt p̄ſtantiꝰ deo. Et ī li. de na tura deorū. Nulli eſt nature obediēs aūt ſubie ctus deꝰ: oēm gͦ regit ip̄e naturam. Et iterū ibi Comp̄hēde aīo: ⁊ ꝓpone an̄ oculos deū. Et in eodē. Quid eſſe pōt in rerū natura hoīe melius In eo em̄ ſolo: ē rō qͣ nihil pōt eſſe p̄ſtantiꝰ. Eſ ſe aūt hoīem qͥ nihil in oī mundo melius eſſe q ſe putet deſipiētis arrogantie eſt. Ergo ē aliqͥd meliꝰ: eſt gͦ ꝓfecto deꝰ. Quid amodo audebūt dicere curioſi: an tantorū virorū quorum teſti monia retulimꝰ: ſnīa inanis eſt. O ſtulti ⁊ tardi corde ad credendū. O ceci peccatores: ⁊ inimi ci dei. O maligne mentes iniquoꝝ: exꝑgiſcimi ⁊ intuemini eū qui oīa condidit: oībus preeſt ⁊ nos ꝑdere pōt atqꝫ ſaluare. Sed qͥ illum nō ti ment: nō diligunt neqꝫ venerant̉. ſtatim inflatꝭ bucchis mihi detrahunt ſic loquēti. Suꝑflua inquiūt ac tumida eſt tanta p̄cedēs turba auto ritatū de deo: cum eū agnoſcamꝰ: cōfiteamurqꝫ creatorē celi ⁊ terre: viſibiliū omniū ⁊ inuiſibi lium. O qͣꝫ infelix eſt horū ꝯditio temporū duꝫ cōpletū experimur id qd̓ apl̓s ſcribit ad Titum j. c. Cōfitent̉ ſe noſſe deū: factis aūt negant. Ꝙdeꝰ vocat̉ pater noſter in quo oſtē ditur eius benignitas que nos allicit ad eum diligendū. ¶ Ca. II. Ecundū nomen quo deus nominat̉ a nob̓ eſt nomen amoris: illud eſt pr̄. Mira res ꝓfe cto ꝙ ille qͥ condidit celū ⁊ terrā ⁊ omīa q̄ in eis ſunt: dignet̉ a nobis ꝟmiculis pater appellari. Nos tn̄ ip̄ius filij dei eſſe refugimꝰ dū magis hͨ infima vilia atqꝫ terrena: qͣꝫ ip̄m ſummū bonuꝫ diligimꝰ. Ob id ip̄e conquerit̉ dicens Eſa. j. c. Filios enutriui. ⁊ exaltaui: ip̄i aūt ſpreuerūt me Uerūtamen vt ad tanti pr̄is dilectiōꝫ corda in flamment̉ humana: de ip̄a paternitate tres con ſideratiōes faciemus. ¶ Prima dicitur diſtinctionis. ¶ Scd̓a rationis. ¶ Tertia ſignificationis. ¶ Prima conſideratio dicit̉ diſtinctiōis. in qͣ ſcire libet ꝙ patres multi ſunt: ⁊ multiplicit̓ ac cipiuntur. Nam ¶ Primus dicit̉ carnalis. ¶ Scd̓s ſpūalis. ¶ Tertius ſacramentalis. ¶ Quartꝰ infernal̓. ¶ Quintus celeſtialis. ¶ Primus pr̄ d̓r carnal̓: aut rōe immediate ge nerationis. de qͦ d̓r Exo..xx. c. Honora patreꝫ tuū. Aut rōe origīs. ⁊ ſic oēs aui. ꝓaui. attaui tritaui dicunt̉ pr̄es. Un̄ Hiero. ſuꝑ Danie. aſ ſerit de balthaſar qͥ vocat pr̄eꝫ Nabuchodono ſor. vt ſcribit̉ Danie. v. c. Ꝙ nō facit errorē ſci entibus ſcpͥture ſancte ꝯſuetudinē: qͣ ꝓaui oēs ⁊ maiores pr̄es vocantur. Nam ẜm Geroſum chaldeū: ⁊ Ioſephū Nabuchodonoſor regͣuit annis qͣdragintatribꝰ. cui ſucceſſit filiꝰ qͥ vocatꝰ eſt Euilmorodach: huic ſucceſſit filiꝰ dictꝰ Ne gliſar: qͦ mortuo regͣuit filiꝰ eiꝰ Laborſodoc. hꝰ filiꝰ fuit Baldaſar. Et nihilominus ip̄e dicebat Danieli. Tu es Daniel de filijs captiuitatꝭ Iu da. quē adduxit rex pr̄ meꝰ.ſ. nabuchodonoſor de iudea. ¶ Scd̓s pr̄ eſt ſpūalis. Et ſic d̓r pr̄ qͥa libꝫ ſacerdos. vt ptꝫ. xcvj. di. c. qͥs dubitet. vbi d̓r. Quis dubitet ſacerdotes xp̄i regū oīm ⁊ pͥ cipū pr̄es ⁊ mgr̄os cenſeri. ¶ Eſt inſuꝑ pater ſpūalis ſacerdos qͥ audit ꝯfeſſiones. ſicut patꝫ xxx. q. j. c. oēs. Sil̓r qͥ erudit ⁊ docet aliqͦs vo catur pr. Hinc Macrobiꝰ in ꝓlogo ſuꝑ ſe m nium Scipionis Euſtachiū diſcipulū filiia vo cat. Et Paulꝰ ad Gal̓. iiij. c. dicit. Filioli: quoſ iterū ꝑturio donec xp̄us firmet̉ in vob̓. ¶ Ter tius eſt pr̄ ſacramental̓. Is eſt ſacerdos bapti ſans ⁊ ep̄s ꝯfirmans: ⁊ qͥcunqꝫ alius tenens in baptiſmo vel ꝯfirmatiōe illuꝫ qui baptizat̉ aut ꝯfirmat̉. Probant̉ iſta. xxx. q. c. j. ad limī a.§. filia. Et. xxx. q. iij. c. ita. Et de ꝯſe. di. iiij. ⁊c. vos an̄ oīa. Et extra de cogna. ſpūali. c. vlti. Quod populis eſt declarandū ꝓpter eos qͥ faalſo tenēt ſacerdotē baptizantē nō fieri cōpatrē. ¶ Quar tus eſt pr̄ infernal̓. Hic eſt diabolus pater ini quorū. De quo dicit Ambro. xxij. q. v. c. caue te fratres. Oēs qͥ amāt mendaciſa filij ſunt dia boli. Et dn̄s Ieſus dicebat iue. eis Iohā. viij. ca. Uos ex patre diabolo eſtis3: ⁊ deiideria pa tris veſtri facitis. ¶ Quintis eſt pr̄ celeſtialis qui eſt deus bn̄dictus: de quo clarū eſt ꝙ ſic no minatur. Vnde Eſa. lxiij. c. ſcribit̉. Tu domīe pater noſter ⁊ redemptor noſter. Et Hiere. iij. ca. Inuoca me pr̄ meus. Et. xxxj. c. Factꝰ ſuꝫ iſraeli pater. Et Malachie. ij. ca. Nūquid non pater vnus omniū noſtruꝫ. Et Matth̓. v. ca. Pater tuus qui videt in abſcondito: reddet ti bi. Et iterum ibi. Sitis filij patris veſtri:

qͥ ſolem ſuuꝫ oriri facit ſuꝑ bonos ⁊ malos. Et x. c. Nō em̄ vos eſtis qͥ loquimi: ſꝫ ſpūs patris vr̄i qͥ loquit̉ in vobis. Et. xxiij. c. Unꝰ eſt cm̄ pr̄ vr̄ qͥ in cel̓ eſt. Et Luc̄. vj. ca. Eſtote miſeri cordes ſicut ⁊ pat̓ vr̄ celeſtis miẜicors eſt. Et Mat. vj. c. Cū oraueritis dicite Pr̄ nr̄ qͥ es in cel̓ ⁊cͣ. Et. j. ad Chorꝭ. viij. c. Unꝰ eſt deus pat̓ ex quo oīa. Et de hͦ ita loquit̉ Uirgi. in. j. enei. At pr̄ oīpotens ſpelūcis addidit atris. Et ī. x. At pr̄ oīpotens reꝝ: cui ſumma ptās. Et in. j. Gęorgꝭ. Ter pr̄ extructos deiecit fulmīe mon tes. Et Horatiꝰ odda ſcd̓a: Iā ſatis terrꝭ niuis atqꝫ dire grandina miſit pr̄. Et rubente dextra ſacras iaculat̉ arces. Terruit vrbem terruit gē tes. Scribit Horoſius ꝙ Pyrrhus rex Epiro tarū: qͥ in auxiliū tarentinorū venit: fretus viri bus theſſalie ac macedonie: totiuſqꝫ grece: dū ī pͥma pugͣ in cāpania Ualeriū leuiniū ꝯſulē om nemqꝫ qͣſi exercitū romanorū deuiciſſet: cuꝫ ex traqꝫ ꝑte multi fuiſſent interfecti: atqꝫ numerus occiſorū ex ꝑte Pyrrhi p̄grandis fuiſſet: poſt habitā illā victoriā affixit titulū in tēplo iouis in quo ita ſcriptū erat. Qui an̄ hac inuicti fue re viri pat̓ optīe olympi. Hos ego in pugͣ vici ⁊ ab eis victus ſum. Cū redargueret̉ a ſuis qͥa ſe victum fatebat̉. Rn̄dit ſi rurſus ſil̓i modo vī cum: reuertar ſine militibꝰ in Epirum. Ecce ita qꝫ ꝙ apud oēs nationes de deo nomen pr̄is ꝓ clamat̉. Sed dū iſta tractamus opus eſt: vt in hac ꝑte tria dubia diſputemus. ¶ Primū vtrū ſit vna pat̓nitas filij dei ⁊ crea ¶ Scd̓m vtrū hͦ nomē pat̓ ꝑ pͥus di ture. catur in deo reſpectu filij ab eterno geniti: qͣꝫ re ſpectu homīs ⁊ creature. ¶ Tertiū cur in diuinis maternū nomen tacet̉ paternū expͥmit̉. ¶ Pro decaratiōe pͥmi dubij pleriqꝫ arguūt Ꝙ filij dei ⁊ creature nō ſit vna paternitas: ſꝫ di uerſa. Prima qꝛ vbi ſunt diuerſe relatōnes op poſite ibi diuerſa ratio paternitatis. Sꝫ in pat̓ nitate qͣ deus eſt pat̓ filij ab eterno geniti: ⁊ qui eſt pr̄ creature: ſunt diuerſe relatōes oppoſite. gͦ diuerſa rō paternitatis. Relatio em̄ qͥ refertur pr̄ ad filiū eſt increata: illa qͣ ad creaturā creata Itaqꝫ vid̓r hͨ pat̓nitas ſit alia ab illa. ¶ Scd̓o arguit̉. qꝛ vbi ſunt diuerſi reſpectꝰ paternitatꝭ. ibi diuerſe paternitates. Sꝫ alio reſpectu ē de pr̄ filij. alio reſpectu eſt pr̄ creature. Nam vt di cit gloſa Augꝭ. ſuꝑ illo ꝟbo Ioh̓. xx. c. Aſcēdo ad pr̄em meū ⁊ pr̄em vr̄m. meū natura. veſtrū ꝟo gr̄a. Ergo alia eſt paternitatis filij ⁊ alia cre ature. Rn̄det ad hoc Alexander de ales in ter tio ſumme. Ꝙ in relatiōe qͣ deꝰ eſt pr̄ filij. ⁊ pat̓ creature tria ſūt ꝯſiderāda.ſ. pͥncipiū. termini ⁊ modus. Principiū eſt pater. Termini ſunt fi lius dei ⁊ creatura. Modus: deus eſt pat̓ fili ꝑſonalit̓: ⁊ pater creature eſſentialit̓. Licꝫ gͦ ter mini huiꝰ relatiōis plurificent̉ ⁊ modus ſit di uerſus. tn̄ pͥncipiū eſt vnū nō diuerſum nec plu rificatum. Un̄ Augꝰ. li. de tri. ait. Pat̓ d̓r pͥnci pium filij. qꝛ genuit eū. ⁊ pͥncipiū ſpūſſancti. qꝛ ſpūſſanctus eſt donū eius. ⁊ pͥncipiū creature. qꝛ creauit eam. Et tn̄ ꝓpter has diuerſas ratio nes non multiplicat̉ ratio pͥncipij. Ergo cuꝫ d̓r pr̄ filij ⁊ pater creature: nō multiplicabit̉ ratio pr̄is reſpectu filij ⁊ reſpectu rōnal̓ creature. Et ſic ſolutū eſt pͥmū argumentum. Ad ſcd̓m dicit Alexander Ꝙ gr̄a ⁊ natura faciūt diſtinctōem nō ex ꝑte illius a qͥ: ſꝫ ex ꝑte eorū q̄ ſunt ab illo ¶ Secundū dubiū fuit. vtrū hoc nomen pat̓ ꝑ pͥus dicat̉ in deo reſpectu filij: qͣꝫ reſpectu hoīs ⁊ creature. ¶ Et ad hͦ rn̄det tho j. ꝑte. q. xxxiij ꝙ ſic. Nam qd̓ eternū eſt pͥus eſt tꝑali. Ab eter no autem deus eſt pr̄ filij ⁊ ex tꝑe pat̓ creature Inſuꝑ ꝑ pͥus dicit̉ nomen de illo in quo ſaluat̉ tota ratio noīs ꝑfecte qͣꝫ de illo in quo ſaluatur ẜm aliqͥd. De hͦ ſiqͥdem dicit̉ ꝑ ſimilitudinē ad illud in quo ꝑfecte ſaluat̉. qꝛ oīa ꝑfecta ſumun tur a ꝑfectis. Inde eſt ꝙ h̓ nomen leo ꝑ pͥus di citur de aīali in quo tota ratio leonis ſaluatur: qd̓ ꝓpͥe dicit̉ leo: qͣꝫ de aliquo hoīe in quo inue nitur aliqͥd de ratōe leonis: vtputa audacia vel fortitudo. de hoc nanqꝫ ꝑ ſimilitudinē dicitur: manifeſtum eſt aūt ꝙ ꝑfecta ratio paternitatis ⁊ filiationis inuenit̉ in deo pr̄e ⁊ in deo filio. qꝛ patris ⁊ filij eſt vna natura ⁊ gloria: in creatu ra ꝟo filiatio inuenit̉ reſpectu dei nō ẜm perfe ctam rationē: cum nō ſit vna natura creatoris ⁊ creature: ſed ẜm aliquam ſimilitudinē q̄ quāto ꝑfectior fuerit: tanto ꝓpinquius accedit ad ve ram filiatōis rationē. Dicit̉ aūt deus alicuius creature pr̄ ꝓpter ſimilitudinē veſtigij tm̄. vt pote irrōnabiliū creaturaꝝ. ẜm illd̓ Iob. xxx. viij. c. Quis eſt pluuie pr̄: aut qͥs genuit ſtellas roris. Alicuius etiam d̓r pr̄ ꝓpter ſimilitudīeꝫ imaginis: ⁊ ſic dicit̉ pater hominū. Alicuiꝰ pa ter vocat̉ ẜm ſimilitudinem gr̄e: ⁊ ſic hō dicit̉ filius dei adoptiuus ẜm ꝙ ordinat̉ ad heredi tatem eterne glorie. Quare ꝑ pͥus dicit̉ pr̄ reſpe ctu filij quē ſibi coeqͣlem genuit: qͣꝫ reſpectu ali cuiꝰ creature. ¶ Sꝫ ꝯͣ iſta poſſꝫ qͥs ita arguere. Cōe ẜm intellectū eſt pͥus ꝓprio. Sed hͦ nomen pater ẜm ꝙ ꝑſonalit̓ ſumit̉ eſt ꝓpriuꝫ ꝑſone pa tris: reſpectu ꝑſone: ⁊ patris reſpectu ꝑſone fi lij. Scd̓m ꝟo ꝙ ſumitur eſſentialiter eſt cōmu ne toti trinitati. ⁊ ſic dicitur reſpectu creature. Nam toti trinitati dicimus pater noſter. Ergo ſequit̉ ꝙ p̓ncipalius pater dicat̉ reſpectu crea ture qͣꝫ filij coeterni ⁊ ꝯſb̓aliſ. Soluit hͦ argumē tum Cho. vbi. sͣ. Ꝙ cōia abſolute dicta ẜm or

dinem intellectus nr̄i ſunt pͥora qͣꝫ ꝓpͥa: qꝛ inclu dunt̉ in intellectu ꝓpͥorum: ſꝫ nō ecōuerſo. In ī tellectu em̄ ꝑſone pr̄is intelligit̉ deus: ſꝫ nō cō uertit̉. Cōia ꝟo que importāt reſpectū ad crea turam: ꝑ poſteriꝰ dicunt̉ qͣꝫ ꝓpͥa q̄ importāt re ſpectus ꝑſonales. qꝛ ꝑſona ꝓcedens in diuinis ꝓcedit vt pͥncipiū ꝓductiōis creaturaꝝ. Sic̄ em̄ ꝟbum ꝯceptum in mente artificis ꝑ pͥus in telligit̉ ꝓcedere ab artifice qͣꝫ artificiatū qd̓ pro ducit̉ ad ſimilitudineꝫ ꝟbi ꝯcepti in mēte. Ita ppͥus ꝓcedit filius a pr̄e qͣꝫ creatura de qua no men filiatiōis d̓r ẜm ꝙ aliqͥd ꝑticipat de ſimili tudine filij. ¶ Tertiū dubiū fuit: cur in diuinis nomen maternū tacet̉: paternū ꝟo expͥmitur: Ad hͦ ita dicit dn̄s Bonauē. di. v. j. li. in decla ratione lr̄e: vbi allegat Anſel̓. in ꝓſologion. Ꝙ pͥncipiū maternū p̄exigit aliud pͥncipiū pͥus: qꝛ mr̄ eſt pͥncipiū paſſiuū: ⁊ oē tale mouet̉ ab alio gͦ an̄ ip̄m eſt pͥncipiū alid̓. Qm̄ gͦ pͥncipiū gene ratiōis filij in diuinis eſt pͥmū: ⁊ eſt pure actua le. Ideo nullo mō tranſfert̉ maternū pͥncipium ad diuina. Dicta ſunt hͨ de filio dei. vt agnoſca mus qͣꝫ benignus eſt pr̄ eiꝰ qͥ hoīes tāti dignos facit honoris. vt filios etiā ip̄os habeat: ⁊ ſi nō ẜm veritatē nature: ẜm tn̄ aliquā ſil̓itudinē vl̓ participationē. ¶ Scd̓a ꝯſideratio de paterni tate dei d̓r rōis: in qͣ ꝑſcrutari debemꝰ qͣlit̓ deuſ dicit̉ pater noſter qͥntuplici ratione. ¶ Primo ratione generatiōis ¶ Scd̓o ratione gubernationis. ¶ Tertio ratione inſtructōis. ¶ Quarto ratione ꝓtectionis. ¶ Quinto ratione dotationis. ¶ Prīo dicit̉ deꝰ pr̄ nr̄ rōe generatiōis. Pat̓ nāqꝫ eſt qͥ hꝫ filiū a ſe genitū ⁊ ſil̓em ſibi. Deus aūt ⁊ ſi nō a ſe non genuerit: fuit tn̄ cā nobis vt eſſemꝰ ⁊ ẜm corpꝰ ⁊ ẜm aīam. Iō Lactātiꝰ li. ij. diui. inſtitu. ait. Deus veri pr̄is officio fūctꝰ eſt ip̄e corpꝰ effinxit: ip̄e aīam qua ſpiramꝰ infu dit. Illiꝰ ē totū qͥcqͥd ſumꝰ. Et moyſes Deut̓. xxxiij. c. Nunqͥd nō ip̄e eſt pr̄ tuus: qui fecit et creauit ⁊ poſſidet te. Ibi gloſa. Fecit corpꝰ: cre auit ⁊ poſſidet te. Ibi gloſa. Fecit corpus: crea uit aīam: poſſidet vtrūqꝫ. Et vidua illa timēs deū q̄ filios hortabat̉ q̄cūqꝫ ſupplicia ferre: qͣꝫꝫ legem porcinas carnes comedere. vt ſcribit̉. ij. Machab̓. ca. vij. ita dicebat. Neſcio qualit̓ in vtero meo apparuiſtis: neqꝫ ego ſpūm ⁊ animā donaui vobis ⁊ vitā ⁊ ſinguloꝝ mēbra nō ego ip̄a cōpegi. ¶ Scd̓o deꝰ d̓r pr̄ nr̄ rōe guberna tiōis. Ip̄e ſiqͥdem cunctis creaturis celi ⁊ ter re mādauit. vt hūanis vſibꝰ indeſinent̓ deẜui ant. Ob qd̓ vt dicit Hugo de ſan. vi. Quelibꝫ creatura trina voce alloquit̉ homīeꝫ. Accipe: redde. fuge. Accipe bn̄ficiū ex me in vſum tuū. Accipe inqͥt celū a me: ⁊ lumīaribꝰ meis: illumi nationē ⁊ motū. Accipe ait ignis a me caloreꝫ. Accipe ab aere reſpiratōeꝫ. Accipe ab aqͣ refri geriū ⁊ lotionē. Accipe a terra aīalia: fructuſ ⁊ ſuſtentatiōꝫ ⁊ ſil̓ia. Scd̓a vox eſt redde.ſ. obſe quiū tuo bn̄factori ⁊ meo creatori. qͥ iō me cre auit vt tibi ẜuirem. Tertia vox eſt fuge.ſ. ſup pliciū: ne illud incurras ꝓpter ingratitudineꝫ. ¶ Tertio deꝰ d̓r pr̄ nr̄ rōe inſtructōis. Inſtru xit nos eqͥdē triplici lege.ſ. nat̉e. ſcpͥture ⁊ gr̄e. vt ſcirēꝰ qͥd agēdū: qͥd fugiēdū: qͥd amādū: qͥd timēdū: qͥd colēdū: qͥdue deſiderādū Neqꝫ ꝯq̄ ri debēꝰ ſi neſcimꝰ tot ſecreta nature. aſtroꝝ cur lus. motꝰ ſideꝝ. occeani ambitū. naturas her barū. futura ꝯtingentia ⁊ hmōi. Qm̄ vt inquit Cactantiꝰ li. ij. diui. inſtitu. Cū aꝑiret homini veritatē deus: ea ſola nos ſcire voluit q̄ int̓fuit hoīem ſcire ad vitā ꝯſequendā. Que ꝟo ad cu rioſam ⁊ ꝓphanā cupiditatē ꝑtinebāt: retinuit vt archana eſſent. ¶ Quarto deꝰ d̓r pr̄ nr̄ rōne ꝓtectiōis: qꝛ ip̄e nos ꝓtegit ⁊ defendit a ꝑicul̓ ⁊ temptatōibꝰ pene īnumeris: niſi em̄ ip̄e auxi liaret̉ nobis ⁊ angelico nos tueret̉ p̄ſidio: vix poſſemꝰ ad horā ſuꝑ terrā viuere. ¶ Quīto de d̓r pr̄ nr̄ rōne dotatiōis. ip̄e qͥppe dicturꝰ eſt ele ctis. Venite ad nuptias: venite ad ꝑadiſi deli cias: venite ad opulentiſſimū celoꝝ regnū. O qͣleſ erūt ille ꝓmiſſe diuitie: qual̓ an me ⁊ corꝑiſ gl̓a: qual̓ angeloꝝ ſocietas: qͣlis deniqꝫ illiꝰ ꝑ hēnis vite iocūditas. O qͣꝫ felix erit vox illa ie ſu xp̄i filij dei qͣꝫ ſuauis qͣꝫ delectabil̓ cū dicet in die iudicij. Venite bn̄dicti pr̄is mei: poſſidete ꝑatū vob̓ regnū a ꝯſtitutōe mūdi. ¶ Tertia cō ſideratio circa pat̓nitatē dei d̓r ſignificatōis ī qͣ notanda ſunt qͥnqꝫ ſigna ꝑ que diſcerni pn̄t fi lij dei a filijs diaboli. ¶ Primū dicit̉ audientia. ¶ Scd̓m beniuolentia. ¶ Tertiū obedientia. ¶ Quartū reuerētia. ¶ Quintū ꝓuidentia. ¶ Primū ſignū d̓r audientia. qn̄.ſ. qͥs libenter audit ꝟba diuīa. Un̄ Ioh̓. viij. c. xp̄us dixit. Qui ex deo eſt ꝟba dei audit. Propt̓ea vos n̄ auditis qꝛ ex deo nō eſtis. ¶ Scd̓m ſignū ē be niuolētia. Ille ſiqͥdē dei filiꝰ eſſe cogͦſcit̉: qͥ deū ſuꝑ oīa diligit. de qͦ d̓r Mat. xxij. c. et Lu. x. c. Diliges dn̄ꝫ deū tuū ex toto corde tuo ⁊ ex tota aīa tua ⁊ ex tota mēte tua ⁊ ex oībꝰ viribꝰ tuis. ¶ Tertiū ſignū eſt obediētia. De hͦ xp̄us dixit Ioh̓. xiiij. Si diligitꝭ me mandata mea ẜuate. Et iterū. Si p̄cepta mea ſeruaueritis manebi tis in dilectione mea. ¶ Quartū ſignū d̓r reue rentia: quando quis reuerentiam deo exhibet reuerent̉ ſe habendo ad eius nomen ſanctū: ad ſacra loca. ad ſacras ꝑſonas. ad ſacras cerimo nias: ⁊ ad oīa que ꝑtinent ad cultū dei. ¶ Qi.

tum ſignū vocat̉ ꝓuidentia. Ille vtiqꝫ bonus eſt filiꝰ qui patri ꝓuidet in ſuis neceſſitatibus. Sic qͥcunqꝫ deo ſubuenire ſollicitus eſt: filius eius credi pōt. Et licet deus nullo indigeat: qͥ feliciſſimus ac beatiſſimꝰ eſt: tn̄ ſibi aſcribit qͥc qͥd ꝓ illius amore ꝓximis nr̄is tribuit̉. Ideo Mat. xv. c. dicit̉. Quod vni ex minimis meiſ feciſtis. O qͣꝫ exiguus eſt numerus filiorū dei quandoqͥdem a rariſſimis audit̉ minus diligi tur ⁊ p̄ceptis eius a paucis obtemꝑat̉: cuncta qꝫ ad religionem ſpectantia deturpata ſunt: et penitus diſſipata ac ꝓximis ꝓ dei amore ſuc currere vix aliqͥs curat. O ſeculū tetrū ⁊ ſordi dum quo hoīes a deo patrę totalit̓ ſe auerterūt ⁊ ſequunt̉ concupiſcētias ſuas: nihil amplius ſperātes de promiſſa hereditate celeſtis regni. Ꝙ deus benedictus nūcupat̉ dn̄s qd̓ eſt nomen honoris: de ip̄o dicit̉. qꝛ il lius imperio cuncta ſubiacent. Ca. II Ertium nomen quo deꝰ nominat̉ a nobis eſt nomē honoris: illud eſt dn̄s. ſic in tota ſcri ptura ſepius nominat̉. Unde Gen̄. c. ij. dicit̉. Dixit dn̄s deus: Non eſt bonum hoīeꝫ eſſe ſo lum. Et in. iij. c. Vocauit dn̄s deus Adaꝫ. Et ca. x. Reſpexit dn̄s ad Abel ⁊ ad mūera eius. Et. vj. ca. Corrupta eſt terra coram domīo Et vij. ca. Dixit dn̄s ad eum. Ingredere tu ⁊ om nis domus tua in arcam. Et. viij. ca. Recorda tus autem dn̄s Noe. Et. xij. ca. Dixit domin ad Abraam. Egredere de terra tua Et xv. ca Apparuit ei dominꝰ in cōualle mābre. Et. xxj. ca. Uiſitauit dn̄s Saram. Et. xxij. ca. Angel domī de celo clamauit. Et. xxxix. ca. Fuit autē dominꝰ cum Ioſeph. Et Exodi. iij. ca. Dixit dn̄s ad Moyſen. Et ſic incipit ca. viij. ix. x. x ⁊.xij. Capitulū ꝟo. xiij. habet Locutꝰ eſt dn̄s ad Moyſen. Et ſimilit̓ ſcribit̉. xiiij.xv.xx. xx xj. xxxiij. et. xl. ca. Et Leuit̓. iiij. vj. viij. xj. xij. xiij. xiiij. xv. xvj. xvij. xviij. xix. xx. xxij. xxiij. xxiiij xxv. et vlti. c. Et idem Numeri. j. ij. iiij. v. vj. viij. ix. x. xv. xix. xxxj. et. xxxiij. c. Et ita frequenter repetit̉ hoc nomen dn̄s tam in vete ri qͣꝫ nouo teſtamento. Quare aūt ſic vocetur: aſſignari poſſunt tres ratiōes. ¶ Prima dicit̉ ſubiectionis. ¶ Secunda immutationis. ¶ Tertia anihilationis. ¶ Prima ratio quare dn̄s nuncupat̉ dicit̉ ſb̓ iectionis. qꝛ omnia que in mundo ſunt: ſiue in celo ſiue in trrea: maxima ⁊ minima: ab ip̄o ſūt eiuſqꝫ ꝓuidentie ⁊ gubernationi ſubdunt̉. hoc fides vera firmiter tenet: hoc omnis doctrīa ſana teſtatur. Vnde Sap̄. xiiij. c. dicit̉. Tu aūt pater: ſapientia tua gubernas omnia. Et Heſt xiij. c. Dn̄s deus rex omnipotens in ditiōe tua cuncta ſunt poſita: ⁊ non eſt qui poſſit reſiſtere volūtati tue. Et Boetius in li. de conſo. inqͥt. O qui ꝑpetua mundum ratione gub̓nas. Et Augꝰ. li. v. de ciui. dei. Deus non ſolum celuꝫ ⁊ terram: nec ſolum angelū ⁊ hominem: ſed nec exigui ⁊ contemptibilis animantis viſcera: nec quis pennulam: nec herbe floſculū: nec arboris folium: ſiue ſuarū partium cōuenientia dereli quit. Et Cicero in li. de natura deorum. Quis em̄ non timeat omnia ꝓuidentem ⁊ cogitantem ⁊ animaduertentē: ⁊ omnia ad ſe ꝑtinere putā tem curioſum ⁊ plenum negocij domī. Cum ta men hanc ꝓuidentiam ſummi dei nōnulli tripli citer errauerūt. ¶ Primi fuerūt qͥdam antiqui philoſophi qui dixerunt omīa fortuitu agi. vt Democritus ⁊ Epicurus. de qͥbus loquit̉ La ctantius li. pͥmo diuinarū inſtitutionū. Quoꝝ poſitio ẜm Tho. pͥma ꝑte. q. ciij. impoſſibilis oſtendit̉ ex duobus. Primo qͥdem ex eo ꝙ ap paret in ip̄is rebus. Uidemus enim in rebꝰ na turalibus ꝓuenire quod melius eſt: aut ſemꝑ: aut in pluribus: quod non contingeret niſi per aliquam ꝓuidentiam res naturales dirigeren tur ad finem boni: quod eſt gubernare. Un̄ ip ſe ordo certus rerū maxime demonſtrat mundi gubernationē. Sicut ſi quis intraret domū be ne ordinatā: ex ip̄a domus ordinatione: ordīa tionis rationem ꝑpenderet. Et hoc eſt qd̓ La ctantius vbi ſupra elegātiſſime retulit. Nemo inquit eſt tam rudis: tam ferꝰ moribꝰ: qͥ nō ocu los ſuos in celū tollēs: tametſi neſciat cuius ꝓ uidētia dei regat̉ hͦ oē qd̓ cernit̉: nō aliquaꝫ tr̄ eſſe intelligat ex ip̄aꝝ reꝝ magnitudīe. pulchri tudīe. vtilitate. tꝑatiōe. Nec fieri poſſe: quin id qd̓ mirabili rōe ꝯſtat ꝯſilio aliqͦ maiore ſit īſtru ctuꝫ. Scd̓o apparet illa poſitio impoſſibil̓ ex cō ſideratōe diuīe bonitatis ꝑ quā res in eſſe ꝓdu cte ſunt. Cū em̄ optimi ſit: optīa ꝓducere nō cō uenit ſūme bonitati diuīe ꝙ res ꝓductas ad ꝑ fectū nō ꝑducat. vltīa aūt ꝑfectio vniuſcuiuſqꝫ eſt in ꝯſecutōe finis. Iō ad diuinā bonitatē ꝑti net vt ſicut ꝓduxit res in eſſe: etiā eas ad finem ꝑducat. ¶ Scd̓i qͥ errauerūt circa dei ꝓuiden tiā fuerūt aliqͥ aſſerentes deū ita gub̓nare mun dū ꝙ tn̄ nec rōnal̓ creatura: nec aīalia bruta il lius ꝓuidētie ſubdunt̉. Nō creatura rōnal̓: qͥa ſeip̄aꝫ gub̓nare pōt: cū habeat dn̄iuꝫ ſui actus ⁊ ꝑ ſe agat. Nō aīalia bruta. qꝛ apl̓s. j. ad Cor. ix. dicit. Deo nō eſt cura de bobꝰ ¶ His rn̄det Tho. vbi sͣ. ꝙ creatura rōnal̓ gub̓nat ſeip̄aꝫ ꝑ intellectū ⁊ volūtatē qͦꝝ vtrūqꝫ īdiget regl̓ari ⁊ ꝑfici ab ītellectu ⁊ voluntate dei. Et iō ſupra

mubernationeꝫ qua creatura rational̓ gubernat ſeip̄am tanqͣꝫ domīa ſui actus indiget guberna ri a deo. Animalia etiā bruta vt boues ⁊ ſimilia noton talit̓ ſubtrahunt̉ a cura gubernatōnis di uine: ſed ſolū qͣꝫtum ad modum qui competit ra tionali creature: que a deo inducit̉ ad bonum. ⁊ retrahit̉ a malo ꝑ p̄cepta ⁊ ꝓhibitiones: pre mia ⁊ penas: quod nō fit in creatura irrationali que non eſt ad beatitudineꝫ ordinata. ¶ Tertij qui errauerunt circa ꝓuidentiam diuinam ſunt alij qui tenent ita deum gubernare munduꝫ: ꝙ omnino excludūt cauſas ſecūdas: arguentes qꝛ melius eſt aliqͥd fieri ꝑ vnum qͣꝫ per multa: ſi ſit poſſibile. vt dicit̉. viij. phiſicorum. Beus ergo poteſt ꝑ ſeip̄m gubernare abſqꝫ cauſis ſecūdis. ¶ Iterum arguūt. quia nihil eſt in deo imper fectuꝫ ⁊ deficiens: ſed ad defectū gubernatoris ꝑtinere videt̉ ꝙ mediantibus aliquibus guber net. Sicut rex terrenus: quia nō ſufficit ad om nia agenda: nec vbiqꝫ preſens eſt in ſuo regno. Et ꝓpterea expedit vt habeat ſue gubernatōis miniſtros ⁊ coadiutores. ¶ Iſtis ita reſpondet Tho. ꝙ in gubernatōne duo ꝯſiderant̉.ſ. ratio gubernationis que eſt ꝓuidentia. ⁊ executio qͣꝫ tum ad ratiōem gubernatiōis ꝑtinet: deus im mediate omīa gubernat. Quantū aūt ad execu tionem deus gubernat quedam mediātibꝰ alijs eo ꝙ cum ꝑ gubernationem res que gubernant̉ ſint adducende ad ꝑfectionem: tanto eſt melio gubernatio qͣꝫto maior ꝑfectio a gubernante re bus gubernatis cōmunicat̉. Maior aūt perfe ctio eſt ꝙ aliqͥd in ſe ſiſtit bonū: ⁊ etiam ſit alijs cauſa bonitatis: qͣꝫ ſi eſſet ſolūmodo in ſe bonuꝫ Et ideo ſic deus ꝓuidentia ſua res gubernat: vit quaſdam in gubernādo cauſas aliorū inſtituat Sicut ſi aliqͥs magiſter ſuos diſcipulos non ſo lum ſcientes faceret: ſed etiam aliorū doctores. ¶ Ad dictū ꝟo Ariſto. reſpondet̉ ꝙ ſi ſolꝰ de gubernaret: ſubtraheret̉ ꝑfectio cauſal̓ a rebus vnde nō melius totū fieret ꝑ vnum quod fit per multa. Nam ſi nō eſſent alique cauſe medie exe quentes diuinā ꝓuidentiā: nō eſſet in rebus or do cauſarū: ſed effectuuꝫ: tm̄ exigit ergo ꝑfectio ꝓuidentie diuine: vt ſint cauſe medie exequen tes ip̄ius volūtatem. Hinc eſt qd̓ in pſal̓. dicit̉. Bn̄dicite dn̄m oēs ꝟtutes eius: que facitis vo luntatem eius. ¶ Ad aliud autē qd̓ obijciebat̉ de defectu gubernantis Reſpondet̉ ꝙ ad digni tatem regentis ꝑtinet: vt habeat ml̓tos mīſtros ⁊ diuerſos ſui regiminis executores. qꝛ ſic p̄cla rior poteſtas eius oſtendit̉. Et ſi quis obijceret ꝙ deus ita gubernat mediantibus cauſis ſecun dis. ſicut aliqͥs ſuꝑior ⁊ ꝓuiſor q̄dam magna et vniuerſalia ꝑ ſeip̄m excogitat qualiter ſint ordi uanda. Minimorū ꝟo ordinē ip̄e nō excogitat ſed alijs inferioribꝰ excogitandū reliquit. Sic ⁊ deꝰ minima nō cogitat ſiue p̄ordinat. Reſpōde re poſſumꝰ ꝙ non eſt ſil̓e in deo ⁊ gubernalore fi nito in quo cōtigit ſic fieri ꝓpter defectum eius inqͣꝫtum vel minimorū vel ſingulariū ordinatio nes ignorat: vel non ſufficit ad oīm ordinem ex cogitandū ꝓpter librorū vel temꝑis ꝓlixitateꝫ que requireret̉. huiuſmōi auteꝫ defectus longe ſunt a deo. Nam ip̄e omīa ſingularia cognoſcit nec in intelligendo laborat: aut tꝑs reqͥrit. Id̓o cūcta ip̄ius ꝓuidentia ſubiacēt: nō ſolum in vni uerſali: ſed etiam in ꝑticulari non ſolū celeſtia: ſꝫ infima ⁊ terrena. Un̄ Augꝰ. li. x. de ciui. dei. c. xvij. ait. Philoſophi ⁊ precipue platonici recli us ceteris ſapuiſſe laudant̉. qꝛ diuinā ſapiētiaꝫ vel ꝓuidentiaꝫ: hec qͦꝫ rerū infima atqꝫ terrena adminiſtrare docuerūt. Et ẜm hͦ dictum Augꝭ. nō videt̉ eſſe vſqꝫ quaqꝫ verū qd̓ platoni impu tatur.ſ. ꝙ diuiſerit ꝓuidentiā in tres. Primam pmī dei qui ꝓuidet rebus celeſtibus. Secundā ſecundorū deorū: qͥ celū circuūt: q̄ ē reſpectu eo rum q̄ fiunt in generatiōe ⁊ corruptiōe. Tertiaꝫ quorūdam demonū qͥ ſunt cuſtodes circa terrā hūanaꝝ actionū. Si tn̄ Plato ſic dixerit ī h ac ꝑte: vtiqꝫ inſaniuit. Sed mirantur qͣꝫplurimi: ſi deꝰ ſapientiſſimus ꝓuidentia ſua gub̓nat omīa cur tot mala ſinit in rebus eſſe: aut nō pōt ea im pedire. ⁊ ſic nō eſt omīpotens. aut nō de omni bus curam hꝫ. Quibus rn̄det Tho. j. ꝑte. q. x. xij. ar. ij. in reſponſione ad ſecundū argumētum Ꝙ alit̓ eſt de eo qui hꝫ curam alicuiꝰ ꝑticularis excludit defectū ab eo qd̓ eius cure ſubdit̉ quā tuꝫ pōt. Prouiſor ꝟo vniuerſal̓ ꝑmittit alique defectū in aliquo accidere ne impediat̉ bonum totius. Un̄ corruptōes et defectus in rebus na turalibꝰ dicunt̉ eſſe ꝯͣ naturam particulareꝫ: in ſunt de intentione nature vniuerſalis inquantū defectus vnius cedit in bonū alterius. vel cl̓iaꝫ totius vniuerſi. Nam corruptio vniꝰ eſt gene ratio alterius: ꝑ quam ſpēs conẜuat̉. Cū ergo deus ſit vniuerſalis ꝓuiſor totius entis ad ip̄aꝫ ꝓuidentiam ꝑtinet vt ꝑmittat quoſdam defeci eſſe in ali qͥbus ꝑticularibus rebus ne impedia tur bonū vniuerſi ꝑfectum. Si enim omnia ma la impedirentur: multa bona deeſſent vniuerſo Non eſſet vita leonis ſi non eſſet occiſio anima lium. Neqꝫ eſſet patientia martyrum: ſi non eſſꝫ ꝑcuſſio tyrannorū. Ideo Auguſtinus in ench̓ inquit. Deus omnipotens nullo modo ſineret aliquod malum eſſe in operibus ſuis: niſi vſqꝫ adeo eſſet omnipotens ⁊ bonus vt bene faceret de malo. Quia vero intellectus noſter debilis ⁊ infirmus non poteſt archana dei penetrare: cum videmus vel bona malis: vel mala bonis: aut mori ꝓbos ⁊ vtiles: impios ⁊ iniquos diu

tius viuere ⁊ huiuſmodi cetera recordari de bemus illius grauiſſime ſentētie Dauid in pͣsͣ Iudicia dei abiſſus multa. Cui cōcordat quod Paulus ſcribit ad Roma. xj. ca. O altitudo di uitiarū ſapientie ⁊ ſcientie dei: qͣꝫ incomp̄henſi bilia ſunt iudicia eius: ⁊ inueſtigabiles vie eius Utiqꝫ ꝑiculoſiſſime errant qͥ ꝓfunda ſecretorū diuinorū ſuis viribus ꝓprijs attingere tēptat. Ob qd̓ Lactantius li. j. diuinarū inſtitutionuꝫ dicebat. Ueritas ⁊ archanū ſummi dei qui fec̄ omīa ingenio ⁊ ꝓprijs ſenſibus: non pōt cōpre hendi. Alioqͥn nihil inter deum: hominemqꝫ di ſtaret: ſi cōſilia ⁊ diſpoſitiones illius maieſtatis eterne cognitio aſſequeret̉ humana. ¶ Secūdo creator omniū dicit̉ dn̄s ratiōe immutationis. Poteſt ip̄e dū ſibi placet immutare legem ⁊ pro prietatem cuiuſcūqꝫ create nature. Vt em̄ īquit Tho. pͥma ꝑte. q. c. v. Si ordo rerū conſideret̉ ꝓut dependet a pͥma cauſa: ſic cōtra rerum ordi nem deus facere nō poteſt. Sic em̄ contra reruꝫ ordinem faceret ſi faceret cōtra ſuam p̄ſcientiaꝫ aut voluntatē aut bonitatē. Si ꝟo conſideretur ordo rerū ꝓut dependet a qͣlibet ſuaꝝ cauſaruꝫ: ſic deus poteſt facere p̄ter ordinē reruꝫ: qꝛ ordi ni ſecundarū cauſaꝝ ip̄e non eſt ſubiectus: ſꝫ tal̓ ordo ei ſubijcit̉ quaſi ab eo ꝓcedens. nō ꝑ neceſ ſitatem nature: ſꝫ ꝑ arbitriū voluntatis. potuiſ ſet em̄ ⁊ aliū ordinem rerū inſtituere. Unde pōt p̄ter hunc ordinem inſtitutū agere cū voluerit: puta agendo effectus ſecundarū cauſaꝝ ſine ip ſis. vel etiam ꝓducendo aliqͦs effectus ad quos cauſe ſecunde non ſe extendūt. Ideo Augꝰ. con tra fauſtū inqͥt. Deus cōtra ſolitū curſum natu re facit: ſed cōtra ſummam legē tam nullo modo facit: qͣꝫ cōtra ſeip̄m nō facit. Et iterum ibidem Illud eſt vnicuiqꝫ rei naturale: quod ille fecerit a quo eſt omīs modus. numerus ⁊ ordo nature Igit̉ duꝫ ſibi placuit de duriſſimo lapide aquā eduxit populo ſitienti. Sicut ponit̉ Exo. xvij. ca. Grauitatē a ferro abſtulit cum temꝑe Heli zei de ſecuri excuſſum ⁊ in aquā demerſum ſuꝑ natauit. vt notat̉ de ꝯſe. di. ij. c. reuera. Refrige rauit ardorem ignis qui tres pueros in illum in iectos: nec in minimo leſit. Vt habet̉ Danielis iij. c. Et alia innumera fecit tam in veteri qͣꝫ no ua lege. ſicut etiā conſpicimꝰ in oꝑibus miracu loſis. ¶ Tertio dicit̉ dn̄s ratiōe anihilationis: ſi em̄ vellet in nihilū cuncta redigeret. Un̄ Hie remias. ca. ij. dicebat. Corripe me dn̄e: verūta men in iudicio ⁊ nō in furore tuo: ne forte ad ni hilum rediges me. Tamen aliqͥ contra hoc ar guunt: qm̄ deus eſt cauſa rerū vt ſint ꝑ ſuam bo nitatem. quia ẜm Augꝭ. in pͥmo de doctrīa chri ſtiana; Inqͣꝫtum deus eſt bonus ſummus. Si ergo deus nō poteſt non eſſe bonus: neqꝫ videt̉ ꝙ poſſit facere vt res non ſint: ⁊ ex conſequenti nec illas anihilare. Ad hoc reſpondet Tho. pri ma ꝑte. q. ciiij. Ꝙ deus bn̄dictus non produxit res in eſſe agendo ex neceſſitate nature. Quod ſi eſſet verū: non poſſet rem aliquam anihilare: ſicut nec poteſt a ſua natura mutari. Produxit autē omnem creaturā ex libera volūtate ex qua eſſe ip̄ius creature dependet. Conſeruat ꝟo deꝰ res in eſſe: inqͣꝫtum eis cōtinue influit eſſe. Sic̄ itaqꝫ anteqͣꝫ res eſſent: potuit eis nō cōmunica re eſſe: ⁊ ſic eas non facere. Itaqꝫ poſtqͣꝫ iam fa cte ſunt: poteſt eis nō influere eſſe: ⁊ ſic eſſe deſi ſterent abſqꝫ p̄iudicio diuine bonitatis: que nō dependet ex rebus creatis. Et licet poſſet deus res anihilare: nihil tamē omnino in nihilū redi gitur. ex eo ꝙ magis manifeſtat̉ potentia diuīa in rerum conſideratōe qͣꝫ in illarū anihilatione. Ideo Sapiens Eccleſiaſtes. iij. c. ait. Didici ꝙ omīa opera que fecit deus ꝑſeuerent in eternū. Dicta ſunt hͨ de poteſtate dei excelſi: vt ſic mor tales homīes ampliſſimū ſempiternumqꝫ domi num eius cōtuentes maieſtati ſue ſubeſſe nō re pugnent. Ip̄e nanqꝫ eſt deus magnus: dominꝰ ⁊ rex magnus ſuꝑ omēs deos. Ip̄e eſt rex regū ⁊ dn̄s dominantiū: cuius eterna poteſtas: que non auferet̉ ab eo. Ip̄e eſt qui domat colla ſuꝑ ba: ⁊ concidit ceruices peccatorū. Ip̄e deniqꝫ ē de qͦ Paulus ſcripſit. j. ad Thimo. j. c. Regi ſe culoruꝫ immortali ⁊ inuiſibili ſoli deo honoret gloria in ſecula ſeculorū. ¶ Sermo ſecūdus de ſimplicitate dei contra idolatras et colentes homīes: atqꝫ celeſtia corpora. Piritus eſt deꝰ. Et eos qui adorant eum in ſpū et ve ritate adorare oportet. Saluatorꝭ no ſtri ꝟba ſunt iſta originaliter Iohan. iiij. c. Qui deum verū rem aliquā corporeā eſſe ſuſpicātu ꝓfecto in laqueum incidūt erroris ⁊ ꝑnitioſiſſi me falſitatis. Nam licet nulla creatura eius ma gnitudini valeat comꝑari. nihilominꝰ cuncta que corꝑis inde in ſuo eſſe ꝑficiunt̉: ab illius na tura ſunt penitus aliena. Eſt qͥdem deus vere ⁊ ſumme ſimplex. vt Augꝰ. docet in. vj. de trini. Ideo tenēdum eſt firmiter vt ſanctus Tho. do cet..j. ꝑte. q. iiij. Ꝙ in deo non eſt compoſitio ne qꝫ partiū quantitatiuarū: neqꝫ forme ⁊ materie neqꝫ in eo eſt aliud natura ⁊ ſuppoſitiuum: neqꝫ aliud natura ⁊ eſſe. Neqꝫ eſt in eo cōpoſitio ge neris ⁊ differentie. neqꝫ ſubiecti ⁊ accidētis. Sꝫ vt facilius dei ſimplicitatem capiamus: in p̄ſen ti ẜmone tres veritates theologicas explicabi mus. ¶ Prima ꝙ deus eſt ſpūs.

¶ Secūda ꝙ in deo nō eſt compoſitio forme ⁊ materie. ¶ Tertia ꝙ deꝰ in cōpoſitōꝫ aliorū nō venit. ¶ Ꝙ deus eſt ſpūs et nullo mō pōt eſſe corpus vel aliquid corporeū. Ca. I. Rima veritas ꝙ deus nō eſt corpus. Hoc declara tur a Tho. j. ꝑte. q. iij. Prīo qꝛ nul lum corpus mouet̉ nō motū. ⁊ deꝰ eſt pͥncipiū mouēs immobile. Scd̓o. Quia deus ē id qd̓ ē nobiliſſimū in entibus. qd̓ cuncti ſapiētes ꝓfi tentur. Impoſſibile aūt eſt aliquod corpus da ri nobiliſſimū omniū entium. Nam corpus aut eſt viuū: aut non viuū Corpus viuum nobiliꝰ eſt corꝑe non viuo. Corpus aūt viuū nō viuit inqͣꝫtum corpus: qꝛ ſic omne corpus viueret. Oportet ergo ꝙ viuat ꝑ aliquid aliud. ſic̄ cor pus noſtrum viuit ꝑ animaꝫ. Illud ergo ꝑ qd̓ viuit corpus nobilius eſt qͣꝫ corpus. Quare ī poſſibile eſt deum eſſe corpus. Sꝫ arguere poſ ſumus ꝙ deus ſit corpus qͥnqꝫ rationibus. ¶ Primo ratione attributionis. ¶ Secundo ratione figurationis. ¶ Tertio ratione teſtificationis. ¶ Quarto ratione ſituationis. ¶ Quinto ratione terminationis. ¶ Primo arguit̉ ꝙ deus ſit corpus ratione at tributionis. Nam ſcriptura attribuit deo trinā dimenſionē que ſpectat ad corpus. Scribit̉ em̄ Iob. xxj. ca. Excelſior eſt celo: ⁊ quid facies ꝓ fundior inferno ⁊ vnde cognoſces: longior ter ra menſura eius ⁊ latior mari. Sed ex huiuſmo Iibaſii di verbis nō cōcludit̉ ꝙ deus ſit corpꝰ. qꝛ ſacͣ ſcriptura cuꝫ trinam dimenſionem deo tribuit ſub ſimilitudine qͣꝫtitatis corꝑee: quantitatem ip̄ius ꝟtualem deſignat. vtputa ꝑ ꝓfunditatē ꝟtutem cognoſcendi occulta. Per altitudineꝫ excellentiā maieſtatis ſuꝑ omīa. Per longitu dinem durationē ſui eſſe. Per latitudinē affe ctum dilectiōis ad omnia. Uel vt Diony. dic̄ ī li. de diuinis noībꝰ. Per ꝑfunditatē dei intelli gitur incōp̄henſibilitas eſſentie eius. Per lon gitudinem ꝓceſſus ꝟtutis omīa penetrantis. Per latitudinē ſuꝑextēſio eius ad oīa inqͣꝫtum ſeꝫ ſub eius ꝓtectiōe oīa continent̉. ¶ Secūdo poſſumꝰ arguere ꝙ deus ſit corpus rōe figura tionis. Omne nāqꝫ figuratiuū eſt corpꝰ: cum fi guraſit qͣlitas circa qͣꝫtitatem. Deus aūt vid̓r eſſe figuratꝰ. Nam Gen̄. j. c. dixit. Faciamꝰ ho minē ad imaginē ⁊ ſimilitudinem nr̄am. Figu ra ꝟo d̓r eſſe imago. ſed ex hͦ non ꝯcludit̉ ꝙ deꝰ ſit corpus. qꝛ hō d̓r eſſe ad imaginē dei non ẜm corpꝰ: ſed ẜm id quo homo excellit alia aīalia: qͣꝫtum ad rationē ⁊ intellectū: q̄ ſunt res incor poree. ¶ Tertio arguimus ꝙ deꝰ ſit corpꝰ rōe teſtificatiōis. Teſtat̉ em̄ ſcriptura deū habere ꝑtes corꝑis. Un̄ in pſal̓. d̓r. Oculi dn̄i ſuper iu ſtos: ⁊ aures eius in p̄ces eorū. Et iteruꝫ. Afa cie dn̄i mota eſt terra. Et Iob. x. c. Manꝰ tue dn̄e fecerunt me. ¶ Ad hoc reſpōdemꝰ ꝙ locū tiones hmōi metaphorice ſunt accipiēde. par tes qͥdem corꝑee attribuūt̉ deo rōe ſuoꝝ actuū ẜm quandā ſimilitudinē. ſicut actus oculi ē vi dere. Un̄ oculus de deo dictus ſignificat ꝟtu tem eius ad videndū ſuo mō intelligibili: ⁊ ſil̓e eſt de alijs. ¶ Quarto arguimꝰ rōe ſituationis ſitus non cōuenit niſi corpori: ſꝫ ea q̄ ad ſitū ꝑti nent dicunt̉ de deo. Nam ſcribit̉ Eſaie. iij. ca. Stat ad iudicandū dn̄s. Et. vj. cā. Uidi dn̄m ſedentē. Stare itaqꝫ ⁊ ſedere ad ſitum ſpectāt. gͦ deus eſt corpus. ¶ Ad hͦ vt p̄dictum eſt reſpō demus ꝙ ea que ad ſitum ꝑtinēt attribuuntur deo ẜm quādam ſimilitudinē. Et ſic d̓r ſedens ꝓpter ſuam immobilitatē ⁊ auctoritatē. ⁊ ſtare ꝓpter ſuam fortitudinē ad debellandū om̄e qd̓ ei aduerſat̉. ¶ Quinto arguimꝰ rōe termīatio nis. nihil vtiqꝫ pōt eſſe terminus motus local̓ a quo: ⁊ ad quem niſi ſit corpꝰ vel aliqͥd corpo reum. ſꝫ deus in ſcriptura dicit̉ eſſe terminꝰ mo tus localis vt ad quem. ẜm illud pſal̓. Accedi te ad eum ⁊ illuminamī. Et vt a quo. iuxta illd̓ Hiere. ca. xvij. Recedētes a te in terra ſcriben tur. ¶ Hec ratio ſoluit̉ qm̄ ad deum nō accedi tur paſſibus corꝑalibꝰ cū vbiqꝫ ſit: ſꝫ affectibꝰ mentis: eodemqꝫ mō ab eo diſcedit̉. Ita ꝙ ac ceſſus ⁊ receſſus ſub ſimilitudine local̓ motus deſignat ſpūalem affectum. ¶ Ꝙ propter ſummam ſimplicitatem que eſt in deo non cadit in eo compo ſitio materie et forme. ¶ Ca. II. Ecūda veritas ꝙ in deo nō eſt compoſitio forme et materie. Prima ratio ẜm Tho. eſt. qꝛ materia id qd̓ eſt in potentia eſt Et deus eſt actus purꝰ nō hn̄s aliqͥd de potētialitate. Se cuda ratio: qꝛ omne cōpoſitū ex materia ⁊ for ma eſt corpus. Quātitas em̄ dimenſiua eſt: q̄ pͥ mō ineſt materie: ⁊ deꝰ nō eſt corpꝰ. Tertia rō qꝛ omne cōpoſitum ex materia ⁊ forma eſt ꝑfe ctum ⁊ bonum ꝑ ſuam formaꝫ. vnde oportet ꝙ ſit bonum ꝑ participationē ẜm ꝙ materia par ticipat formam. Purū autē qd̓ bonum ⁊ opti mum quod eſt deus nō eſt bonum ꝑ participa tionem. Quia bonū ꝑ eſſentiaꝫ eſt pͥus bono ꝑ participationē. Et ſi qͥs inſtaret ꝙ in deo poni tur ira ⁊ gaudiū ac ſimilia que ſunt paſſiōes cō iuncti. vt dicit Ariſto. j. de anima. Reſpōdere poſſumus ꝙ ita attribuunt̉ deo ẜm ſimilitudi

nem effectus. Effectus nāqꝫ ire eſt punire. puni tio igit̉ dei ira eius eſt. ⁊ ſic de reliquis que nul lo modo de deo accipiunt̉ ẜm paſſiōis defectū Ex p̄dictis ſequitur ꝙ deus eſt idem ꝙ natura ſua ſiue eſſentia. qm̄ in his que nō ſunt compo ſita ex materia ⁊ forma in qͥbꝰ indiuiduatio nō eſt ꝑ materiā indiuidualem.i. ꝑ hanc materiaꝫ ſed ip̄e forme ꝑ ſe indiuiduant̉. oportet ꝙ ipſe forme ſint ſuppoſita ſubſiſtentia. vnde in eis nō differt ſuppoſitū ⁊ natura. ſicut in rebus cōpoſi tis ex materia ⁊ forma neceſſe eſt ꝙ differat na tura vl̓ eſſentia ⁊ ſuppoſitū. Cum itaꝙ deus vt dictum eſt nō ſit compoſitꝰ ex materia ⁊ forma oportꝫ ꝙ deꝰ ſit ſua diuinitas ſua vita. ⁊ quic quid aliud de deo ſic p̄dicat̉. ¶ Ꝙ deus non venit in compoſitionē alicuius creature neqꝫ ſicut prīcipiuꝫ formale neqꝫ materiale. ¶ Ca. III. Ertia veritas eſt ꝙ deus in compoſitionē alio rum non venit. neqꝫ ſicut princi lpium formale. neqꝫ ſicut pͥncipiū materiale. qꝛ eſt cauſa pͥma efficiens. cuiꝰ eſt pri mo ⁊ ꝑ ſe agere. Quod aūt venit in compoſitio nem alicuiꝰ non eſt pͥmo ⁊ ꝑ ſe agens: ſed ma compoſitū. Et licet Augꝰ. libro de verbis dn̄i dicat. Ꝙ verbum dei quod eſt deus eſt forma non formata. quare ſequeret̉ ꝙ cum forma ſit pars compoſiti. Tamen ſanctus Thomas di cit ꝙ verba ſancti Auguſtini ſunt ſane intelligē da. qm̄ verbum in diuinis eſt forma exempla ris et non forma que eſt pars alicuiꝰ compoſiti Quare ex dictis liquide cognoſcere poſſumus qͣꝫmultiplicit̓ errauerūt antiqui. Nam quidaꝫ dixerūt ꝙ deus eſſet aīma mūdi: que informat celum ⁊ terram: ⁊ omībus viuentibus mīſtrat vitam. Et ꝙ ꝑ quatuor elementa fuſa vniuerſa ſub celo gignat ꝓtegat ⁊ corrūpat. ẜm illd̓ Uir gilij in. vj. Principio celum ⁊ terras campoſc liquentes. Lucentemqꝫ globum lune titaniaqꝫ aſtra. Spūs intus alit totamqꝫ infuſa ꝑ artus. Mens agitat molem ⁊ magno ſe corpore mi ſcet. Inde hominū pecudūqꝫ genus vite volā tum. Et quo marmorea fert monſtra ſub equo re pōtus. Hec opinio impia eſt ⁊ falſa. quoniā vt eſt p̄dictum non poteſt eſſe deus ꝓpter ſuaꝫ ꝑfectionem. formale neqꝫ materiale pͥncipium creature. licet ſit cauſa efficiens ⁊ finalis oīm re rum. quia eſt alpha et o pͥncipium ⁊ finis. Alij ꝟo tenuerūt celeſtia corꝑa eſſe deos. de quibꝰ ita Lactantius ſcribit li. ij. diuinaꝝ inſtitutio num. Philoſophi ſtoyce diſcipline in ea ſunt opinione vt omnia celeſtia que mouent̉ in deo rum numero habenda eſſe cenſeāt. Siquidem Luciliꝰ ſtoicꝰ apd̓ Ciceronē ſic loquit̉. Hāc gͦ in ſtellis ꝯſtantiam hanc tantam in tam varijs curſibꝰ conuenientiā non poſſum intelligere ſi ne mente ratiōe conſilio: que cū in ſideribꝰ eſſe videamus non poſſumꝰ ea ip̄a nō in deorū nu mero ponere At paulo infra Lactantiꝰ ſic loqͥ tur. Uos o philoſophi non ſolū indoctos ⁊ im pios verum cecos et ineptos ⁊ deliros proba mus. qm̄ ignorantiā imperitorū vanitate vici ſtis. Illi em̄ ſolem ⁊ lunā vos etiam ſidera de os putatis. Nōnulli ꝟo ad hanc venerunt ſuꝑ ſtitionem vt hoīes putauerūt fuiſſe deos. Na vt Lactantiꝰ refert li. j. Coluerūt egyptij Iſi dem. Mauri Iubā. Macedones Cabirun. Peni Uranū. Latini Faunū. Sabini Xāctū. Romani Quirinū. Athenienſes Mineruam Samij Iunonē. Paphij Uenerē. Lemnij vul canū. Naxij Libeꝝ. Delfici Apollinē: qui oēs fuerunt hoīes. Exquo ibi Lactantiꝰ ſubclidit. Marcus tulliꝰ qͥ non tm̄ ꝑfectus orator: ſꝫ phi loſophus fuit. Siqͥdeꝫ ſolꝰ extitit platonis irni tator in eo libro quo ſeip̄m de morte filie cōſola tus eſt. non dubitauit dicere deos qͥ publice co lerent̉ hoīes fuiſſe. Et in libro de natura deorū Cicero ſic fatetur. Suſcepit aūt vita hominuꝫ conſuetudoqꝫ cōmunis vt beneſicijs excellētes viros in celū fama ac voluntate tollerent. Hīc Hercules. hinc Caſtor. hinc Pollux. hīc eſcu lapius. hinc liber. In pͥmo ꝟo lib̓. diuinaꝝ in ſtitutionū Lactantiꝰ deridet illos qui Iouem deum appellāt. Uana inqͥt eſt ꝑſuaſio eorū qui nomen iouis ſummo deo tribuūt. Et iteruꝫ ibi de Ioue ait. Antiquus auctor Emerꝰ qui fuit ex ciuitate meſſana res geſtas iouis ⁊ ceterorū qui dij putant̉ collegit hiſtoriā quam cōtexuit ex titulis ⁊ inſcriptiōibꝰ ſacris que in antiquiſ ſimis templis habebant̉. Maximeqꝫ in fano iouis trifili. vbi auream columnā poſitum eſſe ab ip̄o Ioue titulus indicabat. in qua colūna ſua geſta preſcripſit. vt monumenta eſſent po ſteris rerum ſuarū. Et iterum infra ait. O lim pus ambiguū nomen eſt ⁊ mōtis ⁊ celi. In olī po autē Iouem habitaſſe docet hiſtoria eadeꝫ que dicit. Eadem tempeſtate Iupiter in mon te olimpo maximam parteꝫ vite colebat. Et eo ad eum in ius veniebat ſi que res in controuer ſia erant. Item ſi quis quid noui inuenerat qd̓ ad vitam humanam vtile eſſet eo veniebat at qꝫ Ioui oſtendebat. Et iterum ibi Lactantius ait. Cicero de natura deorum cum tres ioues a theologis noīari diceret ait tertiū fuiſſe creten ſem ſaturni filiū: cuiꝰ in illa inſula ſepulchrum oſtēdit̉. Quō gͦ pōt deꝰ alibi eē viuꝰ. alibi mo tuus. alibi hr̄e templū. alibi ſepulchrum. hͦ ille.

Ubi oſtendere cōtendit quod Iupiter homo mortalis non deus fuit. Sed miꝝ nempe eſt ꝙ de romanis antiqͥs p̄dicat̉. Ad tantā nāqꝫ de mentiā deuenerūt vt etiam meretrices deas co lerent. Nam vt inqͥt Lactantius. Romuli nu trix lupa honoribꝰ eſt affecta diuinis. fuit eniꝰ fauſtuli vxor ⁊ ꝓpter vulgati nomīs vilitateꝫ lupa inter paſtores nuncupata eſt. vnde etiam lupanar dicitur. Quedā inſuꝑ meretrix leena dicta: cum tyrannū ocidiſſet ꝓ dea eſt habita. Et qꝛ nephas erat ſimulacrū conſtitui meretri cis in templo apollinis effigiem poſuerunt cui us nomen gerebat. Colebāt adhuc faulā mere tricem. Et de alia Flora refert Lactantius. Ꝙ cum magnas opes ex arte meretricea queſiui ſet populū romanū ſcripſit heredem certamqꝫ pecuniā reliquit cuius ex annuo fenore ſuꝰ na talis dies celebraret̉ editione ludorū qͦs appel lant floralia. Quod qꝛ ſenatui flagitioſuꝫ vide batur ab ip̄o noīe argumentū ſumi placuit: vt pudende rei q̄dam dignitas adderet̉. Deā fin xerūt eſſe que floribus p̄ſit eamqꝫ oportere plo cari vt fruges cuꝫ arboribus aut vitibus bene ꝓſpereqꝫ floreſcerent. Et ne ſingulis immore mur tam romani qͣꝫ cetere natiōes idolatre. vt Paulus ſcribit ad Roma.j. ca. Mutauerunt gloriaꝫ incorruptibilis dei in ſimilitudinē ima ginis corruptibilis homīs ⁊ volucrū ⁊ qͣdru pedum ⁊ ẜpentū. Cōtra quos ita pulchre ſcri ptum eſt Sap̄. xiij. c. Uani ſunt omēs hoīes ī qͥbus non ſubeſt ſcientia dei. Et de his que vi dentur bona nō potuerūt intelligere eum qͥ eſt Neqꝫ oꝑibus attendentes agnouerūt qͥs eſſet artifex. Sed aūt ignem aūt ſpūm aut citatū ae rem. aut girum ſtellarū. aut nimiā aquam. aut ſolem aūt lunam rectores orbis terrarum deos putauerūt. Quorū ſi ſpecie delectati deos pu tauerūt ſciant qͣꝫto his dominator eorū ſpecio ſior eſt. Speciei em̄ generator hec omīa conſti tuit. hec ille. Nos ꝟo qͥbus veritas iaꝫ effulſit neqꝫ paganorū deliramentis innitimur ſatꝭ ſu perqꝫ rep̄henſibiles ſumus. qꝛ deum verū ma gnum ⁊ omnipotentē agnoſcentes illi vt deceſ reuerentiā debitam non impendimus. neqꝫ ad ꝓmiſſam nobis ab eo hereditatem celeſtis re gni ꝓcuramus accedere. Ad quam nos ip̄e ꝑ ducat qͥ eſt benedictus in ſecula ſeculoꝝ Ame. ¶ Sęrmo tertius de incarnatiōe Ie ſu xp̄i in quo declarat̉ ſumma libera litas dei patris et tempus incarnatio nis cōueniens. ¶ ObeVert ple nitudo temꝑis miſit deꝰ filiū ſuū fa ctum ex muliere factum ſub lege: vt eos qui ſub lege erant redimeret: vt adoptiōeꝫ filiorū reciperemus. Doctores gentiū ꝟba ſūt iſta originaliter ad Gal̓. iiij. c. Deſcendit de ce lo in vterum v̓ginis deus dei filius. vt hoīem ꝑditum redimeret atqꝫ reduceret ad regna ce lorum. Poſt lapſum ſiqͥdem pͥmorum parētuꝫ humanum genus ꝑ longiſſima temporum ſpa cia ſub diuina indignatione ꝑmanſit. Omnes eramus filij ire nec dabat̉ cuiqͣꝫ aditus ad parā diſum. Trahebant̉ pr̄es ad limbū. ibiqꝫ habi tabant in tenebris. non valentes attingere ad lumen deſiderabile viſionis diuine. Oēs iuſti erant in luctu: ⁊ mūdus totus pauciſſimis dū taxat exceptis idolis deditus poſt pͥncipem te nebrarū currebat. Tandem recordatus deꝰ ꝙ puluis ſumus. miſertus eſt figmenti ſui. Et ira depoſita aperuit fontem pietatis ſue: miſitqꝫ filiū ſuum dilectum qͥ verus deus ⁊ hō: malis omnibus finem dedit. Cum ꝟo nos deceat tan ti beneficij memores eſſe. ne ꝓpter ingratitudi nem impij apud altiſſimū inueniamur. Idcir co in hoc ẜmone de incarnatione Ieſu xp̄i loqͥ incipiemus. de qua dixit Apl̓us Paulus ver ba in themate poſita. vbi tria myſteria erūt de claranda. ¶ Primum dicitur charitatis. ¶ Secundum tarditatis. ¶ Tertium temporalitatis. De varijs opinionibus circa incarna tionem xp̄i ſi hō nō peccaſſet. Ca. I. Rimum myſte rium declaranduꝫ dicit̉ charitatis. In quo deuote conſiderandū eſt qͣꝫ ardentiſſima fuit erga nos charitas dei patris qͥ ꝓ nobis peccatoribus filiū ſuuꝫ carnem aſſu mere ⁊ crucem fecit ſubire. Sed ꝓ ſpūali nō qͥ dem curioſo ingenij noſtri exercicio circa du bium illud aliqͣꝫtiſper inſudabimus quo queri ſolet. An ſi non peccaſſet Adam xp̄s fuiſſet in carnatus? Et de hoc apud theologos peritiſſi mos duplex extat opinio. Prima eorū qͥ tenēt ꝙ ſi nunqͣꝫ Adam lapſus eſſꝫ adhuc deꝰ homo factus fuiſſet. ⁊ vt dicit Bonauētura in. iij. di j. Iſti diſtinguūt de incarnatione. Nam cū in carnatio ſit carnis aſſumptio. caro aſſūpta po teſt conſiderari dupliciter. aut qͣꝫtum ad ſb̓ſtā tiam aut qͣꝫtum ad defectum paſſibilitatis. Si fiat ẜmo de ip̄a qͣꝫtum ad defectum paſſibilita tis ⁊ mortalitatis: tunc ſi non peccaſſet hō ⁊ re dimendus non eſſet xp̄s mortalem carnem nō aſſumpſiſſet. Si ꝟo loquamur de incarnatione ẜm ꝙ dicit aſſumptionem humane nature ſim pliciter.i. ſine defectibus ⁊ penalitatibꝰ. ſic vo lunt iſti ꝙ ſi nunqͣꝫ peccaſſet homo. adhuc xp̄s

fuiſſet incarnatus. Aſſumunt aūt huiꝰ opinio nis ꝯfirmationem ſeptem ꝑſuaſiuas rationes. ¶ Prima dicit̉ hominis ꝑfectio. ¶ Secūda humane nature diſpoſitio. ¶ Tertia dei manifeſtatio. ¶ Quarta humane nature exaltatio. ¶ Quinta meriti comꝑatio. ¶ Sexta matrimonij ſignificatio. ¶ Septima anime xp̄i nobilis conditio. ¶ Prima ratio confirmās opinionem p̄fatam dicit̉ homīs ꝑfectio. Incarnatio quippe facit ad homīs ꝑfectionem. ⁊ ꝑ conſequēs ad perfe ctionem vniuerſi in hoc ꝙ completionem dat humano generi. Primo qͣꝫtuꝫ ad illud ꝙ reſpi cit naturam. Secūdo qͣꝫtuꝫ ad illud ꝙ reſpicit. gr̄am. Tertiū qͣꝫtum ad illud qd̓ reſpicit gl̓am. Primo qͣꝫtum ad illud qd̓ reſpicit naturā. qꝛ in incarnatione eſt ꝯſumatio modoꝝ educēdi ho minē in eſſe. Quadruplex nāqꝫ modus eſt edu cendi homīeꝫ in eſſe. Primꝰ nec de viro nec de muliere. ſicut fuit Adā. Scd̓s de viro ſine mu liere. ſicut Eua. Tertius de viro ⁊ muliere. ſic̄ educimur omēs. Quartꝰ de muliere ſine viro. ſicut eductus eſt xp̄s. Sed hic quartꝰ eſt in in carnatiōe. ergo ſi hō ſtetiſſet incarnatio fuiſſet. aut fi nō. tunc vnus modus ꝓductiōis hoīm deficeret. ⁊ ſic vniuerſum ꝑfectū nō eſſet. qd̓ eſt maximū incōueniens. Dicit nāqꝫ Augꝰ. in li. de libe. ar. ꝙ vniuerſum hꝫ tantā ꝑfectiōꝫ ꝙ ne mo pōt in eo imꝑfectum aliqͥd rationabilit̓ in uenire. nec rationabilit̓ aliqͥd addere. ¶ Secū da incarnatio facit adꝑfectiōꝫ hoīs qͣꝫtuꝫ ad il lud qd̓ reſpicit gr̄am. Nam xp̄s eſt caput eccl̓e nō ſolū ẜm diuinā naturā: ſꝫ etiā ẜm humanaꝫ ſicut dicit Augꝰ. ſuꝑ Ioh̓. Sꝫ ſi hō nō peccaſ ſet adhuc eſſet corpus eccl̓e. aut gͦ dei filiꝰ inca naretur. aut corpus eccl̓e remaneret acephalū ſine capite. ¶ Tertia incarnatio facit ad perfe ctionem hoīs qͣꝫtum ad illud qd̓ reſpicit glori Ut em̄ inquit Augꝰ. li. de ſpū ⁊ aīa. totū hoīeꝫ aſſumpſit vt totū beatificaret. vt ſiue intꝰ ingre deretur ſiue extra egrederet̉ paſcua inueniret. Sed hō debebat totus beatificari. ⁊ ita plene ſi nō fuiſſet lapſus ſicut poſtqͣꝫ cecidit. Ergo ſi adhuc nō peccaſſꝫ xp̄s fuiſſet incarnatꝰ. ¶ Se cunda ratio ꝓ p̄dicta opinione dicitur huma ne nature diſpoſitio. Dicit em̄ glo. ſuꝑ illo ꝟbo ad Heb̓. Nuſqͣꝫ apprehendit angelos nō angeli ce nature data eſt ⁊ dignitas. vt eī ꝑſona diuīa vniret̉. Si gͦ humane nature nihil dat̉ fruſtra. Si non peccaſſet tal̓ dignitas nō remaneret va cua: ſed adhuc vniret̉ cū diuīa natura. ¶ Ter tia ratio dicit̉ dei manifeſtatio. Nam ita dece bat deū manifeſtare ſuā potentiā ſapientiam et bonitatē ſi hō ſtetiſſet ſicut ſi lapſus eſſet. ergo ſi oīa iſta facta ſunt in oꝑe incarnatōis. vid̓r ꝙ incarnatio adhuc fuiſſet. etiā peccato hoīs no interueniente. ¶ Quarta ratio eſt hūane natu re exaltatio. In incarnatiōe ſiqͥdem filij dei hu mana nature eſt plurimū exaltata. Si gͦ deꝰ in carnat̉ ex hoc ꝙ humana natura peccat. vide tur ꝙ homo reportat cōmoduꝫ de malicia ſua. qd̓ non decet iuſtū retributorem. ¶ Quīta ra tio dicit̉ meriti comꝑatio. Tante vtiqꝫ nobili tatis ⁊ difficultatis eſt mereri ⁊ vendicare ſiue acquirere ſibi infinitū bonum. ſicut ſatiſfacere ꝓ offenſa que eſt contra infinitū bonū. Si gͦ hō non poterat ſatiſfacere ꝓ ſe de offenſa qua offē derat deum. ſic nec ꝑ ſe poteſt mereri hr̄edeuꝫ. ergo ſicut oportunū fuit filiuꝫ dei incarnari ho mine cadente vt ꝓ homine ſatiſfaceret. ſic vide tur ꝙ oportunū fuit dei filiū incarnari homine ſtante vt hoc mereri poſſit ꝑ eum. ¶ Sexta ra tio dicit̉ matrimonij ſignificatio. Si equidem hō lapſus non fuiſſet. nihilominꝰ fuiſſet ſacr̄m matrimonij. Si ꝟo ſacramentū matrimonij in coniunctiōe ſexuum dicit ſiue ſignificat cōiun ctionem xp̄i ⁊ eccl̓e qͣꝫtum ad naturarū vnionē ꝓpter inſeꝑabilitatem. Vnde apl̓us ad Ephe. v. ait. Sacramentū hoc magnū eſt. Ego auteꝫ. dico in xp̄o ⁊ in eccleſia. ergo ſi homo ſtetiſſet aut ſacramentū matrimonij eſſet falſum ſignuꝫ aut dei filius fuiſſet incarnatuſ. ¶ Septima ra tio dicit̉ anime xp̄i nobilis cōditio. Si incar natio facta eſt pͥncipaliter ꝓpter peccati expia tionem. ſequeret̉ ꝙ anima chriſti facta ſit non pͥncipali intentione: ſed qͣdam quaſi occaſione Sed inconueniēs ē nobiliſſimam creaturaꝫ oc caſionalit̓ eſſe introductam. cum agens inten dat pͥncipaliter opera nobiliora. Igitur videt̉ ꝙ inconueniēs ſit dicere incarnationem factaꝫ eſſe ꝓpter homīs reꝑationem. Predictis itaqꝫ rationibꝰ muniti affirmant pleriqꝫ ꝙ ſi nō pec caſſet Adam adhuc xp̄us carnem aſſumere nō refugiſſet. Sed aliorū ſecūda opinio eſt ꝙ ſi nō fuiſſet peccatū hominis: neqꝫ fuiſſet aliquo pa cto incarnatio ſubſecuta. Et iſti qͥdem rationeſ ꝓ alia parte ſiue opinione ꝓductas pͥmo ſolue re ⁊ nil illas valere contendūt. Deinde ſeipſos muniūt virilit̓ ⁊ defendunt tam ratiōibꝰ catho licis qͣꝫ autoritatibꝰ fidedignis. Dicūt ergo ꝙ pͥma ratio debiliſſima eſt. qꝛ dum dicit ꝙ deuꝫ cōueniebat incarnari ꝓpter ꝑfectioneꝫ vniuer ſi quodāmodo deum intra ꝑfectionem vniue ſi concͣludit. ⁊ quandaꝫ neceſſitatē incarnatio nis imponit ei. quod ꝯtra mentem philoſophi qui. xj. Metaphiſice ait. ꝙ deus ſupra omnē ordinem vniuerſi ponendus eſt. ſicut non dici tur eſſe dux de exercitu: ſed ſupra exercitum. Et ad illud quod dicit̉ de ml̓mplici modo edu

cendi hoīem. Reſpondet̉ ꝙ ille qͣrtus modus educendi hoīem non eſt de ꝑfectiōe vniuerſi: ſꝫ ſupra ꝑfectionē. Id̓o Hiere. xxxj. c. dicit. No uum fecit dn̄s ſuꝑ terram femina circūdabit v rum Ex quo non ſequit̉: ꝙ ſi qō ſtetiſſet ꝙ ta modus ꝓducendi homine eſſet. nec ex hoc ſeqͥ tur ꝙ vniuerſum ſua ꝑfectione careret. Sicut etiam nō pōt argui imꝑfectio vniuerſi quantū ad ſuſcitationē mortui quam deus non feciſſet ſi hō ꝑſtitiſſet. Poſſet etiā dici ꝙ de illo mō ꝓ ductionis non poteſt argui veritas incarnatio nis. qꝛ deus poſſet ꝓducere hoīem de muliere abſqꝫ viro qui tn̄ non eſſet deus. Ad aliud ꝟo qd̓ ſequebat̉ in p̄fata rōe ꝙ incarnatio facit ad ꝑfectionem homīs qͣꝫtum ad illud qd̓ reſpicit gr̄am. exquo xp̄s eſt caput eccl̓e ẜm humana naturā. Reſpondet̉ ꝙ duplex eſt ꝓpͥetas cap tis. Una que attendit̉ ẜm conformitatē ad mē bra. Alia que attendit̉ ẜm gratuitam donoruꝫ influentiā. Ratione pͥme ꝓprietatis xp̄s eſt ca put eccleſie inqͣꝫtum hō. Ratiōe ꝟo ſecūde ca put eſt inquantū deus. Et hac ratione pͥncipa liter tenet rationem capitis. Ideo eſto ꝙ incar natus non eſſet adhuc eccleſia capite non care ret. qꝛ ſicut eccleſia angelorū habet caput deū. ita eccleſia hominū. quare nō ſequit̉ ꝙ corpus eccleſie eſſet acephalū. qͣꝫuis nō haberet caput ẜm omnē ꝓprietatem. De illo ꝟo ꝙ dicituro incarnatio facit ad ꝑfectionem hoīs qͣꝫtum ad gl̓am. Reſpondet̉ ꝙ illa nō eſt ratio precipua incarnationis: ſed annexa principali. ꝓ eo ꝙ ſi nūqͣꝫ deus incarnatus eſſet. hō glorificatōe cor poris ſui ⁊ viſione dei ꝑfecte ⁊ totaliter beatꝰ eſſet. Uiſio em̄ xp̄i corporalis ſpectat nō ad eꝰ ſentialeꝫ completionē beatitudinis: ſꝫ ad quod dam accidentale gaudium. Nam gl̓a corꝑis et ſenſuū exteriorū erit ꝑ redundantiā delectatio nis venientis ab anima ex viſione dei. vt dicit Augꝰ. in epl̓a ad Dioſcorū. Vnde multū dero gare videt̉ ſummo bono qui dicit ip̄m nō ſuffi cere abſqꝫ bono creato ſibi adiūcto ad homīeꝫ ꝑfecte beatificandū. ¶ Secūda ratio ſoluitur. qꝛ illa idoneitas ⁊ congruitas data hūane na ture ad incarnationem attendit̉ ex parte reꝑa rabilitatis homīs pͥncipaliter. qͣꝫuis ratione di gnitatis ⁊ aliarū conditionū aliquo modo attē datur. Ideo ſicut hō non fuiſſet reparatus ſi nō cecidiſſet qͣꝫuis eſſet reparabilis ſic deitati: nō eſſet vnitus qͣꝫuis eſſet vnibilis. Nec tamē fruſtra fuiſſet illa potentia. qꝛ multe ſunt poten tie ⁊ idoneitates que ad actum nō reducuntur. ⁊ tamen fruſtra nō ſunt. qꝛ dignitati ⁊ nobilita ti nature atteſtant̉. Nec dicit̉ potentia fruſtra ſi non reducit̉ ad actum. ſed tunc fruſtra eſt cū ad actum non reducit̉. ⁊ tn̄ ad actum exigit eā reduci tempus ⁊ locus. ¶ Secūda ratio friuo la cenſetur ex eo ꝙ deus ſufficienter manifeſta uit ſuam potentiā ſapientiā ⁊ bonitatē ꝑ opus creationis rerū diſtinctionis ⁊ ornatꝰ. licꝫ iſtā manifeſtauerit in opere incarnationis dum ꝓ pter hominis lapſum decuit xp̄m carnem aſſu mere. ¶ Quarta adhuc ratio inficit̉. quia licet ꝑ xp̄m incarnatum ſit exaltata humana natu ra. non tamen ſequit̉ ꝙ homo ex hoc reporteſ cōmodum de malicia ſua: qꝛ incarnatio nō fuit ex malicia homīs: ſed ex ſumma benignitate et ſapientia dei. Quia em̄ ſapientia dei vincit ma liciam. Hinc eſt ꝙ non patitur eſſe malum ali quod de quo nō eliceat bonum ⁊ etiam maiuſ bonuꝫ. Alioqͥn non ꝑfecte maliciam vinceret. Propterea contra ꝑ̄uaricationem Ade qui to tum genusⁱ humanū interfecit ſtatuit rectitudi nem ſecūdi Ade: qui ꝓ toto genere hūano poſ ſet ſatiſfacere. Et cuius obedientia multo plus ſibi placeret qͣꝫ inobediētia Ade potuit ſibi di plicere. Quare filium dei incarnari nō fecit no ſtra malicia: ſed dei charitas nimia ⁊ miſcd̓ia. ¶ Quinta ratio nihil concludit. quoniā nō eo dem modo ſe habent meritum vite eterne et ſa tiſfactio ꝓ offenſa. Nam ad meritum vite ſuffi cit complacentia ex parte merentis. ad hāc au tem complacentiam ſufficit diuina gratia. Et quia gratiam diuinam poterat homo habere ꝯ miſſionem ſpūſſancti ⁊ filij in mente abſqꝫ fi lij miſſione in carnem. Hinc eſt ꝙ ad ꝑfectionē meriti vite eterne non oportuit incarnationem interuenire. Ad ſatiſfaciendum aūt non ſolum requirit̉ ꝙ ſatiſfactio placeat: ſed ꝙ damnū re compenſare valeat. ⁊ honorem deo ſublatuꝫ re ſtituat. Et ideo non tanta fuit neceſſitas incar nationis opter neceſſitatem merendi ſicut pro pter neceſſitatem ſatiſfaciendi. Et ꝙ iſtd̓ ſit ve rum patet in angelis quorū natura non eſt vni ta verbo. ⁊ tamen meruerūt vitam eternā. In ſuꝑ eſto ꝙ tante difficultatis ſit mereri vitam eternam ſicut ſatiſfacere ꝓ offenſa. nō tn̄ opor tet ꝙ ꝓpter hoc neceſſaria ſit incarnatio chriſti ꝓ eo ꝙ ſpūſſanctus ip̄e qͥ ꝑ charitatem mouet aīam dignam eam facit gloria ſempiterna. Sꝫ ad ſatiſfaciendū neceſſaria eſt incarnatio. qͥa vt aiūt oēs theologi. Cōgruentiſſimus modus ſa tiſfaciendi fuit ꝑ mortē ⁊ paſſionē xp̄i. ſicut cō gruentiſſimus ē ad merendū ꝑ charitatē ⁊ dile ctionem. ¶ Sexta ratio ad hͦ nō pōt militare. qꝛ mr̄imoniū duplicē hꝫ ſignificatōꝫ. ſignificat em̄ ꝯiunctionē dei ad eccl̓am ẜm charitatē. Et ſignificat etiā ꝯiūctionē naturaꝝ in ꝑſone vni tate. dictāqꝫ ſignificatiōꝫ hꝫ ẜm ſtatū nature la pſe. pͥmā ꝟo habuiſſet ſi ſtetiſſꝫ hō. Et ideo nō eſſet falſum ſignū. ſicut em̄ mr̄imoniū nūc eſt in

officiū ⁊ in remediū tūc aūt ſolum in officiū. ſic mō hꝫ duplex ſignificatū: tūc ꝟo vnū. ¶ Sep tīa inſuꝑ rō nō admittit̉ nec acceptat̉. qm̄ deꝰ ab eterno p̄ſciuit lapſuꝫ humani generis qd̓ tn̄ fecit qꝛ ſe reparaturū cogͦuit. Et ideo pͥncipali in intentiōe fuit reparatio lapſi: qͣꝫ ꝯditio eius ad lapſum poſſibilis. Et ꝓpterea nō ſequitur ꝙ aīa xp̄i facta ſit qͣdam occaſione ⁊ nō pͥncipa li intentiōe. hͦ em̄ teneret ſi deus in ꝯditōe gene ris humani nō p̄cognouiſſet hoīs lapſum. Ex qͥbus oībus qͥ tenent ꝙ nō fuiſſet incarnatꝰ cri ſtus ſi nō peccaſſet Adaꝫ. aſſerūt ꝙ opinio iſta eorū magis deū honorat qͣꝫ pͥma qͥ deū intra ꝑ fectionē vniuerſi includit. hoc ꝟo ſupra omnē ordinē vniuerſi ponit illū. De quo vide bona uen. in. ij. di. xv. q. iiij. in lr̄a. Inſuꝑ fortificat̉ eorū ſentētia tali ratiōe. Si deꝰ aſſumpſit hūa nam naturā: aut hoc fuit ꝓpter hūanā dignita tem: aut ꝓpter neceſſitatē. Si ꝓpter dignitateꝫ cū angelica natura ſit dignior qͣꝫ hūana: magiſ debuit aſſumpſiſſe angelicā. Si ꝓpter neceſſi tatem ⁊ neceſſitas indigentie nō ſit niſi propter pctm̄. gͦ vid̓r ꝙ p̄cipua ratio incarnatōnis fuit redemptio hūani generis lapſi Accedit ad hoc ad firmiorē ꝯfirmatōꝫ ꝙ oēs doctores famoſi celeberrimi ita exp̄ſſe tenent ⁊ loquunt̉. Und̓ ſuꝑ illo ꝟbo Mat. xviij. ca. Uenit filius hoīs q̄rere ⁊ ſaluū facere qd̓ ꝑierat Augꝰ. in li. de ꝟ bis apl̓i ſic dicit. Si hō nō peccaſſet: filius ho minis nō veniſſꝫ. Et iteꝝ ſuꝑ illo dicto apoſto li. j. ad Thimo. j. c. Xp̄us Ieſus venit in hunc mundū ſaluos facere peccatores Auguſti. ait. Nulla cauſa fuit veniendi xp̄o dn̄o: niſi pecca tores ſaluos facere. Tolle morbos tolle vulne ra: ⁊ nulla erit cauſa medicine. Et ſuꝑ illo ver bo Mat.j. Ip̄e em̄ ſaluū faciet ppl̓m ſuū a pec catis eorū Augꝰ. refrri. Si hō nō peccaſſet vir go non peperiſſet. Et idem ſuꝑ iſto verbo pſal̓. Infixus ſuꝫ in limo ꝓfundi. vtinā maneret hō in eo qd̓ deus fecit. Si maneret in eo qd̓ deꝰ fe cit nō in limo infixus eſſet quē deus genuit. Et iteꝝ Augꝰ. ſuꝑ illo ꝟbo Ioh̓. xj. c. Domīe ec ce quem amas infirmat̉ Si peccatores dn̄s nō amaret ad terrā de celo non deſcendiſſet. Et ad idem eſt dictū Gregꝭ. in hymno. Exultet iaꝫ an gelica. vbi ait. Nihil em̄ nobis naſci ꝓfuit: niſi redimi ꝓfuiſſet. Et Leo papa in ẜmōe de nati uitate inqͥt. Si hō ad imaginē ⁊ ſimilitudinem factꝰ in ſuo honore manſiſſet: creator mūdi cre atura nō fieret nōqꝫ ſempiternus temporalitate ſubiret. aut eqͣl̓ deopr̄i dei filiꝰ formā ẜui aſſu meret. Et ne vlteriꝰ defatigent̉ animi auditoꝝ cū vtraqꝫ opinio ſtare poſſit. Ego dico ꝙ ſi nō peccaſſet hō: qͥd fuiſſet. nobis reuelatū non eſt. Sufficere nobis debꝫ ꝙ xp̄s factꝰ eſt hō vt pec catū generis hūani deleret. hic dirigēda eſt cō templatio nr̄a hͦ pie ad mentē reuocandū. Cō ſideremus gͦ qͣꝫta fuit admiranda charitas dei pr̄is: qͥ ꝓprio filio ſuo nō peꝑcit: ſꝫ ꝓ nobis oī bus tradidit illū. De hͦ ſic ſcribit̉ Ioh̓. iij. Sic deus dilexit mundū vt filiū ſuum vnigenitum daret vt oīs qui credit in illū nō ꝑeat: ſꝫ habeat vitam eternā. Quod Hiero. admirās in epiſto la ad Damaſum pa. inqͥt. Que maior poteſt eē clementia qͣꝫ vt dei filius: filius hoīs putaret̉: decem menſiū faſtidia ſuſtineret. partꝰ expecta ret aduentū. ꝑ ſingulas adoleret etates. ⁊ poſt cōtumelias vocū alapas ⁊ flagella cruciſqꝫ nobis fieret maledictū: vt nos a maledicto legꝭ abſolueret. Et Gregꝰ. reclamādo ſic pr̄eꝫ eter num alloquit̉. O inextimabilis dilectio chari tatis: vt ẜuum redimeres filium tradidiſti. Et merito qͥlibet in ſtuporē verti debet cum audit deū carne veſtitū paſſibili. ⁊ humiliatum vſqꝫ ad formam ẜui. non ꝓpter ſuā ſꝫ ꝓpter noſtraꝫ indigentiā: vt nobis ꝑeuntibus ferret opem. Ꝙ tꝑs incarnatiōis xp̄i merito dicit̉ tꝑs plenitudinis reſpectu dei. reſpe ctu angeli et reſpectu hoīs. Ca. II. Ecundū myſte rium declarandū de incarnatiōe xp̄i dicit̉ tarditatis. In quo fideliter cō fitemur xp̄m rationabilit̓ diſtuliſſe tempꝰ incar nationis vſqꝫ ad ſextam etatem mūdi. Quare aūt non ante voluerit incarnari dixi in quodā ẜmone de annūciatione ꝟginis. qͥ licet alibi ſi notatus. tn̄ ꝓ huius operis ꝑfectione etiam in hoc libro ſcribit̉. Nunc ꝟo aperienduꝫ eſt cui tempus illud quo deus hō factus eſt ab Apl̓o tempꝰ plenitudinis appellat̉? Et ad hoc reſpō det dn̄s Bonauen. in. iij. di. j. in declaratōe lr̄e ꝙ ſic dicit̉. ¶ Primo reſpectu dei. qꝛ in incar natiōe eſt facta plena ꝑticipatio diuītatis. Un̄ ad Colocē. ij. c. dicit apl̓s. In xp̄o habitat oīs plenitudo diuinitatis corꝑalit̓. ¶ Scd̓o dicit̉ tēpus plenitudinis reſpectu angeli. qꝛ per chri ſtum reparata eſt angelorū ruina. Ideo dauid in pſal̓. cix. ait. Iudicabit in nationibus imple bit ruinas. ¶ Tertio d̓r tꝑs plenitudinis reſpe ctu hoīs. tū qꝛ plene a culpa liberat̉. tū qꝛ ple ne eſt de veritate neceſſaria edoctus. tū qꝛ ple na gr̄a diffuſa eſt incredentes. Un̄ d̓r Ioh̓. j. c. ꝙ Iohānes baptiſta teſtimoniū ꝑhibēs de cri ſtō ait. De plenitudine eiꝰ accepimꝰ oēs ⁊ gr tiam ꝓgr̄a. qꝛ lex ꝑ moyſen data eſt. gr̄a ⁊ veri tas ꝑ Ieſum xp̄m facta eſt. Qualiter acciꝑiendū ſit mediuꝫ tem poris in quo xp̄s incarnatꝰ ē. Ca. II.

Ertiū myſteriū declarandū de incarnatōe xp̄i dicit̉ tꝑalitatis Et in hͦ inueſtiganduꝫ eſt An xp̄s incarnatꝰ ſit in medio tꝑis. Et qͥdā ar bitrant̉ ꝙ ſic ꝓpter ꝟba Abacūc ꝓphete dicē tis. c. iij. Gn̄e audiui auditionem tuā ⁊ timui. Dn̄e opus tuū in medio annorū viuifica illud In medio annorū notū facies. Cū iratus fuerꝭ miſcd̓ie recordaberis. Que ꝟba vt d̓r in argu mento in Abacuc intelligunt̉ de xp̄o. Ex qͥb id videt̉ affirmari ꝙ deus hō factꝰ eſt ī medio tꝑis. At ⁊ alij ꝯͣrium ſentiūt tenentes ꝙ xp̄s in vltimis tꝑibus viſibilit̓ deus ⁊ hō mundo ap paruit. Nam Augꝰ. ſuꝑ. iiij. c. Ioh̓. inquit de xp̄o. Iter ip̄ius eſt caro ꝓ nob̓ aſſumpta. Qui em̄ vbiqꝫ eſt quo it: niſi qꝛ ad nos nō veniret ſi formam viſibil̓ carnis nō aſſumeret. Ideo fati gatus erit ab itinere. Quid eſt aliud qͣꝫ fatiga tus in carne. Quare gͦ hora ſexta. qꝛ etate ſecu li ſexta. Cōputa tanqꝫ vnā horā. Unam etate ab Adā vſqꝫ ad Noe. Scd̓am a Noe vſqꝫ ad Abraam. Tertiaꝫ ab Abraam vſqꝫ ad Dauid Quartā a Dauid vſqꝫ ad tranſmigrationeꝫ ba bylonis. Quintā vſqꝫ ad baptiſmū Iohannis Sextā vſqꝫ ad conſummationē ſeculi. hec ille. Cōſtat aūt ꝙ ſexta etas in qua xp̄s venit nō ē in medio tꝑis cuꝫ ſit vltīa. gͦ magnā reſtat in hͦ pplexitas. quā ammouendā puto ne in dubio nimus in ꝯtemptū cadat ſcripturarū ſanctaꝝ Et ꝓpterea dicere poſſumus ꝙ mediuꝫ ſumit̉ duplicit̓.ſ. ſtricte ⁊ punctalit̓ ꝓ eo tꝑe qd̓ eqͣlit̓ diſtat ab extremis.ſ. pͥncipio ⁊ fine tꝑis. Et ac cipit̉ large ꝓ eo.ſ. qd̓ eſt inter illa extrema ver ba. itaqꝫ Abacūc medium tꝑis deſignāt. Hoc mō ſcd̓o ꝙ ſi ſtricte vellemus intelligere tūc no bis eſſet certitudinalit̓ cognita hora iudicij qd̓ in fine tempoꝝ ⁊ ꝯſummatione ſeculi fiet cōtra id qd̓ ſaluator nr̄ dixit Mar. xiij. Et Matth̓. xxiiij. c. De die aūt illa ⁊ hora nēo ſcit. Ob qd̓ Augꝰ. li. xviij. de ci. dei dicit. Fruſtra annoſ qͥ remanēt huic ſeculo cōputare ac diffinire cona mur. cū hͦ nō eſſe nr̄m ex ore veritatꝭ audiuimꝰ. Sufficiat igit̉ nob̓ agnoſcere ꝙ incarnatus eſt xp̄s inter pͥncipiū ⁊ finem tꝑis qd̓ eſt medium valde latū nō aūt in extremitatibus in pͥncipio ſcꝫ ⁊ in fine. De ānis ꝟo qͥ fluxerunt a pͥncipio mūdi vſqꝫ ad incarnatōeꝫ xp̄i varia ē opinio. Nā ẜm Bedā fuerūt anni qͥnqꝫ milia centū no nagintanouē. Alij ꝟo cōputāt ānos tria milia nongētos ſexagīta. Nō tn̄ ꝓpt̓ hͦ cuiqͣꝫ duꝝ vi deri dꝫ. cū difficillimū credā pūcta licere poſſe ẜuari mēoriā annoꝝ in rebꝰ geſtis. Debemus ltaqꝫ nos oī curioſitate depoſita redēptori nr̄o gras qͣs poſſumꝰ dicere. qꝛ non expectamꝰ am plius eū in carnē ventuꝝ qͥ iam veīt ⁊ viaꝫ rec̄ oībꝰ vt facile ſaluari poſſumꝰ. aꝑuitqꝫ ianuam regni celoꝝ ad qd̓ nos ip̄e ꝑducat qͥ viuit ⁊ re gnat in ſecula ſeculorū. ¶ Sermo quartus in quo tractat̉ de incarnatiōe dn̄i nr̄i Ieſu xp̄i a cuius explicita fide iā nullꝰ excludit̉. N hoc apparuit charitas dei in nob̓: qm̄ filiū ſuū vni IIII genitū miſit deꝰ in mundū vt viua mus ꝑ eū Verba ſunt Ioh̓. pͥme ſue cano. c. iiij Refugit quorūdam animꝰ deuꝫ incarnatū au dire qͥ blaſphemiā arbitrant̉ qd̓ nos ad laudeꝫ creatoris nr̄i accedere ꝯfitemur. Tūc qͥdē illuꝫ bn̄dicimꝰ cū ſtabili fide credimus euꝫ ꝓ nobis hoīem factū. Vt aūt ꝯfundāt̉ increduli ⁊ mēs bonoꝝ in ip̄a veritate letet̉ in hͦ ẜmōe de incar natiōe Ieſu xp̄i bn̄dicti ꝟba faciemꝰ. de qͣ locu tus eſt Ioh̓. in ꝟbis ī themate poſitis vbi tria myſteria occurrūt ꝯſideranda. ¶ Primū dicitur poſſibilitatis. ¶ Secundū neceſſitatis. ¶ Tertiū credulitatꝭ ¶ Qualiter fuit poſſibile deum carnē aſſumere. Ca. j. Rimum vſteriū conſiderandū d̓r poſſibilitatis in quo oſtendemus ꝙ deū incarnari fuit poſ ſibile. Et hͦ ẜm Tho. iij. ꝑte. q. j. triplici ratōe. ¶ Primo ratione omīpotentie. ¶ Scd̓o rōe excedētie ¶ Tertio rōe ꝯueniētie ¶ Prīo oſtēdit̉ impoſſibilitas incarnationis rōe oīpotentie. Nam cū deus ſit omīpotēs pōt oē illud qd̓ nec ꝯͣdictionem includit nec aliquē defectum in deo ponit. iuxta v̓bū angeli ad vir ginem beatiſſimā Lu. j. dicentis. Non erit im poſſibile apud deū oē verbū. Sꝫ deū hūanam naturaꝫ aſſumere nec ꝯͣdictionem includit. nec aliquē defectū in deo ponit. qd̓ patꝫ. qꝛ diuina natura vniri hūane in vnitatē ꝑſone nō ē alid̓ qͣꝫ diuinā ꝑſonā q̄ ab eterno fuit hypoſtaſis re ſpectu diuīe nature in tꝑe. hoc aūt nō dicit ali quā imꝑfectionē: ſꝫ potiꝰ dignitatē ⁊ nobilitatē Sicut em̄ cū deꝰ ſit bonus ab eterno in nullo fit derogatio bonitati ſue dū eſt cā bonitatis crea ture in tꝑe. qͣꝫuis bonitas creata lōge ſit inferi or bonitate increata. Sic cum ꝑſona filij dei ſit hypoſtaſis intelligibil̓ intellectual̓ ⁊ ſpūalis ⁊ increata ab eterno. in nullo derogat ei ſi fit hy poſtaſis rōnalis nature create in tꝑe. Et quem admodū deus de non creante fit creans in actu abſqꝫ aliqͣ ſui mutatōe: ſꝫ ſolū facta mutatiōe ex ꝑte nature create. Sic ꝑſona filij dei q̄ non erat

hypoſtaſis hūane nature in actu abſqꝫ aliqua ſui mutatōe vl̓ innouatiōe facta eſt hypoſtaſis ip̄ius ſola mutatiōe facta ex ꝑte aſſumpte natu re. Hinc Leo papa in ẜmone ait. In vtraqꝫ eiꝰ natura idem eſt dei filiꝰ. nr̄a ſuſcipiens ⁊ ꝓpria nō amittens. in hoīe hoīem renouās in ſe incō mutabil̓ ꝑ ſeuerans. Deitas em̄ q̄ illi cuꝫ patre cōmunis eſt nullū detrimentū oīpotentie ſb̓ijt. nec dei formā ẜui forma violauit. qꝛ ſumma et ſempiterna eſſentia q̄ ſe ad hūani generis incli nauit ſalutē. Nos qͥdem in ſuā gl̓am tranſtulit ſꝫ qd̓ erat eſſe nō deſijt. Scd̓o oſtendit̉ poſſibili tas incarnatiōis rōe excedentie. vt em̄ inqͥt Hi larius. Plura pōt deus facere qͣꝫ intellectꝰ in telligere. Sed hō pōt rōnabilit̓ dicere ⁊ intelli gere deū incarnatū. Tum ꝓpter ſue potētie ſa pientie ⁊ bonitatis eminentē manifeſtatōneꝫ q̄ facta eſt in humani generis aſſumptiōe. Tum ppter operū diuinorū excellentē ꝯſummatōeꝫ q̄ facta eſt cū vltimū ꝯiunctum eſt pͥmo. Tum ꝓpter peccati ſatiſfactionē. ¶ Tertio oſtendit̉ poſſibilitas incarnatiōis rōne inconuenientie. Nam eorū eſt facil̓ vnio q̄ ad inuicem ſimiliti dinem hn̄t. Sꝫ hō creatus eſt ad imagineꝫ ⁊ ſi militudinem dei. gͦ ſibi vniri potuit hūana na tura in vnitateꝫ ꝑſone. Sed ex iſta rōe tria poſ ſet qͥs q̄rere. An humana natura ſit magꝭ aſſū ptibil̓ a filio dei qͣꝫ q̄libet alia natura. Et poſſꝫ aliqͥs arguendo ꝓbare ꝙ nō. maxime ex duobꝰ Primo qꝛ Augꝰ. in epl̓a ad Voluſianū īquit. In rebꝰ mirabilit̓ factis tota ratio facti eſt po tentia facientis. Sꝫ potētia dei facientis incar nationē q̄ eſt opus maxime mirabile nō limita tur ad vnā naturā cū potentia dei ſit infinita. gͦ natura humana non eſt magis aſſumptibilis a deo qͣꝫ aliqͣ alia creatura. Scd̓o ſimilitudo ē ra tio faciens ad incarnatiōis ꝯgruitatē. ſꝫ ī natu ra angelica inuenit̉ exp̄ſſior ſimilitudo dei qͣꝫ humana. vt dicit Gregꝰ. xxxvij. li. moral̓. et in omel̓. de centū ouibus. gͦ natura angelica mag erat vnibil̓ qͣꝫ humana. Ad hͦ plene intelligēdū dicit Tho. in. iij. ꝑte. q. iiij. Ꝙ aliqͥd aſſumpti bile dicit̉ qͣſi aptum ſumi a diuina ꝑſona q̄ qui dem aptitudo nō pōt intelligi ẜm potentiā paſ ſiuam naturalem q̄ nō ſe extēdit ad illud quod tranſcēdit vnio ꝑſonalis creature ad deū. Un̄ relinquit̉ ꝙ aſſumptibile dicat̉ aliqͥd ẜm ꝯgri entiā ad vnionē p̄dictā q̄ attendit̉ ẜm duo ī hu mana natura.ſ. ẜm eius dignitatē ⁊ ẜm eius ne ceſſitatē. Scd̓m dignitateꝫ qꝛ humana natura inqͣꝫtum eſt rōalis ⁊ intellectual̓ nata eſt attin gere aliqualit̓ ip̄m v̓bū ꝑ ſuam oꝑatōꝫ cogno ſcendo ⁊ amando ip̄m. Scd̓m neceſſitatē auteꝫ qꝛ indigebat reꝑatione cuꝫ ſubiaceret originali peccato. Hec duo aūt ſoli hūane nature conue niūt. nam creature irrōali deeſt dignitas. ange lice ꝟo neceſſitas. Cū gͦ dicimus ꝙ creatura ir rational̓ nō eſt aſſumptibil̓. nō ita dicimꝰ ꝙ ſb̓ trahamus aliqͥd diuīe potentie: ſꝫ ad oſtenden dū ꝯditiōꝫ creature q̄ ad hͦ aptitudinē non hꝫ. de angelo ꝟo iam dictū eſt ꝙ non erat in eo ne ceſſitas ꝓpt̓ peccati angelici irremiſſibilitateꝫ. ¶ Ꝙ quinqꝫ rationibꝰ p̄cipuis fuit ne ceſſariū ex ꝑte hoīs xp̄m incaruari. ¶ ¶ Capitulū. II. Ecundū myſte riū conſiderandū de incarnatōe xp̄ d̓r neceſſitatis. Ubi querit̉ an fuit neceſſariū xp̄m incarnari: Et ad hͦ dicit ſanctꝰ Tho. iij. ꝑte. q. j. ꝙ neceſſitas iſta refert̉ ad ho minē ꝑ xp̄m incarnatū redimendū. Et ẜm hoc neceſſariū d̓r duplicit̓. Uno mō ſine quo nō po teſt qͥs cōſequi finē. vt cibus neceſſariꝰ eſt ad vi te ſuſtentationē. Alio mō ꝑ qd̓ meliꝰ ꝑuenitur in finē. vt equus eſt neceſſariꝰ etiā homī ſano: vt melius iter ꝑficiat. Nō fuit neceſſariuꝫ pͥmo mō xp̄m incarnari. qꝛ deꝰ cuius ſapīe nō eſt nu merus. nec eſt finis potētie ⁊ ꝟtutis eiꝰ. potu iſſet ſua volūtate ⁊ autoritate hoī lapſo ſuccur rere. Fuit tn̄ ſcd̓o mō neceſſariū. qꝛ ꝑ xp̄m īcar natū hō melius pōt in finem ſuū ꝑuenire. Et hͦ multiplici ratione. Prima dicitur fidei roboratio. Scd̓a ſpei ſb̓leuatio. Tertia caritatꝭ īflāmatio. Quarta vite exēplatio. Quīta hoīs īſtructio. ¶ Prima rō d̓r fidei roboratio. magis qͥdeꝫ ro borat̉ hō in fide: ex eo ꝙ ip̄i deo incarnato lo quenti de myſterijs inuiſibilibꝰ credit. Unde Augꝰ. li. ix. de ciui. dei. Vt hō inqͥt fidētiꝰ am bularet ad veritatē ip̄a veritas dei filiꝰ hoīe aſ ſumpto ꝯſtituit atqꝫ fundauit fidē. ¶ Notādū hic ꝓpt̓ illud v̓bū hoīe aſſumpto ꝙ Epheſina ſinodus dicit ꝙ ꝑſona nō aſſumpſit hoīeꝫ. Ex quo ſan. tho. iij. ꝑte. q. viij. ait. ꝙ locutōes do ctorū qͥ dicūt xp̄m aſſumpſiſſe hoīeꝫ nō ſunt ex tēdēde tanqͣꝫ ꝓpͥe: ſꝫ pie ſunt exponēde. vt dica mus hoīeꝫ aſſumptū. qꝛ eiꝰ natura eſt aſſūpta. Et qꝛ aſſumptio termīata eſt ad hͦ ꝙ filiꝰ dei ſit hō. ¶ Scd̓a rō qͣre meliꝰ hō ſaluat̉ ꝑ xp̄m īcar natū d̓r ſpei ſb̓leuatio. Subleuat̉ qͥppe ſpēs nr̄a vt futurā btītudinē expectemꝰ dū xp̄s in ſua ī carnatōe nob̓ oſtēdit qͣꝫta eſt erga nos dilectio dei pr̄is. Hīc Augꝰ. lib̓. xiij. de tri. inqͥt. Nihil tā neceſſariū fuit ad erigendū ſpem nr̄am qͣꝫ vt demōſtraret̉ nob̓ qͣꝫtū diligeret nos deꝰ. Quid ꝟo huiꝰ rei iſto iudicio manifeſtiꝰ qͣꝫ ꝙ dei fili nr̄e nature dignatꝰ eſt inire ꝯſortiuꝫ. ¶ Tertia rō d̓r caritatis inflāmatio. Quis naͣ tam durꝰ: tam inhumanꝰ tā ferreꝰ ſit qͥ deū nō diligat. a tantū ſe diligi ꝯſpicit vt non niſi amore dignet

aſſumere formā ẜui. Iō Augꝰ. li. de cathetizā dis rudibꝰ ait. Que maior cā eſt aduētus dn̄i: niſi vt oſtēderet deus dilectōꝫ ſuā in nob̓. Et ī fraſb̓dit. Si amare pigebat ſaltē reamare nō pi geat. ¶ Quarta rō d̓r vite exemplatio. Habēt nanqꝫ hoīes xp̄m exemplar oīs ꝟtutis ⁊ bone beateqꝫ vite. Et ideo Augꝰ. in qͥdam ẜmōe de natiuitate dicit. Hō nō erat ſequēdus qͥ videri poterat. Deus ſequēdus erat qͥ videri nō pote rat. vt gͦ exhiberet̉ homī ⁊ qͥ ab hoīe videret̉ ⁊ quē hō ſequeret̉ deus factꝰ eſt hō. ¶ Quinta rō d̓r hoīs inſtructio Inſtruit̉ em̄ vnuſqͥſqꝫ vt intelligat qͣꝫta ſit hoīs dignitas. ne illā coinqui net peccādo. Propterea Augꝰ. li. de vera reli gione inqͥt. Demōſtrauit nob̓ deꝰ qͣꝫ excelſum locū int̓ creaturas habeat humana natura ī hͦ ꝙ hoībus in vero hoīe apparuit. Et Leo pa. ī ẜmōe de natiuitate ſic ſequit̉. Agnoſce o chri ſtiane dignitatē tuā ⁊ diuine ꝯſors factꝰ nature noli in veterē vilitatē de gͣui ꝯuerſatiōe redire Nō valꝫ gͦ quiſpiā recte ſe de cetero excuſare. ſi ad ꝑadiſi delicias nō feſtinet. cū tot ac tanta p̄ conia de vite eterne immarceſſibili gl̓a vndiqꝫ ſonant. Ꝙ tꝑe iſto oēs obligant̉ credere expli cite myſteriū xp̄i incarnati. ¶ Ca. III. Ertiū myſteriū ꝯſiderandū de incarnatōe xp̄i dicit̉ credulitatis. In quo videndum eſt An credere myſteriū xp̄i ſit de neceſſitate apud omēs: Et ad hͦ dicit ſan. Tho. ij. ij. q. ij. Ꝙ via hoīs veniendi ad iuſticiā eſt myſteriū incarn tiōis ⁊ paſſiōis xp̄i. Dicit̉ em̄ Act̉. iiij Non ē aliud nomē datū hoībꝰ in quo oporteat credē tes ſaluos fieri. Et Augꝰ. in li. de correptiōe ⁊ gr̄a inqͥt. Illa fides ſana eſt qͣ credimus nullu hoīeꝫ ſiue maioris ſiue parue etatis lib̓ari a cō tagione mortis ⁊ obligatōe pctī: niſi ꝑ vnū me diatorē dei ⁊ hoīm ieſuꝫ xp̄m. Oportuit gͦ my ſteriū incarnatiōis xp̄i aliqͣlit̓ oī tꝑe eſſe credi tum apud oēs. diuerſimode tn̄ ẜm diuerſitatō tꝑm ⁊ ꝑſonaꝝ. Nam an̄ ſtatuꝫ pctī hō habuit explicitā fidē de xp̄i incarnatiōe ẜm ꝙ ordina bat̉ ad ꝯſummatōꝫ gl̓e. nō aūt ẜm ꝙ ordinaba tur ad liberatōꝫ a pctō ꝑ paſſiōꝫ ⁊ reſurrectōeꝫ qꝛ hō nō fuit p̄ſciꝰ pctī futuri. vid̓r aūt incarna tiōis xp̄i p̄ſciꝰ fuiſſe: ex eo ꝙ dixit. ꝓpt̓ hͦ re in quet hō pr̄eꝫ ⁊ mr̄em ⁊ adherebit vxori ſue. vt d̓r Gen̄. ij. Ex hͦ apl̓s dic̄ ſacr̄m magnū eē ī xp̄o ⁊ in eccl̓a. qd̓ qͥdē ſacr̄m nō eſt credibile pͥmum hoīem ignoraſſe. Poſt pctm̄ aūt fuit explicite creditū myſteriū xp̄i nō ſolū qͣꝫtū ad īcarnatōꝫ ſꝫ etiā qͣꝫtū ad paſſiōꝫ ⁊ reſurrectōꝫ qͥbꝰ hūanuꝫ genꝰ a pctō liberat̉. Qualit̓ ⁊ pr̄es antiqͥ patri arche.ſ. ⁊ ꝓphete p̄figurarūt xp̄i paſſionē qui buſdam ſacrificijs ⁊ an̄ legeꝫ ⁊ ſb̓ lege: quoꝝ qͥ dem ſacrificioꝝ ſignificatum explicite maiores cognoſcebāt. minores aūt ſub velamīe illoꝝ ſa crificiorū credentes ea diuinitꝰ eſſe diſpoſita. qͣ ſi de xp̄o venturo habebāt fidem velatā. Poſt tꝑs aūt gr̄e reuelate tā maiores qͣꝫ mīores tenē tur hr̄e fidē explicitaꝫ de myſterijs xp̄i p̄cipue qͣꝫtū ad ea q̄ cōit̓ in eccl̓a ſolēnizant̉ ⁊ ꝓponūt̉ ¶ Sed ꝯͣ iſta poſſet qͥs obijcere. Prīo qꝛ nullꝰ tenet̉ credere qd̓ nō cognoſcit. Sꝫ hoīes nō co gnoſcunt myſteriū incarnatōis. qꝛ Ioh̓s bapti ſta vid̓r illud ignoraſſe cū exn̄s in carcere miſit ad xp̄m diſcipulos dicēs. Tu es qͥ vēturus es an aliū expectamꝰ. Scd̓o qꝛ Biony. dicit in li. de celeſti hierarchia. Ml̓ti gentiliū ſalutē ade pti ſunt ꝑ myſteriū angeloꝝ. ⁊ tn̄ iſti nō habue runt de xp̄o fidē implicitā nec explicitam. His rn̄det̉ ad pͥmū ꝙ Ioh̓s nō ignorauit myſteria xp̄i incarnati qͥ dixerat Ioh̓.j. Ego vidi ⁊ teſti moniū ꝑhibui qꝛ hic ē filiꝰ dei. Un̄ non dicit. Tu es qͥ veniſti. ſꝫ tu es qͥ vēturus es. q̄rens de futuro nō de p̄terito. Sil̓r nō eſt credendum ꝙ ignorauerit eū ad paſſionē ventuꝝ. qꝛ dixerat̉ Ecce agnus dei ⁊c̄. ꝓnūciās eiꝰ īmolatūꝫ futu ram. Pōt gͦ dici ẜm Gregꝭ. ꝙ inqͥſiuit ignoras an ad infernū in ꝓpria ꝑſona eſſet deſcēſurus. Uel ẜm Ambro. nō queſiuit ex dubitatōe ſiue ignorantia: ſed magis ex pietate. Uel ſicut Cri ſoſtomus dicit. nō q̄ſiuit qͣſi ip̄e ignoraret: ſed vt ꝑ xp̄m ſatiſfieret eius diſcipul̓. Ad quoꝝ in ſtructionē xp̄s reſpondit ſigna operū oſtēdēs. Ad dictū ꝟo Diony. reſpondet Tho. ꝙ ml̓tis gentiliū fuit facta reuelatio de xp̄o. vt patet de Iob. qui dixit. xix. ca. Scio ꝙ redēptor meus viuit. Et idē de Sibillis. Si qͥ tn̄ ſaluati fuer̄t qͥbus reuelatio nō fuit facta non fuerūt ſaluati abſqꝫ fide mediatoris. qꝛ ⁊ ſi nō habuerūt fideꝫ explicitā. habuerūt tn̄ fidē implicitā diuina ꝓ uidentia credentes deū eſſe liberatorē hominū ẜm modos ſibi placitos. ⁊ ẜm ꝙ aliqͥbus veri tatem cognoſcentibꝰ ip̄e reuelaſſet. hec Tho. Quare credere myſteriū xp̄i hoc tꝑe obligant̉ oēs hoīes mūdi. cū nullus iam de ignorātia ni ſi volūtaria excuſare ſe poſſit. Ip̄m qͥppe incar nandū p̄dixerūt ꝓphete. Incarnatuꝫ ꝟo poſt eius aſcenſionē in celū p̄dicauerūt apoſtoli. qͦ rum ſonus exiuit in omnē terrā. Pro ip̄o inſu per eiuſqꝫ nomīs confeſſione tot milia virorum ac mulierū letanter ⁊ libentiſſime martyriū vio lentamqꝫ mortē tulerūt. Fuerūt adhuc ſapien tiſſimi vtriuſqꝫ lingue grece.ſ. ⁊ latine eruditiſ ſimi doctores qͥ tāta ī laudē xp̄i ſcripſer̄t vt nul lus eū iā veniſſe rationabiliter dubitare poſſit. b 4

Ob qd̓ Maximꝰ in ẜmōe de martyribꝰ inqͥt. Nō ſine magͦ diſcrimīe religionis veritatē diſ putamꝰ quā tātorū ſanguīe cōfirmatā videmꝰ Magni ꝑiculi res eſt ſi poſt ꝓphetarū oracu la poſt apl̓orum teſtimonia. poſt martyꝝ vul nera fideꝫ qͣſi nouellā diſcutere p̄ſumas. ⁊ poſt tam manifeſtos duces in errore ꝑmaneas. hͨ il le. Credamus gͦ in xp̄m illūqꝫ totis viſceribus diligamꝰ. vt ſic mereamur fieri ꝑticipes gratie ſue ꝑ quā tandē ad vitā ꝑueniamꝰ eternā Amē ¶ Sermo quintꝰ de incarnatiōe xp̄i ī quo cōfutant̉ errores illorū qui mun dāna ſapīaꝫ ſectātes male ſenſere de chriſto. Ides veſtra no ſit in ſapīa hoīm: ſꝫ in ꝟtute dei. Do ctoris gentiū ꝟba ſunt iſta originali ter. j. ad Chorꝭ. c. ij. Propter vanā curioſitate hoīm qͥ ſe ingenio ac ꝓprijs ſenſibus archana dei cōphendere putant. exorte ſunt opiniones multe falſe qͥdem ⁊ oīno ſpernende. Hic ſiqͥdeꝫ mos eſt ſuꝑboꝝ vt de ſeip̄is p̄ſumētes cum de magͣlia ꝟtute ꝓpria nō poſſint attīgere ī error foueas dilabant̉. Cū gͦ audiūt in incarnatiōe Ieſu xp̄i factā vnionē naturaꝝ in ꝑſona diuīa Et ꝙ vnus idē qui erat ab eterno deꝰ ip̄e ex tē pore verꝰ erat hō ſtatī a veritate diſcedūt. Con tra qͦs in hͦ ẜmōe de incarnatiōe xp̄i dicturi eri mus ſub titulo de falſis erroribꝰ circa xp̄m in carnatū. in qͥbus heretici qͥdā ſapīa mūdana in flati ceciderūt. Nam ⁊ doctor gentiū in ꝟbis p̄ poſitis admonet cūctos fideles vt reiectꝭ natu ralibus rōibꝰ q̄ ortū habent ab hūana ſapīa cre dant ſimplicit̓ ⁊ pure his q̄ nobis ꝟtus diuina reuelauit. Ob qd̓ euitare debemꝰ tres errores Primꝰ error ē circa v̓bū eternale.(pͥncipales. Secundus circa aīam rationalem. Tertius circa naturam corꝑalem. ¶ De tribus opinionibꝰ falſis circa verbum eternale quas heretici mali gni inuenerunt. ¶ Ca.I. Rimꝰ error cir ca xp̄m incarnatū eſt circa verbum eternale in qͦ triplex opinio falſa ꝯti Prima dicit̉ ꝓductionis. (netur. Scd̓a cōuerſionis. Tertia filiationis. ¶ Prīa opinio falſa d̓r ꝓductionis. Confiter qͥdem fides catholica deū ab eterno v̓bū ꝓdu xiſſe qd̓ ⁊ deus eſt. At Eunomiꝰ hereticꝰ dice bat verbū nō ab eterno ſꝫ ex tꝑe ꝓductū. ſequēſ quorūdam ph̓oꝝ opinionē qͥ dicebāt a deo ef fluxiſſe quandā mentē in qͣ eſſent oīm rerū for me quā vocabant paternū intellectū. Et hanc Auicē. ſuꝑ pͥmo de celo ⁊ mūdo dixit eſſe pͥmā intelligentiā mouentē pͥmū celū. Sed vt ſic lo quentes reprobemꝰ. videndū pͥus eſt qͥd ſit ꝟ bum in diuīs. Et ad hoc dicit Franciſcꝰ de ma rōne in qͦdam ẜmone. Verbū eſt ſcd̓a in trinita te ꝑſona ꝑ modū nature ⁊ intellectus ꝓducta. De hͦ Augꝰ. vj. de tri. ait. Verbū ſolus filiꝰ ac cipit̉. ⁊ eo d̓r vbū quo filius. Et in. xv. li. de tri ni. idem Augꝰ. inqͥt. Ip̄a ꝓpͥetas ꝑſonalis filij diuerſis noībꝰ ſignificat̉. ad expͥmendā diuerſi mode ꝑfectōꝫ eius vt oſtendat̉ pr̄i equal̓ dicit̉ filiꝰ. vt oſtendat̉ pr̄i ꝑ oīa ſimil̓ dicit̉ imago vt oſtendat̉ immaterialit̓ genitꝰ d̓r ꝟbuꝫ. Ad ha bendā aūt aliqͣlem noticiaꝫ iſtius ꝟbi vt refert Bonauen. in. j. di. xxvij. cōſiderare debemus qͣlit̓ ꝟbū reperit̉ in nob̓. Nam vox ſignificati ua in nobis d̓r vbū: ſꝫ tm̄ large ⁊ denoīatiue in qͣꝫtū ſignificat interiorē mētis ꝯceptū. ſic̄ vrina d̓r ſana inqͣꝫtum eſt ſanitatis indicatiua. Et iō ꝓpͥe d̓r verbū id qd̓ ꝑ vocem ſignificat.ſ. inte rior mentis ꝯceptus. Un̄ Ariſto. in. j. perier meniaꝝ. Voces inqͥt ſunt note.i. ſigna earuꝫ q̄ ſunt in aīa paſſionū. Et ideo ꝯceptus mētis in terior etiam ſi nūqͣꝫ ꝑ vocem deſignaret̉ ꝓprie dicit̉ verbū. Hinc Augꝰ. xv. de tri. ait. Quiſ quis pōt intelligere verbū nō ſolum an̄qͣꝫ ſonet verū etiam an̄qͣꝫ ſonorū eius imagines cogita tione inuoluant̉. pōt videre aliquaꝫ illius ꝟbi ſimilitudineꝫ de quo dictū eſt. In pͥncipio erat verbū. Aduertendū tn̄ ꝙ duplex eſt nobis con ceptus mentis interior. Unus informis ⁊ im ꝑfectus. Alius formatus ⁊ ꝑfectuſ. Cuiꝰ ratio eſt qꝛ cognitio nr̄a ꝓcedit de imꝑfecto ad ꝑfe ctum. Et ideo de re pͥmo habemus conceptum confuſum ⁊ imꝑfectum. vt dicit̉.j. phiſicorū. Et talis conceptus nō dicit̉ ꝓprie verbū: ſꝫ co gitatio. ꝓcedendo aūt ꝑuenimus ad habendū conceptum rei ꝑfectum ⁊ determinatum quia philoſophis vocatur diffinitio a ſanctis auteꝫ verbum. In deo ergo ponitur verbum non ad ſimilitudinem verbi large dicti: quod eſt ipſa vox ſignificatiua vel cōceptus rei imꝑfectꝰ. qꝛ in deo nihil eſt ſenſibile vel imꝑfectū. Et ꝓpte hͦ vox eſt ſignificatiua q̄ eſt ſenſibil̓ ⁊ ip̄a cogi tatio q̄ licet ſic intelligat. tamen imꝑfectionem implicat nō habēt ibi locum. ſed ibi ponit̉ ꝟbū inquantū importat conceptum rei perfectum. Quia deus vnico actu intelligēdi ſeip̄m ⁊ om nia alia concipit perfecte. Ex quo patet differ tia verbi noſtri ad verbum diuinum. quia ver bum noſtrum in mente plurificat̉. Quot enim ſunt ibi conceptus perfecti vel formati tot ſunt ibi verba. In deo aūt eſt verbum vnicū. quia non eſt ibi niſi vnicus conceptꝰ ꝑfectiſſimus.

Iterū ꝟbum in nob̓ eſt accidēs ⁊ qͥd tranſiens qꝛ nō ſꝑ actu intelligimus. Sed in deo ideꝫ eſt ꝙ ſb̓a diuina. Eſt etiā ꝟbuꝫ ſꝑ actu ꝑmanens ⁊ eternū. Et vt inquit Augꝰ. nos frequent̓ co gitamus q̄ neſcimus. ⁊ ſic ꝟbo nr̄o cōiuncta ē fallacia frequent̓ que nolumꝰ. ⁊ tūc iūcta ē diſ plicentia q̄ non poſſumus. tūc iūcta eſt impotē tia. ꝟbum aūt diuinū eſt veriſſimū placentiſſi mum oīpotentiſſimū. Et de illius eternitate lo quit̉ Iohānes cū dicit in pͥncipio ſui euāgelij In pͥncipio erat ꝟbum. Augꝰ. lib̓. vj. de tri. in pͥnci. ait ſic dictū eſt qͣſi diceret an̄ oīa. Un̄ ſciē dum ꝙ pͥncipium in diuinis aliqn̄ eſt nomē eſ ſentiale. ⁊ ſic cōuenit toti trinitati. ſic ſumitur ī ca..j. extra de ſum. tri. ⁊ fi. ca. cū d̓r. Unum vni uerſoꝝ pͥncipiū. Aliqn̄ ē nomē ꝑſonale. ⁊ qn̄c ſignificat pr̄em qui eſt pͥncipiū ſine pͥncipio. ſic̄ ſumit̉ ab Augꝭ. li. iiij. de tri. vbi dicit. ꝙ pat̓ eſt pͥncipiū totius deitatis. qn̄qꝫ ſignificat filium qͥ eſt pͥncipiū de pͥncipio. ſicut ſumit̉ ab apoſto lo ad Heb̓. j. Et tu in pͥncipio.i. in fllio terram fundaſti. Qn̄qꝫ ſignificat pr̄em ⁊ filiū: qui ſunt vnū pͥncipium ſpūſſancti. Qn̄qꝫ ſignificat eter nitatem. ⁊ ſic accipit̉ a Iohāne. In pͥncipio.i. ab eterno. Hinc Anaſtaſius in ſuo ſimbolo ait. Eternus pr̄ eternus filius eternus ſpūſſanctꝰ Et Hylariꝰ in lib̓. de tri. Inter gignere ⁊ gigni nullū cadit mediū. Magiſter ꝟo ſentē. di. ix. pͥmi li. ꝓbat verbū eſſe eternū. Primo ex rōne ſumpta a ſimili: ⁊ eſt tal̓. Splendor eſt eiuſdem duratōis cū igne: ⁊ tamen eſt generatꝰ ab igne gͦ multo fortius cum filius ſit ſplendor patris. qͣꝫuis ab ip̄o generet̉ erit ei coeternus. Secun do inducit mgr̄ Auguſtinū qͥ ait. Filius dei ē ꝟtus ⁊ ſapīa. gͦ ſi non eſt eternus aliqn̄ fuit deꝰ ſine virtute ⁊ ſine ſapientia: qd̓ eſt impoſſibile. Scotus ꝟo ⁊ Bonauen̄. ſuꝑ p̄fatā di. dicūt ꝙ ꝓcedens eſt poſterius duratiōe eo a quo ꝓce dit triplici rōe. ¶ Primo ratiōe limitationis potentie. ¶ Secūdo ratione modi ꝓducendi. ¶ Tertio ratione libertatis. ¶ Primo rōe limitatiōis potētie qn̄ ꝓducens nō hꝫ a pͥncipio ſue durationis potentiā ꝓdu ctiua ꝑfecta. ſicut hō a pͥncipio puericie nō ha bet potentiā generandi ꝑfectā. Et iō eiꝰ filiꝰ nō ceſſario eſt poſterior eo duratōe. ¶ Scd̓o rōne modi ꝓducēdi. Qn̄ em̄ aliqͥd ꝓducit̉ ꝑ motuꝫ qͥ motus eſt in tꝑe. oportet ꝙ ꝓductū ſit poſte rius ꝓducente duratiōe. qꝛ ꝓductū hꝫ pͥmo e ſe in illo inſtanti in quo terminatur ille motus. ¶ Tertio rōe lib̓tatis. Qn̄ aliqͥd ꝓducit̉ libe re ⁊ nō de neceſſitate nature. tūc ꝓductū eſt po ſterius ꝓducēte. qꝛ tale agēs pōt expectare ad ꝓducendū ſuū effectū. Sicut creare a deo cuiꝰ potentia eſt ꝑfectiſſima ⁊ ſine trāſmutatione et motu. tn̄ creatura nō eſt ſibi coeterna. qꝛ ab et̓ no ꝓducere noluit. Et ſi obſtaret qͥs ꝙ ſpūſſan ctus ꝓducit̉ ꝑ modū volūtatis. ⁊ tn̄ eſt et̓nus Dicit Riccardus ī j. di. x. ꝙ creature emanāt a deo ꝑ modū volūtatis nō tn̄ de neceſſitate: ſꝫ in diuerſitate ſb̓e. Spūs aūt ſanctus emanat a ſuo pͥncipio ꝑ modū volūtatis de neceſſitate ī mutabilitatis ⁊ in idemptitate ſb̓e. Redeamus iam ad ꝟbi eternitateꝫ ꝯcludentes ꝙ nullo mō pōt poni in diuīs ꝙ filiꝰ ſit poſterior pr̄e. Prīo qꝛ nulla eſt ibi potētia ꝓductiua īꝑfecta. potu it nāqꝫ ab et̓no pr̄ generare filiū. Scd̓o qꝛ v̓bū nō ꝓcedit ꝑ motū et mutatōꝫ. Tertio qꝛ filiꝰ ꝓ cedit a pr̄e de neceſſitate nature. qꝛ deꝰ neceſſa rio intelligit ſe. quare ⁊ filius patri eſt coeternꝰ ¶ Scd̓a oꝑinio falſa circa v̓bū eternale d̓r con uerſionis. Quidā hereticus cui nomē Apolli naris tenere p̄ſumpſit ꝙ v̓bū ſit in carnē cōuer ſum ꝓpterea qꝛ in euangelio d̓r. Verbū caro fa ctum eſt. Sicut aqͣ ꝯuerſa eſt in vinū. de qͣ Io han. c. ij. ſcribit̉. Vt aūt guſtauit architric inꝰ aquā vinū factū. Sed hͦ nō eſt ſil̓e. qꝛ aqͣ potuit̉ in vinum ꝯuerti. v̓bum aūt dei in carne̓ cōuer ti impoſſibile eſt. Qd̓ ſanctꝰ Tho. in. iiij. ſūme ꝯͣ gentiles ꝓbat triplici ratiōe. ¶ Primo ratione immutabilitatis. ¶ Secūdo ratione ſimplicitatis. ¶ Tertio ratione incōmunicabilitatis. ¶ Primo rōne immutabilitatis. Eſt vtiqꝫ deꝰ immutabil̓. Omne aūt qd̓ ꝯuertit̉ in aliud mu tatur. Cū gͦ ꝟbum dei ſit deus. impoſſibile eſt ꝙ fuerit in carnem ꝯuerſum. ¶ Scd̓o fuit īpoſ ſibile rōe ſimplicitatis. deꝰ eſt ſumme ſimplex. Si gͦ v̓bū dei eſt in carnem ꝯuerſum. oportꝫ ꝙ totū ꝟ̓bum ſit ꝯuerſum. qd̓ aūt in aliud ꝯuerti tur deſinit eſſe qd̓ erat. ſicut aqͣ in vinum cōuer ſa nō eſt amplius aqͣ. ſequeret̉ gͦ ẜm Apollina rem ꝙ poſt incarnatione ꝟbū dei nō erit. quod eſt impiū ⁊ iniquiſſimū dicere. ¶ Tertio ē im poſſibile ꝙ v̓bū dei ꝯuertat̉ in carnē rōe incō municabilitatis. Eorū em̄ qͥ nō cōicant ī mate ria ⁊ in genere vno impoſſibile eſt fieri ꝯuerſio nem. Nam ex linea nō fit albedo. qꝛ ſunt diuer ſorū generū. neqꝫ corpꝰ elementare pōt cōuerti in aliqd̓ corpus celeſte vel in aliquā corporeaꝫ ſb̓am ⁊ ecōtra. qꝛ nō cōueniūt in materia. ꝟbū aūt dei cū ſit deꝰ nō cōicat in materia nec in ge nere cū quocūqꝫ alio. eo ꝙ deꝰ neqꝫ in genere ē neqꝫ materiam hꝫ. gͦ impoſſibile eſt v̓bū in car nem fuiſſe ꝯuerſum. dicit̉ igit̉ caro factū ꝓpt̓ illam indiſſolubilem vnionem qͣ ſibi cōpulauit humanā naturā ita mirabilit̓ ꝙ vnꝰ ⁊ idē erat dei ⁊ ꝟginis filius nature diuine ⁊ humane ꝓ prietate ſalua. De hoc ſic elegāter loquit̉ Leo

papa in ẜmone. Verbū dei deus qͥ erat in pͥnci pio apud deū ꝑ qd̓ facta ſunt oīa ⁊ ſine quo fa ctum eſt nihil ꝓpter liberanduꝫ a morte eterna hoīem factus eſt hō. Ita ſe ad ſuſceptōꝫ noſtre humilitatis ſine diminutiōe ſue maieſtatis īcli nans vt manens qd̓ erat: aſſumēs qd̓ non erat verā formā ẜui forme in qͣ deo pr̄i equal̓ ē vni ret. Et tanto federe vtranqꝫ naturā cōſecraret: vt inferiorem aſſumeret glorificatio nec ſuꝑio rem minueret aſſumptio. Salua igit̉ vtriuſqꝫ ꝓprietate ſub̓e ⁊ in vnam coeunte ꝑſonā ſuſci pitur a maieſtate hūilitas. a ꝟtute infirmitas. ab eternitate mortalitas. ⁊ ad deponendū cōdi tionis noſtre debitū natura inuiolabil̓ nature eſt infuſa paſſibili. At ⁊ increduli inſtant ꝑſcru tari tante vnionis modū. ⁊ hoc aliquo exēplo ſuaderi ſibi flagitant. Quibus ego reſpōdeo ꝙ in vanū laborant qͥ audire debēt ſuauiſſima ꝟ ba leonis pape iam nominati in ẜmōe de nati uitate dicentis. Excedit qͥdem dilectiſſimi mul tumqꝫ ſuꝑeminet oēm humani eloquij faculta tem diuini oꝑis magnitudo. Et inde orit̉ diffi cultas fandi. vn̄ adeſt ratio non tacendi. Quia in dn̄o nr̄o Ieſu xp̄o filio dei nō ſolū ad diuinā ſed ad humanā ſpectat naturā qd̓ dictum eſt ꝑ ꝓphetā. Generationē eius qͥs enarrabit. vtra qꝫ enim ſb̓am in vnā cōueniſſe ꝑſonā: niſi fides credit ẜmo non explicat. Et ideo nūqͣꝫ materia deficit laudis: qꝛ nūqͣꝫ ſufficit copia laudatoris Gaudeamꝰ igit̉ ꝙ ad eloquendū tante materie ſacr̄m impares ſumus. Et cum ſalutis nr̄e alti tudinem attingere nō valemus. ſentiamus no bis bonū eſſe ꝙ vincimur. Nemo ad cognitōꝫ veritatis magis appropinquat qͣꝫ qͥ intelligit in rebꝰ diuinis etiā ſi multū ꝓficiat ſꝑ ſibi ſuꝑeſſe qd̓ q̄rat. hͨ ille Quare fideliter ꝯfitemur ita īcar natum ꝟbum dei. vt ille qͥ erat dei filius ab eter nō ẜm diuinā naturā. de ꝟgine ẜm humanam naſceret̉ ex temꝑe. Et qͥ erat deus impaſſibilis immortal̓ ⁊ glorioſus ẜm diuinitatē paſſibilis eſſet mortal̓ ⁊ humil̓ ẜm humanitatem. ¶ Te tia opinio falſa circa verbum eternale dicitur fi liatiōis. Nam qͥdam heretici vt Paulus ſamo ſetanus Cherintus ⁊ Ebion dixer̄t ꝙ licꝫ ver bum caro factū ſit. tamen xp̄s nō eſt dei filius ꝑ naturam ſed ꝑ gr̄am ſiue ꝑ adoptionē. Con tra quos dixi plene in ẜmonē. Tu es xp̄s filiꝰ dei viui. in qͣdrageſimali ſuꝑ. vj. ferie quarte hebdomode in qͣdrageſima. oſtendiqꝫ ꝙ xp̄us eſt natus ex deo patre ⁊ ex ꝟ̓gine matre ẜm ve ritatem nature. De tribus falſis opinionibꝰ adinuen tis circa aīam xp̄i. ¶ Ca.II. Ecūdus error a mobis vitādus de xp̄o incarnato ē circa animam rationalē. de qua tri plex opinio falſa reperit̉. ¶ Prima dicitur negationis. ¶ Secunda ignorationis. ¶ Tertia contagionis. ¶ Prima opinio falſa circa aīam xp̄i d̓r nega tionis. Pleriqꝫ nāqꝫ heretici negauer̄t exp̄ſſe xp̄m habuiſſe aīam rōnaleꝫ dicētes ꝙ loco aīe fuit diuinitas eiꝰ. Sumpſerūt aūt occaſionem erroris. qꝛ neſcierūt intelligere illud dictū ioh̓. j. Verbū caro factū eſt. Ex qͦ arguebant ꝙ de noīatio fieri dꝫ a digniori. Cū gͦ aīa dignior ſit corꝑe. ſi in xp̄o fuiſſet aīa Ioh̓es dixiſſꝫ Ver bum aīa nō v̓bū caro factū eſt. Sꝫ ꝯͣ iſtos dic̄ ſan. Tho. in. iiij. ꝯͣ gētiles. ꝙ deꝰ forma corꝑis eē non pōt ꝓpter ſummā ſimplicitatē ſuā ⁊ ꝑfe ctionē. qꝛ vt dictū eſt in ẜmōe de deo nō venit in cōpoſitōꝫ alicꝰ create nature. neqꝫ vt princi pium formale. Inſuꝑ ſb̓tracto eo qd̓ eſt de rōe hoīs verus hō eſſe nō pōt. Aīa aūt pͥncipaliter eſt de rōe hoīs: qꝛ eſt eiꝰ forma. gͦ ſi xp̄us aīam nō habuit verꝰ hō nō fuit ꝯͣ id qd̓ apl̓s dicit..j. ad Thimo. ij. ca. Unꝰ eſt mediator dei ⁊ hoīm hō xp̄s ieſus. Iō fides catholica p̄dicat verba Athanaſij in ſuo ſymbolo dicētis. Perfectus deꝰ ꝑfectꝰ hō ex aīa rōnabili ⁊ hūana carne ſb̓ ſiſtēs. Ad illud ꝟo Ioh̓. Verbū caro factū eſt rn̄det dn̄s Bonauen in. iij. di. ij. ꝙ Ioh̓s loqͥt̉. ꝑ ſinecdochen accipiendo ꝑtem ꝓ toto. hic ꝟo modus loquēdi frequēt̓ inuenit̉ in ſcpͥtura. vn̄ Eſa. xl. Oīs caro fenū.i. oīs hō. Et Luc̄. iij. c. Uidebit oīs caro.i. oīs hō ſalutare d̓i. Et mat xxiiij. Niſi breuiati fuiſſēt dies illi nō fieret ſal ua oīs caro.i. oīs hō. Et Gen̄. vj. c. Oīs qͥppe caro corruꝑat viā ſuaꝫ. ⁊ ſic de alijs. Uſus eſt Ioh̓s locutiōe ꝑ ſinecdochen̄. qꝛ natura aſſū pta notior ē nob̓ ex ꝑte ſb̓e corꝑalis qͣꝫ ſpūalis Et cognitio nr̄a incipit ab his q̄ ſūt magis no. In aſſumptiōe igit̉ carnis includit̉ aſſumptio aīe rōnal̓. qꝛ ſi aſſumpſit carnē ml̓tomagis aīaꝫ Iō denominatio nō ſꝑ ſit a digniori: ſꝫ etiam a notiori. ¶ Scd̓a opinio falſa circa aīaꝫ xp̄i d̓ ignoratiōis fuit eoꝝ qͥ dixer̄t xp̄m a pͥncipio al ſūpſiſſe aīaꝫ ſicut ē aīa nr̄a tanqͣꝫ tabula raſa in qͣ nihil eſt depictum. Sed ꝯͣ iſtos eſt veritas fi dei q̄ excludit a xp̄o omnē ignorantiā. tuꝫ qꝛ vl̓ dicit mgr̄ ſen. in. iij. di. xv. Nō conueniebat in xp̄o ignorantiā eſſe. qꝛ aīa eius debuit eē plena luce ſapīe ⁊ rectitudine iuſticie. Ignorātia aut pͥuatio eſt ſcīe. ⁊ pōt eſſe via in errorem ⁊ obli quationem a rectitudine iuſticie. tū qꝛ nō expe diebat nob̓ xp̄m aīam cum ignorātia habuiſſe

Uenerat em̄ nos dirigere ⁊ docere qd̓ facere n̄ potuiſſet ſi fuiſſet ignorans. Un̄ Anſel̓ li. Cur deus hō inquit. Quō illi crederēt hoīes ſi illuꝫ ſcirent neſcientē. Igit̉ vt dicūt omēs theologi ſacri in. iij. di. xiiij. Anima xp̄i ab inſtanti crea tionis luſtrata fuit ſplendore ſcīe. Scd̓m auteꝫ Alexandrū de ales in. iij. ſumme. In criſto fu it multiplex modus ſciendi. Primꝰ ẜm naturā diuinā. ⁊ ibi ſcīa ideꝫ eſt qd̓ idip̄m. Et iſte mo dus fuit in filio dei ab eterno. Scd̓s modus eſt ẜm gr̄am vnioniſ. qͥ modus differt ab omī alio ſciente incōmunicabil̓ cuicunqꝫ alteri creature Tertius ẜm gr̄am comp̄henſionis in quo cōi cant angeli beati ⁊ aīe ſancte. Quartus ẜm na turam integrā aīe ẜm quem habuit Adā ſcīam in ſtatu innocētie. Quītus ẜm penalē natura aſſumptaꝫ. Sextus eſt q̄dam gr̄a data xp̄o ad cognoſcendū res ẜm naturā ⁊ ꝓgreſſum tꝑis. Quantū ad pͥmū modū ſciendi ſil̓r ſe habꝫ xp̄s an̄ incarnationē ⁊ poſt. Quantū ad ſcd̓m ha buit cognitionē oīm eorū q̄ ꝑtinebāt ad myſte rium incarnatiōis paſſionis ⁊ redemptionis Quantū ad tertiū habuit cognitionē oīm eoꝝ q̄ ꝑtinebant ad ſuam gl̓am et ſuorū ⁊ eorū qͥ or dinant̉ ad illā. Quantū ad quartū modū ha buit noti ciam eorū que cogͦuit Adam in ſtatu innocentie. Quantū ꝟo ad quintū didicit di uerſas penalitates ꝑ exꝑientiam in affectiua: qͣs tn̄ cognouit ẜm aliū modum.ſ. ẜm gr̄am co gnitionis que data eſt ſibi ꝑ gr̄aꝫ vnionis. Se cūdus modus cognitiōis eſt ad cognoſcēdum ꝑ exꝑientiam non vt pͥor qͥ fiat affectiue: ſed cō gnitiue ex ſenſibus. Cōtra iſta opponūt ſe pleri qꝫ tenentes ꝙ in xp̄o nō fuit alia ſciētia p̄ter di uinā. qꝛ ſi ꝑ illam cognoſcebat oīa. ſuꝑfluū fuiſ ſet ꝙ eſſet in eo alia ſcīa. Tn̄ hi ſic aſſerētes dā nantur in. vj. ſynodo Epheſina. Et ꝓpterea di cit ſanctus Tho. in. iij. ꝑte. q. ix. ꝙ filiꝰ dei hu manam naturā integrā aſſumpſit non ſolū cor pus: ſꝫ aīam. Et ideo oportuit ꝙ haberet ſcien tiam creatā ꝓpter aīe ꝑfectionem. Aīa em̄ ẜm ſe ꝯſiderata eſt in potentia ad intelligibilia co gnoſcenda. qꝛ eſt ſicut tabula raſa. ⁊ tn̄ poſſibi le eſt in ea ſcribi ꝓpter intellectū poſſibilem in quo eſt oīa fieri. vt dicit̉ in. iij. de aīa. Qd̓ autē eſt in potentia eſt imꝑfectum niſi reducatur ad actu. Nō aūt fuit ꝯueniēs ꝙ filius dei hūana naturā imꝑfectā aſſumeret: ſꝫ ꝑfectā. vtpote qͣ mediate totū humanū genꝰ ad ꝑfectū erat redu cendū. Et ideo oportuit ꝙ aīa xp̄i eſſet ꝑfecta ꝑ aliquā ſcīam q̄ eſſet ꝓprie ꝑfectio eius. Alio qͥn eſſet imꝑfectior aīabus alioꝝ hoīm. Ꝙ aūt xp̄s cognouit oīa ꝑ ſcīam diuinā illud fuit ope ratiōe increata q̄ eſt ip̄a dei eſſentia. Dei em̄ in telligere eſt ſua ſb̓a. vt ꝓbat Ariſto. xij. meta. Unde hmōi actus nō potuit eſſe aīe xp̄i: cū ſit alterius nature. Si gͦ nō fuiſſet in aīma xp̄i alia ſcīa p̄ter diuinā nihil cogͦuiſſet. ⁊ ita fruſtra fu iſſet aſſumpta aīa hūana. cū omīs res ſit ꝓpter ſuā oꝑatōeꝫ. Propter p̄dicta dubitat̉ an aīma xp̄i comp̄hendat diuinā eſſentiā. Et poſſet ar gui ꝙ ſic. Primo qꝛ Iſid̓. dicit. Trinitas ſibi ſoli nota eſt ⁊ homini aſſumpto. Igit̉ hō aſſū ptus cōmunicat cū ſancta trinitate in illa noti cia ſui que ſancte trinitati ꝓpria eſt. Huiuſmōi aūt eſt noticia comp̄henſionis. gͦ aīa xp̄i cōpre hendit diuinā eſſentiā. Scd̓o magis eſt vnire deo ẜm eſſe ꝑſonale qͣꝫ ẜm viſionem. Sed ſicut dicit Bamaſcenus in. iij. ii. Tota diuinitas in vnitate ꝑſonarum eſt vnita humane in chriſto multo gͦ magis tota natura diuina videtur ad animā xp̄i. Et ita videtur ꝙ aīma xp̄i compre hendat diuinā eſſentiam. Tertio illud qd̓ con uenit filio dei ꝑ naturā conuenit filio hoīs pe gram. vt Augꝰ. dicit in. j. de tri. Sed comphē dere diuinā eſſentiā ꝯuenit filio dei ꝑ naturā. gͦ filio hoīs ꝑ gr̄am. Rn̄det ſanctus Cho. iij. ꝑ te. q. x. Ꝙ ſic facta eſt vnio naturaꝝ in perſona xp̄i ꝙ tn̄ ꝓpͥetas vtriuſqꝫ nature incōfuſa per manſit. ita.ſ. ꝙ increatū manſerit increatum. ⁊ creatū māſit infra limites creature. ſic̄ Damaſ. dicit lib̓. ij. Eſt aūt impoſſibile ꝙ aliqͣ creatura cōp̄hendat diuinā eſſentiam. vt dicimꝰ in ẜmo ne de gaudio beatorū. eo ꝙ infinitū nō compre hendit̉ a finito. Nam vt Augꝰ. dicit li. lxxxiij. q. Qd̓ aliqͥs comp̄hendit finitū eſt ſibi. Sꝫ eſ ſentia diuina nō eſt finita in comꝑatiōe ad aīaꝫ xp̄i cū in infinitū eā excedit. igit̉ aīa xp̄i non cō p̄hendit diuinā eſſentiā. Ad pͥmū aūt obiectuꝫ d̓r ꝙ hō aſſumptus cōicat diuine trinitati ī ſui cognitione nō ratione comp̄henſionis: ſꝫ rōne cuiuſdam excellentiſſime cognitionis pre cete ris creaturis. Ad ſecundū ꝟo reſpondetur. Ꝙ nec etiā in vnione: q̄ eſt ẜm eſſe ꝑſonale natura humana comp̄hendit dei ꝟbum ſiue naturam diuinā: que qͣꝫuis tota vnita fuerit humane na ture in vna ꝑſona filij: non tn̄ fuit tota ꝟtus di uinitatis ab humana natura qͣſi circūſcpͥta. vt dic̄ Augꝰ. in epl̓a ad Voluſianū. Ad tertiū ꝟo dicimꝰ ꝙ v̓bum illud Auguſtini eſt intelligen dum de gr̄a vnionis ẜm quā oīa q̄ dicunt̉ de fi lio dei ẜm diuinā naturā d̓r de filio hoīs ꝓpter idemptitatē ſuppoſiti. Et ẜm hoc vere pōt dici ꝙ filius hoīs eſt comp̄hēſor diuine eſſentie nō qͥdem ẜm aīaꝫ: ſꝫ ẜm diuinā naturā ꝑ queꝫ mō dum pōt dici ꝙ filiꝰ homīs eſt creator. hͨ Tho. Licꝫ itaqꝫ aīa illa nō cōp̄hēdat diuinā eſſētiā. tn̄ nullā habuit igͦrantiā. Quare nos nō errā p̄clariſſimū ducē ſequētes qͥ Ioh̓. viij. c. dixit. Ego ſum lux md̓i qͥ ſequit̉ me nō ambulat ī te

nebris ¶ Tertio opinio falſa circa xp̄m incar natum qͣꝫtum ad eius animā dicit̉ contagiōis Hec inuoluit quorūdam animos: ita vt impie aſſererent xp̄m habuiſſe animā peccatricē. Cō tra quos clamant ⁊ autoritates ſanctorū et ra tiones theologorū. Unde Petrus prima ſua epl̓a ca. ij. ait. Peccatū non fecit. nec dolus in uentus eſt in ore eius. Et Grego. in. xij. mora. inquit. Nullus homo ſine peccato eſt: niſi ille qui in hunc munduꝫ non venit ex peccato. Et Augꝰ. in expoſitione pſal̓. xxx. Chriſtus oēs peccatores inuenit ſolus ſine peccato venit. Et Augꝰ. in li. de nuptijs ⁊ cōcupīa. Omnes ſub peccato naſcimur. ⁊ ꝑ vnum ſolū qui ſine pec cato natus eſt liberamur. Et idem in Enchiri. Per mediatorem qui ſolus ſine peccato natus eſt recōciliari nos oportebat. Mgr̄ ꝟo ſentē. in. iij. di. xij. et omēs theologi cum eo dicunt ꝙ non ſolū xp̄s nō peccauit: īmo nec peccare po tuit. Qm̄ vt inquit Riccardus demedia villa in ſuo. iij. et Anſel̓. li. Cur deus homo. Chriſt peccare non potuit inqͣꝫtum deus. vt patꝫ: ne qꝫ inqͣꝫtum homo: qꝛ erat comp̄henſor non ſo lum viator. Et ſic angeli beati peccare neq̄unt ita nec ip̄e potuit peccare etiam inqͣꝫtuꝫ viator ex eo ꝙ tantā habuit gr̄e plenitudineꝫ ꝙ equa bat ⁊ implebat totam capacitatē anime ſue. iō nō fuit paſſibilis ad contrariā pͥuationem: que eſt ꝑ peccatū. Et ſi obijceret̉ quia Damaſcenꝰ dicit. Omīa que in noſtra natura plātauit de aſſumpſit ꝟbum. Sed deus plātauit in noſtra natura liberū arbitriū quo poſſemus eſſe vl̓ bo ni vel mali ꝓ libito. ergo ⁊ xp̄us habuit liberū arbitriū. ex cōſequenti potentiaꝫ peccādi? Re ſpondet Alexander de ales in ſuo. iij. ſumme Ꝙ potentia peccandi ſumit̉ duplicit̓. Nam ali quādo ꝓ potentia qua peccat̉. aliqn̄ ꝓ poten tia ad peccandū diſpoſita. Primo modo fuit ī xp̄o potentia peccandi. qꝛ fuit in eo liberū arbi trium qd̓ eſt potentia qua peccat̉. Sꝫ non fuit in eo potentia peccandi ad peccandū.ſ. diſpo ſita. qꝛ vt p̄dictum eſt liberū arbitriū xp̄i gͣtie plenitudine confirmatū deficere nūqͣꝫ potuit. De tribus falſis opinionibus excogi tatis circa ſubſtantiaꝫ corporis xp̄i. ¶ Capitulū. III. Ertius error a nobis euitandus de chriſto īcar nato eſt circa naturam corꝑalem De ip̄o qͥdem corꝑe Ieſu benedi cti tres falſās opiniones inuenimus. ¶ Prima eſt manicheorum. ¶ Secunda valentinianorum. ¶ Tertia ſarracenorum. ¶ Prīa opinio falſa ⁊ ſtultiſſima eſt maniche orum. Iſti vt Iſid̓. dicit li. viij. ethi. a quodaꝫ perſa cui nomen erat manes. manichei ſunt ap pellati. Ponentes duo pͥncipia cōtra omnē ve ritatem tam theologorū qͣꝫ philoſophoꝝ. De xp̄o ꝟo aſſerunt eum aſſumpſiſſe corpus fanta ſticum ⁊ apparens. ⁊ ꝙ ea que ẜm hoīem geſſit ſcꝫ ꝙ natus eſt. ꝙ comedit. ꝙ mortuus eſt ⁊ ſi milia in ueritate nō fuerūt: ſed in quadaꝫ appa rentia. Et hec opinio beſtialis totū incarnatio nis myſteriū ad quandam fictionem deducit. Cōtra quam opinionē eſt ſcriptura ſancta. Di citur em̄ Iohan. j. c. Verbum caro factum eſt ſcꝫ ẜm exiſtentiā: non ẜm apparentiā. Et apl̓us ad Roma.j. cā. Factus ex ſemine Dauid ẜm carnem. Et xp̄us poſt reſurrectionē dixit diſci pulis Luce vlti. c. Palpate ⁊ videte qꝛ ſpirit carnem ⁊ oſſa non habet ſicut me videtis habe re. Sequeret̉ inſuꝑ ẜm iſtos deliros maniche os ꝙ xp̄s non vere redemit nos cōtra id quod ſcribit̉ Apocal̓.j. ca. Dilexit nos ⁊ lauit nos a peccatis noſtris in ſanguine ſuo. Et. v. c. Re demiſti nos domīe deus in ſauguine tuo. Seq̄ retur ad hoc ꝙ apoſtoli fuerunt teſtes reſurre ctionis xp̄i mendaces. De qͥbus dicit̉ Actuuꝫ iiij. c. Uirtute magna reddebant apoſtoli teſti moniū reſurrectionis Ieſu xp̄i domī nr̄i. Sūt ⁊ alia multa que opinionem manicheorū irra tionabilem oſtendūt ⁊ ſtultam. Cōtra qͦs non multū elaborandū puto: cum facile ſit eos fatu os cognoſcere qͥ deum fallacē deluſorem ⁊ mē dacem pͥmo p̄dicant. deinde apoſtolos omnes euāgeliſtas ⁊ doctores mēdacij teſtes accuſāt. ¶ Secūda opinio falſa de corꝑe Ieſu benedi cti fuit valentinianorū. Hi confitent̉ xp̄um ha buiſſe verū corpus: non tn̄ terrenū. quia porta uit illud de celo. ⁊ nihil de matre ꝟgīe accepit. ⁊ ꝑ eam quaſi ꝑ aque ductum tranſiuit. Occa ſionem aūt huius erroris acceperūt ex quibuſ dam ꝟbis ſacre ſcripture male intellectis. vicꝫ qꝛ Ioh̓. iij. c. ſcribit̉. Nemo aſcendit in celū. ni ſi qui deſcendit de celo filius homīs qui eſt in celo. Et Iohā. vj. c. xp̄s dixit. Deſcendi de ce lo. Que ꝟba ip̄i exponunt quaſi chriſtꝰ corp ſuum de celo tulerit. Sed talis error veritatem carnis excludit a xp̄o: qꝛ caro vera non forma tur ex materia celeſti: ſed ex elementis. Et xp̄s verā carnem aſſumpſit. Et beata ꝟgo eiꝰ beni gniſſima mat̓ tenet̉ ẜm veritatem nature vt di cemus in ẜmonibus de laudibus ip̄ius virgi nis clementiſſime. Et Mattheus deſcribit ge nealogiā xp̄i ẜm eius temꝑalem natiuitatem. Ideo catholice dicimus xp̄m ſumpſiſſe corp de maſſa nobis conformi. Quare autem hoc fe cerit dicemus in ſequētibus. ¶ Tertia opinio

falſa de corꝑe xp̄i fuit Sarracenoꝝ qui dicunt xp̄m aſſumpſiſſe naturā humanā ſine penalita tibus ita ꝙ nunqͣꝫ paſſus eſt famem neqꝫ ſitim: neqꝫ labores neqꝫ dolores. contra id qd̓ ſcribit̉ Eſa. liij. c. Dolores nr̄os ip̄e portauit. Quibꝰ declarandum eſt ꝙ decuit xp̄m nr̄as cōmunes penalitates acciꝑe ẜm dn̄m Bonauen. di. xv. tertij. maxime ꝓpter tria. Primo ꝓpter fuſci mentū noſtre fragilitatis. vt ſic declaret ꝙ ẜm veritatem aſſumpſit nr̄am naturam. ⁊ hͨ eſt ra tio mgr̄i ſententiaꝝ in lr̄a. Secūdo ꝓpter pre cium noſtre ſalutis: vt ſic nos redimeret. Ter tio ꝓpter exemplum ꝟtutis: ⁊ p̄cipue humili tatis ⁊ patientie. vt dicit̉. xciij. di. in. c. dominꝰ Notandū tamen ẜm mgr̄m. ꝙ ex alia cauſa ſūt penalitates in nobis ⁊ ī xp̄o. In nobis ſunt ex neceſſitate contracte. In xp̄o ex volūtate aſſū ꝑte. Quod a Bonauentura ſic declarat̉. Nos penalitates a parentibus trahimus ꝓpter le gem ꝓpagationis ⁊ legem concupiſcētie: q̄ mi litat in iſtis membris. Nam paſſibilis generat paſſibilem. Et habens legem concupīe in mem bris generat filium ſubiectum concupiſcētie ex reatu cuius concupiſcentie inſunt proli oēs p nalitates. Et ꝓpterea dicunt̉ iſte penalitates ī nobis contracte quaſi ex cōcurſu duorū tracte videlicet ꝓpagationis nature ⁊ corruptōis cō cupiſcentie. In xp̄o autem ſecus eſt. Ip̄e enim neutro modo fuit ꝓpagatꝰ. nec ẜm ꝓpagatio nem legis naturalis. nec ẜm corruptionem li bidinis. Sed ſpūſſanctus adueniens in ipſam ꝟginem fecundam carneꝫ eius ab omni fedita te corruptionis purificauit. paſſibilitatē tamē reliquit. Ex illa aūt carne ip̄e filius dei edifica uit ſibi corpus immaculatū. ⁊ illud corpus vni uit ſibi ⁊ anime rationali: que qͥdem immunita tem habuit a culpa ⁊ in ſe ⁊ in carne coniūcta. Et ſicut immunitatem habuit a reatu culpe. ſic ẜm ordinem diuine iuſticie immunitateꝫ habe re debuiſſet a debilitate miſerie. Ꝙ ergo in car ne illa remanſit penalitas. hoc fuit ex diſpenſa tione ip̄ius aſſumentis concurrente ſimul acce ptatione ip̄ius anime rationalis que in pͥmo in ſtanti ſue creationis habuit vſum cognitionis ⁊ placuit ſibi tali corpori vniri ꝓpter ſalutem humani generis. Et ſic patet ꝙ tales effectus ī xp̄o fuerunt non neceſſitate generationis: ſed voluntate diſpenſationis voluntate diuina p̄ ueniente: ſed voluntate creata cōcomitāte. Di cimus aūt ip̄os fuiſſe auctoritate diuina nō tā qꝫ infligente de nouo: ſed tanqͣꝫ a relinquēte in acceptatione anime xp̄i cum in eius arbitrio eſ ſet ⁊ poteſtate illos defectus excluderet. hͨ Bo nauentura. Fugiamus gͦ vanitatē hereticoruꝫ attendētes ad ꝟba Leonis pa. dicētis in qͦdā ẜmone. Cum ad intelligendū ſacr̄m natiuitatiſ xp̄i qͥ de matre ꝟgine eſt ortus accedimus abij ciatur ꝓcul terrenarū caligo rationū ⁊ ab illu minate fidei oculo mūdane ſapientie fumus ab ſcedat. diuina eſt em̄ auctoritas cui credimus. diuina eſt em̄ doctrina quam ſeqͥmur. Et ſic de xp̄o illa firmiter teneamus queſancti veritatis amatores nos docuerūt. vt ſic mereamur ꝯſor tio illorum aſcribi in hoc ſeculo dei gr̄am conſe quentes ⁊ in futuro gl̓am ſempiternā. Amen. Sermo ſextus de incarnatiōe chriſti cōtra errores iudeorū qui in chriſtuꝫ credere nolunt. NN ꝓpria venit ⁊ ſui eum non receperūt. Scribūtur hęc ꝟba Iohan. j. ca. Preconia in carnatōnis Ieſu xp̄i filij dei multo temꝑe apd̓ iudeorū gentem fuerūt ꝓclamata. Cū autē ve nit plenitudo tꝑis deus hō factus ip̄is iudeis ingratiſſimis viſibiliter apparuit. Et ſicut apo ſtolus elegātiſſime dicit ad Heb̓. j. ca. Muſti pharie multiſqꝫ modis olim deus loquēs pr̄i bus in ꝓphetis. Nouiſſima in diebus iſtis ſo cutus eſt nobis. id eſt iudeis in filio quem con ſtituit heredem vniuerſorū ꝑ quem fecit ⁊ ſecū la. A pͥncipio ꝟo ſui ortus vſqꝫ ad glorioſam aſcenſionem in celum miſſionemqꝫ ſpūſſancti ⁊ p̄dicationem apl̓orum nihil omiſit quo verius dei filius potuiſſet cognoſci. Uerūtamē popu lus ille dure ceruicis nō ſolum eum ſuſciꝑe vo luit meſſyam in lege ꝓmiſſum. quīimo crudeliſ ſime ꝑſecutus eſt vſqꝫ quo affixus fuit patibu lo crucis. Ceteris autē nationibus in illū credē tibus que voce ⁊ ſignis apoſtolorū edocte om nem ſpurciciā idolorū reliquerūt. ip̄i ſoli iudei xp̄m impugnant atqꝫ blaſphemant. Et licet in multis qꝛ volunt errāt. Nihilominꝰ in hoc ſer mone de tribus erroribus eorū erimus ꝟba fa cturi. quoniā vt dicit Iohānes in ꝟbis premiſ ſis. In ꝓpria venit. quia in iudea naſci. viuere conuerſari ⁊ mori elegit. ⁊ ſui quos peculiares cultores conſtituerat vnius dei veri ⁊ quibus legem dederat tantiſqꝫ dotauerat beneficijs eū non receperūt. Quoniā vſqꝫ in p̄ſentem diem circa xp̄m incarnatum errant maxime quātum ad tria. Primo quantū ad diuinitatem. Secūdo quantū ad temporalitatem. Tertio quantū ad paſſibilitatem. ¶ Ꝙ ex teſtamentis duodecim patri archarum confundunt̉ iudei qui ne gant chriſti diuinitatem. ¶ Capitulū. l.

Rimo errantiū dei circa xp̄m incarnatū qͣꝫtuꝫ ad di uinitatē. dicūt em̄ ꝙ non fuit deus. Contra quos ⁊ ſi ſufficiāt ea que diximꝰ in ſer mone de diuinitate xp̄i. tn̄ ad eorū confuſionē inducā aliqua dicta duodecim patriarchaꝝ: qͥ de xp̄o venturo loquentes aꝑtiſſime diuinita tem eius exp̄ſſerunt. De his ita ſcribit Uincē. li. ij. ſpeculi hiſtorial̓. Extant teſtamenta duo decim patriarcharū in qͥbus ſunt pulcherrime de xp̄o ꝓphetie quas nuꝑ tranſtulit magiſter Robertus groſſum caput linconienſis epiſco pus de greco in latinū. hͨ ille. Ego ꝟo ex ip̄is te ſtamentis q̄dam extraxi que ad rem faciūt non omīa de v̓bo ad ꝟbum notaui. ¶ Primū gͦ di ctum eſt patriarche iude qui ait. Uiſitabit nos dn̄s in miſcd̓ia ⁊ exurget hō de ſemine meo. hͦ eſt germē dei altiſſimi. vt ſol iuſticie ambulabit cum filijs hominū in manſuetudine ⁊ iuſticia ⁊ omne peccatū nō inueniet̉ in eo. Et aperientur ſuꝑ ip̄m celi ad effundendū ſpūſſancti bn̄dictio nem. ¶ Secundū dictū eſt pr̄iarche Rubē. in quit ſic. Quis noſcet legem dn̄i ⁊ ſacrificia pro omni iſrl̓ vſqꝫ ad ꝯſummatiōꝫ tꝑuꝫ pͥncipis ſa cerdotum xp̄i quem dn̄s qm̄ in eo elegit domi nus regnare ſuꝑ oēs ppl̓os ⁊ adorari ſemen ip ſius qm̄ ꝓ nobis moriet̉ in bellis viſibilibus ⁊ inuiſibilibꝰ. ⁊ erit in nobis rex ſeculoꝝ. ¶ Ter tium dictū eſt patriarche Gad. Auferte odiuꝫ ab animabꝰ vr̄is. ⁊ diligite inuicem in rectitu dine cordis. dicite aūt ⁊ vos filijs vr̄is vt ho norent iudam ⁊ leui: qm̄ ex eis oriri faciet dn̄s ſaluatorem iſrl̓. ¶ Quartū dictū eſt Aſer. Altiſ ſimus viſitabit terrā. ⁊ ip̄e veniens vt hō cum hoībus manducans ⁊ bibens: hic ſaluabit iſrl̓ ⁊ oēs gentes vir abſconditus. dicite gͦ filijs ve ſtris vt non diſcedant ab eo. ¶ Quintū dictuꝫ Leui patriarche. Ecce filij mei oſtendi vobis temꝑa extrema qm̄ omīa fient in iſraele Et vos mandate filijs veſtris vt vniant̉ leui ⁊ iude. ꝑ iudam em̄ oriet̉ ſalus iſrl̓: ⁊ in ip̄o benedicetu Iacob. ꝑ ſceptrum em̄ eius apparebit deus ha bitans inter homīes: vt ſaluet̉ genus iſrl̓ cui cō gregabit iuſtos ex gentibus. ¶ Sextum eſt di ctum patriarche Dan. Dn̄s erit in medio iſra el ⁊ ſanctꝰ regnās ſuꝑ eos in humilitate ⁊ pau pertate: ⁊ qͥ credent in eum regnabūt in celis in veritate. ¶ Septimū dictū eſt patriarche Si meon. Dn̄s deus magnus iſrl̓ apparebit in ter ra vt homo. ⁊ ſaluabit̉ in ip̄o Adam. Tūc da bunt̉ omnes ſpūs erroris in conculcatōꝫ. ⁊ ho mines regnabūt ſuꝑ ꝑnitioſos ſpūs. Tunc re ſurgam in leticia ⁊ bn̄dicam altiſſimuꝫ in mira bilibus ſuis: qm̄ deus corpus aſſumēs ⁊ come dens cū hominibꝰ ſaluabit hoīes. ¶ Octauuꝫ eſt dictum patriarche Leui. Cognoui o fili ex ſcriptura Enoch: qm̄ in fine impie regetis ī do minū manus imponentes in omni malicia. Et confundent̉ in vobis fratres veſtri. ⁊ in omni bus gentibus eritis illuſio. ¶ Nonū eſt dictū pr̄iarche Iſachar. Omnem agreſtē feram ẜui tuti ſubijcietis habentes vobiſcum deum celi. Ambulate cū homībus in ſimplicitate cordis. ¶ Decimū eſt teſtimoniū Zabulon̄. Uidebitꝭ deum in forma homīs. qm̄ iam elegit dominꝰ nomen ei. Et rurſum in malicia ẜmonū veſtro rum ad iracundiā ꝓuocabitis eū: ⁊ abiecti eri tis vſqꝫ ad tempus conſummationis. ¶ An decimuꝫ dictum eſt patriarche Ioſeph. Uidi qm̄ ex iuda nata eſt virgo habens ſtolam biſſi nam. Et ex ip̄in ꝓdijt agnꝰ immaculatus gra tia dei ſaluans omēs gentes. regnū autem eius eternū quod non ꝑibit. ¶ Duodecimum eſt di ctum Beniamin. Adorabitis regem celorum qͥ in terra apparebit in forma homīs. Et qͦtqͦt cre didere eum in terra cōgaudebūt ei. Ultra hͨ pa triarchaꝝ ⁊ ꝓphetarū ac ſibillaꝝ teſtimonia diuinitas xp̄i ſufficientiſſime demōſtrata fuit qn̄ ſibi obediunt venti ⁊ mare: qn̄ curabant̉ in firmi: ⁊ ad vocem ip̄ius mortui ſuſcitabantur. pter que oīa ip̄e dicebat iudeis. Iohā. x. ca. Oꝑa que ego facio in nomīe pr̄is mei hec teſti moniū ꝑhibent de me. Hinc Gregꝰ. in omelia. de Epiphania inquit. Omīa elementa aucto rem ſuū veniſſe teſtata ſunt. vt em̄ de his quaſi quodā vſu humano loquer. deū hunc celi eſſe cognouerūt: qꝛ ꝓtinus ſtellam miſerūt. Ma re cognouit qꝛ ſub eius plantis ſe calcabile pre buit. Terra cognouit: qꝛ eo moriēte cōtremuiſ Sol cognouit: quia lucis ſue radios abſcondiſ Saxa ⁊ parietes agnouerūt: qꝛ temꝑe mortis eius ſciſſa ſunt. Infernus agnouit: qꝛ hos qͦs tenebat mortuos reddidit. Et tn̄ hunc quē om nia elementa inſenſibilia ſenſerūt adhuc infide lium iudeorū corda deū eſſe minime cognoue runt Et duriora ſaxis ad penitētiā ſcindi nolūt eumqꝫ confiteri abnegant: quem elemēta(vt di ximus) ſignis aut ſciſſionibꝰ deū clamant. hec ¶ Ꝙ chriſtus iam venit queꝫ iudei ve niſſe negant et tempus aduētus eius ¶ Ca..II. preterijt. Ecundo errant iudei circa xp̄m incarnatū qͣꝫtuꝫ ad tꝑalitatē. nolūt qͥdem acceptare cri ſtum veniſſe: ſꝫ illū dicūt ventuꝝ. Quibꝰ veri tatem aduētus xp̄i iam p̄teriti ⁊ cōpleti oſtēde̓

poſſumus maxīe ꝓpter tria. ¶ Primo propt̓ iudaici regni defectionem. ¶ Scd̓o ꝓpter imperij romani ſubiectionem. ¶ Tertio ꝓpter generalem confeſſionem. ¶ Primo ꝓbamus xp̄m veniſſe ꝓpter iudaici regni defectioneꝫ. Nam vt dicit Augꝰ. li. xviij de ciui. dei. c. xlv. Regnante Herode alienige na natus eſt xp̄s. iam em̄ venerat plenitudo tē porꝭ ſignificata ꝓphetico ſpū ꝑ os patriarche Iacob vbi ait. Nō auferet̉ ſceptrū de iuda: et dux de femore eius donec veniat qͥ mittendus eſt: ⁊ ip̄e erit expectatio gentiū. Sꝫ iudei dicūt ꝙ hec autoritas q̄ ponit̉ Gen̄. xlix. ca. loqͥt̉ de Nabuchodonoſor rege babylonis qui miſſus eſt ex ordinatione diuina contra hierl̓m ꝓpter peccata populi. vt habet̉. iiij. Re. xxiiij. ca. Et extunc defecit regnū iudeorum: qꝛ cepit Sede chiam regē ⁊ eū excecauit. ⁊ filios eius occidit vt habet̉ ibidem. xxv. ca. Nec poſtea aliqͥs de eius ſtirpe regnauit. Sed hoc patꝫ eſſe falſum qꝛ poſt captiuitatē babylonicā habuer̄t duces ⁊ pͥncipeſ. ſicut ptꝫ de Zorobabel Heſdra Nee mia habuerūt etiam regeſ. Nā vt ponit Augꝰ. li. xviij. de ciui. dei. Ariſtobolus aſſumpto dia demate rex ⁊ pontifex factus eſt. Ariſtobolo ſucceſſit Alexander etiā ip̄e rex ⁊ pōtifex. poſt hūc vxor eius Alexandra regīa iudeoruꝫ fuit. Cuius tꝑe mala ſunt eos ſecuta grauiora. Nā filij huius Alexandre Ariſtobolus ⁊ Hircan inter ſe de imperio dimicantes vires aduerſus iſraeliticā gentem ꝓuocauerūt romanas. Hir canus nanqꝫ contra fratrem popoſcit̉ auxiliuꝫ venitqꝫ Pompeius p̄clariſſimus pͥnceps: qui iudeam cū exercitu ingreſſus ciuitatē hieruſa lem cepit templū reſerauit nō deuotiōe ſupplio ſed iure victoris. quia vt ip̄emet teſtat̉ non co lebat deū iudeorū. Vnde dixit vt ſcribit Luca nus. Cappadoces mea ſigna timent. Et dedita ſacris. Incerti iudea dei molleſqꝫ ſophene ⁊cͣ. Et ad ſancta ſanctorū quo nō niſi ſummū ponti ficem intrare licebat. nō vt venerator: ſꝫ vt pro phanator acceſſit. cōfirmatoqꝫ hircani pontifi catu ⁊ ſubiugate genti impoſito cuſtode. Anti patre vinctū ſecum Ariſtobolum duxit. Et ex tūc iudei tributarij romanorū eſſe ceperūt. ẜm Eutropiū lib̓. vj. Deinde poſt paucos annos herodē alienigenaꝫ habuerūt. De iſto herode ſic habet̉ in hiſtoria ſcholaſtica ſuꝑ Macha beorū libris Eutropio cōcordante. Gayus caſ ſius vnus ex pͥncipalioribus in cōiuratōe mor tis ceſaris occiſo eo fugit in ſiria vbi preſes fue rat colligens exercitū contra Auguſtuꝫ adole ſcentē ⁊ Marcū antoniū nepotes Iulij ceſarꝭ Mox herodes de galilea veniēs auri ⁊ bella torū ſibi duxit auxilia. Qua ꝓpt̓ fauoreꝫ caſſij meruit intantū ꝙ ei ꝓmiſerit obtēta victoria iu deoꝝ regnū. Herodes igit̉ cū caſſio ad bella ꝓ fectus eſt. Sed dum in cāpis philippicis occu buit Caſſius octauianus auguſtus Romaꝫ ⁊ Marcus antoniꝰ ꝑrexit ad ſiriaꝫ. Tūc Hero des muneribꝰ placauit antoniū. qͥ herodem et fratres iudee tetrarchas fecit. Operāte poſt hͦ Antonio cū Auguſto ⁊ ſenatu idem Herodes fuit coronatus rex iudee. Deinde cōmiſſo pre lio inter Marcū antoniū ⁊ octauianum augu ſtum Herodes nō interfuit miſſus ab antonīo ꝯͣ regem arabū ad bn̄placitū Cleopatre. molie batur em̄ mortē oīm regū orientaliū vt ꝓ omī bus ip̄a regnaret. Uicto itaqꝫ antonio cū octa uianus veniſſet Rhodū: Herodes ſibi occur rit depoſito regio habitu dicēs. Fateor me vti lem fuiſſe antonio ⁊ fidel ē qd̓ exꝑtus fuiſſem ſi cū eo fuiſſem in bello. Uerū nec oīno defui fru menta ⁊ auxilia mittēs. Nec mō deeſſem ſi mi hi acqͥeſcēs occidiſſet Cleopatrā odij vr̄i fomī tem. vna gͦ cū victo victus ſum coronāqꝫ cum fortuna depoſui. Ad te aūt venio ſpes ſalutis de tua ꝟtute p̄ſumēs. Ad ceſar hͨ Saluus eſto ⁊ nūc certius regͣ meritus es: vt regas pl̓imos cū amicitiā tantā fide tuearis. Cum aūt ꝓpera uit auguſtꝰ in egyptū nō ſolū in p̄lijs ꝟtꝰ hero diſemicuit veꝝ etiā ī deẜto ita ꝑauit neceſſaria vt nec aqͣ deeſſet nec qͥcqͣꝫ vtenſiliū a deo vt mi raret̉ ceſar. Dicit de ip̄o Ioſephus. xvij. anti qͥtatū li. ꝙ ex idumeaꝝ gente paternū genꝰ ex arabū ꝟo materni ſanguīs originē duxit. Qui cōfirmato ſibi regno in ſuꝑbiam erupit ⁊ iude is mala plurīa intulit. Nā ⁊ pontifices nō iam ẜm generis ordinem ꝯſtituebat: ſꝫ ignobilibus qͥbuſcūqꝫ ſacerdotia ꝑmittebat. Sacrā etiā ve ſtem pōtificis ſummi obcluſam ſigͣculo retinu it nō ꝑmiſſa vlterius ptāte vſus eius deſtruxi qꝫ libros qͥs habere potuit. In qͥbus iudeoruꝫ nobilitas erat deſcripta: ne ip̄e ignobilis puta retur. Diximus hec oīa vt ꝑfidi iudei enarra ta hiſtorie veritate cognoſcant xp̄m natuꝫ tꝑe annotato in ꝓphetia iacob patriarche. Et qͣꝫ uis ip̄i multis calliditatibus ⁊ falſis expoſitio nibus conent̉ illius ꝓphetie ꝟba ꝑuertere at qꝫ corrūpere dicentes. ꝙ nō ſint dicta de xp̄o. Tamen ꝯtra ip̄os eſt tranſlatio caldaica. quia vbi Hiero. tranſtulit donec veniat qͥ mittēdus eſt. Caldaicū habet: donec veniat meſſyas. Et Rabi ieſu exponēs ꝟba iacob dicit. Nō veni et filius Dauid.i. meſſias donec extēderit ſe re gnum neqͣꝫ ſuꝑ iſrael. Glo. Rabi Salomonis dicit. i. Romanū. Exꝑgiſcimini o iudei ⁊ noli te obdurare corda veſtra. Confitemini veniſſe xp̄m ⁊ memores eſtote ꝙ ab eius aduentu vſqꝫ ad p̄ſentem diē: eo ꝙ impleta ſunt oīa ꝑdidiſti

omnē p̄teritam dignitatem. Dicite queſo mihi vbi ſunt illa ſtupenda miracula que oꝑabatur ꝟtus diuina anteqͣꝫ veniret meſſias a vob̓ deſi deratus. Ubi voces ꝓphetaruꝫ. vbi victorie. id eſt inimicorū veſtrorū. Ubi dignitas regia honorabilis ⁊ decora. diſperſi eſtis ꝑ orbē ter raꝝ cūctis gētibus abominabiles facti. Quo peccato qua culpa irritaſtis deum. vt a mille quadringentis ſeptuaginta ſex annis deſerue rit vos quos fecerat antea ppl̓m ſibi peculiareꝫ niſi qꝛ vnigenitū filium ſuum ꝓ nobis incarna tum cōtempſiſtis. Venit vtiqꝫ venit qui iā nō ampliꝰ qͣꝫ ad iudicādū vēturus veraciſſime p̄ dicatur. ¶ Secūdo ꝓbamus xp̄m veniſſe pro pter imperij romani ſubiectionē. Nulius vtiqꝫ ſane mentis ambigit imperiū romanum fuiſſe longe lateqꝫ diffuſum orbemqꝫ terrarū ſb̓egiſſe. Nihilominꝰ ſubiecit ſibi illud dn̄s ieſus xp̄us cuius regni nō erit finis. Imperator qͥppe Ro manorū ſubditus eſt vicario xp̄i a quo inſtitui ⁊ deſtitui poteſt ⁊ ab ip̄o benedicit̉ ⁊ coronat̉. vt patet de maio. et obe. in. c. ſolite. ⁊ in clemē tina romani pontificis de iureiurā. Eſt aūt im perator ille ſuꝑ omēs reges. vij. q. j. c. in apibꝰ ⁊ omēs nationes ſub eo. xj. q. j.§. hec ſi quis. Ip̄e eſt pͥnceps mūdi ⁊ dn̄s. ff. ad legē rodiam l. dep̄catus. Et etiaꝫ iudei ſunt ſub eo. C. de iu deis. l. iudei. ⁊ omnes ꝓuincie ſubijciunt̉ illi. lxiij. di. c. Adrianus. Et omīa ſunt in poteſta te imꝑatoris. di. viij. c. quo iure. Et. xxiij. q. v iij. c. Cōuenior. Et ſi obijceret aliqͥs contra di cta. Primo qꝛ imꝑator ex electione habet ius in imperio: ⁊ poteſt admīſtrare ante confirma tionem pape. vt ꝓbat̉. xciij. di. c. legimus. et h̓ dicit Innocen. ⁊ Hoſti. extra de elec. in. c. ve nerabilem. Secūdo qꝛ xp̄s ſoluit tributū. ſicut habet̉ Mat. xvij. c. Et. xxiij. q. viij. c. tributū Et. xj. q. j. c. ſi tributum. Et iterū qꝛ xp̄us dixit Iohan. xix. Regnū meuꝫ nō eſt de hoc mūdo. ergo imꝑator nō ſubijcit̉ pape: qui vicem chri ſti gerit in terris. Reſpōdere poſſumus ad pri mum ꝙ ius quod habet imꝑator eſt qꝛ eligitur ab illis quos papa ⁊ eccl̓ia inſtituit electores. Nam illi qͥ eligunt imꝑatorem a papa habēt hͦ ius eligendi. vt in p̄dicto. c. venerabileꝫ. ⁊ in p̄ fata clemētina Romani pōtifices. Ad illud au tem qꝛ ſolutiōe tributi dicimus ẜm glo. in p̄al legato. c. ſi tributū ꝙ chriſtus fecit illud nō ex debito: ſed ne ſcandalizaret. Ꝙ aūt xp̄s dixerit nō eſſe de hoc mūdo regnum ſuū verum dixit. qꝛ ante paſſionē cum illa verba ꝓtulit nō vene rat miniſtrari: ſed miniſtrare. ⁊ humilis in for ma ẜui cum homībus cōuerſari. poſt paſſionē autē ⁊ reſurrectionē dixit diſcipulis Mat. vl. ca. Data eſt mihi omīs poteſtas in celo ⁊ in ter ra. Quare cū papa gerat in terris vicem chriſti ſuꝑior eſt imꝑatore omnibuſqꝫ pͥncipibꝰ terre. in qua re ꝑſcrutādū eſt qͣꝫta fuerit virtus ⁊ po tentia xp̄i: qui nō armis et legionibꝰ militum: non ꝓmiſſis bonorū temporaliū vrbē maximā imperiūqꝫ romanum ad ſuum cultum attraxit. neqꝫ alia cauſa tante nouitatis dari poteſt: niſi patientia ⁊ miracula martyrū poſt p̄dicatiōeꝫ apoſtolorū Petri ⁊ Pauli atqꝫ expoſt cōuer ſio miraculoſa conſtātini. Nam imperiū vſqꝫ ad eius temꝑa ſemꝑ in vrbe fuit. quia leprali beratus ex deuotiōe ſuſcepti baptiſmatis data libertate eccleſias edificādi templa deorū clau di iuſſit. De quo ſic ſcribit̉. xij. q. j. in. c. futurā. Uir religioſiſſimus Cōſtantinus pͥmus.ſ. int̓ pͥncipes fidem veritatis patent̓ adeptus licen tiam dedit ꝑ vniuerſum orbē ſub ſuo degenti bus imperio nō ſolū fieri xp̄ianos: ſed etiam fa bricādi eccleſias ⁊ predia cōſtituit tribuenda. Deniqꝫ idem p̄fatus pͥnceps donaria immēſa cōtulit ⁊ fabricā templi pͥme ſedis.i. lateranen ſis ẜm glo. beati Petri inſtituit. adeo vt ſedem imperialē relinqueret: ⁊ beato Petro ſuiſqꝫ ſuc ceſſoribus ꝓfuturā conderet. hͦ ibi. Hic Cōſtā tinus Bizantiū ſe cōtulit: que ciuitas condita fuit in trachia temꝑe Tulij hoſtilij tertij regis romanorū. quā ampliauit ⁊ ſuo nomīe appella uit conſtantinopolim. Ex quo dicta eſt noua roma. vt patꝫ. xxj. di. decretorū. c. ſacroſancta. ca. conſtātinopolitane. c. renouātes. ca. diffini mus. Pleriqꝫ iudeis in hac ꝑte deteriores ne gant Conſtantinū tam alte tamqꝫ glorioſiſſime eccleſiā ⁊ p̄ter ſedem ſublimaſſe. Quos impro bamus ex Lactantij ſentētia in pͥmo libro diui narū inſtitutionū ſic ad Conſtantinū loquētis Hociopus nūc nomīs tui auſpicio inchoamus Conſtantine imꝑator maxime qͥ pͥmus roma norum pͥncipū repudiatis erroribus maieſtatē dei ſingularis ac veri ⁊ cognouiſti et honora ſti. Sed poſt iſtū Conſtantinū fuerūt tot imꝑa tores vſqꝫ ad temꝑa noſtra qui multis fauori bus: multa reuerentia: multaqꝫ deuotiōe chri ſtum ⁊ ſuam eccl̓iam ſunt ꝓſecuti. Inter quos fuit ille Iuſtinianus: qͥ tanta edidit in honorē domī Ieſu xp̄i ⁊ chriſtiane religionis augmē tum. Sicut ptꝫ in li. Codicis in cuius pͥncipio tractat de fide xp̄i tenenda. Dicit nanqꝫ. C. de ſum. trini. et fide ca. in. l. j. Cūctos populos qͦs clementię noſtre regit imperiū in tali volumus religione ꝟſari quā diuinū Petrū apoſtolum tradidiſſe. Romanis religio vſqꝫ adhuc ab ip ſo inſinuata declarat. Et ne ſingula complecta mur arguimꝰ cōtra iudeos. Ꝙ ille cui ſubijciē dum erat imperiū romanorū eſt xp̄s. Sed Ie ſu filio ꝟgīs Marie ſubeſt imperiū romanoꝝ

ergo ip̄e fuit xp̄us. Ꝙ imperiū romanoruꝫ ſub xp̄o deberet eſſe ꝓbat̉ ꝑ id quod ſcribit̉ Danie lis. ij. ca. vbi habet̉ ꝙ Nabuchodonoſor vidit ſtatuam magnaꝫ cuius caput ex auro optimo erat: pectus ⁊ brachia de argento. porro vent̓ ⁊ femora ex ere. tibie aūt ferree. Et ſequit̉. Ab ſciſus eſt de monte lapis ſine manibus ⁊ ꝑcuſ ſit ſtatuam in pedibus eius ferreis ⁊ fictilibus ⁊ cōminuit eos. Per hanc ſtatuam deſignātur quatuor regna magna ſibi in orbe ſuccedentia ẜm ꝙ Daniel diuinitus inſpiratus ibi exponit Primū eſt regnum chaldeorū quod ſignifica tur ꝑ caput aureum. Secundū eſt regnū perſa rum quod ſignificat̉ ꝑ argentum. Tertiū eſt re gnum grecorū ſeu Alexandri: quod ſignificat̉ pes. Quartū eſt regnum Romanorū: quod ſi gnificatur ꝑ ferrum. quod ſubiecit ſibi omīa re gna mūdi: ſicut ferrum domat omnia metalla. Per lapidem autē abſciſum de monte ſinę ma nibus deſignat̉ ip̄e chriſtus ſiue regnum eius cui vt p̄dicit̉ ſubijciendū erat regnū romanoꝝ ¶ Tertio ꝓbamus xp̄m veniſſe ꝓpter genera lem cōfeſſionem. omēs qͥdem natiōes mūdi cri ſtum veniſſe affirmāt. Iudei ſoli obſtinato cor de hoc acceptare nolūt qͥ facile ꝯfundi poſſunt p̄ter ea que dicta ſunt ex autoritate Aggei pro pheta. ca. ij. vbi ait. Nolite timere quia hec di cit dn̄s exercituū. Adhuc vnū modicum eſt et ego mouebo celū ⁊ terraꝫ ⁊ mare ⁊ aridā ⁊ mo uebo omēs gentes: ⁊ veniet deſideratus cūct gentibus: ⁊ implebo domum iſtā gloria. Et in fra. Magna erit gloria domus iſtius nouiſſi me pluſqͣꝫ pͥme. Scd̓m omnes expoſitores He breorū iſte deſideratus eſt rex meſſias ſiue chri ſtus. Loquit̉ ergo ꝓpheta de gloria domꝰ do mini edificate a iudeis poſt reditum captiuita tis babylonice. ergo ſtante illa domo venit cri ſtus. quia ꝓpheta dicit eam replendam gloria deſiderati cunctis gentibus ad eam. Domus autē illa deſtructa eſt ꝑ Titum ⁊ Ueſpaſianū qͣdrageſimoſecūdo anno poſt paſſioneꝫ chriſti Inſuꝑ ⁊ in p̄allegata autoritate dicitur. Ma gna erit gloria domus iſtius nouiſſime magis qͣꝫ pͥme. Conſtat ꝙ loquebat̉ ꝓpheta de domo edificata poſt captiuitatem babylonicaꝫ: vt di ctum eſt. Ad cuius edificationē inducebat po pulum: ⁊ p̄dixit gloriā eius futuram maiorem qͣꝫ fuerit glorie domus edificate ꝑ Salomonē. Hoc autē nō poteſt intelligi ꝓpter maiores di uitias ſeu honores vel cultum diuinū vel ſtru cturas ⁊ ornamenta. qꝛ ſtatus populi illo tem pore erat quaſi nullus reſpectu illius ſtatꝰ: qͥ fuit ſub Salomone. Propter hoc dicit̉ in ſcd̓o Heſdre. Ꝙ ſacerdotes qui viderant pͥmam do mum lachrymabant̉ alijs exultantibus in de dicatione domus ſecūde: quia quaſi nulltꝰ mo menti erat reſpectu alterius. Quare non poteſt intelligi maior gloria eius: niſi ꝑ aduentū ipſiꝰ deſiderati cunctis gentibus qͥ eam glorificauit p̄ſentia ſua quando in ea fuit a matre oblatus. ẜm ꝙ p̄dixerat Malachias ꝓpheta. iij. capi. Statim veniet ad templū ſanctū ſuum domina tor quem vos queritis: ⁊ angelus teſtamenti quem vos vultis. Ip̄am etiā domum honora uit quādo ibi frequēter docuit ⁊ p̄dicauit. Di cunt autē aliqui iudei ad hoc ꝙ maior fuit glo ria domus ſecūde qͣꝫ prime in annis: quia plus durauit. Sꝫ hͦ nō valꝫ. qꝛ licꝫ veꝝ ſit ꝙ plꝰ du rauerit hoc tamē nō fuit ad eius gioria: ſed po tius ignominiā: quia pluribus temporibꝰ fuit conculcata ⁊ dehonorata. Nam Anthiochus Epifanes poſuit ibi abominandū idolum: ⁊ fe cit̉ ibi ꝓſtibula mulerū. ſicut patet in pͥmo ⁊ in ſecūdo li. Machabeoꝝ. Idem dicit Ioſeph li. xiij. antiquitatū. Similit̓ domꝰ ip̄a fuit pro phanata quādo Pompeius cepit hieruſalem. vt diximus ſuꝑius. ⁊ quādo vltimo ꝑ Titum fuit deſtructa. Ad hoc dicūt aliqui ꝙ pͥma do mus durauit pluſqͣꝫ ſecūda. quia plures anni fluxerūt a quarto anno Salomonis in quo fū data eſt vſqꝫ ad vndecimū annum Sedechie: in quo deſtructa eſt. quia fluxerūt anni qͣdrin genti vigintiſeptem. ẜm ꝙ poteſt computari ꝑ temꝑa regum intermediorū inſpiciendo tertiū ⁊ quartū regum. ꝑfecta autē fuit vndecimo an no regis Salomonis. ⁊ ſtetit ꝑfecta quadrin gentis vigintitribꝰ ānis. Scd̓a ꝟo domꝰ dura uit ẜm cōputationē iudeorū qͣdrīgētis viginti annis. Quare gl̓a domus iſtius ſecūde nō alit̓ intelligi poteſt: niſi vt eſt predictū. quia chriſti p̄ſentia fuit illuſtrata ⁊ decorata. Eſt inſuꝑ cō tra iudeos ꝑfidos ꝓphetia Danielis. c. nono. Ip̄e quippe angelus Gabriel ex voluntate dei reuelauit tempus aduentus chriſti dicēs. Se ptuaginte hebdomade abbreuiate ſunt ſuꝑ po pulum tuū ⁊ ſuꝑ vrbem ſanctā tuam. aut con ſummet̉ p̄uaricatio: ⁊ finem accipiet peccatuꝫ ⁊ deleat̉ iniquitas ⁊ adducat̉ iuſticia ſempiter na: ⁊ impleat̉ viſio ⁊ ꝓphetia: ⁊ vngat̉ ſanctꝰ ſanctorū. ¶ Ad quorū ꝟborum pleniorem ha bendā noticiam notandū ẜm Nicolaū de lira. Ꝙ in ſacra ſcriptura vno modo accipit̉ hebdo mada ꝓ temꝑe ſeptem annoruꝫ. Et ſic ſumitur Leuitici. xxiij. ca. vbi dicit̉. Ꝙ ſeptem hebdo made ſunt accipiende a feſto paſce: que fuerūt quadragintanouem dies. et in quīquageſimo die celebrandū eſt feſtum pethecoſtes. ¶ Alio modo accipit̉ hebdomada ꝓ temꝑe ſepteꝫ an norum. Et ſic loquit̉ ſcriptura de hebdomada Leuitici.xxv. ca. vbi dicitur. Numerabitis ſe

ptem hebdomadas annorū que faciūt quadra gintanouem annos. ⁊ qͥnquageſimus annus ī mediate ſequēs dicit̉ iubileus. nec inuenit̉ heb domada accipi pluribus modis. Nō poteſt au tem in dicta ꝓphetia Danielis accipi hebdo mada pͥmo modo. qꝛ fuiſſet completa infra an num ⁊ dimidiū. ergo ꝑ locum a diuiſione opor tet ꝙ accipiat̉ ꝓ hebdomada annorū. Et ī hoc omnes expoſitores conueniunt catholici et he brei. Septuaginta ꝟo hebdomade annorū fa ciūt annos quadringentos nonaginta: qd̓ tem pus p̄teriſſe nullus dubitat. Oranti ergo Da nieli angelus Gabriel denūciauit liberationeꝫ populi a captiuitate babylonica: ⁊ ꝑfectam li berationem fiendam ꝑ xp̄m. His omībus que iam retulimus territi iudei ad impugnandum nos ad alia confugiūt. ⁊ dicunt ꝙ xp̄s non ve nit. Et hoc multiplicit̓ ꝓbare conantur. Et pͥ mo adducūt Eſaiam. ij. ca. dicentem. Erit ī no uiſſimis diebus p̄paratus mons domī in ver tice montium: ⁊ eleuabit̉ ſuꝑ colles. ⁊ fluēt ad eum omnes gentes. Et infra. Conflabunt gla dios ſuos in vomeres: ⁊ lanceas ſuas in falces Non leuabit gens cōtra gentem gladiū. nec ex ibunt vltra ad p̄lium. Ex iſtis ꝟbis formant q̄ druplex argumentū. ¶ Primū quia dicit̉ hic Erit in nouiſſimis diebus. Ieſus nazarenꝰ nō fuit in nouiſſimis diebus. qꝛ poſt natiuitatem eius ⁊ mortem multa temꝑa fluxerunt. ergo nō fuit vere xp̄us cuius aduentus ꝓmittit̉ in no uiſſimis diebus. ¶ Secundū argumentum qꝛ dicit̉ ꝙ mons domini erit in vertice montium. Mons ille eſt mons ſyon vbi fuit templū qui non eſt in aliquo eleuatus. nam vt dicūt aliqui doctores hebrei. dominꝰ debet apportare mon tem Tabor ⁊ montem Synai ⁊ montem Car meli ad locū vbi eſt hieruſalem: ⁊ ſuꝑ verticeꝫ iſtorū montium ponere montem ſyon. hoc aūt nōdum eſt adimpletum. ergo xp̄us non venit. ¶ Tertiū argumentū quia in p̄fatis ꝟbis di citur. Fluent ad eum omēs gentes. Sꝫ nō om nes gentes crediderūt in Ieſum nazarenuꝫ. et go non fuit chriſtus. ¶ Quartū argumentum quia ſequit̉ in verbis p̄miſſis. Nō leuabit gēs contra gentem ⁊cͣ. Sed poſt mortem Ieſu na zareni fuerunt ⁊ in iudea bella atrociſſima tem pore Titi ⁊ veſpaſiani. ergo non fuit vere xp̄s ¶ Ad pͥmū argumentū reſpondet̉ ꝙ dies meſ ſie in ſacra ſcriptura dicūt̉ dies nouiſſimi. tūc non ſolum dies meſſie: ſed etiam aliqua tempo ra ip̄m p̄cedentia. vt patet Geneſis. xlix. capi. Ubi patriarcha Iacob dixit filijs ſuis. Cōgre gamini vt annūciem que ventura ſunt nobis in nouiſſimis diebus. Et ibi conſequent̓ annun ciat non ſolū aduentum xp̄i: ſed etiam multa q̨̄ adimpleta ſunt temꝑe regum iſrael ⁊ Iudicū. ¶ Ad ſecundū dicendū. Ꝙ eleuatio motis ſyō non eſt intelligēda ẜm eleuatioem localem. ſed ẜm nobilitatem ⁊ extimationē. ꝓut etiaꝫ expo nit Rabi Salomō. Eleuatio ergo illa fuit mul titudo ſignorū ⁊ claritas miraculorū que chri ſtus operatus eſt in monte ſyon. Ibi nāqꝫ illu minauit cecum natū. ibi ſanauit languidum in ꝓbatica piſcina. Ibidem ſpūmſanctuꝫ apoſto lis dedit. ¶ Ad tertiū ꝟo dicimus ꝙ ibi eſt di ſtributio ꝓ generibus ſinguiorū: non ꝓ ſingul̓ generū. Sicut dicit̉ omne animal fuit in archa Noe. qꝛ de ſingulis ſpeciebus animaliū fuerūt ibi aliqua indiuidua. Similiter de omībus ge neribus aliqui crediderūt xp̄o. vt patꝫ ꝑ diffu ſionem fidei in toto orbe. Aliter poteſt dici q̄ omēs in ſacra ſcriptura intelligunt̉ ml̓ti. Und̓ ij. Regum. vij. ca. Dixit Abſalon ⁊ omēs viri iſrael. melius eſt conſiliuꝫ chuſi ⁊cͣ. Certum eſt em̄ ꝙ nō erant oēs filij iſrael ibi p̄ſentes: ſꝫ mul ti. ſic eſt in ꝓpoſito. ¶ Ad quartū reſpondetur ꝙ circa temꝑa xp̄i fuit pax diuturna. ſicut oſtē ditur in ſequēti ẜmone. Et vbi dicit̉. Nō leua bit gens ꝯͣ gentem gladiū ⁊cͣ. Aduertenduꝫ ꝙ vltra nō importat pacis eternitatē: ſꝫ diuturni tatem. Unde. iiij. Regū. vj. ca. Ultra nō vene runt latrones ſirie in terrā iſrl̓. qd̓ dicit̉ ꝓpt̓ diu turnitatem: non ꝓpter eteruitatē. qꝛ poſtea fre quent̓ legunt̉ inuaſiſſe terram iſrl̓ ⁊ depredaſſe iiij. Regū. xiij. ¶ Scd̓o iudei cōtra nos indu cunt ad hoc v̓ba Eſa. c. xj. dicentis. Egrediet̉ ꝟga de radice ieſſe ⁊cͣ. vbi loquitur de aduētu meſſie ẜm oēs. Et ſequit̉ ibidem. Habitabit lu pus cū agno ⁊ pardus cum edo cubabit. Et ſe quitur. Et delectabit̉ infans ab vbere ſuꝑ fo ramen aſpidis. Et in cauerna reguli qͥ ablacta tus fuerit manū ſuam mittet. Dicūt iudei ꝙ in aduentu xp̄i animalia ſilueſtria ſic deberēt do meſticari ꝙ pacifice habitabūt cū animalibus naturalit̓ manſuetis. Et ꝙ aīalia venenoſa nō nocebūt homībus vel pueris: īmo infantes ſe cure ludent cū eis. Et hoc non eſt impletum. er go xp̄s non venit. Reſpondet̉ ꝙ iſta ē locutio metaphorica. ⁊ nominant̉ ibi hoīes nomībus aīaliū. Sicut Gen̄. xlix. Bengiamin lupus ra pax. Et danſicut coluber in via. Sic ad ꝓpoſi tum eſt dicendū. qꝛ iudei ⁊ gētiles qͥ erant pͥus ad inuicem nociui ⁊ odioſi pacifice ſil̓ habita uerūt cōuerſi ad fidem xp̄i. Un̄ ſcribit̉ Act̉. iiij Ml̓titudinis credētiū erat cor vnū ⁊ aīa vna. Et eodem mō dicendū eſt de pueris ⁊ aīalibus venenoſis. qꝛ ſimplices ⁊ puri nō ledunt̉ ab eiſ qͥ an̄ ꝯuerſionē ad fidem xp̄i erant veneno infi delitatis ⁊ ꝑfidie repleti Ꝙ aūt tal̓ modꝰ loquē di ſit in p̄dicto ca. ptꝫ ꝑ id qd̓ ibi p̄mittit̉. quia

ſtirpem vocat radicē ieſſe ⁊ xp̄m florē. Sil̓r me taphorica eſt locutio. Erit iuſticia cingulū lū borū eius. ¶ Tertio iudei arguūt ꝯͣ nos. quia Lach̓. vj. c. ſcribit̉. Ecce vir oriens nomē eius vbi tranſlatio chaldaica hꝫ meſſias nomē eiꝰ. Et ſequit̉ textus. Et edificabit templū domīo. Sꝫ Ieſus nazarenus nō edificauit aliquod tē plum dn̄o. gͦ non fuit xp̄s. Rn̄det̉ ꝙ edificauit remplū de lapidibꝰ viuis ⁊ ſpūalibꝰ. vicꝫ de ij ſis fidelibus. ⁊ tal̓ edificatio cōueniebat xp̄o: eſt ꝑfectiſſima. qꝛ regnum eius eſt ſpūale. ⁊ ſic eius templū. Rabi tn̄ ſalomon dicit ꝙ hͦ auto ritas intelligit̉ de templo ſcd̓o edificato ꝑ zoro babel. Ego ꝟo dico ꝙ etiā ſi intelligat̉ de xp̄o adhuc litteralit̓ eſt impleta. qꝛ xp̄i ꝟtute edifi cata ſunt in honorē dei nō vnū: ſꝫ tot vbiqꝫ ter rarū ⁊ potiſſimū in vrbe roma templa mirifica Et nō eſt incōueniens ꝙ aliqn̄ ponat̉ ſingula ris numerꝰ ꝓ pl̓ali. ⁊ ecōuerſo. ¶ Quarto oppe nunt ſe nob̓ iudei allegātes illud qd̓ hr̄ Deūt̓. xxx. c. Si ad cardines celi fueris diſſipatꝰ inde retrahet te dn̄s deꝰ tuus. ⁊ aſſumet atqꝫ intro ducet in terrā quam poſſederūt pr̄es tui. Ex hͦ ip̄i inferunt. Cum ſimus diſꝑſi ꝑ totū munduꝫ ⁊ nō cōgregati. ſequit̉ ꝙ non venit xp̄s. Dicē dum ꝙ iſtud fuit adimpletū in reductiōe eoruꝫ de captiuitate babylonica. Sed cōtra hoc obij ciūt ꝑ illud quod habet̉ Ezechielis. xxxix. ca. Scient ꝙ ego dn̄s illoꝝ. eo ꝙ tranſtulerim eos in nationes: ⁊ congregauerim eos ſuꝑ terram. ⁊ non dereliquerim quēqͣꝫ ex eis. ibi in captiui tate babylonica multi remanſerunt. ⁊ non om nes reuerſi. Reſpondet̉ ꝙ tunc fuit impletum illud quod dictum eſt. quia nulli fuerūt ibi de relicti qui voluiſſent reuerti. Nam cirus qͥ erat monarcha in omībus illis regnis dedit licētiaꝫ generaliter omībus redeundi. īmo dedit mune ra reuertentibus. vt patet Heſdre..j. c. Et ideo completū eſt v̓bū Moyſi ⁊ Ezechielis. quia nullus derelictus eſt ibi qͥ voluit reuerti. Qui autem noluerūt. indigni fuerunt beneficio dei. ¶ Quinto iudei obijciūt ꝑ illud quod habetur Hiere. xxiij. ca. Ecce dies veniūt dicit dominꝰ ⁊ ſuſcitabo Dauid germen iuſtuꝫ. qd̓ intelligi tur de xp̄o. Et ſequit̉ ibidem. In diebus illis ſaluabitur iuda: ⁊ iſrael habitabit confidenter. Sed nunqͣꝫ tot miſerie acciderunt filijs iſrael ſi cut poſt mortem Ieſu nazareni. gͦ nō fuit xp̄s. Reſpondet̉ ꝙ ꝓprie loquendo non erant filij iſrael ⁊ iuda. quia erāt auerſi a deo ex eo ꝙ chri ſtum negauerāt ⁊ occiderant. ꝓpter quod et il lam miſeriaꝫ meruerūt. Alij autē qui vere erāt filij iſrael ⁊ iuda vere ſaluati ſunt. quia xp̄m re ceperūt. nec ſolum ſaluati ſunt ſpūaliter: ſꝫ etiaꝫ corꝑaliter. Nam ſicut dicit̉ in hiſtoria eccleſia ſtica. Imminente deſtructiōe ciuitatis hieroſo lomytane facta ꝑ Tituꝫ. ammoniti ſunt fideles qͥ erant in iudea ꝑ angelum: vt trāſirēt ī regnū regis agrippe qui erat confederatꝰ romanis Et etiam illi qui de regno xp̄i ſunt habitant confi denter in ꝑadiſo. ¶ Sexto iudei dicunt ꝙ chri ſtus non venit ꝓpter illud quod habet̉ Danie lis. iij. c. Aſpiciebam in viſiōe noctis: et ecce cū nubibus celi quaſi filius homīs veniebat. hoc intelligit̉ de xp̄o. Sed Ieſus nazarenꝰ non ve nit in nubibꝰ celi. gͦ nō fuit xp̄s. Ad hoc dicen dum ꝙ ſcriptura loquit̉ de duplici aduētu cri ſti.ſ. in mundū ⁊ ad iudiciū. Primus aduētus deſcribit̉ cum humilitate. Secūdus aūt cū ex cellentia ⁊ ptāte. Daniel autē loquit̉ deſecūdo aduentu. Qd̓ ptꝫ. qꝛ paulo poſt dicit̉. Iudiciū ſedit ⁊ libri aꝑti ſūt. Iudei aūt excecati neſciūt hunc duplicē aduentū diſtinguere. ⁊ ideo mul̓ ta erronea dicunt. nam aliqui expectāt xp̄m in aduentu ſuo in tanta virtute apparere ⁊ pote ſtate ꝙ omnia terrena ſibi ſubijciet: ⁊ eos libe rabit ⁊ regnum eorū reſtituet. ꝓpter quod etiā xp̄i diſcipuli poſt eius reſurrectionem q̄rebat. Domīe ſi in temꝑe hoc reſtitues regnuꝫ iſrael. Actuū.j. ca. Alij autē propter ſcripturas q̄ ma nifeſte loquunt̉ de chriſti hūanitate ⁊ paſſiōe. ⁊ propter illas que loquuntur de eius eminen tia ⁊ poteſtate expectant duos meſſias. Unuꝫ qui erat occidendus. Et alium qui illum reſu ſcitabit: ⁊ regnum iſrael reſtaurabit. Sed hoc de ſcripturis non habet autoritatem. licet enim plures dicti ſint meſſie ſiue vncti: quod idē eſt. vt Dauid ⁊ Saul ⁊ quidam alij. nullus tamē in ſcriptura dicitur venturus ad ſalutem popu li niſi vnus. ¶ Septimo iudei arguūt ꝙ chri ſtus non venit propter illud quod ſcribit̉ Eſa. xxx. ca. Erit lux lune ſicut lux ſolis: et lux ſolis ſeptemplicit̓. que verba dicunt ꝙ in aduentu xp̄i debeat fieri immutatio corporū celeſtium. Sed talis immutatio non fuit facta in aduentu nazareni. ergo chriſtus nondum venit. Dicen dum ꝙ illa verba loquuntur de aduentu chri ſti ad iudicium. Tunc enim mutabuntur et in nouabuntur quodāmodo corpora celeſtia. Et tunc ſanabitur vulnus populi ⁊ percuſſura pla ge eius. vt dicit̉ in textu. quia tunc deſtruetur mortalitas ꝑ peccatum primorū parentum in ducta. quia omēs homīes reſurgēt ad vitā im mortalem. ¶ Octauo impugnāt nos iudei ex dicto dauid in psͣ. lxxxviij. vbi habet̉. Sic po nam in ſeculū ſeculi ſemē eiꝰ. Sꝫ ieſus nazarenꝰ nō habuit filios. gͦ nō fuit xp̄s. Rn̄dēdū ꝙ ha buit filios ſpūales ꝑ fidē nō ꝑ carnalē ꝓpagati onē q̄ ſꝑ hꝫ turpitudinē ꝯiunctā. Et tal̓ filiatio ſpūalis cōpetit ei. De tali etiam ſpūali filiatōe c 4

loquit̉ Dauid in pſal̓. lxxxj. Ego dixi dij eſtis: ⁊ filij excelſi omnes. Dictum ſit ꝓ iſta parte de xp̄o qui venit. Iam ad tertiū errorem delendū ꝓcedamus. ¶ Ꝙ prophete predixerunt chriſtum paſſurum pro ſalute generis humani ¶ Capitulū. III. Ertio errant iu dei circa xp̄m incarnatum qͣꝫtuꝫ ad paſſibilitatem. Verbum ſiqͥdeꝫ cru cis ſcandalum eſt eis qui nullam excuſationeꝫ habere poſſunt amoniti ⁊ edocti anteqͣꝫ chriſtꝰ veniſſet ꝑ dicta ꝓphetarum de myſterijs paſ ſionis eius. Vt autē incredulitatē eorū virilit̓ confutemus aduertendū eſt ꝙ paſſio xp̄i in ve teri lege fuit verbis ꝓpheticis ⁊ figuris multi pliciter p̄ſignata. Et hoc qͣꝫtum ad tria. ¶ Primo quantum ad initiū. ¶ Secūdo qͣꝫtum ad ꝓgreſſum. ¶ Tertio quātum ad terminū. ¶ Primo paſſio xp̄i fuit in veteri lege verbis ꝓphetarum ⁊ figuris p̄nunciata qͣꝫtum ad illiꝰ initiū in quo ponuntur ſeptem veritates. ¶ Prima eſt de concilij congregatione. ¶ Secunda de iude venditione. ¶ Tertia de chriſti egreſſione. ¶ Quarta de vehementi contriſtatione. ¶ Quinta de trina oratione. ¶ Sexta de angeli apparitione. ¶ Septima de ſanguinis ſudatione. ¶ Prima veritas paſſionis xp̄i eſt de concilij cōgregatiōe. de qua dicit Mattheus. c. xxvij Conciliū inierūt omnes pͥncipes ſacerdotū cō tra Ieſum: vt eum morti traderēt. Et Ioh̓. xij. ca. Collegerūt pontifices ⁊ phariſei conciliuꝫ. Hoc p̄dixit patriarcha Iacob Geneſis. xlix. ca. ſic. Simeon ⁊ Leui fratres baſa iniquitatis bellantia in cōſilio eorū nō veniat anima mea: quia in furore ſuo occiderūt virum. Maledi ctus furor eorū quia ꝑtinax: et indignatio eoꝝ qꝛ dura. Nicolaus de lira ſuꝑ. xj. c. Iohannis inquit. Pontifices erant de tribu Leui. phari ſei ꝓ magna ꝑte de tribu Symeon. Eſt alia ꝓ phetia dauid in pſal̓. xxj. vbi dicit. Circūdede runt me canes multi: conſiliū malignantiū ob ſedit me. Et iterū Sapientie. ij. c. ſcribit̉. Dixe runt impij. conueniamꝰ iuſtuꝫ: qm̄ inutilis eſt nobis: ⁊ contrarius oꝑibus noſtris. Hiere. in ſuꝑ. xj. c. ita in ꝑſona xp̄i locutus eſt. Suꝑ me cogitauerūt conſilia dicentes. venite mittamꝰ lignum in panē eius: ⁊ eradamus eum de terra viuentiū. Lactantius ꝟo li. iiij. inducit Sibil lam ita vaticinantē. Inierūt conſiliū deteſtan. dum: vt pͥuarent eum vita: qui vt eos iuſtifica ret aduenerat. ¶ Secūda veritas paſſiōis xp̄i eſt de Iude venditiōe. de qua dicit̉ mat. xxvj. ca. ꝙ ꝓditor ille neqͣꝫ vendidit xp̄m triginta ar genteis. Hoc vtiqꝫ fuit figuratū in Ioſeph. de quo habet̉ Gen̄. xxxvij. c. Ꝙ extrahentes euꝫ fratres ſui de ciſterna vēdiderūt iſmahelitis tri ginta argēteis. Et iſtud p̄nūciauit Zacharias in ꝑſona xp̄i ca. xj. vbi ait. Appenderūt merce dem meam triginta argenteos. ¶ Tertia veri tas eſt de xp̄i egreſſione. de qua ſic ſcribit̉ Io hannis. xviij. ca. Egreſſus eſt Ieſus trans tor rentem cedron. Hoc figuratū fuit ſecūdi Regū xv. c. vbi habet̉ Ꝙ rex Dauid tranſgrediebat̉ trans torrentē cedron. omēs autē viri qui erāt cum eo flebant. Et iterum. iij. Regū. c. ij. Fuit dictū Semei: quocūqꝫ die tranſgredieris tor rentem cedron ſcito te interficiendū. ¶ Quar ta veritas eſt de vehementi contriſtatione. de qua dicit̉ mat. xxvj. ca. Cepit contriſtari ⁊ me ſtus eſſe. ⁊ ait illis. Triſtis eſt anima mea vſqꝫ ad mortem. Hoc figuratū fuit in Helia dum fu giebat ꝑſecutionem Zezabelis poſtqͣꝫ ꝑuenit ad ſpelūcam qui dixit dn̄o. vt ſcribit̉. iij. Regꝭ. xix. ca. Derelictus ſum ego ſolus ⁊ querūt ani mam meam vt auferāt eam. Et hoc p̄dixit Hie remias in ꝑſona xp̄i Threnoꝝ.j. c. Uide dn̄e afflictione meam qm̄ conturbatus ſum. Et da niel. vij. c. Cogitationibus meis contriſtabar. ⁊ facies mea immutata eſt in me. ¶ Quinta ve ritas eſt de trina oratiōe. Dicit̉ em̄ mat. xxvij. ca. Orauit tertio eundem ẜmoneꝫ dicēs. Hoc figuratū fuit in Dauid. de quo dicit̉ pͥmo Re. xx. c. Cadens Dauid ꝓnus in terrā orauit ter tio. Et in Daniele qui vt ſcribit̉ eiuſdem. vj. c. Tribus vicibus in die flectebat genua ſua. ¶ Sexta veritas eſt de angeli apparitiōe. de qͣ dicit Lucas. xxij. ca. Apparuit illi angelus de celo confortans eū. Hoc figuratū fuit in gedeo ne Cui(vt ſcribit̉ Iudicū. vj. ca.) apparuit an gelus dicens. dn̄s tecum virorū fortiſſime. Et in Ioſue cui dixit deus. Ioſue. j. c. Cōfortare ⁊ eſto robuſtus. noli timere qꝛ tecum eſt domi nus deus. Et hoc p̄dixit Daniel. x. c. loquens in ꝑſona xp̄i. Tetigit inqͥt me quaſi viſio hoīs: ⁊ confortauit me ⁊ dixit. noli timere. pax tibi. cōfortare ⁊ eſto robuſtus. ¶ Septima veritas eſt de ſanguinis ſudatiōe. Ait em̄ Lucas. xxij. ca. Factus eſt ſudor eiꝰ ſicut gutte ſanguīs cur rentis in terrā. De hoc dixit Eſa. ix. ca. Ueſti mentū tuū mixto ſanguine. Et Ezechie. xvj. c. Uidi te conculcari in ſanguine tuo. ¶ Scd̓o paſſio xp̄i fuit in veteri lege ꝟbis pro phetarū ⁊ figuris p̄monſtrata qͣꝫtū ad illius ꝓ greſſum in quo ponunt̉ ſeptem veritates.

¶ Prīa de iudeoꝝ ⁊ miniſtrorū ꝓſtratione. Secunda de chriſti ligatione. ¶ Tertia de maxille ꝑcuſſione. ¶ Quarta de falſa teſtificatione. ¶ Quinta de impia deriſione. ¶ Sexta de crucis baiulatione. ¶ Septima de amara potatione. ¶ Prima veritas eſt de ꝓſtratiōe iudeorum ⁊ miniſtrorū qͥ voluerūt caꝑe Ieſum. de qua ſic ſcribit̉ Ioh̓. xviij. c. Abierūt retrorſum ⁊ ceci derūt in terram. De hoc eſt ꝓphetia Hiere. qͥ xx. c. ait. Dn̄s mecum quaſi bellator fortis. id circo qͥ ꝑſequuntur me cadent ⁊ infirmi erunt. ¶ Secūda veritas de xp̄i ligatiōe. de hac dici tur Iohā. xviij. c. Miniſtri iudeorū comp̄hē derūt Ieſum ⁊ ligauerūt eum. Hoc figuratum fuit Iudicū. xv. c. in philiſteis qui ligauerunt Sampſonē. Et hoc ꝓphetauit Hieremias. c. xij. dicens. Dedi dilectā animā meam in manu inimicorū. Et Ezechiel. iij. c. dixit. Ecce data ſunt ſuꝑ te vincula ligabūt te in eis: ⁊ non egre dieris de medio eorū. ¶ Tertia veritas de ma xille ꝑcuſſiōe. ſcribit em̄ Iohā. xviij. ca. Tunc vnus aſſiſtens miniſtrorū dedit alapam Ieſu dicēs. Sic reſpōdes pontifici. Figuratū hͦ fuit iij. Re. xxij. c. Quādo Sedechias rex ꝑcuſſit Micheā ꝓphetā in maxillā. Et ip̄e micheas v. ca. iſtud p̄nūciauit. Sic ꝑcutiēt maxillā iu dicis iſrael. Et iterū Sibilla quam ſuꝑius alle gauimus ait. Et in manꝰ impias infideliū ve niet. dabūt aūt deo alapas inceſtis manibus. ¶ Quarta veritas eſt de falſa teſtificatōnę. vt em̄ refert Mat. xxv. c. Nouiſſime aūt vener̄t duo falſi teſteſ: qͥ ⁊ dixerūt. hic dixit. poſſuꝫ de ſtruere templū dei. Hoc p̄uidit in ſpū Dauid cū dixit in pſal̓. xxvj. Inſurrexerūt in me teſteſ iniqͥ: ⁊ mētita eſt iniqͥtas ſibi. Et Oſeas. c. vij. ait. Ego redemi eos ⁊ ip̄i locuti ſunt ꝯͣ me men dacia. ¶ Quinta veritas eſt de impia deriſiōe Dicit nāqꝫ Mat. xxvij. c. Tūc expuerūt in fa ciem eius ⁊ colaphis eū ceciderūt. Alij autem palmas in faciē eius dederūt dicentes. ꝓpheti ſa nobis xp̄e qͥs eſt qͥ te ꝑcuſſit. Hoc ꝓphetatū eſt. nam Dauid in pſal̓. xxj. ita in ꝑſona xp̄i loc tur. Oēs videntes me deriſerūt me locuti ſunt labijs ⁊ mouerūt caput. Ezechiel aūt. xij. c. ita vaticinatus eſt. Faciē tuā velabūt ⁊ non vide bis terrā. Et Sibilla de qͣ paulo ante retulimuſ ita ſequit̉. Impurato ore expuēt venenata ſpu ta dabit vero ad ꝟbera ſimplicit̓ ſanctū dorſuꝫ ⁊ colaphas accipiēs tacebit. ne qͥs agnoſcat qd̓ ꝟbum ſit. vel vnde veniat vt inferis loquatur ⁊ corona ſpinea coronet̉. ip̄a em̄ inſipiēs gens deum tuū nō cognouiſti: ſꝫ ſpinis eū coronaſti. ⁊ horridū illi fel miſcuiſti. ¶ Sexta veritas de crucis baiulatione. Ait em̄ Iohā. xix. c. Bair lans ſibi crucem exiuit in eum qui dicit̉ calua rie locus. Huius figura p̄ceſſit qn̄ tulit abraaꝫ ligna ⁊ impoſuit ſuꝑ Yſaac filiū ſuū. Predixit hoc etiam Hieremias. Ego quaſi agnus qͥ por tatur ad victimā. ¶ Septīa veritas de amara potatione. de qua Mat. xxvij. c. dicit̉. Dede runt ei bibere vinū myrrhatū cum felle mixtuꝫ Hoc expreſſit Dauid loquēs in ꝑſona xp̄i psͣ. lxviij. Dederunt in eſcam meā fel: ⁊ in ſiti mea potauerūt me aceto. Et hoc inſuꝑ p̄dixit Hie remias Thren̄. iij. ca. Recordare pauꝑtatis ⁊ tranſgreſſiōis.i. afflictiōis mee abſinthij ⁊ fell̓. ¶ Tertio paſſio xp̄i fuit in veteri lege ꝟbis ꝓ phetaꝝ ⁊ flguris poſtenſa qͣꝫtuꝫ ad eius termi num in quo ponunt̉ ſeptem veritates. ¶ Prima eſt de crucifixione. ¶ Secunda de clementi oratione. ¶ Tertia de veſtimentorū diuiſione. ¶ Quarta de flebili lamentatione. ¶ Quinta de p̄tereuntiū blaſphematione. ¶ Sexta de ſpūs emiſſione. ¶ Septima de planctu ⁊ compaſſione. ¶ Prima veritas ponit̉ Lu. xxiij. c. vbi dicit̉ Crucifixerūt eū. Hanc expreſſit Dauid ī pſal̓ xxj. Foderūt inqͥt manus meas ⁊ pedes meos dinumerauerūt oīa oſſa mea. Que ꝟ̓ba vt aſſe rit Lactantius li. iiij. nō de ſe locutus eſt ꝓph̓a Fuit em̄ rex ⁊ nunqͣꝫ illa ꝑpeſſus eſt. ſpūs dei ꝑ illuꝫ loquebat̉ qͥ erat illa paſſurus poſt annos mille ⁊ qͥnquaginta. tot em̄ colligunt̉ anni a da uid vſqꝫ ad crucem xp̄i. Et Lacharias ꝓphe ta. xij. c. ita dixit. Aſpiciēt ad me quē cōfxerūt Et idem. xiij. ca. Que ſunt iſte plage in medio manuū tuarū. ⁊ dicet his plagatꝰ ſuꝫ in domo eorū qͥ me diligebant.i. diligere debebāt. ¶ Se cunda veritas de pia oratōe. vt em̄ refert Lu. xxiij. c. Pro crucifixoribꝰ orauit dicēs. Pater ignoſce illis: qꝛ neſciūt qͥd faciūt. Hoc clare pre dixit Eſa. c. liij. Ip̄e inquit ꝓ tranſgreſſoribus orauit. ¶ Tertia veritas de veſtimentoꝝ diui ſione. de qua ait Mattheus xxvij. c. Diuiſe runt veſtimēta eius mittētes ſortem. qd̓ a Da uid pſal̓. xxj. aꝑtiſſime fuit p̄dictuꝫ. Diuiſerūt ſibi veſtimēta mea: ⁊ ſuꝑ veſtem meaꝫ miſerūt ſortem. ¶ Quarta veritas de flebili lamenta tione. vt enim ſcribit Mattheus. xxvij. c. Cla mauit uoce magna dicens. Deus deus meus: quare me dereliquiſti. Et de hoc p̄dixit dauid in pſal̓. xxj. qui ad lr̄aꝫ intelligit̉ de xp̄o. vt ple ne dixi in ẜmone de paſſione in quadrageſima li noſtro. ¶ Quinta veritas de pretereuntium blaſphematiōe. Ait em̄ Mattheꝰ. Pret̓cūtes blaſphemabant eū mouentes capita ſua ⁊ dicē tes. Salua temetip̄m ſi filius dei es deſcēde de

cruce. Hoc Hiere. c. xx. ꝓphetauit dicēs. Fa ctus ſum in deriſum tota die omnes ſubſauna bant me. audiui em̄ contumeliā multorū et ter rorum in circūitu. ¶ Sexta veritas de ſpirituſ emiſſione vt ſcribit̉ Iohan. xix. et Lu. xxiij. c. Inclinato capite emiſit ſpūm. Et hoc vtiqꝫ ſic p̄dixit Eſa. c. liij. Tradidit in mortē aīam ſuaꝫ ¶ Septima veritas eſt de planctu ⁊ cōpaſſiōe Dictuꝫ quippe fuit ꝟgini glorioſe a Symeone iuſto. vt ptꝫ Lu. ij. Tuā ip̄ius animā ꝑtranſi bit gladius. qd̓ impletū fuit dum filiū vnigeni tum in cruce pendentē amariſſimis querel̓ de fleuit. Hoc ꝓphetauit Hiere. ix. c. dicēs. Uox lamentationis audita eſt de ſyon. Et Zachari. xij. c. qui ait. Plangent eū ⁊ dolebūt ſuꝑ eū: vt doleri ſolet in morte pͥmogeniti. Sꝫ obſtinatiſ ſimi iudei p̄allegatas ꝓphetias de xp̄o intelli gi debere ſua malicia negāt quos tn̄ facile con uincere poſſumus ex ꝟbis Rabi moyſi qui in libro directionis ꝑplexoruꝫ ait. Oēs ꝓphete nō ſunt locuti niſi ad dies meſſie. Verūtamē ne diu ꝯtendamus cum ip̄is afferamus in mediū. Eſa. ꝓdhete vaticinia qui de xp̄o ꝓ generꝭ hu mani ſalutē paſſuro luculentiſſime eſt locutus. Nam. ca. ix. poſtqͣꝫ p̄dixit chriſtuꝫ venturum deū ⁊ hoīem ſubdidit. Et factus eſt pͥncipatus ſuꝑ humerū eius.ſ. crucē ſibi baiulando ꝑ quā ptātes aereas debellauit. ⁊ regnū ſuū potenter intrauit. ẜm illud Luce vlti. ca. Oportuit pati xp̄m ⁊ reſurgere a mortuis: ⁊ ita intrare in glo riam ſuā. Et. liij. c. inquit. Dn̄e qͥs credidit au ditui noſtro.i. paſſiōis xp̄i myſterio: qd̓ ego et alij ꝓphete audiuimꝰ a ſpūſancto. Et brachiū dn̄i cui reuelatū eſt quaſi dicat paucis. Et aſcē det ſicut ꝟgultum coram eo.ſ. xp̄s corā deo pa tre. ⁊ ſicut radix.ſ. ſurſum fructificans de terra ſitienti.i. de ꝟgine nō humectata vl̓ fecundata humano ſemine. ⁊ non eſt ei ſpēs neqꝫ decor.ſ. in paſſiōe. Et vidimus eū ⁊ nō erat aſpectus: ⁊ deſiderauimꝰ eum deſpectū ⁊ nouiſſimū viro rum. virū dolorū ⁊ ſcientem infirmitatē: ⁊ qua ſi abſconditus vultus eius ⁊ deſpectus.ſ. p̄ ve recūdia. vnde nec reputauimꝰ eum. Uere lan guores noſtros tulit: ⁊ dolores noſtros ip̄e por tauit: ⁊ nos reputauimus eū quaſi leproſum ⁊ ꝑcuſſum a deo ⁊ humiliatū. Ip̄e aūt vulnera tus eſt ꝓpter iniquitates noſtras ⁊ attritus ꝓ pter ſcelera. diſciplina pacis noſtre ſuꝑ eum. et liuore eius ſanati ſumus. Oēs nos quaſi oues errauimus. vnuſquiſqꝫ in viā ſuam declinauit. ⁊ dn̄s poſuit in eum iniquitatem omniū noſtꝝ Confundant̉ itaqꝫ iudei reprobi: qui paſſionē chriſti deridere ſolent. ⁊ inſpiciāt preterea que dicta ſunt ꝙ ob nullam aliā cauſam in natiōes diſperſi ſunt cum opprobrio abiectiōe et igno minia niſi quia chriſtū dn̄m crucifixerūt. Nos ꝟo qui chriſtiani ſumus pio effectu colamꝰ eū qui nos ꝑticipes efficiat regni celeſtis in qͦ glo rioſus triūphat deus ⁊ homo ꝑ infinita ſecula ſeculorū. Amen. ¶ Sermo ſeptimus de iocundiſſima natiuitate ſaluatoris noſtri domī Ie ſu chriſti filij dei et virginis glorioſe. Aruulus natuſ eſt nobis: ⁊ filius datus eſt nobis. Eſaie ꝓphete vaticinantis de chri ſto domīo noſtro verba ſunt iſta ca. ix. Sonuit vox leticie in terra noſtra vox exultationis ad uenit. Auditum eſt verbum ſuaue omni iocū ditate repletum. Ieſus chriſtus filiꝰ dei in beth leem iude de ꝟgine natus eſt Iubilate deo om nes homīes mundi: et laudate nomen ſanctum eius. Ad hanc ſpūalem habendam leticiā inui tat cunctos ſancta mater eccleſia: que ꝟbis vti tur ſancti Leonis pape in ẜmone de natiuitate dicētis. Saluator noſter hodie dilectiſſimi na tus eſt: gaudeamus. Neqꝫ em̄ phas eſt locum eſſe triſticie vbi natalis eſt vite: que cōſumpto mortalitatis timore ingerit nobis de promiſſa eternitate leticiā. Nemo ab huius alacritatis participatiōe ſecernit̉. vna cunctis leticie com munis eſt ratio. Quia dn̄s noſter Ieſus xp̄us mortis peccatiqꝫ deſtructor ſicut nullū a reatu liberum reperit ita liberandis omnibus venit Exultet ſanctus quia appropinquat ad palmā Gaudeat peccator: quia inuitat̉ ad veniā. Ani metur gentilis quia vocat̉ ad vitam. Hec ille. Ut ergo excitent̉ omniū corda: ⁊ hauriamus aquas in gaudio de fontibus ſaluatoris. in p̄ ſenti ẜmone de ſingulari colendiſſimaqꝫ chriſti natiuitate dicemus de qua ꝓpheta Eſaias p̄ dixit ꝟba ꝓpoſita. In quibus tria pͥncipaliter contemplari debemus. ¶ Primo xp̄m naſcentem. ¶ Secundo virginem parturientem. ¶ Tertio viſionem apparentem. De paruitate corporis xp̄i et qualiter xp̄s aſſumpſit carnem de materia no bis conformi. et de humilitate ipſius naſcētis reſpectu temporis loci et ha bitaculi. Aimo cōtēpla ri debemus chriſtū naſcētem in quo mente pia cōſiderare licet ad hͦ tria. ¶ Primo ip̄ius paruitatem. ¶ Secundo conformitatem. ¶ Tertio humilitatem.

¶ Primo cōſideremus xp̄i naſcentis paruita tem. qꝛ natus eſt hn̄s corpus paruulū: ſicut ce teri infantes qn̄ naſcunt̉. Ubi aduertēduꝫ ẜm theologorū doctrinā. Ꝙ corpus xp̄i in ſua con ceptiōe fuit in inſtanti formatū. ⁊ qͣꝫtū ad perfe ctionem mēbroꝝ ⁊ ꝑtium ip̄ius ꝑfecte organi ſatum. Un̄ Gregꝰ. dicit. xviij. moraliū. Ange lo nunciante ⁊ ſpū adueniente mox v̓bū in vte ro mox intra vterum ꝟbum caro. Et Auguſti nus li. de fide ad Petrum. Firmiſſime tene et nullatenus dubites nō carnē xp̄i ſine diuinita te in vtero ꝟginis fuiſſe conceptam pͥuſqͣꝫ ſuſci peretur a verbo. Et magiſter in. iij. di. iij. Uer bum non ſuſcepit: niſi carneꝫ formatā. Hoc au tem fuit cōgruū ẜm Bonauen. ⁊ Tho. triplici ratione. ¶ Prima eſt ex ꝑte verbi aſſumentis. qꝛ non debebat vbum aſſumere partem hūane nature: ſed totā. ⁊ ita carnem ⁊ aīaꝫ q̄ non debꝫ vniri: niſi carni organizate. ¶ Secūda ratō ex ꝑte ꝟtutis operantis. qꝛ ꝟtus diuina operat̉ miraculoſe. hoc aūt eſt miraculū ꝙ femina con cepit ſine viro. Ideo ad oſtenſionē potentie ſb̓ ito formauit illud corpus qd̓ natura nō poteſt: niſi ſucceſſiue. ¶ Tertia ratio fuit ex ꝑte virgi nis cōcipientis: que ſtatim vt conſenſit repleta fuit ſpūſancto ⁊ mat̓ dei effecta. ⁊ qꝛ mr̄ dei nō erat niſi eſſet deus vnitus hūane nature. iō ſta tim cū cōſenſit deus homo factꝰ eſt. Corpꝰ ita qꝫ illud ſic formatū a deo paruum fuit. vt magi ſter dicit qͣꝫ obiectū oculis vix videri potuiſſet Quantū ꝟo ad qͣꝫtitatem molis nō ſtatim ꝑdu ctum eſt: ſꝫ ſucceſſiue tam in vtero qͣꝫ extra. qd̓ ꝯueniēs fuit ẜm Bonauen. adhuc triplici rōe ¶ Primo ꝓpter legis vniuerſitatis conſerua tionem. quia deus nō eperat̉ miraculis vbi na tura poteſt oꝑari. Et quia natura poterat cor pus illud ſucceſſiue ad ꝑfectam quantitatē ad ducere. ideo nō ſtatim ex miraculo completum fuit. ¶ Scd̓a ratio ꝓpter fidei ꝯfirmationē. vt ſcꝫ oſtenderet̉ ꝙ habuit verā ⁊ nō fantaſticam carnē. ¶ Tertia ratio ꝓpter humilitatis ⁊ cha ritatis xp̄i cōmendationē qͥ ꝓ nobis cum excel ſus deus eſſet taꝫ ꝑuulus videri voluit. Quis nam nō miret̉ videre vagientē infantē inuolu tum pānis in cuna. de quo cantat eccleſia illud Ambro. Uagit infans inter arta conditus pre ſepia membra pannis inuoluta virgo mater al ligat ⁊ manus pedeſqꝫ crura ſtricta cīgit faſcia Tranſęamus o chriſticole deuotione ſuccenſi. tranſęamus cū paſtoribus vſqꝫ bethleem: vt ī ueniamus infantem blandū. affabilem. pium et totū deſiderabilem. Conſideremus paruitatē que videt̉ ⁊ adoremus diuinitatē q̄ latet. quo niam vt inquit Leo papa in ẜmone feſtiuitatiſ hodierne. Dilectiſſimi verꝰ venerator eſt ⁊ picultor qui nec de incarnatiōe domī aliqͥd falſuꝫ nec de deitate aliqͥd ſentit indignum. paris eniꝫ ꝑiculi eſt malum ſi in illa aut nature noſtre ve ritas: aut paterne glorie negatur equalitas. ¶ Secūdo conſideremus chriſti naſcentis cō formitatem. Aſſumpſit qͥdem carnem de mate ria nobis ⁊ noſtre nature cōformi. Iuxta illud apoſtoli ad Hebre. ij. ca. Qui em̄ ſanctificat: et qͥ ſanctificant̉ ex vno omēs. Fuit autē hoc cō ueniens vt dicit dn̄s Bonauentura. xij. diſtī. iij. triplici ratiōe. ¶ Prima ratio dicit̉ iuſtifi cationis ad ſeruanda rectitudinem iuſticie ẜm Anſelmū. vt eiuſdem generis eſſet ſatiſfactor ēt puaricator. ¶ Secūda ratio dicit̉ oſtenſionis vt oſtenderet̉ nobis dulcedo miſcd̓ie dei. quo niam ip̄e dn̄s qui cōtemptus fuerat ab homīe ip̄e idem humano generi vniretur in chriſto. ¶ Tertia ratio dicitur ordinationis ordinauit quippe deus vt totum genus humanū deduce retur ex vno pͥmo Adam ꝓpter repreſentatōeꝫ illius vniuerſalis pͥncipij a quo omnia ſunt ꝓ ducta. Rationibus ergo dictis cōueniens fuit vt chriſtus carnē ſumeret ex materia ab Adaꝫ deriuata. que tamē ab omni infectiōe immunis fuit: eo ꝙ nō fuit in Adam ẜm ſeminaleꝫ ratōeꝫ cum nō fuerit concepta ex ſemine virili: ſed my ſtico ſpiramīe. vt dicit ſanctus Tho. iij. ꝑte. q. xxxj. Unde Leo papa in ẜmone de natiuitate inqͥt. Alienū quippe ab hac natiuitate eſt quod de omībus legit̉. Nemo mūdus a ſorde nec in fans cuius eſt vnius diei vita ſuꝑ terrā. nihil ī iſtam ſingularē natiuitatē de carnis cōcupiſce tia tranſijt. nihil de peccati lege emanauit. hec ille. Si autē quereret̉ quare xp̄s nō aſſumpſit Adam? Reſpondet dn̄s Bonauentura ꝙ hoc fuit ꝓpter tria. ¶ Primo ꝓpter deū qͥ non de bebat aſſumere hoīeꝫ peccatorē. ¶ Scd̓o ꝓpt̓ Adam qͥ nō debebat tantū exaltari. ¶ Tertio ꝓpter humanū genus. qꝛ paſſio innocētis ma gis erat grata deo pro redemptione eius qͣꝫ ho minis peccatoris. ¶ Tertio conſideremꝰ chri ſti naſcentis humilitatē. Sicut enim humilis ī forma ſerui dignatꝰ eſt apparere. ita rex iſte an gelorū ⁊ hominū dominꝰ humilit̓ naſci voluit Et hoc triplici reſpectu. ¶ Primo reſpectu temporis. ¶ Secundo reſpectu loci. ¶ Tertio reſpectu habitaculi. ¶ Primo natus eſt xp̄s humilit̓ reſpectu tem poris. qꝛ.ſ. tꝑe deſcriptiōis vniuerſi orbis. qn̄ vt Lucas refert ca. ij. Exijt edictū a ceſare Au guſto vt deſcriptio hmōi fieret. Hic ceſat Au guſtus Octauianus fuit qͥ ẜm Suetoniū in li de duodecim ceſaribus ⁊ Eutropiū natus eſt ī velletrano oppido de clariſſima familia Octa

uiorū in die illo quo Rome in curia agebat̉ de cōiuratiōe catilline. octauo kal̓. ſeptēbris pau lo ante ortū ſolis Marco tullio Cicerone ⁊ ga yo antonio cōſulibus. Ex patre Octauiano ſe natore ⁊ matre Accia nepte iulij ceſaris genita ex iulia ſorore que nupſerat Lucio baldo. Hic ẜm Horoſiū Eutropiū Plutarchū in li. de vi ta ⁊ obitu Ciceronis. Et in lib̓. de vita ⁊ obitu Marci Antonij. Et Senecā in j. li. de q̄ſtioni bus naturalibus. Occiſo Iulio ceſare auuncu lo eius ⁊ patre ꝑ adoptionem cuꝫ ip̄m in teſta mento reliquerit heredē ab Apollonia vbi va cabat ſtudijs lr̄aꝝ reuerſus eſt. Et vt inqͥt Pli nius li. ij. de naturali hiſtoria. Cum vrbem in traret apparuerūt ſtelle circa ſolem in modū co rone poſite. Regnauit ẜm Suetoniū ⁊ Eutro pium annis qͥnquagintaſex duodecī cū Mar co antonio ⁊ Marco lepido. Et qͣdragintaqͣ tuor ꝑ ſe. Sedatis aūt omībus bellis orbeꝫ to tum ſuo ſubegit imperio cūctis inimicis ⁊ tur batoribus romanorū deuictis. Et vt refert ſoli nus in li. de mirabilibus mūdi. Tempus eius ſolū repertū eſt quo plurimū ceſſauerūt arma: ⁊ floruerūt ingenia. In diebus qͥdem ill̓ inuen ti ſunt in vrbe viri clariſſimi Oratius. Flaccꝰ. Uirgilius. Ouidius. Macer. Catullus ve ronenſis. Propertiꝰ. Terentiꝰ. Uarro. Mar cus. Tullius Cicero Apollodorus. Valerius maximus. Saluſtius ⁊ alij. Anno igit̉ Octa uiani auguſti quadrageſimoſecūdo. Et ab vr be condita ſeptingenteſimo qͥnquageſimoſecū do. natus eſt xp̄s Ieſus. Voluit em̄ ceſar Au guſtus vniuerſo p̄ſidens orbi ſcire quot ꝓuin cie quot ciuitateſ. quot caſtra. quot ville. quot hoīes eſſent in toto orbe. Et vt ſcribit Euſebiꝰ in li. de temꝑibus. Factus eſt rome cenſus. Et inuenta ſunt in vrbe trecenta ⁊ ſeptuaginta mi lia ciuiū romanorū. Scd̓m ꝟo mgr̄m in hiſto ria ſcholaſtica. Iuſſu ceſaris factū eſt vt omēs homīes ad vrbem vnde traherēt originem per gerēt. ⁊ qͥlibet denariū argenteū qͥ valebat de cem nūmos vſuales. vnde ⁊ denariꝰ dicebatur p̄ſidi ꝓuincie tradere: vt ſe ſubdituꝫ vnuſqͥſqꝫ romano imperio ꝓfiteret̉. Nam ⁊ nūmus ima ginem p̄ferebat ceſaris. et ſuꝑſcriptioneꝫ noīs. Dicebat̉ aūt ꝓfeſſio ⁊ deſcriptio: ſed diuſa con ſideratiōe. Profeſſio dicebat̉ qꝛ quilibet quā do reddebat cenſum p̄ſidi ꝓuincie ponebat de nariū ſuꝑ caput ſuum. ⁊ ꝓprio ore ꝓfitebat̉ ſe fore ſubdituꝫ romano imperio. Vnde dicebat̉ ꝓfeſſio. id eſt ꝓprio ore faſſio. ⁊ fiebat hoc co ram omni populo. Deſcriptio autē dicebatur qꝛ numerus eorū qui cenſum capitis ferebant: certo determinabat̉ numero: ⁊ redigebatur in ſcriptis. Vt ergo dicit ſanctus Tho. iij. ꝑte. q. xxxv. Quia xp̄s venerat nos in ſtatū libertatꝭ reducere de ſtatu ẜuitutis. Ideo ſicut mortali tatem noſtrā ſuſcepit: vt nos ad vitā reduceret Ita ẜm Bedam eo temꝑe dignatus eſt incar nari quo mox natus cenſus ceſaris deſcribere tur atqꝫ ob noſtri deliberationē ip̄e ẜuitio ſub deretur. Et vt Grego. inquit in omelia. Naſci turo dn̄o mūdus deſcribit̉. qꝛ ille apparebat in carne qͥ electos ſuos aſcriberet in eternitate. ¶ Secūdo xp̄s humilit̓ natus eſt reſpectu loci quia in bethleem. ſicut ſcriptū fuerat Michec .v. c. Et tu bethleem effrata paruula es in mili tibus iuda. ex te mihi egrediet̉ qui ſit domina tor in iſrahel. ⁊ egreſſus eius ab initio a diebus eternitatis. In bethleem gͦ xp̄s natus eſt. vt di cit ſanctus Tho. iij. ꝑte. q. xxxv. qꝛ factus eſt ex ſemine Dauid ẜm carnem: cui facta fuerat ꝓmiſſio ſpecialis de chriſto. Et ideo in bethle em de qua natus fuit dauid naſci voluit: vt ex ip̄o loco ꝓmiſſio ei facta impleta oſtenderetur et hoc deſignat euangeliſta dicēs De Ioſeph: eo ꝙ eſſet de domo ⁊ familia dauid. Addit gre gorius in omel̓. rationē myſticā dicens. Beth leem quippe domus panis interp̄tatur. ip̄e nan qꝫ eſt qui ait. Egoſum panis viuus qui de ce lo deſcendi. Locus ergo in quo xp̄s naſcit̉ do mus panis ante vocatus eſt. qꝛ futurū ꝓfecto erat vt ille ihi ꝑ materiam carnis appareret qui electorū mentes in eterna ſatietate reficeret. Si autē aliqͥs quereret. Cur nō hieroſolymis aut Rome natus fuerit? Reſpondet ſanctꝰ Tho. Ꝙ ſicut Dauid in bethleem natus eſt ita etiam hieruſalē elegit. vt in ea ſedem regni ꝯſtitueret ⁊ templū dei ibi edificaret. Et ſic hieruſalē eſſꝫ ſimul ciuitas regalis ⁊ ſacerdotalis. Sacerdo tium aūt xp̄i ⁊ eius regnum p̄cipue cōſumma tum eſt in eius paſſione. Et ideo cōuenient̓ ele git bethleem natiuitati ⁊ hieroſolymā paſſioni totamqꝫ ꝑ hoc hominū gloriam cōfutauit. qui in ſuꝑbiam eleuant̉ ſi ex nobilibus ciuitatibuſ originem ducāt. Chriſtus in ciuitate ignobili naſci voluit ex nobili opprobriū pati. De roma ꝟo dicit̉ in quodam ẜmone Epheſini cōcilij Si maximā romam elegiſſet ciuitatē ꝓpter po tentiam ciuiū mutationē orbis terrarū putarēt Si filius fuiſſet imꝑatoris poteſtati vtilitatem aſcriberēt. Sed vt diuinitas cognoſceret̉ orbe tranſformaſſe terrarū pauꝑculam elegit matre pauperiorē patriam. Elegit autē deus infirma mundi: vt confundat fortia. Et ideo vt ſuā po teſtatem magis oſtenderet in ip̄a roma que ca put orbis erat ſtatuit caput eccleſie ſeu in ſignū ꝑfecte victorie. vt exinde fides deriuaretur ad vniuerſum mundū. ẜm ꝙ ꝓphetauerat Eſa. ca. xxvj. dicens. Ciuitatem ſublimem humilia

bit ⁊ cōculcabit eam pes pauꝑis.i. xp̄i greſſus egenorū. id eſt apoſtolorū Petri ⁊ Pauli. ¶ Tertio xp̄us ſimilit̓ natus eſt reſpectu habi taculi. Nam ꝓfectus a Nazareth Ioſeph cuꝫ ꝟgine glorioſa in bethleem: qꝛ pauꝑes erāt in uenire nō potuerūt hoſpitiū. Sed vt mgr̄ dicit in hiſtoria ſcholaſtica. diuertere ad diuerſorū. Erat enim inter duas domos operimentū ha bens: ſub quo ciues ad colloquendū vel ad cō ueſcendū diebus ocij vel ꝓ aeris intemperie di uertebant. vbi forte Ioſeph aīmalibus ſuis bo ui ⁊ aſino p̄ſepium fecerat. vel ẜm quoſdam ci ruſtici ad forum veniebat animalia ſua ibidem ligabant. Et ideo ibi p̄ſepe conſtructum erat. O qͣꝫ humilis erat habitatio illa. de qua Hiero nymus ad Marcellā de vrbe ſecedendum ita ſcribit. Quo ẜmone: qua voce ſpeluncam tibi ſaluatoris exponam. Et illud preſepe in quo in fantulus vagijt ſilentio magis qͣꝫ infimo ẜmōe honorandū eſt. Ubi ſunt late porticus. vbi au rata laquearia. vbi domus damnatoruꝫ penis ⁊ miſerorū labore veſtite. vbi inſtar palatij ex tructe baſilice: vt vile corpuſculū homīs p̄cio ſius inambulet ⁊ quaſi mūdo quicqͣꝫ nō poſſit eſſe ornatius tecta ſua magis velit aſpicere: qͣꝫ celum bethleem. Ecce in hoc paruo terre fora mine celorū conditor natus eſt. Hic inuolutus pannis. hic viſus a paſtoribus. hic demonſtra tus a ſtella. hic adoratus a magis. Et in epiſto la ad Euſtochiū ait. Ille cuius pugillo md̓us concludit̉: p̄ſepis cōtinetur anguſtia. O mira circa nos pietas Ieſu benedicti. O caritas in audita. O humilitas incarnati dei. naſcit̉ hye mali temꝑe: ⁊ non eſt illi locus in diuerſorio. in uoluitur pannis: ⁊ a ſola matre benedicta ⁊ Io ſeph ſuſcipit̉ Curre cito fidel̓ anima. ingredere operimentū illud. vagientē infantem audacter alloquere. dic ei audiēti beniuolo. O rex reguꝫ ⁊ vniu̓ſe ꝯditor creature. vis ne te ſil̓ cū mr̄e ē Ioſeph ad meā domū recipiam. vis vt aureaꝫ faſciā ad te deferam. vis ornamēta ⁊ p̄cioſa io calia tibi tradam. vis vt famulos ⁊ ancillarum ad obſequendū turbā adducaꝫ. vis vt matri ē peꝑit delicata cibaria p̄parem. Uis vt cuiuſcū qꝫ generis muſicorū ꝑitos modulatores et ma giſtros aduocem. ⁊ ſimilia. Statim audies il lum reſpondentē tibi. Non ꝓpter temꝑalia ve ni: nō iſta mihi ſunt grata. Sed ſi mihi placere cupis o aīma mea imagine inſignita largire mi hi peccata tua atqꝫ delicta. da mihi compūctio nem. da mihi lachrymas. da mihi cōuerſioneꝫ ⁊ emēdationē. deſcendi de celo vt homo factꝰ ꝓ peccatis hoīm ſatiſfaciam. Trigintatribꝰ an nis laborabo. ſudabo. truciabor fame ⁊ ſiti: vſ qͣꝫ quo affigar patibulo crucis. Reuertere ad me o peccatrix aīma: ⁊ ego ſuſcipiā pōdus pec catorū tuorū ꝓ quibus patri meo debitū ſoluā Non enim veni vocare iuſtos: ſed peccatores. quos meis laboribus ⁊ ꝓprio ſanguīe redime re ſum paratus. ¶ De priuilegijs virginis parturien tis que peperit xp̄m ſine corruptione et abſqꝫ dolore et ſuo lacte nutriuit. ¶ Capitulū. II. Ecūdo cōtēpla ri debemus de natiuitate xp̄i ꝟginē parturientē. Data ſunt quippe diui nitus ꝟgini ſanctiſſime in ſuo partu tria priui ¶ Primū dicit̉ doloris immunitas.(legia. ¶ Secundū ꝟginitatis integritas. ¶ Tertiū vberum fecunditas. ¶ Primū pͥuilegium exhibitū ꝟgini in ſuo fe liciſſimo partu dicit̉ doloris immunitas. Pe perit nanqꝫ filiū ſine dolore ⁊ cum maxīa iocū ditate. Sicut p̄dixerat Eſa. xxxv. c. Germināſ germinabit ſicut lilium: ⁊ exultabit letabūda. Nec audiendi ſunt illi qui dicūt obſtetrices fu iſſe ad obſequium ꝟginis. qꝛ Hiero. aduerſus Heluidū ait. Nulla ibi obſtetrix fuit: nulla mu liercularū ſedulitas interceſſit. Et mat̓ ⁊ obſte trix fuit. pannis inqͥt inuoluit infantē ⁊ poſuit in p̄ſepio. Que ſententia Apocriphorū delira menta cōuincit. ¶ Secundū pͥuilegium virgi nis parturientis fuit v̓ginitatis integritaſ. fuit em̄ in ꝑtu ꝟgo. qꝛ filiū peperit remanēte clauſo clauſtro pudoris. Unde Augꝰ. in ẜmone qͥ le gitur in vigilia epiphanie ait. Qui natus eſt pͥ mo ſine matre ī celis: hodie natus eſt ſine patre in terris. O miracula: o ꝓdigia fratres chariſſi mi. nature iura mutant̉ in homīe. deus naſcit̉. ꝟgo ſine viro grauidat̉. Mox viri neſciaꝫ ſer mo dei maritat. Simul facta eſt mater ⁊ virgo mater facta: ſed incorrupta. ꝟgo habens filium neſciens virū. Semꝑ clauſa: ſed nō infecunda. Et in alio ẜmone qͥ incipit. Caſtiſſimū Marie ꝟginis vterū Auguſtinꝰ inducit ꝟgineꝫ ſic lo quentem. Porta facta ſum celi: ianua facta ſuꝫ filio dei. Illi facta ſum ianua clauſa qͥ poſt ſuaꝫ reſurrectionē ingreſſus eſt ꝑ oſtia clauſa. Orit̉ tn̄ hic difficultas. quia Gregꝰ. in omel̓. in octa ua paſce ait ꝑ hͦ ꝙ ianuis clauſis ad diſcipulos poſt reſurrectiōꝫ intrauit dn̄s oſtēdit corpꝰ ſuū eſſe eiuſdē nature ⁊ alterius gl̓e. Et ſic per oſtia clauſa tranſire videt̉ ad gl̓am corꝑis pertinere Corpus aūt xp̄i in ſua natiuitate nō fuit glorio ſum: ſꝫ paſſibile hn̄s ſimilitudinē carnis pecca ti. vt apl̓s dicit ad Roma. viij. Nō gͦ videt̉ ꝙ exiuit ꝑ v̓ginis vterū clauſum. Inſuꝑ nihil in

illa ſancta natiuitate xp̄i eſſe debuit ꝑ qd̓ corpꝰ eius fantaſticū appareret. Sed ꝑ clauſa trāſire nō videt̉ cōuenire vero corpori: ſed fantaſtico eo ꝙ duo corpora ſiml̓ eſſe nō poſſunt. Non er go debuit ex mr̄is vtero clauſo corpus xp̄i ꝓ dire. ¶ Reſpōdet his ſanctus Tho. in. iij. ꝑte q. xxviij. Ꝙ qͥdam dixerūt xp̄m in ſua natiuita te ſubtilitatꝭ dotē aſſumpſiſſe qn̄ exiuit de clau ſo ꝟginis vtero. ⁊ dotem agilitatis qn̄ ambula uit ſiccis pedibꝰ ſupra mare. Sed melius dicē dum eſt ꝙ oīa iſta facta ſunt miraculoſe ꝑ vir tutem diuinā. Vnde Augꝰ. dicit ſuꝑ Ioh̓em. Moli corꝑis vbi diuinitas erat: oſtia clauſa nō obſteterūt. Ille quippe nō eis apertis intra re potuit quo naſcente ꝟginitas matris inuio lata ꝑmanſit. Et Dyoni. dicit in qͣdaꝫ epiſtola ꝙ xp̄s ſuꝑ hominē operabat̉ ea que ſunt hoīs ⁊ hoc demonſtrat ꝟgo ſuꝑnaturalit̓ ꝯcipiens ⁊ aqua inſtabil̓ terrenorū pedū ſuſtinens gra uitatem. Ꝙ aūt obijciebat̉ ꝙ tranſire per clau ſa non ꝯuenit corpori vero. Dicendo ꝙ ita vo luit xp̄us veritatem ſui corꝑis demonſtrare ꝙ etiam ſimul eius diuinitas declararet̉. Et ideo ꝑmiſcuit ima humilibꝰ. Vnde ⁊ corpꝰ eius ve rum oſtenderet̉ naſcit̉ ex femina. Sed vt eius diuinitas innoteſceret: naſcit̉ ex ꝟgīe. Tal̓ em̄ partus decet deū. vt Amb̓. dicit in hymno na tiuitatis. ¶ Tertiū pͥuilegiū ꝟginis parturien tis xp̄m fuit vberum fecūditas. Ex miraculo quippe factū eſt vt ꝟginis vbera lacte quo in rantulū aleret replerent̉. Ob qd̓ eccleſia cantat Iacentē in p̄ſepio ſola ꝟgo lactabat vbere de celo pleno. Excita cor tuū o fidelis aīma ⁊ men te ſollicita ad locū natiuitatis ꝓficiſcere. Con templare ibi ꝟginem omī ſanctitate. oī ꝟtute. omni deniqꝫ venuſtate decorā. Inſpice mētis ocul̓ media nocte dū partꝰ tꝑs inſtaret illā orā tem lachrymantē p̄ deuotōe ⁊ exultantē in deo ſalutari ſuo. Et cum ſumma iocūditate ſupra fe num abſqꝫ dolore abſqꝫ corruptiōe vt p̄diximꝰ filium parere vagientē. Illū ſtatim vt natus ē adorat. Un̄ eccleſia dicit. Uirgo quem genui adorauit. O ſi poſſemꝰ audire ꝟba ſiue corpo ris ſiue mentis ip̄ius ꝟginis: in qͣ lumen gr̄e re fulgebat ꝓfecto ſimul cū ip̄a totis viribus gra tias diceremꝰ altiſſimo deo. Poterat virgo il la iacenti filio ſupra fenū dicere. O deus meus ⁊ oīm conditor rerū. O angelorū ⁊ hoīm gl̓ia. O immortal̓ ⁊ ſempiterne rex celi ⁊ terre. ado ro te humili corde ⁊ bn̄dico tibi: qͥ vt ſaluum fa ceres ppl̓m tuū: de me hodie verus hō naſci di gnatus es. Factꝰ es mihi filius ẜm aſſumptaꝫ naturā quem pr̄ ſibi coeqͣlem genuit ab eterno Suſcipiā te reuerent̉: ⁊ dulciter amplexabor. Nō deero infantiā tuā fouere: ⁊ in qͥbus valeo tibi neceſſaria miniſtrare. Paſcā te lacte meo: ⁊ pauꝑibus pannis inuoluam. Leuabat eū et inter ſacra vbera cōſtringebat. Collachryman tibus ocul̓ caput ſanctiſſimū ⁊ faciē deoſcula batur. ⁊ mēbra pānis inuoluta faſcia ſtricta cī gebat. indeqꝫ ad p̄ſepiū reclinabat. vngebatur cor illud ꝟgineum balſamo: ⁊ melle incredibil̓ gaudij dū tanta miracula experiebat̉. Sed hu militatem pauꝑtatem ⁊ penalitatē filij ploran tis aīmo voluēs gaudiū vertebat in luctū. ¶ De paſtorū electiōe quibus natiui tas xp̄i eſt oſtenſa ab angelis. et de fi de ac deuotione illorū erga chriſtum natum. ¶ Ca. III. Ertio contēpla ri debemus in hac ſancta natiuitate xp̄i viſionē apparētē. qꝛ apparuit an gelus domī de celo paſtoribus cū ingenti lumi ne: dixitqꝫ illis. Ecce euangelizo vob̓ gaudiuꝫ magnuꝫ qd̓ erit omni populo. qꝛ natus eſt nob̓ hodie ſaluator qͥ eſt xp̄s dn̄s. Et cū eo viſi ſūt plures angeli qͥ dicebant. Gl̓a in altiſſimis deo ⁊ in terra pax homībus bone voluntatis. Ubi tria conſiderare debemꝰ. ¶ Primū eſt paſtorū electio. ¶ Secūdo paſtorū inſtructio. ¶ Tertiū paſtorū fides ⁊ deuotio. ¶ Primū qd̓ ꝯſiderare debemus eſt paſtoruꝫ electio. Ip̄os qͥdem elegit deꝰ vt eis filij ſui na tiuitas reuelaret̉. Inqͥt Lucas. c. ij. Paſtores erāt in regione eadem vigilātes ⁊ cuſtodientes vigilias noctis ſuꝑ gregē ſuū. Mos qͥdeꝫ fuit antiquis ẜm aliqͦs in vtroqꝫ ſolſtitio.ſ. hyema li ⁊ eſtiuali cuſtodire vigilias noctis. ita ꝙ ſolli cite vigilabāt. ⁊ hoc ꝓpter venerationē ⁊ reue rentiam ſolis: cui antiqͥtus ꝓpter ſuā claritate fiebat magna veneratio. q̄ mos forte inoleue rat apud iudeos ex vſu cohabitantiū. Erāt ita qꝫ ibi paſtores iuxta bethleeꝫ vno miliario. A nocte media vigilantes viderūt celeſtē nūciuꝫ annūciantem eis xp̄i natiuitatem. Voluit aūt xp̄s ad hoc paſtores eligere. ¶ Prīo vt ill̓ tan qꝫ puris atqꝫ ſimplicibꝰ maior fides adhiberet Nam ẜm Amb̓. Simplicitas nec noua finge re nec audita nouit mutare. ¶ Scd̓o vt ſuper biam repͥmeret hoīm elatorū. Quare et xp̄s di cebat Mat. xj. Cōfitebor tibi pr̄ dn̄e celi et ter re qͥ abſcondiſti hͨ a ſapientibꝰ ⁊ prudētibus et reuelaſti ea ꝑuul̓. Hinc ⁊ Chryẜ. dicit. Ange lus manifeſtās xp̄i natiuitatē nō iuit hieroſol mam: nō reqͥſiuit ſcribas ⁊ phariſeoſ. Erāt em̄ corrupti: ⁊ ꝑ inuidia cruciabant̉: Sꝫ paſtores erāt ſinceri antiquā ꝯuerſationē pr̄iarcharū et

Moyſi colentes. ¶ Tertio voluit xp̄s natiui tatem ſuā paſtoribꝰ manifeſtari: vt ſe paſtorem oſtēderet: Un̄ Beda bene inqͥt. Nato dn̄o pa ſtores ſupra gregem vigilāt. Ille em̄ natus eſt qͥ dicit. Ego ſuꝫ paſtor bonus. Sꝫ ⁊ tꝑs immi nebat quo idem paſtor oues ſuas q̄ diſꝑſe erra bant ad vite paſcua reuocaret. ¶ Secundū qd̓ ꝯſiderare debemus eſt paſtorū inſtructio. de ſequit̉ Lucas in euāgelio. Ecce angelus domī aſtitit iuxta illos. Rationabilit̓ factū eſt vt an gelus natiuitatē domī nunciaret. qꝛ hoīes per xp̄m ad angelorū ſocietatem ſunt ꝑducendi In pparitiōe aūt illa lumen refulſit ⁊ claritas dei. id eſt diuīa ꝟtute facta. Et vt inqͥt Beda. Nū qͣꝫ in tota veteris teſtamenti ſerie reperimꝰ an gelos qͥ tam ſedule apparuere patribus cū lumi ne apparuiſſe. Sed hoc pͥuilegiū huic tēpori re cte eſt ẜuatum qn̄ ortum eſt in tenebris lumen rectis corde. Ad hanc inſolitā dignamqꝫ viſio nem paſtores timuerūt timore magno. qͥbus di xit angelꝰ Nolite time̓ Deinde inſtruxit eoſ de ſacr̄o natiuitatis xp̄i. Ecce inqͥt.i. certe euāgel ſo vob̓.i. nūciū bonū porto. gaudiū magnū qd̓ erit oī ppl̓o.ſ. tā ꝑegrinātibꝰ in mūdo qͣꝫ patiēti bus in limbo qͣꝫ etiam regnantibꝰ in celo. qꝛ na tus eſt vobis hodie ſaluator. vobis.ſ. homībꝰ indigentibus. nō angelis. vel qꝛ nō indigentſ cut boni. vel qꝛ nō p̄n̄t redimi ſicut mali. Et d xit hodie.i. iſto tꝑe. Non em̄ erat dies eo mō q vſitato noīe diem vocemꝰ. Subdidit angelus. Et hͦ vobis ſignū. Inuenietis infantē inuolu tum pannis ⁊ poſitū in p̄ſepio. In qͥbus ꝟbis ſignificauit de xp̄o tria. ¶ Primo puritateꝫ ⁊ innocentiā ꝯͣ luxuriā. qꝛ dixit infantē: qͦ agnus erat ſine macula. ¶ Scd̓o pauꝑtateꝫ ⁊ indigē tiam ꝯͣ auariciam. quia dicit: pannis inuolutū ¶ Tertio humilitatē ⁊ obedientiā ꝯͣ ſuꝑbiam. qꝛ dicit: poſitū in p̄ſepio. Et facta eſt cuꝫ ange lo multitudo militie celeſtis exercitus: vt nati uitas domī ſit magis credibilis: ⁊ de ip̄a iā nul lus dubitet: ſed totū diuulget̉ ꝑ orbem. Vnde Beda inquit. Ne parua vniꝰ angeli videretur auctoritas poſtqͣꝫ vnus ſacr̄m noue natiuita edocuit: ſtatim celeſtiū agminuꝫ multitudo af fuit. Et vt idem Beda refert. Multitudo illa celeſtis militie in laudē creatoris ꝓrupit. vt et xp̄o deuotionem impendāt: ⁊ nos ſuo inſtruāt exemplo: vt de receptis bn̄ficijs gr̄as deo ꝑſol uamus. Dicebant g. Gloria in altiſſimis deo: ⁊ interra pax homībus bone voluntatis. Ubi Beda ait. Optant pacem hoībus: qꝛ quos in firmos ⁊ abiectos deſpexerant naſcēte in carne dn̄o lam ſocios venerant̉. Quibus aūt homi nibus pacem poſcunt exponūt ip̄i dicētes. bo ne voluntatis.ſ. qͥ ſuſcipiūt natū xp̄m. Nō em̄ eſt pax impijs: ſed pax multa diligentibus no men domini. ¶ Tertiū quod conſiderare debe mus eſt paſtorum fides ⁊ deuotio. Ip̄i poſtqͣꝫ angeli diſceſſere in celum loquebant̉ ad inuicē Tranſeamus vſqꝫ ad bethleem: ⁊ videamus hͦ verbum quod factum eſt. ⁊ dominus oſtendit nobis. Naturale quippe eſt ꝙ homo bonū dili gat. quia ſicut pͥmum obiectū intellectus eſt ve rum. ita ꝓprium obiectum volūtatis eſt bonū. Quia ergo vnaqueqꝫ potentia appetit ſuū ob iectum. hinc eſt ꝙ voluntas naturaliter bonuꝫ appetit. Illud aūt quod naturalit̓ appetit̉ a po tentia: ſi ſit p̄ſens ip̄am delectat. Si ꝟo ſit ab ſens poſſibile tn̄ haberi potentia mouet̉ ad ip ſum habendū. homo igit̉ bonum diligēs qn̄ ſi bi p̄ſens eſt in ip̄o delectat̉. Oſtenſum aūt ſi ſit abſens inquirit qn̄ ſperat ip̄m habendū. Quia ergo angeli nunciauerūt paſtoribus bonū ma ximum xp̄m natum. Et oſtenderūt vbi erat re periendus: qꝛ in bethleeꝫ. Ip̄i ſolliciti moti ſūt querere ⁊ inuenire eum. In quo relucet eorum magnanimitas ⁊ ſtrenuitas: qꝛ nō horrore no ctis. nec damno ouilis ſui quod ſolū relinque rent retrahunt̉ ab inquiſitione ſaluatoris iam nati. Et fide maxima ac deuotiōe dicūt. videa mus hoc ꝟbum.i. dei filium incarnatū qui pro nobis factus eſt homo. Et vt inquit Beda. nō dixerūt videamus puerū: ſed v̓bum qd̓ factuꝫ eſt. id eſt verbū quod ſemꝑ erat quō ꝓ nob̓ ca ro factum eſt. Et venerūt feſtinantes ⁊ inuene runt ſicut dictum eſt ad illos. Origenes hic ait Inuenere Mariā que illum fudit in partu: et Ioſeph diſpenſatorem ortus domīci: ⁊ infantē poſitum in p̄ſepio. Uidentes aūt cognouerūt de ꝟbo quod dictum erat illis de puero hoc.i. intellexerūt illum puerū eſſe ꝟbum vel filium dei. vel videntes humanitatē: cognouerunt di uinitatem. Et omēs qui audierunt mirati ſunt de his que dicta erant a paſtoribus ad ipſos. Glo. ſuꝑ iſto paſſu dicit. Non ſolū mirabātur de incarnatiōis myſterio: ſed etiam de tanta pa ſtorum atteſtatione que fingere inaudita neſci rent: ſed ſimplici facundia vera predicabant. Maria aūt modeſta ⁊ taciturna māſueta ⁊ hu milis conſeruabat omīa verba hec conferēs in corde ſuo. paſtores ꝟo reuerſi ſunt ad gregem laudantes ⁊ glorificantes deum. Cum qͥbus et nos ꝓ tam ampliſſimo munere iaꝫ ſuſcepto gra tias quas poſſumus referamus pijſſimo ſalua tori: qui non iam in p̄ſepio: ſed inuenit̉ corona tus in celis: quem adorāt omēs angeli ceteriqꝫ beati: qͥ ſit in eternum bn̄dictus Amen. ¶ Sermo octauus de memoria chri ſti circūciſi et de nomīe ip̄ius atqꝫ de ſanguinis effuſione. d 2

Onſumati ſunt dies octo vt circūcideret̉ puer Scri Ibuntur hec ꝟba originaliter Lu. ij. ca. Et in euangelio p̄ſentis ſolēnitatis. Poſt qͣꝫ natus eſt xp̄s multa die octaua erga ip̄m in fantulū geſta fuere memorie digna In qualibꝫ em̄ etate labore ⁊ paſſionibus plurimis attritꝰ oſtendit nobis exuberantiſſimā charitatē ſuā. Neqꝫ illi ſatis erat ſtatuto temꝑe ꝓ ſalutē hūa ni generis crucis ignominioſe ferre ſupplicium. Quīimo ab vtero v̓ginis glorioſe vſqꝫ ad ex tremū vite corpus illud p̄cioſiſſimū varijs pe nis cruciatibuſqꝫ ſb̓miſit. Hodierna ꝟo die ẜm antiquā iudeorum traditionem nō ſine doloris acerbitate circūciſus eſt. Et ſicut peccator vide ri voluit qui ab omni labe ⁊ cōtagione mundiſ ſimus venerat in ſuo ſanguine peccatores laua re. Qua de re ſtatuit ſancta mater eccleſia dieꝫ iſtum a cunctis fidelibus ſolenniter celebrari. Nos ꝟo vt xp̄i circūciſi ſacramentū omībꝰ in noteſcat. de ip̄o in p̄ſenti ẜmone dicemus. In quo tria myſteria erunt contemplanda. ¶ Primū dicitur circūciſionis. ¶ Secundū vocationis vel nominatiōis. ¶ Tertiū effuſionis. ¶ De circūciſione qͣꝫ congrua inſtitu ta fuit et de determinatione illius. et quare xp̄s voluit circūcidi. ¶ Ca. I. Rimum myſte rium contemplanduꝫ dicit̉ circūci ſionis. vbi ꝓ clariore intelligētia di cendorū de xp̄o qui circūcidi voluit. Ad hoc de circūciſione tria erunt elucidanda. ¶ Primum eſt illius inſtitutio. ¶ Secundum determinatio. ¶ Tertium ſubiectio. ¶ Primū de circūciſione elucidandū eſt illiuſ inſtitutio. Et hic ꝑſcrutari libet qualiter circū ciſionis ſacramentū conuenient̓ inſtitutum eſt ⁊ hoc triplici reſpectu. ¶ Primo reſpectu cauſe. ¶ Secundo reſpectu ſexus. ¶ Tertio reſpectu ꝑſone. ¶ Primo circūciſio conuenient̓ inſtituta ē re ſpectu cauſe. quare inſtituta fuit. Vt enim colli gitur ex dictis Hugonis in li. de ſacramentis. Et mgr̄i ſententiaꝝ in. iiij. di. j. Et Alexādri de Ales in. iiij. volumine ſumme. Triplex fuit cā potiſſima vt circūciſio inſtitueret̉. ¶ Prīa di citur diſtinctionis. vt.ſ. diſtingueret̉ ppl̓s fideſ de quo xp̄s naſciturus erat ab alijs infidelibus ⁊ idolatris. qꝛ vt Augꝰ. inquit lib̓. v. de ci. dei ca. xij. Illo temꝑe oēs gentes excepta vna populi hebreorū deos falſos colebāt: ⁊ nō deo vi ctimaſ: ſed demonijs immolabāt. Et ſi obijcere tur ꝙ an̄qͣꝫ daret̉ circūciſio erant fideles ⁊ infi deles. gͦ an̄ circūciſio inſtituenda erat. Reſpō dere poſſumus ẜm ſanctū Tho. in ſuo quarto Ꝙ ex corruptione peccati original̓ humanum genus circa tꝑa Abrae vſqꝫ ad ꝓfundiſſimum peccatorū venerat.ſ. infidelitatē. qꝛ tūc incepiſ ſe fert̉ idolatria ⁊ vitiū turpiſſimū ꝯͣ naturaꝫ. vt ptꝫ de Sodoma ⁊ Gomorra. ¶ Scd̓a cau ſa qͣre circūciſio fuit inſtituta d̓r oppoſitiōis. vt ſcꝫ eſſet remediū oppoſitū originali pctō. qd̓ qui dem circūciſio repſentabat qͣꝫtuꝫ ad cām q̄ erat ip̄a ꝓpagatio libidinoſa. Ideo fiebat in mēbro deẜuiente generationi qͣꝫtum ad ꝓceſſum circū larem. qꝛ ẜm Anſel̓. pͥmo ꝑſona corrūpit natu ram. deinde natura corrūpit ꝑſonam. Et qͣꝫtuꝫ ad effectū qui eſt ꝯcupīa. Ideo pellicula ꝓijcie batur. Et ſi diceret̉ ꝙ an̄ inſtitutiōꝫ circūciſio nis humanū genꝰ originali pctō erat obnoxiū. gͦ circūciſio an fuiſſet inſtituenda. Dicere poſ ſumus ẜm Hugonē li. de ſacramētis. Ꝙ in qͣli bet lege benignitas dei hūano generi de opor tunis remedijs ꝯͣ originale peccatū ꝓuidit. In lege ſiqͥdem nature fuerunt tria remedia. Pri mum oblatio q̄ cepit ab abel: ⁊ durauit vſqꝫ ad diluuiū. de qua d̓r Gen̄. iiij. c. Abel obtulit de pͥmogenitis. Scd̓m remediū fuit ſacrificatio. ⁊ durauit a Nōe vſqꝫ ad Abraam. Tertiuꝫ fuit decimatio. de qua Gen̄. xiiij. c. Abraam dedit Melchiſedech decimas. In lege ſcripture re mediū ꝯͣ originale fuit circūciſio. que licet tem pore Abrae ⁊ legis nature ceperit. tamē temꝑe Moyſi fuit ꝓmulgata. In lege ꝟo gr̄e eſt ſac mentū baptiſmi. ¶ Tertia ratio qͣre īſtituta fu it circūciſio d̓r ſignificationis. vt em̄ dicit ſctūs Tho. in. iiij. Habet circūciſio myſticā ſignifica tionem. Nam ẜm intellectū moralem ſignifica bat caſtitatem ẜuandam. ẜm intellectū allegori cum ſignificabat purgatiōeꝫ peccatorū ꝑ chri ſtum futurā. Scd̓m intellectū anagogicū ſigni ficabat depoſitōneꝫ corruptibilitatis carnis ⁊ ſanguinis in reſurrectiōe. ¶ Scd̓o circūciſio ē cōuenienter inſtituta reſpectu ſexus. qꝛ ordina uit deus vt maſculi circūciderent̉: nō ml̓ieres. Ratio ꝟo multiplex eſt ẜm Alexandrū. Et pͥ ma eſt mēbri deficientia. qꝛ mulieres nō habēt membrū ad circūciſionē diſpoſitū. Scd̓a ratio eſt diſtinctionis ſufficiētia. qꝛ ppl̓us fidelis ab ī fideli ſufficienter diſtinguebat̉ ꝑ viros. qꝛ vir eſt caput mulieris. ſicut ptꝫ. xxxiij. q. v. c. cū ca put. Tertia ratio eſt peccati independentia. qꝛ peccatū originale nō dependet a muliere cauſa liter licet occaſionalit̓. Nam qͣꝫuis trāſgreſſio a femina ceperit. tamen tranſfuſionis pctī origi

nalis cauſa nō fuit ip̄a: ſed vir. qꝛ ſi vir nō pec caſſet originale tranſfuſum nō fuiſſet. ¶ Tertio circūciſio ꝯuenienter inſtituta eſt reſpectu ꝑſo ne. Indicta quippe fuit Abrae dū erat annorū nonagintanouem. vt ſcribit̉ Gen̄. xvij. c. Dili gebat qͥdem deus Abraam maxime ꝓpter tria Primo ꝓpter fidem. qꝛ vt ſcribit̉ Gen̄. xv. ca. Credidit abraam deo: ⁊ reputatū eſt ei ad iuſti ciam. Secūdo ꝓpter hoſpitalitatē. quia vald̓ hoſpital̓ fuit. Vnde Hiero. ad Pammachiū inqͥt. Diues erat abraam auro argento pecore. poſſeſſione multāqꝫ familiā habebat. ita vt ad ſubitū nunciū armare poſſet exercitū iuuenibꝰ electum. tn̄ poſt crebrū hoſpitalitatis officium dum homīes non recuſat ſuſciꝑe: meruit deuꝫ. Tertio diligebat deus abraam ꝓpter obedien tiam. Fuit eqͥdem ꝓmptiſſimus ad obediēduꝫ deo: cum ſibi filium immolari p̄cepit. vt patet Geneſis. xxij. c. ¶ Secundū elucidandū de cir cūciſione eſt eius determinatio que cōſiderari habet qͣꝫtum ad tria. ¶ Primo quantū ad diem. ¶ Secūdo qͣꝫtum ad inſtrumentū. ¶ Tertio quantū ad finem. ¶ Primo cōſiderare habemus determinatōeꝫ circūciſionis qͣꝫtum ad diem. Dicit̉ em̄ Gene. xvij. c. Infans octo dierū circūcidet̉ in vobis Ubi ſanctus Tho. dicit. Ꝙ octauus dies erat de neceſſitate circūciſionis qͣꝫtum ad obligatio nem p̄cepti. ita ꝙ reus tranſgreſſiōis erat qͥ illd̓ tempꝰ non obſeruabat. ſed nō erat de neceſſita te eius qͣꝫtum ad efficaciā ſacramēti. qꝛ etiaꝫ in alio temꝑe circūciſio facta ſuum effectum ſacra mentalem habebat. ſicut etiā accidit miniſtrāti bus noſtra ſacr̄a qͥ ẜuant materiā ⁊ formaꝫ de bitam: ⁊ omittunt aliud de ritu ad ſolennitateꝫ ſacr̄i ab eccleſia inſtituto. Sꝫ hic pl̓es difficul tates oriunt̉ Prima eſt an ſi octaua dies fuiſſ dies ſabbati in quo p̄cepta erat quies ab operi bus exterioribꝰ fuiſſet licitū facere circūciſionē Rn̄det ſanctꝰ Tho. ꝙ ſic. qꝛ circūciſio nō erat opus pure corꝑale: ſꝫ ſacramentū legis. ſicut et ſacrificia que in ſabbato offerri licebat. Et ideo xp̄s dicebat Ioh̓is. vij. c. Circūciſionem acce pit homo in ſabbato: ⁊ non ſoluit̉ lex Moyſi. Secūda difficultas qꝛ illi qͥ vagati ſunt ī deſer to nō fuerūt octaua die circūciſi: ſed poſtea tꝑe Ioſue in galgalis. vt dicit̉ Ioſue. v. c. Et tam̄ illis ꝓfuit circūciſio. Ad hoc dicunt doctores ꝙ cum illis fuit diſpenſatū ꝓpter neceſſitatem. qꝛ neſciebant qn̄ caſtra mouenda erant que mo uebat̉ ẜm ꝙ mouebat̉ ⁊ eleuabat̉ nubes de ta bernaculo. vt ſcribit̉ Numeri. ix. c. Inſuꝑ non erat neceſſe eos tunc aliqd̓ ſignū diſtinctōis ha bere. vt Damaſcenus dicit qn̄ ſeorſum ab alijs hoībus habitabant. Tertia difficultas an im minente mortis articulo licitū fuiſſꝫ an̄ octauū diem circūciſionem facere? Ad quod reſpōde mus ꝙ mgr̄ videtur ſentire in lr̄a ꝙ licebat im minente mortis articulo diem p̄uenire. Quidā ꝟo dicunt ſequentes Hugonē in li. de ſacramē tis. Ꝙ non erat neceſſitas diem p̄ueniendi. qꝛ il lis qͥ ante octauaꝫ diem moriebant̉ valebat ad ſalutem remediū quod an̄ circūciſioneꝫ fuerat̉ qd̓ ad hoc efficaciā habebat. Et hͦ confirmāt ꝑ iudeos qͥ nunc ſunt qͥ nunqͣꝫ an̄ octauum diem circūcidūtur. Quarta difficultas quare inſti tutum fuit vt infantes die octaua circūcideren tur. Et ad hoc poteſt triplex ratio aſſignari. ¶ Prima penes intellectum lr̄alem. ¶ Scd̓a penes intellectum anagogicū. ¶ Tertia penes intellectū tropologicū. ¶ Prima ratio ſumit̉ penes intellectū hiſtori cum ſiue litteralē. Nam ſicut dicit Rabi moy ſes maximus ph̓us ⁊ theologus apd̓ iudeos. Puer in ſeptem diebus tam tener adhuc eſt qͣꝫ ſi exiſteret in vtero matris. in octaua aūt fortifi catur ⁊ ſolidat̉. Et ideo vt dicit noluit dominꝰ paruulos ante octauā diem circūcidi. ne ob ni miam teneritudinē nimiū lederent̉. Ultra ꝟo octauū noluit circūciſionem elongari ꝓpt̓ tres cauſas. Prima vt ꝑiculum euitet. ne.ſ. ſi nimiū differreret̉ ſine circūciſione eos mori ꝯtīgeret̉. Scd̓a vt dolori paruulorū ꝓuideat̉. cū em̄ in circūciſione maximus ſit dolor voluit pueros dn̄ſ circūcidi dū adhuc paruā imaginatōꝫ hn̄t vt minorem dolorē ſentirent. Tertia vt paren tum triſticie conſulat̉. Nam cū ex circūciſione pleriqꝫ morerent̉ ſi circūciderent̉ iaꝫ magni ex inde maior dolor eſſet parentibus qͣꝫ ſi morerē tur habentes tantū octo dies. ¶ Secūda ratio ſumit̉ penes intellectū anagogicū ſiue celeſtem Fiebat gͦ circūciſio die octaua. vt daret̉ intelli gi ꝙ in octaua reſurrectionis ab omni pena et miſeria circūcidemur. Et ẜm hͦ octo dies erunt octo etates. Prima ab Adā vſqꝫ ad Noe. Se. cūda a Noe vſqꝫ ad Abraam. Tertia ab abraā vſqꝫ ad Moyſen. Quarta a Moyſe vſqꝫ ad Dauid. Quinta a Dauid vſqꝫ ad Xp̄m. Sex/ ta a Xp̄o vſqꝫ ad finem mūdi. Septima morien tium. Octaua reſurgentiū. ¶ Tertia ratio ſu mitur penes intellectū tropologicū ſiue mora leꝫ. Et ẜm hoc octo dies poſſunt accipi ꝓ octo conditionibꝰ que requirunt̉ vt aīma peccatrix circūcidat̉ ⁊ grata ſit deo. Primus itaqꝫ dies eſt pͥma cōditio q̄ eſt cognitio peccati. Niſi em̄ peccator ſuā infirmitate cognoſcat nūqͣꝫ ad pe nitentie medicinā venire curabit. Ideo inquit Seneca ad Lucillū. Non eſt extrinſecꝰ maluꝫ noſtrum intra nos eſt in viſceribus ip̄is ſedet.

Ideo difficulter ad ſanitatem venimꝰ. qꝛ nos egrotare neſcimus. Et Augꝰ. ſuꝑ pſal̓. Nemo ait eſt ſanabilior eo qͥ ſibi ſanus videt̉. Hīc da uid in pſal̓. l. dicebat. Iniqͥtatem meaꝫ ego cō gnoſco. Secunda dies eſt ꝓpoſitum deſerendi malū ⁊ faciendi bonum. quod notat̉ in filio ꝓ digo qui dixit. Surgam ⁊ ibo ad pr̄em meum. Tertia dies eſt tertia conditio.ſ. pudor de pec cato. vt homo de ſuis malis erubeſcat. Quar ta dies eſt timor de futuro iudicio. Quinta cō tritio ſiue dolor de peccatis. Sexta eſt cōfeſſio loco ⁊ temꝑe. Septima ſpes venie. nō em̄ ſuffi ciūt p̄cedentia ſine hac ſeptima conditione. qꝛ vt ſcribit̉ de peni. di. j. in. ca. nēo. Nemo poteſt bene agere penitētiam: niſi ſperauerit indulgē tiam. Patet hoc de iuda qͥ licet peccatū fuiſſet confeſſus. tamen qꝛ deſperauit de venia: dam natus eſt. Octaua dies eſt ſatiſfactio. His con ditionibꝰ quaſi qͥbuſdam diebus circūciditur anima ⁊ in ſtatum ſalutis reponit̉ atqꝫ diſtin guitur ab illis qͥ ſunt impenitentes ⁊ obſtinati. Secūdo cōſiderare habemus de terminatione circūciſionis qͣꝫtum ad inſtrumentum. Fiebat em̄ cū cultello lapideo. vt patꝫ Ioſue. v. ca. et Exodi. iiij. ca. Dicit tamen ſanctus Tho. ꝙ ta lis cultellus nō erat de neceſſitate circūciſionis neqꝫ qͣꝫtum ad obligationeꝫ p̄cepti neqꝫ qͣꝫtum ad efficaciā ſacramēti quod ritus iudeorū vſqꝫ hodie oſtendit. licet in pͥncipalibus circūciſio nibus in qͥbus xp̄um ſignificari oportebat tale inſtrumentū ſit adhibitū. Significabat em̄ cri ſtum qͥ petra dicit̉ ꝑ ſimilitudinē. ⁊ eſt cā prin cipalis meritoria remiſſiōis originalis culpe. Tertio cōſiderare habemus determinationem 3circūciſionis qͣꝫtum ad finem. Debuit vtiqꝫ cir cūciſio finē habere. Unde apl̓us ad Gal̓. v. ca. In xp̄o em̄ Ieſu neqꝫ circūciſio aliquid valet neqꝫ p̄putium: ſed noua creaturā. Et iterū. Si circūcidimini xp̄s nihil ꝓderit vobis. Ratio ē ẜm doctores. quia cum venit quod ꝑfectuꝫ eſt euacuari debuit quod ex ꝑte eſt ſi ad idem ordi netur. qꝛ gratia non facit ꝑ duo quod ꝑ vnum poteſt facere. ſicut nec naturā. Circūciſio autē imꝑfecta erat reſpectu baptiſmi triplicit̓. Pri mo qͣꝫtum ad ſignificationē. qꝛ non ita ſignifica bat exp̄ſſe emundationē totius hoīs ab immū diciā originalis culpe: ſicut ablutio baptiſmal̓. Secūdo qͣꝫtum ad efficaciam. qꝛ non tam abun dans gratia ad operandū ⁊ repͥmendū fomiteꝫ dabat̉ in circūciſione ſicut in baptiſmo. Tertio quantum ad vtilitatē. quia non erat eius vtili tas ita cōmunis ſicut baptiſmi. cum haberet de terminatū populū. determinatū tempus. deter minatum ſexum: quod in baptiſmo nō accidit. Et ideo adueniente baptiſmo debuit ceſſare ci cūciſio. Sed iudei arguūt contra nos. Primo qꝛ Genęſis. xvij. ca. dicit̉. Ꝙ circūciſio dat̉ in fedus eternum. Sed eternū eſt quod nullo fine claudit̉. ergo circūciſio ceſſare non debuit. Se cundo quia poſt baptiſmi inſtitutionē Paulꝰ circūcidit Thimotheū. vt patꝫ Actuū. xvj. c. Reſpondet ſanctus Tho. Ꝙ eternū hic accipi tur ꝓ ſeculo quod qͥdem finem habet: ſed non ē nobis determinatū. Uel etiaꝫ poteſt dici ꝙ cir cūciſio corꝑalis potuit eē in fedus eternū quā tum ad ſuum ſignatū ⁊ qͣꝫtum ad id qd̓ ei ſucce dit. Sicut etiam fides dicit̉ ſꝑ manere reſpectu viſionis que ei ſuccedit in patria. Ad ſecūdum dicit ſanctꝰ Tho. Ꝙ ante xp̄i paſſionem circū ciſio ⁊ legalia fuerunt obẜuanda ex neceſſitate diuine iuſſionis ⁊ habuerunt adhuc effectum. Sed poſt xp̄i paſſionē ante diuulgatū euange lium obſeruari poterāt a iudeis ad fideꝫ cōuer ſis non ſpem in ip̄is ponētibus quaſi alicuius ꝟtutis eſſent aūt quaſi ſine eis gratia chriſti nō ſufficeret ad ſalutē. Sed ne oīno videret̉ lex ve tus reprobanda ſi ſtatim quaſi idolatria fuge retur. Et ideo hoc modo erat mater ſynagoga cū honore ad tumulū deducēda. Sed poſt di uulgationeꝫ euangelij legalia nō ſolum nō ſunt ſalutifera ſed mortifera. Medio ergo tempore ſcꝫ poſt paſſionē chriſti ante diuulgatum euan gelium Petrus ⁊ Paulus ⁊ alij apoſtoli lega lia obẜuabant: nō ſimulatorie ſed vere. Petrꝰ tamē incaute ſe habuit in obẜuatione legaliuꝫ nimis cōdeſcendens iudeis illis qui legalia ob ſeruabāt. ita vt aliqui eius exemplo induceren tur ad ea obẜuāda quaſi neceſſaria. Et ideo ve re rep̄henſibilis erat ⁊ aliquam leuem incurrit culpam. Et Paulus ad Gal̓. c. ij. Uere ⁊ non diſpenſatiue ip̄m cū charitate rep̄hendit. Cir cūciſio ergo ⁊ alia legalia ante xp̄i paſſionē qn̄ xp̄us ea ſeruauit nō erant mortua neqꝫ mortiſe ra: ſed ſalutifera. Temꝑe autē apoſtolorū ante diuulgationē euangelij erant q̄dam mortua qͣſi nullius exiſtentia vtilitatis: ſed non mortifera. Modo ꝟo ⁊ mortua ⁊ mortifera ſunt. id̓o nec obẜuāda. ⁊ ſic circūciſio finem accepit. ¶ Tel tium elucidandū de circūciſione dicit̉ ſb̓iectio Licet em̄ chriſtus originale peccatū nō contra xerit: voluit nihilominꝰ circūcidi. Qd̓ quidem fecit multiplici ratiōe. vt inquit ſanctus Tho. iij. ꝑte. q. xxxvij. Primo vt oſtenderet verita tem carnis humane cōtra manicheū qͥ dixit eū habuiſſe corpus fantaſticū. Et contra Apolli narem qui dixit corpus xp̄i eſſe diuinitati con ſubſtantiale. Et ꝯtra Ualentinū qui dixit chri ſtum corpus de celo tuliſſe. Secūdo voluit cri ſtus circūcidi vt approbaret circūciſionem qua olim deus inſtituerat. Tertio vt oſtenderet ſe

eſſe de genere Abrae qͥ circūciſionis mandatuꝫ acceperat in ſignum fidei quam de ip̄o habue rat. Quarto vt iudeis excuſationeꝫ tolleret dū eum nō receperūt. qꝛ non potuerūt dicere ꝙ eſ ſet incircūciſus. Quinto vt obedientie ꝟtutem ſuo nobis cōmendaret exemplo. Sexto vt qui in ſimilitudinem carnis peccati aduenerat: re mediū quo caro peccati conſueuerat mundari non reſpūeret. Septimo vt legis onus in ſe ſu ſtinens alios a legis onere liberaret. CꝘ conuenienter filius dei vocatus eſt Ieſus et de admirandis efficacijs huius nominis ac reuerentia eius. ¶ Capitulū. II. Ecundū myſte rium contemplandū de chriſto circi ciſo dicit̉ vocationis vel nominatio nis. Quia vocatum eſt nomen eius Ieſus. de quo iocūdiſſimo nomine tria cōſiderāda ſunt. ¶ Primum ip̄ius conuenientia. ¶ Secundū ip̄ius efficacia. ¶ Tertium ip̄ius reuerentia. ¶ Primū conſiderandū de hoc nomīe Ieſus eſt ip̄ius cōuenientia. Ubi querit̉ vtruꝫ filius dei ꝓ nobis incarnatus cōuenienter ſit vocatꝰ Ieſus. Et dicimus ꝙ ſic triplici ratione. ¶ Primo ratione ſignificationis. ¶ Secūdo ratione reuelationis. ¶ Tertio ratione annūciationis. ¶ Primo dei filius cōuenient̓ eſt vocatus Ie ſus ratione ſignificatiōis. tunc em̄ nomen cōue nienter imponit̉ cum eius ſignificatū correſpō det ꝓprietati rei. Nomina aūt ſingularium ho minū ſemꝑ imponunt̉ ab aliqua ꝓprietate ei cui nomen imponit̉. vt dicit ſanctus Tho. iij. ꝑte. q. xxxvij. Uel a temꝑe ſicut imponuntur nomīa aliquorū ſanctorū his qui in eoꝝ feſtis naſcunt̉. Uel a cognatiōe ſicut cum filio impo nitur nomē patris: vel alicuius de cognatione eius. Et hoc modo ꝓpinqui Iohannis bapti ſte voluerūt eum vocare nomīe patris ſui Za chariam. Uel etiā ab euentu. ſicut Ioſeph vo cauit pͥmogenitū ſuum Manaſſen dicēs. Ob liuiſci me fecit deus laborū meorū. Gen̄. xlj. c. Uel etiam ab aliqua qualitate eius cui nomen imponit̉. ſicut Geneſis. xxv. c. dicit̉. Ꝙ qͥ prīo egreſſus eſt de vtero matris ruffus erat: ⁊ totꝰ in morem pellis hiſpidus. Ideo vocatū eſt no men eius eſau. quod interp̄tatur rubeus. No mina autē que diuinitus imponunt̉ aliquibus ſemꝑ ſignificant aliquod gratuitū donū eis di uinitus datum. Sicut Geneſis xxvij. c. dictuꝫ eſt Abrae. Appellaberis Abraam. quia patreꝫ multaruꝫ gentiū conſtitui te. Quia ergo hom. xp̄o hoc munus gratie collatum erat. vt ꝑ ip̄m oēs ſaluarent̉. ideo cōuenient̓ vocatum eſt no men eius Ieſus. id eſt ſaluator. Sed cōtra hoc poſſet quis obijcere ex eo ꝙ Eſa. c. lxij. loquēs de xp̄o dixit. Vocabit̉ tibi nomen nouū quod os domī nominauit. Sed hoc nomē Ieſus nō eſt nomen nouum: ſed pluribus ante chriſtum fuit impoſitū. ergo nomē iſtud nō cōuenit xp̄o Ad hoc dicit ſanctus Tho. Ꝙ his qui fuerūt ante xp̄m potuit conuenire hoc nomen Ieſus: ẜm aliqua aliam rationē. puta qꝛ aliquam par ticularem ⁊ temꝑalem ſalutem attulerūt. Sed ẜm rationem ſpūalis ⁊ vniuerſalis ſalutis hoc nomen eſt ꝓprium xp̄o: ⁊ ẜm hoc dicit̉ eſſe no uum. Inuenit̉ aūt in ſcriptura hoc nomen im poſitū quattuor hoībus. Quorū primus fuit Ioſue qui fuit pugnator fortiſſimus. de quo dicit̉ Eccleſiaſtici. xlvj. ca. Fortis in bello Ie ſus naue. Secūdus fuit Ieſus filius Ioiade: qui fuit ſacerdos deuotiſſimus. Aggei. ij. ca. Tertius fuit Ieſus filius Sirach: qui fuit do ctor ſapientiſſimus. Eccleſiaſtici.j. Quartus fuit Ieſus filius ꝟginis Marie ſanctiſſimus figuratus ꝑ tres pͥmos nō vocalit̓: ſed realiter. Primo qͥdem qꝛ ſicut ieſus naue debellatꝭ cha naneis introduxit filios iſrael in terrā ꝓmiſſio nis. ita noſter Ieſus debellatis demonibꝰ ex traxit ſanctos de inferno ⁊ induxit eos in terrā viuentiū. Secūdo qꝛ ſicut ſecūdus Ieſus edifi cauit templū. ſic noſter Ieſus edificauit eccle ſiam ſubuerſo templo ſynagoge. Tertio quia ſi cut Ieſus filius Sirach renouauit ſapientiam de corde ſuo: ſic ieſus noſter renonauit. qꝛ teſta mentum nouū inſtituit. ¶ Secūdo filius virgi nis conuenient̓ eſt vocatus ieſus ratiōe reuela tionis. Sic eqͥdem p̄dixerūt ꝓphete ꝙ.ſ. voca retur Ieſus ſpūſancto illis reuelantē. Unde deus pater in. iij. Heſdre loquendo dicit. Re uelabit̉ filius meus Ieſus cū his qͥ cum eo io cundabunt̉. Et Abacuc. iij. ca. Ego autem in domīo gaudebo: ⁊ exultabo in deo Ieſu meo. Et Sibilla Heritrea de qua loquit̉ Auguſtinꝰ li. xviij. de ciuitate dei. In ꝟſibus illis. Iudi cij ſignū tellus ſudore madeſcat. E celo rex ad ueniet ꝑ ſecla futurus ⁊cͣ. Accipiēdo primam litterā cuiuſlibet ꝟſus ⁊ omēs inſimul comple ctendo dixit. Ieſus chriſtus filius dei faluator Sed cōtra hoc inſtat̉ ꝙ Eſaias loquēs de xp̄o venturo. vij. ca. ait. Uocabit̉ nomen eius ema nuel. Et. viij. c. Uocabit̉ nomen eius accelera ſpolia detrahe feſtina p̄dare. Et. ix. c. Vocabi tur nomen eius admirabilis cōſiliarius deus fortis pater futuri ſeculi pͥnceps pacis. Et Za charias. vj. c. dixit. Ecce vir oriens nomē eiꝰ Ergo incōuenient̓ vocatū eſt nomē eiꝰ Ieſus. d 4

Reſpōdet ſanciꝰ Tho. Ꝙ in oībus illis nomi nibus quodāmodo ſignificat̉ hͦ nomen Ieſus. qd̓ ē ſignificatiuū ſalutis. Nam in hoc qd̓ dici tur emanuel qd̓ interp̄tat̉ nobiſcū deus deſigͣt̉ cauſa ſalutis: q̄ eſt vnio diuine ⁊ humane natu re in ꝑſona filij dei ꝑ quam factū eſt vt eſſet no biſcum deus. Per hoc aūt qd̓ dicit̉. vocabitur nomen eius accelera ſpolia detrahe deſignat̉a quo nos ſaluauerit. qꝛ a diabolo cuiꝰ ſpolia ab ſtulit. ẜm illud Apoſtoli. ad Colocen̄. c. ij. Ex polians pͥncipatus ⁊ poteſtates traduxit conf denter. In hoc qd̓ dicit̉ vocabit̉ nomē eius ad mirabilis ⁊cͣ. deſignat̉ via ⁊ terminus ſalutis noſtre inqͣꝫtum.ſ. admirabili diuinitatis conſi lio ⁊ ꝟtute ad hereditatē futuri ſeculi perduci mur. In quo erit pax ꝑfecta filioꝝ dei ſub ipſo pͥncipe deo. Ꝙ ꝟo dicit̉. Ecce vir oriēs nomen eius. ad idem refert̉ ad qd̓ pͥmū.ſ. incarnatiōis myſteriū: ẜm ꝙ exortū eſt in tenebris lumen re ctis corde. ¶ Tertio filius dei ⁊ ꝟgīs ꝯuenien ter vocatus eſt Ieſus ratiōe annūciatiōis. qͥa angelus Gabriel vt ſcribit̉ Lu. j. c. qͥ annuncia uit v̓gini de filio naſcituro diuina ſecreta inter cetera ſibi dixit. Ecce cōcipies in vtero ⁊ pari es filiū: ⁊ vocabis nomen eius Ieſum Et iteꝝ cum apparuit Ioſeph in ſomnis dixit ei de vxo re pregnāte. vt dicitur Matthei.j. cā. Ioſeph fili Dauid noli timere. acciꝑe Mariā cōiugeꝫ tuam qd̓ em̄ in ea natum eſt de ſpūſancto ē. Ec ce pariet filiū ⁊ vocabis nomen eius Ieſuꝫ. Ip ſecm̄ ſaluum faciet ppl̓m ſuū a pctīs eorū. De igit̉ hoc nomen angelo reuelauit pͥuſqͣꝫ ad vir ginem mitteret eum. qꝛ vt dicit Ambro. Illud nomen non vſurpauit ſibi angelus: ſed audiuit a deo. Sed pleriqꝫ doceri cupiūt Cum xp̄s di catur filius dei. ieſus ⁊ xp̄s que ſit inter hec no mina dr̄a? Quibus dicimus ꝙ filius dei voca tur inqͣꝫtum eſt deꝰ de deo. xp̄s inqͣꝫtuꝫ eſt hō a ꝑſona diuina qͣꝫtum ad humanā naturam aſ ſumptus. Ieſus inqͣꝫtum eſt deus humanitati vnitus. Alexander ꝟo de Ales in. iij. dic̄ ꝙ cū deus ⁊ hō vnus ſit xp̄s in vnitate ꝑſone pōt ſi gnificari ꝑſona xp̄i dupliciter. Vel ratiōe diui ne nature in comꝑatione ad humanā ẜm quaꝫ dicit̉ Ieſus.i. ſaluator. verbo em̄ naturam hu manam cōuenit ſaluare. Uel rōe humane natu re ꝑ vnionem ad diuinam. ⁊ ſic dicitur chriſtꝰ. ¶ Secundū qd̓ erat conſiderandū de hoc bn̄ dicto nomine Ieſus dicit̉ efficacia. Et licꝫ mul te ſint efficacie illius. nos tamen hic dūtaxat de tribus dicemus. ¶ Prima eſt miraculorū operatio. ¶ Secunda ꝑiculorum euaſio. ¶ Tertia cordium conſolatio. ¶ Prima efficacia noīs Ieſu dicit̉ miraculoꝝ operatio. Hanc ſaluator ip̄e declarauit cuꝫ di xit Marci vl. c. Signa aūt eos qui crediderīt hec ſequent̉. In nomīe meo demonia eijcient. linguis loquentur nouis. ẜpentes tollent. et ſi mortiferū quid biberint non eis nocebit. Suꝑ egros manus imponēt ⁊ bn̄ habebūt. Ex hͦ di cit Petrus Rauennas in qͦdam ẜmone. Hoc eſt nomen qd̓ dedit cecis viſum. ſurdis auditū claudis greſſum. ẜmonem mutis. vitam mor tuis reſtituit: totamqꝫ diaboli ptātem de obſeſ ſis corꝑibus ꝟtus huius noīs effugauit. Qua liter ꝟo hec omīa impleta ſint enarrabimꝰ cum de ſanctis apoſtol̓ martyribus ꝟginibus ⁊ con feſſoribꝰ ſigillatim loquemur. Nunc ꝟo tm̄ in hͦ loco interponemus illud qd̓ in vita ſctī Dio nyſij cribit̉. Dū em̄ Paulus veniſſꝫ athenas. ſicut etiam ſcribit̉ Actuū. xvij. c. et cū philoſo phis diſputaret p̄cipueqꝫ cū Dionyſio tūc cla riſſimo. cecus qͥdam ꝑtranſiuit. ſtatimqꝫ Dio nyſius dixit Paulo. Si dixeris huic ceco ī no mine dei tui vide ⁊ viderit: ſtatimqꝫ credā: ſed ne vtaris ꝟbis magicis. qꝛ forte noſti verba q̄ habe̓t hmōi efficaciā. At Paulus rn̄dit. Dyo nyſi tū ad cecū perge eiqꝫ dic. In nomine Ieſu xp̄i noti de virgine crucifixi mortui ⁊ ſepulti: qͥ reſurrexit a mortuis ⁊ aſcēdit in celū vide. qua formam ꝟborū etiam ſibi tradidit ſcriptam. O res mirabil̓. O virtus ineffabilis noīs Ieſu bn̄ dicti. Cū Dionyſius ceco p̄fata ꝟ̓ba dixiſſet ꝓ tinus viſum recepit Quare Dionyſius cū Da mari vxore ſua omniqꝫ familia baptizatus eſt. Sicqꝫ a Paulo ꝑ trienniū inſtructus athenis eſt ordinatus ep̄s. vbi ille p̄dicationi inſiſtens ip̄am ciuitatē ⁊ partem regionis illius ad fideꝫ xp̄i cōuertit. Scribit̉ inſuꝑ Actuū. iij. c. ꝙ duꝫ Petrꝰ ⁊ Ioh̓es aſcendebat in templū ad horā oratiōis nonā. qͥdam vir qͥ erat claudus ex vte ro matris ſue baiulabat̉ quē ponebūt quotidie ad portam templi que dicit̉ ſpecioſa vt peteret elemoſynā ab introeuntibus in templū. Is ro gabat Petrū ⁊ Iohannem vt elemoſynā acci peret. Intuens aūt eum Petrus cū Iohanne dixit. reſpice in nos. At ille intendebat in eos: ſperans ſe aliqͥd accepturū. Petrus autē dixit Argentū ⁊ aurum nō eſt mihi. qd̓ aūt habeo hͦ tibi do. In noīe Ieſu xp̄i nazareni ſurge ⁊ am bula. Et apprehenſa manu eius dextra alleuia uit eum. Et ꝓtinus conſolidate ſunt baſes eius ⁊ plante. ⁊ exiliens ſtetit ⁊ ambulabat. ⁊ intra uit cum illis in templū laudās ⁊ bn̄dicēs deū. ¶ Scd̓a efficacia noīs Ieſu d̓r ꝑiculoꝝ euaſio Qui em̄ reuerent̓ ⁊ fidelit̓ ac deuote inuocan nomen illud qͣꝫ ſepiſſime a ꝑicul̓ imminentibꝰ li berantur. ſicut ⁊ ego exꝑientia certa cognoui. Naꝫ multis obmiſſis q̄ dicere poſſem. Refera

tn̄ vnū qd̓ vidi in ciuitate mediolani. Dū enim ego eram in ꝯuentu ſancti Franciſci p̄fate ciui tatis deambulabā die qͣdam ſolus ſupra ī clau ſtrum infirmarie audiui flebilem clamorē cuiuſ dam pueri. ſtatimqꝫ accurrēs ad partem illam iuxta quā inferius edificata eſt piſcina bn̄ pro funda aquis repleta adeo vt aque ibi excreſcen tes vel ꝓfluentes ſtaturā cuiuſlibet hoīs ope rirent. ꝓſpexi aūt puerum ibi ꝑiculo ſb̓merſio nis expoſitū. erat vtputoſeptennis. rapuerant illū aque vſqꝫ ad medietatem piſcine p̄fate. at tonitus ego ⁊ memor dulciſſimi noīs Ieſu. Ie ſu in geminando pueruꝫ cui nihil p̄ſidij afferre poteram hortatus ſum: vt ⁊ ip̄e Ieſum aduo caret. teſtor deū ⁊ angelos eius ꝙ qͣꝫ pͥmum ie ſum nominare cepit immobil̓ inter aqͣs ꝑmāſit ita ꝙ erectus vſqꝫ ad medietatem tm̄ aqͥs erat ī merſus. Reliqua ꝟo pars corꝑis.ſ. pectus bra chia ⁊ caput extra aquas retinebat. tanqͣꝫ ſi ali quis pedes eiꝰ ſub aquis firmit̓ retineret. Ste tit illo modo qͣꝫdiu fratres cucurrerūt: qui lan cea ſibi porrecta eduxerūt illum ad terrā p̄ẜua tam a ꝑiculo ſubmerſionis ꝟtute nomīs Ieſu benedicti. ¶ Tertia efficacia noīs Ieſu d̓r cor dium cōſolatio. Hoc nomīe ſuauiſſimo ꝯſolan tur peccatores. qꝛ eius ꝟtute peccata ill̓ remit tūtur. Unde Ioh̓.j. ca. ij. ait. Scribo vob̓ filio li qm̄ remittunt̉ vobis peccata veſtra in nomīe eius. Et Riccardus de ſancto victore inquit Ieſus nomē dulce nomen: delectabile nomen. confortans peccatorū corda ⁊ beate ſpei. ergo Ieſus eſto mihi ieſus. hoc nomīe conſolant̉ iu ſti ſperantes in illo eternam ſaluteꝫ acquirere Unde Actuū. viij. c. Petrus dicebat. Non ē aliud nomen ſub celo datum homībus in quo oporteat credentes ſaluos fieri. Hoc deniqꝫ no mine roborant̉ ⁊ fortificant̉ certantes pro xp̄o ⁊ alia aduerſa queqꝫ tollerātes. Eſt de hoc ex emplum ſancti Ignatij: qͥ diſcipulus fuit beat Iohannis euangeliſte ⁊ ep̄us Anthiocenus cuius tanta fuit auctoritas ꝙ etiam Dionyſi verba illius ad confirmationē dictorū ſuoꝝ ac duxit. Cū em̄ vt ip̄e in libro de diuinis noībus atteſtat̉ qͥdam nomen amoris in diuinis repre henderēt dicentes nomen dilectcōis non amo ris in diuinis ponendo volēs oſtendere hͦ noīe amoris ꝑ omnia vtendum in diuinis ait. Scri bit aūt diuus Ignatius. Amor meꝰ crucifixus eſt. Hic cū Traiani imꝑatoris iuſſu a militibꝰ vinctus fuiſſet romā ꝑductus. vt eccl̓aſtica do cet hiſtoria. cuꝫ idol̓ ſacrificare noluiſſꝫ. p̄cepit Traianꝰ pͥmo plūbatis ſcapul̓ eiꝰ ꝯtūdi: et vn gulis latera laniari. ⁊ duris lapidibꝰ eiꝰ vulne ra confricari. deinde carbones viuos afferri: ⁊ ip̄m ſuꝑ illos nudis plātis ambulari compelli Et iterū cū hoc feciſſet illeſus dorſum eiꝰ vngu lis laniari eiuſqꝫ plagas ſale ꝑfundi. ⁊ vltīo tra di duobꝰ leonibꝰ p̄focandus. Inter tot aūt ge nera tormentoꝝ nunqͣꝫ ab inuocatiōe noīs Ie ſu xp̄i ceſſabat. Quem cū tortores requirerent cur hͦ nomen totiens inuocaret. Ait. Hoc nom̄ cordi meo inſcriptū habeo. ⁊ ideo ab eius inuo catione ceſſare non valeo. Poſt mortem eiꝰ qͥ dam volentes curioſius experiri cor eiꝰ a cor pore euellerent. ⁊ illud ſcindentes ꝑ mediū totū inſcriptū hoc noīe lr̄is quaſi aureis inuenerūt Et qꝛ forte hoc apud pleroſqꝫ incredibile vide retur. Extat exemplū ſil̓e noſtro ſeculo manife ſtum. Inſpexi ego ꝓprijs ocul̓ ⁊ manibus cō trectaui paſſionis xp̄i imagineꝫ in corde ſancte Clare de mōte falcone miraculoſe formatā De illo quippe cōpacta ſunt nō hūano artificio: ſed diuino miraculo. crux claui lācea ſpongia colū na ⁊ flagella. Inſuꝑ ⁊ in corde illo inuenti ſunt tres lapides ꝑuuli ⁊ rotūdi: qͥ vt dicebāt ſi ī ſta tera ponant̉ ⁊ ex ꝑte altera pondus equale co aꝑtet̉ ſublato vno adhuc duo ſunt pōderꝭ eiuſ dem cuius ⁊ tres. ſb̓latis duobus etiam vnus eqͣlis eſt ponderis cuiꝰ erant oēs tres ſiml̓. In qͥbus inſinuari videt̉ trinitas ꝑſonaꝝ diuinaꝝ ⁊ eqͣlitas. qꝛ non tres dij: ſed vnus eſt deꝰ. Et qͣlis pater talis filius talis ſpūſſanctus. Ad no men Ieſu iam redeamuſ. De hͦ inquit deuotus Bern̄. Ięſu dulcis memoria dans vera cordis gaudia. Sed ſuꝑ mel ⁊ omnia eius dulcis pre ſentia. Et iterū ibidem ait. Si ſcribas nō ſapit mihi niſi legero ibi Ieſum. Si diſputes ac con feras non ſapit mihi: niſi inſonuerit ibi Ieſus. Ad p̄dicatōꝫ huius noīs vocatꝰ fuit Paulꝰ. de quo dixit xp̄s Ananie. vt ſcribit̉ Actꝭ. ix. c. Uas electionis eſt mihi vt portet nomē meum coram gentibꝰ ⁊ regibꝰ ⁊ pͥncipibꝰ terre. De hͦ dicebat ip̄e Paulus Actꝭ. xxj. c. Ego ī hierl̓m nō ſolū alligari: ſed ⁊ mori paratꝰ ſum ꝓ nomīe eius. Et cū decollatꝰ eſt rome: ⁊ caput eiꝰ a cor pore exiliret Ieſus xp̄s qͥ ſibi in vita ſua tā du cis extiterat hebraice clara voce inſonuit. Dici tur em̄ ꝙ in ſuis epiſtol̓ ieſuꝫ xp̄m qͥngētis vici bus noīauit. ¶ Tertiū ꝯſiderandū de gratio ſo noīe Ieſu d̓r reuerentia. Eſt huic noī reuerē tia exhibēda. qꝛ oēs creature celi ⁊ terre angeli ⁊ demones licet diſpari mō venerantur illud. Unde Apl̓us ad Philipenſes. c. ij. ait. In no mīe Ieſu omne genu flectat̉ celeſtiū terreſtriuꝫ ⁊ infernorū. Exultant qͥdē ad huius noīs ꝓcla mationem oēs angeli dei. terrent̉ demōes ⁊ tar taree legiones. Homīes ꝟo qͥ credūt in Ieſum vt prediximus iubilantes illud laudant ⁊ bene dicunt. Non eſt ergo nomen hoc blaſpheman dum. non ꝑiurandū in illo: ſed honorificentiſſi

me audiendū ⁊ nominandū. Et vt ſcribit̉ in. c. decet. de immu. eccle. li. vj. Conuenientes fide les in eccleſia nomen illud exhibitione reueren tie ſpecialis attollāt flectant genua mentis qd̓ ī capitis inclinatione ꝓteſtent̉. ¶ De multiplici effuſione ſanguinis xp̄i quo peccatores inducunt̉ vt non deſpęrent. ¶ Ca..III. Ertium myſte rium contemplanduꝫ de chriſto cir cūciſo dicit̉ ſanguinis effuſio. Ho die nanqꝫ ſanguinem ſuum ꝓ nobis effundere cepit qui poſtmodū pluries ip̄m effundere vo luit. Quinqꝫ etenī vicibus chriſtus effudit ſan guinem. Primo in circūciſione. Secūdo ī ora tione. Tertio in flagellatione. Quarto in cruci fixione. Quinto in lateris apertiōe. Fecit autē hoc vt peccatores attraheret ꝓ quibꝰ tam co pioſiſſime ſatiſfecit. Vnde Bernardus ſuꝑ cā tica ẜmone. xxij. ait. Ad cumulū pietatis tradi dit in mortem animā ſuam. ⁊ de proprio latere ꝓtulit p̄cium ſatiſfactionis. Unde ad ſe verſi culum illū traxit. Apud dn̄m miſericordia ⁊ cō pioſa apd̓ eum redemptio. Inſuꝑ induxit nos vt qͣꝫtuꝫ poſſumus euitemus peccata agnoſcē tes aīme noſtre nobilitatem. Uel dicere poſſu mus ꝙ xp̄s ſuum effundere voluit ſanguinem. Primo ꝓpter patrū ⁊ iuſtorum liberationem. Iuxta illud Zacharie. ix. ca. Tu quoqꝫ in ſan guine teſtamenti tui eduxiſti vinctos tuos de lacu in quo non erat aqua. Facit ad hoc exem plum quod legit̉ in hiſtoria ſcolaſtica vbi nar ratur. Ꝙ Salomon habebat ſtrutionē haben tem pullū: quem Salomon in quadā cauea vi trea nutriri faciebat. Cum ꝟo pater pullū ſuuꝫ habere nō poſſet vermē quendaꝫ de deẜto por tauit: de cuius ſanguine caueam ip̄am liniuit. ⁊ cōtinuo fracta fuit. ſicqꝫ pullū inde deduxit: Iſte vermis eſt xp̄us qui dicit in pſal̓. Ego ſuꝫ vermis ⁊ nō homo. Uermis em̄ nō naſcit̉ per generationē carnalē: ſed de humore terre virtu te radij ſolis ꝓducit̉. Et ſic ꝟmis patrem habꝫ in celo.ſ. ſolem: ⁊ matrem habet in terra.ſ. terre humorem. Sic etiam xp̄s habet in celo patreꝫ ſine matre. ⁊ in terra matrem ſine patre. Pulli incluſi in cauea erant ſancti patres in limbo de tenti. Sed venit iſte ꝟmiculus ⁊ infernum con fregit atqꝫ ſanctos patres inde liberauit. Secū do xp̄us fudit ſanguinem ſuū ꝓpter debilium cōfortationē. Inquit em̄ Gregꝰ. Sꝫ paſſio xp̄i ad memoriā reuocet̉ nihil ē quod nō equo ani mo tollerat̉. Refert Ariſto. ꝙ ſi flat vas de ce ra noua ⁊ diligent̓ claudat̉ ⁊ in mari ponatur: aqua que ꝑ poros ſubintrabit dulcis efficietur Iſtud vas cereū eſt corpus dominicū. Sicut em̄ cera generat̉ ab apibus ſine cōmixtiōe. ſic caro xp̄i fuit generata a ꝟ̓gine ſine corruptiōe. Fuit aūt caro noua. qꝛ nulla peccati vetuſtate viciata. fuit etiam clauſa. qꝛ nulli diabolici tem ptationi fuit aꝑta. pori eius ſunt vulnera eius. Si igit̉ noſtras amaritudines ꝑ recordationē ⁊ deuotionem in vulnera eius miſerimus. mox in dulcedinem conuertent̉. Ideo apoſtolꝰ ad Hebre. xij. c. ait. Recogitate eum qͥ talem ſuſti nuit a peccatoribꝰ aduerſus ſemetip̄m cōtradi ctionem. vt nō fatigemini animis veſtris defi cientes. Tertio xp̄us ſanguinem fudit propter cordiū compunctionē. Nam vt naturales tra dunt. Adamas lapis non frangit̉ mallei ꝑcuſ ſione nec ignis aduſtione. nec aliqua tempori diuturnitate: ſed ſola ſanguinis hircini infuſio ne. Sic multi ſunt qͥ ꝑ penitentiā non frangun tur. nec ꝑ diuinā cōminationem. nec ꝑ ſpūſſan cti internam inſpirationē. nec per ſenectutem. Frangunt̉ aūt ꝑ dominici ſanguinis medita tionem atqꝫ ꝟtutem. Ideo Ieſu xp̄o gr̄as om nes dicamus qͥ ſua liberalitate p̄cioſo ſanguine ſuo nos redemit. quem etiā humilit̓ dep̄cemur vt ꝑducat nos in illā requiem in qua viuit ⁊ re gnat ꝑ infinita ſecula ſeculorū Amen. ¶ Sermo nonus de precipua ſingula riſſimaqꝫ deuotione triuꝫ regum qui chriſtū queſierunt et inuentu humili ter adorarunt offerentes illi munera aurū thus et myrrham. Agi ab oriente venerūt hieroſolymā. Scribunt̉ I P hec verba originaliter Matthei ij. ca. ⁊ in euangelio p̄ſentis ſolen nitatis. Cōmendat̉ hodierna die ſapiētia triū regum orientaliū: qui mox vt xp̄m natuꝫ agno uerunt ip̄m ſtudioſiſſime querere ſunt conati. Queſierūt quippe illū qui totius orbis cōditor ⁊ dn̄s erat ⁊ ꝓ ſalute hominū dignatus eſt de ꝟgine naſci. Nec laborauerūt fruſtra: qm̄ ade pti ſunt qd̓ volebāt. Inuenerūt vtiqꝫ cū incre dibili leticia quē diligebat aīa eoꝝ. Prebet na qꝫ ſeip̄m volentibꝰ eū. nec eſt qͥ ſe abſcōdat a ca lore eius. Uiderūt magi ip̄m ꝑuuluꝫ in p̄ſepio pānis innolutū. Nos ꝟo ſi voluerimꝰ intuebi mur gl̓oſam facieꝫ ip̄iꝰ regnātis in celo. Inſuꝑ ⁊ aꝑte diuinitatē ꝓſpiciemꝰ. Curramꝰ ad ip̄m ad quē fide ſpe ⁊ charitate poterimꝰ ꝑuenire. His ꝟtutibꝰ moniti reges inclyti meruerūt du catu noue ſtelle ad xp̄i dei ⁊ hoīs p̄ſentiā ꝓpe rare. Cū gͦ in hac ſolennitate celeberrīa eccl̓a ſā cta recolat iſtoꝝ dn̄oꝝ erga ieſū xp̄m deuotōꝫ ardentiſſimā precipuamqꝫ ac ſingulariſſimam

affectionem. Nos in hoc ẜmone ſb̓ titulo de ip ſis magis dicemus. De quibus tria myſteria erunt declaranda. ¶ Primum dicitur cognitionis. ¶ Secundum inquiſitionis. ¶ Tertium inuentionis. Cognouerūt xp̄m veracit̓. Cognitū inqͥſierūt dilignt̓. Queſitū ꝟo inuenerūt letanter. ¶ Qualiter magi cognouerunt xp̄m natum et quomo illuminati fuerunt vt crederent ip̄m deum ¶ Ca. I. Rimum myſte riuꝫ declarandū de ip̄is magis dici tur cognitio. Ubi querit̉ quō cū ip̄i in remotis agerent xp̄m natum cognoſcere po tuerūt. Et ad hoc dico ꝙ triplicit̓ inſtructi fue runt de xp̄i natiuitate iocunda. ¶ Primo ꝑ ſignum mirabile. ¶ Secundo ꝑ vocem audibilem. ¶ Tertio ꝑ gratiam inuiſibilem. De ſtella que magis apparuit. ¶ Primo illuminati fuerūt vt cognoſcerēt cri ſtum natum ꝑ ſignum mirabile. qꝛ viderūt ocu lis corꝑis ſtellam fulgentiſſimā ad hoc a deo ꝓ ductam. vt ſignificaret illis xp̄i natiuitateꝫ. S de hac ſtella tres varie dicunt̉ opiniōes. Pri ma eſt eorū qͥ dicunt ꝙ fuit ſpūſſanctus: qui ſi cut apparuit in linguis igneis apoſtol̓. ita ⁊ ma gis in ſigno ſtelle. Sed ſaluo meliori iudicio ſtare non poteſt. qm̄ vt inquit Alexander in pͥ mo volumine ſumme. Miſſio viſibil̓ ſpūſſan Ibplbili cti eſt ad manifeſtationē plenitudinis redūdar tis qualis fuit in xp̄o ⁊ aliquo modo in apoſto lis. In xp̄o ſiqͥdem fuit influentia plenitudīs ꝑ modum cauſe ⁊ ꝑ modū doctrine. ꝑ modum cauſe efficientis quo ad naturam diuinā. ⁊ per modū cauſe meritorie qͣꝫtum ad humanam. E his duobus modis eſt influentia gratie in ſacͣ mentis ꝑ que regenerant̉ hoīes. Influentia. modū doctrine fuit in xp̄o in p̄dicatiōe eiꝰ pe quam accepimus noticiā veritatis. Ideo app ruit viſibilit̓ ſpūſſanctus ſupra xp̄m baptizatū in ſigno colūbe. ⁊ ſuꝑ ip̄m tranſfiguratum in ſ gno lucidiſſime nubis. In apoſtol̓ etiā fuit pl nitudo gratie ſpūſſancti deſcēdēs a plenitudī xp̄i ꝑ modū doctrine ⁊ ꝑ modū miniſterij. Nā de plenitudine veritatis xp̄i accepimus ex do ctrina apl̓oꝝ. Et de plenitudine gratie ꝑ mini ſterium ip̄oꝝ in diſpenſatiōe ſacramentoꝝ. Iō qn̄ data fuit autoritas general̓ apoſtol̓ p̄dican di ⁊ baptizandi: datus eſt viſibilit̓ ſpūſſanctꝰ An ꝟo tribus magis declarata fuit natiuitas xp̄i. nō fuit ip̄is data auctoritas general̓ predi candi vel baptizandi. Ideo nec ſpūſſanctꝰ illis miſſus eſt in viſibili ſigno. Scd̓a opinio ē alio rum qͥ dicunt ꝙ ſtella illa fuit angelus qͥ in illa ſpecie apparuit magis. ſicut apparuit paſtoribꝰ in aſſumpto corꝑe. Sed doctores ꝯͣrium ſenti re vident̉. Unde Augꝰ. in ẜmone de eph̓ia in quit. Paſtoribus angeli. magis ſtella xp̄m de monſtrat. vtriſqꝫ lingua celoruꝫ. qꝛ lingua iam ceſſauerat ꝓphetaꝝ. Et Gregꝰ. in omel̓. Que rendum nobis eſt quid naͣm ſit redemptore na to paſtoribꝰ in iudea angelus apparuit. atqꝫ ad adorandum hunc ab oriēte magos nō angelus ſꝫ ſtella ꝑduxit. Quia vicꝫ iudeis tāqͣꝫ rōe vten libus rationale aīal.i. angelus p̄dicare debuit. Gentiles ꝟo qͥ vti rōe neſciebāt ad cognoſcen dum deū nō ꝑ vocem: ſꝫ ꝑ ſigna ꝑducunt̉. Ter tia opinio ē mathematicorū qͥ dicūt ꝙ illa fuit ſtella fatalis: ſub cuius conſtellatōne natus eſt xp̄us. Sꝫ hoc eſt ꝯͣ veritatem fidei ⁊ dignitatē xp̄i naſcētis. Unde Augꝰ. ꝯͣ fauſtum ait. Nul li aſtrologi conſtituerunt ita naſcentiū hominū fata in ſtellis vt aliquā ſtellarū hoīe aliquo na to curſus ſui ordinem reliquiſſe. ⁊ ad eum qͥ na tus eſt ꝑrexiſſe aſſererent. Ex quo verius dici mus ẜm omēs catholicos tractatores. vt dicit glo. ſup̄ Mattheuꝫ. et Tho. iij. ꝑte. q. xxxvj. Ꝙ illa fuit vera ſtella de nouo ꝓducta qͥ ab alijſ differebat in multis. Primo in origīe. quia nō fuit cuꝫ alijs ſtellis die quarta formata. Dicit̉ em̄ Gen̄. j. ca. ꝙ quarta die fuerūt a deo diſtin cta luminaria celi. Et vt inquit Tho. j. ꝑte. q. lxx. Prima die fuit ꝓducta lux ẜm cōmunem lucis naturā. Quarta ꝟo die attributa ē lumi naribꝰ determinata ꝟtus ad determinatos effe ctus ẜm ꝙ videmus alios effectus hr̄e radiuꝫ ſolis ⁊ alios radiū lune. ⁊ ſic de alijs. Et ꝓpter hanc determinationē ꝟtutis dicit Dionyſius iiij. ca. de diuinis noībꝰ. Ꝙ lumen ſol̓ qd̓ erat ī forme pͥmo quarta die formatū eſt. Stella ꝟo q̄ magis apparuit ẜm Franciſcuꝫ de marone in qͥdam ſermone. Non fuit quarta die formata: ſꝫ de nouo de aliqͣ porciuncula illius lucis pͥmo crcate. de qͣ formata ſunt alia corꝑa celeſtia: q̄ portiūcula fuit diuina ꝓuidētia p̄ẜuata. vt de ip̄a formaret̉ illa ſtella tꝑe quo xp̄s naſciturus erat q̄ eſſet de natura aliarū ſtellaꝝ. Ad confir mationē aūt dictoꝝ afferamꝰ teſtimonia meri to acceptanda. Inqͥt Leo papa in ẜmōe de epi phania. Tribꝰ magis in regiōe oriētis ſtella no ue claritatis apparuit: que illuſtrior ceteris pul chriorqꝫ ſideribꝰ facile in ſe intuentium oculos aīoſqꝫ cōuerteret. Et Augꝰ. ꝯͣfauſtū ait. Non ex ill̓ erat ſtellis que ab initio creature itineruꝫ ſuoꝝ ordinē creatoris lege cuſtodiāt. ſꝫ nouo ꝟ ginis partu nouū ſidꝰ apparuit. Et idē ī ẜmōe de eph̓ia dicit. Buꝫpendet ad vbera ⁊ vilium

patit̉ deus inuolumenta pannorū repēte nouū de celo ſidus effulſit Secūdo differebat illa ſtel la ab alijs in officio. qꝛ ille facte ſunt vt ſint in ſi gna ⁊ temꝑa ⁊ dies ⁊ annos ⁊ luceāt in firma mento celi. hec ꝟo facta eſt ad ſignificandū cri ſtum natum ⁊ magos dirigendū. Ex quo dam nantur illi qͥ aſſerunt fuiſſe cometam. Cōtra qͦs ita loquit̉ Calcidius ſuꝑ Thimeum platōnis Non fuit ſtella illa morbos ⁊ mortē denunciās ſed aduentum dei venerabil̓. quā cum ſuſpexiſ ſent chaldeoꝝ profecto viri ſapientes ⁊ in rebꝰ aſtroruꝫ exercitati queſiſſe dicunt̉ recentem or tum dei. Tertio differebat in duratione. quia alie ſtelle ſunt ꝑpetue. hec ꝑ acto officio redijt ī p̄iacentem materiam. licet quidam teneāt illaꝫ fore reſeruatam in celo empireo vſqꝫ in dieꝫ iu dicij. ⁊ tunc apparebit ad cōfuſionem iudeorū ſicut ⁊ inſtrumenta paſſiōis. Quarto ſtella illa differebat ab alijs in ſitu. quia non erat localit̓ ſita in firmamēto: ſed pēdebat in meditullio ae ris ꝓxima terre. Et licet dictum ſit ſuperius ꝙ apparuit in celo. in ſcriptura tamē ſacra aer di citur celum. Vnde in pſalmo. Volucres celi et piſces maris. Quinto differebat in motu. tum qꝛ ſtelle naturales incedunt via circulari. hec autē ẜm Criſoſtomum incedebat via triangu lari.ſ. ab oriente ꝑ perſidem in hieruſalē. Nam oriens terra iuda ⁊ ꝑſida inuicem ſunt diſpoſi ta ẜm triangulum. verbi gratia vide figuram. Hieruſalem. Oriens. Perſida. Tum etiam differebat qͣꝫtum ad motum inter ciſum. Nam omēs alie ſtelle vel ꝑ accidens vl̓ ꝑ ſe ſemꝑ mouent̉ ⁊ nunqͣꝫ ſtāt. Et licet ſint ali qui planete ſtationarij aliqn̄ ceſſantes a motu ꝑ ſe quem habent in orbe ſuo. tamen mouentur cōtinue ⁊ ſemꝑ motu ꝑ accidens quē habēt ex motu non ſuo quod eſt firmamentū ſeu octaua ſpera. hec autē ſtella habebat motū quietibus interciſum. ſicut habebāt magi qui non ſꝑ am bulabant. Sexto illa ſtella differebat ab alijs in fulgore. Erat em̄ ceterīs ſplendidior. nec ſplen doreꝫ eius poterat obſcurare ſplendor ſol̓. īmo in meridie apparebat lucidiſſima. Septimo dif ferebat in apparitione. Nam qn̄ magi intrarūt ī hierl̓m diſpenſatōe dei ſtella ſubtraxit ſe. Et ite rum poſt exitum de ciuitate viderūt illam. Fa ctum eſt autē hoc. Primo vt magi ꝯfirmarent̉ de veritate xp̄i nati teſtimonio duplicato. ſcili cet ſtelle ⁊ doctorū legis. Unde Leo papa ī ſer mone ita dicit. Per iudeorū ſcribas atqꝫ docto res quod ſacra de ortu xp̄i p̄nunciauerat ſcri ptura didicerūt vt gemino teſtimonio cōfirma ti ardentiori fide expeterent que ⁊ ſtelle claritaſ ⁊ ꝓphetie manifeſtabat autoritas. Secūdo ſb̓ traxit ſe ſtella vt iudei inexcuſabiles redderent̉ Unde Hiero. ſuꝑ Matth̓. ait. Deſerunt̉ ma gi ſtelle indicio: vt ſacerdotes a magis interro gati de xp̄o inexcuſabiles fierent de aduētu eiꝰ Diximus de illius ſtelle qualitate: q̄ magis ap paruit ⁊ xp̄m natum mōſtrauit. Sed quomō inquies hoc ip̄i potuerūt intelligere. Ideo noſ p̄miſimus ꝙ ip̄i illuminati fuerūt. vt cognoſce rent xp̄m natum ꝑ vocem audibilē. nec hoc re pugnat ſentētie Gregorij qui dixit paulo ante. ꝙ gentiles nō ꝑ vocem ſed ꝑ ſigna ad cognoſcē dum dn̄m ſunt ꝑducti. Quia verū dixi qͣꝫtum ad initiū cognitiōis. Apparuit qͥdem eis primo ſignum ſtelle quā cū admiratiōe aſpiciētes deſi derabāt intelligere quid hoc eſſet. Et vl̓ vigilā tibus vel dormientibꝰ angelus myſteriū chriſti nati declarauit. hoc vid̓r opinādo Augꝰ. aſſe rere. Vnde in ẜmone de epiphania ait. Si di cturus es a qͥbꝰ audierūt ꝙ talis ſtella chriſtuꝫ natū ſignificaret. ꝓfecto ab angelis aliqua mo nitione reuelatiōis. Chryẜ. ꝟo ſuꝑ Mattheū narrat ſe inueniſſe in qͥbuſdam libris licet apo criphis ꝙ in ꝑtibus orientis erant qͥdam ſapi entiſſimi reges qͥ vel deſcenderāt de ſtirpe Ba laam vel ad eos eius ꝓphetia ꝑuenerat in qua dixit. Oriet̉ ſtella ex iacob. ex qua diuulgatuꝫ fuit apud eos ꝙ naſcente xp̄o ſtella q̄daꝫ admi rabilis ⁊ inſolita appareret. quare ſtatuerūt vt eligerent̉ duodecim qͥ ſollicite cōſiderarēt ortū illius ſtelle. Quod vt melius facerēt in quodā altiſſimo monte vbi ſꝑ erat aer puriſſimus con ſtrui fecerūt pulcerrimū palatiū cum copia re rum neceſſariarū ad victum. Et ibi ꝑmanebāt iſti deuote p̄cantes deum vt ſtellaꝫ hanc ipſis oſtenderet. Quibus orātibus nocte media qn̄ natus eſt xp̄us apparuit ſupra eos in aere ſtella p̄fulgida ⁊ pulcherrima. in cuiꝰ ſummitate erat imago pueri ꝑuuli ſuꝑ cuiꝰ capite crux ſplendi bat: qͥ illis dixit. Ite velocius in terrā iuda: et ibi regem xp̄m deū ⁊ homīem natū inuenietis. Narrauerūt ꝟo iſta ſapientibꝰ regionis illius. qͥ de ſeip̄is tres elegerūt qui irent ⁊ munera p̄ cioſa deferrēt: ⁊ puerū natum adorarēt. ¶ Ter tio illuminati fuerūt hi reges vt xp̄m natū co gnoſcerent ꝑ gr̄am inuiſibilē. Un̄ Leo papa ī ẜmone ait. Preter illā ſpeciem ſtelle que corpo reum excitauit aſpectum fulgētior veritatis ra dius eorū corda ꝑdocuit. Sicut em̄ ꝓphete in viſiōe imaginaria illuſtrabant̉ intrīſecus vt in telligerent dei ſecreta ventura. Ita potuit eſſe

vt̓ aſpicientes magi ſignū viſibil̓ ſtelle illumīa rentur adeo vt cognoſcerēt ꝙ natus erat xp̄s. ¶ Quare tres illi reges dicunt̉ magi et quo tꝑe venerunt ad xp̄m. et quan do turbatus eſt Herodes. ¶ Ca..I. Ecundū myſte rium declarandū de magis dicit̉ in quiſitio. Inqͥſierunt xp̄m natū dili genter. vt patet in lr̄a ſancti euangelij. vbi nos tres cōſiderationes faciemus. ¶ Prima dicit̉ nominationis. ¶ Secunda determinationis. ¶ Tertia turbationis. ¶ Prima cōſideratio dicit̉ nominationis. in qͣ videndū eſt cur iſti reges nuncupant̉ magi Et de hoc ſtat triplex ſentētia ẜm ꝙ magus tripli citer d̓r. Nam magus d̓r illuſor maleficus et ſa piens. Dicunt gͦ qͥdam hos reges ab affectu di ctos fuiſſe magos.i. illuſores ex eo.ſ. ꝙ herodē illuſerūt. qꝛ ad eū nō redierūt. Magus iteruꝫ d̓r maleficus. vn̄ malefici Pharaonis dicūtur magi. Et inde aſſerūt aliqͥ hos magos vocato qꝛ fuerant an̄ malefici: ſed poſtea ꝯuerſi. qͥbua dn̄s voluit natiuitatem ſuā reuelare. ⁊ eos ad ſe adducere. vt ꝑ hoc peccatoribꝰ exhiberet fi duciam. Inſuꝑ magus idem eſt qd̓ ſapiēs. Nā perſe magus. hebraice ſcriba. grece phus. latī ſapiens d̓r: Dicunt̉ gͦ magi.i. ſapiētes. Un̄ ma gi quaſi in ſapīa magni. Noīa ꝟo ꝓpͥa iſtorum ẜm aliqͦs in hebreo ſunt Appellius. Amecius Damaſcus. in greco aūt Galgalath Malga lat Sarachim. In latino Caſpar. Baldaſar Melchion. ¶ Scd̓a conſideratio d̓r determi nationis. in qua querendū eſt quo tꝑe iſti ve nerunt ad xp̄um. Et circa hoc varia eſt opinio multorū. Quidā em̄ opinati ſunt ꝙ bienniū ar̄ xp̄i natiuitatē apparuit ſtella. ⁊ tunc mirabant̉ magi qͥd eſſet. Xp̄o aūt nato reuelatū eſt magi ꝑ angelos ꝙ ſtella ſignificabat xp̄m natuꝫ. E tunc inceperūt venire ⁊ in tredecim diebus ve nerūt ⁊ puerū adorauerūt. Alij ꝟo exiſtimaue runt ꝙ multo tꝑe an̄ xp̄i natiuitatē ſtella ma apparuit. Et tūc ceper̄t venire. Et ꝓpter nimiā diſtantiā poſuerūt totū illū annū ad itinerādi In tredecima ꝟo die alterius anni cū xp̄s ad hūc erat in cunabulis applicuerūt ad ip̄m. Nō nulli inſuꝑ tenent ꝙ in die natiuitatis apparuit ſtella. Et tūc magi inceperunt venire. Et poſt annū tredecima die ſecundi anni ꝑuenerunt ad xp̄m. Sed cōmunis opinio hꝫ ꝙ in natiuitate dn̄i pͥmo ſtella magis apparuit. ⁊ tunc ceperunt iter ſuū. ⁊ xiij. die ꝓperarūt ad xp̄m. Et ſi dice retur. quō tam breui ſpacio potuerūt lōgiſſima itinera ꝑtranſire: Rn̄det Remigiꝰ ꝙ puer ad quē ꝓperabāt eos in tā paruo tꝑe ꝑducere po tuit. Uel habuerūt dromedarios: qͥ ſunt aīalia velociſſima. ⁊ tm̄ currūt in vno die qͣꝫtū ęquus in tribꝰ. nec impoſſibile videri debꝫ aut difficile ſatis ſi vel ocitatē venientiū regū aſcribimꝰ aut naturali v̓tuti animaliū p̄dictorū. aut qd̓ maiꝰ eſt ꝟtuti diuine. Cū Solinus veraciſſime ſcri bat in li. de mirabilibꝰ mūdi. Ꝙ aniſſenacon et filonidos Alexandri magni curſores mille du centa ſtadia vna die tranſierūt: que ſunt milia ria centū qͥnquaginta. qm̄ ſtadiū eſt octaua ꝑs miliaris Inqͥt em̄ Pli. li. j. de naturali hiſtoria ca. xxiij. Stadiū vigintiqͥnqꝫ nr̄os effic̄ paſſus Uel ſi reges p̄noīati de ꝓgenie Balaam fuere Regio eorū nō multū diſtabat a terra ꝓmiſſio nis. Idcirco potuerunt iter ſuū tā expedite ꝑfi cere. Et ꝙ d̓r illos ab oriēte veniſſe ītelligi pōt qͣſi ab illa regiōe vener̄t q̄ iudeis in ꝑte oriētali eſt ꝓpīqua venerūt itaqꝫ hieroſolymā. qꝛ erat̉ ciuitas ſacerdotal̓ ⁊ regia ⁊ ad illā direxit eos ſtella quam ſequebant̉. ¶ Tertia conſideratio dicit̉ turbationis. Cum em̄ quererēt magi de xp̄o nato atqꝫ enarrarent que viderāt. audiēs rex herodes turbatus eſt. Primo ne ip̄e tanqͣꝫ alienigena pelleret̉ a regno. Un̄ Chryẜ. ſuper matth̓. ait. Ideo turbat̉ audiēs regem natū iu deis ex genere iudeorū. cū ip̄e eſſet genere ydu meus ne regno reuoluto iterū ad iudeos ipſe a iudeis expelleret̉. ⁊ ſemen eius poſt ip̄m p̄cide retur a regno. Semꝑ em̄ grandis ptās maiori timori ſubiecta eſt. Sicut em̄ ramos arboꝝ in excelſo poſitarū etiaꝫ ſi leuis aura flauerit mo uet. ſic ⁊ ſublimes hoīes etiam leuis nūciꝰ con turbat. Humiles aūt ſicut in cōualle plerūqꝫ in tranquillitate cōſiſtunt. Hinc Ouid̓. lib̓. de tri ſtibus ait. Uiue tibi ⁊ longe nomīa magna fu ge. Uiue tibi quecunqꝫ potes pre luſtria vita. Effugit hibernas demiſſa antēna ꝓcellas. La taqꝫ plus paruis vela timoris habent. Ad qd̓ ꝓpoſitum Seneca in tragedijs dicit. Stet qui cunqꝫ volet potens. Aule culmine lubrico me dulcis ſaturet quies. Ecce ꝙ herodes ex v̓bis magorū turbauit ſeipſum dubitans amittere re gnū. Tui ſic loqͥt̉ etiā in hymno. Hoſtis hero des impie chriſtum venire qͥd times non arri pit mortalia qͥ regna dat celeſtia. Secundo tur batus eſt herodes. vt dicit glo. nō ſolū ꝓpter ſe ſed etiā ꝓpter irā romanorū quā timebat incur rere ſi diſſimulaſſet aūt ꝑmiſiſſet ꝙ aliquis rex vocaret̉ ſine illoruꝫ conſenſu. Et oīs hieroſoly ma turbata eſt cū herode.i. omēs hieroſolomy tani. ⁊ ponit̉ continens ꝓ contento. Turbati ſunt ergo illi de hierl̓m. tū vt regi turbato adu larent̉ ẜm gloſam. tum qꝛ ex hoc timuerūt ne p̄ ſente ⁊ venturo rege ad inuicē certantibus ipſi

(vt dicit Chryẜ.) ꝑturbationibꝰ inuoluerent̉. Tūc Herodes oēs ſacerdotes ⁊ ſcribas cōgre gans ſciſcitabat̉ ab eis vbi xp̄s naſceretur. Et cū didiciſſet ꝙ in bethleem iude aduocatꝭ ad ſe clam magis diligent̓ didicit ab eis tꝑus ſtelle. dixitqꝫ eis vt inuento puero ad eum redirēt: ſi mulans eū velle adorare quē volebat occidere Unde Chryẜ. ſuꝑ Mat. inquit. Deuotioneꝫ ꝓmittebat: ſed gladiū acuebat: ⁊ maliciam ſui cordis humilitatis colore depingebat. Et Gre gorius in omel̓. Adorare ſe eū velle ſimulat. vt qͣſi hunc ſi inuenire poſſit: extinguat. ¶ Qualiter magi inuentū xp̄um ado rarunt. et de muneribus oblatis xp̄o et de illorū reuerſione. ¶ Ca. III. Ertiū myſteriū declarandū de magis dicit̉ inuētio. Queſitū quippe xp̄m inuenerunt le tant̓. Audito em̄ teſtimonio de xp̄o nato de ſcripturis accepto ⁊ v̓bis herodis de inquiſitiōe pueri. iter quod ceperāt ꝑficere ſtu duerūt. Et exeuntes hierl̓m iterū viderunt ſtel lam eos antecedentē: q̄ veniens ſtetit immobil̓ ſupra locum vbi puer erat. Et intrātes domuꝫ inuenerūt puerum cum Maria mr̄e eius. Hic ꝟo ꝯſideranda occurrūt pͥncipaliter tria. ¶ Primum dicit̉ adoratio. ¶ Secundū oblatio. ¶ Tertiū reuerſio. ¶ Primū qd̓ occurrit conſiderandū dicit̉ ado ratio. qꝛ ꝓcidentes adorauerūt eum adoratiōe ſcꝫ latrie firmiter ip̄m credentes eſſe deum. Un̄ Leo papa in ẜmone ait. Adorāt magi in carne ꝟbum. in infantia ſapīam. in infirmitate ꝟtutē. in hoīs veritate thronū maieſtatis. Et Bern̄. deuotiſſime ſic exclamat. Quid facitis ꝙ aurū offertis. ergo rex eſt iſte. Et vbi eſt aula regia. vbi thronus. vbi curie regalis frequētia. Nun qͥd aula eſt ſtabulū. thronus p̄ſepium. curie fre quentia Ioſeph ⁊ Maria. Iſti inſipientes fa cti ſunt: vt fierent ſapiētes. ¶ Scd̓m qd̓ occur rit conſiderandū d̓r oblatio. Aꝑtis em̄ theſau ris ſuis obtulerūt ei mūera auꝝ thus ⁊ mirrhā Nam vt Remigius inqͥt. Fuit traditio antiqͦ rum: vt nullus ad deū vel ad regē vacuus in troiret. Perſi aūt ⁊ chaldei cōſueuerūt offerre aurū thus ⁊ mirrhā: qͥbus regio eorū abūdat. Utrū aūt oēs illi tres obtulerūt oīa iſta. diuer ſimode tenet̉ a multis. Quidā em̄ dicūt ꝙ vn eorū ꝓ omībus obtulit iſta munera. Alij ꝟo ꝗ vnus obtulit aurū. alius thus. alius myrrhaꝫ. Alijs videt̉ ⁊ melius ꝙ qͥlibet eorū obtulit iſta tria. Eſt aūt talium munerū oblatōis ratio my ſtica ẜm Augꝭ. in ẜmone de epiphania. qꝛ au rum ad tributū. thus a ſacrificiū. myrrha ad ſe pulturā ꝑtinet mortuorū. Auruꝫ ergo ſoluitur quaſi regi magno. thus immolatur vero deo. ⁊ myrrha tāqͣꝫ ꝓ ſalute homī morituro. Ita ꝙ tria p̄dicta ſignificabant in xp̄o regiam ptāteꝫ. diuinam maieſtatē ⁊ humaniam mortalitatem. Quis modo explicet quali geſtu qͣꝫ blāda facie infantulus ille Ieſus magos excipiebat: Quiſ etiā excogitare valeat qͣꝫ grauiſſima ⁊ admiran da fuerūt ad magos reſponſa modeſtiſſime vir ginis? Quis adhuc inueſtigare ſufficiat illoruꝫ regum immobilem fideꝫ. Crediderūt vt predi ctum eſt ⁊ adorauerūt xp̄m deum quē cōſpicie bant in paruo tugurio natum de pauꝑcula ma tre. Inuenerūt quippe illam. vt Chryẜ. dicit ſu per Mattheū. non diademate coronatam. nō in lecto aureo recumbentem: ſed vix tunicā ha bentem vnam: non ad ornatū corporis: ſed ad nuditatis tegumentū: qualem habere poterat carpentarij uxor ꝑegre conſtituta. ¶ Tertium quod occurrit conſiderandū dicit̉ reu̓ſio. Naꝫ vt dicit̉ in euangelio. Reſponſo accepto ī ſom nis ne redirēt ad Herodem. ꝑ aliam viā reuer ſi ſunt in regionem ſuam. Cōceperat qͥppe am bitioſus ⁊ fallax herodes interficere puerū in uentum a magis. ⁊ inſuꝑ ip̄os de xp̄o loquen tes. Quo factum eſt vt benignitas dei monue rit eos ne ad herodem redirent. ne ſic agnoſce ret natum puerum. nec magis inferret iacturā. In ſomnis ꝟo admoniti eſſe dicunt̉ vel ab an gelo dei nūcio. vel ab ip̄o deo immediate. Nec infantulus Ieſus ad ip̄os locutus eſt: vt vera eius humanitas haberet̉. Mira certe ⁊ laudi bus attollenda fuit iſtorū magorū fides. quo vt Chryẜ. ait. Non ſcandalizati ſunt in ſeipſis dicentes. Si magnus puer eſt hic: que neceſſi tas fuge eſt ⁊ occulte receſſionis. Cum ꝟo re dierunt ad ꝓpria: multos de xp̄i myſterijs eru dierunt. Et deniqꝫ cum Thomas apoſtolꝰ ad ꝓuinciam illam applicuiſſet baptizati ſunt. fa ctiqꝫ ſunt adiutores p̄dicationis illius. quoruꝫ corꝑa poſt felicem mortē pͥmo ꝑ Helenā Con ſtantini matrem reperta ⁊ in Conſtantinopoli tranſlata. Poſtea ꝑ ſanctum Euſtorgium me diolanenſiū archiep̄m Mediolanum ꝑducta Ultimo ꝑ Fredericū imꝑatorem in Coloniaꝫ theothonie ſunt delata. Anime ꝟo ſiml̓ cū xp̄o viuūt in eterna gloria Amen. ¶ Sermo decimus de baptiſmo chri ſti quando ſcꝫ in iordane voluit a Io hanne baptizari. Enit ieſus a ga lilea in iordanē ad Ioh̓em vt bapti ſaret̉ ab eo. Scribūt̉ hͦ ꝟba Mat iij. ca. Omīa q̄ geſſit ſaluator noſter dn̄s Ieſus

xp̄s etiam ẜm hoīem digne ⁊ rōnabiliter facta fuiſſe firmit̓ eſt tenendū. In ſingul̓ em̄ actibus ⁊ oꝑibus eius aderat ei imperiū ratōis ⁊ lumē diuinitatis. Nihil in eo rep̄hēſibile inueniri po tuit: cuncta rectiſſime diſponebat. Cum autem ad Iohannē acceſſit popoſcitqꝫ baptizari: of ficiū vtiqꝫ ſanctimonie ⁊ ꝟtutis exoluit. non ſe aut leuem aūt peccatorē oſtendit. Propt̓ea vt hoc clarius innoteſcat in p̄ſenti ẜmone de xp̄o baptizato ꝟ̓ba faciemus: contemplabimurqꝫ tria myſteria. ¶ Primū dicit̉ perſone baptizantis. ¶ Secūdum circūſtantia congruentis. ¶ Tertiū apparitionis excellentis. ¶ Qualiter xp̄s baptiſatus fuit a Io hanne et de illius baptiſmi conditio ¶ Ca.I. nihus. Rimum myſte rium contemplandū de xp̄o baptiza to dicit̉ ꝑſone baptizantis. Bapti ſare nanqꝫ voluit a Ioh̓e. vt ptꝫ etiā Mar j. ca. et Lu. lij. c. De baptiſmo ꝟo Iohānis notā de ſunt in hac ꝑte tres catholice veritates. Pr ma veritas ẜm Riccardū in. iiij. Ꝙ baptiſmus ille fuit inſtitutus autoritate diuina. Hoc ꝓba tur ꝑ illud qd̓ a Iohanne baptiſta dictum eſt. Iohan. j. c. Qui miſit me baptizare in aqua il ſe mihi dixit. Suꝑ quem videris ſpūm deſcen dentem ⁊ manentem ſuꝑ eum ip̄e eſt qͥ baptizat in ſpūſancto. Idip̄m ptꝫ qꝛ Matth̓. xxj. Chri ſto querenti de baptiſmo Iohānis vtruꝫ eſſet ex celo an ex homībus. iudei nō fuerūt auſi di cere ꝙ ex homībus. Et dicit̉ ille baptiſmꝰ Io hannis: eo ꝙ ip̄e ſolus fuit miniſter pͥmarie in ſtitutionis ⁊ executiōis illius baptiſmi. Secū da veritaſ ꝙ ſi extendamus nomen ſacramenti ad omne ſignum rei ſacrantis ſuſcipientem. ſic baptiſmus Iohannis erat ſacr̄m. qꝛ exp̄ſſe rep̄ ſentabat xp̄i baptiſmū: qui eſt res ſuſcipienteꝫ ſacrans. Si aūt reſtringamꝰ nomen ſacramenti ad illud qd̓ eſt ſacre rei ſignū ⁊ cauſa. ſic nō erat ſacramentū. qꝛ nō conferebat gr̄am. Und̓ dicit dn̄s Bonauenturā di. ij. quarti li. Ꝙ tal̓ bapti ſmus fuit inſtitutus ꝓ qͣdam p̄paratiōe ⁊ aſſue factione ad baptiſmū xp̄i. Hinc eſt ꝙ in gloſa Mat. iij. c. ſuꝑ illo ꝟbo. Ego baptizo in aqua d̓r ſic. Tm̄ corꝑa lauo qꝛ peccata ſoluere neq̄o. vt ſicut naſcēdo ⁊ p̄dicādo p̄tereo. ſic baptizā do ad xp̄i baptiſmū dirigā. Propterea dic̄ ma giſter ſen. in lr̄a Ꝙ baptiſmꝰ Ioh̓is reſpectu ba ptiſmi xp̄i debet dici fuiſſe ſacr̄ale. qꝛ fuit q̄dam p̄paratio ⁊ diſpoſitō ad illiꝰ baptiſmi ſuſceptio nem. Tertia veritas ꝙ baptizati baptiſmo Io hānis ſimplicit̓ iterū debuerūt rebaptizari ba ptiſmo xp̄i. Sicut patꝫ ꝑ Augꝭ. ſuꝑ Ioh̓. ⁊ po nitur de ꝯſe. di. iiij. c. aliud. vbi d̓r. Si qͦs bapti zauit iudas. hi nō ſunt iterū baptizati. Et quoſ baptizauit Ioh̓es iteꝝ ſunt baptizati. Idē dic̄ Augꝰ. li. de baptiſmo ꝯͣ donatiſtas. Et hoc ex preſſe hr̄ Actꝭ. ix. ca. Qn̄ baptizatos baptiſmo Iohānis paulus baptizauit baptiſmo chriſti. Notandū tn̄ ẜm Bonauen. Ꝙ quorūdam opi nio fuit ꝙ baptizati baptiſmo Ioh̓is ſi non ha bebāt fidem trinitatis rebaptizādi erāt. Si aūt habebant fidem trinitatis nō oportebat eos re baptizari: ſꝫ ſufficiebat manus imponi. qꝛ tales habebant ablutionē exteriorē ⁊ habebāt fidem trinitatis qua interius inſigniebāt̉ tāqͣꝫ chara cter. ⁊ habebāt ſpūmſanctū ꝑ impoſitioneꝫ ma nuum. ⁊ ideo nō erant rebaptizādi. Scotꝰ ꝟo ī ij. di. ſui quarti dicit. ꝙ dupliciter pōt intelligi baptiſmus Iohānis. Uno mō in forma bapti ſmi xp̄i quam potuit didiciſſe a diſcipulis xp̄i. vel ab alijs audientibus eos baptizare. ⁊ tunc nō dicit̉ ꝓpͥe baptiſmus Iohānis. ſicut nec ba ptiſmus Petri vel Pauli. Et tales ſic baptiza ti nō erant rebaptizandi. Alio mō pōt intelligi baptiſmus Iohānis non in forma xp̄i: ſꝫ in ali qua alia forma ꝓpria.ſ. in noīe venturi. vt dici tur Actuū. xix. c. vl̓ abſqꝫ aliqua forma. Et de ſic baptizatis ſatis vid̓r neceſſariū ꝙ erāt bapti zandi baptiſmo xp̄i ꝓpter p̄ceptū generale ob ligās oēs qͦs non implebāt ſic baptizati a ioh̓e. Ideo in hͦ paſſu non tenet̉ a doctoribꝰ opinio mgr̄i contrariū ſentientis. ¶ De triplici circūſtantia xp̄i baptiza ti.ſ. cauſe. tꝑis et loci. ¶ Ca. II. Ecundū myſte rium cōtemplandū de xp̄o baptiza to dicit̉ circūſtantie ꝯgruentis. Tri plex nanqꝫ circūſtantia in illo baptiſmo cōſide rari poteſt. Quare xp̄us in quo nulla immundicia fuit vo ¶ Prima dicit̉ cauſe.(luit baptizari. ¶ Secūda tꝑis. ¶ Tertia loci. ¶ Prīa circūſtātia ꝯſiderāda in baptiſmo xp̄i d̓r cauſe. quare.ſ. voluit xp̄s a Ioh̓e baptizari cū in eo nulla fuerit immūdicia. Et ad hoc dic̄ Ambro. ſuꝑ Lu. Baptizatꝰ eſt dn̄s nō mūda ri volens: ſꝫ mūdare aqͣs. vt ablute ꝑ carnē xp̄i q̄ peccatū nō cogͦuit baptiſmatis vim haberēt. ⁊ vt ſanctificatas relinq̄ret poſtmodū baptizā dis. Cū aūt dicimꝰ xp̄m a Ioh̓e baptizatū. nō putemꝰ intelligendū de baptiſmo ꝓpͥo quē ipſe poſtmodū inſtituit: ſed de baptiſmo quo bapti ſabat Ioh̓es. vt inqͥt Augꝰ. ſuꝑ Iohā. Scd̓o xp̄us baptizari voluit. vt inquit Beda. ad ap probationē baptiſmi Iohānis. Tertio voluit

xp̄s baptizari ẜm Tho. in. iij. ꝑte. q. xxxix. vt nos ſuo exem plo induceret ad baptiſmum. Et ideo ad hoc ꝙ eſſet efficatior eius inductio vo luit baptizari baptiſmo quo manifeſte nō indi gebat vt hoīes ad baptiſmū accederent quo in digebāt. Si ꝟo aliquis quereret cur noluit cri ſtus baptizari baptiſmo ꝓpͥo qui erat optimꝰ Dicit Tho. ꝙ baptiſmus xp̄i eſt quoddā ſpiri tuale remediū quo xp̄s nō indigebat qͥ a princi pio ſue cōceptionis gratia ſpūſſancti repletus fuit. ¶ Secūda circūſtantia cōſideranda in ba ptiſmo xp̄i dicit̉ temꝑis. Nam vt dicit̉ Luce iij. c. Qn̄ baptizatꝰ eſt erat incipiēs quaſi anno rum triginta. Hoc aūt conueniens fuit vt inqͥt ſanctꝰ Tho. triplici ratiōe. Primo rōne p̄dica tionis. qꝛ xp̄us baptizabat̉ quaſi extūc incipi ens docere ⁊ p̄dicare. ad quod requirit̉ perfe cta etas qualis eſt triginta annorū. Und̓ Gen. xlj. c. legit̉. Ꝙ triginta annorū erat Ioſeph cuꝫ regnare cepiſſet in egypto ſub Pharaonē. Si milit̓. ij. Regū. v. ca. dicit̉ de Dauid ꝙ trigin ta annorū erat cū ad regnum fuit ſublimatꝰ. Et Ezechiel anno trigeſimo cepit ꝓphetizare. vt ptꝫ Ezechiel̓. j. ca. Et ſi qͥs obijceret ꝙ deus re uelauit ſapientiā Daniel̓ pueri vel iuuenis. vt dicit̉. xiij. c. eiuſdem. ergo a fortiori debuit ma nifeſtari ſapientia xp̄i ante trigeſimū annū. qd̓ factum fuiſſet ſi docuiſſet ante illā etatem. Di cendū ꝙ xp̄s ꝓponebat̉ homībus in exēplum oīm. ⁊ ideo oportuit in eo oſtendi illud qd̓ com petit omībus ẜm legem cōmunem. vt.ſ. in etate ꝑfecta doceret. Sed ſicut dicit Gregꝰ nazanze nus. Nō eſt lex eccleſie que raro cōtingit. ſicut nec vna hyrundo ver facit. Aliquibꝰ em̄ ex qͣ dam ſpeciali diſpenſatione ẜm diuine ſapientie ratiōꝫ cōceſſum eſt p̄ter legem cōmunem vt an̄ ꝑfectam etatem officiū vel p̄ſidendi vel docen di haberent. Sic̄ fuit Salomon Dauid ⁊ Hic remias. Secūda ratio quare xp̄s baptizari vo luit in etate triginta annorū fuit legis impletio nis. Inquit em̄ Chryẜ. ſuꝑ mat. Futuruꝫ erat vt poſt baptiſmuꝫ xp̄i lex ceſſare inciꝑet. Ideo hac etate xp̄s ad baptiſmū venit qui pōt omīa peccata ſuſciꝑe vt lege ẜuata nullus dicat ꝙ iō eam ſoluit qꝛ implere nō potuit. Si ergo aliqͥs q̄reret cur fideles xp̄i laudabiliter baptizantur non ſolū ante trigeſimū annū: ſed etiā in infan tili etate ⁊ xp̄us baptizatus eſt tꝑe prenotato: Reſpondet Tho. ꝙ vt ptꝫ ex dictis. xp̄us non eſt baptizatus indigens purgatiōe nec aliqd̓ il li potuit imminere ꝓpter dilationē ꝑiculū. Sꝫ cuiuis alij nō in paruum redundat ꝑiculū ſi ex hac vita diſcedat ſine baptiſmo. Tertia ratio quare xp̄s voluit baptizari in illa etate dicit̉ ꝑ fectionis. Dat̉ em̄ intelligi ꝙ baptiſmus parit viros ꝑfectos. ẜm illud apoſtoli ad Ephe. iii ca. Donec occurramus omēs in vnitate fidei ⁊ agnitionis filij dei in virū ꝑfectum in menſurā etatis plenitudinis xp̄i. Vnde ⁊ ip̄a ꝓprietas numeri ad hoc ꝑtinere videt̉. Conſurgit enim trigenarius numerus ex ductu ternarij ī dena rium. ꝑ ternariū aūt intelligit̉ fides trinitatis. ꝑ denarium aūt impletio mandatorum legis. Et in his duobus ꝑfectio vite xp̄iane cōſiſtit. ¶ Tertia circūſtantia cōſiderāda in baptiſmo xp̄i dicit̉ loci. Baptizatus nanqꝫ fuit in iorda ne. vbi difficultas orit̉. Cur non in mari rubro potius voluit baptizari. nam veritas debet re ſpondere figure. Sed figura baptiſmi p̄ceſſit in tranſitu maris rubri vbi egyptij ſunt ſubmerſi. ſicut peccata delent̉ in baptiſmo. ergo videtu ꝙ magis debuit baptizari in mari rubro: qͣꝫ in flumine iordanis: Inſuꝑ iordanis interp̄tatur deſcendēs. ſed ꝑ baptiſmū aliquis plus aſcen dit qͣꝫ deſcendit. Vnde Matth̓. iij. ca. d̓r Ꝙ ba ptizatus Ieſus cōfeſtim aſcendit de aqua. igit̉ videt̉ inconueniēs fuiſſe ꝙ baptizaret̉ in ior dane. Reſpondet his ſanctus Tho. vbi ſupra ꝙ tranſitus maris rubri p̄figurauit baptiſmuꝫ qͣꝫtum ad hoc ꝙ baptiſmus delet peccata. Sꝫ tranſitꝰ iordanis qͣꝫtum ad hoc ꝙ aperit ianuā regni celeſtis: qͥ eſt pͥncipalior effectꝰ baptiſmi ⁊ ꝑ ſolum xp̄m impletus. Fluuius nanqꝫ ior danis fuit ꝑ quem filij iſrael in terram ꝓmiſſio nis intrauerūt. Baptiſmus aūt xp̄i introducit in regnum dei qḋ ꝑ terram ꝓmiſſionis ſignifi catur. Vnde dicit̉ Iohan. iij. ca. Niſi quis re natus fuerit ex aqua ⁊ ſpūſancto nō poteſt in troire in regnum dei. Ad hoc etiā ꝑtinet ꝙ He lias diuiſit aquas iordanis qui erat ī currū ig neo rapiendus in celū. vt dicit̉. iiij. Regum. ij cap. qꝛ.ſ. tranſeuntibus ꝑ aquam baptiſmi pe ignem ſpūſſancti patet aditus in celū. Eſt etiaꝫ in baptiſmo aſcenſus ꝑ ꝓfectum gratie: que re quirit humilitatis deſcenſum. ẜm illud Iacō bi. iiij. Deus ſuꝑbis reſiſtit. humilibus autem dat gratiā ſuam. Et ad talem deſcenſum refe e dum eſt nomen iordanis. ¶ De tribus excellentiſſimis ſignis q apparuerūt in baptiſmo xp̄i ¶ Ca. III. Extiū myſteriū contemplandū de chriſto baptizat dicit̉ apparitionis excellentis. Appa ruerūt quippe mox vt de aqua exiuit tria excel lentiſſima ſigna. Primū fuit celorū apertio ⁊ patefactio. Secundū ſpūſſancti deſcenſio. ¶ Tertiū paterne vocis auditio.

¶ Primū excellens ſignū fuit celorū reſeratio Dicit qͥdem Matth̓. iij. ca. Baptizatus auteꝫ confeſtim aſcēdit de aqua ⁊ ecce aꝑti ſunt ei ce li. Et Marci. j. c. Statim aſcendēs de aqua vi dit celos aꝑtos. Et Lu. iij. c. Ieſu baptizato ⁊ orante aꝑtum eſt celum. Hoc aūt ẜm cōmuneꝫ doctoꝝ expoſitionem intelligendū eſt. Ꝙ circa xp̄m beptizatū tantus ſplendor diuinitus efful ſit in aere vt viderentur aꝑti celi. ſicut in choru ſcatione videt̉ fieri. vt dicit Nicolaus. de lyra. Ratio ꝟo huiꝰ claritatis celeſtis fuit. ẜm tho. vbi ſupra.ſ. q. xxxix. iij. ꝑtis. Quia xp̄s bapti ſari voluit vt ſuo baptiſmo ꝯſecraret baptiſmū quo nos baptizari debebamus. Et ideo in ba ptiſmo ſuo ea demōſtrari debuerūt q̄ ꝑtinēt ad efficaciam baptiſmi noſtri. Circa qua tria ſunt conſiderāda. Primo qͥdem pͥncipalis ꝟtus ex qua baptiſmus efficaciam habet: que eſt ꝟtus celeſtis. Et ideo baptizato xp̄o apertum eſt ce lum. vt oſtenderet̉ ꝙ de cetero ꝟtus celeſtꝭ ba ptiſma ſanctificaret. Secūdo conſiderāda eſt fi des eccleſie ⁊ eius qui baptizat̉ que operat̉ ad efficaciā baptiſmi. Vnde baptizati fidem ꝓfitē tur. ⁊ baptiſmus dicit̉ fidei ſacr̄m. ꝑ fidem aūt inſpicimus celeſtia que ſenſum ⁊ ratiōꝫ huma nam excedunt. Et ad hoc ſignificandū xp̄o ba ptizato aꝑti ſunt celi. Tertio cōſiderāda eſt cir ca efficaciaꝫ baptiſmi reſeratio ianue regni cele ſtis: ꝑ quā intramꝰ baptizati q̄ priꝰ hoī preclu ſa fuerat ꝑ peccatū. vnde baptizato xp̄o aperti ſunt celi. vt oſtenderet̉ ꝙ baptizatis patꝫ via ī celum. Notandū ꝟo in hac ꝑte ꝙ celum aper tum eſt Ieſu orante: in quo xp̄s dedit exēplum ẜm Nico. de lira. Ꝙ in receptiōe ſacramentorū debet mens noſtra in deū eleuari. Uel vt detur intelligi ẜm Chryẜ. ſuꝑ Matth̓. Ꝙ hoc ipſu ꝙ ꝑ baptiſmū celū aperit̉ credentibus ē ex vir tute oratiōis xp̄i. Ideo dicit̉ apertū eſt ei celi id eſt omnibus ꝓpter eum. ¶ Secundum ex cellēs ſignū quod apparuit in baptiſmo chriſti dicit̉ ſpūſſancti deſcenſio. Deſcendit em̄ ſpiri tuſſanctus corꝑali ſpecie ſicut columba in ip̄m vt dicit̉ Luce. iij. c. Hoc ꝟo conuenient̓ eſſe fa ctum inquit Chryẜ. Qm̄ quicqͥd factum eſt baptiſmo xp̄i ꝑtinet ad myſterium omniū qu poſtmodum erant baptizandi. Omēs aūt qui ipyſteriū baptiſmo xp̄i baptizant̉ ſpūmſanctū recipiunt niſi ficte accedāt. ẜm illud Matth̓. iij. cā. Ip̄e vos baptizabit in ſpūſancto. Aduertenduꝫ ta men eſt in hoc loco. qꝛ Augꝰ. dicit li. xv. de tri. Abſurdiſſimū eſt dicere ꝙ xp̄s cū eſſet iam tri ginta annorū accepiſſet ſpūmſanctū. Sed veīt ad baptiſmū ſicut ſine peccato ita nō ſine ſpiri tuſancto. Si em̄ de Iohanne ſcriptum eſt ꝙ re plebit̉ pūſancto ex vtero matris ſue. qͥd de ho mine xp̄o dicendū eſt: cuius carnis ip̄a conce ptio non carnalis ſed ſpūalis fuit. Nunc gͦ. id ē in baptiſmo corpus ſuuꝫ.i. eccl̓am p̄figurare di gnatur. in qua baptizati p̄cipue accipiūt ſpūm ſanctum. Sciendū ad hoc qꝛ vt dicit Augꝰ. li. ij. de trini. Spūſſanctus deſcendiſſe dicitur ſu per xp̄m ſpecie corꝑali. ſicut columba. nō qꝛ ip ſa ſubſtantia ſpūſſancti videret̉ qͥ eſt inuiſibilis neqꝫ ita ꝙ illa viſibilis creatura in vnitatem ꝑ ſone diuine aſſumeret̉. neqꝫ em̄ dicit̉ ꝙ ſpūſſan ctus ſit columba ſicut dicit̉ ꝙ filiꝰ dei eſt hō ra tione vnionis. Dicit̉ gͦ ſpūſſanctus deſcendiſſe ſuꝑ xp̄m inſpecie columbe rōe columbe ſignifi cantis ſpūmſanctū. Quare aūt apparuit in colū be ſpecie: triplex ratio aſſignat̉ a ſancto Tho. Primo ad ſignificandū diſpoſitionē que reqͥri tur in baptizato: que eſt vt nō fictus accedat ſi vult ſpūmſanctū reciꝑe. hoc aūt denotat colū ba que eſt animal ſimplex: aſtutia ⁊ dolo carēs Unde dicit̉ Mat. x. c. Eſtote ſimplices ſicut columbe. Secūdo apparuit ſpūſſanctus in ſpe cie columbe ad ſignificandū effectum ꝓprium baptiſmi: qͥ eſt remiſſio peccatoꝝ ⁊ recōciliatio ad deum. Columba em̄ eſt aīmal manſuetū. Et ideo ſicut Chryẜ. dicit ſuꝑ Mat. In diluuio apparuit hoc aīmal ramū ferens oliue ⁊ cōmu nem orbis terrarū tranquillitatē annūciās. Et nūc etiam colūba apparet in baptiſmo liberatio nem nobis demonſtrās. Tertio apparuit ſpiri tuſſanctus in ſpecie colūbe ſuꝑ xp̄m baptigatū ad ſignificandū cōmunem effectū baptiſmi: qui eſt cōſtructio eccl̓aſtice vnionis. Colūba enim eſt aīmal cōgregabile ⁊ amicabile. Un̄ ⁊ Can. v. dicit̉ de eccleſia. Una eſt colūba mea. Pro pter dicta necnō ⁊ ꝓpter ſequētia de voce pa tris audita pleriqꝫ ſcire cupiūt. vtrū ſpecies ſi ue voces in qͥbus apparuit pater vel fllius vel ſpūſſanctus ſint adminiſtrate ꝑ an gelos. Et re ſpondet Alexander de ales in. j. volumīe ſūme ſequēdo Augꝭ. in. iij. de tri. Ꝙ oēs apparitiōes tam noui qͣꝫ veteris teſtamēti excepta illa appa ritione qua filius apparuit in carne per angelos ſunt adminiſtrate. vnd̓ ſpecies ⁊ voces ꝑ ange los formate ſunt. Si aūt quereret̉ quare ſpūſſā ctus nō formauit illā columbā vel pater voceꝫ immediate? Reſpōdet Alexander ꝙ hoc perti net ad excellentiā diuinam ⁊ etiā ad excellētiaꝫ rational̓ creature. Ad excellentiam quippe diui nam ꝑtinet oꝑari ꝑ miniſtrū in his in qͥbus po teſt miniſter. Ad excellentiam etiā miniſtri ꝑti net miniſtrare creatori in qͥbus poteſt. Un̄ cuꝫ angeli ſuꝑiorem habent deum. Inferiores cor porales creaturas pares ratiōales cōpetit ⁊ ſi bi ⁊ creatori vt ſint medij in admīſtratiōe crea rurarū corꝑalium ⁊ ratīonabiliū. Vnde etiam

ſicut dicit Augꝰ. In oꝑibus miraculoſis ſunt miniſtri angeli qͣꝫtum ad ea que poſſunt. vt eſt p̄parare materiam: vel hmōi. Nam non omīa ſubiecta ſunt potentie angelice. Unde etiaꝫ in oꝑe incarnatiōis fuerūt angeli nuncij. Et etiaꝫ in oꝑibus iuſtificatis ſunt angeli medij in his que poſſunt. vt eſt excitare intellectum vel affe ctum. ⁊ etiā in generali reſurrectōe in collectōe puluerū. Cōgruit ergo ſuꝑiori oꝑari per mini ſtrum. Competit etiā miniſtro habere auctori tatem reſpectu eorū que infra ip̄m ſunt. Unde cum aſſumit̉ corꝑalis creatura irrationalis ad oſtendendū ꝑſentiam diuinā competit vt admi niſtret̉ ꝑ angelicā tanqͣꝫ mediam inter ipſam et ſuū creatorem. Sed cōtra iſta poſſet quis obij cere ꝙ carnem in qua apparuit xp̄us filiꝰ dei nō formauit angelus: ſed immediate ip̄e deꝰ. ergo columbā in qua apparuit ſpūſſanctꝰ nō debuit formare angelus: ſed immediate ip̄e deꝰ. Ad hͦ dicit Alexāder ꝙ nō eſt ſimile. qꝛ caro illa fuit aſſumpta in vnitate ꝑſone. Vnde xp̄s vnieba tur illi carni nobiliſſima vniōe. Nec in illa vni on congruebat vt eſſet principiuꝫ alia natura qͣꝫ diuina cui vniebat̉: ſed ab eo moueret̉ ⁊ for maretur cui vniebat̉. Angelus etiam in his q̄ ordinabant̉ immediate ad reconciliationē hu mani generis nō debuit eſſe medius: ſed ſolū il le qui debebat eſſe mediator qui.ſ. erat deus et hō. Et ideo in formatiōe corꝑis xp̄i vel in ad miniſtratione eorū que in ꝑſona xp̄i agebantur nō debuit eſſe angelus adminiſtrator: ſed ſolus ille qui erat mediator. Ille aūt ſpecies in quibꝰ apparuit pater vel ſpūſſanctus nō fuerūt vnite ei ita vt ex illis ⁊ ſpūſancto fieret vnum in ꝑſo na. Nec ordinabant̉ niſi ad oſtendendā preſen tiam ip̄ius dei.ſ. pr̄is vel ſpūſſancti. Unde me diāte alia creatura nobiliori potuit mouere hu iuſmodi creaturā aſſumptā ad oſtendēdā ſuam p̄ſentiam.ſ. mediante creatura angelica. Orit̉ tamē hic difficultas q̄dam. qꝛ ſi illas ſpēs ⁊ vo ces formauit ⁊ mouit angelus ⁊ vniebat̉ illis ſi cut motor. ergo in illis ſpeciebꝰ non poterat ve re dici mitti vel apparere ſpūſſanctus aut loqui pater: ſed potius angelus. Soluit hͨ oīa Augꝰ. in. iij. de trini. ꝙ licet angelus eſſet ille qͥ forma ret voces illas ⁊ ſpecies. qꝛ tamē non in ꝑſona ſua: ſed in ꝑſona dn̄i loquebat̉. nec p̄ſentiā ſuā ſed p̄ſentiā domī demōſtrabat. Ideo dicit̉ non angelus ſed ſpūſſanctus apparere ⁊ pat̓ loqui. qꝛ omīa hec ſunt ad indicandā p̄ſentiā domī et nō angeli. Ex p̄miſſis inſurgit dubitatio q̄dam ſcꝫ qualit̓ ſpūſſanctus dicat̉ eſſe in illis ſenſibi libus creaturis in qͥbus apparuit? Ad quod ita dicit Alexander. Ꝙ deus in creaturis irratio nabilibus dicit̉ eſſe duplicit̓. Uel ſicut cauſa in effectu. vel ſicut ſignatū in ſigno. Sicut cā ī effe ctu d̓r eſſe generaliter in oībus creaturis eſſen tialiter p̄ſentialiter ⁊ potētionalit̓. qꝛ ip̄e habꝫ eſſe in eis ſicut tenēs in eſſe ⁊ regens eas. quia quelibet creatura qͣꝫtum ad hoc recipit influen tiam a deo. aliter tenderet in nihilū. Sicut autē ſignatū in ſigno dicit̉ eſſe duplicit̓. Nam eſt qd̓ dam ſignū quod eſt in creatura irrationali a na turā: Quoddā ex inſtitutiōe. Ex natura dicit̉ omīs creatura irrationalis eſſe ſignū totius tri nitatis qͣꝫtum ad cōditiones penes qͣs determi natur veſtigiū trinitatis que ſunt in oībꝰ crea turꝭ. Sicut eſt vnitas veritas bonitas natura lis modus ſpecies ⁊ ordo ⁊ hmōi. penes q̄ de uenit̉ in cognitionē trinitatis qͦ ad ea que ſunt appropriata ꝑſonis. Et hoc modo ſicut in veſti gio vel ſigno naturali impreſſo a creatore dicit̉ eſſe tota triuitas in omībus creaturis. Ex inſti tutione etiā dicit̉ aliqn̄ creatura eſſe ſignū pre ſentie creatoris. Et hoc mō nō dicit̉ deus eſſe ī omībus irrationabilibꝰ creaturis: ſed in aliqui bus. Nam eſt quoddā ſignū inſtitutū ad ſigni ficandā p̄fentiam diuinā quo ad aliqueꝫ effectū ⁊ hoc ſimplicit̓ ⁊ nō ad tempus. ſicut eſt in ſa cramentis que inſtituta ſunt ad ſignificandā p̄ ſentiā diuinam ſiue ſpūmſanctū qͦ ad aliqueꝫ eſ fectum gr̄e. Unde quotienſcūqꝫ tranſeunt ꝟba ſuꝑ elementū ad hoc inſtitutū eo modo quo in ſtitutū eſt habet ratiōꝫ ſacramēti. Unde ſacra mentū baptiſmi inſtitutū eſt in aqua vt ſemper habeat fieri in aqua ⁊ nō in alio elemento. ⁊ ſic de alijs. Et hoc modo dicit̉ deus eſſe in ſocͣmē tis alio modo qͣꝫ in creaturis alijs irrationabili bus. Vnde p̄ter illū modū quo eſt ibi ſicut cau ſa in effectu eſt etiā ſicut ſignatū in ſigno. et ad hoc ſpecialit̓ ⁊ ad ſemꝑ inſtituto. Eſt aūt aliud ſignū inſtitutū ad ſignificandā p̄ſentiā diuinā. no qͣꝫtum ad omne tempꝰ: ſed qͣꝫtuꝫ ad aliquod tempꝰ. Et hoc modo dicit̉ fuiſſe ſpūſſanctus ī colūba. flatu ⁊ igne qn̄ apparuit ſuꝑ xp̄m ⁊ ſi per apl̓os. Nō em̄ colūba aſſumpta ſignū erat naturale: ſed inſtitutū a deo ſiue a ſpūſancto ad ſignificandā p̄ſentiā ſuam nō ſemꝑ: ſed ad tem pus.ſ. qͣꝫdiumā ſit ſuꝑ xp̄m. Et ip̄a aſſumptio ad hoc demonſtrandū erat eius inſtitutio. Et qͣꝫdiu fuit aſſumptio. tamdiu fuit ſignuꝫ. Erat ergo ſpūſſanctus in columba ſicut ſignatum in ſigno inſtituto ſiue aſſumpto ad tempꝰ ad eius p̄ſentiā demonſtrandaꝫ. In xp̄o aūt erat deus non ſolum ſicut in ſigno: ſed ſicut vnitus carni vnitate ꝑſonali. ⁊ hoc nō ad tempꝰ: ſed ad ſem per. Et hic eſt modus ſingularis qͥ non reperi tur in alia creatura. Sed nō admittūt que dicta ſunt pleriqꝫ curioſi dicentes. ꝙ cum eque nobi lis ſit ꝑſona ſpūſſancti ſicut ꝑſona filij. ergo in

eque nobili creatura debuit manifeſtari ſpirit ſanctus ſicut manifeſtatus eſt filius. Ad qd̓ ita reſpondet Alexander. ꝙ aſſumptio carnis non ordinabat̉ ſolū ad oſtendendā p̄ſentiam filij in carne: ſed ad ſatiſfaciendū ꝓ humano genere et ad reconciliandū humauuꝫ genus deo. Opo tuit autē ꝙ ille qui ſatiſfaceret eſſet deus ⁊ hō. deus qͥ poterat ⁊ homo qͥ debebat. Similit̓ vt ille qui erat mediator inter deum ⁊ hominē eſſꝫ deus ⁊ homo. Et ideo filius apparuit vt vnit illi nature ꝓ qua debebat ſatiſfacere. Sꝫ aſſum ptio colūbe ſiue alterius creature nō ordinabꝫ tur: niſi ad oſtendēdam p̄ſentiam ſpūſſancti ad teſtimoniū inhabitatōis xp̄i vel apoſto os ex Unde erat in illa creatura vt p̄diximus ſicut ſi gnatum in ſigno nō in vnione ꝑſone. Quia er go nihil eſt ꝑfecte deo vnibile niſi beatificabile ⁊ hoc ſolum eſt ſubſtantia rational̓ ꝑ quā debe bat fieri redemptio ⁊ recōciliatio. Ideo filiꝰ ap paruit ſolum in creatura rationali ⁊ nō quacū qꝫ: ſed reparabili. Sed ſignationi ſiue demon ſtrationi pure. magis cōuenit creatura irratio nalis qͣꝫ rationalis. ne forte crederet̉ vnita vni tate ꝑſonali ſicut filius. Et ideo ſpūſſanctus ap paruit in creatura irrationali tm̄. Inſuꝑ ꝯgru bat vt ſicut erat diſtinctio ꝑſonarum ita eſſꝫ di ſtinctio ſignorū. vnde qꝛ filius apparebat in na tura humana nō debuit ſpūſſanctus apparere ī illa nec in angelica. qꝛ nō erat vnibilis. ¶ Ter tium excellens ſignum quod apparuit in bapti ſmo xp̄i dicit̉ paterne vocis auditio. Audita quippe fuit vox patris dicentis. Hic eſt filius meus dilectus. ſnaturalis. Alij autem ſunt ac optiui in quo mihi bene complacui. id eſt in ē voluntas mea complebit̉ de ſalute generis hu mani. Ubi claret ꝙ in baptiſmo xp̄i tota trini tas apparuit. vt dicit Nicolaus de lira ſuper.j. ca. Marci. Pater in voce. ſpūſſanctus in co lumbe ſpecie ⁊ filius in carne. Et ꝑ talem appa ritionem trinitatis demonſtratuꝫ fuit ꝙ bapti ſmus quo baptizant̉ fideles conſecrat̉ in inuo catione ⁊ ꝟtute trinitatis. ẜm illud Mat. vlt̓. Euntes docete omēs gentes baptizātes eos in nomīe patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. Hylarius aūt ſuꝑ Mattheū ita pulchre loquit̉. Suꝑ Ieſuꝫ baptizatū deſcendit ſpūſſanctus ⁊ vox pris au dita eſt dicentis. Hic eſt filius meus dilectꝰ. vt ex his que conſummabant̉ in xp̄o cognoſcere mus poſt aque lauacrū ⁊ de celeſtibus ꝑtibus ſanctum in nos ſpūm aduolare ⁊ paterne vocꝭ adoptione dei filios fieri. Notanduꝫ ꝟo hic eſt ꝓpter vocabulū apparitionis ẜm Alexandruꝫ in pͥmo ſumme Ꝙ apparitio aliqn̄ dicit̉ manife ſtatio facta in aliquo effectu intelligibili oblato intellectui. Et ſic dicit̉ Sap̄. j. c. Apparet auteꝫ his qͥ fidem habent in illum. Secūdo apparitio dicit̉ manifeſtatio facta in aliqua ſimilitudine corꝑali oblata imaginationi. Et hoc mō dicit̉ Matth̓. ij. ca. Angelus domī apparuit in ſom nis Ioſeph. Tertio dicit̉ apparitio manifeſta tio facta in aliqua ſimilitudine corꝑali ſenſibili oblata viſui. ⁊ ſic vſitato modo dicit̉ apparitio Quarto modo apparitio dicit̉ manifeſtatio fa cta in aliquo ſigno ſenſibili rep̄ſentato ſenſui ſi ue illud ſignum ſit viſibile ſiue audibile. Et hͦ modo apparuit pater in voce in nouo teſtamen to. Inſuꝑ ſciendū vt inquit ſanctus Thomas Ꝙ filius ⁊ ſpūſſanctus qͥ ſunt ab alio dicuntur nō ſolum apparere: ſed etiam viſibilit̓ mitti Pa ter aūt. qꝛ non eſt ab alio apparere qͥdem poteſt ſed viſibilit̓ mitti nō poteſt. Quis igit̉ tam in eptus tam durus aūt tam ꝑtinax de cetero pre ſumat eſſe vt non humili corde ſuſcipiat que de ꝑſonarū diuinarū numero origine ⁊ ꝓprietate fradunt̉. de celis ad nos veritas iſta deſcendit. Nec doceri potuit a thalete mileſio vno ex ſe ptem ſapientibus aſtrologo ⁊ philoſopho. nō ab eius auditore. Anaximandro. Non ab iſti us diſcipulo. Anaximane. Non a diſcipulo Anaximanis. Anaxagora. Non ab Arche lao diſcipulo An xagore. Non a famoſiſſimo ſocrate ab Anaxagora inſtructo. Non a Pla tone diſcipuio Socratis. nō deniqꝫ ab Ariſto tele auditore Pratōnis. qui oēs ſucceſſiue ſcho lam tenuerūt vnus poſt aliū. Non ab omnibꝰ hmōi philoſophis credimus ⁊ ſimpliciter con fitemur pr̄em filium ⁊ ſpūmſanctū tres ꝑſonas ⁊ vnam eſſentiā qm̄ dignatus eſt deus clemen tia ⁊ pietate ſua nobis iſta reuelare. O quātus error vtiqꝫ deteſtandus illorū qui fabulaꝫ nar rare nos putant. cum xp̄i myſteria p̄dicamus. cum loqͥmur de ꝑſonis diuinis. dum ſacrū ba pti ſma ianuam eſſe celeſtis regni docemꝰ. Ec ce baptizat̉ xp̄us a Iohanne. et tanta de ſuper nis offer̄t ſe teſtimonia diuinitatis ſue. Quare letent̉ cuncti fideles ex aqua ⁊ ſpūſancto rege nerati. ſperantes ꝑ chriſtianā vitam indubitā ter poſſe ad eternam beatitudineꝫ ꝑuenire. Ad quam nos ꝑducat filius dei qͥ cum pr̄e ⁊ ſpiri tuſancto viuit in ſecula ſeculorū. Amen. ¶ Sermo vndecimus. de ieiunio fa me et temptatione xp̄i pro prima do minica in quadrageſima. Uctus eſt ieſuſ in deẜtum a ſpū vt temptaret̉ adia bolo. Scribunt̉ hec verba Matt. iiij. ca. Docuit nos exemplo ſuo dn̄s noſter ie ſus xp̄us equo animo ferre queqꝫ ardua ⁊ dif e 2

ficillima ſi cupimus ad regna celeſtia ꝓperare. qm̄ vt inquit Gregorius ī omelia. Ad magna pͥmia ꝑueniri nō poteſt: niſi ꝑmagnos labores Et Hiero. ad Paulinū. Nihil ſine magͦ labore dedit hͨ vita mortalibꝰ. Ob qd̓ doctor gentiuꝫ ⁊ vas electiōis dicebat Act̉. xiiij. ca. Oportet nos ꝑ multas tribulatiōes intrare in regnuꝫ ce lorū. At ⁊ ip̄e redemptor oīm Mat. xj. ca. aſſe rit. Regnū celorū vim patit̉ ⁊ violēti rapiūt il lud. Qd̓ ſuo mō ꝓtulit Seneca in fragedijs di cens. Nō eſt moll̓ eterris ad aſtra via. Igitur dei filiꝰ poſtqͣꝫ baptizatꝰ eſt deẜtum petijt: vbi qͣdraginta diebꝰ ⁊ noctibꝰ ieiunauit. Et cū eſu riret aggreſſus eſt illū Sathanas. varijſqꝫ tem ptationū p̄lijs eum credidit ſuꝑare. qd̓ cū face re nequijſſet ꝯfuſus abſceſſit: ⁊ xp̄o dn̄o angeli miniſtrabāt. Quare vt hͨ oīa clarius intelligāt̉ noſqꝫ ꝓmptiores reddamur ad pnīe cruceꝫ tol lerandū atqꝫ animoſius cōfligamꝰ cū hoſte ma ligno. In pn̄ti ẜmōe de ieiunio fame ⁊ tempta tione xp̄i dicemus: vbi tria myſteria inducimꝰ ¶ Primū d̓r abſtinentie (ꝯtemplāda. Tertiū victorie ¶ Scd̓m pugnę. ¶ Quare xp̄s cōuerſatus eſt inter ho mines et quare nō ſꝑduxit auſteram vitā et cur voluit ieiunare. ¶ Ci. I. Fimum myſte rium ꝯtemplanduꝫ d̓r abſtinētie. de quo dicit Mat. Ductus eſt Ieſus in deẜtū. qd̓.ſ. ẜm glo. eſt inter hierl̓m ⁊ hieri cho ſcd̓o lapide diſtans a iericho iuxta aquas ab Heliſeo ſanatas. ⁊ arabes ſtant ibi. Et inde diſcurrebāt ⁊ occidebāt tranſeūtes. Iuxta qd̓ dn̄s ſcripſit ꝑabolam de illo qui iter faciebat a hierl̓m ī iericho. Lu. x. ca. Et mō d̓r quaranta na. Ductꝰ aūt Ieſus in illud deẜtū a ſpūſācto. vt dicit Gregꝰ. in omcl̓. qd̓ exp̄ſſe Lucas. c. iiij ꝑfitet̉. Inqͥt em̄. Ieſus plenꝰ ſpūſancto egreſ ſus eſt a iordane ⁊ agebat̉ a ſpū in deẜtū. Et cū ieiunaſſet qͣdraginta diebꝰ ⁊ qͣdraginta noctibꝰ poſtea eſurijt. Lucas aūt dicit. ⁊ nihil māduca uit ill̓ diebus. Ubi ꝓ ampliori intelligētia tria dubia oriunt̉. ¶ Primū eſt de xp̄i ꝯuerſatione. ¶ Secundū de xp̄i manducatione. ¶ Tertiū de xp̄i ieiunatiōe. ¶ Primū dubiū eſt de xp̄i ꝯuerſatōe. q̄re.ſꝫ nō fuit ſꝑ in deẜto ⁊ ſolitudine: ſꝫ voluit int̓ hoīes ꝯuerſari. Ad qd̓ rn̄det ſctūs Tho. in. iij. ꝑte. q. xl. Ꝙ ꝯuerſatio xp̄i talis debuit eſſe vt cōueni ret fini incarnatiōis ẜm quā venit in munduꝫ. Uenit aūt in md̓m. Prīo qͥdē ad manifeſtādaꝫ veritatē: ſicut ip̄e dicit Ioh̓. xix. c. In hͦ natus ſum ⁊ ad hͦ veni in md̓m vt teſtimoniū ꝑhibeā veritati. Et ideo nō debebat ſe occultare vitam ſolitariā agens: ſꝫ in publicū ꝓcedere publice p̄ dicando. Un̄ Lu. iiij. c. dixit illis qͥ volebāt eū detinere. Quia ⁊ alijs ciuitatibꝰ oportꝫ me euā gelizare regnū dei: qꝛ ideo miſſus ſuꝫ. Secūdo veīt xp̄s in mūdū ad hͦ ꝙ hoīes a pctō lib̓aret. ẜm illud. j. ad Thimo. j. c. Xp̄s Ieſus venit in hūc md̓m peccatores ſaluos facere. Et ideo vt Chryẜ. dicit. Licet in eodem loco manēdo poſ ſet oēs ad ſe attrahere vt eius p̄dicatiōꝫ audi rent. nō tn̄ hͦ fecit. p̄bens nobis exemplum vt ꝑ ambulemꝰ ⁊ reqͥramus ꝑeuntes. ſic̄ paſtor oue ꝑditam ⁊ medicus accedit ad infirmū. Tertio venit xp̄s in md̓m vt ꝑ ip̄m habeamꝰ acceſſum ad deū. vt d̓r ad Ro. v. c. Et ita familiarit̓ cum hoībꝰ ꝯuerſando ꝯueniēs fuit vt oībus fiduciā daret ad ſe accedēdi. Et hͦ d̓r Mat. ix. ca. Fa ctum eſt diſcūbente eo in domo: ecce publicant ⁊ peccatores veniētes diſcūbebāt cū Ieſu ⁊ di ſcipul̓ eiꝰ. Suꝑ q̄ ꝟba Hiero. ait. Uideāt pec catores publicanū a peccatis ad meliora ꝯuer ſum locū inueniſſe pnīe. Et ob id etiā ip̄i nō de ſperent ſalutem. Sed ꝯͣ dicta poſſet qͥs arguere on̄dens ꝙ xp̄s debuit ſolitariā agere vitā Pri mo qꝛ oportebat ip̄m on̄dere ſe nō ſolū hoīeꝫ: ſ etiam deū. Sꝫ deū nō ꝯuenit cū hoībꝰ ꝯuerſa ri. Dr̄ em̄ Daniel̓. ij. c. Exceptis dijs quoꝝ no eſt cū homībus ꝯuerſatio. Et ph̓s dicit ī. j. po litice. Ꝙ ille q̄ ſolitarius viuit aūt eſt beſtia.ſ. ſi hoc propter ſētētiam faciat. aut eſt deus ſi hoc faciat ꝓpter contemplandā veritatem. gͦ vid̓ꝫ ꝙ non debuit xp̄s cum hoībꝰ ꝯuerſari: ſꝫ ſolita rius viuere. Scd̓o debuit xp̄s vitā ꝑfectiſſima ducere. ꝑfectiſſima aūt eſt vita ꝯtēplatiua. Ad vitam aūt ꝯtemplatiuā maxime cōpetit ſolitu do. ẜm illud Oſee. ij. c. Ducam eū in ſolitudīeꝫ ⁊ loqͣr ad cor ęius. gͦ videt̉ ꝙ xp̄s debuit ſolita riam ducere vitā. Tertio ꝯuerſatio xp̄i debuit eſſe vniformis. qꝛ ſꝑ in eo debuit apparere qd̓ ē optimum. ſꝫ qn̄qꝫ xp̄s ſolitaria loca q̄rebat turꝭ bas declinans. vt Remigius dicit ſuꝑ Mat. Tria refugia legit̉ dn̄s habuiſſe. Nauim. mo tem ⁊ deẜtum. ad quorū alteꝝ quotienſcūqꝫ a turbis compͥmebat̉ ꝯdeſcendebāt. gͦ ſꝑ debuit̉ ſolitariā vitā agere. Ad pͥmū argumentū rn̄det ſanctus Tho Ꝙ xp̄us ꝑ humanitatē ſuam vo luit manifeſtare diuinitatē. Et ideo cū hoībus ꝯuerſando qd̓ eſt ꝓpͥum hoīs manifeſtauit di uinitatē ſuam p̄dicando ⁊ miracula faciēdo: ⁊ innocent̓ ⁊ iuſtę inter homīes ꝯuiuēdo. Ad ſe cundū argumentū d̓r ꝙ vitā ꝯtemplatiua ſim plicit̓ eſt melior qͣꝫ actiua q̄ occupatur circa cor porales actꝰ. Sed vita actiua ẜm quā aliqͥs pͥ dicando ⁊ docendo ꝯtemplata alijs tradit eſt ꝑ fectior qͣꝫ vita q̄ forum ꝯtemplat̉. qꝛ talis vita

p̄ſupponit abundantiā ꝯtemplationis. Et ideo xp̄us talem vitā elegit. Ad tertiū ꝟo dicimus ꝙ xp̄s voluit dare exemplū p̄dicatoribꝰ qͥ non ſꝑ debent eſſe in publico. Ad hoc aſſignari pn̄t tres ratiōes. qꝛ xp̄us qn̄qꝫ retraxit ſe a turbis. Prima rō fuit ꝓpter corꝑalem qͥetem. Un̄ ſcri bitur Mar. vj. c. ꝙ dn̄s dixit diſcipul̓. Uenite ſeorſum in deẜtum locū ⁊ requieſcite puſillum Erant em̄ qͥ veniebant ⁊ redibant multi: et nec ſpaciū manducandi habebāt. Scd̓a rō fuit ꝓ pter orationē. Hinc Lucas. c. vj. inqͥt. Exijt in montem ſolus orare ⁊ erat ꝑnoctans in oratiōe dei. Ubi dicit Ambro. Ꝙ ad p̄cepta ꝟtutꝭ ſuo nos informat exemplo. Tertia rō quare xp̄us qn̄qꝫ retraxit ſe a turbis fuit vt doceret fauorē humanū vitandū. Vnde ſuꝑ illud Mat. v. c. Uidens Ieſus turbas aſcēdit in montē. vt per hoc ꝙ nō in ciuitate ⁊ foro: ſꝫ in monte ⁊ ſolitu dinc ſedit. erudit nos nihil ad oſtentatiōꝫ face re. ⁊ a tumultibus abſcedere maxīe cū de neceſ ſarijs oporteat dīſputare. ¶ Scd̓m dubiuꝫ eſt de xp̄i manducatiōe cur vicꝫ xp̄us nō ſꝑ auſte ram vitam duxit. vt Iohānes baptiſta. nec ieiunauit: ſꝫ manducauit ⁊ bibit etiā cuꝫ publi canis ⁊ peccatoribꝰ. Ad quod ita rn̄det ſanci Tho. Ꝙ conuenientiſſimū eſt cū quis cuꝫ alij ꝯuerſatur: vt ſe illis in conuerſatiōe cōformet ẜm illud. j. ad Chorin. ix. ca. Omībus omīa fa ctus ſum. Quare xp̄s ꝯuerſans cū hoībus ꝓ pter illorū ſalutem. voluit ſicut ceteri in cibo ē potū ſe habere. Sicut em̄ licita ⁊ laudabil̓ ē vi ta illius qͥ a ꝯſortio hoīm ſegregatus abſtinen tiam ẜuat. ita ⁊ vita alterius qͥ in ſocietate poſ tus manducat ⁊ bibit. Nam abſtinentiā cibi et potus nō ꝑ ſe ꝑtinet ad ſalutē. ẜm illd̓ ad Ro. xiiij. c. Regnū dei nō eſt eſca ⁊ potus. ¶ Ter tium dubiū erat d̓e xp̄i ieiunatiōe. Cur voluit in deẜto xp̄s ieiunare. Nō eſt dicendū ꝙ ad re frenandā ſenſualitatem: q̄ erat ꝑfecte obediens rationi. nec ad eleuatiōꝫ mentis que erat vnita deo ꝑfecte. nec ad ꝟtutes acqͥrendas que erāt omēs in ip̄o. Ergo ieiunauit ꝓpter nr̄m exem plum. Vnde Chryẜ. ſuꝑ mat. inqͥt. Vt diſcas qꝫ magnū bonum eſt ieiuniū ⁊ qualit̓ ſtatutuꝫ eſt aduerſum diabolū. ⁊ qm̄ poſt baptiſmū nō laſciuie ſed ieiunio oportet intēdere. ip̄e ieiuna uit nō eo indigens: ſꝫ nos inſtruens. Quare au tem tanto numero ieiunauit. Rō eſt ẜm Chry loſto. Ne minor videat̉ moyſe ⁊ helia qͥ tot die bus ieiunauerunt. nec vlterius ꝓtraxit. ne dia bolus ip̄m ſupra hoīem aliqͥd exiſtimaret dum eximios ꝓphetarū in qͣꝫtitate dierum ſuꝑaret. Sed hic q̄runt nōnulli cū xp̄s nil comederet il lis qͣdraginta diebus ⁊ qͣdraginta noctibꝰ ⁊ nō eſurierit. A quo facta fuit illa ſuſtētatio vt nō eſuriret: Et ad hoc dicere poſſumꝰ ꝙ tribus de cauſis pōt aliqͥs non ſentire famem. Primo ex redundantia gl̓e aīme in corpus ẜm ꝙ dat̉ cor pori aliqua qͣlitas glorioſa ꝑ modum habitus vel diſpoſitionis vt ſit impaſſibile. ⁊ ſic erit in beatis ꝑ modum habitus immanentis. Vnde Apocal̓. vij. ca. dicit̉. Non eſuriēt neqꝫ ſitient̓ amplius. Et ſic potuit fuiſſe in xp̄o. vt ſicut di miſit gloriā aīme redundare in corpꝰ qͣꝫtum ad claritatē in tranſfiguratiōe ꝑ modū diſpoſitōis tranſeūtis ⁊ nō immanentis. ita agere poterat qͣꝫtum ad impaſſibilitatē humidi a calore. Se cūdo pōt aliqͥs non ſentire famē ex aliqua ꝟtu te cibi p̄aſſumpti fortificantis humidū radica le ⁊ ſpeciei ꝟtutem. ⁊ hͦ ſiue illa ꝟtus ſit natura lis illi cibo ſicut erat in ligno vite. vel ſuꝑnatu raliter data. ſicut in cibo data Helie. iij. Regꝭ. xix. c. In cuius fortitudine ambulabat quadra ginta diebus ⁊ qͣdraginta noctibꝰ. Sic potuit̉ eſſe in xp̄o ꝙ p̄aſſumpſiſſet aliquē cibū cui tal̓ ꝟtus fuit diuinitus data. Tertio pōt continge re ꝙ aliqͥs non ſentiat famem ex ſuſpēſiōe actio nis caloris naturalis ꝑ ꝟtutem deitatis imme diate ita ꝙ vita remaneat. nulla ex ſuꝑioribus cauſis exiſtente. Et hͦ fuit diuine ꝟtuti ſoluꝫ in xp̄o cuius eſſe diuinū erat eſſe exiſtere illiꝰ ho minis. Si ꝟo diceret̉ ꝙ exquo xp̄us nō eſurie bat ieiunando nō p̄buit exemplū penalitatis ⁊ patīe? Reſpōdemus ꝙ hoc nō ſequit̉. qꝛ poſt ea eſurijt. Inſuꝑ ſicut martyres ꝓpter exceſſuꝫ diuine dilectiōis ⁊ conformatiōꝫ volūtatis di uine ⁊ expectatōꝫ gl̓e qn̄qꝫ nō ſentiebāt tormen ta. nec tn̄ minus merebant̉ aut dabāt exemplū patīe. Ita hic xp̄s. ſed oīs dubitatio ſoluit̉: qꝛ poſtea eſurijt. Contemplare nūc fidel̓ aīa illuꝫ qͥ animantibꝰ cunctis alimenta p̄ſtat: ⁊ vita ꝓ tuo amore fame ac ſiti qͣꝫ ſepius laborante. ⁊ cō patere illi atqꝫ inſpice diligent̓ qͥd p̄cipue trib vicibus inuenit ad comedendū ſiue bibenduꝫ. Eſurijt equidem poſt ieiuniū ⁊ ante mīſterium angelorum non habuit niſi lapides. Eſurijt ad hūc in via dum ex bethania deſcendēs ꝑgebat hieruſalē: ⁊ non inuenit niſi folia ficus. Vrſcri bitur Matth̓. xxj. c. Tandem ſitiuit in cruce. ⁊ oblata fuit ori eius ſpongia aceto plena. que ſi ad ſenſum myſticū referamus cū ꝯtinuo chri ſtus eſuriat ⁊ ſitiat ſalutem noſtraꝫ. Pleriqꝫ ī li lapidea corda omni duricie plena preſentant. nec illū timēt nec diligūt. vt vel timore vel amo re abducant̉ a vitijs. Alij ꝟo folia ſibi ⁊ bona ꝟba ſine fructibus p̄bent. ſicut faciebant pha riſei qͦs redarguit matthei. xxv. ca. dicēs. Ipo crite bene de vobis ꝓphetauit Eſaias. Popu lus inqͥt hic labijs me honorat. cor aūt eoꝝ lon ge eſt a me. Nōnulli inſuꝑ acetum ei porrigunt

ad bibendū. hi ſunt qͥ vel mūdano amore īebri ati. vl̓ vana ſapīa ⁊ curioſitate decepti nō ſolū nō corrigunt ſua delicta: ſꝫ qd̓ grauius eſt detra hunt xp̄o ⁊ impia vba ſiue blaſphema temere loquunt̉ de deo. Aiūt qn̄qꝫ. Si xp̄us in cruce voluit mori. qͥd nobis. imputet̉ ſibi. Si deus erat cur nō abſqꝫ ignominia ſue crucis indulſit humano generi. Et ſimilia ſacrilegis buccꝭ pu blice reſonantes erga xp̄m nulla pietate mouē tur. Opeſſimū genus hoīm. O mētes nequiſ ſime. O deniqꝫ ingratiſſimi peccatores. Suſti nuit ſaluator nr̄ ab vtero ꝟ̓ginis vſqꝫ ad pati bulum crucis tot labores. tot cruciatꝰ ⁊ penas vt qͣꝫtum nos diligebat cognoſceremus. Poſt ꝟo exactos qͣdraginta dies ieiunij ſui voluit ꝓ nobis peccatoribus eſurire. ¶ De temptatiōe xp̄i quare.ſ. diabo lus temptauit eum. qualiter apparu it et cur xp̄s voluit temptari ¶ Ca. II. Ecundū myſte rium contemplandū in hoc ẜmōe di citur pugne. de qua Mattheus ita ſequit̉. Accedens temptator.ſ. diabolus. vt pa tet Lu. iiij. c. dixit ei ⁊cͣ. Ubi tria dubia ſunt de ¶ Primū dicit̉ inductionis.(claranda. ¶ Secundū apparitiōis. ¶ Tertiū rationis. ¶ Primū dubiū declaranduꝫ d̓r inductionis quo.ſ. motiuo diabolus inductus eſt vt tēpta ret xp̄m. ꝟtus nanqꝫ eius demonibꝰ nota erat. Dicit̉ em̄ Lu. iiij. c. Exibāt aūt demonia a ml̓ tis clamantia ⁊ dicentia. qꝛ tu es filius dei. ⁊ ī crepans non ſinebat ea loqui. qꝛ ſciebant ipſu eſſe xp̄m. Mirū gͦ videt̉ ꝙ diabolus chriſtuꝫ temptauerit. nam temptare eſt experimentū ſu mere. qd̓ non fit niſi de re ignota. Ad qd̓ reſpon det ſanctus Tho. iij. ꝑte. q. xlj. Ꝙ ſicut Augꝰ. dicit. ix. li. de ci. dei. Xp̄s tm̄ innotuit demoni bus qͣꝫtuꝫ voluit nō ꝑ id qd̓ eſt vitā eterna: ſꝫ q̄dam tꝑalia ſue ꝟtutis effecta. ex qͥbus quāda ꝯiectura habebant xp̄m eſſe filiū dei. Sꝫ qꝛ rur ſus in eo q̨̄dam ſigna hūane infirmitatis vide bant. nō ꝓ certo cognoſcebāt eſſe filiuꝫ dei. Et ideo diabolus eum temptare voluit. Hinc ait Chryẜ. Ꝙ audiens diabolus in xp̄i natiuitate angelū paſtoribus annūciantem. angeloꝝ mul titudinē iubilantē. Iohannē digito demōſtrā tem. pr̄em in baptiſmate teſtificantē. ſpūmſctm̄ in columbe ſpecie deſcendentē. ⁊ nūc qͣdragīta diebus ⁊ noctibus ieiunantem eū eſſe dei filiū ſuſpicatus eſt Sed poſtmodū vidēs eū eſuriſſe ip̄m eſſe dei filiū plurimū dubitauit. Nō enim credebat poſſe dei filiū eſurire. Et Hylariꝰ ſuꝑ Matth̓. dicit. Temptare xp̄m diabolꝰ non fu iſſet auſus: niſi in eo ꝑ eſuritionis infirmitatem q̄ ſunt hoīs recognoſceret. Et Gregꝰ. exponēs illud Si filius dei es. inqͥt. Quid ſibi vult tal̓ ẜmonis exorſus: niſi qꝛ cognouerat dei filiū vē turum eſſe: ſꝫ veniſſe ꝑ infirmitatem corꝑis nō putabat. ¶ Secundū dubiū declarandū dicit̉ apparitionis. qualit̓.ſ. apparuit xp̄o diabolꝰ in hac temptatiōe. Et ad hoc dicit glo. Oīa q̄ de xp̄i temptatiōe hic dicunt̉ corporeis ſenſibus completa ſunt. Et ẜm quoſdaꝫ credit̉ ꝙ tēpta tor ille fuit lucifer pͥmus peccator: ⁊ maximus temptator. iuxta illud qd̓ ſaluator nr̄ dixit Io. han. xij. ca. Venit em̄ pͥnceps mūdi huius ⁊ in me nō hꝫ quicqͣꝫ. ¶ Tertiū dubiū declarādum dicit̉ rōis. Quare.ſ. xp̄s temptari voluit. Ad qd̓ aſſignant̉ tres p̄cipue ratiōes. Prima fuit ꝓpter nr̄am inſtructiōꝫ. Inſtruxit qͥppe nos vt ſciremus paratam eſſe nobis diaboli pugnaꝫ a qua nullꝰ qͣꝫtumcūqꝫ ſanctus immunis exiſtit. Ideo Hylariꝰ ſuꝑ Mattheū ait. In ſanctifi catis maxime diaboli temptamēta craſſant̉. qꝛ victoria magis eſt ei exoptanda de ſanctis. Et ſapiens Eccleſiaſtici. ij. c. inqͥt. Fili accedēs ad ẜuitutem dei ſta in iuſticia ⁊ timore. ⁊ prepara aīam tuam ad temptationē. Et Augꝰ. ꝯͣ Fau ſtum. Nullus eſt hō tanta iuſticia p̄ditꝰ cui nō ſit neceſſaria temptatio vel ad ꝓficiendū vl̓ ad ꝓbandum. Et Gregꝰ. xxiiij. moral̓. Uſus nr̄i itineris nequaqͣꝫ ꝑagit̉ ſine munere temptatio nis. Hic tamen orit̉ difficultas qm̄ xp̄us tēpta tioni ſe expoſuit: Cum gͦ eius temptatio ſit no ſtrum exemplū. videt̉ ꝙ etiam alij debeāt ſe in gerere ad temptatiōes ſuſcipiēdas. qd̓ tn̄ vide tur eſſe ꝑiculoſum. cū potius temptationuꝫ oc caſiones vitare debeamꝰ. Ad hoc rn̄det ſanctꝰ Tho. ꝙ duplex eſt temptatiōis occaſio. Una qͥdem ex ꝑte homīs: puta cum aliqͥs ſe pctō ꝓ pinquū facit occaſiones peccati non euitans. Et tal̓ occaſio temptationis eſt vitanda. ſic̄ di ctum ē Loth Gen̄. xix. c. Ne ſteteris ī omni re gione circa ſodomam. Alia ꝟo temptatiōis oc caſio eſt ex ꝑte diaboli: qui ſemꝑ inuidet ad me liora tendentibus. ⁊ talis occaſio non eſt vitan da. qm̄ vt inquit Paulus. j. ad Chorꝭ. x. ca. Fi delis deus qui non patit̉ vos temptare ſupr id quod poteſtis: ſed facit cum temptatione ꝓ uentum. Ex hac ꝟo temptatione cū dei adiuto rio deuicta corona victoribꝰ dat̉. Vnde Iaco bi. j. c. dicit̉. Beatus vir qui ſuffert temptatōeꝫ qm̄ cum ꝓbatus fuerit accipiet coronam vite: quā repromiſit deus diligentibꝰ ſe. Secūda ra tio quare xp̄s voluit temptari fuit ꝓpter tēpta torum ꝯſolationē. vt.ſ. temptatis conſolatiōeᶻ daret. Fuit qͥdeꝫ temptatꝰ ſtatī poſt baptiſmi qn̄.ſ. a pr̄e filius fuerat appellatꝰ. ⁊ ſpūſſanctꝰ ī

colūbe ſpecie māſerat ſuꝑ eū. ⁊ celi ſibi viſi ſunt aꝑiri. ⁊ diebus qͣdraginta ⁊ noctibꝰ ieiunaue rat: vt daret̉ intelligi ꝙ ſi aliqͥs temptat̉ ꝓpter hoc nō eſt minus dei filiatiōe dignꝰ. nec ſua pe nitentia deo eſt minus accepta. Tertia rō qua re xp̄s temptari voluit fuit ꝓpter diaboli ꝯfu ſionem. vt ip̄e dolo inuidia ⁊ malicia plenꝰ ſu peratus a xp̄o cōfuſus abiret. ſicut apparebit ī ſequentibus. ¶ Quare xp̄s ſuꝑauit omēs diaboli temptatiōes et de modo illaruꝫ tem ¶ Ca. III ptationum Ertiū myſteriū ꝯtemplandū de dn̄o Ieſu xp̄o dici tur victorie. Uicit nanqꝫ diabolum qͥ ſpūalem hoīem nō ſtatim de peccatis gͣuibu temptat: ſꝫ paulatim a leuioribus incipit. vt ad grauiora ꝑducat. Idcirco de triplici vitio cō natus eſt xp̄m temptare. ¶ Primo de gula. ¶ Secundo de inani gloria. ¶ Tertio de auaricia. ¶ Primo temptauit xp̄m de gula dicēs. Si fi lius dei es: dic vt lapides iſti panes fiant. Hic Hiero. ita loqͥt̉. Uane agis demon. ſi filius dei eſt decipi nō poterit. ſi purus hō: lapides in pa nem ꝯuertere nō valebit. Tn̄ ml̓ta fuit aſtutia diaboli. qꝛ cogitabat intra ſe. Si faciat qd̓ ſua deo: cognoſcam ip̄m eſſe deū. Si nō faciat: ad ducā eū ad p̄ſumptōꝫ faciendi. Nec temptauit eū de cibis delicatis: ſꝫ tm̄ neceſſarijs. qꝛ arbi trabat̉ eum virum bonū qͥ tamen ſi purꝰ homo fuiſſet nō deus p̄ſumens lapides in panes con uertere. vt corꝑali ſue fami ſubueniret. ob hanc inordinationem vitiū gule incurreret. At xp̄s qͥ deus verus erat lapides in panes cōuertere noluit: qd̓ vtiqꝫ facere potuiſſet. quia miracu la fienda erant ad vtilitatē fideliū: non ad inſtā tiam diaboli. nō em̄ diabolus ſupplicat: ſꝫ tem ptat. Anno ꝟo ſequenti pia mater impetrauit ꝙ aquā in vinum conuerteret in chana galileę. Reſpōdit itaqꝫ diabolo xp̄s vt ſic dubiꝰ rema neret atqꝫ deuictus. Scriptum eſt Beut̓. viij. ca. Non in ſolo pane viuit homo: ſꝫ in omī ver bo qd̓ ꝓcedit de ore dei. qd̓ poteſt intelligi de ꝟbo p̄dicato quo aīma viuit ꝑ gratiam. vt ſit ſenſus. Sicut panis eſt cibꝰ corꝑis: ita cibꝰ ſcri pture eſt cibus aīe. Un̄ ⁊ xp̄s dixit Ioh̓. c. vj. Uerba que ego locutus ſum vobis ſpūs et vi ta ſunt. tante efficacie ꝟba xp̄i fuerunt tāqͣꝫ gra uiter doctiſſimeqꝫ ꝓlata vt neſciret diabolꝰ aut ꝯtradicere aut replicare. Quare ꝓceſſit ad id ī quo ſpūales viri quādoqꝫ deficiūt. vt.ſ. aliqua ad oſtentationē oꝑent̉ qd̓ ꝑtinet ad inanc̄ gl̓aꝫ. Ideo ſcd̓o de hoc vitio ip̄m tēptauit. Inquir nāqꝫ Mattheꝰ tunc.ſ. finita pͥori temptatione aſſumpſit eū diabolꝰ. Qd̓ pōt duplicit̓ intelli gi. Uno modo ꝙ ſupra ſe acceꝑit. Et ſic vt dic̄ Gregꝰ. Mens hͦ refugit humana. ⁊ hͦ audiēs expaueſcit. ẜꝫ nō eſt miꝝ ꝙ ꝑmiſit ſe ſic a diabo lo aſſumi. ſi ꝯſideret̉ ꝙ ꝑmiſit ſe a mēbris dia boli.ſ. ex eius inſtigatiōe flagellari ⁊ crucifigi. Alio mō pōt intelligi ꝑ cōcomitatiōꝫ qͣſi dicen do venias mecū. ſicut Mat. xvij. ca. Aſſūpfit Ieſus Petrū Iacobū ⁊ Ioh̓em. Et Lu. xviij Aſſumpſit duodecī diſcipulos ⁊cͣꝭ. Diabolus itaqꝫ aſſumpſit xp̄m. vel pͥmo mō vt dictuꝫ eſt. Et ẜm Chryẜ. Agebat qͣꝫtū in ſe erat vt ab oī bus videret̉. Et xp̄s diabolo neſciēte faciebat vt nemo illū videret. Ul̓ aſſūpſit eū ſcd̓o mō in ſanctā ciuitatē.i. hierl̓m q̄ ſic nominat̉. qꝛ diui no cultui erat deputata. Et ſtatuit eū ſupra pin naculum templi. Quidā dicūt ꝙ pinnaculum erat locꝰ eminēs ſiue pulpitū vbi lex ꝓmulga batur. Nicolaus ꝟo de lira dicit. Ꝙ erat tectū templi quod erat deſuꝑ planū. quia ſic fiebant tunc domus paleſtinorū. Dixit ergo diabolus xp̄o. Si filius dei es mitte te deorſuꝫ. Scriptū eſt em̄.ſ. in psͣ. Angel̓ ſuis deus mādauit de te. vt cuſtodiāt te in omībus vijs tuis. Que ſcri ptura ẜm Augꝭ. de mēbris dicit̉ nō de xp̄o Al legauit ꝟo diabolus ſcripturā. qm̄ in priori pu gna fuerat a xp̄o ꝑ ſcripturā concluſus. Sꝫ ip̄e deus incarnatus iterū ſibi reſpōdit. Scriptuꝫ eſt Beut̓. vj. c. Nō temptabis dn̄m deum tuū Dn̄m qͥs tēptat cū hꝫ naturali auxilio vel rōe qͥd faciat. ⁊ tamē cōmittit ſe ꝑiculo. vt experia tur an deus poſſit vel vellet liberare. Mittere itaqꝫ ſe deorſum ꝑiculū erat ẜm naturā. ⁊ mira culum facere tunc non erat expediēſ. ¶ Tertio diabolus temptauit xp̄m de auaricia. ꝓduxit qͥdem temptationē ad id qd̓ iam nō eſt ſpūaliū viroꝝ ſꝫ carnaliū.ſ. vt diuitias ⁊ gl̓aꝫ mūdi cō cupiſcat vſqꝫ ad ꝯtēptū dei. Et ideo in primis duabꝰ tēptatiōibꝰ dixit. Si filius dei es. nō au tem in tertia: que nō pōt ſpūalibus conuenire. Sequit̉ ergo euangeliſta. Iterū aſſumpſit euꝫ diabolus in montē excelſum: qͥ ẜm aliqͦs diſtat a loco quarantane ſiue ieiunij duobus miliari bus. Et oſtendit ei omnia regnā mūdi. ẜm Cri ſoſto. Non eſt intelligendū ꝙ videret ipſa reg vel ciuitates vel aurum vel argentum. Sꝫ par tes in qͥbus vnumquodqꝫ regnū vl̓ ciuitas po ſita eſt. Diabolus ergo digito demonſtrabat. ⁊ vniuſcuiuſqꝫ regni honorem ⁊ ſtatum ꝟbis ex ponebat. Vel ẜm Rabanū oſtendit quia vani tatem pompe mūdane quam ip̄e diabolus dili gebat qͣꝫ ſpecioſa ſit ⁊ deſiderabil̓ verbis demō ſtrauit. vt ad amandam illā ipſum induceret. e 4

Uel ẜm Origenem oſtendit ei quō ip̄e ꝑ diuer ſa vitia regnabat in mūdanis. in qͥbuſdam.ſ. ꝑ ſuꝑbiam. in qͥbuſdam ꝑ auariciā. in qͥbuſdaꝫ ꝑ luxuriam. vt exemplo multitudinis poſſet ad ꝯſentiendū facilius inclinari. Prima expoſitio magis conſonat lr̄e ſancti euangelij. Propter ea vt ſcribit Lucas. iiij. c. diabolus dixit. Om nia mihi tradita ſunt: ⁊ cui volo do illa. Men titus eſt qui eſt mendax ⁊ pater mēdacij. quia vt inquit Bauid in pſal̓. Domini eſt terra ⁊ ple nitudo eius orbis terraꝝ ⁊ vniuerſi qͥ habitāt ī ea. Et iterū. Tui ſunt celi ⁊ tua eſt terra: orb̓ ter re ⁊ plenitudinem eius tu fundaſti. Menda cio itaqꝫ ſuo ſatagebat diabolus xp̄m ſeducere Et ſubdidit. Hec omīa tibi dabo ſi cadens ado raueris me. Tūc dixit ei Ieſus. Uade ſathana ſcꝫ ẜm Hiero. in infernum qͥ paratus eſt tibi ei angelis eius. Scriptū eſt em̄. Dn̄m deū tuum adorabis ⁊ illi ſoli ẜuies. Non dixit hec verba exprobratiua in pͥma ⁊ ſecūda temptatione: ſed in iſta. qꝛ hic diuinū vſurpare volebat hono rem. Tunc reliquit eum diabolus. ⁊ ecce ange li acceſſerūt ⁊ miniſtrabāt ei. Reliquerāt enim angeli ip̄m Ieſuꝫ vt dicit Nicolaus de lira ad tꝑus. vt diuinitas eius diabolū magis lateret ⁊ vt conuenientius locū temptandi haberet. ⁊ vt victoria ip̄ius xp̄i excellentior appareret ex hoc ꝙ ſolus ip̄m deuinceret. Et ideo victo tē ptatore ⁊ p̄ confuſione recedēte acceſſerunt an geli ⁊ mīſtrabant ei ſicut vero dn̄o proprij ẜui. Ex quo apparet diuinitas xp̄i: qꝛ nulla natura eſt ſupra angelicā niſi diuina. Credunt̉ aūt mi niſtraſſe illi etiā cibū naturalē. ſicut fecerūt He lie. Inſuꝑ cibarūt illū ſpūali delectatōe collau dando ⁊ bn̄dicendo ſanctū nomen eiꝰ. quod et nos ſꝑ bn̄dicamus in ſecula ſeculorū. Amen. ¶ Sermo duodecimꝰ de dulciſſimo admirarandoqꝫ ſpectaculo tranſfigu rationis xp̄i. Uxit illos ī mo tem excelſum. Scribunt̉ hec verba Matth̓ xxvij. c. Rem grandē atqꝫ mirabilem oꝑatus eſt xp̄s in ſua tranſfigurati one iocunda. Ad cuius ſpectaculū delectabile non omēs apoſtolos voluit adeſſe. Tum qꝛ ſe creta non ſunt oībus reuelanda. tū qꝛ debent a maioribꝰ in alios deriuare. ſicut fit in celeſti ie rarchia. vt refert Diony. Tū etiaꝫ vt Damaſ. dicit. Ne iudas indignus interueniſſet qͥ nec ſo lus repellendus erat: ne ad inuidiā indiguatio nemqꝫ ꝓuocaret̉. Admiſſi ſunt ꝟo tres. Petrꝰ ꝓpter ꝓrogatiuam feruoris fidei. Iohānes ꝓ pter excellentiam ꝟginitatis. ⁊ Iacobus ꝓpt̓ pͥoritateꝫ martyrij. qꝛ pͥmus ſuſtinuit martyriū ꝓpter xp̄m. vt ptꝫ Actuū. xij. ca. His reuelata ſunt altiſſima myſteria xp̄i: que nullus valeret ingenio ac ꝓprijs ſenſibus comp̄hēdere. Que tamen poſtmodū ab eis p̄dicata ſunt ⁊ ab euā geliſtis deſcripta ad vtilitatem ⁊ eruditōeꝫ no ſtram. Propterea vt mens noſtra illuſtret̉ ve ritatis ſplendore. ⁊ dn̄m xp̄m pio ve neremur affectu in p̄ſenti ẜmone de triplici ſublimi excel ſaqꝫ dignitate ſaluatoris noſtri dicemus: quaꝫ tribus diſcipulis p̄nominatis in ſua tranſfigu ratione monſtrauit. ¶ Prima dicit̉ claritatis. ¶ Secūda ſuperioritatis. ¶ Tertia equalitatis. ¶ De claritate corporis xp̄i in tranſ figuratione in qua monſtrata fuit di ſcipulis dignitas eius. ¶ Ca. I. Rima ſublimis ⁊ excelſa dignitas domini Ieſu xp̄i tribus apoſtol̓ demonſtrata dicitur claritatis. vt em̄ inqͥt Mattheus. Tranſfigu ratus eſt ante eos. nō ꝙ mutauerit liniamenta corꝑis vel amiſerit pͥſtinam formam ⁊ faciem. vt Hiero. ait. ſed ꝓpter claritatis vultus eius immenſitatem. de qua dicit̉. Reſplēduit facieſ eius ſicut ſol: ⁊ veſtimenta eius facta ſunt alba ſicut nix. Placuit autem ſibi ſic tranſfigurari ⁊ claritatem oſtendere. qm̄ p̄nunciata paſſiōe ſua diſcipul̓. vt ſcribit̉ Matth̓. xvj. c. illos indux it ad ſue paſſionis ſequelaꝫ dicens. Si qͥs vult poſt me venire.ſ. mea doctrinā et facta ſequen do. abneget ſemetip̄m.i. affectū humanum. nō ſolū meam paſſionē nō impediendo: ſꝫ etiaꝫ me in hoc imitando. ⁊ tollat crucē ſuam.i. paratus ſit in aīo volūtarie crucē portare in qͣ crucifiga tur ignominioſe. ẜm Nico. de lira. Oportꝫ aūt ad hoc ꝙ aliqͥs directe pcedat in via ꝙ finē ali qualiter p̄cognoſcat. Et p̄cipue qn̄ via ē diffi cilis aſpera ⁊ laborioſa. finis ꝟo iocūdus. Cuꝫ gͦ xp̄s ꝑ ſuā paſſionē ad hoc ꝑuenerit vt gloria obtineret non ſolū aīe quā habuit a pͥncipio co ceptiōis: ſꝫ etiam corꝑis. ẜm illud Luce vl. ca. Oportuit pati xp̄m ⁊ ita intrare in gl̓am ſuam. Ad quā etiā ꝑducit eos qͥ veſtigia ſue paſſiōis ſectant̉. Ideo ꝯueniēs fuit vt diſcipul̓ gloriaꝫ claritatis on̄deret. cui ſuos electos ꝯfigurabit Un̄ Paulus ad Phil̓. c. iij. dicebat. Saluato rem expeatamus dn̄m Ieſum xp̄m qͥ reforma bit corpꝰ hūilitatis nr̄e ꝯfiguratū corpori clari tatis ſue. Sed vt ꝑs iſta lucidius explanet̉ tria erunt dubia declaranda. ¶ Primū vtrū claritas illa quā xp̄s oſtēdit in facie fuit in eius corꝑe ſicut in ſb̓iecto.

¶ Scd̓m vtrū illa claritas fuit glorioſa. ¶ Tertiū vtrū ꝑ claritatē ꝯuenienter ſignifice tur gloria corporū beatorū. ¶ Ad pͥmum dubiū reſpōdet Alexander in. iij volumīe ſūme. ꝙ claritas illa fuit in corꝑe xp̄i tāqͣꝫ in ſb̓iecto nō tm̄ in aere circūſtante. Inqͥt em̄ Lucas. ix. c. Facta eſt dū oraret ſpēs eiꝰ al tera. id eſt alterata. vt dicit glo. qd̓ nō poteſt eē niſi fieret immutatio circa ip̄am. Aliter tn̄ erat claritas in veſte. ⁊ alit̓ in corꝑe. qꝛ in corꝑe erat ab exteriori. vt dicet̉. ⁊ ita vt in ſb̓iecto. ſꝫ in ve ſte ab exteriori.ſ. a ſuꝑfuſo ſplēdore faciei. Rō aūt qͣre claritas fuit in corꝑe ſicut in ſb̓iecto nō in veſte. qꝛ veſtis nō erat glorificabil̓: ſꝫ bn̄ erat glorificabile corpus. ⁊ ꝓpter h̓ ad oſtendendā gl̓am q̄ erit in futura reſurrectiōe q̄ erit in corꝑe ſicut in ſb̓iecto. ſic debuit eſſe claritas illa ī trāſ figuratione. ¶ Ad ſecundū dubiū rn̄det ſanctꝰ Tho. iij. ꝑte. q. xlv. Ꝙ claritas illa quam xp̄s aſſumpſit in tranſfiguratiōe fuit claritas glorie qͣꝫtum ad eſſentiā. non tn̄ qͣꝫtum ad modū eſſen di. Claritas em̄ corꝑis gl̓oſi deriuat̉ ab aīe cla ritate. vt Augꝰ. dicit in epl̓a ad dyoſtorū. Silꝰ claritas corꝑis xp̄i in tranſfiguratione deriua ta eſt a diuinitate ip̄ius. vt Damaſtenꝰ dicit ⁊ agl̓a anime eius. Ꝙ em̄ a pͥncipio conceptiōis gloria aīe nō redundaret ad corpus ex quada diſpenſatiōe diuina factum eſt. vt in corꝑe pa ſibili noſtre redemptōis expleret myſteria. Nō tn̄ ꝑ hoc adempta eſt ptās xp̄o deriuandi glo riam aīe ad corpus. Et hͦ idem fecit qͣꝫtū ad cla ritatem in tranſfiguratiōe. alit̓ tn̄ qͣꝫ in corpore glorificato. Nam ad corpꝰ glorificatū redūdaꝫ claritas ab aīma ſicut quedam qͣlitas ꝑmanēs corpus afficiens. Un̄ fulgere corꝑaliter nō eſt miraculoſum in corpore giorioſo. Sed ad cor pus chriſti in tranſfiguratione deriuata eſt cla ritas a diuinitate ⁊ aīma eius. non ꝑ moduꝫ ī litatis immanētis ⁊ afficientis ip̄m corpus: ſec magis ꝑ modū paſſionis trāſeūtis. ſicut cū aer illuminat̉ a ſole. Vnde ille fulgor tūc in corpo re xp̄i apparēs miraculoſus fuit. ſicut et hoc ip ſum ꝙ ambulauit ſuꝑ vndas maris. Ex qͦ non tenet̉ opinio hugonis de ſancto victore qui di xit. Ꝙ xp̄s aſſumpſit dotes claritatis in tranſfi guratione. agilitatis ambulando ſuꝑ mare. ſub tilitatis egrediendo de clauſo virginis vtero. qꝛ dos nominat quandam qͣlitatem immanen tem corpori glorioſo: ſed miraculoſe habuit ea que ꝑtinent ad dotes. Et eſt ſimile qͣꝫtū ad ani mam de viſione qua Paulus vidit deum in ra ptu. Illa ergo claritas fuit claritas glorie mo do dicto: ſed non corporis glorioſi. Ideo inqͥt Beda ſuꝑ. xvij. ca. Matthei. In corꝑe morta li oſtendit non immortalitatem: ſed claritatem ſimilem future immortalitati. Sed ꝓpter dicta querunt nōnulli. An ſoluꝫ xp̄i corpus fuit trāſ figurabile. Nam ſcribit̉ de Moyſe Exodi. xx xiiij. ca. Ꝙ apparuit facies eius cornuta ex con ſortio ẜmonis domini ex maximo ſplēdore. Et ij. ad Chorꝭ. iij. ca. dicitur. Ꝙ non poterant filij iſraci intendere in faciem Moyſi propter glo riam vultus eius. Inſuꝑ de beata ꝟgine dicit gloſa ſuꝑ illo verbo Matth̓ j. ca. Non cogno ſcebat eam donec peperit filium ſuum primogo nitum. quia Ioſeph Mariam facie ad faciem videre non poterat. Quare vid̓r ꝙ corpꝰ moy ſi ⁊ virginis fuit tranſfiguratum. Ad hoc dicit Alexander in. iij. vbi ſupra. Ꝙ alit̓ fuit ſimilitu do gl̓e in facie moyſi. in beata ꝟgine ⁊ in corpo re xp̄i. In facie nāqꝫ moyſi ⁊ beate ꝟgīs fuit ſi militudo claritatis q̄ erat alterius generis ſim pliciter qͣꝫ claritas glorie. Sed in corpore chri ſti fuit claritas q̄ erat eiuſdem generis cū clari tate gl̓e. ⁊ ſi non ſimplicit̓ tn̄ ẜm partem. Et hͦ ē qꝛ radius claritatis in facie moyſi fuit a cōſor tio dei quem habebat ſpūalit̓ in mente. Simili ter radius claritatis in facie ꝟginis erat ex con ortio dei quē nō ſolū habebat ſpūaliter in men te: ſͦ etiam corꝑaliter in ventre. Sed in corpore xp̄i fuit claritas ex vnione cuꝫ diuinitate ⁊ aīa in ꝑte ſuꝑiori beata. Et ꝓpter hͦ nulla alia oſtē ſio claritatis debuit dici tranſfiguratio ſic̄ iſta qꝛ ſolum illa que eſt in expreſſa ſimilitudine ad gl̓am debet dici tranffiguratio. Et ſi ad hoc di ceretur ꝙ claritas moyſi fuit maior claritate cri ſti: eo ꝙ non poterat p̄cipi niſi velaret̉. gͦ magꝭ fuit oſtenſiua claritatis glorie. Reſpōdet Alex ander. Ꝙ non fuit copioſior claritas gl̓ie moyſi qꝫ claritas corporis xp̄i. Nam ꝙ claritas faci ei moyſi non poſſet videri fiebat nō qꝛ maior eſ ſet: ſꝫ qꝛ offendebat ⁊ diſgregabat viſum Sicut etiā videmus de claritate ſol̓ q̄ ꝓpter hͦ nō pōt videri. Sed claritas apparens in facie xp̄i erat delectās viſum ⁊ ꝯfortās. ſicut claritas glorie q̄ ꝯfortat ⁊ corroborat viſum. Vnde Apocal̓. xxj. ca. Claritas ciuitatis ſuꝑne cōꝑat̉ iaſpidi: cuiꝰ claritas demulcet ⁊ delectat aſpectū. Sęd his obijci pōt. qꝛ d̓r ꝙ claritas corꝑis xp̄i fuit ſimil̓ claritati ſol̓ q̄ videri nō pōt. gͦ nec ita vide ri potuit claritas corꝑis xp̄i. Rn̄demꝰ ꝙ clari tas corꝑis xp̄i d̓r ſimilis claritati ſolis. qꝛ ſol excedit in lumine oēs planetas. Tn̄ gloſa dicit matth̓.xxvij. ca. Reſplenduit faciēs eius ſic̄ ſol plus certe qͣꝫ ſol: ſed non habuit exemplū maiꝰ cui compararet. Si ꝟo aliqͥs quereret cur non comꝑata fuit claritas illa claritati iaſpidis ſic̄ ſolis. Dicimus ꝙ licet claritas iaſpidis ſit dele ctabilis non tn̄ ita eſt omnibus nota ſicut clari tas ſois. Ad tertiū iam dubium eſt deueniēdū

an.ſ. ꝑ claritatē ꝯuenient̓ ſignificet̉ gl̓a corpoꝝ beatorū. Et vid̓r ꝙ nō. Nā claritas nō ſoluꝫ ē corpoꝝ glorificatorū: īmo ⁊ cōis alioꝝ corpoꝝ Cōuenientior aūt eſt oſtenſio facta ꝑ ꝓpͥetates ꝓprias ſicut ꝑ agilitatē impaſſibilitatē ⁊ ſb̓tili tatem qͣꝫ ꝑ cōes. Ad hoc ita pulchre dic̄ Alexā der. Ꝙ cum ſint qͣtuor ꝓpͥetates ẜm quas oſtē ditur glorificatio corporū ip̄a claritas eſt pͥnci palis ad quā cōſequunt̉ cetere. Naturā em̄ lu cis ꝯſequit̉ ſubtilitas. vn̄ lux ꝑ naturā hꝫ ſub tilitatē ad penetrandū corꝑa maxīe corꝑa trāſ parentia. ſicut patꝫ in lapide criſtallino qͥ pene trat̉ a luce. Sil̓r ad ip̄am ꝯſequit̉ agilitas. vn̄ motus vel mutatio eiꝰ ſit qͣſi ſubito. Sil̓r ad ip ſam conſequit̉ impaſſibilitas. vn̄ etiā nullū in qͥnamentuꝫ patit̉ ab alijs. Quia gͦ claritas pre ſupponit oēs alias ꝓpͥetates qͥ ſunt corpoꝝ glo rificatorū ⁊ nulla illarū ponit oēs alias. Ideo ꝯuen ent̓ fit oſtēſio glorificatiōis corporum ꝑ claritatem. Idcirco dn̄s in euāgelio Matth̓. xiij. c. Significās gl̓am reſurrectiōis nō multi plicat v̓ba: ſꝫ ꝑfecte integre ⁊ totalit̓ ſignificat ꝑ claritatem cū dicit. Iuſti fulgebūt ſicut ſol in regno pr̄is eorū. ¶ De apparitōne Moyſi et helie qui cum xp̄o reuerenter loquebant̉ exhi bendo illi tanqͣꝫ vero deo reuerentiā et honorem. ¶ Ca.II. Ecūda ſublimiſ ⁊ excelſa dignitas dn̄i Ieſu xp̄i apo ſtolis demonſtrata d̓r ſuꝑioritatis Quia em̄ vt ait Chryẜ. Alij dicebat eū eſſe He liam. alij Hieremiā. aut vnū ex ꝓphetis. iō ca pita ꝓphetaruꝫ induxit: vt dr̄a appareat inter ẜuos ⁊ dn̄m oſtendendo ꝙ nō erat Helias ne qꝫ moyſes: ſꝫ illis ſuꝑior. īmo ⁊ dn̄m ſe angeloꝝ ⁊ hoīm manifeſtaret. Ecce inqͥt Mattheus. Apparuit illis Moyſes ⁊ Helias cū eo loquē tes. Pro clariore ꝟo huius partis intelligētia tria ſunt hic dubia declaranda. ¶ Primū qͣlit̓ apparuerūt ibi moyſes ⁊ helias ¶ Scd̓m quō diſcipuli cognouerūt illos. ¶ Tertiū quid loquebant̉. ¶ Ad pͥmū dubiū diuerſimode rn̄det̉ a ml̓tis. Quidā em̄ dicunt ꝙ moyſes ⁊ helias nō appa ruerūt ibi vere: ſꝫ imaginarie. Alij ꝟo ꝙ angeli ꝓ ꝑſonis eorū in aſſumptis corꝑibus in ip̄oruꝫ ſcꝫ moyſi ⁊ helie ſimilitudine apparuerūt. Nec fuit fictio qꝛ illud angeli fecerūt ⁊ de intentiōe eorū qd̓ ip̄i ꝑſonaliter feciſſent. Sicut etiaꝫ d̓r. Dn̄s locutus eſt ad moyſen qn̄ angelus in per ſona domī loquebat̉. Nōnulli aūt aſſerūt ꝙ ap paruer̄t ibi moyſes ⁊ helias vere. Sꝫ apparuit moyſes in ſuo corꝑe reaſſumpto ad tꝑs. Hoc vi detur dixiſſe Augꝰ. in li. de mirabilibꝰ ſacreſcri pture. Negmirū eſt ꝙ ꝓ tam magͣ re ad tꝑs re ſurrexerit ⁊ realit̓ venerit. Alexander aūt ī. iij. dicit. Ꝙ apparuit ibi helias in corꝑe ⁊ aīa. moy ſes ꝟo in aīa tm̄. Vt em̄ inqͥt Augꝰ ad paulinū in li. de cura ꝓ mortuis agenda. Alij ſunt hūa narum limites rerū. Alia diuinaꝝ ſigͣ ꝟtutum Alia ſunt q̄ naturalit̓. Alia q̄ mirabiliter fiunt. Apparitio itaqꝫ aīaꝝ pꝰ mortē ẜm limites rerū nō eſt poſſibil̓: ſꝫ ſolū ẜm ſigͣ diuinaꝝ ꝟtutū. ſi ue ſolū ẜm diuinā potētiā ⁊ nō ẜm reꝝ naturā Aīa igit̉ moyſi apparuit ibi vere ꝑ diuinā potē tiam. Sicut dicit Augꝰ. ꝙ aīe martyrū ꝑ diui nam potentiā pn̄t hoībus apparere. Et de ꝯfeſ ſore Felice refert ip̄m apparuiſſe ciuibꝰ nolanis pie a ſe dilectis cū a barbaris nola oppugnabat̉ Sed tūc reſtat q̄ſtio qm̄ ſi aīa moyſi tm̄ ſine cor pore apparuit cū ip̄a ſit inſenſibil̓ quō potuit ap parere aſpectibꝰ apl̓oꝝ. Ad quod dicenduꝫ ꝙ ſb̓a ſpūalis apparet ſenſui duobuſ modis. Uno mō ꝑ corpꝰ aſſumptū ſicut apparet angelꝰ Alio mō ꝑ ſolā ſimilitudinem corꝑis quā facit ī ſen ſum ⁊ ꝑ quā immutat ſenſum. Sicut em̄ ange lus ptāteꝫ hꝫ ſupra corꝑa vt ſibi corpus poſſit aſſumere ⁊ apparere ſenſui ꝑ illud. Ita hꝫ potē tiam vt poſſit aliquā corꝑis ſimilitudinē ī ocu lo efficere ⁊ ꝑ illā oculū immutare: vt ab oculo ꝑ illā ꝑcipiat̉. Sicut gͦ mediante corꝑe pōt fa cere ſimilitudinē q̄ cōphendit̉ ita ⁊ ſine corꝑe. Sic aīa ſancta q̄ glorioſa eſt hꝫ illā potentia. et hͦ mō potuit aīa moyſi apparere ocul̓ corꝑalibꝰ apl̓oꝝ ſine corꝑis aſſumptiōe. ¶ Ad ſcd̓m du bium rn̄det Amb̓. ꝙ diſcipuli cognouer̄t moy ſen ⁊ heliam ex habitu verbis ⁊ interna reuela tione. qui vt pie credi poteſt qͣꝫprimuꝫ ibi appa ruerunt poſtea ad pedes Ieſu humiliter ⁊ reue renter dixerūt. Adoramus te xp̄e ⁊ bn̄dicimus tibi: qͥ veniſti ꝑ crucem ⁊ paſſionem tuam redi mere genus humanū. ¶ Ad tertiū ꝟo dubiuꝫ dicit Lucas ꝙ loquebant̉ de exceſſu quē com pleturus erat in hierl̓m. Et vocat exceſſuꝫ paſ ſionem eiꝰ. Primo ꝓpter excedentē pauꝑtatē: quia non habuit in cruce vbi reclinaret caput. Scd̓o ꝓpter excedentē humilitatē ⁊ obedien tiam. Tertio ꝓpter excedentem penalitatem. Quarto ꝓpter excedentē charitatem. quibus ꝟtutibus veluti quatuor gemmis exornantur quattuor cornua crucis. O qͣꝫ affabilis erat ex vtraqꝫ parte collocutio illa. O qͣꝫ benigna erat vox ſaluatoris. dum moyſi ⁊ Helie apoſtolis audientibus loquebat̉. Tūc Petrus ꝓrupit ī mediū ⁊ dixit. Domīe bonum eſt nos hic eſſe. ſi vis faciamus hic tria tabernacula. tibi vnuꝫ moyſi vnū ⁊ helie vnū. Et vt dicit Lucas etiā ⁊ Marcus. Neſciebat Petrus quid diceret.

Primo qꝛ ibi ꝑpetuo eſſe cupiebat tanqͣꝫ ſi ī vi ſione claritatis corporis chriſti beatitudo cōſi ſteret: cum beatitudo eſſentialiter cōſiſtat in vi ſione clara ip̄ius diuinitatis. licet aſpectus hu manitatis chriſti faciat ad p̄mium accidentale quo ſancti maxime delectant̉. Petrus auteꝫ in illa tranſfiguratiōe nō vidit diuinam eſſentiam ſicut Paulus in raptu: ſed tm̄ eius humanita tem in forma glorioſa. Secūdo neſciebat qͥd di ceret. qꝛ ſine paſſione chriſti ſe regnare putabat Ideo ſanctus Effrem in quodā ẜmone chriſtū ita introducit loquētē. Petre ſi hic manſcrimꝰ ꝟba ꝓphetarū qͥs adimplebit. vt illud. Fode runt manus meas ⁊ pedes meos ⁊ dinumera uerūt oīa oſſa mea. Si hic manſerimꝰ cirogra phum Ade qͥs diuidet. qͥs debitū ſoluet. Si h̓ manſerimꝰ qͣ dixi tibi quō fient. Eccl̓a ſuper te quō edificabitur. claues celoꝝ qͥs accipiet. aut quem ligabis vel ſoluēs. hͨ ille. O qͣꝫ ſuauis qͣꝫ ue iocūda erit viſio diuinitatis. qn̄ ita delecta bat cor Petri aſpectus humanitatis. petebat tria fieri tabernacula. vnū ꝓ xp̄o in quo ip̄e cō habitaret. aliud ꝓ Moyſe in quo Iacobus ꝑ maneret. tertiū ꝓ Helia in quo moraret̉ Iohā nes. O Petre oblitus videris ꝓximoꝝ tuorū et omniū qͥ ſcripti ſunt in libro vite nō ꝓ tā pau cis deus factꝰ eſt hō non tam exiguus erit nu merus electorū. Sed indulgenduꝫ eſt tibii. qꝛ p̄ nimia dulcedine poſtulas qd̓ fieri nō dꝫ. Pro pterea ip̄o ita loquente. Ecce nubes lucida ob umbrauit eos. Ubi ẜm doctoꝝ ſententiā trini tas ꝑſonaꝝ diuinarū apoſtol̓ illis fuit demon ſtrata. qꝛ pater apparuit ibi in voce. filiꝰ in car ne. ⁊ ſpūſſāctus in ſpecie nubis lucide. Quare aūt in baptiſmo apparuit in ſpecie columbe et ī tranſfiguratiōe in ſpecie nubis lucide dic̄ Alex ander in.j. ſumme. Ꝙ apparitio ſpūſſācti fuit ad oſtenſionem plenitudinis gratie et veritatis: fuit redundans in chriſto in baptiſmo. ergo ap paruit in ſpecie columbe ꝓpter fecunditatem. attendit̉ in columba in quo ſignificat̉ fecundi tas gratie in chriſto ad regenerationē ⁊ ſacͣmen torum ſanctificatōꝫ. In tranſfiguratiōe ꝟo ap paruit in nube lucida. ad ſignificandū plenitu dinem veritatis redūdantis in xp̄o ꝑ modum doctrine Nam plenitudo veritatis in xp̄o fuit ſicut nubes ex qͣ generata eſt pluuia doctrine. Et dicit̉ nubes illa fulſſe lucida. qꝛ de plenitu dine veritatis eius accepimꝰ lumen fidei ⁊ do ctrine. Hiero. ꝟo ſuꝑ Mattheū dicit de Pe tro. De frondibꝰ aūt tentorijs querebat taber naculū: ſed nubis lucide oꝑitur vmbraculo. vt diſcat in reſurrectiōe nō tegmine domoꝝ: ſꝫ ſan ctiſpūs gloria ſanctos eſſe ꝓtegendos. ¶ De equalitate pr̄is et filij demōſtra ta in voce quam audierūt diſcipuli apitulum. N. Ertia ſublimis ⁊ excelſa dignitas domī Ieſu chriſti apoſtol̓ demonſtrata dicit̉ equalita tis. Audierūt nāqꝫ vocem pr̄is dicenteꝫ. Hic eſt filius meus dilectus in quo mihi bn̄ cōplat cui: ip̄m audite. De hac ita ſcribit petrꝰ. ij epi ſtola. c. j. Nō em̄ indoctas fabulas ſecuti notaꝫ facimus vobis dn̄i nr̄i Ieſu xp̄i vtutē ⁊ p̄ſen tiam: ſꝫ ſpeculatores facti illius magnitudinis. Accipiēs em̄ a deo pr̄e gloriā ⁊ honorem voce delapſa ad eū huiuſcemodi a magnifica gloria. Hic eſt filiꝰ meus dilectus in quo mihi bn̄ com placui ip̄m audīte. Et hanc vocem nos audiui mus de celo allatā ciū eſſemꝰ cū ip̄o in mōte ſan cto. Qualis em̄ patter talis filius. eternus pat̓: eternus filius. Im mēſus pat̓. immēſus filius. Increatus pater increatus filius. Omīpotens pr̄ omnipotens filius. Sed ꝓ declaratiōe hulꝰ ꝑtis tria ſunt hic dubia declaranda. ¶ Primū vtrū ꝓ ceſſio v̓bi in diuinis cōgrue dicat̉ generatio. ¶ Scd̓m vtrū pater poſſit dici pͥncipium filij. ¶ Tertiū vtrū filius ſit alius a patre. ¶ Ad pͥmi dubij ſolutōꝫ notāda ſunt tria theo logica documēta ẜm doctrinam ſancti Tho. j. ꝑte. q. xxvij. Primū documentū ꝙ ꝓceſſio in diuinis nō eſt accipiēda ẜm ꝙ eſt in corꝑalibꝰ vel ꝑ motū localē. vel ꝑ actōꝫ alicꝰ cauſe in ex teriorē effectū. vt calor a calefaciente in calefa ctum. Sed ẜm emanatōꝫ intelligibileꝫ. vtpote ꝟbi intelligibil̓ a dicente qd̓ manet in ip̄o. Eſt gͦ ꝓceſſio illa ab intra nō ab extra. Exquo id qd̓ ꝓcedit tali ꝓceſſu intelligibili nō eſt diuerſum ab eo a quo ꝓcedit. Immo qͣꝫto ꝑfectiꝰ ꝓcedit: tāto magis eſt vnū cū eo a quo ꝓcedit. Mani feſtū eſt em̄ ꝙ qͣꝫto aliqͥd magis intelligit̉ tanto ꝯceptio intellectual̓ eſt magis intima intellige ti ⁊ magis vnū. Nā intellectꝰ ẜm hͦ ꝙ actu īte ligit ẜm hͦ ſit vnum cū intellectu Un̄ cū diuinū intelligere ſit in fine ꝑfectiōis neceſſe eſt ꝙ ver bum diuinū ſit ꝑfecte vnum cum eo a quo ꝓce dit abſqꝫ diu̓ſitate. Scd̓m documentuꝫ ꝙ noīe generatiōis duplicit̓ vtimur. Uno mō cōit̓ ad oīa generabilia ⁊ corruptibilia Et ſic generato nū alid̓ eſt qͣꝫ mutatio de nō eē ad eē corruptioi oppoſita. Et vtriuſqꝫ ſb̓iectū ē mat̓ia. ⁊ ſic non ponit̉ in diuinis. Scd̓o mō generatio d̓r ꝓpͥe viuētibus. Et ſic generatio ſignificat originem alicuiꝰ viuētꝭ a pͥncipio viuēte ꝯiūcto. ⁊ hͦ ꝓpͥ d̓r natiuitas. Nō tn̄ oē hmōi d̓r gentiū: ſed pro prie qd̓ ꝓcedit ẜm rationē ſimilitudinis. Und̓ pilus nō habet rationeꝫ geniti ⁊ filij: ſed ſolum

qd̓ ꝓcedit ẜm ratiōꝫ ſimilitudinis nō cuiuſcū qꝫ. Nam ꝟmes qͥ generant̉ in aīalibꝰ nō habēt rōeꝫ filiatōis. licet ſit ſimilitudo ẜm genꝰ. Sed requirit̉ ad rationē talis generatiōis ꝙ ꝓcedat ẜm rationē ſimilitudīs in natura eiuſdē ſpeciei Sic hō ꝓcedit ab homīe ⁊ equus ab equo. In viuentibus gͦ que de potētia in actum vite ꝓce bunt. ſicut ſunt hoīes ⁊ aīmalia generatio vtrā qꝫ generationē includit. Si aūt ſit aliqd̓ viuēs cuius vita nō exeat depotētia in actum proceſ ſio ſi qua in tali inuenit̉ excludit oīno pͥmaꝫ ra tionē generationis. Sed pōt habere ratōeꝫ ge neratiōis que eſt ꝓpria viuentiū. Sic gͦ ꝓceſſio ꝟbi in diuinis habet rationē generatiōis. ꝓce dit em̄ ꝑ modum intelligibilis actiōis q̄ eſt ope ratio vite ⁊ a pͥncipio coniūcto. ⁊ ẜm rationem ſimilitudinis. qꝛ conceptio intellectus eſt ſimi litudo rei intellecte ⁊ in eadem natura. qꝛ ī deo idē eſt ītelligere ⁊ eſſe. Un̄ ꝓceſſio vbi in diuīs dr̄ generatio ⁊ ip̄m ꝓcedens dr̄ filius. Si autē aliquis quereret. quare ꝓceſſio ꝟbi ītelligibi in nobis nō dr̄ generatio ſicut in diuīs Rn̄det̉ ꝙ intelligere in nobis nō eſt ipſa ſubſtantia ītel lectus. vn̄ ꝟbum qd̓ ẜm intelligibileꝫ oꝑatio ꝓcedit in nobis non eiuſdeꝫ nature eſt cū eo a ꝓcedit. Id̓o non ꝓprie ⁊ cōplete cōpetit ibi rō generationis. Sed intelligere diuinū eſt ip̄a ſb̓ ſtantia intelligentis. Quare v̓bū ꝓcedens pro cedit vt eiuſdē nature ſubſiſtēs. Et ꝓpter hoc ꝓprie dr̄ genitū ⁊ filius. Tertiū documentū ꝙ in diuinis ſūt due ꝓceſſiones.ſ. ꝟbi ⁊ amoris. Nā ibi vt dictū eſt non ē ꝓceſſio niſi ẜm actiōꝫ que non tendit in aliqd̓ extrinſecum. ſed manet in ipſo agente. hmōi aūt actio ī intellectuali naͣ eſt actio intellectus ⁊ actio volūtatis. proceſſio aūt ꝟbi attendit̉ ẜm actionē intelligibilem. ẜm aūt oꝑationē volūtatis inuenit̉ ī nobis quedā alia ꝓceſſio.ſ. amoris ẜm quā amatū eſt ī amā te. ſicut per cōceptionē ꝟbi res dicta vel intelle cta eſt ī ītelligente. Iſta aūt ꝓceſſio amoris ī di uinis non dr̄ generatio ſicut dicit Athanaſius. Spūs ſctūs a patre et filio non factus nec crea tus nec genitus. Ratio eſt qꝛ hec eſt dr̄a int̓ in tellectū ⁊ voluntateꝫ ꝙ intellectꝰ fit in actu ꝑ hͦ ꝙ res intellecta eſt in intellectu ẜm ſuaꝫ ſil̓itudi nem. Voluntas aūt ſit in actu nō ꝑ hoc ꝙ ali ſil̓itudo voliti ſit in volente ſꝫ ex hoc ꝙ volūtas hꝫ quādaꝫ inclinationē in reꝫ volitam. Proceſ ſus gͦ qui attendit̉ ẜm actionē intellectꝰ ē ſcd̓m rōneꝫ ſil̓itudinis. Et id̓o pōt habere rōnē gene rationis qꝛ omne generās generat ſibi ſil̓e. ꝓceſ ſio aūt que attendit̉ ẜm actionē volūtatis non cōſiderat̉ ẜm rōeꝫ ſil̓itudinis ẜꝫ magis ẜm rati onem mouentis ⁊ impellentis in aliquid. Et iō qd̓ ꝓcedit in diuinis ꝑ modum amoris nō pro cedit vt genituꝫ vel vt filius ſed magis ꝓcedit vt ſpūs quo noīe quedā vitalis motio ⁊ impul ſio d̓ſignat̉. ꝓut aliquis ex amore dr̄ moueri vl̓ impelli ad aliqͥd faciēdū. ¶ Scd̓m dubiū erat vtrū pr̄ poſſit dici principiū filij. Ad hoc dicit Auguſti. in. iiij. de. trini. Pater ē pͥncipiū totiꝰ deitatis. Sctūs ꝟo Tho. j. ꝑte. q. xxxiij. dicit Ꝙ hoc nomen principium nihil aliud ſignifi cat qͣꝫ illud a quo aliquid procedit. omne enim a quo aliquid ꝓcedit quocūqꝫ mō dicimus eē pͥncipiū. Cū ergo pr̄ ſit a quo ꝓcedit alius ſeqͥ tur ꝙ pr̄ ſit pͥncipiū. Sꝫ ꝯͣ hoc triplicit̓ obijcit̉. Primo qꝛ pͥncipiū ⁊ cauſa idem ſunt ẜm ph̓m. Sed nō dicimꝰ pr̄eꝫ eſſe cām filij ne īcurramus errorē Arrij. qui dixit filiū ꝓcedere a pr̄e ſicut effectus a cā. ideoqꝫ eſſe pͥma eius creaturā. Et ſpm̄ſctūꝫ ꝓcedere ſicut creaturaꝫ vtriuſqꝫ. Et ẜm hoc neqꝫ filiꝰ neqꝫ ſpūſſctūs eſſet verus de us qd̓ eſt ꝯͣ veritatē ⁊ fidem. ergo ſicut nō dicīꝰ patrem eſſe cauſaꝫ filij ita neqꝫ pͥncipiuꝫ. Scd̓o obijcit̉. qꝛ pͥncipium dicit̉ reſpectu pͥncipiati. ergo filius eſſet pͥncipiatus ⁊ ꝑ ꝯſequēs creatꝰ qd̓ eſt falſiſſimū. Tertio obijcit̉. qꝛ hoc nomen pͥncipiū a prioritate ſumit̉. Sed vt inquit Ath anaſius. In hac trinitate nihil prius aut poſte rius nihil maius aut minus. ergo pater non dꝫ dici pͥncipiū filij. Ad pͥmā obiectionē rn̄det ſan ctus Tho. ꝙ Greci vtūt̉ indifferent̓ in diuinis noīe cauſe vinoīe pͥncipij. Sed latini doctores nō vtūt̉ noīe cāe ſꝫ ſolū noīe pͥncipij. Rō eſt qꝛ pͥncipiū eſt cōmunius qͣꝫ cauſa. pͥmus em̄ termi nus vel etīā pͥma ꝑs rei dr̄ pͥncipiū ſed nō cauſa hoc nomē. gͦ cauſa vid̓r importare diuerſitatē ſubſtantie ⁊ dependentiaꝫ alicuiꝰ ab altero qd̓ non importat nomē pͥncipij. In oībus em̄ cau ſe generibus ſemꝑ inuenit̉ diſtantia int̓ cauſaꝫ ⁊ illud cuiꝰ eſt cauſa ẜm aliquā ꝑfectioneꝫ aut virtutem. Sed noīe pͥncipij vtimur in his que nullā hmōi differētiā hn̄t ſed ſolū ẜm quēdam ordinē. Sicut cū dicimus punctū eſſe pͥncipiū linee. Vel etiā cū dicimus pͥmaꝫ ꝑt em̄ linee eē pͥncipiū linee. Ad ſcd̓aꝫ obiectōꝫ dicit p̄fatꝰ do ctor. Ꝙ apd̓ grecos inuenit̉ de filio vel ſpūſcto dici ꝙ pͥncipient̉. Sed hoc non eſt ī vſu latino rum qꝛ licet attribuamus pr̄i aliquid auctorita tis rōne pͥncipij. nihil tn̄ ad ſubiectionē vel mi norationē quocūqꝫ mō ꝑtinēs attribuimꝰ filio vl̓ ſpūiſancto vt vitetur omnis erroris occaſio Ad tertiā obiectionē rn̄demꝰ. ꝙ licet hͦ nomen pͥncipiū qͣꝫtum ad illud a quo imponit̉ ad ſigni ficandū videat̉ a prioritate ſumptū. non tn̄ ſig nificat prioritatē ſed originē ¶ Tertiū dubiuꝫ erat vtrū filius in diuinis ſit alius a patre. ⁊ ar guūt quidam ꝙ non. naꝫ ẜm grāmaticos. Aliꝰ eſt relatiuū diuerſitatis ſubſtātie. ſi ergo filius

eſt alius a patre. videt̉ ꝙ ſit a patre diuerſus. qd̓ eſt contra ſententiā doctorū. Inqͥt em̄ Au guſti. vij. de tri. Cum dicimꝰ tres ꝑſonas: non diuerſitatem intelligere volumꝰ. Et Ambro. ī pͥmo de trinita. Pater ⁊ filius diuinitate vnuꝫ ſunt. nec eſt ibi ſubſtantie dr̄a neqꝫ vlla diuerſi tas. Et Hilarius in li. de trini. In diuinis ꝑſo nis nihil eſt diuerſuꝫ. nihil alienū. nihil ſeꝑabi le. ergo filius nō eſt alius a pr̄e. Uerūtamē cō trariū videt̉ eſſe. qꝛ Augꝰ. in li. de fide ad Pe trum ait. Una eſt eſſentia pr̄is ⁊ filij ⁊ ſpūſſctī. in qua nō eſt aliud pater aliud filius. aliud ſpi rituſſanctus. qͣꝫuis ꝑſonalit̓ ſit alius pat̓ alius filius alius ſpūſſanctus. Ad intelligendā itaqꝫ veritatē dicit ſanctus Tho. j. ꝑte. q. xxxj. ꝙ ex ꝟbis inordinate ꝓlatis incurrit̉ hereſis. Ideo cum de trinitate loquimur cū cautela ⁊ mode ſtia eſt agendū. qꝛ vt Augꝰ. dicit in. j. de trini Nec ꝑiculoſius alicubi errat̉. nec laborioſius aliqͥd querit̉. nec fructuoſius inuenit̉. Oportꝫ autē in his que de trinitate loqͥmur duos erro res oppoſitos cauere. inter vtrūqꝫ temꝑate ꝓce dentes.ſ. errorem Arrij. qͥ poſuit cū trinitate ꝑ ſonarū trinitatē ſubſtantiaꝝ. Et errorem Sa bellij qͥ poſuit cū vnitate eſſentie vnitatem ꝑſo ne. Ad vitandū gͦ errorem vitare debemꝰ in di uinis nomen diuerſitatis ⁊ dr̄e ne tollatur vni tas eſſentie. Poſſumus aūt vti noīe diſtinctio nis ꝓpter oppoſitionem relatiuā. Et ſic ſi quan do inueniret̉ nomen diuerſitatis vel dr̄e ſumē dum eſt ꝓ diſtīctiōe. Ne aūt tollat̉ ſimplicitas diuine eſſentie. vitandū eſt nomen ſeꝑatōis vel diuiſionis q̄ eſt totius in ꝑtes. Ne tollat̉ equa litas. vitandū eſt nomen diſparitatis. Ne tolla tur ſimilitudo. vitandū eſt nomen alieni vl̓ diſ crepantis. Ad vitandū errorē Sabellij vitare debemus ſingularitatem ne tollat̉ cōmunicabi litas eſſentie diuine. Unde Hilarius li. de tri Patrem ⁊ filiū ſingularem deū p̄dicare ſacrile gium eſt Debemus etiā vitare nomen vnici ne tollat̉ numerus ꝑſonarū. Dicimus tn̄ vnicum filium. qꝛ nō ſunt plures filij in diuinis. non tn̄ dicimus vnicuꝫ deū. qꝛ pluralitas deitatis cō munis eſt. Uitamus nomen cōfuſi ne tollatur ordo nature a ꝑſonis. Unde Amb̓. li. j. de tri. Nec cōfuſum eſt qd̓ vnū eſt nec ml̓tiplex eē po teſt qd̓ indifferens eſt. Uitandū eſt etiā nomer ſolitarij: ne tollat̉ conſortiū triū ꝑſonarum. Ad argumentū ꝟo dicendū ꝙ hoc nomen aliꝰ ma ſculine ſumptū importat diſtinctionē ſuppoſiti. vnde filius eſt alius a patre.ſ. eſt aliud ſuppoſi tum diuine nature ſicut eſt alia perſona ⁊ alia ypoſtaſis. Eſt gͦ filius alius a patre: ſꝫ nō diue ſus neqꝫ alienus. Quia em̄ in diuinis eſt diſtī ctio ẜm ꝑſonas: non aūt ẜm eſſentiam. Dicimꝰ pat̓ eſt alius a filio: ſꝫ nō aliud. Et ecōtrario di cimus ꝙ ſunt vnū: ſꝫ nō vnus. Equalem igit̉ deo patri dei filiū p̄dicamus. de quo dixit vox paterna vt ſupradictū eſt. Hic eſt filius meꝰ di lectus.ſ. naturalis. Alij aūt ſunt adoptiui ī quo mihi bene complacui.i. in quo diuinū bn̄placi tum complebit̉ de redemptiōe mūdi. Audien tes iſta diſcipuli ceciderūt in faciem ſuā. qꝛ ẜm Hiero. ſuꝑ Mattheū. Humana fragilitas cō ſpectū maioris glorie nō ſuſtinet. Ab hac autē fragilitate ſanant̉ hoīes ꝑ xp̄m eos in gloriam inducendo. Qd̓ fignificat̉ ꝑ hoc ꝙ acceſſit ⁊ te tigit eos dixitqꝫ illis. Surgite nolite timere: qͥ ſeuantes oculos neminē viderūt niſi ſolum Ie ſum. eo.ſ. ꝙ moyſes ⁊ helias reducti fuerāt vo lutate diuina ad loca vnde fuerāt abducti. De ſcendentibus aūt illis de monte p̄cepit Ieſus ne alicui viſionē dicerēt dōec reſurgeret a mor tuis filius homīs. Que ꝓhibitio facta eſt ẜm doctores. ne alij audientes xp̄m eis apparuiſſe in forma glorioſa ſcandalizarent̉ poſtea viden tes ip̄m pati tam ignominioſe. Ecce qͦt modis ante ⁊ poſt reſurrectiōꝫ ſuam ſaluator nr̄ allice re corda hoīm ꝓcurauit ad ſuꝑne felicitatis de ſideriū. ⁊ tn̄ mortales miſeri nō niſi tranſitoria bōa iſta atqꝫ terrena ſummo ſtudio adipiſci co nantur. Ip̄e dei filius deus verus ⁊ glorioſus viam ſummi boni nos docuit. Ip̄e ad regnum celorū nos inuitauit. Ip̄e in ſua tranſfiguratōe tribus apoſtol̓ claritatem corꝑis delectabilem ⁊ omni ſuauitate repletā videri fecit. vt ſpretis mūdalibus rebus ſuꝑna gaudia feruētius affe ctarent. Ad que nos ꝑducat ip̄e qͥ eſt bn̄dictus ⁊ laudabilis in ſecula ſeculorū. Amen. ¶ Sermo tertiuſdecimus de innocē tia xp̄i in quo cōfutatur blaſphemia eorū qui dicunt xp̄m ſua culpa iudeiſ exoſum fuiſſe. Eccatum non fe cit nec dolus inuentus eſt in ore eiꝰ Uerba ſunt pͥncipis apoſtolorū pri ma ſua epl̓a. ca. ij. Iniquitas quorūdam homi num ꝑuerſorū vſqꝫ adeo inualuit: vt cuꝫ audi uit pijſſimū ſaluatorem noſtrū iudeis ꝓcuran tibus ignominioſe crucis tormentū ſubijſſe. nō ſine ip̄ius culpa factum fuiſſe improbe fatean tur. deteſtant̉ paſſionis eius myſteria qͥ pro no bis dignatus eſt mori. Et vt inquit Petrus. Tradebat iudicāti ſe iniuſte qͥ peccata nr̄a per tulit in corꝑe ſuo ſuꝑ lignum. vt peccatis mor tui iuſticie viuamus. Obijciunt aūt nobis illi neqͣꝫ quod non videt̉ veriſil̓e iudeos ita cōcor diter ita frequent̓ ita hoſtilit̓ contra xp̄m fuiſſe

cōmotos: niſi aliqͥd rep̄henſione dignū depre hendiſſent. Neqꝫ pilatus ꝯͣ iuſticiā hoīeꝫ ſctm̄ veluti ſedicioſuꝫ ⁊ reū cū ſceleratis cōdēnaſſet ad mortē. Quāobrē vt hmōi ꝑditiſſimus error penitus extinguat̉. decreui de innocētia xp̄i in hͦ ẜmone diſſerere. Oſtendāqꝫ xp̄m Ieſuꝫ dei ⁊ ꝟgīs filium innocent̓ paſſum. nō ꝓpter aliqd̓ eius peccatū. qꝛ ab oī labe penitꝰ fuit īmunis: ꝓut ꝟba ꝓpoſita dicunt. in qͥbus de innocētia xp̄i locuturi triplici rōe pͥncipali ꝓbare illā cō ¶ Prīa rō d̓r gr̄e plenitudo.(tendemus. ¶ Scd̓a malicie conſuetudo. ¶ Tertia exemplorū multitudo. ¶ De plenitudine gr̄e xp̄i qua illius aīa fulgebat oī mudicia ⁊ ſcītate C. I. Rima rato qua ꝓbamus innocentiā xp̄i d̓r gr̄e ple nitudo. Fuit nāqꝫ aīa eiꝰ plena gr̄a. Un̄ ſcribit̉ Ioh̓. j. c. Verbū caro factum eſt: ⁊ habitauit in nobis. Et vidimus gl̓aꝫ eiꝰ gloriā qͣſi vnigeniti a pr̄e plenū gr̄e ⁊ veritatis. Qua re vt diximꝰ in ſuꝑioribꝰ nec peccauit nec pec care potuit. Sciendū tn̄ ẜm theologoꝝ doctri nam ⁊ p̄cipue Alexandri de ales in. iij. volumi ne ſumme. ꝙ in xp̄o diſtinguit̉ triplex gr̄a. ¶ Prima d̓r vnionis. ¶ Secūda capitis. ¶ Tertia ſingularis ſanctitatis. ¶ Prima eſt gr̄a vnionis: de qua dicit Augꝰ. Maior gr̄a non pōt cogitari qͣꝫ ꝙ filius hoīs ſit filius dei. Rō huius gr̄e eſt qꝛ nō eſt poſſibi le ip̄i creature hūane ꝑ donū ꝯditōis nature. ꝙ eleuet̉ ⁊ diſponat̉ ad diuinā vnioneꝫ. Et iō ne ceſſaria eſt ei gr̄a q̄ eleuet ⁊ diſponat ipſam ad vnionē deitatis. hanc aūt gr̄am dicimꝰ vniōis q̄ in xp̄o fuit ꝑfectiſſima ẜm rōeꝫ cauſe finalis. Nā vltimus effectus gr̄e eſt nos vnire deo Sꝫ in alijs a xp̄o tal̓ vnio ſit ꝑ cognitōꝫ ⁊ amorem In xp̄o ꝟo nō ſolū ꝑ cognitōꝫ ⁊ amorē: ſꝫ etis in vnitate ꝑſone. vt ſic idē filiꝰ qͥ ⁊ filius dei. ⁊ eſt maior vnio q̄ poſſit eſſe vel excogitari. Un̄ iſte eſt effectus pleniſſimꝰ qui poſſit eſſe gratie ¶ Scd̓a gr̄a q̄ eſt in xp̄o d̓r capitis ẜm quaꝫ ē caput eccl̓e etiā ẜm humanā naturā. Vnde ad Eph̓.j. ca. dicit apl̓us. Ip̄m dedit caput ſuper omnem eccleſiā q̄ eſt corpus eius. Hec ꝟo gr̄. fuit in xp̄o plena ẜm rōem cauſe efficientis. ℟ ſicut q̄dam luminaria ꝑficiunt̉ ſuo lumīe ſoli ⁊ non hn̄t ptātem influendi ſuū lumen alijs. ſic̄ ptꝫ de carbone. Quedā ꝟo nō ſolū retinēt ſuuꝫ lumen in ſe: ſꝫ ip̄m influūt ⁊ illuminant alia cor pora. Sicut ptꝫ de flamma. Ita gr̄a xp̄i radiat ab ip̄o ad alios. nō aūt gr̄a in alijs ſanctis: ſꝫ tā tum ꝑficit ip̄oꝝ aīas. nec hn̄t ptātem influendi ip̄am. Et ꝓpter hoc ſicut lumen in flāma dicit̉ lumen plenū. lumen ꝟo in carbone d̓r ſemiple num. ita gr̄a in xp̄o ẜm quam eſt caput dꝫ dici gr̄a plena. In alijs ꝟo ſanctis reſpectu eiꝰ gr̄a ſemplena. Un̄ Hugo in li. de ſacris ait. Sicut ſpūs hoīs mediante capite ad mēbra deſcendit viuificanda. ſic ſpūſſanctus ꝑ xp̄m veīt ad chri ſtianos cuius plenitudo qͥdem exiſtit in capite ptici patio ꝟo in mēbris. Notandū tn̄ h̓ ꝙ in fluentia gr̄e a deo eſt duplicit̓ ſine medio ⁊ per mediū. Sine medio xp̄s ẜm ꝙ deus immedia te eſt dator gr̄e auctoritate ⁊ in ꝓpͥa rōe efficien tis ꝑ mediū xp̄s ẜm ꝙ hō eſt dator gr̄e multis modis. Eſt em̄ mediū ꝑ modū fidei. ꝑ modum meriti. ꝑ modū deſiderij ſiue or̄ois ⁊ ꝑ modum diſpoſitiōis. Eſt em̄ xp̄s pͥmo mediū ꝑ moduꝫ fidei: ꝓut ip̄e conſiderat̉ in fide. Nā fides q̄ de ip̄o ſiue de deo hoīe eſt diſpoīt īmediate animā ad gr̄am. īmo īpoſſibile fuit ſine fide illa aliquē gratū eſſe deo. Propter hoc dixit pr̄ Mat. iij. ⁊.xvij. c. Hic eſt filiꝰ meus dilectus in quo mi hi bn̄ cōplacui. Ibi gloſa. i. ꝑ ip̄m alij mihi pla cent. Et Augꝰ. Sine fide mediatoris nullus vn qͣꝫ placuit deo. Sil̓r xp̄us eſt quoddā mediū ꝑ modum meriti. qꝛ ꝑ paſſionē ſuam meruit a pa tre vt daret̉ gr̄a oībus credētibꝰ in ip̄m ⁊ amā tibus ip̄m. Adhuc ꝑ modū deſiderij eſt qd̓daꝫ mediū. qꝛ oībus credētibꝰ orat gr̄am et deſide rat. Un̄ Ioh̓. j. ſua cano. ca. j. Aduocatū habe mus apud deū et pr̄em dn̄m nr̄m Ieſum xp̄m. Ip̄e gͦ eſt mediū ſicut aduocatꝰ ⁊ orans vt det̉ nobis gr̄a. Inſuꝑ eſt mediū ꝑ modū diſpoſitio nis qͣꝫtū ad naturā. qꝛ tota hūana natura an in carnationem erat digna odio ⁊ reprobatōe per peccatū originale. Sed cū fuit humana natura aſſumpta a filio dei in vnitate ꝑſone diſponeba tur rōe p̄deſtinatorū ad gr̄am diſpoſitōne con gruitatis ſiue dignitatis. Sicut gͦ ꝑ vnū hoīeꝫ fuit lapſa. ita ꝑ vnum hoīeꝫ deū.ſ. xp̄m ꝑ vnic nem cū deitate fuit diſpoſita ad iuſtificationeꝫ. ¶ Tertia gr̄a que eſt in xp̄o d̓r ſingularis ſan ctitatis q̄ fuit in eo plena ẜm rōem cauſe forma lis plene informans aīaꝫ xp̄i ⁊ pleniſſime omēs vires eius qͣꝫtuꝫ ad oēs actus ip̄aꝝ. qꝛ in ipſa aīa xp̄i eſt gr̄a cognitionis ⁊ veritatis oīm. E hͦ ꝑficit qͣꝫtum ad actū rōis. Et ꝑficit qͣꝫtum ad actū ꝯcupiſcibilis qͥ eſt amor bonitatis. Et eti am ꝑficit qͣꝫtū ad zelū iraſcibil̓. In alijs ꝟo ſan ctis licet informaret ẜm excellētiā ad vnū actu nō tn̄ ad oēs actus. Et cū in alijs ſanctis ſit pre eminentia reſpectu alicuiꝰ doni. In xp̄o tn̄ eſt p̄eminentia reſpectu oīm donorū. qꝛ nō hꝫ gra tiam ad vnū actū gr̄e tm̄: ſꝫ ad oēs. Et hͦ eſt qd̓ dicit Augꝰ. Ꝙ accepit gr̄am totalit̓ ⁊ vniuerſa liter. Un̄ comꝑatio gr̄e xp̄i ad gr̄as aliorū ẜm plenitudinē ⁊ ꝑfectionē eſt. ẜm ꝙ comꝑatur

gura circuli ad figuras alias angulareſ. Circu lus em̄ eſt capaciſſima figura reſpectu aliarum ita gr̄a xp̄i capaciſſima eſt. Capax qͥppe eſt om nis actus cuiuſlibet ꝟtutis: qd̓ non eſt in alijs gͣtijs ſanctorū. Cōtra iſta poſſet qͥs arguēdo di cere. Ꝙ in xp̄o non fuit plenitudo gr̄e. Nam in xp̄o hoīe non fuerūt oēs ꝟtutes. Sed non eſt plenitudo gr̄e ſine plenitudine oīm ꝟtutū. gͦ in ip̄o non fuit pleniſſima gr̄a. Nam in ip̄o nō fu ſt liberalitas ⁊ magnificentia. qꝛ he ꝟtutes hn̄ actum ſuū circa diuitias qͣs xp̄s contēpſit. Se cūdo non fuit in ip̄o temꝑantia ⁊ continētia. qꝛ he ſunt ꝯͣ concupiſcētias prauas: q̄ in xp̄o non fuerūt. Tertio ẜm ph̓m in. vij. ethi. Uirtus di uidit̉ cōtra quendā heroicū ſiue diuinuꝫ habi tum qͥ attribuit̉ hoībus diuinis. hoc aūt maxi me conuenit xp̄o. gͦ non habuit ꝟtutes: ſed ali qͥd altius ꝟtute. His rn̄det ſanctꝰ Tho. iij. ꝑte q. vij. Ꝙ ſicut gr̄a reſpicit eſſentiam aīe. ita vir tus reſpicit eius potentiā. Un̄ oportet ꝙ ſicut potentie deriuant̉ ab eius eſſentia: it a virtutes ſint deriuatōnes q̄dam gr̄e. Quanto aūt aliqd̓ pͥncipium eſt perfectiꝰ: tanto magis imprimit ſuos effectus. Vndecum gratia chriſti fuerit ꝑ fectiſſima: conſequens eſt ꝙ ex ip̄a proceſſe rint ꝟtutes ad ꝑficiendū ſingulas potētias aīe qͣꝫtum ad omēs anime actus. Et ita xp̄us ha buit omēs ꝟtutes. Ad illud ꝟo qd̓ inducebat̉ de liberalitate. dicendū ꝙ liberalitas ⁊ magni ficentia cōmendant̉ circa diuitias inqͣꝫtum ali qͥs non tm̄ exiſtimat diuitias ꝙ velit eas retine re p̄termittendo id qd̓ fieri oportet. Ille autem minime diuitias extimat qͥ penitus eas contem nit ⁊ abijcit ꝓpter ꝑfectionis amorem. Et id̓o in hͦ qd̓ xp̄s oēs diuitias ꝯtempſit. oſtēdit in ſe ſummū gradū liberalitatis ⁊ magnificētie. licet aūt liberalitatis actū exercuerit ẜm ꝙ ſibi ꝯue niens erat faciendo pauꝑibus erogari que ſibi dabant̉. Ad illud ꝟo qd̓ tangebat̉ de temperā tia dicit ſanctus Tho. Ꝙ licet xp̄s ꝯcupiſcēti as prauas nō habuerit. ꝓpter hͦ tn̄ nō excludit quin habuerit temꝑantiam. q̄ tanto ꝑfectior eſt in hoīe qͣꝫto magis prauis ꝯcupiſcentijs caret. Un̄ ẜm ph̓m. vij. ethi. Temꝑatus in hͦ differt a ꝯtinente ꝙ temꝑatus nō hꝫ prauas ꝯcupīas qͣs cōtinens patit̉. vn̄ ſic accipiendo ꝯtinētiaꝫ ſicut ph̓s accipit. ex hocip̄o ꝙ xp̄s habuit om nem ꝟtutem nō habuit ꝯtinentiā q̄ nō eſt virtꝰ ſꝫ aliqͥd minus ꝟtute. Ad aliud inſuꝑ qd̓ dice batur de habitu heroico. Reſpondet̉ ꝙ habi tus ille heroicus vel diuinus nō differt a ꝟtu te cōiter dicta. niſi ẜm ꝑfectiorem modū inqͣꝫtū ſcꝫ aliqͥs eſt diſpoſitus ad bonuꝫ quodā altiori mō qͣꝫ cōiter omībus cōpetat. Un̄ ꝑ hͦ nō oſtē ditur ꝙ chriſtus nō habuit ꝟtutes. ſꝫ ꝙ habuit eas ꝑfectiſſime vltra cōmunem modū. ſic̄ etiaꝫ Plotinus poſuit quendam ſublimē modū vir tutum. qͣs eſſe dixit purgati animi. Sed adhuc dubitat̉ de fide ſpe ⁊ penitentia: q̄ non vidētur fuiſſe in xp̄o. Nam fides eſt cū viſione enigma tica. Xp̄s ꝟo videbat ſine enigmate. Et ſpes ē expectatio future beatitudinis q̄ non habetur. Ip̄e aūt iam beatitudinē habebat: ⁊ non expe ctabat eam. Penitētia eſt ꝟtus qua cōmiſſa cū emendatiōis ꝓpoſito plāgimus ⁊ odimus: qd̓ xp̄o cōuenire non pōt. Reſpondet ad hͦ Alexā der de ales ꝙ ſunt q̄dam dona gratuita cuꝫ im ꝑfectione. q̄dam que non dicūt imꝑfectionem. Fides gͦ eſt donū gratuituꝫ cum imꝑfectione. Nam aſſentit veritati quam nō videt. hͦ qd̓ di cō aſſentire veritati ꝑfectiōis eſt. Sed hͦ qd̓ di co quam nō videt imꝑfectionis. Spes etiā he ret ſummo bono illud expectando. Expectare imꝑfectionis eſt. ſed herere ſummo bono perfe ctionis. Sil̓r penitētia eſt donū gratuitū cū im ꝑfectione. penitentia nāqꝫ cōſiſtit in deteſtatōe mali qd̓ cōmiſſum eſt. deteſtatio mali dicit ꝑfe ctionem. ſed qd̓ cōmiſſum eſt dicit imꝑfectiōꝫ. Cum gͦ in ip̄a gr̄a que eſt plena īmo pleniſſima ſicut eſt gr̄a xp̄i nulla ſit imꝑfectio. ptꝫ ꝙ nō de buerūt in ip̄o eſſe dona gr̄arum cū imꝑfectione rōe ſue ꝑfectionis. Et ꝓpter hoc nec fides ī ra tione fide. nec ſpes in ratiōe ſpei. nec penitētia ī ratiōe pnīe debuerūt eſſe in xp̄o. qꝛ ſub ratōibꝰ iſtis dicunt imꝑfectionem. Sed illud ſolum qd̓ erat ꝑfectum in iſtis donis fuit in xp̄o. In ipſo em̄ fuit aſſenſus pͥme veritati qd̓ eſt ꝑfectionis in fide. Sed illud qd̓ eſt imꝑfectionis nō fuit in ip̄o.ſ. cognitio enigmatica. Sil̓r in ip̄o fuit ma xime qd̓ eſt ꝑfectionis in ſpe.ſ. adheſio cū ſum mo bono: ſed nō cum illa imꝑfectione que ē ex pectatio boni qd̓ nō habet. Sic etiam qd̓ eſt ꝑ fectionis in penitētia fuit maxime in ip̄o. quia nunqͣꝫ aliqͥs tantū potuit deteſtari pctm̄ qͣꝫtum ip̄e deteſtabatur. qm̄ nūqͣꝫ aliquis habuit tan tam oppoſitionē voluntatis ad malū. Semꝑ gͦ qd̓ eſt ꝑfectionis gr̄e ⁊ plenitudinis eſt in gͣtia abſoluta ſine ſingularis ſanctitatis ip̄ius chri ſti. ergo in ip̄o ẜm ꝑfectionem omēs virtutes: omēs gratie gratis date ⁊ omīa dona ſpūſſācti Uerūtamen aliqui dubitāt an in xp̄o fuerit do num timoris. qꝛ Iohānes pͥma ſua cano. c. iij. dicit. Perfecta charitas foras mittit timoreꝫ. Perfectiſſima aūt charitas fuit in xp̄o. qͣre vi deret̉ ꝙ nō fuerit in ip̄o donū timoris. Cōtra rium tamen habet̉ ꝑ Eſa. qui. c. xj. ita dicit de xp̄o. Requieſcet ſuꝑ eum ſpūs timoris domī Propterea notanda ſunt vba ſancti Tho. ī. iij. ꝑte. q. ſupra poſita vbi ait. ꝙ timor reſpicit duo obiecta. quorū vnū eſt malū terribile. Aliud ē

ille cuius poteſtate malum pōt inferri. In chri ſto fuit timor dei nō qͥdem ẜm ꝙ reſpicit maluꝫ ſeꝑationis a deo ꝑ culpā. nec ẜm ꝙ reſpicit ma lum punitiōis ꝓ culpa: ſꝫ ẜm ꝙ reſpicit ip̄aꝫ di uinam eminentiā ꝓut.ſ. aīma xp̄i quodam affe ctu reuerentie mouebat̉ in deū a ſpūſācto acta Un̄ ad Heb̓. v. c. d̓r. Exauditꝰ eſt ꝓ ſua reuerē tia. Hūc aūt affectū reuerentie ad deū xp̄s ẜm ꝙ hō p̄ ceteris habuit pleniorē. Iohānes gͦ cū dicit. ꝙ ꝑfecta charitas foris mittit timoreꝫ. lo qͥt̉ de timore ẜm ꝙ reſpic̄ obiectū qd̓ eſt maluꝫ Quare ẜm theologoꝝ ſnīa ⁊ ꝟitatis doctrina Xp̄s omni ꝟtute omniqꝫ ſanctimonia predit fuit. Erat totus dulcis. totus modeſtus omni bus bn̄faciēs ⁊ neminē iniuſte ledens. Et vt in quit Eſa. liij. ca. Uulneratus eſt ꝓpter iniqui tates nr̄as: ⁊ attritus eſt ꝓpter ſcelera nr̄a. ¶ Ꝙ non eſt mirandū ſi iudei perſecu ti ſunt xp̄m qui ſemꝑ malefacere con ſueuerunt. ¶ Capitulum. II. Ecūda ratio qua ꝓbamus innocentiā xp̄i d̓r malicie cō ſuetudo. Populus nāqꝫ iudeorū paucis dūta xat exceptis conſueuit eſſe malus a generatiōe in generationē. Non eſt igit̉ mirū ſi innocenteꝫ filiū ꝟginis crucifigi ꝓcurauit. Et ne iudei cō querant̉ de nobis qͣſi vellemus ip̄os falſo con demnare ꝓducamus in mediū veteris teſtamē ti ſcripturas q̄ apud eos etiā omni veritate ful gere credunt̉. Exod̓. xxxij. c. et Deut̓. ix. c. di it deus Moyſi. Terno ꝙ ppl̓s iſte dure ceruio ſit. Et Nume. xj. c. Ortus eſt murmur popul qͣſi dolentiū p̄ labore ꝯͣ deum. Et Nume. xiiij. ca. qͣſi conqueri viſus eſt deꝰ dicēs. Uſqꝫ quo detrahet mihi ppl̓s iſte. Et Nūe. xvj. c. Mur murauit omīs multitudo filiorū iſrl̓. Et egreſſa ira a dn̄o ꝑcuſſi ſunt qͣtuordecim milia hominū Et Nume. xxij. c. Locutus eſt ppl̓s ꝯͣ deū ⁊ ai Aīa noſtra nauſeat ſuꝑ cibo iſto leuiſſimo. E Deut̓. ix. c. Dixit Moyſes. Contēpſiſtis im perium domī dei veſtri ⁊ nō credidiſtis ei. ne qꝫ vocem eius audirę voluiſtis: ſꝫ ſemꝑ fuiſtis rebelles. Et Iudi. ij. c. ſcribit̉. Fecerūt filij iſrl malum in cōſpectu dn̄i ⁊ ẜuierūt baalim ac di miſerunt dn̄m deum patrū ſuorum qͥ eduxerat eos de terra ęgypti: ⁊ ſecuti ſunt deos alięnos Et infra. Iratus dn̄s ꝯͣ iſraei tradidit eos ī ma nus diripientiū: qui ceperūt eos ⁊ vendiderūt hoſtibus qͥ habitabāt ꝑ girū. Et Iudi. iij. ca. Filij iſrl̓ habitauerūt in medio chananei ⁊ ęth. ei ⁊ amorrei ⁊ euei ⁊ iebuzei ⁊ fereczei. ⁊ duxe runt vxores filias eorū. ipſiqꝫ filias ſuas eoruꝫ filijs tradiderūt ⁊ ẜuierunt dijs eorū. fecerunt qꝫ malū in conſpectu domī et obliti ſunt dei ſui ẜuientes baalim ⁊ aſtaroth. Iratuſqꝫ ꝯͣ iſrl̓ do minus tradidit eos in manus regis meſopota mie: ⁊ ẜuierunt ei octo annis. Et Iudi. iiij. ca. Addiderūt filij iſrl̓ facere maluꝫ in ꝯſpectu dn̄i poſt mortē Aoth. ⁊ tradidit illos dn̄s in manu Iabin regis chanaan. Et Iudi. vj. c. Fecerūt filij iſrl̓ malum in ꝯſpectu dn̄i qͥ tradidit eos in manu madian ſeptem annis: ⁊ oppreſſi ſunt val de ab eis. Et Iudi. x. c. Filij iſrael peccatis ve teribus noua iungentes fecerūt malū in cōſpe ctu dn̄i: ⁊ ẜuierunt idolis baalim ⁊ aſtaroth et dijs ſirie ac ſidonis ⁊ moab ⁊ filiorum amon ⁊ philiſtim. dimiſeruntqꝫ dn̄m ⁊ nō colebāt euꝫ. Contra quos iratus dn̄s tradidit eos in manꝰ philiſtinorū ⁊ filiorū amon. afflictiqꝫ ſunt ⁊ ve hement̓ oppreſſi ꝑ annos decem ⁊ octo. Et. ij. Paralipo. xxiiij. c. Principes iuda derelique runt templū dn̄i ẜuieruntqꝫ ſculptilibus. et fa cta eſt ira dei ꝯͣ iudaꝫ. mittebat eis ꝓphetas vt reuerterent̉: quos illi audire nolebat. Et j. Hel dre. ix. ca. Peccauimus dn̄e grauiter vſqꝫ ad diem hāc ⁊ ꝓ iniqͥtatibus nr̄is traditi ſumꝰ ip̄i ⁊ reges nr̄i ⁊ ſacerdotes nr̄i in manibus regum terrarū in gladiū ⁊ in captiuitatē. Et. ij. Heſd̓. ix. c. Pr̄es noſtri ſuꝑbe egerūt ⁊ indurauerunt ceruices ſuas ⁊ nō audierūt mandata ſua. Et Iudith. vij. c. Peccauimus cū pr̄ibus noſtris iniuſte egimꝰ iniqͥtatem fecimꝰ. Et Eſa. j. c con querit̉ deus dicēs. Filios enutriui ⁊ exaltaui ip̄i aūt ſpreuerūt me. Cognouit bos poſſeſſorē ſuū ⁊ aſinus p̄ſepe domī ſui. Iſrl̓ aūt nō cogno uit me. ppl̓s meus nō intellexit. ve gēti peccatri ci ppl̓o graui iniquitati ſemini neqͣꝫ filijs ſcelera tis dereliquerūt dn̄m blaſphemauerūt ſanctuꝫ iſrl̓ abalienati ſunt retrorſum. Et Eſa. xxx. ca. Populus em̄ ad iracundiā ꝓuocatus eſt ⁊ filij mendaces filij nolētes audire legē dei. Et Hie remie. v. c. Audi popule ſtulte qͥ nō habes cor qui habentes oculos nō videtis ⁊ aures nō au ditis. Et Hiere. vij. cā. Nō audierūt me inquit deus nec inclinauerūt aurem ſuam: ſed abierui in prauitate cordis ſui mali. Et Hiere. xiij. ca. dopulus peſſimus qͥ noluit audire ꝟba mea. Et Baruth. ij. c. Multitudo hec maxima con uertet̉ in minimā. populus eſt em̄ dura ceruice Et Ezechiel̓. ij. c. Filij dura ceruice ⁊ indoma bili corde ſunt ad quos ego mitto te. Et Ezech ielis. viij. c. Iniquitas domus iſrael ⁊ iuda ma gna eſt valde. Quid ad hec ⁊ ml̓to pl̓a q̄ omitti mus iudei potuerūt reſpondere. aut quō excu ſarę valebunt iniqͥtatem ip̄oꝝ. tot tantiſqꝫ voci bus p̄dicatam. Sicut in quolibꝫ tꝑe erga deuꝫ ingratiſſimi ſunt reperti. ſic dum in ꝓpria venit ⁊ homo factus eſt eum non receperūt. īmo ſibi vſqꝫ ad mortem fuerūt infeſti. Qui tamē oblo

qui adhuc de xp̄o p̄ſumūt. arguuntqꝫ ꝯͣ nos di centes ip̄m fuiſſe culpabilem ⁊ peccatorem po tiſſimum ꝓpter tria. ¶ Primo ꝓpter offenſionem. ¶ Secūdo ꝓpter violationem. ¶ Tertio ꝓpter indignationem. ¶ Primo iudei dicūt xp̄m fuiſſe culpabileꝫ ꝓ pter offenſioneꝫ. Quia p̄dicauit iudeis illos of fendendo. hoc aūt fieri non debuit. quoniā vt Augꝰ. dicit in li. de agone xp̄iano. In hoīe I ſu xp̄oſe nobis ad exemplū vite p̄buit filiꝰ dei nos ꝟo debemus vitare offenſionē nō ſolum fi delium: ſꝫ etiam infideliū. ẜm illud. j. ad Chorꝭ. x. c. Sine offenſione eſtote iudeis ⁊ gentibus ⁊ eccl̓e dei. Quare videt̉ ꝙ ip̄e xp̄s in ſua doctri na vitare debuit offenſionē iudeorū. Ad hoc re ſpondet ſanctus Tho. iij. ꝑte. q. xlij. Ꝙ ſalꝰ ml̓ titudinis eſt p̄ferenda paci quorūcūqꝫ ſingula rium hoīm. Ideo qn̄ aliqui ſua ꝑuerſitate ml̓ titudinis ſalutem impediūt nō eſt timenda eoꝝ offenſio a p̄dicatore vel doctore. Scribe auteꝫ ⁊ phariſci impediebāt ſalutem populi. tū quia repugnabāt xp̄i doctrine ꝑ quaꝫ poterat audi entibus eſſe ſalus. tū etiam qꝛ prauis ſuis mori bus vitā aliorū corrūpebant. Et ideo dn̄s non obſtante offenſione eorū publice veritateꝫ quā illi odiebant ⁊ eorū vitia arguebat. Un̄ Mat. xv. c. diſcipulis ei dicentibꝰ. Scis qꝛ iudei au dito hoc ꝟbo ſcandalizati ſunt. Reſpōdit. Si nite illos ceci ſunt ⁊ duces cecorū. Ꝙ ꝟo apl̓us dicat. Sine offenſione eſtote. Reſpondenduꝫ. Ꝙ hō ſic debet eſſe ſine offenſione oībus vt nul li det ſuo facto vel dicto minus recto occaſionē ruine. Si tn̄ de veritate ſcandalū oritur vtilius ſcandalū naſci ꝑmittit̉ qͣꝫ veritas relinquatur. ¶ Secūdo iudei dicunt xp̄m fuiſſe peccatoreꝫ ⁊ legis tranſgreſſorē ꝓpter violatiōꝫ. qꝛ ſabba ta violabat. Preceptū quippe erat vt nil operiſ tunc fieret. Ip̄e ꝟo dixit languido quem ſana uit in ꝓbatica piſcina vt tolleret lectū ſuū. Io han. v. c. Et conſenſit diſcipul̓ qui ī ſabbato ſꝑ cas euellebant excuſando eos. vt hr̄ Mat. xij. ca. Ergo in hoc peccauit ⁊ ꝯͣ legem fecit. Ad hͦ reſpondet ſanctus Tho. in. iij. ꝑte. q. xl. ꝙ xp̄s in oībus ẜm legis p̄cepta ꝯuerſatus eſt. in cui ſignum etiam voluit circūcidi. circūciſio em̄ ē q̄dam ꝓteſtatio legis implende. Ꝙ aūt curauit in ſabbato languidū cui dixit vt tolleret lectuꝫ ſuum nō fuit ꝯͣ legem. Primo qꝛ ꝑ p̄ceptuꝫ de ſanctificatione ſabbati nō interdicit̉ opus diui num: ſꝫ humanū. Quāuis em̄ deus die ſeptima ceſſauerit a nouis creaturis ꝯdendis qͣꝫtum ad earū pͥncipia. ſꝑ tn̄ oꝑatur in rerū ꝯẜuatione ⁊ gubernatione. Itaqꝫ miracula q̄ xp̄us faciebat in ſabbato nō erant oꝑa humana: ſꝫ diuina Un̄ ip̄e dixit Ioh̓. v. c. Pater meus oꝑat̉ vſqꝫ mō ⁊ ego operor. Scd̓o xp̄us non fecit cōtra legeꝫ qꝛ illo p̄cepto de ſabbato ſctīficādo nō ꝓhibēt̉ oꝑa q̄ ſunt de neceſſitate ſalutis corꝑalis. Un̄ Lu. xiij. ca. dixit. Unuſquiſqꝫ vr̄m non ſoluer ſabbato bouem ſuū aūt aſinū a p̄ſepio: ⁊ ducit adaquare. Et infra. xiiij. c. Cuius veſtꝝ aſinꝰ aut bos in puteum cadit ⁊ nō cōtinuo extrahe illū die ſabbati. Manifeſtū eſt aūt ꝙ oꝑa mīra culoſa que xp̄s faciebat ad ſaluteꝫ corꝑis ⁊ aīe ꝑtinebant. Tertio nō fuit legis tranſgreſſor cri ſtus qm̄ illo p̄cepto non ꝓhibent̉ oꝑa q̄ ꝑtinēt ad dei cultū. Unde dixit Mat. xij. An nō legi ſtis in lege qꝛ ſabbatis ſacerdotes in tēplo ſab batum violant: ⁊ ſine crimine ſunt. Et Iohan. vij. c. dixit. Circūciſionem hō accipit ī ſabbato Ꝙ aūt xp̄s ꝑalitico mādauit vt lectū ſuum ſab bato portaret: ad cultum dei ꝑtinebat: id ē ad laudem ꝟtutis diuine. falſo gͦ obijciebant iudei dicentes Iohā. ix. c. Non eſt hic hō a deo: qui ſabbatū non cuſtodit. Sil̓r diſcipuli nō fecerūt cōtra legem cū ſpicas collegerūt in ſabbato. ꝙ ſic facere coegit illos neceſſitas. ꝓpterea iudeiſ murmurantibus rn̄dit xp̄s. An nō legiſtis qͥd fecerit Dauid qn̄ eſurijt ⁊ qͥ cum eo erat. Quō intrauit in domū dei ⁊ panes ꝓpoſitiōis come dit. licet in lege p̄ceptum fuiſſet ꝙ panes illos ſacerdotes ſoli comederēt. Imminente tamen neceſſitate Dauid ſanctus p̄dictos panes ſine peccato comedit. ſicut ptꝫ. j. Regū. xxj. ¶ Ter tio iudei dicunt xp̄m fuiſſe rep̄henſibilem ꝓpt̓ indignationē. Indignabat̉ em̄ ⁊ iraſcebat̉ ve biſqꝫ ⁊ factis moleſtabat phariſeos ac illorū ſe quaces. Loquebat̉ illis ꝯtumelioſe ⁊ eiecit fla gello ementes ⁊ vendentes de templo. Ira aūt opponit̉ manſuetudini. vt patꝫ ꝑ Ph̓m in. iiij. ethi. Et vt inquit Iacobus j. c. Ira em̄ viri iu ſticiam dei non operat̉. Ex quo videt̉ ꝙ xp̄us nec iuſtus nec manſuetus fuit. ergo pctōr ⁊ cul pabilis multuꝫ. Ad qd̓ reſpondemꝰ ẜm doctri nam theologorū ꝙ in xp̄o non fuit ira que eſt vitium: ſꝫ ira ꝑ zelum aratiōe imperata. Nam vt dicit Ariſto. Non iraſci vbi ⁊ qn̄ oportet vi detur inſipientis eſſe. Ira ergo que tranſgredi tur ordinem rationis eſt cōtra iuſticiam ⁊ man ſuetudinem. non ira que eſt ẜm rationis impe rium. Locutus itaqꝫ eſt xp̄s contumelioſe pha riſeis amore iuſticie ⁊ veritatis. Similit̓ ꝓpter zelum eiecit omēs ementes ⁊ vendentes de tē plo. in quo etiā ſuam diuinitatē declarauit Un̄ Hiero. ſuꝑ Matth̓. ait. Inter omīa ſigna q̄ fec̄ dn̄s hoc videt̉ eſſe mirabilius ꝙ vnus hō ⁊ il lo temꝑe contemptibilis potuerit ad vnius fla gelli ꝟbera tanta eijcere multitudinē. Igneuꝫ enim quoddam ⁊ ſidereū radiabat ex ocul̓ eiu

⁊ diuinitatis maieſtas lucebat ī facie. Et Ori genes dicit ſuꝑ Iohannē. Hoc eſſe maius mi raculū eo quo aqua cōuerſa eſt in vinum: eo ꝙ illic ſubſiſtit inanimata materia. hic ꝟo tot mi lium hoīm domant̉ ingenia. Nihil gͦ cōtra cri ſtum loqui debent iudei maligni: ſed agnoſcere prauitatem ⁊ duritiā cordis eorū. ¶ Ꝙ ſepenumero mali ꝑſequunt̉ bo nos ꝓpter odium et inuidiam ac pro prium amorem. ita iudei ꝑſecuti ſunt xp̄m. ¶ Ca. III. Ertia ratio prin cipalis qua ꝓbamus innocētiā xj̄ dicit̉ exemplorū multitudo. Sūt na qꝫ in ꝓmptu exempla plurima in ſcripturis di uinis ⁊ humanis in qͥbus oſtendit̉ qͣꝫ ſepenūc ro qͥ mali fuerunt ⁊ peſtilentes innocentibus ⁊ bonis ac iuſtis aduerſati fuere. Qd̓ factuꝫ com perimus triplici de cauſa. ¶ Prima ꝓpter odium veritatis. ¶ Scd̓a ꝓpter inuidiā aliene felicitatis. ¶ Tertia ꝓpter ſatiſfactionem cupiditatis. ¶ Prima cauſa qͣre multi ſcelerati hoīes iuſtis ⁊ bn̄ viuentibus fuerūt aduerſati. fuit odiū ve ritatis. Nam qꝛ illi vt debebāt veritateꝫ loque bantur odio ſunt habiti. Inqͥt em̄ Terentius. Obſequiū amicos veritas odiūparit. Et Hie ronymꝰ. ad Occeanuꝫ. Ita ſe habꝫ natura vt amara ſit veritas. vitia ꝟo dulcia exiſtimētur. Sed quō inqͥs hoc eſt credibile vt veritas od enda ſit. cum Lactantiꝰ dicat in. j. li. diui. inſti Nullus eſt ſuauior aīe cibus qͣꝫ cognitio veri tatis. Et rn̄det dn̄s Bonauen. in ꝓlogo pͥmi li bri ſnīaꝝ. Ꝙ duplex eſt effectus veritatis. Pr mus eſt illuminare. ⁊ qͣꝫtuꝫ ad iſtū nemo ipſan odit. qꝛ oēs naturalit̓ illuminari deſiderāt. Se cundus effectus eſt arguere. ⁊ hūc hꝫ in malis manifeſtando em̄ mala redarguit illa facienteꝫ Ex quo mali odiūt veritatem. Un̄ ſaluator nr̄ Ioh̓. iij. c. dixit. Oīs qͥ male agit odit lucē. E vt veniamus ad rem eſt exemplū Eſaie innocē tis qͥ ꝓpter veritatem fuit ſerra ſecatꝰ. de quo ī quit Hiero. in ꝓlogo in Eſaiā. Eſaias ī hierl̓m nobili genere ortus eſt. ibiqꝫ ꝓphetauit ſb̓ ma naſſe rege. ſectus in duas ꝑtes occubuit. Ma naſſes idolatra fuit. ⁊ Eſaiā auum maternū ẜm hebreos vel affinem ſuū eiectum extra ciuitatē hierl̓m circa piſcinā ſiloe ſerra lignea ꝑ mediuꝫ ſecari fecit. De Hieremia inſuꝑ diximꝰ in ẜmo nibus de timore diuinoꝝ iudiciorū. qͣliter gra uiſſimas ꝓpter veritatē paſſus eſt ꝑſecutiōes ⁊ iniurias. tandem lapidatus eſt. Un̄ Hiero. ī ꝓlogo in Hieremiā dicit. Hieremias anatho thites qͥ eſt viculus tribus ab hieroſolymis di ſtans miliaribꝰ apud taphnas in egypto de po pulo lapidibus obrutus occubuit. Iacet ꝟo ī eo loco ſepultus quo dudū Pharao rex habi tauerat. Et qm̄ poſtulatiōe ſua defugatis ab eo dem loco ẜpentibus. egyptios a tactu aſpiduꝫ facit eſſe ſecuros. Magna eū ibi religione egy ptij venerant̉. Hec Hiero. Daniel ꝓpter veri tatem leonibus deputatus fuit. in quoruꝫ lacu ꝑmanſit ſex diebus. Ad quem adductus eſt ꝑ angelū Abacuc vt cibaret eum. vt ſcribit̉ Da nielis vltimo. c. Iohannes baptiſta. quia ar guebat Herodem ꝓpter herodiadē quam tule rat fratri ſuo Philippo vxorem. vt refert mar. ca. vj. In vinculis poſitus eſt ⁊ capite trunca tus. Anaxagoras apud Athenienſes reus fa ctus eſt. qꝛ dixit ſolem eſſe lampadē ardentem. negās vtiqꝫ eſſe deū. vt dicit Augꝰ. li. xviij. de ciui. dei. Socrates ꝓpter veritatis patrociniū veneno perijt. Cicero vt ſcribit Plutarcus qͣr tum ⁊ ſexageſimū agens annū. iuſſu marci an tonij ꝓpter philippicas quas ꝯͣ eū ſcripſerat ca pite ⁊ dextera truncatus eſt. Sed Lactantius defendere volens verū cultum xp̄i adu̓ſus de os falſos gentiliū. Ciceronem rep̄hendit. quia in rebus diuinis timuit veritatem ſua eloquen tia ꝓtegere. Inquit em̄ li. ij. ſic. Cū intellexiſſet Cicero falſa eſſe q̄ homīes adorarēt ml̓taqꝫ di xiſſet que ad euerſionem religionū valerēt. ſub didit illa nō eſſe vulgo diſputāda. Et infra ſeqͥ tur. Si qͥd tibi ꝟtutis eſt Cicero experire po pulū facere ſapientem. digna res eſt vbi omēs eloquentie tue vires exeras. Nō em̄ verenduꝫ eſt ne tibi in tam bona cauſa deficiat oratio. qui ſepe etiam malas copioſe ac fortiter defendiſti. Sed nimirū Socratis carcerē times ideoqꝫ pa trociniū veritatis ſuſciꝑe non audes. At morte vt ſapiēs ꝯtemere debuiſti. Et erat ml̓to pul chrius vt ob bn̄dicta qͣꝫ ob maledicta morereri Nec tibi laudis plus philippice afferre potuer̄t qͣꝫ diſcuſſus error humani generis ⁊ mētes ho minū ad ſanitatem tua diſputatōe reuocare. h Lactantius. Verūtamen ⁊ ſi Cicero nō oīa di xit que forte nouit de ſuꝑſtitionibꝰ noxijs gen tilium. Nobis debꝫ eſſe ſatis ꝙ Marcus anto nius illū occidi fecit. qm̄ vitia illius ⁊ ſcelera ta cere noluit. Vt em̄ tradit Plutarcus Marcꝰ Antonius odio erat cūctis bonis ꝓpter ſua la ſciuam vitā. ꝟſabat̉ qͥdem libēt̓ inter alcatores ſcorta. mimos ⁊ hiſtriones. Qui tandē ab octa uiano ſuꝑatus Alexandrie vbi fugiēs ſe colle gerat anno etatis ſue qͥnqͣgeſimoſexto gͦadio ſe ꝑemit. Et ne ml̓ta dicamꝰ iniquis ⁊ deprauatiſ mentibꝰ magis placet adulatores blādi falſa lo quentes: qͣꝫ qͥ vera dicere quocūqꝫ mō conant̉. ¶ Scd̓a ca qͣre mali inſidiant̉ bonis illoſqꝫ ꝑle

quunt̉ eſt inuidia felicitatis aliene. de hac ꝟo plene dixi in quadrageſimali de penitētia in ſe mone de inuidia. vbi cōmemorandū eſt qualit̓ innocens Abel a fratre Chaym ꝑemptus fuit. vt ſcribit̉ Gen̄. iiij. c. Et Ioſeph a fratribꝰ ven ditus iſmaelitis. vt d̓r Gen̄. xxxvij. ca. Et Da uid a Saule temptatus occidi. vt ponit̉.j. Re gum. xviij. Ibiqꝫ de furio camillo ⁊ Scipione affricano explicatū eſt qͣꝫta iniuſte tulerunt eis ab inuidis ciuibus irrogata. ¶ Tertia cā qua re innocētes ⁊ iuſti oppreſſi ſunt ab iniqͥs ꝓpter ſatiſfactionē cupiditatis. Exemplum eſt de na both. de quo ſcribit̉. iij. Re. xxj. c. Ꝙ occiſus ē ꝓcurante doloſa iezabele vxore regis agab: eo ꝙ noluit dare vinea ſuā qui erat iuxta palatiuꝫ achab regis ſamarie: qͣre a falſis teſtibus cōui ctus tanqͣꝫ blaſphemaſſet deū ⁊ regem extra ci uitatem lapidatus eſt. De Suſanna inſuꝑ legi mus Daniel̓. xiij. c. Ꝙ eo qꝛ nō ꝯſenſit in libidi nem illorū ſenū qͥ exarſerāt in ꝯcupiſcētiā eius: ꝓcurabāt illi ignominioſam eiꝰ mortē: q̄ ſecuta fuiſſet niſi deus ſuſcitaſſet ſpūm Daniel̓: qͥ ſeneſ de falſa criminatiōe conuicit. qͣre ⁊ ip̄i lapidati ſunt. Suſanna ꝟo de infamia ⁊ morte diuinitꝰ releuata. Dn̄s igit̉ nr̄ Ieſus xp̄s vt diximꝰ in ſuꝑioribꝰ veritatem docebat: arguebatqꝫ vitia publica phariſeorū. Inſuꝑ ⁊ turbe ſeq̄bāt̉ euꝫ eratqꝫ fama illius in ppl̓o fulgentiſſima. Quare phariſei odiebāt eū ⁊ inuidebāt gl̓e ac fame ſue Inſuꝑ timebāt ne forte aliqͣ nouitas ſequeret̉. ex qͣ indignati romani ſe ſuaqꝫ diſſiparēt. Id̓o oī humanitate ac veritate depoſita q̄ſierūt pila tum: vt eū morti traderet. O igit̉ gēs crudeliſ ma iudeorū. O crudelitas inaudita. O excog tata malicia. Cōuenerūt aduerſus ſanctū ſct̄ō ruꝫ ⁊ paratū nos ſua paſſiōe ſaluos facere mor te violenta ꝑemerunt. Cuius nomen bn̄dictiōe deuotiſſima bn̄dicamꝰ laudemuſqꝫ in ſecula ſe culorum. Amen. ¶ Sermo quartuſdecimus. de ſubli mitate et magnificentia crucis in qua xp̄s oꝑatus eſt ſalutē hūani generis. Umiliauit ſe metip̄m factus obediens vſqꝫ ad mortē: mortē aūt crucis. ꝓpt̓ qd̓ ⁊ deꝰ exaltauit illū ⁊ dedit illi no men qd̓ eſt ſuꝑ omne nomen. Doctoris gentiū ꝟba ſunt iſta ad Phil̓. c. ij. Pijſſima verba de cruce xp̄i ꝓclamata offendūt aures maliuolas iniquoꝝ. ꝓ qͥbus ita loqͥt̉ Paulus.j. ad Cho rin. c. j. Verbū em̄ crucis ꝑeuntibus qͥdē ſtulti cia eſt. his aūt qͥ ſalui fiūt.i. nobis ꝟtus dei eſt Et infra. Iudei ſigna petūt: greci ſapīaꝫ q̄rūt. nos aūt p̄dicamꝰ xp̄m crucifixū. iudeis quideꝫ ſcandalū. gētibꝰ aūt ſtulticiā. Quia ꝟo huma ni generis redemptio facta eſt ꝑ xp̄m in cruce. Indeqꝫ oēs gr̄e ⁊ ſalutis emanat plenitudo vt letent̉ fideles deuoto corde colētes xp̄m pendē tē in ligno. terreant̉qꝫ iudei ⁊ increduli oēs In hoc ſermone de laudibus crucis xp̄i dicemus. Ad illā vtiqꝫ auctor vite humilis ⁊ manſuetus conſcendit. vt vn̄ mors oriebat̉ inde vita reſur geret. De ip̄a itaqꝫ bn̄dicta cruce locuturi tria myſteria ꝓponimus ꝯtemplanda. ¶ Primū dicit̉ magnificationis. ¶ Secundū exaltationis. ¶ Tertium adorationis. ¶ De dignitate crucis que colligi pōt E figuris et reuelatione atqꝫ inuērōe lpius. ¶ Ca. I. Rimum myſte rium ꝯtemplanduꝫ de cruce chriſti d̓r magnificatiōis. Diligent̓ qͥdeꝫ ꝑ ſcrutari debemꝰ qͣꝫta ſit dignitas ⁊ magnificen tia crucis. Qd̓ poterimꝰ facile dep̄hēdere ſi vo luerimus de illa cōſiderare atqꝫ inſpicere maxi ¶ Primo eius figurationē. (me tria. ¶ Secundo eius reuelationem. ¶ Tertio eius inuentionem. Qualit̓ crux qͣꝫtum ad materiā figurata fuit. ¶ Primo poſſumꝰ cognoſcere magnificentiaꝫ ⁊ dignitatē crucis ſi ꝯſideremus eius figurati onem. Inuenimꝰ nāqꝫ multa magͣlia dei non ſi ne myſterio in ligͦ celebrata. q̄ vtiqꝫ lignum illd̓ venerabile crucis in qͣ ſaluator nr̄ pepēdit p̄mō ſtrarūt ⁊ figurarūt. vt Augꝰ. dicit in ſermōe de paſſione. In. ij. nāqꝫ. c. Gen̄. legimꝰ. ꝙ ꝓduxit deus lignū vite in medio ꝑadiſi cuiꝰ fructus ſe nectutem impediebat ẜm Augꝭ. li. xiiij. de ciui. dei. Qd̓ ita declarat Nico. de lira. Ad vitā in qͥt vniuerſalem ꝯtinuando reqͥrit̉ cibus ꝑ quē reſtituit̉ humidū deperditū ꝑ actiōꝫ calorꝭ na tural̓. verū tn̄ iſta reſtauratio nō fit ẜm eqͥualen tiam. vt dicit ph̓s in. j. de generatiōe. Quia ca ro generata ex alimēto impurior eſt qͣꝫ pͥma. ſic̄ ⁊ vinū generatū ꝑ aque appoſitiōꝫ ⁊ ꝯuerſiōeꝫ qꝛ ſi ꝯtinuaret̉ tal̓ appoſitio vinū fieret aqͦſum: ⁊ tandē deficeret ſpēs vini. Et eodē mō qꝛ caro generata ꝑ alimentū impurior eſt: ⁊ ꝑ talē con tinuationē inducit̉ ſenectꝰ in qͣ carnes ſunt im puriores: ⁊ tandē deficit vita Ad hͦ gͦ ꝙ p̄dicta reſtauratio fieret in Adam ẜm eqͥualentiā: et ꝑ ꝯſequens impediret̉ ſenectus dabat̉ ſibi edere de ligno vite. Potuit hͦ figura eſſe ligni crucis xp̄i: cuiꝰ fructus a fidelibꝰ deguſtatꝰ vitaꝫ gr̄e ꝯẜuat in aīa. Fructus em̄ crucis eſt dn̄s ieſus xp̄s ꝓ nobis peccatoribꝰ crucifixus. In. vj. au tem. c. Gen̄ hr̄. Ꝙ volēs deus temꝑe diluuij ī

Nōe ⁊ filijs eorūqꝫ vxoribꝰ humanuꝫ genꝰ ſal uare p̄cepit archa fieri de lignis leuigatis. po tuiſſet nāqꝫ deꝰ abſqꝫ tanta inundatiōe aquaꝝ ī aliqͥ monte aqͥs diſcooꝑto vel alia via ſaluos fa cere illos. Voluit tn̄ vt id fieret in archalignea ad denotandū ꝙ in lignea cruce erat hūani ge neris ſalus ꝓcurāda. Scribit̉ ad hͦ Exo. iiij. c. Ꝙ cū deꝰ clementiſſimꝰ miſit Moyſen ⁊ aarō ad pharaonē ꝓ liberando ppl̓o ſuo. cū allegaſſꝫ Moyſes inabilitatē ſuam eo ꝙ impędite ⁊ tar dioris eſſet lingue. dixit dn̄s ad eū. Aaron loē tur ꝓ te ad ppl̓m ⁊ erit os tuū. tu aūt eris in his q̄ ad deum ꝑtinēt. ꝟgam qͦꝫ hanc ſume in manu tua in qͣ facturus es ſigͣ. hec fuit illa ꝟga q̄ con uerſa eſt in ẜpētē corā Pharaone. ⁊ rurſum in ꝟgā redijt. vt ptꝫ Exo. vij. c. Hec fuit virga qͣ Moyſes ꝑcuſſit aqͣs flumīs q̄ mox velut ſan guis facte potari nō poterāt. Hec fuit ꝟga in qͣ cōpleta ſunt alia ſigͣ q̄ omittamus cā breuitatis Nō eſt tn̄ p̄tereundū ſilentio id qd̓ factū eſt du opus fuit pugͣre ꝯͣ amalechitas. vt em̄ ſcpͥtur? tradit Exo. xvij. c. Tūc dixit Moyſes ad Io ſue. Elige viros ⁊ egreſſus pugna ꝯͣ amalech. cras ego ſtabo in ꝟticē collis hn̄s ꝟgam dei in manu mea. Fecit Ioſue iuxta ꝟba moyſi ⁊ pu gnauit ꝯͣ amalech. Moyſes aūt ⁊ Aarō ⁊ hur aſcenderūt ſuꝑ vticem coll̓. orauitqꝫ ibi moyſes expāſis manibꝰ ⁊ ſecuta eſt victoria. Quid ī tot ꝓdigijs dei ꝟtute ac potētia oꝑatis ꝟga illa ſꝑ ꝯtrecta fuit vſqꝫ ad hanc victoriā: niſi vt preſi gnaret̉ ꝟga crucis xp̄i in qͣ ꝯſumanda erat hu mani generis redemptio ⁊ ptās diabolica ſupe randa. In. xv. inſuꝑ Exo. c. narrat̉ quēadmo dum aqͣ marath fluminis amariſſime in dulce dinem ꝟſe ſunt. eo ꝙ Moyſes poſuit ibi ligni qd̓dam qd̓ on̄dit ei deuſ. Et hͦ lignū crucis xp̄i p̄ſigͣuit. qm̄ ꝑ xp̄um in eo crucifixū amaritudo peccatoꝝ hoīm ꝟtit̉ in dulcedinē qͥbꝰ dat̉ ſpes ⁊ fiducia venie ꝯſequēdē. Exo. etia. c. xxvij. fi mentio de arca quā fecit beſteel de lignis ſethī. in qͣ recōdita fuerūt v̓ga in memoriā lib̓ationis de egypto. Māna in memoriā refectōis in de ẜto ⁊ tabule in memoriā date legis. Et hͨ archa figura eſſe potuit crucis de ligͦ fabricāde. in qͣ re poni debebat ſaluator mūdi. In ip̄o nāqꝫ fuer̄t tres nature in vna ꝑſona diuīa.ſ. increata ⁊ ſp ritual̓ creata ⁊ corꝑalis. diuīa natura deſignat̉ ꝑ ꝟgā. nam ẜm eā ip̄e dei filiꝰ eſt dei ꝟtꝰ. Spi ritual̓ etiā natura xp̄i.ſ. aīa eiꝰ ſanctiſſima ꝑ du as tabulas legis expͥmit̉ in qͥbus erat lex diuīa ꝯſcripta. ꝑ duas nāqꝫ tabulas duo deſignant̉ q̄ ſunt in aīa xp̄i. intellectꝰ vicꝫ in quo erat oīs ſcīa. ⁊ volūtas in qͣ fuit omīs rectitudo ⁊ boni tas. ꝑ māna ꝟo denotatur natura carnis xp̄i q̄ fuit puriſſima ab oī labe pctī. Ultīo ad mentem euocandū cenſeo illd̓ qd̓ Numeri. c. xxj. ponit̉ qn̄ miſit̓ deus in ppl̓m de ip̄o male loquentē ſer pentes ignitos. ⁊ oranti ꝓ ppl̓o moyſi dixit dn̄s Fac ẜpentē eneū: ⁊ pone in ꝑticā eminenteꝫ in medio ppl̓i: ⁊ qͥcunqꝫ ꝑcuſſus fu̓it a ẜpēte reſpi ciat eū ⁊ viuet. ⁊ factū eſt ita. Hic ẜpēs figura fuit xp̄i: qͥ in ꝑtica crucis effigēdus erat. ꝑ cuiꝰ intuitū fide ꝯc deuotiōe ſanamur a morſibꝰ de moniorū. Ex dictis clarere pōt qͣꝫ ſit p̄celſa: qͣꝫ ue ſb̓limis arbor crucis xp̄i. q̄ deputata fuit vt eſſet inſtr̄m in quo dei filius hoīm peccata ſana ret. ¶ Scd̓o poſſumus cogͦſcere dignitatem et magnificentiā crucis ſi ꝯſideremus eiꝰ reuela tionem. Innotuit qͥppe regine Sabbe ꝙ in cru ce pati debebat dei filiꝰ incarnatꝰ. qd̓ non ex vt ſui ingenij: ſꝫ dei reuelatiōe p̄uenit. Sicut enim de myſterijs xp̄i ꝓphetico ſpū Sibylle locute ſunt. ita hͨ regina Sabba p̄dixit in ligͦ xp̄m fore paſſuꝝ. Qualit̓ aūt hͦ factum ſit audiamꝰ. Re fert mgr̄ in hiſtoria ſcholaſtica Ꝙ regina ſabba vidit in qͣdam domo Salomonis q̄ dicebat̉ do mus ſaltꝰ lignū qd̓dam pulcherrimuꝫ: dixitqꝫ Salomoni ꝙ in illo eſſet crucifigēdus vnus ꝑ cuiꝰ mortē regnū iudeorū deleri debebat. Iſtd̓ aūt lignū(vt aſſerit Ioh̓. belet) remāſerat in p̄ tacta domo. qm̄ cū ſatis rectū ⁊ pulcherrimuꝫ videret̉ nunqͣꝫ potuit alicui opificio deputari. dū aūt qn̄qꝫ longitudine ſuꝑabat. aliqn̄ ꝟo bre uitate deficiebat. Quare artifices illud dimiſe runt. Salomon itaqꝫ ꝟba regīe Sabbe magni faciens: lignū ip̄m in ꝓfundis terre viſceribus iuſſit ſepeliri. In eo aūt loco poſtea ꝓbatica pi ſcina fuit conſtructa. de qͣ dicit Ioh̓. v. ca. Ꝙ in circūitū iacebat infirmorū ml̓titudo. Angelus ꝟo dn̄i ẜm tꝑs deſcendebat in piſcinā ⁊ moue batur aqͣ ⁊ ſanabat̉ vnus. Que vtiqꝫ fiebāt nō ſolū angeli deſcendentis p̄ſentia: ſꝫ etiam ẜm ali qͦs ip̄ius ligni ꝟtute. Inſtāte aūt die qͣ xp̄s cru cifigi debebat: p̄tactū lignū ſuꝑnataſſe miracu loſe ꝓhibet̉. qd̓ vidētes iudei acceperunt: ⁊ ex eo crucem dn̄o ꝑauerūt. ¶ Tertio poſſumꝰ co gnoſcere dignitatē ⁊ magnificentiā crucis li cō ſideremꝰ eius inuentiōꝫ. Nam poſt xp̄i paſſiōꝫ iteꝝ a iudeis abſcondita fuit: ⁊ ꝑ annos ducen tos ⁊ vltra ſb̓ t̓ra latuit. Inuēta ꝟo fuit ab He lena Conſtantini mr̄e mō qͥ ſequit̉. Cū em̄ ipſe Cōſtantinꝰ(vt eccl̓aſtica teſtat̉ hiſtoria) cū ho ſtibus copioſiſſime ꝯgregatis iuxta danubiuꝫ manꝰ cōſerere deberet. nocte ſui exercitꝰ ꝑicu la cogitans ⁊ timēs ſuoꝝ ſtragem ⁊ ſanguis eſ fuſionē: oculos ad celū leuauit. Et ī ſomnis vi dit ad orientalem ꝑtem ſignuꝫ crucis in celo.ſ. aereo fulgore igneo rutilare. angeloſqꝫ aſtare ſi biqꝫ dicere. Cōſtantine in hͦ ſigno vinces. Qui tali viſionē ꝯfortatus ſimilitudinē ip̄iꝰ ex auro

fecit: ⁊ an̄ ſuum exercitū ferri iuſſit. irruenſqꝫ ī hoſtes ip̄os in fugam ꝯuertit. ⁊ ml̓titudinē ma ximam interfecit. Scd̓m qͦſdam iſte Conſtanti nus fuit pr̄ illius Cōſtantini queꝫ beatiſſimus Silueſter baptizauit qͥ poſt victoriā in chriſtū credidit. Et poſtmodū ab Euſebio papa ſuſce pit ſacrū baptiſma. Mortuo ꝟo eo Cōſtanti nus filiꝰ memor victorie pr̄is quā ꝟtute ſancte crucis habuerat: Helenā mr̄em ſuā hieroſoly mam ꝓ ip̄a cruce inueniēda trāſmiſit. Alij ꝟo tenent ꝙ iſte Cōſtantinus fuit idem quē bapti ſauit Silueſter: qͥ poſt victoriā habitā ꝑfecte n̄ credidit. nec tūc ſacrū baptiſma ſuſcepit. Sꝫ ali quanto tꝑis interiecto viſionē illā petri ⁊ pau li vidit: ⁊ ſacro baptiſmate eſt renatꝰ: ⁊ a lepra mūdatuſ. in xp̄m deinceps ꝑfecte credidit. ⁊ ſic mr̄em ſuā hieroſolymā miſit: vt cruceꝫ dn̄i reqͥ reret. Cū aūt hieroſolymā Helena veniſſꝫ: om nes iudeorū ſapientes qͥ ꝑ totā regioneꝫ reperti ſunt ad ſe ꝯgregari p̄cepit: quos de cruce xp̄i paſſionis loco interrogauit. cōminataqꝫ eſt ill ꝙ niſi veritatem patefacerēt: faceret eos omēs igne cremari. At illi timentes tradiderūt quen dam apud eos multe auctoritatis virū cui nō men erat iudas dicentes. Hic o dn̄a iuſti ⁊ pro phete filiꝰ optime nouit legeꝫ. ⁊ tibi oīa q̄ ab eo q̄ſieris indicabit. Tūc illa oēs dimittēs tenuit iudam. Cui dixit. mors ⁊ vita appoſita ſunt ti bi q̄ malueris elige. oſtende mihi lignum ſancto crucis. Qui dū hͦ ſe ſcire negaret duro eſt carce ri mācipatꝰ. Poſt dies ꝟo ſex extrahi ſepetijt: ⁊ crucē ſe indicaturū ꝓmiſit. Cū gͦ extractꝰ ve niſſet ad locū ⁊ ibidem oraſſet. locus ſubito cō mouet̉ ⁊ fumus aromatū miri odoris ſentitur. ita vt miratus iudas ambabus manibus plau deret ac diceret. In veritate xp̄e tu es ſaluator mundi. Erat aūt in illo loco ſicut in hiſioria ec cleſiaſtica legit̉ templū veneris: qd̓ Adrianus imꝑator ibidem cōſtruxerat. vt ſi qͥs xp̄ianorū in illo loco adorare voluiſſet videret̉ venerem adorare. O qd̓ pene obliuioni locꝰ fuerat da tus. Regina aūt templū funditus fecit deſtru ⁊ locū arari. Poſt hͦ iudas ꝑcingens ſe virilit fodere cepit. ⁊ viginti paſſus fodiens tres cru ces abſconditas reperit: qͣs ad reginā ꝓtinꝰ de portauit. Cū aūt crucē xp̄i ab illis latronuꝫ ne ſcirent diſcernere: eas in ciuitatis medio poſuis runt. ibiqꝫ gl̓am domini p̄ſtolātes. Et ecce ci ca horam nonā qͥdam iuuenis mor: ius defert̉ iudas feretrū tenuit ⁊ pͥmam ⁊ ſecundā cruce ſuꝑ corpꝰ defuncti poſuit: ſꝫ nequaqͣꝫ ille ſurrex it. Appoſita v̓o tertia ꝓtinus redijt defuncius ad vitam. Poſt hoc iudas baptizat̉ ⁊ Quiria cus appellat̉: qͥ defuncto hieroſolomytanorum ep̄o: eſt ep̄us ordinatus. Cū aūt beata Helena clauos dn̄i non haberet: rogauit ep̄m Quiria cum vt ad locū ꝑgeret ⁊ clauos inquireret: qui dum veniſſet ad locū ⁊ oraſſet: ꝯtinuo claui ve lut aurū in terra fulgentes apparuerūt: quos il le accipiēs regine detulit. Crucis ꝟo ꝑtē Hele na detulit filio. ꝑtē ꝟo argēto ornatā reliqͥt ī lo co. Clauos inſuꝑ obtulit filio. Ex qͥbus(vt re fert Euſebius ceſarienſis) frena qͥbus vteretur ad bella compoſuit. ⁊ ex alijs galeā ſuam orna uit. Gregꝰ. ꝟo Turonenſis aſſerit fuiſſe qͣtuor clauos. ex qͥbus Helena duos in freno imꝑato ris poſuit. tertiū in imagine Cōſtantini que ro me ſuꝑeminebat vrbi locauit. ⁊ quartuꝫ in ma re adrianū qd̓ vſqꝫ tunc fuerat nauigantiuꝫ vo rago ꝓiecit. Patet iam qͣꝫ excelſa ſit gl̓a crucis qn̄ vt Chryẜ. dicit. Crux de penis latronū trā ſit ad frontes imꝑatorum. ¶ Qualiter crux exaltata fuit dū cri ſtus in illa pependit. et poſt tꝑe hera clij imꝑatoris et in fine in dię iudicij. ¶ Capitulū. I. Ecundū myſte rium ꝯtemplandū de cruce xp̄i dici tur exaltatiōis. Poteſt aūt diſtīgui ¶ Prima d̓r paſſionalis.(triplex exaltatio. ¶ Secunda ſingularis. ¶ Tertia generalis. ¶ Prīa exaltatio crucis d̓r paſſional̓. tunc ſiqͥ dem exaltata fuit qn̄ in ea exaltatꝰ eſt dei filius qͥ Ioh̓. xij. ca. dixit. Ego ſi exaltatꝰ fuero a t̓ra oīa trahā ad meip̄m. Sꝫ hic poſſꝫ aliqͥs q̄rere. Cur xp̄s mori noluit in aliqͣ domo ſiue ſb̓ tecto ſꝫ crucifixus in aere? Ad qd̓ rn̄demꝰ ꝙ hͦ ꝯgrue factū eſt triplici ratione. ¶ Primo ratione medietatis. ¶ Secūdo ratiōe cōmunitatis. ¶ Tertio ratiōe ſanctitatis. ¶ Primo xp̄s mori voluit in aere rōe medieta tis ad innuendū ꝙ ſic̄ aer ē medius int̓ ceſum et terrā. ſic ip̄e fuit mediator int̓ deū ⁊ hominem. Scribit tn̄ Augꝰ. li. ix. de ciui. dei. Ꝙ qͥdaꝫ ph̓i dixerūt mediatores eſſe inter nos ⁊ deuꝫ demo nes. qm̄ deus eſt immortalis et ſine omni miſe ria. hoīes miſeri ⁊ mortales. demones miſeri et immortales. Cū gͦ immortale ⁊ miſerū medium ſit int̓ immortale ⁊ btm̄ ⁊ mortale ⁊ miſeꝝ. vide retur ꝙ demones inter deū ⁊ homīes debeant eſſe mediatores. Sed hoc eſſe nō pōt. qꝛ demo nes ſeꝑant ⁊ impediūt acceſſum ad beatitudīeꝫ Iō dicit Augꝰ. Alius eſt medius malus qͥ ſe parat amicos. ſic̄ eſt diabolꝰ. Alius eſt medius bonus qͥ reconciliat inimicos.ſ. dn̄s Ih̓s xp̄s. Sil̓r angeli boni nō pn̄t eſſe mediatores. qm̄ ip ſi ſunt immortales ⁊ btī: quoꝝ neutra ꝓpͥetas

cōuenit hoī. Oportet gͦ ꝙ aliqͥs ſit mediator qͥ ſit mortal̓ ⁊ beatus. mortal̓ ad tꝑs. btūs perpe tuo. vt eo ꝙ mortal̓ ad tꝑs ꝯueniat cū hoīe ex iſtente in via. ꝑ hͦ ꝙ btūs ꝯueniat cū his qͥ exi ſtunt in patria. tal̓ eſt xp̄s deꝰ ⁊ hō. Iō Aug vbi. sͣ. dicit. Querēdus eſt mediꝰ qͥ nō ſolū hō verū etiā deꝰ ſit. vt hoīes ex mortali miſeria ad beatā immortalitatē huiꝰ medij btā mortalitas interueniendo ꝑducat. Quē neqꝫ nō fieri mor talē oportebat. neqꝫ ꝑmanere mortalē. Mor tal̓ quippe factꝰ eſt nō infirmata ꝟbi diuītate: ſ carnis infirmitate ꝑ̄cepta. Nō aūt ꝑmāſit ī ip̄a carne mortal̓. qꝛ reſurrexit a mortuis qm̄ hic eſt fructꝰ mediatiōis eiꝰ. vt nec ip̄i ꝓpt̓ qͦs liberā dos mediator effectus ē. in ꝑpetua carnis mor te remanerēt. piū itaqꝫ mediatoreꝫ inter nos et deū ⁊ mortalitatē hr̄e oportuit tranſeuntem. et btītudinē ꝑmanentē. vt ꝑ id qd̓ trāſit ꝯgrueret mortuis. ⁊ ad id qd̓ ꝑmanet tranſferret ex mor tuis. Ex his colligimꝰ ꝙ xp̄s inqͣꝫtū hō ē medi ator int̓ nos ⁊ deū. vt dicit Alexand̓. in. iij. Ex trema em̄ ſunt deꝰ īmortal̓ ⁊ btūs hō mortal̓ et miſer. Mediꝰ eſt hō mortal̓ ⁊ btūs qͥ fuit xp̄s qͣꝫtū ad naturā hūanam. Sꝫ ꝯͣ hͦ argui poſſꝫ ac mōſtrari ꝙ xp̄s īqͣꝫtū hō nō ſit mediator. Me diū em̄ dꝫ cōicare cū vtroqꝫ extremorū. Sꝫ cri ſtus inqͣꝫtū hō nō cōicat niſi cū altero.ſ. cū hoī bus ⁊ nō cū deo. gͦ inqͣꝫtū hō non eſt mediator. Ad hͦ rn̄det Alexan. ꝙ mediū d̓r triplicit̓. Pri mo qͣꝫtū ad ꝯuenientiā nature. Scd̓o qͣꝫtuꝫ ad ꝯuęnientiā ꝓpͥctatis. Tertio qͣꝫtū ad ꝯueniētiꝰ ꝑſone. Prīo mō eſt mediū in coloribꝰ. Et ſic n̄ eſt mediū int̓ deū ⁊ hoīeꝫ. qm̄ nō pōt eſſe natu ra media. Scd̓o qͣꝫtū ad ꝯuenientiā ꝓprietatis xp̄s pōt dici medius qͣꝫtū ad humanā naturaꝫ inter deū ⁊ hoīeꝫ. qm̄ hꝫ ꝓpͥetates ꝯuenientes cū vtroqꝫ. cū deo.ſ. btītudinē. plenitudineꝫ gr̄e ⁊ ſcīe. Et hꝫ alias ꝓpͥetates in qͥbus cōicat cu hoīe.ſ. mortalitate ⁊ alios cōes defectꝰ. Cuꝫ gͦ d̓r ꝙ neceſſariū eſt mediū cōicare cuꝫ extremis. Intelligendū ꝙ deꝰ ⁊ hō nō ſunt extrema ẜm ſuas naturas: ſꝫ qͣꝫtū ad ſuas ꝓpͥetates. Un̄ deꝰ dicebat̉ extremū rōe ſue īmortalitatis ⁊ btītudi nis. hō ꝟo rōe ſue miſerie ⁊ mortalitatis. Xp̄s aūt qͣꝫtū ad naturā hūanā vtriuſqꝫ cōicat alte ram ꝓpͥetatē Tertio mō d̓r xp̄s mediꝰ int̓ deū ⁊ hoīeꝫ.ſ. qͣꝫtū ad ꝯuenientiā ꝑſone. eo ꝙ eius ypoſtaſis eſt in duabꝰ naturis. Un̄ dic̄ dama. ꝙ eius ypoſtaſis eſt ex duabꝰ naturis. qd̓ ſic ex ponit̉.i. in duabꝰ naturis ſb̓ſiſtit.ſ. dinīa ⁊ hūa na. nec mutat̉ diuina in humanā nec ecōuerſo: ſꝫ vtraqꝫ in ſua ꝑfectiōe remanet. Xp̄s gͦ qͣꝫtum ad humanitate pōt dici mediator dei ⁊ hoīm. qꝛ licꝫ qͣꝫtū ad naturā cōicet cū hoībꝰ ſoluꝫ. rōe tn̄ ꝑſone cōicat cū deo. qm̄ ꝑſonā hꝫ filij dei nō ꝑſonā creatā aut compoſitā: ſꝫ eternā ⁊ ſimplicē ¶ Scd̓o xp̄s mori voluit crucifixus in aere ra tione cōitatis. Quia ſicut aer oībꝰ eſt cōis. ita eiꝰ paſſio. Nā paſſiōes alioꝝ ſctōꝝ fuerunt ꝓ prie. Quia Petrꝰ paſſus eſt ꝓpt̓ ſe. Paulus ꝓ pter ſe. ita ⁊ ceteri. Xp̄s ꝟo paſſus eſt cōit̓ ꝓpt̓ oēs Eius em̄ paſſio fuit cōis illis qͥ ſunt in celo id ē angel̓. qꝛ ſunt reꝑati. Illis qͥ ſunt in mundo iſto. qꝛ ꝑ ſuā paſſionē ſunt ſaluati. Un̄ ad Co locen.j. c. apl̓s dicit. Pacificās ꝑ ſanguinē cru cis eius ſiue q̄ in terris.i. hoīes. ſiue q̄ in celis ſunt.i. angelos. Fuit etiā cōis illis qͥ erāt in in ferno.i. patribꝰ inde liberatis. licet nō fuerit cō munis demonibus ⁊ reliquis damnatis ꝑ dif finitiuā ſnīaꝫ qͥ remanſerūt in ſuis ſupplicijs de ſolati. ¶ Tertio xp̄s mori voluit crucifixus in aere rōe ſanctitatis. vt aerē ſctīficaret. Sanctifi cauerat qͥdem terram trigintatribus annis ſuꝑ eam ambulando. Sanctificauerat aquaꝫ in ip ſa ſe baptizari faciendo. Sanctificaturus erat ignem ſpūmſanctū in ſpecie ignis mittēdo. non reſtabat niſi vt ſanctificaret aere. nō ſb̓ tecto: ſꝫ ī ip̄o moriendo. Ideo Chryẜ. in ẜmōe de paſſio ne ait. In excelſo ligno ⁊ non ſub tecto paſſus ē vt etiam ip̄ius aeris natura mundaret̉. Sed ⁊ ip̄a terra ſimile beneficiū ſentiebat decurrentis de latere ſanguinis ſtillatiōe mūdata. ¶ Scd̓a exaltatio crucis d̓r ſingularis. Celebrat quideꝫ eccleſia ſolennit̓ qͣꝫtum ad officia feſtū exaltatio nis ſancte crucis. ꝓpter id qd̓ euenit Anno xp̄i ſexcenteſimo qͥntodecīo. Illo nāqꝫ tꝑe ꝑmitte te dn̄o ſuū ppl̓m flagellari ꝑ ſeuitiam paganorū Cōſdrōe rex perſarū multa regna ſuo imꝑio ſb̓ iugauit. Hieruſalem aūt veniens partē ſancte crucis quā ſancta Helena ibi reliquerat tulit. ſecūqꝫ aſportauit. Volens autē ab omībus co li vt deus turrim ex auro ⁊ argento ⁊ interlucē tibus gemmis fecit. Et ibidem ſolis ⁊ lune ac ſtellarum imagines collocauit. ꝑ ſubtiles etiaꝫ ⁊ occultos ductus quaſi deus aquā deſuper i fundebat. Et in ſubterraneo ſpecū equi quadri gas trahentes in circūitū ibāt. vt quaſi terram mouerēt ⁊ tonitruū ſimularent. Fllio ergo ſuo regno tradito in tali phano prophanus reſidet̉ ⁊ iuxta ſe crucem dn̄i collocans. appellari ſe ab omībus deū iubet. Et ſicut legit̉ in libro mitra li de officio. Ip̄e Coſdrōe in throno reſidēs ta qͣꝫ pater ſignum crucis ſibi a dextris poſuit lo co filij ⁊ gallum a ſiniſtris loco ſpūſſancti. ſe ꝟo patrem voluit nominari Tūc Heraclius imꝑa tor exercitum copioſum collegit ⁊ contra filiuꝫ Coſdrōe iuxta dānubiū fluuiū dimīcaturꝰ ad uenit. Tandem vtriſqꝫ pͥncipibus placuit vt ip ſi ſuꝑ ponteꝫ ſoli certarēt. ⁊ qui victor exiſteret ip̄e ſine damno vtriuſqꝫ exercitus imperium

retineret. Decretū etiā exijt: vt qͥcūqꝫ pͥncipem ſuū iuuare p̄ſumeret cruribꝰ exciſis ⁊ brachijs in flumīe mergeret̉. At heracliꝰ totū ſe deo ob tulit. ⁊ ſe cruci ſctīſſime deuotiōe qͣ potuit com mēdauit. Factū eſt aūt vt deo ꝓpitio heracliꝰ uictor euaderet. qͥ cunctū exercitū inimicoꝝ ſue ptāti ſb̓egit. Coſdrōe ꝟo ignorabat exitū belli. qꝛ cū ab omībus odiret̉ ſibi a nemīe intimatur. Quare heracliꝰ ad eū ꝑuenit ⁊ in throno aureo eū ſedentē reꝑiens interrogauit an vellet ſacrū baptiſma ſuſciꝑe. itaqꝫ vita cū regno parit̓ con ẜuare. Qd̓ cū illo acceptare noluiſſet ab Hera clio eſt decollatꝰ. Filiū ꝟo ſuū decē annoꝝ ba vtizari fecit. ⁊ de ſancto fonte ip̄m ſuſcipiēs re gnum paternū ei dimiſit. Turrim ꝟo illam de ſtruēs argentū in p̄dam ſui exercitꝰ dedit. Au rum ꝟo ⁊ gēmas ad reꝑandas eccl̓as qͣs tyran nus deſtruxerat reẜuauit. Sacrā igitur cruceꝫ ſuſcipiēs hieroſolymā reportauit. Cū auteꝫ de monte oliueti deſcendens ꝑ portā qua dn̄s paſ ſurus tranſierat. in equo ſuo regio ⁊ ornamentꝭ imperialibꝰ ingredi vellet. repēte lapides por te deſcenderūt: ⁊ inuicē qͣſi eſſet vnus paries ſe clauſerūt. Suꝑ quo cūctis ſtupētibꝰ. angelus dn̄i ſignum crucis in manibꝰ tenēs ſuꝑ portam apparuit dicēs. Cū rex celorū ꝑ hanc portaꝫ ad paſſionē intraret: nō cultu regio: ſꝫ hūili aſello ī grediens hūilitatis exemplū ſuis cultoribꝰ de reliqͥt. his dictis angelꝰ abſceſſit. Tūc imꝑato ſe vſqꝫ ad camiſiā exuit. depoſuitqꝫ calciamēta crucemqꝫ dn̄i cum lachrymis accipiēs vſqꝫ ad portā baiulauit. moxqꝫ porta cunctis patuit re deuntibꝰ lapidibus ad pͥſtina loca diuina vir tute. Rex aūt deuotiſſimꝰ in has crucꝭ laudes ꝓrupit. O crux ſplēdidior cunctis aſtris. mun di celebris. homībꝰ multū amabil̓. ſanctior vni uerſis. q̄ ſola fuiſti digͣ portare talentum mūdi dulce lignū dulces clauos dulcia ferēs pōdera ſalua pn̄tem cateruā in tuis hodie laudibꝰ co gregatā. Sicqꝫ p̄cioſa crux in ſuo loco reſtituit̉ ⁊ antiqͣ miracula renouant̉. Mortuꝰ qͥdaꝫ vi te reſtituit̉. ꝑalitici quatuor curant̉. leproſi de cem mūdant̉. qͥndecim ceci illuminant̉. demo nes effugant̉. plurimiqꝫ a varijs languoribꝰ li berant̉. Et ita imꝑator eccl̓as reꝑans: ⁊ regijs muneribꝰ dotans: ad ꝓpͥa remeauit. ¶ Tertia exaltatio crucis d̓r general̓. Erit qͥppe crux ī die iudicij exaltata. qꝛ vt cantat eccl̓a. Hoc ſignum crucis erit in celo cū dn̄s ad iudicādū venerit Et vt ex dictis Chryẜ. colligi pōt. Crux ī qua ſaluator nr̄ pepēdit miraculoſe reparabit̉: ⁊ ap parebit ſole lucentior. Ip̄a inſuꝑ ſigͣ crucis in corꝑe xp̄i videbunt̉ ab oībꝰ q̄ in manibꝰ eiꝰ pe dibus ⁊ latere ideo ẜuata ſunt. vt in ꝑpetuum ſue victorie xp̄s ferret triūphū. Tūc vt ait hie ro. ad Heliodorū de ꝯtemptu mūdi. Tu ruſti canus exultab̓ ac dices. Ecce crucifixus deus meꝰ. Ecce qͥ obuolutꝰ pannis in p̄ſepio vagijt. hic eſt oꝑarij ac q̄ſtuarie filiꝰ. hic demoniū hn̄s ⁊ ſamarites. hic veſtitꝰ coccino. h̓ ſentibꝰ coro natꝰ. Cerne manꝰ iudee qͣs fixeras. vide latꝰ ro mane qd̓ foderas. videtē corpꝰ an ideꝫ ſit qd̓ di cebatis clam nocte ſuſtuliſſe diſcipulos. ¶ Qualiter adoranda eſt crux in qua Xp̄s pepēdit. et alie cruces in quibus ¶ Ca.III. non pependit. Ertiū myſteriū ꝯtemplandū de cruce xp̄i d̓r adora tionis. In quo aꝑire debemꝰ vtruꝫ cultꝰ latrie ſit exhibendus cruci xp̄i: Ad quod rn̄det Bonauen. in. iij. di. x. Ꝙ hic eſt ml̓. iplex modus dicēdi. Quidā em̄ tenēt ꝙ ip̄i cruci de betur honor qͥ d̓r yperdulia. Et rō huiꝰ eſt qꝛ ip ſa crux fuit inſtr̄m totius redemptiōis humane In ip̄a em̄ ſalus ⁊ redemptio totiꝰ humani ge neris eſt facta. ⁊ ideo omēs hoīes debēt ei eſſe ſb̓iecti ſubiectiōe notabili ⁊ ſpeciali. ⁊ ꝓpterea dicunt debere adorari eā excellentiori adorati on qͣꝫ ſit dulia que debetur rationali creature. Quia tn̄ crux iſta nec eſt deus. nec ip̄i diuinita ti aliqͥd vnitum. ideo non eſt ei cultus latrie ex hibendus ꝓpter hͦ ꝙ tenet mediū inter latriam ⁊ duliam. adoratio crucis vt dicat̉ yperdulia. Sꝫ qm̄ adoratio ſicut allocutio vid̓r eſſe ſolum mo inter res rōe capaces. Adoratio em̄ quēdā or̄o eſt ad aliqͥd ordinatū. vn̄ adorare ē ad ali qͥd orare. crux aūt xp̄i caret oīno rōe. Ideo alij dixerūt eam nō eſſe adorandā. nec inqͣꝫtū in ea adorat̉ xp̄s. nec aliqͣ eſt ei reuerentia exhiben da honoris: niſi rōe crucifixi. ſicut nec imagini rōe imaginati. Et iō dixerūt ꝙ cruci xp̄i ē cul tus latrie exhibēdus. ⁊ nullꝰ aliꝰ nec dulie nec yperdulie. Rem em̄ inſenſibilē ſtultū eſt hono rare cū ꝓ indifferēti habeat honorē ⁊ vituperiū Et hoc innuunt ꝯfirmare ꝑ Damaſcenū in ca. de imaginibꝰ vbi dicit. Ꝙ non crucē adoramꝰ ſed tipū.i. figurationem. Et ſic nō vid̓r ꝙ crux adoretur inqͣꝫtum eſt res aliqͣ: ſꝫ inqͣꝫtum eſt ſi gnum. Verūtamen ſi ꝯſideremus ꝟba Bama ſceni in ca. de cruce videt̉ ꝙ nō ſolūmodo cruci xp̄i ꝓut eſt ſignū ſiue inqͣꝫtum tipus eſt: ſed in ratione materie exhibenda ſit reuerentia. qꝛ nōͣ ſolū eſt veneranda figura: ſed etiam verū lignū crucis in quo dn̄s pependit. In alijs ꝟo cruci bus veneranda eſt ſolū figura: nō materia. Ait enim ſic. Ip̄m qͥdem p̄cioſum lignuꝫ crucis ve nerabile in quo ſeip̄m pro nobis chriſtus obtu lit: vt ſanctificatum tactu corꝑis ⁊ ſanguīs de center eſt adorandū. Et poſt. Si autem ex alia

materia facta eſt. non materiā adoramꝰ abſit: ſꝫ tipū. vn̄ ſi aurū ⁊ p̄cioſi lapides fuerint poſt ti pi diſſolutōꝫ nō ſunt adoranda. Ex quo colligi tur ꝙ aliqͣ ſit ip̄i cruci reuerētia exhibēda exce pta adoratiōe latrie. Et huiꝰ ſignū eſt qꝛ eccle ſia ſolēnizat in crucis inuentiōe ⁊ exaltatiōe. ſic̄ in feſtiuitatibꝰ ſanctoꝝ. Et ideo neuter p̄dicto rum modorū videt̉ ſufficiens. Propt̓ea dicen dum ꝙ duplici mō exhibet̉ alicui honor. Aut ī obſequiū reuerentie. ⁊ iſte eſt honor veneratio nis. Aut in teſtimonium ꝟtutis ⁊ cōplacētie fa mulatū. Et iſte eſt honor adoratiōis. vterqꝫ āt iſtorū honorū offert̉ cruci. Nam crucē adora mus ⁊ cruceꝫ veneramur. Sed in hͦ eſt dr̄a. Ꝙ honor veneratōis exhibet̉ ip̄i cruci tāqͣꝫ inſtru mento nr̄e ſalutis. vn̄ ſicut exhibemꝰ reuerētiā ſacr̄is. qꝛ eſt in eis aliquo mō nr̄e ſalutis cauſa litas. ſic cruci xp̄i ⁊ clauis eiꝰ aliqͣ reuerētia eſt exhibenda. Et reſpectu illiꝰ honoris hꝫ crux ī ſe aliqͥd ꝓpt̓ qd̓ dꝫ honorari. Honor aūt adora ratiōis offert̉ ip̄i cruci rōe crucifixi. Nemo em̄ intendit ei placere vl̓ aliqͥd impetrare ab ea: ſꝫ ei qͥ in ea affixus fuit. Et ſic nō debet̉ ei niſi adora tio latrie. Sic igit̉ cruci xp̄i duplex honor de betur. ⁊ vnus eſt latria. Alius ꝟo nō debꝫ dici nec latria neqꝫ dulia. qꝛ nō eſt ſpēs adoratiōis: ſꝫ vocari pōt honor veneratōis. hͨ Bonauētu. Ml̓ta itaqꝫ ſunt crucis p̄conia ꝓpter q̄ a cun ctis fidelibꝰ crux venerabil̓ eſt colēda. qꝛ hec ē ſcala ꝑ quā patet electis aditꝰ ad regna celorū. in quo viuit ⁊ regnat in ꝑpetuū xp̄s filius dei: qͥ ſit in ſecula bn̄dictus. Amen. ¶ Sermo quintuſdecimus de amore xp̄i exhibitus humano generi qui ex primit̉ myſtice in euāgelio ſamaritae Ic vere eſt ſal uator mūdi. Scribunt̉ hͨ ꝟ̓ba Ioh̓. iiij. c. Que deſcripſit euangeliſta de benignitate miranda ſaluatoris nr̄i Ieſu chri ſti exhibita mulieri ſamaritane. grata iocūdiſſ maqꝫ debent eſſe fidelibꝰ cūctis. qm̄ in illis mꝰ ſtice ac ſpūalit̓ deſignat̉ amor ardētiſſimꝰ: que ſaluator nr̄ dignatus eſt hūano generi demon ſtrare. Oīa eqͥdem q̄ fecit queqꝫ dixit ab vtero ꝟginis vſqꝫ ad patibulū crucis ad ſalutē hoīm ordinauit. Propterea nāqꝫ deꝰ factꝰ eſt homo vt ꝑditū hoīeꝫ redimeret atqꝫ ad regͣ celeſtia re uocaret. ꝓcurauit aūt qͣꝫtū in ſe fuit nō ſolū mu lieris Samaritane: ſꝫ inſuꝑ oīm qͥ ſibi adherere volūt hereditatē incorruptā. immarceſſibilem ⁊ incontaminataꝫ in cel̓. Qua ꝓpter vt iſta de uotius attentiuſqꝫ ꝯtemplari poſſumꝰ. in pn̄ti ẜmone ꝑcurremꝰ hiſtoriā ſamaritane: ſb̓ titulo de amore xp̄i erga humanū genus qd̓ ſua beni uolentia caritateqꝫ reꝑauit. ſicut ꝟba ꝓpoſita dicūt. Hic eſt vere ſaluator mūdi. In qͥbꝰ tres amores diſtinguere poſſumus. ¶ Primus d̓r amor ꝑegrinans. ¶ Secūdus amor manifeſtans. ¶ Tertius amor confortans. ¶ Qualiter xp̄s ꝑegrinando in pauꝑ tate et penalitate queſiuit hominē la pſum. ¶ Ca.I. Rimꝰ amor xp̄i homī lapſo mōſtratꝰ d̓r ꝑegrinans. Voluit nāqꝫ ꝑegrinādo ⁊ diſcurrē do q̄rere oues errātes. qd̓ notat̉ in pͥncipio euā gelij ſiue in pͥma ꝑte. Dr̄ nāqꝫ ibi. Ueīt Ieſus in ciuitatē ſamarie q̄ d̓r ſichar. Eſt aūt ſamaria vt inqͥt Beda inſignis paleſtine ꝓuīcie ciuitas adeo vt tota regia ei ſociata ſamaria dicat̉. De hac inſuꝑ ita dic̄ Iſid̓. xiiij. lib̓. ethi. Samaria regio paleſtīe ab oppido qͦdā nomē accepit: qd̓ vocabat̉ ſamaria. ciuitas quondā regal̓ ī iſrl̓. q̄ nūc ab auguſti noīe ſebaſtia nūcupat̉. hec re gio inter iudeā ⁊ galileā media iacet. Ciuitaſ gͦ ſichar erat in illa regione q̄ antiqͥtus dicebat̉ ſi chem. vt ptꝫ Gen̄. xxxiij. c. Iō ait Chryẜ. Lo cus ille erat vbi ꝓ Dina Simeon ⁊ leui grauē occiſionē fecerūt. Sequit̉ Ioh̓es in euangelio iuxta p̄diuꝫ qd̓ dedit Iacob Ioſeph filio ſuo. Dicit Nico. de lira. ꝙ Iacob veniēs de meſo potamia emit agꝝ ab emor pͥncipe ſichem ⁊ ibi ad tꝑs habitauit iuxta vrbē. Sꝫ ꝓpter raptuꝫ Dine occiſi ſunt habitatores illiꝰ ciuitatꝭ. ⁊ ſic ceſſat in poſſeſſione eiꝰ. ⁊ illū locū dedit ioſeph Un̄ Gen̄. xlviij. c. dixit Iacob. Do tibi parteꝫ tuā extra fratres tuos quā tuli de manu amor re in gladio ⁊ arcu meo. Ampliauerat Iacob agrū quē emit addēs ⁊ ꝯuicinas poſſeſſiōes iu ſto bello q̄ſitas. Ibi aūt erat fons Iacob.ſ. pu teus quē effodi Iacob fecerat. Dicit nāqꝫ Au. guſti. in omel̓. pn̄tis lectiōis. Oīs puteꝰ fons. ẜꝫ nō oīs fons puteꝰ. vbi em̄ aqͣ de terra manat: ⁊ vſum p̄bet hauriētibꝰ fons d̓r. Sꝫ ſi ī ꝓmptu ⁊ ſuꝑficie ſit fons tm̄ d̓r. Si aūt in alto ⁊ in pro fundo ſit ita puteꝰ vocat̉ vt nomē fontis nō ad mittat. In hoc loco ſic ait Theophilꝰ. Ex com memoratiōe fontis ⁊ p̄dij edocemur ꝙ ea q̄ pa triarche ꝓpt̓ fidē quam in deo habebāt adep̄ti ſunt iudei ꝓpt̓ impietatē eorū ꝑdiderūt. ⁊ eorū loca gentibus tradita ſunt. Fatigatus ergo Ie ſus qꝛ hora erat qͣſi ſexta ſedebat ſic ſuꝑ fontem diſcipuli aūt iuerāt in ciuitatē vt cibos emeret Seſſio illa vt Chryẜ. dicit ꝓpter laborē facta ē ⁊ vt expectaret diſcipulos. ⁊ ꝓpt̓ eſtuꝫ refrige rans corpus apud fontem. dum ſic ſederet ve nit mulier de ſamaria haurire aquā. ẜm Nico.

de lira. Samaria nō eſt hic nomen ciuitatis: ſꝫ gentis vel regionis. qꝛ illa mulier erat de ciuita te ſichem: q̄ tunc erat metropol̓ ſamaritanorū. vt dicit Ioſephus. xj. antiquitatū lib̓. Dixit ie ſus illi mulieri. Da mihi bibere. Reſpōdit illa. Quō tu cū iudeus ſis a me bibere poſcis q̄ ſum ml̓ier ſamaritana? Refert Chryẜ. Iudeū eū ex timauit a figura ⁊ locutiōe. Nico. ꝟo de lira di cit ꝙ cognouit eū eſſe iudeū ꝑ habitū queꝫ por tabat. qꝛ ſicut erant iudei diſtincti ab alijs ī cul tu dei ⁊ in circūciſiōe: ita ⁊ in veſte. Quare ꝟo iudei abominabant̉ ſamaritanos multiplex rō aſſignari pōt. Et pͥma ẜm Chryẜ. qꝛ ſamarita ni ſolū ea que Moyſi ſunt ſuſcipiētes. ꝓpheta rum nō multā curā habebāt. Scd̓a qꝛ ſamarita ni colebāt deū ⁊ idola ⁊ errabāt dicentes deum eſſe corpꝰ. Tertia rō ẜm Nico de lira. qꝛ ſama ritani moleſtias ml̓tas intulerūt iudeis ī reedi ficatione templi ⁊ ciuitatis. vt ptꝫ. Heſdre. j. c. Sed in hac ꝑte lr̄a euangelij dimiſſa ad ꝑegri nantem illū oculos mētis nr̄e ꝟtamꝰ. Ip̄e vtiꝰ qꝫ deus incarnatꝰ ꝑegrinādo ⁊ diſcurrēdo ani mas nr̄as vt paſtor ſollicitiſſimus ꝑqͥſiuit. ha buit aūt ꝑegrinatio ſua tres cōditiōes. ¶ Prima fuit conditio penalitatis. ¶ Secūda pauꝑtatis. ¶ Tertia diuturnitatꝭ. ¶ Prīa fuit conditio penalitatis. Voluntarie qͥppe languores nr̄os tulit doloreſqꝫ portauit Quiſnam enarrare ſufficiat labores xp̄i qͦs tu lit vigilando. orando ꝓ pctīs ⁊ ingratitudine hoīm. ſepiſſime lugendo. ambulādo. p̄dicando ieiunādo ⁊ tandē paſſionē acerbiſſimā ſuſtinen do. Expergiſcere fidel̓ aīa ⁊ intuere regē celoꝝ ⁊ dn̄m: nō ſolū hac vice defatigatū ⁊ ſedentem ſuꝑ fontē. Sed fatigatū in p̄ſepio anguſto. fati gatum in brachijs maternis dū fugit herodem fatigatū in egypto. fatigarū in ieiunio. fatigatū in orōe. fatigatū in ſudore ſanguineo. fatigatuꝫ ſub pedibꝰ capientiū illū. fatigatū in vinculis. fatigatū in illuſionibꝰ. fatigatū in ſputis ⁊ feti dis oſcul̓. fatigatū in colūna. fatigatū in cruce. O dura mens hoīm. O duricies cordiū nr̄oꝝ fatigat̉ xp̄s ex amore. patit̉ ex amore. effundit ſanguinē ex amore. Morit̉ ex amorę. ⁊ nos eū qͥ nos tātū diligit diligere nolumꝰ. Propteres Augꝰ. in li. ꝯͣ qͥnqꝫ hereſes inducit xp̄m ita ad hoīem ingͣtū loquentē. Cū eſſes inimicus pr̄is mei: recōciliaui te. Cū inter montes ⁊ ſiluas er rares: q̄ſiui te. humeris meis portaui te. labora ui. ſudaui. caput meū ſpinis oppoſui. manꝰ me as ⁊ pedes clauis obieci. vt te mihi cōpularem ⁊ tu diuideris a me. ¶ Scd̓a ꝯditio ꝑegrinatio nis xp̄i fuit pauꝑtatis. dum em̄ in hac vita mā ſit: pauꝑem vitaꝫ geſſit. Exquo dicebat Mat thei. viij. ca. Uulpes foueas habēt ⁊ volucres celi nidos. filius aūt hoīs non habet vbi caput ſuum reclinet. Notandū tn̄ ꝙ qn̄qꝫ hr̄e voluit cum apoſtol̓ aliqͥd in cōmuni qd̓ colligit̉ ex euā gelio vbi dicit̉. Diſcipuli aūt abierāt in ciuita tem vt cibos emerēt. Sed ꝓpter hoc dicit Au guſti. xij. q. j. in. c. habebat. habebat dn̄s locu los a fidelibus oblata ꝯſeruans ⁊ ſuoꝝ neceſſi tatibus ⁊ alijs indigentibꝰ tribuebat. Et ſuper psͣ. Cui idem Augꝰ: inquit. Habuit dominus loculos ſicut dictum eſt de qͥbuſdam religioſis feminis ꝙ miniſtrabant ei de ſua ſubſtātia futu rus erat Paulus nihil tale aliqn̄ querēs ⁊ om nia ꝓuincialibus donans. Sed qꝛ multi infir mi iſta queſituri erāt. magis infirmorū ꝑſonaꝫ ſuſcepit xp̄us. ſublimius paulus. nunqͥd ⁊ cri ſto ſublimius. xp̄s qꝛ miſericordius: Cū enim viderēt Paulū iſta non eſſe queſiturū. ꝓuidit ne damnaret queſiturū ⁊ p̄buit exempluꝫ infir mo. hec ille. Et licet ita eſſe firmit̓ ſit tenendum nihilominus pauꝑtatem ſemꝑ ꝟbo ⁊ exemplo ſublimit̓ cōmēdauit. ¶ Tertia ꝯditio ꝑegrina tiōis xp̄i d̓r diuturnitatꝭ. Triginta em̄ tribꝰ an nis ml̓tiplicit̓ patiendo vt p̄dictū eſt aīas nr̄as errabūdas q̄ſiuit. Nec ardor huiuſcęmōi ſitis de aīabꝰ inueniēdis vllo vnqͣꝫ tꝑe potuit in eo extingui. Sitio dixit Samaritane da mihi bi bere. Sitio inſuꝑ clamauit in cruce. Sitiebat vtiqꝫ nr̄aꝫ ſalutē. O Ieſu bn̄dicte. O fili dei al tiſſimi. tu ſitis nr̄am ſalutē: ⁊ nos totis viribuſ illā recuſamꝰ. Tu p̄ciū tui ſanguinis ꝓ debito nr̄o ſoluis. ⁊ nos illud ꝯtēnimꝰ. Tu pie dolens in cruce clamās Sitio. Sitio. Sitio. ⁊ nos ob audimꝰ. Et q̄ eſt nr̄a ingͣtitudo: q̄ ꝑtinacia: que ue ſeuitia? Auctorē vite audire noīumꝰ. qꝛ ma litia nr̄a nos excecauit. Diximꝰ de amore per ēgrinante. ¶ Qual̓r xp̄s ex amore manifeſtauit homī veritatē ſummi boni. falſitatē mūdi et ſublimitatē dei. ¶ Ca. II. Ecundus amor xp̄i generi hūano exhibitꝰ d̓r mani feſtaſ. Manifeſtauit qͥdē ml̓ta ſama ritane. q̄ inſuꝑ oībus nob̓ fecit ac voluit eſſe nō ta. ⁊ p̄cipue tria. ¶ Primū eſt ſummi boni veritas. ¶ Scd̓m ē md̓i falſitas. Tertiū ē dei ſb̓limitas ¶ Primū qd̓ manifeſtabat Ih̓s eſt ſūmi boni ꝟitas. Errabat qͥppe md̓s varijs diu̓ſiſqꝫ opini onibꝰ circa ſūmū bonū. nec int̓ ph̓os inuētꝰ eſt qͥſpiā qͥ ſuo ingenio illd̓ valerēt attīge̓. Quīimo cū de illo varia fuiſſent locuti. tādē abſqꝫ īmor talitate ꝯcludebāt hoīeꝫ fieri poſſe bt̄m. Iō in qͥt Lactātiꝰ in iij. li. diui. inſti. ꝯͣ tales. Sūmū bonū qd̓ bt̄m̄ facit nō pōt eſſe niſi in ea religiōe

atqꝫ doctrīa cui ſpes immortalitatis adiuncta eſt. hec ille. Quiſnā beatū cenſeat eum qͥ vel vo luptate animi ſiue corꝑis oblectet̉. vel ingenio ⁊ ſcīa polleat. vl̓ honeſtate niteſcat. vel diuitijs affluat. vel gloria tꝑali p̄fulgeat. ⁊ hmōi. cum oīa iſta velociſſime tranſeāt atqꝫ deficiāt. Pro pterea xp̄s dicebat. Qui biberit ex aqua quam ego dabo ei non ſitiet in eternū: ſꝫ fiet in eo fons aque ſalientis in vitā eternā. Aqua xp̄i eſt dei gr̄a qͣ mediāte acquirit̉ eterna vita. Apparet ita qꝫ ꝙ ſummū bonū eſſe non pōt vbi eternitas de eſt. Hanc aūt eternitatē xp̄s p̄conizauit cuꝫ di xit Ioh̓. ij. c. Sic deus dilexit mundū vt filiuꝫ ſuū vnigenitū daret: vt oīs qͥ credit in illū no ꝑeat: ſed habeat vitā eternā. Et iteꝝ. vj. c. Hec eſt volūtas pr̄is mei qͥ miſit me: vt oīs qͥ videt illuꝫ ⁊ credit in eū non ꝑeat: ſꝫ habeat vitā eter nam. Et. x. c. Oues mee vocē meaꝫ audiunt: et ego do eis vitam eternā. Et Mat. xix. c. Oīs qui reliquerit domū aūt agros ⁊cͣ. ꝓpter nom̄ meū centuplū accipiet ⁊ vitā eternā poſſidebit. Et. xxv. c. Ibūt hi in ignem eternū. iuſti autē in vitā eternā. ¶ Scd̓m qd̓ manifeſtauit Ieſꝰ eſt mūdi falſitas dū dixit. Omīs qui biberit ex hac aqua ſitiet iterū. In hoc ſiqͥdeꝫ decipit mū dus dilectores ſuos ꝙ dū deſiderata bona tꝑa lia largit̉. nunqͣꝫ tn̄ animū ſatiare mentēqꝫ quie tare poteſt. Hinc Hiero ad demetriadē ꝟgineꝫ ita pulchre dicebat. Diuitiaꝝ amor inſatiabil̓ eſt. expleri neſcit. honorū cupido celereꝫ rei ha biture finem ſine fine querunt̉. Nō ab re igitur xp̄s dicebat ſamaritane. O ſi ſcires donum dei ⁊ qͥs eſt qui dicit damihi bibere. forſan ⁊ tu pe tiſſes ab eo ⁊cͣ. qꝛ xp̄s Ieſus paratꝰ eſt benigne gr̄am ſuam cōcedere omībus illam poſtulātibꝰ Sed mortales miſeri qn̄qꝫ cum deo contendere nō erubeſcūt. Cur inquiūt quos damnādos pͦ ſciuit creare voluit. Cur nō omnes an̄qͣꝫ pecca rent in gr̄a ſua confirmatos impeccabiles red didit. Cur homī peccare volenti impedimētu nō p̄ſtat ⁊ ſimilia. Quibus cōſulimus iſta non eſſe querenda. cū bonus deus oīa bn̄fecerit. ſed tm̄ conſideremus ꝙ qͥſqͥs ille ſit qui ſaluare ve lit ⁊ gr̄am dei deſiderat. nunqͣꝫ ſibi denegatur. Nolunt gr̄am dei qͥ tꝑalia bonorū amore dece pti in illorū fragili breuiqꝫ vſu beatos ſe putāt Nō ꝑcipiūt hi ea que dei ſunt. Quīimo inflam mauere indies ad terrena iſta ⁊ tranſitoria bo na cōcupiſcenda. Hoc myſtice apparet in ſama ritana: q̄ dum audiſſet a xp̄o ꝯditionē aque ſpi ritualis corꝑalem aquam intelligebat ⁊ affecta bat. Aiebat em̄. Dn̄e da mihi hāc aquā: vt nō ſitiam neqꝫ veniā huc haurire. Ubi dic̄ Aug Adhuc iſta mulier carnē ſapit. delectata eſt nō ſitire. ⁊ putabat hͦ ẜm carnē a dn̄o ſibi eſſe promiſſum. Dederat em̄ deꝰ aliqn̄ ẜuo ſuo Helie: vt ꝑ qͣdragīta dies nec eſuriret nec ſitiret. Qui hͦ potuit dare ꝑ qͣdraginta dies nō poterit dare ſꝑ. Delectata gͦ tali munere rogat vt ei aquam viuā daret. Dixit aūt ieſus illi. Voca viꝝ tuū id ē ẜm Augꝭ. p̄ſenta intellectū tuū. ſꝫ lr̄altter in telligēdo hͦ dicebat xp̄us vt declararet ſibi tur pitudinem ſuā. Nam cū illa dixiſſet ſe virū non hr̄e. xp̄s illā benigne redarguit reuelādo ſibi ꝙ qͥnqꝫ viros habuiſſet. poſt quoꝝ mortē ſucceſ ſiue adulteriū accepiſſet. ¶ Tertiū qd̓ xp̄s ma nifeſtauit eſt dei ſb̓limitas. qꝛ nō eſt ip̄e domīꝰ oīm aliqͥd corporeū ⁊ vile vt falſo eſtimar̄t ple riqꝫ. de qͥbus dixi in pͥmo ẜmone huiꝰ operis. Propterea ꝯfundit̉ ſtulticia gentiū q̄ poſt ido la cucurrerunt. ⁊ ineptia illorū qui vel homīes vel aīalia vl̓ celeſtia corꝑ adeos eē dixerūt. Au diāt hi oēs xp̄m ſamaritane loquentē. Illa nā qꝫ vt Chryẜ. ait. a xp̄o rep̄henſa nō ꝯtriſtata ē neqꝫ dimittens fugit: ſꝫ admirat̉ magis ⁊ immo ratur dixitqꝫ xp̄o. dn̄e vt video ꝓpheta es tu. pr̄es noſtri in monte hͦ adorauerūt: ⁊ vos dici tis or hieroſolymis eſt locꝰ vbi adorare oportꝫ Iudei quippe dicebant ꝙ nō licebat orare niſi ī tēplo a Salomone cōſtructo. Samaritani ꝟo aſſerebant eſſe orandum in monte ſamarie. ẜm Nicolaū de lira. Ille erat mons Garizim: in qͥ filij iſrael bn̄dixerūt deum qn̄ intrauerūt terraꝫ ꝓmiſſionis. Et vocabant Samaritani Iacob ⁊ patriarchas patres ſuos ſiue qꝛ ip̄i legē moy ſi tenebant. ſiue qꝛ Iacob ⁊ filij eius in partib illis habitauerūt. ſiue quia ille mons ex heredi tate Iacob ad eos ꝑuenerat. Reſpondit itaqꝫ Ieſus mulieri. Crede mihi qꝛ veniet hora qn̄ neqꝫ in monte hͦ neqꝫ in hieroſolymis adorabi tis pr̄em. vos adoratis qd̓ neſcitis. nos adora mus qd̓ ſcimus. qꝛ ſalus ex iudeis eſt. Dic̄ Cri ſoſto. Samaritani qͥdē qd̓ neſciebāt adorabāt. qm̄ localem ⁊ corꝑaleꝫ eſtimabāt deū: nihil de eo plus imaginantē qͣꝫ de idol̓. ⁊ idcirco cultuꝫ dei cum cultu demonū miſcuerunt. Subdidit xp̄s. Sed venit hora ⁊ nūc eſt quādo veri ado ratores adorabūt pr̄em in ſpū ⁊ veritate. Naꝫ ⁊ pr̄ tales q̄rit qui adorēt eum. Spūs eſt deus ⁊ eos qͥ adorant eum in ſpū ⁊ veritate adorare oportet. Nam placuit mulieri ſentētia xp̄i. vo luiſſet em̄ ꝙ xp̄s diceret in monte illo eſſe oran duꝫ. Et ꝓptereā dixit. Scio qꝛ meſſias veīet qͥ dicit̉ xp̄s. cū gͦ venerit ille nob̓ annūciabit oīa. Dicit ei Ieſus. Ego ſum qͥ loquor tecū. Et con tinuo venerūt diſcipuli eiꝰ ⁊ mirabant̉ ꝙ cum muliere loq̄bat̉ xp̄s. Admirabant̉ inquit ſic. ꝑ abundantē xp̄i manſuetudinē ⁊ humilitateꝫ qm̄ ita ꝑſpicuus exiſtens ſuſtinuit loqui cum tanta benignitate mulieri inopi ⁊ ſamaritane.

Relicta vero ydria ſua abijt feſtina mulier in ciuitatē dicens. Uenite ⁊ videte hoīem qͥ dixit mihi oīa q̄ feci. nunqͥd ip̄e eſt xp̄s: Quare mul ti de ciuitate venerūt ad illū audiētes q̄ ſamari tana referebat. Nam vt dicit Nico. de lira. Sa maritani erant in ſuſpenſo de aduētu xp̄i de ꝓ ximo. tum ꝓpt̓ impletionē tꝑis. tum ꝓpt̓ p̄di cationē Ioh̓is cuius p̄dicatio tunc erat famo ſa ⁊ de xp̄o ꝓclamata. Ideo facilius credider̄t ꝟbo mulieris. ¶ Qual̓r xp̄s ex amore cōfortauit di ſcipulos vt p̄dicarent. ¶ Ca. III. Ertiꝰ amor chri ſti generi hūano exhibitus d̓r ꝯfor tans. Confortauit ſiqͥdem diſcipl̓os vt ꝓ ſalute hoīm p̄dicarēt. Et vt eoꝝ p̄dicatio efficax fructuoſaqꝫ haberet̉. triplicit̓ illam do cuit exercendam. Primo feruent̓. ¶ Secūdo letanter. ¶ Tertio ꝑſeueranter. ¶ Primo docuit diſcipulos p̄dicare feruēter cū deſiderio.ſ. ſalutis ꝓximi. naꝫ de illa magis dꝫ eſſe p̄dicator ſollicitus: qͣꝫ de ꝓpͥa corporali neceſſitate. Hinc eſt ꝙ cū tꝑs inſtaret comedē di voluit benignus Ieſus differre vt intēderet p̄dicationi. dans exemplū alijs ſil̓r faciēdi. Et hͦ eſt qd̓ d̓r in euāgelio. Interea.i. an̄qͣꝫ veniſſēt ſamaritani rogabāt eū diſcipuli eius dicentes. Rabbi māduca. Ille aūt dixit eis. Ego aliū ci bum habeo manducare quē vos neſcitis. Hic Theophilus ait. Dn̄s ſciēs ꝙ Samaritana to taꝫ ciuitatē ad eū attraheret hoc diſcipul̓ ſigni ficauit dicens. Ego cibū habeo māducare qu vos neſcitis. Et Chryẜ. Hoīm ſalutē hic cibi vocauit. oſtendēs qͣꝫtū deſideriū hꝫ nr̄e ſalutꝭ Dicebant gͦ diſcipuli ad inuicem. Nūqͥd aliqͥs attulit ei manducare? Rudes adhuc erāt ⁊ de cibo corꝑali putabant xp̄m loqui. At ip̄e ſubd dit. Meus cibus eſt vt faciaꝫ volūtatem eiꝰ miſit me.ſ. vt ꝑficiam opus eiꝰ vt p̄dicando ſa maritanos ꝯuertā: ⁊ in cruce moriēdo ac meu ſanguinē fundendo ꝓ pctīs hoīm ſatiſfaciā. E ſi videremus xp̄m labia ſua dulciora ſuꝑ mel ⁊ fauū aperientē. audiremuſqꝫ ſuauiſſima voceꝫ dicentē. Meus cibꝰ eſt vt faciā volūtateꝫ pr̄is mei qͥ miſit me. pieqꝫ ꝯſiderare vellemꝰ ardorē ſui cordis quo feruentiſſime nr̄am ſalutē exop tat vtiqꝫ viſcera nr̄a cōmouerent̉. Qd̓ ſi nō fie ret duriores petris. īmaniores beluis et īdomi tis feris crudeliores merito cenſendi erimꝰ. Di cebat gͦ diſcipul̓ expoſt. Nonne vos dicitis q adhuc qͣtuor menſes ſunt ⁊ meſſis venit. qͣſi di cat licet tꝑs meſſis corꝑalis adhuc diſtet. tn̄ tē pus meſſis ſpūalis inſtat. Dr̄ aūt meſſis colle ctio frugū. ⁊ ad ſil̓itudinē huiꝰ meſſis ſpūaliter d̓r vocatio hoīm ad fidē. ꝑ quā ꝯgregabuntur hoīes in dn̄i horreū. Un̄ ſequit̉. Ecce dico vo bis leuate oculos vr̄os ⁊ videte regiōes. qꝛ iaꝫ albe ſūt ad meſſeꝫ. hͦ dicebat ꝓpt̓ ſamaritanos veniētes ad ip̄m iam diſpoſitos ad credenduꝫ. ¶ Scd̓o docuit diſcipulos p̄dicare letāt̓. vt.ſ. ꝯſideratiōe p̄mij nō euitarent p̄dicādi labores. Sicut em̄ ſamaritani iam erāt diſpoſiti ad cre dendū ꝑ p̄dicatōꝫ xp̄i. ita etiam xp̄us videbat multitudinē gentiū ꝑ totū mundū cito ꝯgregā dam in horreū eccl̓e ꝑ p̄dicatiōꝫ apl̓oꝝ. ex qua p̄dicatiōe meruerūt pmiū eterne vite. Et hoc ē ꝙ d̓r. Et qͥ metit mercedē accipit. In pn̄ti em̄ ē pͥma meſſis ꝑ quā hoīes adducunt̉ ad fidē. ⁊ in hac meſſe meſſores fuerūt apoſtoli. Ultima ꝟo meſſis erit in iudicio qn̄ colligent̉ fideles intra horreū gl̓e. ⁊ tūc meſſores erūt angeli. Et iō ſe quit̉. Qui ꝯgregat fructum.i. multitudinē fide lium reponēdā in vitā eternā. qꝛ ꝑacto iudicio reponent̉ in horreo gl̓ie ꝑ mīſterium angelorū. Et qꝛ xp̄s locutꝰ eſt de meſſe ſpūali ꝑ ſil̓itudīeꝫ meſſis corꝑalis. ideo on̄dit in quo eſt ſil̓is ⁊ in quo diſſimil̓. Ad cuiꝰ intellectū ſciendū ꝙ apd̓ iudeos erat ꝓuerbiū de hͦ ꝙ qn̄ aliqͥs ml̓tuꝫ la borabat in re aliqͣ: ⁊ alius reportabat fructum dicebat̉ ꝓuerbialit̓. Unus ſeminat ⁊ aliꝰ metit qͣſi diceret̉. vnus laborat ⁊ alius gaudet Et ſic aliqn̄ cōtingit de meſſe corꝑali: que ab vno ali quādo ſeminat̉: ⁊ ab eius hoſte irruente colli gitur. De meſſe ꝟo ſpūali ſic eſt. ꝙ alij ſemina uerunt ⁊ alij meſſuerūt. qꝛ patriarche ⁊ ꝓphe te antiqui ſeminauerūt pͥma ſeminā fidei: ſꝫ apo ſtoli meſſuerūt. inqͣꝫtum populū ad ꝑfectioneꝫ fidei reduxerunt. Uerūtamen vterqꝫ reportat gaudiū. qꝛ tam ꝓphete antiqui qͣꝫ etiaꝫ apoſto li ꝓpter meritum laboris ſui recepti ſunt ad ce leſte gaudiū. Et in hoc nō tenet ꝓuerbium de meſſe corꝑali de qua non gaudet ſeminās ſi ab alio metat̉. Et hoc eſt quod dicit̉ vt ⁊ qui ſemi nat ſiml̓ gaudeat: ⁊ qͥ mētit.ſ. ꝓphete ⁊ apoſto li. in hoc em̄ ꝟbo verū eſt.i. ꝓuerbium eccleſie ꝓ tanto habet locū in ꝓpoſito. qꝛ alius eſt qͥ ſe minat.ſ. patriarche ⁊ ꝓphete. ⁊ aliꝰ eſt qui me tit.ſ. apoſtoli. Ideo ſequit̉. Ego miſi vos mete re.i. ad ꝑfectionē fidei adducere. qd̓ vos nō la boraſtis. ꝓphete em̄ ⁊ patriarche multuꝫ labo rauerūt in denunciando aduentū xp̄i. ⁊ argu endo infidelitatē populi. ꝓpterea ſubdit̉. Alij laborauerunt ⁊ vos in labores eorū introiſtis. qꝛ.ſ. ꝓphetias ab alijs ꝓnunciatas p̄dicabitis ¶ Tertio docuit xp̄us diſcipulos p̄dicare ꝑſe ueranter. qꝛ manſit ip̄e cū ſamaritanis duos di es. Dicit̉ nanqꝫ in euangelio. Ex ciuitate autē illa.ſ. Sichar multi crediderūt in eū ſamarita norum ꝓpter v̓bū mulieris teſtimoniū ꝑhibē tis. qꝛ dixit mihi oīa quecūqꝫ feci. Iſtud teſti

monium videbat̉ efficax ex duobus. Prīo qꝛ dicebat cōtra honorē ſuū ex zelo veritatis. Se cūdo qꝛ oſtēdebat eū ſcire talia q̄ nō pot̓at ſci re via humana. Verūtn̄ qꝛ hoc teſtimoniuꝫ nō fuit niſi q̄dam ꝑſuaſio ad credendū. qꝛ ꝑfectio fidei ip̄oꝝ facta eſt ꝑ xp̄m. Ideo ſubiungitur. Cum igit̉ veniſſent ad illū ſamaritani rogabāt eū vt ibi maneret: ⁊ acqͥeuit petitioni eorū. Et multo plures crediderunt in eum ꝓpter ẜmōeꝫ eius qͣꝫ a pͥncipio. ⁊ pleriqꝫ dicebāt mulieri. qꝛ iam nō ꝓpter loquelā tuā credimus. ip̄i em̄ au diuimus ab ip̄o.ſ. qui eſt deꝰ ⁊ hō. ⁊ ſcimus fi miter credēdo: qꝛ h̓ eſt vere ſaluator mūdi. Cui ꝓ tot innumeris bn̄ficijs hūano generi collatis oēs debitas gr̄as ꝑſoluamꝰ. vt ſic mereamur ī gredi regnū celorū. Amen. ¶ Sermo ſextuſdecimus de mirabili reſurrectione lazari. Tatim prodijt qͥ fuerat mortuus. Scribunt̉ hec ꝟba Ioh̓. xj. c. Et ſi oīa mirabilia q̄ fecit xp̄s mentes nr̄as in admiratiōes ꝑduce re debeat. id tn̄ p̄ ceteris efficit ſtupenda reſur rectio Lazari. Ideo Augꝰ. in omel̓. ita inquit. Inter oīa miracula q̄ fecit dn̄s Lazari reſurre ctio p̄cipua p̄dicat̉. Sed ſi attendimus qͥs fece rit. delectari debemꝰ potius qͣꝫ admirari. Ille ſuſcitauit hoīem qͥ fecit hoīem. plus eſt hoīem creare qͣꝫ reſuſcitare. hͨ ille. Quia ꝟo in tāto mi raculo ⁊ fides roborat̉ dū potentia diuinitatis xp̄i on̄dit̉. ⁊ ſpes ad immortalitatē ſb̓leuat̉. Iō in pn̄ti ẜmone de Lazaro reſuſcitato dicemus. de quo tria erunt myſteria ꝯtemplanda. ¶ Primū dicit̉ infirmitatis incurabilis. ¶ Secundū mortis indubitabilis. ¶ Tertiū reſurrectionis mirabil̓. De infirmitate incurabili Lazari ꝓ qua curanda miſerūt ſorores eiꝰ nun cium ad Ieſum. ¶ Ca.I. Rimum myſte rium ꝯtemplanduꝫ de Lazaro reſu ſcitato d̓r infirmitatꝭ incurabil̓. Hoc vtiqꝫ cōtinet̉ in pͥma ꝑte euāgelij vbi ſic ſcribit euangeliſta. Erat qͥdam languens Lazarꝰ. di Nico. de lira. Ꝙ infirmitas eiꝰ erat mortal̓: ec ꝙ languebat. deficientibus qͣſi viribꝰ ⁊ vie na ture curari n̄ poterat. Sequit̉ lr̄a. A bethani de caſtello marthe ⁊ marie ſororū eius. qꝛ in il lo caſtello iacebat infirmus. Erat aūt bethania iuxta hierl̓m qͣſi ſtadijs qͥndecim. Maria aūt erat q̄ vnxit dn̄m vnguēto: ⁊ exterſit pedes ei capill̓ ſuis: cuius frater Lazarus infirmabat̉. Utruꝫ aūt hec maria fuerit hec peccatrix de qͣ ſcribit̉ Luce. vij. ca. varie loquunt̉ doctores. Hiero. em̄ ⁊ Chryẜ. dicūt iſtā fuiſſe aliā. Und̓ illa dicit̉ peccatrix. hec ſancta ⁊ honeſta. ⁊ pro pter hoc nomen illius tacet̉. iſtius aūt nomen hic expͥmit̉: ⁊ ambe vnxerūt xp̄m. Sed illa fec̄ hoc ex peccatorū ſuorū compunctōe. iſta ex do uotiōe. Gregꝰ. ꝟo et Augꝰ. dicunt contrariū. vn̄ in li. de ꝯſenſu euāgeliſtarū dicit. ꝙ iſta ma ria bis vnxit dn̄m. ſumens argumentū qꝛ Io hannes dicit hec vnxit in p̄terito expͥmens vn ctionem pedū. ⁊ in ſequenti ca. explicat ſecūdā vnctionē capitis. pͥma aūt vnctio fuit ex cōtri tione quam Lucas narrat diffuſe. ⁊ hic breuit̓ repetit̉. Secūda ꝟo vnctio fuit ex deuotione. huic opinioni adheret ſancta mr̄ eccl̓ia. vt ple nius poſui in qͣdrageſimali. Ergo ad Lazaruꝫ redeamꝰ. Miſerunt qͥdem ſorores eius curati onem fratris deſiderantes ad Ieſum dicentes. Dn̄e ecce quē amas infirmat̉. Querit h̓ aliqͥs. Cur non iuerūt ip̄e ꝑſonaliter? Ad hͦ ita Criſo. inqͥt. Ideo non iuerūt ad xp̄m ſicut Cēturio et regulus. qꝛ vehement̓ confidebāt de xp̄o ꝓpt̓ ml̓tam familiaritatem quā habebāt ad eū. ⁊ qꝛ a luctu detinebant̉. Theophilus ꝟo ait. Mu lieres erant qͣs nō decet de facili domum exire. Hoc Hiero. in epl̓a ad Euſtochiū docet. Ra rus ait tibi ſit egreſſus in publicū martyres ti bi q̄rant̉ in cubiculo. Diſtabat itaqꝫ a Betha nia xp̄s ꝑ dietam. poſtqͣꝫ em̄ iudei voluerūt eū lapidare ex eo ꝙ dixerat. Ego ⁊ pr̄ vnū ſumus ip̄e de manibus eorū euadens abijt trās iorda nem ad quem nō iuerūt ſorores Lazari rōibus p̄dictis: ſꝫ miſerūt. nec dixerunt veni. qꝛ amati ſufficit nunciare neceſſitatem amici. Audiēs au tem Ieſus dixit eis.ſ. reſpondēdo ꝑ nuncium. Infirmitas hͨ nō eſt ad mortem: ſꝫ ꝓ gl̓a dei. vt glorificet̉ filius dei ꝑ eam. Nō eſt ꝑ hoc intelli gendū vt doctores ſancti declarant ꝙ Lazar ẜm opinionē quorūdam hereticorū nō fuit ve re mortuus. qꝛ ſic deſtrueret̉ veritas euangelij cum tn̄ infra xp̄s dicat. Lazarus mortuus eſt. Sed ꝓ tanto d̓r. Infirmitas hͨ non eſt ad morte qꝛ non tendebat ad mortē ibi ſiſtendo ꝓpter re ſurrectiōꝫ. Hinc Theophilus dic̄. Ip̄a mors nō erat ad mortē: ſꝫ potius ad miraculū. quo fa cto crederēt hoīes in xp̄m ⁊ vitarent verā mor tem. Ideo dixit: ſꝫ ꝓ gl̓a dei ⁊cͣ. qꝛ.ſ. in reſurre ctione Lazari manifeſtari debebat ꝟtus et po tentia diuinitatis q̄ erat in xp̄o qͥ verus hō era ac verus deus. Vt aūt audiuit qꝛ infirmabat̉. Tunc qͥdem manſit in eodem loco.ſ. trans ior danem duobus diebus expectando. vt refert Chryſꝫ. vt Lazarus moreret̉ ⁊ ſepeliret̉ eſſetqꝫ qͣdriduanus anteqͣꝫ illuc accederet ad maioreꝫ certitudinem miraculi.

¶ De morte Lazari et de verbis xp̄i cum apoſtolis anteqͣꝫ iuiſſet ad laza rum ſuſcitandū. ¶ Ca. II. Ecnudū myſte rium contemplandū de Lazaro re ſuſcitato dicit̉ mortis indubitabilis Nam indubitant̓ Lazarus mortuus eſt. quod xp̄s diſcipulis voluit ſapientiſſime propalare. Dixit em̄ eis. Eamus iterū in iudeam. Dicūt ei diſcipuli. Rabbi nunc q̄rebant te iudei lapi dare. ⁊ tu iterū vadis illuc. quaſi dicāt. non eſt tibi nec nobis ſecurū. Reſpōdit Ieſus. Nōne duodecim hore ſunt dici. ſi quis ambulauerit die non offendit. qꝛ lucem huiꝰ mūdi videt. S aūt ambulauerit in nocte: offendit. qꝛ lux non ē in eo. Hic ẜm aliquos appellat ſe dieꝫ. ⁊ duode cim apl̓os duodecī horas. ac ſi dicat. Hore ſe quunt̉ diem: ⁊ nō dies horas. Sic ⁊ vos debe tis ſequi voluntatē meam: nō ego vr̄am. Et iō ſi voluntatē meam qͥ ſum dies ſecuti fueritis nō offendetis. ſi aūt voluntatem vr̄am: q̄ ē nox ſe cuti fueritis: offendetis. Uel aliter poteſt intel ligi ẜm Nicol̓. de lira. Nonne duodecim hor ſunt diei. nō debetis credere ꝙ iudei ꝑſeuerent in volūtate me lapidandi. qꝛ ſicut hore mutab les ſunt. ſic et affectus hoīm. quinīmo ſepius in die mutat̉ cor homīs qͣꝫ hore. Et ideo ſi qͥs am bulabat in die.i. ſancte iuſte ⁊ pacifice: nō offen dit. Et ẜm pͥmam expoſitionē. qui ambulat in die.i. mecū qui ſum lux mundi faciens dieꝫ gr̄e non offendit.i. ſecurus debet eſſe. qꝛ luceꝫ huiꝰ mundi videt.i. meip̄m. Si quis aūt ambulau rit in nocte.i. ſine p̄ſentia mea: offendit. Poſt ſic dixit reuelauit morteꝫ Lazari noīe ſomni ex pͥmens illam. Lazarus inqͥt. Amicꝰ noſter dor mit: ſed vado vt a ſomno excitem eum. Hic au guſtinꝰ ait. Ꝙ aūt dixit dormit veruꝫ dixit. do mino dormiebat: homībus mortuus erat: qui eum ſuſcitare nō poterant. Nam dn̄s tanta fe citate excitabat de ſepulchro qͣꝫta tu excitas dor mientem de lecto. Dixit gͦ dormit ẜm potētiam ſuam. Hanc aūt cauſam ſui itineris. vt dic̄ Ni colaus de lira aſſignauit vt aſſecuraret diſcipu los. qͣſi dicat. non debetis timere. qꝛ non vado ad diſputandū cum iudeis: ſꝫ ad Lazarū ſuſci tandū. At diſcipuli reſpondere. Domīe ſi dor mit: ſaluus erit.i. exquo dormit ſignū eſt ſue cu rationis. nō eſt neceſſariū ꝙ vadas illuc. Non dum em̄ erant aſſecurati ad plenū ꝑ v̓ba chriſti qꝛ adhuc erant infirmi ⁊ imꝑfecti. Sed gͣue vi detur nōnullis ꝙ diſcipuli crediderint dn̄m vel le ire tam longa viam ad hoīem excitādū. Pro qͥbus ita refert Chryẜ. Iſtud dicemꝰ qm̄ exti mabant hoc enigma eſſe qualia multa loqueba tur. qꝛ etiam erāt rudes: ⁊ in timore poſiti male capiebāt ꝟba xp̄i. Ideo inſtabāt ne redirent in iudeā. Tunc manifeſte locutꝰ eſt dicēs. Laza rus mortuus eſt ⁊ gaudeo nō.ſ. de morte eius abſolute: ſꝫ ꝓpter vos vt credatis ⁊ in fide con firmemini. qm̄ non eram ibi: ⁊ tamen mors illiꝰ mihi nota fuit. Sed eamus ad eū. Dixit Tho mas.ſ. alijs diſcipul̓. Eamꝰ ⁊ nos ⁊ moriamur cū eo. ꝓtulit hec ꝟba Tho. ẜm aliqͦs ex qͣdam deſperatiōe. Uel ẜm alios ex amore ⁊ dilectiōe qͣſi diceret. melius eſt nobis cū illo mori: qͣꝫ ſine illo viuere. Uenit gͦ Ieſus ⁊ inuenit eum qua tuor dies iam in monumento habentē. Quatu or dies dicit ad oſtendendū certitudinē mortis qꝛ licet ſint alique infirmitates latētes qͥbus vi detur aliqͥs mortuus ad tꝑs. hoc tn̄ non durat ꝑ quatuor dies. Dicit etiā in monumēto.ſ. ī ter ra recluſus. qꝛ dato ꝙ fuiſſet ibi poſitꝰ viuꝰ. ni hilominus in tanto temꝑe fuiſſet ibi mortuus. Multi aūt ex iudeis venerāt ad marthā ⁊ ma riam: vt cōſolarent̉ eas de fratre ſuo. Sꝫ quo ī quit Chryẜ. iudei cōſolabāt̉ dilectas a chriſto cum iam ſtatuiſſent ꝙ ſi qͥs xp̄m cōfiteret̉ extra ſinagogā fieret. Sed ꝓpter calamitatis neceſſi talem aūt qͣſi nobiles has mulieres reuerentes eas conſolabant̉: aut qꝛ hi aderāt qui non mali erant: multi em̄ ex ip̄is credebāt. hͨ ille. Mar thagͦ vt audiuit qꝛ venit Ieſus. ip̄a enim habe bat curam domꝰ. Et ideo pͥmo eſt ei nūciatꝰ ad uentus xp̄i ꝑ aliquem qͥ illū p̄uenerat. ⁊ occur rit illi reuerenter ⁊ deuote. Maria auteꝫ domi ſedebat cū iudeis qͥ ad eas venerāt. Dixit ergo Martha ad Ieſum. Dn̄e ſi fuiſſes hic: frater meus nō fuiſſet mortuus. Ex hoc apparet ꝙ cre debat ip̄m potuiſſe p̄ẜuare fratrem ſuū a morte tn̄ imꝑfecte credebat. qꝛ videtur innuere ꝙ nō poſſet xp̄s tantū abſens qͣꝫtum pn̄s. Subdidit Martha. Sed ⁊ nūc ſcio qꝛ q̄cūqꝫ popoſceris a deo dabit tibi deus. Uidet̉ ꝑ hoc ꝙ nō fuiſſꝫ bene edocta de eius diuinitate. qꝛ nō dixiſſet q̄ cūqꝫ popoſceris: ſꝫ quecūqꝫ iuſſeris: fiēt. Dixit illi Ieſus. Reſurget frater tuus. hoc illa intelle xit de reſurrectiōe futura. ꝓpterea rn̄dit. Scio qꝛ reſurget in reſurrectiōe in nouiſſimo die. loq̄ batur aūt de reſurrectiōe generali. ẜm Chryẜ. Uel qꝛ audierat multa a xp̄o de reſurrectiōe lo quentē. Uel qꝛ erat de ſecta phariſeorū qͥ reſur rectionem cōfitebant̉ ex v̓bis ſcripturarū. Di xit ei Ieſus explicans intentiōꝫ ſuā de reſurre ctione propinqua. Ego ſum reſurrectio ⁊ vita. Sum.ſ. vita ꝑ eſſentiam ꝓpter qd̓ ſum cauſa vi te omībus viuentibꝰ: ⁊ poſſum dare vitā mor tuis. Quia qd̓ eſt tale ꝑ eſſentiam eſt cauſa oīm aliorū q̄ ſunt ꝑ ꝑticipationem. vt hr̄. ij. Meta. Qui credit in me etiam ſi mortuus fuerit viue

Et oīs qͥ viuit ⁊ credit in me nō moriet̉ in eler num. credis hͦ? Non q̄rit qͣſi ignorans: ſꝫ q̄rens eiꝰ confeſſionem ad merituꝫ. qꝛ ore fit confeſſio ad ſalutē. Ait illi. vtiqꝫ dn̄e. ꝑ v̓ba em̄ xp̄i erat in fide inſtructa. pleniꝰ in fide qͣꝫ ante. qd̓ patet ex eiꝰ ſequenti ꝯfeſſione. Ex qͣ pͥmo expͥmit̉ xp̄i dignitas ſacerdotal̓ ⁊ regia cum d̓r. Ego credi di qꝛ tu es xp̄s.i. vnctꝰ. vnctio debebat̉ regibꝰ ⁊ ſacerdotibꝰ. Scd̓o explicat̉ xp̄i dtuītas cum ſequit̉ filiꝰ dei.ſ. naturalis. Tertio ponit̉ incar nationis veritas cū ſb̓dit̉. Qui in hūc mūdum veniſti. non ꝑ loci mutationem: ſꝫ ꝑ carnis aſſū ptionem. Et cū hoc dixiſſet a xp̄o edocta abijt. ⁊ vocauit Mariam ſororem ſuam ſilētio. Cri ſoſto. ait. Ideo occulte ſororem vocat. qꝛ ſi ſci uiſfent iudei xp̄um aduenire: receſſiſſent ⁊ non fuiſſent teſtes miraculi. Dixit itaqꝫ Martha ſorori. Mgr̄ adeſt ⁊ vocat te. Non eſt creden dum hoc loco martham fuiſſe mentitā cū dixit. vocat te. qꝛ non fuit ab euangeliſta expreſſum: cū id euangeliſta fecerit ꝓpter breuitatem. Vti aūt maria audiuit martham ſurrexit cito et ve nit ad xp̄m. qͥ nondū venerat in caſtellū: ſꝫ erat adhuc in illo loco vbi occurrerat ei martha. iu dei ergo qͥ erant cū ea in domo ⁊ cōſolabāt̉ eam ſecuti ſunt eam dicentes. qꝛ vadit ad monumen tum vt ploret ibi. Maria gͦ cū veniſſꝫ vbi erat Ieſus videns eū cecidit ad pedes eiꝰ ⁊ dixit ei. Dn̄e ſi fuiſſes hic frater meꝰ non fuiſſet mortu At Ieſus vt vidit eam plorantē ⁊ iudeos qͥ ve nerant cum ea plorantes infremuit ſpū ⁊ turba uit ſemetip̄m ⁊ dixit. vbi poſuiſtꝭ eū? Hic dicit Beda. Non omīa dixit Maria q̄ Martha ꝓ tulerat: qꝛ conſueto hoīm more p̄ lachrymis n̄ omīa q̄ voluit ꝓferre potuit. Et de xp̄o ait Cri ſoſto. Marie loquenti nihil xp̄us loquit̉. neq ea dicit q̄ ſorori dixerat. Turba em̄ aderat mul ta: ⁊ non erat tempꝰ illorū verborū. Sꝫ conde ſcendit. ⁊ humiliat̉ hūanam naturam denudās Infremuit gͦ ſpū ⁊ turbauit ſeip̄m. Dicit Nico laus de lira. Fremitꝰ conſurgit ex indignatiōe Iſte gͦ xp̄i fremitꝰ ꝓcedebat ex indignatōne eiꝰ ꝯͣ diabolū ꝑ cuiꝰ ſuggeſtionem mors intrauit ī mundū. quem erat cito debellaturꝰ. Turbatio aūt illa ꝓcedebat ex compaſſiōe Lazari ⁊ ſoro rum eiꝰ. Sciendū tn̄ ꝙ iſte paſſiones ⁊ conſimi les non fuerūt in xp̄o vitioſe: ſꝫ magis virtuoſe qꝛ non erant ꝑuertentes iudiciū rōnis: ſꝫ magi ſequentes ⁊ ꝑ ip̄m excitate. Aduertendū inſuꝑ ꝓ eo ꝙ xp̄s dixit. vbi poſuiſtis eū. qꝛ ẜm Au guſtinū in li. de ꝟbis domini. Non locū ſepul ti ignorare credi debet: ſꝫ fidem populi approba re volebat. Vt aūt dixer̄t ei. veni ⁊ vide. ⁊ iter ꝟſiis monumentū cepit lachrymatꝰ eſt Ieſus. Lachrymabat̉ qͥdem ex cōpaſſione ⁊ pietate: tanqͣꝫ verꝰ hō. lachrymabat̉ etiaꝫ vt pie ꝯſide rare poſſumꝰ ꝓpter ea q̄ qͥntadecima futura die ventura erant ſuꝑ eū. Itaqꝫ intra ſemetip̄m flē do dicebat. O Lazare mi dilecte ego plorādo ad tuū monumentū accedo. Et. xv. die ſequen ti Magdalena cū mulieribꝰ ⁊ matre mea bene dicta de cruce depoſitū plorando me ad monu mentū nouum adducent. O Lazare mi ego ho die eruam te de faucibꝰ mortis. ⁊ quintadecīa die ego ꝓ ſalutē hoīm illiꝰ poteſtati me ſb̓dam. O Lazare mi anima tua exaudiet vocē meam de inferis ⁊ corpori vniet̉: ⁊ qͥntadecīa die cla mabo in cruce ⁊ ingrati homīes nō audient me vocantē. Iudei aūt vidētes xp̄m flere dicebāt Ecce quo amabat Lazaꝝ. Quidā inſuꝑ ex ij ſis dicebant. Non potuit hic qͥ aperuit oculos cęci nati facere vt hic non moreret̉. ¶ Ꝙ quinqꝫ ſunt cōditiōes que oſten dunt certitudinē miraculi in reſurre ctione Lazari. ¶ Ca. III. Ertiū Myſteriū ꝯtemplanduꝫ de Lazaro reſuſcitato d̓r reſurrectiōis mirabil̓. In quo qui qꝫ ſunt ꝯſideranda q̄ faciūt ad miraculi certitu dinem ⁊ magnificentiam. ¶ Primū eſt ſepulchri deſcriptio. ¶ Secūdum lapidis amotio. ¶ Tertiū chriſti oratio. ¶ Quartū Lazari vocatio. ¶ Quintū ſubita reſurrectio. Primū ꝯſiderandū eſt ſepulchri deſcriptio Ut aūt dixit textꝰ euangelij. Ieſus rurſus fre mens in ſemetip̄o venit ad monumentū.i. ꝑuc nit ſiue applicuit. Fremitꝰ aūt ille ⁊ indignatio fuit ꝓpter iudeos de illo inique murmurantes Erat aūt ſpelūca ⁊ lapis ſuꝑpoſitꝰ erat ei Spe lūca vt dicit hic Beda ē ruptꝭ vocata. ¶ Secū dum ꝯſiderandū d̓r lapidis amotio. Dixit qui dem Ieſus. toſlite lapidē. Chryẜ. Hoc dixit vt eos teſtes faciat miraculi. Rn̄dit martha. Do mīe iam fetet qͣtriduanꝰ eſt. ẜm Theophiluꝫ. hͦ martha tāqͣꝫ diffidēs dicit velut īpoſſibile cre dens poſſe fratreꝫ ſuſcitari ob dieꝝ diuturnita tem. Ul̓ ẜm alios. Hec v̓ba nō ſunt deſperatio nis: ſꝫ potiꝰ admiratiōis. Dixit illi Ieſus. Nō ne dixi tibi: qm̄ ſi credideris videb̓ gl̓am dei. i. gl̓oſam eiꝰ ꝟtutē in ſuſcitatiōe fr̄is tui. Tulerūt gͦlapidē ad p̄ceptū xp̄i. ¶ Tertiū ꝯſideranduꝫ eſt xp̄i or̄o. Voluit qͥdē orare vt ꝯfunderet ma liciā iudeoꝝ qͥ ſibi imponebāt ꝙ faciebat mira cula ꝟtute demonū. Quare eleuatis oculis ſui ſum dixit. Pr̄ gr̄as ago tibi qm̄ audiſti me Be us em̄ pr̄ celeſtis magnificētiſſimꝰ eſt. Et iō ex gr̄aꝝ actiōe de p̄teritis ad p̄ſtāda bn̄ficia ſeque

tia ꝓuocat̉. hͦ vtiqꝫ eſt ꝓpͥum magnifici. vt hr̄ iiij. ethi. Subiūxit in orōe xp̄us. Ego aūt ſcie bam qꝛ ſꝑ me audis: ſꝫ ꝓpter ppl̓um qͥ circūſtat dixi. vt credāt qꝛ tu me miſiſti. Sciendū hic ꝙ orare pr̄em ꝯuenit xp̄o rōe hūanitatꝭ in qͣ mīor eſt pr̄e nō rōe diuītatis in qͣ ē ei eqͣlis. ¶ Quar tum ꝯſiderādū eſt lazari vocatio. poſtqͣꝫ enī ſic orauit clamauit voce magͣ. Lazare veni foras. Dicit hic Theophilus. Altiꝰ clamauit vt gen tilium ora refrenet fabulantium in tumulis eſſe animas defunctoꝝ Clamat igit̉ qͣſi aduocans de longinqͦ. Uel ẜm Nico. de ly. Clamauit vo ce magua qꝛ ſi dixiſſet in ſilentio poſſent aduer ſarij dicere ꝙ verba magica ꝓtuliſſet. ¶ Quin tum cōſiderandū dr̄ ſubita reſurrectio. Statim nāqꝫ ꝓdijt qui fuerat mortuus ligatus manꝰ ⁊ pedes inſtitis. et facies ſudario erat ligata. hic declarat̉ ꝟtus diuīa. nō ſolū ſuſcitando mortu um ſꝫ etiaꝫ faciēs exire ligatuꝫ. In hͦ inſuꝑ appa ret certitudo miraculi inqͣꝫtum exiuit lazarꝰ eo modo quo fuerat in ſepulchro poſitꝰ. Dixit ei ieſus Soluite eū. Fecit hoc vt accedētes d̓ pro pe ⁊ tāgētes ex viſu ⁊ tactu eſſēt teſtes miracu li ſubiūxit xp̄s. Et ſinite abire. vt oſtēdat̉ vere ſuſcitatus ꝑ oꝑa vite. cuiuſmodi eſt ambulatio ⁊ comeſtio ⁊ ſil̓ia Multi ergo ex eis qͥ venerāt ad mariam ⁊ marthā ⁊ viderāt q̄ fecit ieſus cre diderunt in eū. Quidaꝫ aūt ex ip̄is abierūt ad phariſeos ⁊ dixerunt eis q̄ fecit ieſus. Dicunt doctores aliqͥ ꝙ id fecerunt bono zelo moti. vo lentes ex miraculo viſo refrenare irā eoꝝ cōtra ieſū tāqͣꝫ irrationalē. Alij vero aſſerūt. ꝙ ex ma lignitate moti fuerūt ad hͦ. qꝛ ex viſis ſignis bo ni ⁊ electi cōuertūt̉. mali obdurant̉. Et hͦ magꝭ videt̉ ex lr̄a ſequenti. vbi agit̉ de congregatōe phariſeorū ad tractandū de morte xp̄i. Experi mur ſic eſſe in populo xp̄iano in qͦ multi audiē tes enarrari ex quiſita oꝑa xp̄i. afficiunt̉ ſpūali letitia. pleriqꝫ vero illa de ridere ſolēt. ⁊ qd̓ gr uius eſt negant ⁊ impugnāt ꝟitateꝫ ꝓphetari apoſtolorū martirū doctoꝝ qͣꝫ teſtimonio com probataꝫ. Mendaciū inquiūt eſt ꝙ lazarus re ſurrexit. O ſtulti. O tardi corde ad credenduꝫ. vos mendaces eſtis vos filij diaboli. qͥ euange liſte iohāni ꝟ̓gini dei electo acqͥeſcere recuſatꝭ. Ip̄e vtiqꝫ lazari reſuſcitati texuit hiſtoriaꝫ qui omnia oculate ꝑſpexit. Ergo omni infidelitate depoſita. demus gr̄as xp̄o noſtro redēptori qͥ ſic̄ lazarū quadriduanū ſuſcitauit a monumen to ita in fine ſeculi reſuſcitari faciet omēs hoīēs mundi vt ineternū damnent̉ iniqui. Iuſtis ꝟo tribuat̉ premiū vite eterne. Amen. ¶ Sermo decimuſſeptimꝰ d̓ pijſſima paſſione ſaluatoris noſtri ieſu xp̄i. Loremus ante dominū qͥ fecit nos qꝛ ip̄e ē dn̄s deꝰ noſter. Ad paſſionē nos inuitantꝭ ꝓ phete illuminati ꝟba ſunt iſta psͣ xciiij. Neſcio quid flebilius ac pietate ⁊ cōmiſeratiōe magis dignuꝫ cōmemorari pōt. qͣꝫ abiectiſſima paſſio morſqꝫ acerbiſſima ieſu xp̄i filij dei. Vtiqꝫ om̄i fera crudelior. duriorqꝫ petris cenſeri debet. qͥſ quis ille ſit. qui ad tanti miſterij memoriam nō cōpungit̉. Si em̄ abſqꝫ lachrymis nō ſolū naͣr rari vel dici: īmo nec excogitari pn̄t q̄ de morte Leſaris aut Pōpei magni aut Hectoris troia ni aūt Darij ꝑſarū regis. vel Alexandri mace donis aliorūqꝫ regū vel imꝑatoꝝ ꝯſcripta ſūt. qͣꝫtomagis mors regis regū plāgētibꝰ ocul̓ ad mentē eſt reuocāda. Accedit ad hͦ ꝙ ille qͥ pec catū nō fecit. nec dolus inuētꝰ eſt in ore eiꝰ mor tuus eſt ꝓ nob̓ debitoribꝰ mortis. vt nos redi meret. vt nos ſaluos faceret. vt nos ad patriaꝫ celeſtē reduceret. in ligno crucis pepēdit. Com patiendū itaqꝫ illi eſt qͥ tā dura ꝓ nob̓ tulit tor mēta. ne in die iudicij cū venerit in gl̓a maieſta tis ſue inueniemur ingͣti in ꝯſpectu eiꝰ. Naꝫ vt qͥdam deuotꝰ ait. Hodie xp̄s de cruce ſic alloqͥ tur vnūquēqꝫ. Uide hō qͣ ꝓ te patior. vide pe nas qͥbꝰ afficior. vide clauos qͥbꝰ cōfodior. nō eſt dolor ſic̄ quo crucior. cū ſit tātꝰ dolor exteri or. intꝰ tn̄ dolor eſt gͣuior. tā ingͣtū dū te exꝑior Deponamꝰ igit̉ duriciā animi. induamuſqꝫ vi ſcera pietatis ⁊ deuotiōe qͣ poſſumꝰ xp̄m in cru ce paſſuꝫ parit̓ lugeamꝰ Nec vile aut muliebre putandū eſt hͦ officiū exoluere. quinīmo ⁊ piū ⁊ laudabile fore exēpla luculētiſſima māifeſtāt Scribit̉ nāqꝫ Gen̄. l. c. Ꝙ ioſeph ruit ſuꝑ faciē pr̄is fui defuncti flēs ⁊ deoſculās eū. Et Gen̄. xxv. c. Qualit̓ abraā fleuit Sarā vxorē ſuā de functā. Et. ij. Re. j. c. Quō Dauid plāxit ſuꝑ ſaul ⁊ Ionatha interfectos in p̄lio. Et. ij. Re. iij. c. Quēadmodū Dauid leuauit vo eē ſuaꝫ ⁊ fleuit ſuꝑ tumulū abner: quē Ioab ⁊ abiſai int̓ fecerāt. Et. ij. Re. xviij. c. d̓r adhuc de Bauid Ꝙ cū audiſſꝫ mortē filij ſui abſolon flebat dicēs Abſolon fili mi. fili mi abſolō. Et Nume. xx. c. Laudat̉ ppl̓s qͥ mortuo Aaron fleuit ꝑ triginta dies. Et. j. Re. xxviij. Samuel mortuꝰ eſt plā xitqꝫ eū oīs ppl̓s. Et. ij. Macha. ix. c. ponit̉ ꝙ poſtqͣꝫ iudas machabeꝰ cecidit ⁊ occiſus fuitī p̄lio fleuit eū oīs ppl̓s planctu magno. Narrat etiā Iuſtinꝰ ꝙ cū nunciatum fuiſſet Alexādro vxorē darij quā detinebat captiuā in ꝑtu mor tuā fleuit ex hūanitatē. Inſuꝑ ꝙ dū Alexāder expoſt exanime corpꝰ darij inuenit quē ſui int̓ fecerant fudit lachrymas. Quis gͦ abſqꝫ gemi tu audire pōt ꝙ ille qͥ oībꝰ p̄ſtat vitā ē mortuus

ī cruce. O xp̄iani oēs. O viri. O mulieres. O iuuenes. O ſenes. O ꝟgines. O vidue. O nu pte. O pie matres. O populi cūcti nob̓ oībꝰ di cit eccleſia ꝟba in themate ꝓpoſita. Ploremus an̄ dn̄m affixum patibulo crucis. qꝛ ip̄e eſt dn̄s deus nr̄. Ad quem ploratū poſſumꝰ deo propi tio ꝑuenire. ſi diligent̓ voluerimꝰ ac fidelit̓ con ſiderare ignominiā crucis dn̄i nr̄i Ieſu chriſti. Idcirco in p̄ſenti ẜmone de ip̄a paſſione domi nica tria myſteria ꝓponemus ꝯtemplanda. ¶ Primū dicitur voluntatis. ¶ Scd̓m humilitatis. ¶ Tertiū acerbitatis. ¶ Ꝙ xp̄us ex ardentiſſimo amore vo lens paſſus eſt. et de voluntatis eius qualitate. ¶ Capitulū..I. Rimum myſte rium ꝯtemplandū de paſſione Ieſu xp̄i d̓r volūtatis. Ad cuiꝰ claram ex planationē tria dubia occurrūt enucleanda. Primū vtrū xp̄s paſſus ſit ex volūtate: aut ex neceſſitate. Scd̓m vtrū in xp̄o fuerunt plures volūtates Tertiū vtrum in xp̄o fuit ꝯtrarietas volūtatū ¶ Ad pͥmū dubiū dicere debemus ꝙ xp̄us ex volūtate paſſionē ſuſtinuit. Hoc vtīqꝫ ꝓbam abunde. Dr̄ em̄ ꝑ Eſa. liij. ca. Oblatꝰ eſt qꝛ ip̄o voluit. Et Damaſce. inqͥt. Nihil coactū ī xp̄o ſꝫ oīa voluntaria. volēs eſuriuit. volens ſitiuit. volēs mortuus eſt. Inſuꝑ paſſio xp̄i fuit bona ⁊ meritoria. gͦ voluntaria. Un̄ Augꝰ. li. j. ꝯfeſ. ait. Nemo inuitꝰ bn̄ agit etiā ſi bonuꝫ eſt quod agit. Et hͨ ſnīa ꝯfirmat̉. xx. q. iij. c. pn̄s clericꝰ. Nullū bonū niſi voluntariū. Et. xv. q. j. c. nō eſt. Volūtariū ſibi militē elegit xp̄s. Quare et ip̄e volūtarie paſſus eſt. Dicit nāqꝫ Alexāder de ales in. iij. volumine ſumme ſequēdo dama ſcenū Hilariū ⁊ Hugonē in li. de ſacr̄is. Ꝙ alit̓ fuit potentia patiendi in xp̄o qͣꝫ ſit in nob̓ in ſta tu miſerie ⁊ in adam in ſtatu innocētie. Nam in ſtatu innocētie fuit potentia patiendi ſine neceſ ſitate ⁊ ſine voluntate. quare Adā impaſſibilis erat ex ꝟtute diuine ꝓtectionis: nō ex ſua natu ra. In ſtatu miſerie eſt potētia patiēdi cum ne ceſſitate ⁊ ſine volūtate. In dn̄o Ieſu xp̄o fuit potētia ad patiendū nō tn̄ indiſpoſita vt in adā nec cū neceſſitate. vt in nobis: ſꝫ cū diſpoſitiōe ad patiendū ⁊ eū volūtate potēte ꝓhibere paſſi onem. Nā cū ſit duplex potētia.ſ. actiua ⁊ paſ ſiua. potētia actiua in nob̓ eſt ſolū ſb̓iecta volū tati. potētia paſſiua nō ⁊ ſequit̉ ꝯditiōꝫ nature In dn̄o ꝟo Ieſu potētia paſſiua ſic̄ ⁊ potentia actiua fuit ſb̓iecta volūtati vt eſſet dn̄a ſui actꝰ ⁊ ſui paſſiōiſ. vt ſicut volūtas nr̄a hꝫ dominiū ſui actꝰ potēs ꝓhibere eū vel educere. ita chri ſti volūtas dn̄ium habuit ⁊ potēs fuit ꝓhibere paſſionē a potētia patiēdi aſſumpta: vel ipſam educere in actū patiendi. Notandū tn̄ hīc ẜm Tho. iij. ꝑte. q. xiij. arti. iiij. ꝙ aīma xp̄i pōt du plicit̓ ꝯſiderari. Uno mō ẜm ꝓpͥam ꝟtutem ⁊ naturā. Et hͦ mō ſicut nō poterat mutare corꝑa exteriora a curſu ⁊ ordine nature. ita etiā nō po terat immutare ꝓpriū corpꝰ a naturali diſpoſi tione. qꝛ aīa xp̄i ẜm ꝓpͥam naturā hꝫ determīa tam ꝓportionē ad ſuū corpꝰ. Alio mō pōt cōſi derari aīa xp̄i ẜm ꝙ eſt inſtr̄m vnituꝫ ꝟbo dei ī ꝑſona. ⁊ ſic ſubdebat̉ eius ptāti totalit̓ oīs diſ poſitio ꝓprij corꝑis. Quia tn̄ ꝟtus actōis non ꝓprie attribuit̉ inſtrumento: ſꝫ pͥncipali agenti ideo tal̓ potentia attribuit̉ magis ip̄i ꝟbo dei: qͣꝫ aīe xp̄i. Diximꝰ iſta ꝯcludentes ꝙ potuiſſet xp̄us ꝓhibere paſſionē: ſꝫ pati voluit vt ꝓ nob̓ ſatiſfaceret. Et vt inqͥt Tho. iij. ꝑte. q. xlvj. qͥa paſſio illa aſſumpta fuit volūtarie ꝓpter finem liberatiōis hoīm a peccato. Ideo tantā quanti tatem doloris aſſumpſit q̄ eſſꝫ ꝓportionata ma gnitudini fructꝰ eius qͥ inde ſeꝗ̄bat̉. Sꝫ arguū pleriqꝫ ꝯͣ dicta aſſerētes xp̄m de neceſſitate fuiſ ſe paſſum. Primo ex ꝑte nr̄a qͥ ꝑ eiꝰ paſſionē li berati ſumꝰ. ẜm illud Ioh̓. iij. c. Sicut moyſes exaltauit ẜpentem in deẜto: ſic oportet exaltari filiū hoīs. vt omīs qͥ credit in eū nō ꝑeat: ſꝫ ha beat vitā eternā. qd̓ qͥdem de exaltatiōe in cru ce intelligit̉. Scd̓o ex ꝑte ip̄iꝰ xp̄i qͥ ꝑ hūilitatē paſſionis meruit gloriā exaltatiōis. iuxta illud Lu. vlti. c. Hec oportuit pati xp̄m ⁊ ita intrare in gl̓am ſuaꝫ. Tertio ex ꝑte dei cuius diffinitio circa paſſionē xp̄i fuit p̄nunciata in ſcripturis ⁊ p̄figurata in obẜuātia veteris teſtamēti. ẜm ꝙ d̓r. lu. xxij. Filiꝰ qͥdē hoīs vaditꝭ ẜm ꝙ diffinitū ē de eo. Et Lu. vl. c. Hec ſunt vba q̄ locutꝰ ſum cū adhuc eſſeꝫ vobiſcū. qm̄ neceſſe eſt īpleri oīa q̄ ſcripta ſunt ī lege moyſi ⁊ ꝓphetis ⁊ pſalmis de me. ⁊ qm̄ ſcriptū eſt. Qm̄ oportebat pati cri ſtum: ⁊ reſurgere a mortuis. Pro declaratione iſtorū notande ſunt de neceſſario tres diſtīctio nes. Prima eſt Alexandri in. iij. ſumme: qͥ ait. Ꝙ ẜm Ariſto. v. meta. Ꝙ neceſſariū d̓r quatu or modis ẜm qͣtuor genera cauſaꝝ. Eſt em̄ ne ceſſitas ẜm cām formalem ẜm ꝙ d̓r calidum de neceſſitate calefacit ſiue patiēs d̓neceſſitate pa titur. Et eſt neceſſitas ẜm cām materialem. ẜm ꝙ d̓r ꝙ calidū in ſummo neceſſe eſt fieri ignem. ẜm ꝙ diceret̉ ꝙ paſſibile in ſūmo neceſſe eſt pa ti. Et eſt neceſſitas ẜm cām efficienteꝫ q̄ vocat̉ neceſſitas ẜm violentiā ẜm ꝙ d̓r ꝙ lapidē fort ter impulſum neceſſe eſt moueri. Et eſt ncceſſi tas ẜm cauſam finalē ẜm ꝙ d̓r ꝙ ſerram neceſſe eſt eſſe ex ferro ⁊ calibe eo ꝙ eſt ad diuidenduꝫ dura ⁊ ſolida. In dn̄o gͦ Ieſu xp̄o fuit necemi tas ad moriendū ẜm rationē cauſe finalis ſolū. Vt em̄ d̓r ad Gal̓. iiij. c. Miſit deꝰ filiū ſuuꝫ. vl

nos redimeret. Iſta redēptio nō potuit eſſe ni ſi ꝑ ſatiſfactionē. nec ſatiſfactio niſi ꝑ paſſionē. Nō aūt fuit in xp̄o neceſſitas ad moriendū ẜm rōeꝫ cauſe efficientis. qꝛ nulla cā creata poterat eū cogere ad moriendū. Neqꝫ neceſſitas ẜm ra tionem cauſe material̓. qꝛ illa eſt neceſſitas ꝯͣcta ex vitio ꝓpagatiōis in nob̓. neqꝫ neceſſitas ẜm rōem cauſe formal̓. qꝛ illa nō pōt ꝓhiberi nec ē voluntaria. Et de xp̄o dicit Ioh̓. Damaſcenꝰ Ꝙ paſſiōes ⁊ ſi ẜm legem nature fiebāt in eo: n̄ tn̄ coacte ſꝫ volūtarie. Scd̓a diſtinctio. ꝙ eſt ne ceſſitas immutabilitatis ⁊ neceſſitas coactiōis vel ꝓhibitiōis. Neceſſe fuit xp̄m mori neceſſita te īmutabilitatis. qꝛ īmutabilit̓ voluit mori. ne ceſſitate ꝟo coactiōis vel ꝓhibitiōis minime. Tertia diſtinctio ẜm Anſel. in li. ij. cur deꝰ hō. in. c. xvij. Ꝙ eſt neceſſitas p̄cedēs q̄ cā eſt vt ſit res. Et eſt neceſſitas ſequēs quā res facit. p̄ce dens ⁊ efficiens eſt neceſſitas cū d̓r celuꝫ volui qꝛ neceſſe eſt vt voluat̉. Sequens ꝟo ⁊ q̄ nihil efficit: ſꝫ fit. Cū dico te ex neceſſitate loqͥ cū loq̄rꝭ Cū em̄ hͦ dico ſignifico te nihil facere poſſe. vt dū loq̄ris non loq̄ris. nō ꝙ aliqͥd te cogat ad lo quendū. Nā violentia natural̓ ꝯditiōis cogit celū volui. te ꝟo nulla facit neceſſitas loqͥ. Sꝫ vbicūqꝫ eſt p̄cedēs neceſſitas eſt ⁊ ſequēs. non aūt vbi ſequēs ibi ſtatim ⁊ p̄cedēs. Poſſumus nāqꝫ dicere neceſſe eſt celū volui: qꝛ voluit̉ Sꝫ non ſil̓r eſt verū. idcirco te loqͥ qꝛ neeeſſe eſt vt loqͣris. Iſta ſequēs neceſſitas currit ꝑ oīa tꝑa hͦ mō. Quicqͥd fuit neceſſe eſt fuiſſe. Quicqͥd ē neceſſe eſt eſſe. Quicqͥd futuꝝ eſt neceſſe eſt eſſe futurū. Si vis gͦ oīm q̄ xp̄s fec̄ ⁊ q̄ paſſus ē ve ram ſcire neceſſitatē. ſcito oīa ex neceſſitate fuiſ ſe. qꝛ ip̄e voluit. voluntatē ꝟo eiꝰ nulla p̄ceſſit neceſſitas. Quare ſi nō fuerūt niſi q̄ ip̄e voluit. ſi nō voluiſſet nō fuiſſꝫ. Ex his oībꝰ dep̄hendi mus ꝙ xp̄us paſſus eſt volūtarie. Et qͥcqͥd de neceſſitate d̓r a ſua volūtate bn̄dicta dependet. ¶ Secundū dubiū erat vtrū in xp̄o fuit volun tatum pl̓alitaſ: Ad qd̓ rn̄det ſctūs Tho. iij. ꝑte q. xviij. Ꝙ qͥdā poſuerūt in xp̄o eſſe vnā ſolam voluntatē. Sꝫ ad hͦ ponendū diuerſimode mo ti eſſe vidēt̉. Apollinaris em̄ nō poſuit naturā intellectualem in xp̄o: ſꝫ qd̓ v̓bū eſſet loco aīme vel loco intellectꝰ. Un̄ cū volūtas ſit in rōe. vt ph̓s dicit in. iij. de aīa. ſequebat̉ ꝙ in xp̄o non eſſet volūtas hūana. ⁊ ita nō eſſet in eo niſi vna volūtas. Machariꝰ aūt pr̄iarcha anthiocenꝰ ⁊ Cyprus Alexādrinꝰ ⁊ Sergiꝰ cōſtantinopo litanꝰ ⁊ qͥdam eorū ſeqͣces poſuerūt in xp̄o vnē volūtate qͣꝫuis ponerēt duas naturas ẜm yp̄o ſtaſim vnitas. qꝛ opinabant̉ ꝙ hūana natura xp̄o nūqͣꝫ mouebat̉ ꝓpͥo motū: ſꝫ ſolū ẜm ꝙ erat mota a diuītate. vt ptꝫ ī epl̓a ſinodica Agatho nis pape. Et ideo in ſexto ſinodo apd̓ Cōſtanti nopolim celebrata determinatū eſt oportere di ci ꝙ ī xp̄o ſint due volūtates vbi ſic legit̉. Pre dicamꝰ duas volūtates naturales in xp̄o ⁊ du as oꝑatiōes. Et hͦ neceſſariū fuit dici. Manife ſtum ē em̄ ꝙ filiꝰ dei aſſūpſit hūanā naͣꝫ ꝑfectā ad ꝑfectiōꝫ aūt nature hūane ꝑtinet voluntas: q̄ eſt naͣlis potētia ſicut ⁊ intellectꝰ. Un̄ neceſſe eſt dicere ꝙ filiꝰ dei hūanā volūtatē aſſūpſit in hūana natura. ꝑ aſſumptiōꝫ em̄ hūane nature nullam diminutōꝫ paſſus eſt filiꝰ dei in his q̄ ꝑ tinent ad diuinā naͣm cui cōpetit volūtatē hrę. Quare neceſſe eſt dicere ꝙ in xp̄o fuerunt due voluntates. vna diuina. alia hūana. Hoc tenet mgr̄ ſnīaꝝ in. iij. di. xvij. Et Ioh̓es Dama. ce teriqꝫ ſancti doctoreſ. qꝛ ꝟo vt inqͥt Tho. Filiꝰ dei ſicut p̄dictū eſt hūana naͣm aſſumpſit cū oī bus q̄ ꝑtinēt ad ꝑfectiōꝫ ip̄iꝰ naͣe. In humana autna includit̉ etiam naͣ aīalis. ſicut in ſpecie ī cludit̉ genꝰ. Un̄ oportet ꝙ filiꝰ dei cū humana naͣ aſſumpſerit etiā eā q̄ ꝑtinēt ad ꝑfectōꝫ natu re aīalis inter q̄ eſt appetitꝰ ſenſitiuus qͥ ſenſuali tas d̓r. Et iō oportet dicere ꝙ in xp̄o fuit ſenſua lis appetitꝰ ſiue ſenſualitas. Senſualitas auteꝫ ſiue ſenſual̓ appetitꝰ inqͣꝫtum natꝰ eſt obedire ra tioni d̓r rōnalis ꝑ ꝑticipatōꝫ. vt ptꝫ ꝑ ph̓m i. j. ethi. Et qꝛ volūtas eſt in rōe. pōt dici ꝙ ſenſua litas ſit volūtas ꝑ participatiōꝫ. Quātū etiam ad rationē volūtas in xp̄o plurificat̉ nō ratiōe potētie q̄ eſt vna: ſꝫ rōe actus. Quare dic̄ Ba maſcenus duplex eſt hoīs voluntas. Una na lis que vocat̉ theleſis. Alia rōnalis que voca tur buliſis. Prima d̓r theleſis.i. ſimplex volun tas qͥ a mgr̄is vocat̉ voluntas vt natura. h̓ re pudiat ea que ſunt nature ꝯͣrie ⁊ q̄ ſūt ẜm ſe ma la puta mortē ⁊ ſil̓ia. Scd̓a volūtas d̓r buliſis. id eſt cōſiliatiua q̄ vocat̉ volūtas vt rō. hͦ illud qd̓ volūtas rēfugere pōt vt natura eligit vt ra tio ex ordine ad finem. Sicut etiā in aliquo ho mīe ſenſualitatis eiꝰ ⁊ volūtas abſolute ſiue vt naͣ ꝯſiderata refugit vſtionē. quam tn̄ volūtas ẜm rationē eligit ꝓpter finem ſanitatis. Quare ẜm dicta diſtinguimꝰ in xp̄o voluntatē multi plicem.ſ. diuinā humanā. Et hāc diuidimus ī volūtatem ſenſualitatis ⁊ voluntatem ratiōis. Et voluntatē rōis adhuc dicimꝰ aliā ꝓut cōſi deret̉ vt naͣ. aliā ꝓut ꝯſiderat̉ vt rō. ¶ Tertiū dubiū erat vtrū in xp̄o fuit voluntatū ꝯͣrietas? Et ad hͦ rn̄det Alexan. in. iij. ſumme. Ꝙ xp̄s d̓r habuiſſe diuerſas volūtates tribꝰ modis. Pri mo iuxta duas naturās diuinā ⁊ hūanā dicun tur in xp̄o diuerſe volūtates. diuina.ſ. ⁊ huma na. Scd̓o mō ẜm hūanā naturā dicunt̉ in xp̄o diuerſe volūtates. volūtas.ſ. rōis: ⁊ voluntas ſenſualitatis. Tertio mō dicunt̉ in xp̄o ẜm rōꝫ

diuerſe volūtates. qꝛ rō hꝫ quandā volūtatem vt naͣ eſt vnibil̓ corꝑi ⁊ hꝫ voluntatē vt ratio ē cōformis diuinitati. ⁊ ẜm hͦ dicerent̉ in xp̄o di uerſe volūtates. volūtas naͣlis ⁊ volūtas rōis Uoluntas diuina in xp̄o erat vt ip̄e dolores ⁊ paſſiones ⁊ mortem pateret̉. non ꝙ iſta eſſent a deo volita ẜm ſe: ſꝫ ex ordine ad finem humane ſalutis. Volūtas rōis erat vt voluntas diuina impleret̉. volūtas aūt ſenſualitatis naturaliter iſta refugiebat. Sil̓r volūtas vt natura iſta re pudiabat tāqͣꝫ narure ꝯͣria. Verūtn licꝫ iſte fue rint voluntates diuerſe: nō tn̄ ꝯͣrie. Nam hͦ vo lūtas ſenſualitatis ꝯͣria voluntati rōis. nec vo luntas hūana ꝯͣria voluntati diuine. nec volū tas natural̓ ꝯͣria voluntati rōis. qꝛ ẜm Dama. Cōtraria nata ſunt fieri circa idem. volūtas au tem moriendi ⁊ viuendi nec ẜm idem in chriſto qꝛ vnū circa ſenſualitatē. aliud circa rōeꝫ. Ex qͦ inqͥt Tho. vbi ſupra. Ꝙ neqꝫ volūtas diuīa ne qꝫ volūtas rōis in xp̄o impediebat̉ aut retarda batur ꝑ voluntatē naturalē. neqꝫ ꝑ voluntateꝫ ſenſualitatis. Sil̓r aūt nec ecōuerſo volūtas di uina vel volūtas rōnis refugiebat aut retarda bat motū natural̓ volūtatis ⁊ motū ſenſualita tis. Placebat em̄ xp̄o ẜm volūtatē diuinam et etiā ẜm voluntatē rōis. vt volūtas naͣlis in ip ſo ⁊ volūtas ſenſualitatis ẜm ordinē ſue nature mouerent̉. Hic oſtenditur magnitudo doloris xp̄i patientis. qm̄ ẜm Tho. iij. ꝑte. q. xlvj. In alijs patientibꝰ mitigat̉ triſticia interior ⁊ etiaꝫ dolor exterior ex aliqͣ ꝯſideratiōe rōis ꝑ quan dam deriuatōꝫ ſeu redundantiā a ſuꝑioribꝰ vi ribus ad inferiores. qd̓ in xp̄o patiente nō fuit. Unicuiqꝫ em̄ viriū ꝑmiſit agere qd̓ eſt ſibi pro prium. Quare in illa voluntatū diuerſitate nul la ꝯrietas eſt ponenda. Et ſi obijceret̉ ꝑ id qd̓ ſcribit Lucas. xxij. c. Factꝰ in agonia ꝓlixius orabat. Sed agonia vid̓r importare quandam impugnatione animi in ꝯͣria tendentis. qͣre vi deret̉ ꝙ in xp̄o fuerit voluntatum ꝯͣrietas. Rę ſpondere poſſumꝰ ẜm Dama. in. ij. lib̓. Ꝙ ago nia nō fuit in xp̄o qͣꝫtum ad ꝑtem aīme rōnalem ẜm ꝙ importat cōcertatione voluntatum ex d̓ uerſitate rationū ꝓcedentē. puta cū aliqͥs ẜm qͥ rō ꝯſiderat vnum vult illud. ⁊ ẜm ꝙ cōſiderat aliud vult ꝯͣriū. hͦ em̄ ꝯtingit ꝓpter debilitate rōis q̄ nō pōt dijudicare qͥd ſit ſimplicit̓ meliꝰ qd̓ in xp̄o nō fuit. qꝛ ꝑ ſuam rōeꝫ iudicabat ſim pliciter eſſe meliꝰ ꝙ ꝑ eius paſſionē impleretu voluntas diuina. circa ſalutem humani generꝭ Fuit tn̄ in chriſto agonia qͣꝫtum ad ꝑtem ſenſiti uam ẜm ꝙ importat timorē infortunij vel mal imminentis. Inſpiciamꝰ gͦ Ieſum bn̄dictū orā tem illūqꝫ auribꝰ cordis audiamꝰ dicentē. Pr̄ ſi poſſibile eſt tranſeat a me calix iſtę. verūtamē nō mea ſꝫ tua volūtas fiat. Et ꝯſiderātes volū tatem eiꝰ ſenſualitatis voluntatēqꝫ rōis naͣlem cōpatiamur illi. Scd̓m em̄ has volūtates mo uebat̉ ad oēs penas. ad oēs iniurias. ad omēs ꝯtumelias. ad oēs ꝑcuſſiōes. ad oēs paſſiones refugiendas cū triſticia ⁊ dolore inexplicabili. atqꝫ intra ſe dicē̓ por̓at. Heu me dolentē nimiū Ego qͣſi agnus māſuctꝰ qͥ nemini nocui captus ero hic ad modicū tanqͣꝫ ſeditioſus ⁊ latro Ego ſpecioſus forma pr̄e filijs hoīm velut leproſus apparebo. Ego qͥ meos diſcipulos tm̄ dilexi vt ⁊ pedes ill̓ lauerim. ⁊ ab eis ⁊ ab alijs aīcis in ꝟbera ⁊ cruciatꝰ relinquar. Ego qͥ carnē de vi gine ſumptam ſpūſancto oꝑante retineo. liuori bus ⁊ plagis implebor. Ego qͥ glorioſus hiero ſolymā intraui acclamantibꝰ cūctis. bn̄dictꝰ qͥ venit in noīe dn̄i. cōfuſus ⁊ abiectꝰ extra ciuita tem deducar oneratꝰ gͣuiſſima cruce. Ego qͥ co ram turbis miracula feci publice coram ppl̓o in medio latronū crucifigar. Confodient̉ manus meę ⁊ pedes in ligno. ⁊ a planta pedis vſqꝫ ad ꝟticem nō erit in me ſanitas. Ego qͥ vitā oībus liberalit̓ dono vt peccatores viuificē vita pͥua bor. O pr̄ mi ⁊ qͥs vnqͣꝫ talia paſſus eſt: O mī mea ⁊ ꝓ te maxīe ꝯtriſtabor. Grauis erit mihi filio tuo dilecto igͦminia crucꝭ: ſꝫ gͣuior vox lamē tatiōis tue. His ⁊ hmōi cogitatiōibꝰ intentus pijſſimꝰ Ieſus nō ſolū in or̄oe ſꝫ vſqꝫ ad exitum aīe vehementiſſime affligebat̉. Altera ꝟo ex ꝑꝫ te dū voluntatē eius diuinā volūtatēqꝫ rōnis q̄ vt rō ꝯſiderat̉ intuemur ad gr̄as illi exhiben das obligatiſſimos nos inuenimꝰ. Flagrabat qͥppe deſiderio eſtuatiſſimo queqꝫ dura q̄qꝫ aſ perrima ꝓ ſalutē hūani generis tollerare. Id̓o ꝯcludebat dicens. Fiat voluntas tua. Volui ſti o pr̄ eterne vt in v̓ginis vtero mihi copula rem humanā naͣm ⁊ cōplacui tibi. Voluiſti vt corpus mūdiſſime ꝯceptum penalitatibꝰ huma ne vite in alijs ex peccato debitis ⁊ neceſſarijs volūtarie ſubijcerem: ⁊ obediui tibi. Voluiſti vt pauꝑem vitā laborioſamqꝫ gererē. ⁊ nō con tradixi tibi. Uis vt ꝓ redemptōe mūdi meū ſā guinem fundā? Uis vt ad manꝰ iniquorū deue niam: Uis vt hāc mihi ꝑatam de ꝓximo igno minioſaꝫ paſſionē ſuſtineā? Uis vt in cruce cō fixus pendeā? Uis vt ibi ex violentia illataruꝫ paſſionū moriar? Fiat volūtas tua. O caritas inflāmatiſſima Ieſu xp̄i filij dei. O amor omīa vincens paratū ſe offerebat oīa ꝑpeti. vt regni celeſtis ianuam nobis aꝑiret. ¶ Ꝙ paſſio xp̄i fuit abiectiſſima rōe lo ci tꝑis et conſortij. ¶ Ca.II. Ecundū myſte

rium contemplandum de paſſione domini nr̄i Ieſu xp̄i d̓r hūilitas. Voluit qͥppe eligere paſſi onem ⁊ mortem ꝯtemptibilem ex hūilitate. qd̓ oſtendimus triplici ratiōe. ¶ Primo ratiōe loci. ¶ Scd̓o rōe temꝑis. ¶ Tertio ratiōe ꝯſortij. ¶ Primo fuit ꝯtemptibilis ⁊ abiecta ſatis paſ ſio ⁊ mors xp̄i rōe loci. qꝛ in ciuitate famoſa et celeberrima hierl̓m q̄ erat diuino cultui depu tata. Quare aūt ibi ⁊ nō in bethleem vbi natus fuit. in nazareth vbi nutritus erat pati voluit: aſſignant̉ pl̓es ratiōes. Prima qͥdem qꝛ hierl̓m erat locus a deo electus ad ſacrificia ſibi offerē da que quideꝫ figuralia ſacrificia figurabāt cri ſti paſſionem que eſt verū ſacrificium. ẜm illud Apoſtoli ad Ephe. v. ca. Tradidit ſemetipſuꝫ oblationem ⁊ hoſtiam deo in odorem ſuauita tis. Un̄ Beda dic̄ in quadā omelia. Ꝙ appro pinquante hora paſſionis dominꝰ appropīqua re voluit loco paſſionis.ſ. in hieruſalē̓. quo per uenit ante quinqꝫ dies paſce. ſicut agnus paſca lis ante quinqꝫ dies paſce. id eſt in decima luna ẜm p̄ceptum legis ad locū immolatiōis duce batur. Secūda rō quare in hierl̓m pati voluit eſt. qꝛ ꝟtus paſſionis eius ad totū mundū dif fundēda erat. ideo in medio terre habitabil̓ pa ti voluit. Un̄ d̓r in pͣsͣ. Deꝰ aūt rex nr̄ an̄ ſecū la oꝑatus eſt ſalutem in medio terre.ſ. hierl̓m q̄ dicit̉ eſſe terre vnbilicus. Tertia ratio fuit qꝛ hͦ maxime cōueniebat humilitati eius. vt.ſ. ſicut turpiſſimū genus mortis elegit. ita etiā ad eius humilitatē ꝑtinet ꝙ in loco tam celebri cōfuſio nem pati nō recuſauit. Quarta rō eſt vt oſtēde retur a pͥncipibus populi ortā eſſe iniqͥtatem oc cidentiū xp̄m. Et ideo in hierl̓m vbi morabant̉ voluit pati. Unde d̓r Actuū. iiij. c. Cōuenerūt in iſta ciuitate aduerſus puerū ſanctum tuū Ie ſum quem vnxiſti herodes ⁊ pontius pilatꝰ cū gentibus ⁊ popul̓ iſrl̓. Sed poſſet aliqͥs quere re. Cur xp̄s nō in templo vbi ſacrificia offerebā tur paſſus eſt aut in ip̄a ciuitate: ſꝫ extra portā? Ad quod rn̄det ſanctus Tho. iij. ꝑtę. q. xlv. ꝙ hoc factum eſt triplici rōe. Primo qͥdem vt ve ritas reſponderet̉ figure. Nam vitulus ⁊ hircꝰ qͥ ſolēniſſimo ſacrificio ad expiatōꝫ totius mul titudinis offerebant̉ extra caſtra combureban tur. vt p̄cipit̉ Leui. xvj. c. Et hoc eſt quod dic̄ Paulus ad Hebre. xiij. c. Quorū animaliuꝫ in fertur ſanguis ꝓ peccato horū corꝑa cremabā tur extra caſtra. Propter qd̓ ⁊ Ieſus vt ſancti ficaret ſuum ppl̓m extra portam paſſus eſt. Se cūda rō eſt ꝓpter exemplū. vt.ſ. nos inſtrueret exire a mundana cōuerſatiōe. Vnde ibidē apo ſtolus ſubdidit. Exeamus igit̉ ad eum extra ca ſtra improperiuꝫ eius portantes. Tertia rō vt Chryẜ. dicit in ẜmone de paſſione. Voluit do minꝰ pati nō ſb̓ tecto nō in tēplo iudaico. ne iu dei ſb̓traherēt ſacrificium ſalutare ne putarēt ꝓ illa tm̄ plebe oblatū. Et ideo foras ciuitatem fo ras muros vt ſcias ſacrificiū eſſe cōe qd̓ totius terre eſt oblatio qd̓ cōis eſt purificatio. Sꝫ ad hūc dubitat̉ cur xp̄s nō in hebron vbi adā fuit ſepultus: ſꝫ in montę caluarie voluit crucifigi. cū paſſio eiꝰ fuerit medicina ꝯͣ peccatuꝫ Ade? Ad qd̓ rn̄det Hiero. ſuꝑ Mat. dicēs. Quidā exponunt caluarie locū in quo ſepultꝰ eſt Ada Et ideo ſic appellatū. qꝛ ibi antiqui hoīs ſit con ditum caput. fauorabilis interp̄tatio ⁊ mulcēs aures populi nec tn̄ vera. Extra vrbem enim ⁊ foris portam loca ſunt in qͥbus truncant̉ capita damnatorū ⁊ caluarie.i. decollatoruꝫ ſumpſere nomen. Propterea autem ibi crucifixus eſt Ie ſus. vt vbi pͥus erant aera damnatorū ibi erige rentur vexilla martyrij. Adam ꝟo ſepultum iu xta hebron in libro Ieſu filij naueſepultuꝫ legi mus. Et hoc ponit̉ Ioſue. xiiij. c. vbi ſic habe tur. Nomē hebron antea vocabat̉ cariatharbe Adam maximꝰ ibi in terra enachim ſitus erat. Igit̉ xp̄s magis crucifigēdus erat in loco com muni dānatoꝝ qͣꝫ iuxta ſēpulchrū Ade. vt oſte deret̉ ꝙ crux xp̄i nō ſolū erat in remediū cōtra pctm̄ ꝑſonale Ade: ſꝫ etiā ꝯͣ pctm̄ totius mūdi. ¶ Scd̓o fuit ꝯtēptibilis ⁊ abiecta paſſio chri ſti rōe tꝑis. qꝛ paſſus eſt in die ſolenni paſce qn̄ ex omī iudea populi ad hierl̓m ꝯfluebāt. Et vt doctores declarāt paſchale feſtum apd̓ iudeos incipiebat a veſꝑa diei in qͣ luna erat. xiiij. Di es aūt feſtiuus apud eos incipit a veſpera vniꝰ diei ⁊ durat vſqꝫ ad veſperam ſequētis diei. vt patet Leui. xxiij. ca. Et ſic dies ſolennis paſce erat luna. xv. ꝓpter quod eundem diē que Io hannes noīat an̄ diem feſtū paſce ꝓpt̓ diſtīctōꝫ naͣlem dierū. Marcꝰ noīat pͥmū diē azymoruꝫ qꝛ a veſꝑa p̄cedentis diei incipiebant comede re azima. Exquo Hiero. Beda Augꝰ. ⁊ docto res theologi di. xj. dicunt. Ꝙ xp̄s fecit cenā lu na. xiiij. ⁊ paſſus eſt luna. xv. Erat autem equi noctiū. qꝛ vt inquit Augꝰ. in li. queſtionum nō ui ⁊ veteris teſtamēti. Tunc voluit dn̄s paſſio ne ſua mundū redimere ⁊ reformare qn̄ eū crea uerat.i. in eqͥnoctio. Et tūc dies ſuꝑ noctem in creſcit. qꝛ ꝑ paſſionē ſaluatoris a tenebris ad lu cem ꝑducimur. In lib̓. ꝟo. xviij. de ciuita. dei Idem Augꝰ. refertqͣꝫ paſſus eſt xp̄s. viij. kal̓. aplis. Si ꝟo quiſqͣꝫ quereret. Cur xp̄s pati vo luit in etate iuuenili non in infantili vel in ſene tute ſua? Rn̄det ſanctus Tho. iij. ꝑte. q. xlvj. Ꝙ paſſio xp̄i ſubiecta erat eius voluntati. volū tās aūt eius regebat̉ diuina ſapientia: que oīa ꝯuenienter diſponit. Ideo ad moriendū xp̄us

iuuentutis elegit. qꝛ ſic voluit. Un̄ Augꝰ. ex ponēs illud Ioh̓. xiij. c. Sciēs ieſus qꝛ veīt eiꝰ hora. vt tranſeat ex hͦ md̓o ad pr̄em inqͥt. Tm̄ fecit qͣꝫtū ſufficere iudicauit. Uenit hora eiꝰ: nō neceſſitatis ſꝫ volūtatiſ. Quare aūt ſic voluit aſ ſignant̉ tres rōes. Prīa qͥdeꝫ vt ex hͦ magꝭ ſua dilectiōꝫ cōmēdaret ꝙ vitā ſuā ꝓ nob̓ dedit qn̄ erat in ꝑfectiſſimo ſtatu Scd̓a qꝛ nō ꝯueniebat vt in eo appareret nature diminutio ſic̄ nec mor bus. Tertia vt in iuuenili etate moriēs ⁊ reſur gens futurā reſurgentiū qͣlitatem in ſeip̄o p̄mō ſtraret. ¶ Tertio fuit ꝯtemptibil̓ ⁊ abiecta paſ ſio xp̄i rōe ꝯſortij. qꝛ crucifixi fuerūt cū eo duo latrones. vnꝰ a dextris. aliꝰ a ſiniſtris. Hoc au tem vt inqͥt ſctūs Tho. iij. ꝑte. q. xlvj. alia rōne factū eſt qͣꝫtum ad intentiōeꝫ iudeorū. Alia ꝟo qͣꝫtū ad dei ordinatōꝫ. Quantū em̄ ad intētōeꝫ iudeoꝝ. vt dic̄ Chryẜ. duos latrones crucifix erūt iudei. ut eoꝝ ſuſpitiōis fieret ꝑticeps: ſꝫ nō ita euenit. nam de ill̓ nild̓r. xp̄i aūt crux vbiqꝫ honorat̉. Reges diademata deponentes aſſu munt crucē in purpuris in diadematibꝰ maxīs in mēſa vbiqꝫ terraꝝ crux emicat. Quantū ꝟo ad dei ordinatōꝫ xp̄s cū latronibꝰ crucifixꝰ eſt Primo vt dicit Hiero. ſuꝑ Mat. Sicut ꝓ no bis maledictū crucis factus eſt xp̄s. ſic ꝓ oīm ſalute inter noxios qͣſi noxius crucifigit̉. Scd̓o vt ait Leo papa in ẜmone de paſſiōe. Duo la trones vnus ad dexterā alius ad ſiniſtrā cruci figunt̉. vt in ip̄a patibuli ſpecie demōſtraret̉ il la q̄ in iudicio ip̄ius oīm hoīm facienda eſt de ſcriptio. Tertio ẜm Hylariū duo latrones leue ac dextere affigunt̉ oēm hūani generis diuerſi tatem vocari ad ſacr̄m paſſiōis dn̄i oſtendētes Sed qꝛ ꝑ diuerſitatē fideliū atqꝫ infidelium fit oīm ẜm dexterā ⁊ ſiniſtraꝫ diuiſio. vnꝰ ex duo bus ad dexterā ſitus fidei iuſtificatiōe ſaluatur Quis igit̉ excogitare poſſit qͣꝫtam ꝯfuſionem paſſus eſt xp̄s dū viſus eſt denudatꝰ in cruce ī ter duos latrones pendere. p̄ceſſerant in eo tāta p̄conia laudum dn̄ica elapſa. diffuſa erat fama eiꝰ ſanctitatis atqꝫ doctrine ⁊ miraculoꝝ nomi latiſſime erat vulgatū. Poſtmodū ꝟo velut ſe dicioſus ⁊ blaſphemꝰ patibulo ſtabat affixus Quare p̄tereūtes blaſphemabant eū dicentes. Alios ſaluos fecit ſeip̄m ſaluū facere non pōt. Sil̓r ⁊ latrones qͥ erant crucifixi improperabāt ei. Et licet Lu. dicat ꝙ vnꝰ ex eis dixerat Me mēto mei dn̄e ⁊cͣ. Quare videret̉ ꝙ nō ambo ſꝫ vnꝰ blaſphemauerit. tn̄ Angꝰ. dicit in li. de cō ſenſu euangeliſtaꝝ. ꝙ poſſumꝰ intelligere mat theū poſuiſſe pluralē numeꝝ ꝓ ſingulari cū di xit latrones improperabāt ei. vel vt refert Hie ro. pͥmum vterqꝫ blaſphemauit. deinde viſis ſi gnis vnus eorū credidit. ¶ Ꝙ paſſio xp̄i fuit acerbiſſima ex ꝑte aīe et corꝑis et virginis mr̄is. Ca. III. Ertiū myſteriū ꝯtemplandū de flebili paſſiōe ſalua toris nr̄i Ieſu xp̄i d̓r acerbitatꝭ Fuit qͥdem paſſio illa acerbiſſima ⁊ doloroſa nimis. ⁊ hoc ex triplici ꝑte. ¶ Prīo ex ꝑte aīe. ¶ Scd̓o ex ꝑte corꝑis. ¶ Tertio ex ꝑte matris ꝟginis. ¶ Primo fuit paſſio xp̄i acerbiſſima ex ꝑte aīe Ut em̄ inqͥt ſctūs Tho. iij. ꝑte. q. xlvj. ar. vj. in rn̄ſione ad quartū argu. Doluit xp̄s ꝓ amiſſio ne vite corꝑalis q̄ tante fuit dignitatis ⁊ preci pue ꝓpter vnionē. qꝛ corpꝰ iſtud erat vnitū di uinitati. ꝙ de eiꝰ amiſſione etiā ad horā magis eſſet dolendū qͣꝫ de amiſſiōe alteriꝰ hoīs ꝑ qͣꝫtū cūqꝫ tꝑs. Un̄ ph̓s dicit in. iij. ethi. Ꝙ virtuoſ plus diligit vitā ſuā qͣꝫto ſcit eā eſſe melioreꝫ. ⁊ tn̄ eam exponit ꝓpter bonū ꝟtutis. Et ſimilit̓ xp̄s vitā ſuam maxīe dilectam expoſuit ꝓpter bonum charitatis. ẜm illud Hiere. xij. c. Dedi dilectā animam meā in manibus inimicoꝝ eiꝰ. Doluit etiam xp̄s ꝓ peccatis oīm hominū qui dolor exceſſit oēm dolorē cuiuſlibet cōtriti. tuꝫ qꝛ ex maiori ſapientia ⁊ charitate ꝓceſſit: ex qͥ bus dolor contritionis auget̉. tum etiam quia ꝓ oīm peccatis ſil̓ doluit. Vt aūt iſta clariꝰ in telligant̉ notanda ſunt hic tria theologorū do cumenta. Primū ẜm ſanctū Tho. iij ꝑte. q. xv Et dn̄s Bonauen. in. iij. di. xvj. Ꝙ aīam ī cor pore ꝯſtitutam dupliciter contingit pati. Uno mō paſſione corꝑali. Alio mō paſſione aīmali. Paſſione qͥdē corꝑali patit̉ ꝑ corꝑis leſionem Cū em̄ aīa ſit formā corꝑis. ꝯſequēs eſt ꝙ vnū ſit eſſe aīme ⁊ corporis. Et ideo corpore ꝑturba to ꝑ aliquā corꝑeam paſſionē neceſſe eſt ꝙ aīa ꝑ accidēs ꝯturbet̉.ſ. qͣꝫtū ad eſſe qd̓ hꝫ in corꝑe Quia gͦ corpus xp̄i fuit paſſibile ⁊ mortale. ne ceſſe fuit vt eriam anima eius eſſet paſſibil̓ Paſ ſiōe aūt animali pati d̓r aīma ẜm oꝑationeꝫ q̄ vel eſt ꝓpria aīme. vel eſt pͥncipalius aīe qͣꝫ cor poris. Et qͣꝫuis etiam ẜm intelligere ⁊ ſentire dicat̉ hoc modo aīma aliqͥd pati. tn̄ ꝓprijſſime dicunt̉ paſſiones anime affectiones appetitꝰ ſen ſitiui que in xp̄o fuerunt ſicut ⁊ cetera q̄ ad na turā hoīs ꝑtinēt. Sciendū tn̄ ꝙ hmōi paſſiōes aliter fuerūt in xp̄o qͣꝫ in nobis qͣꝫtum ad tria. Primo qͣꝫtū ad obiectū. quia in nobis plerūqꝫ ferunt̉ ad illicita qd̓ nō fuit in xp̄o. Scd̓o qͣꝫtuꝫ ad pͥncipiū. qꝛ hmōi paſſiones frequenter ī no bis p̄ueniunt iudicium ratiōis. Tertio quātuꝫ ad effectū. qꝛ in nobis qn̄qꝫ hmōi motus non ſi ſtunt in appetitu ſenſitiuo: ſed trahunt rationē qd̓ in xp̄o nō fuit. qꝛ motus naͣliter hūane car

ni conuenientes. ſic ex eius diſpoſitiōe in appe titu ſenſitiuo manebāt ꝙ rō ex his nullo mō im pediebat̉ facere qͥ ꝯueniebāt. Scd̓m documen tū eſt iuxͣ ſnīaꝫ Ioh̓is Damaſce. ꝙ magnitudo doloris pōt duplicit̓ ꝯſiderari. Eſt em̄ magnꝰ dolor qͥ magis eſt ꝯͣ naturā patiētꝭ. Sꝫ ē maior qͥ eſt ꝯͣ naturā ⁊ ꝯͣ voluntatē. Maior igit̉ fuit dolor in xp̄o qͣꝫ in ceteris patientibꝰ in hac vita qꝛ magis fuit ꝯͣ naturā patiētis. eo ꝙ cū corpꝰ fuerit optīe aīe illi ꝯueniēs. vt p̄dictū eſt. aīma maxīe doluit in ſeꝑatiōe ab illo. Si ꝟo ꝯſidere tur magnitudo doloris ẜm ꝙ dicitur cōtra vo volūtatē patiētis. h̓ eſt duplicit̓. Nā eſt volun tas natural̓ ⁊ volūtas rōnal̓. Prīo mō fuit ma ximꝰ dolor in xp̄o. Scd̓o mon̄ fuit dolor ī xp̄o. qꝛnūqͣꝫ fuit martyr ita informatꝰ charitate qui mori deſideraret ſic̄ xp̄s. Exquo vt dicͣ Alex an. in. iij. ſumme. Delectatio erat in voluntato vt eſt rō. Et paſſio ī volūtate vt ē natura. Qua re in eadē aīma erat dolor ⁊ gaudiū. Nec dolor ſuꝑueniēs diſcōtinuauit gaudiū. nec dolor in tēſus fecit gaudiū eſſe minꝰ ꝑfectū. Nam dolor paſſiōis in xp̄o ⁊ gaudiū fruitiōis nō ſunt affe ctiōes ꝯͣrie. qꝛ nō ſunt reſpectu eiuſdē. nec oīno eodē mō inſunt eidē. Tertiū documētū ꝙ xp̄s ſil̓ erat viator ⁊ cōp̄hēſor. ita ꝙ nec viatoris cō gnitio impediebat cōp̄hēſoris cognitōꝫ. nec aſ fectio affectōꝫ. Et illud fuit in xp̄o ſingulare ꝓ pter officiū mediatoris qͦ debebat exꝑiri et diui na ⁊ hūana. Un̄ ſicut ſil̓ ⁊ ſel̓ poterat ꝑfecte cō uerti ad deū ⁊ ꝯuerti ad nos. ita ꝙ vna illaꝝ cō uerſionū alterā nō impediebat nec retardabat̉ Sic potuit aīa xp̄i ſil̓ ⁊ ſel̓ gaudere in deo ⁊ cō pati corꝑe ſuo ita ꝙ nec dolor a gaudio nec gau diū a dolore pateret̉ aliquā diminutōeꝫ ſiue re miſſionē. Si aūt aliqͥs q̄reret quō potuit xp̄us ſil̓ eſſe viator ⁊ cōp̄hēſor. cū viatori cōpetat mo ueri ad finē btītudinis. cōp̄henſori aūt in finem qͥeſcere q̄ ꝯuenire eidē non pn̄t? Rn̄det ſanctus Tho. iij. ꝑte. q. xv. Ꝙ impoſſibile ē moueri ad finē ⁊ qͥeſcere in finē ẜm ideꝫ: ſꝫ ẜm diuerſa nihi ꝓhibet. Sicut aliqͥs hō ſil̓ eſt ſciēs qͣꝫtū ad ea q̄ iam nouit ⁊ adiſcēs qͣꝫtū ad ea q̄ nō nouit Qua liter ꝟo xp̄s fuerit ſil̓ viator ⁊ cōp̄hēſor ẜm di uerſa pōt ſic intelligi. Nā aliqͥs d̓r viator ex eo ꝙ tendit in btītudinē. cōp̄henſor aūt ex hͦ ꝙ btī tudinē obtinet. ẜm illud. j. ad Chorꝭ. ix. ca. Sic currite vt cōp̄hendatis. Hoīs aūt btītudo ꝑfe cta ꝯſiſtit in aīa ⁊ corꝑe. In aīa qͥdē qͣꝫtū ad id qd̓ eſt ei ꝓpriū. ẜm ꝙ mens videt ⁊ fruit̉ deo In corꝑe v̓o ẜm ꝙ corpꝰ reſurget gl̓oſum ⁊ in corruptibile. Xp̄s aūt an̄ paſſionē ẜm mentem plene videbat deū. ⁊ ſic habebat btītudinē qͣꝫtū ad id qd̓ eſt ei ꝓpͥum. Sꝫ qͣꝫtuꝫ ad alia deerat ei btitudo. qꝛ ⁊ aīa eius erat paſſibil̓ ⁊ corpꝰ paſſi bile ⁊ mortale. Et iō ſil̓ erat cōp̄hēſor inqͣꝫtum habebat btītudinē aīe ꝓpͥam ⁊ ſil̓ viator inqͣꝫtū tendebat in btītudinē ẜm id qd̓ ei de btītudine deerat. Scd̓o fuit acerbiſſima paſſio xp̄i ex par te corꝑis. ⁊ hoc triplici ratiōe. ¶ Primo ratiōe viuacitatis. ¶ Secūdo ratione generalitatis. ¶ Tertio ratione diurnitatis. ¶ Primo ratiōe viuacitatis. Nā vt dicit dn̄s Bonauen. in. iij. di. xvj. Erat in chriſto maxīa complexionis eqͣlitas ⁊ viuacitas ſenſus. Un̄ qꝛ nullus potuit ei equari nec in equalitate cō plexionis nec in viuacitate ſenſus. Dolor illiꝰ fuit oīm doloꝝ acutiſſimꝰ Cōfirmat hͦ ſanctus Tho. iij. ꝑte. q. xlvj. dicens Ꝙ xp̄s ẜm corpus erat optime cōplexionatꝰ. ex eo ꝙ corpus illud fuerat firmatū miraculoſe oꝑatiōe ſpūſſancti. Sicut ⁊ alia q̄ ꝑ miracula facta ſunt fuer̄t alijs potiora. vt Chryẜ. dicit de vino: in quod xp̄s aquam conuertit in nuptijs. Et ideo in eo ma xime viguit ſenſus tactꝰ. ¶ Scd̓o ex ꝑte corpo ris fuit doloroſiſſima xp̄i paſſio rōe generalita tis. Aplanta em̄ pedis vſqꝫ ad ꝟticem nō fuit ī eo ſanitas. paſſus fuit in omnibꝰ membris et in ꝯmībus ſenſibus. In capite paſſus eſt pungen tium ſpinaꝝ coronā. arūdinis ꝑcuſſionē. et ca pilloꝝ depilatiōꝫ. in facie paſſus eſt ſputa feti diſſima alapaſqꝫ deriſorū. in manibꝰ ⁊ pedibus paſſus eſt fixionē clauoꝝ. in ore paſſus eſt ama ritudinē felleati ⁊ mirrati vini. in toto corpore paſſus eſt flagella v̓berantium illum ad colum nam ligatū. ¶ Tertio ex ꝑte corꝑis fuit gͣuiſſi ma paſſio xp̄i rōe diuturnitatis. Nā licꝫ ab vte ro ꝟginis in qͣlibet etate pauꝑem vitaꝫ gerens paſſionibꝰ. laboribꝰ. vigilijs. ꝑegrinationibus p̄dicationibus ⁊ hmōi ſanctum illud corpꝰ ex poſuerit. verūtamen in vltimis charitate feruē tiſſimꝰ voluit plus ſolito laborioſiſſimis penis inſudare. Nam qͥnta feria parata cena pꝰ eſum agni paſcalis lauit pedes diſcipulorum ante pe des illorū genuflexus. Ibi mirū in modū ſemet ip̄m afflixit. dū tetigit ꝓditorem. dū illuꝫ a ſuo peccato qͣꝫtū in ſe fuit ſtuduit reuocare. duꝫ ex ornatiſſimo ẜmone ꝓ ſuo tranſitū diſcipl̓os cō fortauit. Deinde hymno dicto ad montem oli uarum ſe cōtulit. nō petijt locū qͥetis. non intra uit aliquā domum ad locum ſe ꝯtulit oratiōis vſqꝫ ad noctē mediā orauit ad patrem. ꝓpt̓ ve hementē animi anxietatē ſanguineꝰ ſudor car nem ꝟgineā madefecit. Irruerūt poſt hͦ in euꝫ turbe furētes ⁊ ceperūt ip̄m. ligauerūt manus innocētis q̄ tactu ſuo viuifico infirmos curaue rant. Poſuerūt ⁊ in collo funem violent̓ trahē tes agnū illū manſuetiſſimum qui nemini vnqͣꝫ nocuit. Duxerūt eū ad annā ſocerū cayphe co

ram quo crudelit̓ ẜuus vnus alapā dedit ī fa ciē in quā deſiderāt angeli ꝓſpicere. aufugerūt ab eo diſcipuli eiꝰ: ⁊ ip̄e ſolus abſqꝫ conſolante erat in medio eorū qͥ ꝓcurabant eius mortem. A domo anne ꝓceſſit ligatꝰ tāqͣꝫ latro ⁊ ſedicio ſus ad domū cayphe. Ibi falſas accuſationes audiuit. ibi multiplicit̓ velut reus a pōtificę co ram alijs ſenioribꝰ fuit examinatꝰ. Ibi tādē de relictꝰ in manus miniſtrorū vſqꝫ mane iniuriaſ ꝯtumelias. blaſphemias. clamores. ꝑcuſſiōes. deriſioneſqꝫ paſſus eſt. O Ieſu fili dei bn̄dicti. O ſaluator pijſſime. ⁊ qͥs tibi nō compatiatur? Quis tam ferreꝰ tamue ab hūanitate alienus. vt non compungat̉. ¶ Tertio fuit acerbiſſima paſſio xp̄i ex ꝑte mr̄is ꝟginis. Diligebat nāqꝫ mr̄em illā amore incredibili. magis qͥdeꝫ dilige bat qͣꝫ diligebat̉. qꝛ dilexerat eā ab eterno. tum qꝛ magis diſtincte cognoſcebat ꝟtutes eiꝰ qͣꝫ i ſa cogͦſceret ꝟtutes filij. tum qꝛ capaciꝰ erat cor xp̄i ad diligendā ꝟginem mr̄em: qͣꝫ econnerſo. Recogitabat gͦ xp̄s dū pendebat in cruce qͣꝫta charitate ip̄m concepit in vtero dū dixit. Ecce ancilla dn̄i fiat mihi ẜm v̓bum tuū. Ꝙto amo re noueꝫ menſibꝰ ip̄m geſtauit. qͣꝫta leticia ip̄m peꝑit: qͣꝫta pietate pānis inuoluit. pauitqꝫ la cte. qͣꝫta ſolicitudine ad egyptū deduxit. qͣꝫto la bore nutriuit. qͣꝫta dulcedine mentis ⁊ oris tot ānis fili mi aſſerēs illū vocauit Et hͨ oīa xp̄i mē tem ad mr̄is amorē inflāmabāt: deinde inſpicie bat eā de cruce meſtā. facie ſqualidā. ſparſo cri ne. lugentes oculos leuantē ad crucē. audiebat qꝫ vocē illiꝰ flebilē ⁊ doloroſam ingeminanteꝫ O fili mi bn̄dicte. O lumen oculorū meoꝝ. E agne māſuetiſſime. O vas ꝟtutum ⁊ gratie. vt deo te patientē in cruce: ⁊ aīa mea ꝓpt̓ te patit̉ in meo corꝑe. video clauos ꝯfodiētes manꝰ et pedes tuos. ⁊ aīa mea cōfoſſa eſt dolorꝭ aculeo O fili mi qͥs mihi det vt moriar tecū. Quid fa ciam qͦ me ꝟtar? Ad quem ꝯfugiam. Tu mihi pr̄. Tu mihi frater. Tu mihi filius carus eras. Tu mee delitie. Tu mee diuitie. Tu omne bo num meū. Heu me dolentē orbatā filio dulciſſi mo. filio ſanctiſſimo. filio ſapiētiſſimo. filio amo roſiſſimo. filio pulcherrimo. filio florentiſſimo. His ⁊ hmōi q̄relis pulſabat aures filij mat̓ illa ſanctiſſima. Quare xp̄s ⁊ ſi nō ore poterat cor de ſic aūt ſil̓r reſpōdere aſſerens illud Hiere. xv ca. Ue mihi mr̄ mea qͣre genuiſti me viruꝫ rixe. virū diſcordie in vniuſa terra. Nō feneraui nec fenerauit mihi qͥſqͣꝫ. Oēs maledicūt mihi. Ita qꝫ ex mr̄is aſpectu atqꝫ cōpaſſione īmēſo dolo re mens illa pia benigniſſimi Ieſu feriebatur. Et vndiqꝫ abundabat in eū anguſtie ⁊ afflict ones: ex qͣrum vehemētia cū clamore valido e miſit ſpm̄. Dep̄cemur gͦ eū vt ꝑticipes nos effi ciat paſſionis ⁊ mortis ſue: ita vt meritis ip̄ius habeāꝰ vitā illā quā ſua morte recuꝑauit. In qͣ regͣt glorioſus ꝑ infinita ſecula ſeculorū. Amē ¶ Sermo decimūſoctauus de glorio ſa reſurrectione Ieſu xp̄i que ſuffici entiſſime hūano generi declarata fuit Orrexit nō eſt Hic. Verba ſunt angeli ad mulieres deuotas loquētis originalit̓ Ma ci. xvj. ca. ⁊ in euāgelio hodierne ſolennitatis. Placuit redemptori noſtro dn̄o Ieſu xp̄o ita luculent̓ ſuam reſurrectōrꝫ homībus reuelare. vt nemo deinceps dubitare queat ip̄m eſſe re gem glorie. oīm creaturaruꝫ celi ⁊ terre domi num atqꝫ immortal̓ vite largiſſimū donatoreꝫ. Notā qͥppe fecit nobis viā celeſtis regni. vt re ſurgens adimpleuit nos leticia cum vultu ſuo. Quia v̓o in lectione ſancti euāgelij deſcribit̉ il la q̄ mulieribꝰ pijs ad monumentum eūtibꝰ de xp̄o iam ſuſcitato facta eſt declaratio. Id̓o ad eruditionē nr̄am de manifeſtatiōe xp̄i reſurgē tis aliqͣ decurremus. Conſiderabimus aūt illā p̄cipue qͣꝫtum ad tria. ¶ Primo qͣꝫtum ad mulieres. ¶ Secūdo qͣꝫtum ad angelos. ¶ Tertio qͣꝫtum ad diſcipulos. ¶ Qualiter xp̄i reſurrectio manifeſta ta fuit mulieribus deuotis viſitanti bus monumentū. ¶ Ca.I. Rimo cōſidera da eſt manifeſtatio reſurrectōis xp̄i qͣꝫtū ad mulieres de qͥbus d̓r ꝙ cū p̄ paraſſent aromata venerūt ad monumentum. vbi tria ſunt dubia declaranda. ¶ Primū quare venerūt. ¶ Scd̓m qn̄ venerūt. ¶ Tertiū ad qͥd vener̄t. ¶ Primū dubiū qͣre venerūt. Ad qd̓ dicimus ꝙ mote fuerūt vt venirēt ⁊ vngerēt corpꝰ ieſu ex pietate ⁊ beniuolētia qͣ ad xp̄m afficiebant̉. Maria nāqꝫ magdalēa ml̓ta ſuſceꝑat a xp̄o bn̄ ficia. Ab ip̄a eiecerat ſeptē demonia. Sororem ſuā marthā a fluxū ſanguīs lib̓auerat. Fratreꝫ ſuū lazaꝝ qͣtriduanū ſuſcitauerat eāqꝫ ſꝑ dulcit̉ excuſauerat tā apd̓ phariſeū qͥ dicebat ip̄aꝫ im mūdā qͣꝫ apd̓ ſororē qͥ dicebat eā ocioſā. qͣꝫ apd̓ iudā qͥ eā ꝓdigā appellabat. Maria aūt.ſ. Ia cobi minoris mr̄ ⁊ maria ſalomē.ſ. filia xp̄m tā qͣꝫ nepotē tenerrīe diligebāt. Nā Anna tres ha buit viros.ſ. Ioachim Cleophā ⁊ Salome. et de iſtis tribꝰ viris habuit tres marias qͣs dux erūt tres viri.ſ. Ioachim. Alpheꝰ ⁊ Lebedeꝰ. Maria q̄ nupſit Ioſeph peperit xp̄m ꝟ̓go im maculata quē de ſpūſancto cōcepit. Maria q̄ nupſit Alpheo habuit qͣtuor filios.ſ. Ioſepſ

iuſtū Iacobū minorē Simonē ⁊ Iudaꝫ. Ma ria vxor zebedei duos habuit filios Iacobum maiorē ⁊ Ioh̓em euāgeliſtō. Iſte gͦ ml̓ieres nō leuitate ducte: ſꝫ amore ſancto deuicte emerunt aromata: vt veniētes vngerēt corpꝰ ilid̓ qd̓ ī ſe pulchro exanime iam reliq̄rāt. Quantū aūt ad ſꝫ cōmendari merito dn̄t. qm̄ ꝟtuoſam aīciciaꝫ ad xp̄m ſe hr̄e mōſtrarūt. Pauci qͥppe ſunt qui amicū diligūt in vita cū vt ī pluribꝰ accidat ve rificari illd̓ Ouidij dictū li. ij. de ponto. Uulg aīcicias vtilitate ꝓbat. Pauciores inueniunt̉ qͥ aīcos diligunt in morte. Quinīmo ꝑſepe filij parentibꝰ aduerſant̉. vxores virꝭ: ⁊ viri vxori bus dū ſalutē impediūt morientiū. aut negligē ter illā ꝓcurāt. Pauciſſimi ꝟo reꝑiri pn̄t qͥ dili gant poſt mortē. Quare qͥlibet mortuus dicere pōt illd̓ psͣ. Obliuioni datꝰ ſum tanqͣꝫ mortuꝰ a corde. Iſte aūt mulieres p̄ſtantiſſime xp̄m di lexerūt in vita. qꝛ ſeq̄bant̉ eū p̄dicantem. vt pa tet Lu. viij. c. Dilexerūt in morte qꝛ ſociauerūt eū in cruce pendentē. Un̄ Ioh̓. xix. d̓r. Stabāt aūt iuxta crucē Ieſu mr̄ eiꝰ ⁊ ſoror mr̄is eiꝰ ma ria cleophe ⁊ maria magdalene. Dilexerunt in ſuꝑ pꝰ mortē. ideo vnguenta parauerūt ⁊ ad ſe pulchrū dn̄i ꝓperarunt. Sꝫ pleriqꝫ q̄runt. Cur ꝟgo ſacratiſſima q̄ p̄ ceteris xp̄m dilexit nō vi ſitauit ſepulchꝝ filij cū his tribꝰ mulieribꝰ Ad qd̓ rn̄demꝰ ꝙ hͦ potuit eſſe ml̓tiplici de cā. Pri ma eſt qꝛ ꝑaſceue ⁊ ſabbato tm̄ fleuerat ꝙ ꝑ ni mia debilitate ſb̓ſiſtere non valebat. Unde ẜm Bern̄. oportuit ꝙ de loco paſſiōis int̓ manꝰ di ſcipulorū tanqͣꝫ ſemiuiua ad domū ꝓpͥaꝫ defe retur. Hic Augꝰ. in qͦdam ẜmo ne inquit. Illa qͥppe pia mr̄ immani dolore exulans ⁊ pectora delicata ꝯtūdens ita ip̄a viſcera oīaqꝫ fatigaue rat mēbra. vt iam viribꝰ deficiēs vix ꝑueīre po tuiſſet ad xp̄i funꝰ. Scd̓a cā ⁊ p̄cipua fuit qꝛ ip ſa ſciebat filium die tertia reſurrecturū. Nam ſi de ſua reſurrectiōe diſcipulos crebro fecerat cer tiores qͣꝫto magis de illa cū ſua digniſſima mr̄e ꝑſepe ꝯtulerat. Idcirco p̄ſtulabat̉ illū auidiſſi ma in loco or̄ois: ⁊ forte illa hora qͣ ml̓eres ciui tatem exiere filiū viderat vel colloq̄bat̉ cuꝫ eo ¶ Scd̓m dubiū declarandū. Qn̄ ml̓ieres ad ſe pulchrū venerūt. Nam Marcꝰ dic̄. Uald̓ ma ne vna ſabbatoꝝ veniunt ad monumeniū orto iam ſole. Mattheꝰ ꝟo ſcribit. Ueſꝑe aūt ſab bati q̄ luceſſit in pͥma ſabbati venit maria mag dalena ⁊ altera maria videre ſepulchrū. Et Io han. dic̄. Una aūt ſabbati venit maria magda lena cū adhuc tenebre eſſent ad monumentum Et Luc̄. inqͥt. Vna aūt ſabbati valde diluculo venerūt ad monumentū. Ad iſtorū euidentiaꝫ pͥmo notandū ꝙ ſabbatū in ſcriptura tripliciter accipi ꝯſueuit. Aliqn̄ ꝓ totā ſeptimana. Vnde Lu. xviij. c. Ieiuno bis ī ſabbato.i. in ſeptima na. Aliqn̄ accipit̉ fabbatū ꝓ die ſeptīa. ẜm illd̓ Exo. xx. Memēto vt diem ſabbati ſanctifices Aliqn̄ ſumit̉ ꝓ qͣcūqꝫ die ſeptimane cū iſtꝭ noī bus numeralibꝰ. pͥma. ſcd̓a. tertia. qͣrta. quinta ſexta. ita ꝙ dies īmediate ſequēs ſabbatū dice bat̉ pͥma ſabbati ⁊ ſequēs ſcd̓a ſabbati. ⁊ ſic de reliqͥs. Scd̓m notandū vt refert Nico. de lira. Ꝙ ab illa hoīa qͣ xp̄s fuit ſepultꝰ nō potuerunt ml̓ieres emere aromata ad vngendū xp̄m vſqꝫ ad veſperā diei ſequētis. qꝛ ſolēnitas ſabbati ī cepta erat ab hora ſepulture. in qͣ nō licebat ali qͥd emere vſqꝫ ad veſperā ſequētis diei.ſ. ſabba ti. de qͣ Ioh̓. xix. d̓r. Erat qͥppe magnꝰ dies ille ſabbati. Et tūc emerūt aromata ⁊ p̄parauerūt. vt dic̄ Lu. ꝓpter noctē de ꝓxīo imminētē: ſꝫ in mane ſequēti venerūt. Tertiū notādū ẜm Au guſti. de ꝯſenſu euāgeliſtaꝝ. ꝙ veſꝑa duobus modis accipit̉. Uno mō ꝓ fine diei ⁊ pͥncipio noctꝭ. Alio mō ꝓ fine noctis ⁊ pͥncipio diei. Et iſto vltīo mō loqͥt̉ Mat. cū dixit. Ueſꝑe autē ſabbati q̄ luceſcit in pͥma ſabbati. Si ꝟo velim dictū Matthei acciꝑe pͥmo mō tūc illd̓ qd̓ dic̄ Ueſꝑe aūt ſabbati. refert̉ ad ml̓ieꝝ p̄paratiōꝫ. qꝛ tūc veſꝑe ſabbati vt p̄dictū eſt p̄parauerunt ſe ad veniendū. licet ꝓpt̓ noctē nō veniſſent. Il lud aūt qd̓ dicit Ioh̓. Cū adhuc tenebre eſſent Et illud qd̓ dicit Lu. Ualde diluculo. Et illud qd̓ dicit Mar. Ualde mane. Intelligendū eſt ꝙ qn̄ mulieres inceperūt iter erat valde mane ſeu diluculū. ⁊ tenebre etiā erāt. qꝛ neqꝫ ꝑfecte dies neqꝫ ꝑfecte nox. Sꝫ cū ꝑuenerunt ad mo numentuꝫ iā ſol erat ortꝰ. Sol aūt pōt intelligi oriri duplicit̓. Vno mō ꝑfecte qn̄ pͥmo egredit̉ ⁊ apparet ſuꝑ terrā. ⁊ ſic nō accipit̉ h̓. Alio mō qn̄ lux eiꝰ incipit apparere.ſ. in aurora cū ab ori ente albeſcere incipit. vn̄ valde mane ⁊ tenebre ⁊ diluculū ⁊ orto ſole accipiūt̉ ꝓ eodē. ¶ Ter tiū dubiū declarandū. Ad qͥd ml̓ieres venerūt Ad qd̓ rn̄detur ꝙ mos erat iudeoꝝ vngere cor pora defunctoꝝ. vt ꝯẜuaret̉ a fetore ⁊ putrefa ctione. Iſte gͦ ſancte mulieres neſcientes ꝙ cor pus xp̄i corrūpi nō poterat illud ex deuotione vngere decreuerūt. Ad hͦ aūt clariꝰ intelligēdū cōmemorāda eſt ſnīa doctoris nr̄i Riccardi de media villa in ſuo. iiij. di. xliij. vbi ait. Ꝙ omīa corꝑa incinerabant̉ excepto corꝑe xp̄i et corꝑe ꝟginis mr̄is q̄ incinerata nō fuerūt. De corꝑe xp̄i certiſſimum eſt. de corpore matris credere pium eſt. Sicut em̄ culpa originalis in aīma in ducit debitū ſeꝑationis aīe a ſuo corꝑe ꝓpt̓ ſe parationē ſui a deo ꝓpter culpā. ita vitiū fomi tis in carne inducit debitū incineratōis eiuſdē. vn̄ ſic̄ oēs ex debito p̄ter xp̄m mortui ſunt l̓ mo rient̉ ita oībꝰ corꝑibꝰ hūanis p̄ter corpus xp̄i

⁊ matris ſue incineratio debet̉. Quāuis enim beata ꝟgo peccatū originale cōtraxerit vl̓ ſi ab illo p̄ẜuata fuerit cōtrahere tn̄ debuiſſet. Qua ꝓpter fuit in ea debitū moriendi. tn̄ fomes in ea nunqͣꝫ aliquem actū habuit. ⁊ ꝑ ſecundā ſancti ficationem totalit̓ fuit ſb̓latꝰ ab ea. Hoc ꝟo qd̓ d̓r de incineratiōe corporū cōmuni curſu natu re cōcordat qͥ eſt ꝙ oīa generabilia ⁊ corrupti bilia reſoluent̉ in id de quo facta ſunt. Huma na ꝟo corꝑa de terra facta ſunt. ſicut ptꝫ Gen̄. ij. c. Ob qd̓ Iob. xiiij. c. d̓r. Memēto queſo ꝙ ſicut lutū feceris me ⁊ in puluereꝫ reduces me. Ea ꝟo in que corꝑa reſoluent̉ hūana dicunt̉ ci neres ꝓpter antiquā ꝯſuetudinem qn̄ mortuo rum corꝑa comburebant̉. Non fuit igit̉ incine rabile ſiue in pulueres reſolubile corpꝰ chriſti qꝛ in illo vitiū fomitis nunqͣꝫ fuit. Et ſi obijcere tur ꝙ reſurrertio eius fuit exemplū reſurrectio nis noſtre. gͦ debuit eſſe a cineribus. Reſponde re poſſumꝰ. ꝙ reſurrectio xp̄i fuit exempluꝫ re ſurrectiōis nr̄e qͣꝫtum ad eius eſſentiā.ſ. a mor te in vitā. nō aūt qͣꝫtum ad oīa accidētia. Sꝫ ad huc difficultas orit̉ de illis qͥ imminente tꝑe iu dicij inuenient̉ viui qͥ ſtatim moriēt̉ ⁊ reſurgēt quō illorū corꝑa incinerabant̉: cū incineratio nō fiat ſubito. Ad quod rn̄det Riccardus. Ꝙ corꝑa illa incinerabunt̉ ꝑ ignē qͥ p̄cedet faciem iudicij. Licet gͦ mulieres in fide xp̄i deficerēt. ta men vehementiſſima erat pietas ⁊ deuotio illa rum q̄ nec timore iudeorū nec terrore milituꝫ: qͥ ad ſepulchri cuſtodiā fuerant deputati. nec in ſuꝑ difficultate rei retardabant̉. qͥn ad corpus xp̄i vngendū oēm diligētiā adhiberēt. dicebāt aūt ad inuicem. Quis reuoluet nobis lapideꝫ ab oſtio monumēti. Erat qͥppe magnus valde. Mattheus ꝟo dicit. Aduoluit ſaxū magnum ad oſtium monumēti. Ubi ait Nico. de lira. ꝙ monumentū illud erat factū ad modū cuiuſdaꝫ domūcule: in cuiꝰ medio erat ſepulchrū. ⁊ ī do muncula erat quoddam oſtiolum ad habēduꝫ illuc ingreſſuꝫ. Sepulchrū aūt erat clauſuꝫ grā dis lapidis ad os aduolutione. ſigilli appoſitōe ⁊ militū deputatione. ¶ Qualiter angelus amouit lapideꝫ a monumento et ſedebat ſuꝑ illum et qꝫ congruū fuit mulieribus apparere ¶ Capitulū. II. Ecūdo conſide randa eſt manifeſtatio reſurrectōis xp̄i qͣꝫtuꝫ ad angelos. Ubi tria ſunt dubia declaranda. ¶ Primū vtrum angelus amouit lapidem ab oſtio monumenti. ¶ Secundū vtrū idem angelus ſedit ſuꝑ lapidem qͥ ſedebat in dextris. ¶ Tertiū vtrū congruū fuit angelū mulieribꝰ ſica pparere. ¶ Ad pͥmum dubium patꝫ reſponſio ex dictis Matthei qͥ ait. Ecce terremotus factꝰ eſt ma gnus. angelus aūt dn̄i deſcendit de celo: ⁊ acce dens reuoluit lapidem ⁊ ſedebat ſuꝑ eū. Amo tio iſta ⁊ reuolutio lapidis facta fuit poſt xp̄m iam ſuſcitatū. vt omēs doctores affirmāt. Cau ſa ꝟo huius reuolutionis fuit vt vacuū oſtēde retur ſepulchrū a quo clauſo xp̄s reſurgēs exi uerat. Nec heſitandum eſt ꝙ angelus potuit ⁊ mouere terrā et reuoluere grandem lapideꝫ. cū ſit ſentētia Auguſtini in. iij. de tri. Et ſctī Tho me..j. ꝑte. q. cx. Et Nico. de lira ſuꝑ iſto paſſu Matthei. Ꝙ qͣꝫuis materia corꝑalis non obe diat angelis ad nutū: ſꝫ ſoli deo. qꝛ omnis infor matio materie vel eſt a deo immediate vl̓ ab ali quo agente corꝑali. nō aūt immediate ab ange lo. Uerūtamē omīa corꝑa obediūt angelis ad motū localem. qꝛ natura corꝑalis nata eſt mo ueri immediate a natura ſpūali ẜm locū. Un̄ ⁊ ph̓i poſuernt ſup̄ma corꝑa moueri localit̓ a ſpi ritualibus ſubſtātijs. Ad ſecundū dubiū dicen dum ꝙ licet Mattheus dicat angelū ſedere ſu per lapidem. ⁊ Marcus ſedere in dextris. tn̄ n̄ eſt contrarietas. qꝛ potuit eſſe ꝙ idem angelus pͥmo viſus eſt ſedere ſuꝑ lapidem. poſtmodum viſus eſt ſedere in monumēto. Vel ẜm Augu ſtinū de conſenſu euāgeliſtarū forte fuerūt duo ⁊ Mattheus loquit̉ de vno. Marcus de alic Lucas ꝟo dicit. Ecce duo viri.i. angeli appa rentes in ſpecie viroꝝ ſteterūt ſecus illas. Iſta apparitio potuit eſſe poſt pͥmam ⁊ ſecundā. duꝫ circūirent monumentum intrātes ⁊ exeuntes. poſtqͣꝫ ⁊ dū ſola Magdalena remanſit. vt dic̄ Iohānes. ⁊ inclinata ꝓſpiceret ad monumētū vidit duos angelos in albis ſedētes. vnū ad ca put ⁊ vnum ad pedes vbi poſitū fuerat corpuſ Ieſu. Facile em̄ eſt angelis ſic apparentibus. vt dicit Nico. de lira ſuꝑ Lucam mutari de ſeſſio ne in ſtationē. ⁊ ecōuerſo. Ad tertiū dubiuꝫ di cimus ꝙ cōgrua fuit angeli apparitio. de qͦ mar cus ſcribit p̄cipue qͣꝫtum ad tria. Primo qͣꝫtuꝫ ad aſpectū. qꝛ viderūt eum iuuenem. Secundo qͣꝫtum ad ſitū. qꝛ ſedentē in dextris. Tertioqͣꝫ tum ad amictū. qꝛ cooꝑtuꝫ ſtola candida. Prꝭ mo viderūt eum mulieres iuuenem. ad innuen dum ẜm glo. ꝙ omēs in etate iuuenili reſurge mus. Et vt ſic familiarius illas alloqueret̉ in ſtar angeli Thobie. de quo dicit̉ Thobie. v. c. Egreſſus Thobias inuenit iuuentē ſtantē ſplē didum ⁊ qͣſi p̄cinctū ad ambulandū. Scd̓o vt derunt eum ſedentem in dextris. qd̓ congrue fa ctum eſt. Naꝫ vt inquit Gregꝰ. in omel̓. Quid

ꝑ ſiniſtrā niſi vita p̄ſens. qͥd ꝟo ꝑ dexteraꝫ niſi vita ꝑpetua deſignat̉. Quia gͦ redēptor nr̄ iaꝫ pn̄tis vite corruptiōꝫ tranſierat recte angelus qͥnunciare eius vitā ꝑhennē venerat in dexte ra ſedebat. hͨ ille. ẜm vo Bedā corpꝰ xp̄i ſic fu it in monumēto ſitum ꝙ eius dextera ꝑs reſpi ciebat plagam meridianā. Tertio viderūt euꝫ cooptum ſtola candida qͣꝫtum ad amictū. Iſta aūt veſtis ẜm glo. non erat corꝑea: ſꝫ quedā re ſplendentia ex ꝟtute ſpūali angeli ad ſimilitudi nem veſtis. Ꝙ aūt ſic apparuit moral̓ eſt rō. qꝛ ſicut coloralbus ⁊ candidus eſt color pulcher rimus ⁊ puriſſimꝰ. ita poſt reſurrectiōꝫ erimus candidi ⁊ gl̓oſi. Uel vt Gregꝰ. dicit in omelia. Stola candida cooꝑtus apparuit. qꝛ feſtiuitatꝭ nr̄e gaudia nūciauit. Candor em̄ veſtis ſplēdo rem nr̄e denūciat feſtiuitatis. Sed pleriqꝫ que runt cum taꝫ ex etate iuuenili qꝫ ex fulgore et lu minoſa p̄ſentia delectabilis et iocunda fuerit angeli apparitio. quō mulieres timore concuſſe fuerūt. Ad quos ſacri doctores reſpōdent. Ꝙ hec eſt differētia inter apparitiōꝫ boni ⁊ mali an geli. Nam malus terret ⁊ nō cōfortat. Bonꝰ au tem ſubita viſione terret tn̄ immediate ꝯfortat. Sicut patꝫ de angelo qͥ apparuit Danieli. de qͦ ip̄e dicit ca. x. Ꝙ cū ſtupefactus eſſet ad viſiōeꝫ angeli. angelus confortauit eū ⁊ dixit ſibi. No li timere vir deſiderioruꝫ pax tibi confortare et eſto robuſtus. Eodem mō iſte angelus bonus mulieres a pͥncipio terruit ꝓpter rem grandem ⁊ inſolitā. tn̄ immediate cōfortauit eas dicens. Nolite expaueſcere Ieſum q̄ritis nazarenū cru cifixum. ſurrexit nō eſt hic. Ecce locꝰ vbi poſu erunt eum. ¶ Ꝙ mulieres cōuenienter fuerūt nū cie reſurrectiōis que xp̄m reſuſcitatū viderūt. et cur de Petro fit ſpecialis mentio. ¶ Capitulū. III. Ertio conſidera da eſt manifeſtatio reſurrectōis xp̄i qͣꝫtum ad diſcipulos. qꝛ ſubdidit an gelus. Ite dicite diſcipul̓ eius ⁊ Petro qꝛ pre cedet vos in galileā. Ubi tria ſunt dubia decla randa. ¶ Primū vtrū fuit ꝯueniēs vt chriſti reſurre ctio a mulieribus notificaret̉ diſcipul̓. ¶ Scd̓m cur de Petro facta fuit ſpēal̓ mentio ¶ Tertiū vtrū hē mulieres xp̄m a mortuis iaꝫ ſuſcitatū viderunt. ¶ Ad pͥmū reſpondemꝰ ꝙ mulieres ꝯgrue fue rūt nūcie reſurrectiōis. Nam ſicut fuit ordo dā nationis ⁊ mortis humani generis. ſic debuit eſſe ordo denunciatiōis reꝑatōis vite ⁊ beatitu dinis. Per myſteriū nanqꝫ mali angeli mulier fuit pͥmus nuncius mortis ⁊ peccati. qn̄.ſ. de dit viro de pomo ⁊ comedit. Mulier itaqꝫ per myſteriū boni angeli eſt pͥmus nūcius vite ⁊ gͣ tie. annuncians reſurrectōeꝫ xp̄i ꝑ quā redem pti ſumus ⁊ viuificati. In hoc inſuꝑ erigit̉ ſpeſ muliebris ſexus ne de futura reſurrectōe deſpe ret. Si em̄ mulieres facte ſunt reſurrectōis nun cie. gͦ ⁊ ip̄e cum viris reſurgent. Neqꝫ audien di ſunt qͥ dicūt illas in ſexu virili reſurrecturas ꝯͣ quos loquit̉ Augꝰ. li. xxij. de ciui. dei. et do ctores theologi illū ſequunt̉ in. iiij. di. xliiij. vbi catholice tenet̉ ꝙ omēs reſurgēt. ſꝫ viri in ſexu virili. mulieres in ſexu femineo. qꝛ hͦ exigit na tura indiuidui ⁊ ꝯgruit ꝑfectioni ſpēi. ⁊ erit oc caſio laudandi ſapīam dei. Nō em̄ oīm indiui duorū natura eundē exigit ſexū. ſꝫ natura quo runda exigit maſculinū ⁊ quorūdam natura fe mineum. Et vt ibidē refert Augꝰ. c. xvij. Me bra feminea nō erūt accōmodata veteri vſui: ẜ nouo decori. quo nō alliciant̉ aſpiciētes cōcu piſcentia que nulla erit: ſꝫ dei laudet̉ ſapīa atqꝫ clementia. Et iterū. Non erit ibidem libido: q ꝯfuſionis cauſa eſt. nam pͥuſqͣꝫ peccaſſent nudi erant vir ⁊ femina. vn̄ ⁊ poſt reſurrectōꝫ nō erit opus veſtibꝰ ꝓ tegumēto: ſꝫ tm̄ amicti erunt lu mine ſicut veſtimēto. ¶ Secundū dubium fuit Cur de Petro facta eſt ſpecial̓ mentio? Ad hͦ dicūt doctores. Prīo ꝓpter pͥncipalitatē quaꝫ tenebat inter apl̓os. de qua in ſuo ẜmone plene dictum eſt. Ideo tanqͣꝫ pͥncipali d̓r ꝙ ſibi denū cient. Scd̓a rō Hiero. vt tolleret̉ ab eo mate ria deſperatiōis. qꝛ indignum ſe iudicauit diſci pulū dum ter negauit mgr̄m. Sed ꝑ penitētiaꝫ veniā obtinuit ⁊ gr̄am. Tertia rō ẜm Grego. in omel̓. ad amouendam ab illo verecundiaꝫ et erubeſcentiā. nam ex eo ꝙ ter vocalit̓ negaue rat xp̄m. cū quo mori ſe ꝓmiſerat. verecūdaba tur inter diſcipulos apparere. Subdidit aūt an gelus. Quia p̄cedet vos in galileā. ibi eum vi debitis ſicut dixit vobis. Iſta viſio nō fuit die qua reſurrexit: ſed qn̄ vndecim diſcipuli(vt re fert Mat.) abiere in galileā in montē.ſ. Tha bor. vt dicit Nico. de lira. ibi vbi tranſfiguratꝰ fuerat corā paucis. Petro.ſ. Iacobo ⁊ Ioh̓e. completā reſurrectōꝫ ſuā manifeſtauit vniu̓ſali ter oībus ſuis diſcipul̓. Unde ꝓbabiliter credi tur ꝙ illa fuit manifeſtatio quam deſcribit apo ſtolus.j. Chorꝭ. xv. c. Deinde viſus eſt pluſqͣꝫ qͥngentis fratribus ſimul. Mattheꝰ tn̄ nō expͥ mit niſi. xj. apl̓os. qꝛ iudas erat mortuus. ⁊ iſti erant pͥncipales diſcipuli xp̄i. Scd̓m ꝟo mora lem intellectum. Galilea xp̄o ſuſcitato recte cō gruit. Nam galile. ī interp̄tat̉ trāſfiguratio ẜm Bedā ⁊ Grego. in omel̓. vt deſignet̉. ꝙ in reſui

rectōe facta eſt tranſfiguratio de mortalitate ad immortalitatē qͣꝫtum ad corpꝰ. de paſſibilitate ad impaſſibilitatē qͣꝫtum ad aīam. de miſeria e penalitatę ad eternam gl̓am ⁊ felicitatem qͣꝫtuꝫ ad vtrūqꝫ. Dum em̄ xp̄s in hac vita erat voli tarie defectus nr̄os aſſumens patiebat̉ qͣꝫtū a corpus defectum mortalitatiſ. qͣꝫtum ad animā paſſibilitatis. qͣꝫtum ꝟo ad vtrūqꝫ patiebatur multiplicē miſeriā ⁊ penalitatē: q̄ omīa in reſur rectione depoſita ſunt. Hinc Leo papa in ẜmo ne inqͥt. Poſt paſſioneꝫ xp̄i ruptis vincul̓ mor tis. infirmitas in ꝟtuteꝫ. mortalitas in eternita tem. ꝯtumelia tranſiuit in gl̓am. Et vt Gregꝰ. ī omel̓. refret. Nos reſurrectiōis eiꝰ gl̓am leti vi debimus ſi a vitijs in ꝟtutum celſitudinē tranſ migramꝰ. ¶ Tertiū dubium erat vtrū ille ſan cte mulieres qͥbus angelus xp̄i reſurrectionem manifeſtauit viderūt xp̄m ſuſcitatum. Et ꝙ ſic apparet ex dictis euangeliſtarū. Inqͥt em̄ mar cus. Surgens Ieſus mane pͥma ſabbati appa ruit pͥmo marie magdalene a qͣ eiecerat ſeptē de monia. Et Mat. dicit. Ꝙ audito ab angelo no uo de reſurrectiōe exiere cito de monumēto: et in timore ⁊ in magno gaudio currētes nunciare diſcipul̓. Ecce Ieſus occurrit ill̓ dicēs. Auete Ille aūt acceſſerūt ⁊ tenuerūt pedes eiꝰ ⁊ ado rauerūt eū. Ubi aduertendū ꝙ poſtqͣꝫ angelus de reſurrectiōe(vt dictū eſt) mulieres inſtruxe rat. ip̄e ꝯſternate mente abire ceperūt. Et cum nondū plene capaces eſſent tanti myſterij. pu tabāt forte xp̄i corpus a iudeis fuiſſe ſublatuꝫ ⁊ in aliquo vili loco collocatū. Quare magda lena q̄ xp̄m ardētiſſime diligebat an̄qͣꝫ aliqͥd di ligentius ſcrutaret̉. ip̄m ſublatū ꝓ certo eē ſup ponens Petro ⁊ iohanni nūciare cucurrit. vt ſcribit Ioh̓es dicens. Tulerūt dn̄m de monu mento ⁊ neſcimꝰ vbi poſuerūt eum. Illi ꝟo ve nerūt ad monumentū. ⁊ Ioh̓es cucurrit citius petro. ⁊ inclinauit caput ad ſepulchrū. viditqꝫ poſita lintheamina. nec tn̄ intrauit illd̓. Petr ꝟo poſtea veniēs intrauit in illud. viditqꝫ poſi ta lintheamina ⁊ ſudariū capitis ſtans ad ꝑteꝫ Deinde iohānes intrauit ⁊ vidit ⁊ credidit qd̓ dixerat magdalena.ſ. dn̄m eſſe ſb̓latum de mo numento. Nōduꝫ em̄ ſciebant ſcpͥturas ꝙ opor tebat eum a mortuis reſurgere. poſt hͦ aūt diſci puli ꝯtriſtati ad ꝓpria redierūt. ⁊ magdalēa cū his mulieribus ad ſe pulchrū redierūt. a quo ill duabꝰ recedentibꝰ maria ſtabat ad monumētū foris plorans. ⁊ dū ſic fleret inclinauit ſe ⁊ ꝓſp xit in monumentū. Scd̓m em̄ Grego. Amant ſemel aſpexiſſe non ſufficit. qꝛ vis amoris multi plicat affectum inqͥſitionis. Et tūc vidit duos angelos ſedentes vnū ad caput ⁊ vnū ad pedeſ vbi poſitū fuerat corpꝰ Ieſu. dicūt ei illi. Mu lier qͥd ploras? Dicit eis. Tulerūt dn̄m meū: ⁊ neſcio vbi poſuerūt eum. Cū hͦ dixiſſet conuer ſa vidit Ieſum ſtantē: ⁊ neſciebat qꝛ Ieſus eſſꝫ Et dixit ei Ieſus. Mulier qͥd ploras: Quem q̄ris? O bone Ieſu deſideriū aīme ſue. Cur in terrogas qͥd ploras quem q̄ris. Ip̄a paulo ante ocul̓ viderat te ſpem ſuam ſuſpendi in ligno: et tu nunc dicis: qͥd ploras. Ip̄a die tertia p̄cedē te viderat manus tuas qͥbus ſepe bn̄dicta fue rat ⁊ pedes quos lachrymis rigauerat clauis affigi. ⁊ nunctu dicis qͥd ploras. Nunc inſuper corpꝰ tuum ſb̓latū extimat. ad qd̓ vngendū vt ſe quodāmodo conſolaret̉ veniebat. ⁊ tu dicis qͥd ploras quem q̄ris. Tuip̄e ſcis qꝛ te ſolū que rit. te ſolū diligit. ꝓ te omīa ꝯtemnit. ⁊ tu dicis quem q̄ris Tu cauſa q̄rele. tu cauſa ploratꝰ. tu eā dilectam diſcipulā totā ad te attraxiſti. At il la exiſtimans qꝛ hortulanus eſſet dixit ad eum Dn̄e ſi tu ſuſtuliſti dicito mihi vbi poſuiſti eū: ⁊ ego eum tollam. O admirabilis mulieris au dacia. O maria. ſi forte corpus Ieſu poſitū eſt in atrio pͥncipis ſacerdotum vbi apoſtolorum pͥnceps calefaciebat ſe ad ignem. qͥd factura es ego eum tollaꝫ. Sed ſi in platea foret cum mul titudine iudeorū. qͥd nunc ageres? Ego cū tol lam. O ꝯſtantia. O ardor inflāmatiſſime: quo mens magdalene liquefiebat. Abſolute ꝓmit tit: ego eum tollā. Dicit ei Ieſus. Maria. Hec ſiqͥdem vox penetrauit aīam eius. Cognouitqꝫ Ieſuꝫ ⁊ dixit. Raboni.i. mgr̄. ⁊ cucurrit ad pe des eius. Cui Ieſus. Noli me tāgere. nondum em̄ aſcendi ad pr̄em meū.ſ. ẜm tuū iudiciū infi dele. ac ſi aꝑte dicat. Tibi nō aſcendi. qꝛ nō cre didiſti ꝑfecte me eqͣlem patri. vel forte hoc ait: vt illā humiliaret ne nimis p̄ſumeret. qꝛ ip̄m re ſuſcitatū pͥma oīm conſpexiſſet. diſtulitqꝫ ei con cedere tactum donec ſcd̓a vice cum alijs appare ret. Et addidit dn̄s marie dicens. Uade ad fra tres meos ⁊ dic eis. Aſcendo ad pr̄em meum ⁊ pr̄em vr̄m. deum meū ⁊ deum veſtrū. Statīqꝫ diſparuit. At ⁊ magdalena in fide ſolidata ani mo iocūda egrediens hortū ꝑgebat vt iuſſa do mini ⁊ mgr̄i ꝑficeret. Cūqꝫ feſtina rediret ſoci as ſuas in itinere infra ſepulchꝝ ⁊ hierl̓m adin uenit: qͥbus xp̄um in ſpecie hortulani ſe vidiſſe narrauit. Cūqꝫ feſtino greſſu ꝟſus hierl̓m pari ter irent. ecce Ieſus occurrit eis dicēs. Auete Iſte aūt acceſſerūt ⁊ tenuerūt pedes eiꝰ ⁊ ado rauerūt eū adoratōe latrie. in fide iam roborate Tunc ait illis Ieſus. Nolite timere. Itē nūcia te fratribꝰ meis vt eant in galileā. ibi em̄ me vi debūt. Vocat aūt diſcipulos fratres amantiſſi mus pͥnceps. tum vt oſtendat ſe ſurrexiſſe in car ne generis nr̄i. tum vt ad ſui amoreꝫ magis eos accendat. ⁊ ad fiduciā ſocietatis ſue ac viſionis

corroboret ⁊ confirmet. tum ꝟo vt filios eterni pr̄is ⁊ xp̄i ſe noſcerent coheredes. O huius al mi regis benignitas qͥ relictus in bello pauidoſ ſuos formidoſos ⁊ fugitiuos ſocios cuꝫ euaſit noīat fratres ⁊ nouitatem celeſtē in ſuo corporē oſtendere repromittit. Et ſicut d̓r Ioh̓. xx. ca. Uenit maria.ſ. cū alijs marijs annūcians diſci pulis qꝛ vidi dn̄m: ⁊ hͨ dixit mihi. Curramꝰ igi tur ⁊ nos fide ac deuotiōe ad xp̄m omni ſtudio reqͥrendum: qͥ ad ſe euntes nō eijcit foras. cōce dens illis ⁊ in pn̄tigratiam ⁊ in futuro gloriam ſempiternam. Amen. ¶ Sermo decimuſnonus de aſcēſiōe ſaluatoris noſtri Ieſu xp̄i quādo vi dentibus diſcipul̓ celos aſcendit. Sſumptus eſt ī celū ⁊ ſedet a dextris dei. Scribunt̉ hec ꝟba originalit̓ Marci vlti. c. ⁊ in euangelio p̄ſentis ſolennitatis. Iocūdiſſimū nouum aſcenſionis Ieſu xp̄i filij dei merito ex citare debet mētes nr̄as ſb̓leuareqꝫ omniū cor da ad ardentiſſime deſiderandū bonū illud ſum mum ac copioſum. qd̓ cū quiſqͣꝫ acqͥſierit nūqͣ amittet. Neqꝫ amplius excuſare ſe homīes poſ ſunt ſi ſe ignaros ꝓmiſſe felicitatis dicāt. Cum ip̄e Ieſus nō ſolū v̓bo ſꝫ experientia facti oſtē derit clarum ad ſuꝑos iter. Qd̓ Micheas pre dixit. c. ij. Aſcendit pandens iter an̄ eos. Pro fecto res clariſſima ⁊ admiranda fuit. duꝫ xp̄s qͣdrageſima die poſtqͣꝫ ſurrexit a mortuis. vidē tibus diſcipulis eiꝰ alijſqꝫ deuotis qͣꝫplurimis ⁊ bn̄dicta mr̄e. de mōte oliueti celum cōſcendit Qua ꝓpter vt hͨ oīa cunctis innoteſcāt ad xp̄i aſcenſionē dirigamꝰ animū ⁊ ꝟba. De qͣ in pre ſenti ẜmone tria myſteria ꝓponimꝰ ꝯtēplāda. ¶ Primū dicit̉ dignitatis. ¶ Secundū congruitatis. ¶ Tertiū qualitatis. ¶ De dignitate et peminentia chriſti que notat̉ ꝑ hoc ꝙ ſedet a dextriſ dei et quid ꝑ dexterā intelligit̉. ¶ Ca. I. Rimum myſte rium contemplandū de aſcēſiōe xp̄i dicit̉ dignitatis. qꝛ aſcendit ⁊ ſedet a dextris dei.i. p̄eminet omībus creaturis et an gelis ⁊ homībus. Iuxta illud quod ſcribit apo ſtolus ad Eph̓. j. c. Conſtituit illū ſuꝑ omner pͥncipatū ⁊ ptātem ⁊ ſupra omne nomē qd̓ noīa tur ſiue in hoc ſeculo ſiue in futuro. Sꝫ pro cla riore huius ꝑtis intelligentia tri a ſunt h̓ dubi declaranda. ¶ Primū vtrum xp̄o cōueniat ſedere ad dexte ram patris. ¶ Secundū vtrū ſedere ad dexterā pr̄is conue niat xp̄o ẜm ꝙ homo. ¶ Tertiū vtrū alijs a xp̄o conueniat ſedere ad dexteram patris. ¶ Ad pͥmū dubium argnūt qͥdam ꝙ nō conue nit xp̄o ſedere ad dexteram pr̄is. neqꝫ bn̄ aiunt ita de xp̄o loquentes. Primo nullū corꝑale cō petit deo qui ſpūs eſt. Sꝫ dextera ⁊ ſiniſtraſūt differentie poſitionū corꝑalium. gͦ nō cōueniūt deo. Secūdo ſi filius ſedet ad dexterā. gͦ pater ad ſiniſtrā. ſed dextera nobilior eſt ſiniſtra. gͦ pr̄ ſedet in parte ignobiliori. Tertio ſtare ⁊ ſedere ſunt oppoſita. ſꝫ Actuū. vij. ca. Stephanꝰ vidit Ieſum ſtantē a dextris ꝟtutis dei. gͦ non ſedet. Sed ꝯͣ ſic arguentes pͥus opponamꝰ teſtimonia ſcripturaꝝ. deinde ſoluemꝰ obiecta. In ſimbo lo nanqꝫ apl̓oꝝ d̓r. Aſcendit ad celos ſedet ad dexterā dei pr̄is oīpotentis. Et in ſimbolo pa trum. Aſcendit in celū ſedet ad dexteram pr̄is. Et ad Ephe. j. c. ſcribit̉. Conſtituēs illū ad de xteram in celeſtibus. Et ad Col̓. iij. c. Xp̄s eſt ī dextera dei ſedens. Et ad Hebre. j. c. Sedet ad dexteram maieſtatis in excelſis. Et. x. c. Sedet in dexteram dei patris. Et ad Roma. viij. ca. Xp̄s Ieſus eſt ad dexteram dei qui etiam inter pellat ꝓ nobis. Et Mar. xiiij. Lu. xxij. Mat thei.xxvj. Erit filius hoīs ſedens a dextris vir tutis dei. Hoc predixit Dauid pſal̓. cix. Dixit dn̄s domino meo ſede a dextris meis. Ꝙ auteꝫ hec verba de xp̄o dicant̉ ptꝫ ex eo ꝙ Paulus ad Hebre. j. c. ait. Ad quem aūt angelorū dixit aliqn̄ deus: ſede a dextris meis. Et xp̄s Mat thei. xxij. dixit. Quomō Dauid vocat eum in ſpū dn̄m dicens. Bixit dn̄s dn̄o meo: ſede a de xtris meis. Et ſi iudei negarēt teſtimoniū pau li ⁊ xp̄i aſſerentes. v̓ba iſta de alio non de ipſo xp̄o affirmari debere. ſtatim incredulitatē eorū ꝯuincimus ꝑ doctores ip̄oꝝ. Nam Rabi Io nathan apud hebreos ꝓbatiſſimꝰ in ſua trāſlaꝫ tione chaldaica ait. Dixit dominꝰ ꝟbo ſuo. Et Rabbi Ioden ſuꝑ illud psͣ. xvij. Dediſti mihi ꝓfectiōꝫ ſalutis tue: ⁊ dextera tua ſuſcepit me. inqͥt. In futurū deus ſanctus et būdictus con uertere faciet regem meſſiam ad dexteram ſuaꝫ Sicut ſcriptum eſt. Dixit dn̄s dn̄o meo: ſede a dextris meis. Iſtud inſuꝑ tenet Rabbi moy ſes addarſan. Pro ſolutiōe igit̉ obiectorum no tāde ſunt tres veritates. Prima veritas ꝙ hoc nomen dextera in ſcripturis inuenit̉ de deo di ctum. Vnde Exo. xv. ca. Dextera tua dn̄e ma gnificata eſt in ꝟtute dextera tua ꝑcuſſit inimi cum. Et psͣ. xv. Delectatiōes in dextera tua vſ qꝫ ī fineꝫ. Et psͣ. xx. Dextera tua inueniat oēs qͥ te oderūt. Et pſal̓. xlvij. Iuſticia plena eſt de xtera. Et psͣ. cxvij. Dextera dn̄i fecit virtutem

dextera dn̄i exaltauit me. Et psͣ. cxxxvij. Sal uum me fecit dextera tua. Et Eſa. xlviij. c. De xtera mea menſa eſt celos. Et Abacuc. ij. c. Cir cūdabit te calix dextere dn̄i. Scd̓a veritas. Ꝙ cū dicimꝰ xp̄m ad dexteram pr̄is ſedere: non in telligimꝰ ꝑ dexteram aliqͥd corꝑale. ſꝫ locutio ē metaphorica qͣles ⁊ alie cum dicimꝰ oculos do mini. brachiū dn̄i ⁊ ſil̓ia. ꝑ q̄ deſignant̉ ſpūale ꝓpͥetates ſiue oꝑatōes diuīe Hinc Bam̄. in. iij. ſuaꝝ ſnīaꝝ ait. Non localē dexteram pr̄is dici mus. qͣliter em̄ qui incircūſcriptibil̓ eſt localem adipiſcet̉ dexteram. Tertia veritas ꝙ noīe de xtere intelligunt̉ tria.ſ. gl̓a diuinitatis. beatitu do ⁊ iudiciaria ptās. Exquo ẜm Augꝭ. libro d̓ ſimbolo ⁊ Damaſcenū. Sedere ad dexterā pa tris nil aliud eſt niſi cum pr̄e hr̄e gl̓iam diuini tatis ⁊ btītudinem ⁊ iudiciariā ptāteꝫ: ⁊ hoc ī cōmutabilit̓ ⁊ regaliter. Un̄ Damaſcenꝰ inqͥt. Bexteram pr̄is dicimꝰ gl̓am ⁊ honorem diui nitatis: in qͣ dei filius extitit an̄ ſecula vt deus ⁊ pr̄i conſb̓alis. Scd̓m ꝟo Tho. iij. ꝑte. q. lvij. Hec p̄poſitio ad vel in cū dicimꝰ ad dexteram vel in dextris. ſolam diſtinctōꝫ ꝑſonaleꝫ impor tat ⁊ originis ordinem. nō aūt gͣdum nature vl̓ dignitatis: qͥ nullus eſt in ꝑſonis diuinis. quia ẜm Athanaſiū tres ꝑſone coeterne ſibi ſūt ⁊ co eqͣles. Et ſic ſoluimꝰ pͥmum obiectū oſtendētes ꝙ nō d̓r dextera corꝑaliter de deo. Ad ſecūduꝫ ꝟo rn̄det Augꝰ. in li. de ſimbolo. In illa beati tudine oīa dextera. qꝛ nulla eſt ibi miſeria. Ue rūtamen vt inqͥt Tho. vbi. sͣ. Nullo mō pōt di ci ꝙ pr̄ ſedeat ad dexterā filij vel ſpūſſctī. qꝛ filiꝰ ⁊ ſpūſſanctꝰ trahunt originem a pr̄e ⁊ nō econ uerſo. Sed ſpūſſctūs ꝓpͥe pōt dici ſedere ad de xteram pr̄is vel filij ẜm ſenſum p̄dictū. Uerūtn̄ ẜm quandā appropͥatiōꝫ attribuit̉ filio eqͣlitas. Un̄ Augꝰ. ait. In pr̄e eſt vnitas. in filio equa litas. in ſpūſancto vnitatis equalitatiſqꝫ conne xio. Confirmat hāc ſnīam Alexander in. iij. ſū me. vbi ait. Sedere ad dexteram pr̄is importat diſtinctōꝫ ꝑſonarū ⁊ eqͣlitatem ꝑſone ad ꝑſonā in gloria ⁊ honore. ſꝫ ſic ſe hꝫ ſpūſſanctꝰ ad pa trem. gͦ ei ꝯuenit ſedere ad dexteram pr̄is. Sed de eqͣlitate dupliciter loqͥ poſſumꝰ.ſ. ꝓprie vel ꝑ appropͥationem. ẜm ꝙ ꝓpͥe ſumit̉ nō dic̄ alid̓ eqͣlitas in diuinis niſi diuinā eſſentiam vel v̓tu tem q̄ nō eſt maior in ꝑſonis in vna qͣꝫ in alia: ſꝫ vna eadem in qͣ coequant̉ ꝑſone. hͦ mō eſt vna equalitas in diuinis ꝑſonis ſicut vna eſſentia. Alio mō ſumit̉ eqͣlitas in diuinis ẜm appropria tionem. ⁊ ſic appropͥat̉ filio. Ad ſcd̓m obiectum dicimꝰ ꝙ viſio ſtephani fuit eodē mō quo xp̄s auxiliū ſibi p̄ſtare iam erat paratꝰ. Und̓ Gre go. in omel̓. inqͥt. Sedere iudicantis ē. ſtare ꝟo pugnantis vel adiuuantis. Stephanus gͦ ī la bore certaminis poſitus ſtantem vidit queꝫ ad iutorem habuit. Sꝫ hunc poſt aſcēſione Mar cus ſedere deſcribit. qꝛ poſt aſſumptōis ſue glo riaꝫ iudex in fine videbit̉. ¶ Scd̓m dubiū erat vtrū ſedere ad dexterā pr̄is ꝯueniat xp̄o ẜm ꝙ hō? Et ad hoc dicūt ſanctꝰ Tho. et Alexander Ꝙ cū noīe dextere intelligant̉ tria ſupradicta. ſcꝫ gl̓a diuinitatis btītudo ⁊ iudiciaria ptās. hͨ p̄poſitio ad quendā ad dexteram acceſſum ſi gnificat. in quo deſignat̉ ꝯuenientia cū quadā diſtinctione. qd̓ pōt eſſe triplicit̓. Prīo vt ſit cō uenientia in naͣ ⁊ diſtinctio in ꝑſona. Et ſic xp̄s ẜm ꝙ filius dei ſedet ad dexterā pr̄is. qꝛ hꝫ ean dem naͣm cum pr̄e. Un̄ gl̓a diuītatis beatitudo ⁊ iudiciaria ptās ꝯueniūt eſſentialit̓ filio: ſic̄ et pr̄i ⁊ hͦ eſt eſſe in eqͣlitate pr̄is. Scd̓o pōt intelli gi ẜm gr̄am vnionis q̄ importat ecōuerſo diſtī ctionem nature ⁊ vnitatē ſuppoſiti ſiue perſone. Et ẜm hͦ xp̄s ẜm ꝙ hō eſt filius dei. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ſe det ad dexteram pr̄is ẜm equalitatem honorꝭ: inqͣꝫtum eodem honore veneramur ip̄m filium dei cū eadem natura aſſumpta. hūanitas qͥdeꝫ xp̄i ẜm ꝯditōꝫ ſue nature non hꝫ gl̓am vl̓ hono rem diuinitatis quam tn̄ habet rōne ꝑſone cui vnitur. Un̄ Dama. ait. In gloria diuinitatis dei filius exiſtens ante ſecula vt deus et pr̄i con ſb̓alis ſedet cum glorificata ei carne eiꝰ. Adora tur em̄ vna ypoſtaſis una adoratione eius cum carne eius ab omni creatura. Tertio pōt intelli gi ẜm ꝙ hō ẜm conditōꝫ nature. ⁊ hoc ẜm gra tiam habitualem que abūdantior eſt in xp̄o pre omnibus alijs creaturiſ. in tm̄ ꝙ ip̄a natura hu mana in xp̄o beatior eſt ⁊ ſuꝑ omēs alias crea turas hn̄s regulam ⁊ iudiciariaꝫ ptātem. ⁊ ſic eſſe in eqͣlitate pr̄is nō ꝑtinet ad ip̄am naturam humanā xp̄i: ſꝫ ſolū ad ꝑſonaꝫ aſſumentem. Vi hilominus ſic ẜm ꝙ hō ſedet ad dexteram pr̄is id ē ẜm Augꝭ. in bonis paternis potioribꝰ p̄ ce teris cręaturis. qꝛ oēs alias creaturas p̄cellit ī beatitudine ⁊ iudiciaria ptāte. vt p̄dictuꝫ eſt. ¶ Tertiū dubiū erat vtrū alijs a xp̄o ꝯueniat ſedere ad dexteram pr̄is. Nam Augꝰ. dicit ī li. de ſimbolo. Sedere ad dexteraꝫ eſt habitare in eius btītudine. Sꝫ oēs electi ſunt btī. gͦ omnes ſedēt ad dexterā. Qd̓ ꝯfirmari poteſt per illud Mat. xxv. Statuet oues qͥdem a dextris. Cō trarium tn̄ vid̓r eſſe ex eo ꝙ apl̓s ad Hebre. j. c. ait. Cui aliqn̄ angeloꝝ dixit. ſede a dextris me is. qͣſi dicat nulli. Rndet gͦ ſanctus Thomas. Ꝙ xp̄us ſedet ad dexteram pr̄is inqͣꝫtum ẜm di uinā naturā eſt in equalitate patris. Scd̓m hu manam ꝟo eſt in excellenti poſſeſſione bonorū diuinorū p̄ ceteris creaturis. quod nulli homi ni vel angelo conuenit. Sedere ergo in dextera non ſignificat ſimplicit̓ eſſe in beatitudine: ſꝫ ha

bere beatitudinē cum qͣdam dominatiua pote ſtate ⁊ qͣſi ꝓpͥam naturalem quod ſoli xp̄o con uenit. Pōt tn̄ dici ꝙ omīs bęatus ⁊ ſi non ſede at ſit tn̄ ad dexteram dei ꝯſtitutus. Conſidere mus itaqꝫ ex his que dicta ſunt quanta eſt glo ria filij v̓ginis beate: quem adorant angeli. cui omēs obediunt creature. in cuiꝰ nomīe flectitur omne genu. Ve ſtultis gentibus ip̄m deſpiciē tibus. Ue duris iudeis in eum nō credentibus Ne mal̓ xp̄ianis illum non ſequētibus. Hic eſt ille Icſus qͥ ꝓ nobis carnem aſſumens deus eſ homo trigintatribus annis cum homībus ha bitauit. Hic eſt ille qͥ affixus pependit in ligno in medio latronū ſpinis coronatus. Hic qui te tia die reſurrexit a mortuis. Hic qui regnabit ī eternum: cuius regni non erit finis. ẜm angeli ſententiā Lu j. ca. Hic eſt deniqꝫ de quo dum aſcēderet ad celos angeli dixerunt tāta p̄conia. Nam poſtqͣꝫ nube tectus videri deſijt diſcipu li intuebant̉ in celum ſuſpenſis vultibus ⁊ ere ctis luminibus. Et ecce duo viri.i. angeli ī ſpe cie virorum apparentes iuxta illos in propine ſcꝫ aere in veſtibus albis in ſignum ſolēnitatis ⁊ leticie: qui vt dixerunt: vt hr̄ Actuum.j. ca. Uiri galilei cur ſtatis aſpicientes in celū quaſi admirantes ⁊ ſtupidi de hoc qd̓ vidiſtis. ⁊ qͣſi triſtes ⁊ deſolati de hoc ꝙ magiſtri vr̄i pn̄tiam corꝑalem ꝑdidiſtis. Hic Ieſus qui aſſumptus eſt a vobis in celum ⁊ aſcendere potuit. qꝛ opꝰ a patre ſibi impoſitum cōſummauerat. ne con triſtemini. qꝛ ſic veniet quemadmodū vidiſtis eum euntem in celū. O felix regnum quod non deficiet. O rex inclyte qͥ ⁊ ẜuos tecum regnare ꝓmittis. Ogens ſancta amicorū tuorū qui vo cem tuam dulciſſimā erūt audituri. Venite be nedicti patris mei poſſidete paratum vobis re mnuma cōſtitutionē mūdi. Tu igit̉ rex gl̓e xp̄e Tu patris ſempiternus es filius. Tu ad dexte ram dei ſedes in gloria patris. Iudex crederis eſſe venturus. Te ergo q̄ſumus tuis famul̓ ſb̓ ueni quos p̄cioſo ſanguine redemiſti. ¶ Ꝙ aſcenſio xp̄i congrue celebrata ē reſpectu tꝑis ꝑſone et termini. Ca. II. Ecundū myſte rium cōtemplandū de aſcenſiōe xp̄i dicit̉ congruitas. Congrue nāqꝫ cō uenientiſſimeqꝫ facta fuit aſcenſio illa. Et hͦ tri plici reſpectu. ¶ Primo reſpectu temporis. ¶ Secūdo reſpectu ꝑſone. ¶ Tertio reſpectu termini. ¶ Primo fuit cōgrue aſcenſio xp̄i celebrata re ſpectu temꝑis. Quia die quadrageſimo poſtqͣꝫ vlie auctor a mortuis reſurrexit aſcendit ad ce los. potuiſſet qͥdem antea aſcendiſſe. Sꝫ ſic dif ferre voluit vt veritatem reſurręctionis proba ret. difficilius em̄ erat ꝓbarę veritatem reſurre ctiōnis qͣꝫ paſſionis. quia a pͥma die vſqꝫ ad ter tiam vere ꝓbari poterat mors. Sed ad veram reſurrectionem ꝓbandam plures dies require bantur. Et hoc eſt qd̓ dicit̉ Actuum j. ca. Pre buit ſeip̄m viuum poſt paſſionē ſuā in ml̓tis ar gumentis ꝑ dies qͣdraginta apparens ⁊ loquēs de regno dei. Hinc Leo papa in ẜmone de aſcē ſione inquit. Quadragenarius hodie dierum cōpletus eſt numerus ſacratiſſima ordinatione diſpoſitus. ⁊ ad vtilitatem noſtre eruditōis im penſus vt duma dn̄o in hoc ſpacio mora p̄ſen tie corꝑalis extenditur. fides reſurręctiōis do cumentis neceſſarijs muniret̉. Et iterum in eo dem ẜmone ait. Non hi dies qui inter reſurre ctionem domī aſcenſionemqꝫ fluxerunt ocioſo tranſire diſcurſu. ſꝫ magna in eis cōfirmata ſunt ſacramenta. magna ſunt reuelata myſteria. In his metus dire mortis aufert̉ ⁊ nō ſoluꝫ anime ſed etiā carnis immortalitas declarat̉. In his ꝑ inſufflationem domini infundit̉ apoſtol̓ ſpi rituſſanctꝰ. ⁊ beato Petro ſupra ceteros poſt regni claues ouilis dominici cura mandat̉. In his duobus diſcipulis tertius in via dn̄s iun gitur comes: ⁊ ad omnem noſtre ambiguitatis caliginem detergendā pauentiū vel trepidan tium tarditas increpat̉. flammā fidei illumina/ ta corda concipiūt. ⁊ que erant tepida reſeran te dn̄o ſcripturas efficiuntur ardentia. Hec ille. ¶ Secūdo fuit congrue aſcenſio xp̄i peracta re ſpectu ꝑſone. vbi a doctoribus querit̉. An fuit conueniēs xp̄m aſcendere. Et poſſet qͥs arguē do dicere ꝙ non. Primo qꝛ Ph̓us dicit in. ij. de celo ⁊ mūdo. Illa que optimo mō ſe habent poſſidēt ſuum bonū ſine motu. Sed xp̄us opti mo mō ſe habuit ⁊ ẜm diuinam natura. quia ē ſummū bonum. ⁊ ẜm humanā qꝛ erat optime glorificatus. gͦ nō cōueniebat illi aliquis motꝰ. Sed aſcenſio eſt qͥdam motꝰ. qͣre videt̉ ꝙ non debebat aſcendere. Secūdo omne quod moue tur mouet̉ ꝓpter aliqͥd melius: ſꝫ xp̄o non fuit melius eſſe in celo qͣꝫ in terra. nec qͣꝫtum ad ani mam nec qͣꝫtum ad corpus. qꝛ vbiqꝫ eque bea tus. ergo non debebat aſcendere. Tertio ſi poſt reſurrectionem ſuam fuiſſet cū homībus cōuer ſatus vel glorioſus regnaſſet in terris ml̓to plu res eum ſequerent̉ qͣꝫ modo. ergo debuit nobi ſcum manere ⁊ nō aſcendere in celū. Pro decla ratione veritatis ⁊ hoꝝ ſolutiōe reſpondet ſan ctus Tho. iij. ꝓte. q. lvij. Ꝙ locus debet eſſe ꝓ porcionatus locato. Xp̄s aūt ꝑ reſurrectioneꝫ vitam immortalem ⁊ incorruptibilē inchoauit locus ꝟo in quo habitamus eſt locus genera h 5

tionis ⁊ corruptiōis: ſꝫ locus celeſtis eſt locꝰ in corruptiōis. Ideo cōgruent̓ xp̄s ad locū illuꝫ ſe tranſtulit. Ad pͥmum ergo dicit Thomas. Ꝙ deus eſt qui poſſidet ſuum bonū ſine motu. qꝛ omnino immutabilis eſt. Quelibet autē creati ra eſt aliquo modo mutabilis. ẜm Auguſtinū viij. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am. Et qꝛ natura aſſumpta a filio dei remanſit creata. non eſt incōueniēs ſi ei aliqͥs motus attribuat̉. Ad ſecūdū reſpōdet ſanctus Tho. Ꝙ xp̄o aſcendenti nihil accreuit qͣꝫtum ad ea que ſunt de eſſentia gl̓e ſiue ẜm cor pus ſiue ẜm animā. Tamen accreuit aliqͥd qͣꝫ tuꝫ ad loci decentiā quod eſt de bene eſſe glorie non ꝙ corpori eius aliqͥd aūt ꝑfectiōis aut con ẜuationis acquireret̉ ex corpore celeſti: ſꝫ ſolū modo ꝑ quādam decentiā. hoc aūt aliquo mō ꝑtinebat ad eius gloriā. Et de hac decētia gau dium quoddam habuit. nō qͥdem ꝙ tūc de no uo gaudere inciperet qn̄ in cęlū aſcendit: ſed qͥa nouo mō gauiſus eſt ſicut de re impleta. Ad te tium argumentū dicit̉ ꝙ licet p̄ſentia corporal̓ eius fuiſſet ſb̓tracta: non tn̄ diuinitatis. Adeſt inſuꝑ ſemꝑ nobiſcū in ſacramento altaris: liceſ non videat̉ oculis corꝑalibus. Ob qd̓ Mat. vlti. dū aſcendendo diſcipulos relinq̄bat dixit Ecce ego vobiſcum ſum omībus diebꝰ vſqꝫ ad cōſummatiōꝫ ſeculi. Fuit cum apoſtol̓ aſſiſten do eis in operibus miraculoſis. qꝛ vt dic̄ mar cus vlti. c. Predicauerūt vbiqꝫ dn̄o cooperan te ⁊ ẜmone cōfirmante ſequentibꝰ ſignis. Aſſi ſtit nobiſcū exiſtendo. vt dictum eſt in ſacramē to euchariſtie vbi eſt xp̄s totus. Aſſiſtit etiam eccl̓e ſemꝑ ip̄aꝫ dirigendo ꝑ occultos inſtructꝰ ſpūſſancti. vt ſic non deficiat fides Petri. Pro pterea Augꝰ. in ẜmone de aſcenſiōe ita pulchre loquit̉. Omīa chariſſimi que dn̄s Ieſus xp̄us in hoc mūdo ſb̓ fragilitate nr̄a miracula edidit nobis ꝓficiūt. Qui dum humauā conditiōem ſideribꝰ importauit. credentibꝰ celū patere poſ ſe monſtrauit. Et dum victorē mortis ī celeſtia eleuauit: victorem eiuſdeꝫ mortis quo ſequere mur oſtendit. Aſcenſio ergo dn̄i catholicę fidei cōfirmatio fuit. vt ſecuri impoſterū crederemꝰ miraculi ip̄ius donuꝫ. cuius in p̄ſenti ꝑcepiſſe mus effectum. ⁊ fidelis quiſqꝫ cum iam tāta per ceperit ꝑ ea que agnoſcit p̄ſtita diſcat ſperare ꝓ miſſa. ac dei ſui p̄terita p̄ſentiqꝫ bonitate qͣſi fu turorū teneat cautionē. hec Augꝰ. Tertio aſci ſio xp̄i fuit cōgrue celebrata reſpectu termini. qꝛ aſcendit ſuꝑ omnem creaturā tam ſpiritualē qꝫ etiam corporalem. Ex quo apl̓us ad Ephe iiij. c. ait. Qui deſcendit ip̄e eſt: ⁊ qͥ aſcendit ſuꝑ omēs celos vt impleret omīa. ẜm Nico. de lira ſuꝑ hoc paſſu non eſt intelligendū ꝙ aſcēderit totalit̓ ſuꝑ celum empireū vbi nullus eſt locus nec creatura aliqua. Sed ꝙ aſcenderit ad ꝑtem digniorem celi empirei. quod eſt locus beatorū ⁊ celū ſupremū. locus aūt ille debet̉ etiā ſb̓ſtan tijs ſpūalibus ẜm quondā congruentiā. qꝛ ille ſb̓ſtantie ſunt ſup̄me in ordine ſb̓ſtantiaruꝫ. Et tamē xp̄us aſcendit ſuꝑ omēs ſb̓ſtātias ſpūa les ⁊ ſupra omēs ordines angelorū. nec eſt incō ueniēs corpus xp̄i p̄poni ſb̓ſtantijs ſpūalibus cum ſpūs ſimplicit̓ nobilior ſit omni corpore. Quia vt inquit ſanctus Tho. Licet corpꝰ iſtd̓ cōſiderando cōditiōem nature corporee ſit īfra ſb̓as ſpūales. conſiderādo tn̄ dignitatē vniōis qua eſt ꝑſonalit̓ deo cōiunctū excellit nobilita tem ⁊ peminentiam omniū ſb̓ſtantiaꝝ ſpūaliū ⁊ oīm angelorū. ¶ Qualiter xp̄s aſcendit cuꝫ poteſta te et magnificentia videntibus paten ter diſcipulis. ¶ Ca. III. Ertiū myſteriū ꝯtemplandū de aſcenſione xp̄i d̓r qͣli tatis. In quo ꝑſcrutari debemꝰ qua liter xp̄s aſcendit. Ad quod dicimus qꝛ aſcēdit tripliciter. ¶ Primo potenter. ¶ Secundo magnifice. ¶ Tertio patenter. ¶ Primo aſcendit potenter vbi tres difficulta tes oriunt̉. Primo vtrū aſcēdere cōueniat xp̄o ẜm diuinā naturā: Ad hoc ita reſpondet ſctūs Tho v̓bi s. Ꝙ ly ẜm duo pōt notare.ſ. ꝯditiōꝫ aſcendentis ⁊ cauſaꝫ aſcēſionis. Primo modo nō poteſt ꝯuenire xp̄o ẜm ꝯditiōꝫ diuine natu re. tuꝫ qꝛ nihil eſt diuinitate altius qͦ poſſit aſcē dere. tum qꝛ aſcenſio eſt motus local̓ qui diuīe nature nō competit q̄ eſt immobilis ⁊ inlocalis Sed ꝑ hunc modū competit xp̄o ẜm humanā naturā q̄ continet̉ loco ⁊ motui ſb̓iacet. Itaqꝫ xp̄s aſcendit in celū ẜm ꝙ hō nō ẜm ꝙ deꝰ. Si ꝟo ly ẜm dicat cauſaꝫ aſcenſiōis cū xp̄s ex vir tute diuina in celū aſcenderit. dicimꝰ ꝙ aſcēdit ẜm ꝙ deus. Scd̓a facultas vtꝝ aſcendit ꝓpria ꝟtute: Ad illud Tho. dicit. Ꝙ cū in xp̄o ſit du plex natura diuina.ſ. ⁊ humana ẜm vtrāqꝫ ac cipi pōt ꝓpͥa ꝟtus. Xp̄s gͦ aſcendit ꝓpͥa ꝟtute diuina. de ꝟtute ꝟo humana diſtinguit Th̓o. ꝙ hoc pōt dupliciter accipi. Una qͥdem eſt vi tus naturalis que ꝓcedit ex pͥncipijs nature: ⁊ hac xp̄us nō aſcēdit. Alia aūt ꝟtus eſt gl̓ie ẜm quā xp̄s in celū aſcēdit. Cuiꝰ qͥdem v̓tutis rōꝫ qͥdā accipiūt ex naͣ qͥnte eſſentie q̄ eſt lux: vt di cunt qua ponunt eſſe de cōpoſitiōe corꝑis hu ni ⁊ ꝑ eā elementa ꝯͣria ꝯciliari in vnū. Ita ꝙ ſ ſtatu huiꝰ mortalitatis natura elemētaris ī cor poribus humanis dominat̉. Et iō ẜm naturaꝫ

elementi p̄dominantis corpꝰ humanū natura li ꝟtute deorſum fert̉. In ſtatū aūt glorie p̄do minabit̉ natura celeſtis ẜm cuius inclinatōem ⁊ ꝟtutem corpus xp̄i ⁊ alia ſanctoꝝ corꝑa ferū tur in celum. Alij ꝟo aſſignant ratōꝫ p̄dicte ꝟ tutis ex ꝑte anime glorificate ex cuius redūdā tia glorificabit̉ corpus. vt dicit Augꝰ. ad Dic ſcorum. ⁊ xxij. li. de ciui. dei. Erit em̄ tāta obe dientia corꝑis glorioſi ad animā beatā: vt vbi volet ſpūs ibi erit ꝓtinus corpus. licet gͦ aſcen dereſurſum ſit contra naturam humani corpo ris ẜm ſtatum p̄ſentis vite: tamen non erit con tra naturam corporis glorioſi: cuius tota natu ra erit omnino ſb̓iecta ſpiritui. Tertia difficui tas eſt. An corpus chriſti ⁊ qd̓cunqꝫ glorioſum poſſit localiter moueri in inſtanti. cū in tali mo tu operet̉ ꝟtus diuina? Ad hoc rn̄det Alexan der ⁊ Tho. ꝙ licet ꝟtus diuīa ſit infinita quan Iulilili tum eſt ex ꝑte oꝑantis. tamen effectus illiꝰ vir tutis recipit̉ in rebus ẜm capacitatem earuꝫ et diſpoſitionē. Corpus autem nō eſt capax vt in inſtanti localiter moueat̉. qꝛ oportet ꝙ commi ſceatur ſe ſpatio ẜm cuius diuiſionē diuidit̉ tē pus. vt d̓r. vj. phiſicoꝝ. Verūtamē licet corꝑ xp̄i nō fuerit motū in inſtāti de terra ad celū. n̄ hilominꝰ motꝰ ille fuit ſatis velox atqꝫ feſtinus dum eadē die de terra euolauit ad empireū. qd̓ eſt ſupra omēs celos. Refert em̄ Rabi moyſea maximꝰ ph̓s. ꝙ qͥlibet circulus cuiuſlibꝫ planc te hꝫ tantū ſpaciū qͣꝫtum poſſet aliqͥs ire de vi plana in qͥngentis annis. Et diſtantia int̓ celu ⁊ celum.i. inter circulum ⁊ circulū. eſt ſimilite vt dicit via quingentorū annorum. ⁊ ideo cum ſint ſeptem celi erit ẜm ip̄m a cētro terre vſqꝫ ac concauū celi ſaturni quod eſt ſeptimū celū via multoꝝ miliū annoꝝ.i. tātū ſpaciū qͣꝫtū de via plana aliqͥs iret in multis milibus annis ſi tan tum viueret. ita tn̄ ꝙ iter vnius cuiuſlibet die ſint quadraginta miliaria. Qd̓ ſi verum eſt no uit deus. Clarū tn̄ eſſe pōt ꝙ ſatis longa ē diſta tia a terra vſqꝫ ad celū empireum. qꝛ corꝑa cele ſtia ſol ⁊ luna cum excedant in qͣꝫtitate omīa ele menta: tn̄ ita parua vident̉. ¶ Secūdo aſcen dit xp̄s magnifice cum tripudio ⁊ leticia ange lorum. Si em̄ beatiſſimi ſpūs illi alios ſctōs ad celū euntes cum exultatiōe recipiūt. qͣꝫtomagꝭ regi regū ſeſe omēs obſequioſos reuerētiſſimos ac locūdiſſimos exhibuerūt. Ex illis vtiqꝫ fue runt duo illi de qͥbus diximus in pͥmo miſterio ꝙ aſtiterunt iuxta diſcipulos in veſtibꝰ albis. Sed hoc loco interponendā duco Grego. ſen tentiam qui in omelia inquit. Querendum eſt q̄dnam ſit ꝙ nato dn̄o angeli apparuerūt: ⁊ ta men non leguntur in veſtibus albis apparuiſſę. Aſcendente autē miſſi angeli in albis veſtibus leguntur apparuiſſe. In albis veſtibus gaudiū ⁊ ſolennitas mentis attendit̉. quia magna tūc ſolennitas angelis facta eſt cum celuꝫ deus ho mo penetrauit. Quia naſcente dn̄o videbat̉ di uinitas humiliata: aſcendente ꝟo eſt humani tas exaltata. Albe etenī veſtes exaltatōi magiſ congruūt qͣꝫ humiliationi. In aſcenſione ergo eius angeli in albis veſtibus videri debuerūt. quia qͥ in humanitate ſua apparuit deus humi lis in aſcenſione ſua oſtenſus eſt deus ſb̓limis. Hec ille. Ad triūphum iam chriſti redeamus: ⁊ cogitemus qͣꝫ ſtupendum qͣꝫqꝫ mirabile fuit ſpectaculum illud. qn̄ cum glorificata carne ſua regna celeſtia penetrauit. Superauerat hoſtes terruerat demones: ⁊ predam innumerabilium ſanctorū eduxerat de inferno: ꝓſtrauerat mor teꝫ quā ſua morte deſtruxit: ⁊ ad patris dextrā ſeſſurus ꝓficiſcebat̉. Non talis nec tantus fuit illorū triūphus quorū hiſtoria romana memi nit quia iam perijt memoria eorū cū ſonitu: ſed Ieſus xp̄s in eternū ꝑmanet. Rem grandē ple riqꝫ putant dum legūt vel audiūt. ꝙ ceſar poſt tot victorias ⁊ finē bellorum ciuiliū mortemqꝫ Pompei: dū redijt ad vrbē ẜm Suetoniū vno menſe: ſed interiectis diebus qͥnquies triūpha uit. Primo de Gallia ⁊ Britania. Secūdo de egypto. Tertio de franate et pōto. Quarto de iuba ⁊ africa. Quinto ⁊ vltimo de Hiſpania. Alij non ſine maxima voluptate commemorāt que de qͣꝫpluribꝰ ad eorū laudem cōſcpͥta ſunt: que ob reipublice libertatem: hoſtes rebelleſqꝫ Romanorū domuerūt. Scribit nāqꝫ Plinius in libro de viris illuſtribus. et Eutropius lib̓. iiij. ꝙ Arilius metellus dictus macedonicus a deuicta macedonia philippū macedonie regem circa tempora quibus carthago euerſa eſt du xit ad vrbem: ⁊ triumphans ante curruꝫ vin ctum trahi fecit Metellus filius eius dictꝰ cre ticus ẜm Oroſiū ⁊ Eutropiū quia Cretam ro mane populo ſb̓iugauit: reuerſus romam triū phauit. Papirius qui lucius papirius curſor ẜm Titūluuium quia ſamnitū duriciaꝫ prelijs fregit ⁊ adeo clare cuncta geſſit ꝙ Eutropiꝰ et Oroſius dicant ꝙ romani hūc Alexandro ma gno ducem parem eſſe putabant ſi aſia domita in Europam arma temptaſſet. romam rediens poſt debellatos hoſtes triūphauit. Papirius filius eius cōſul adhuc cōtra ſamnites qͥ Aqui loniam ciuitatē eorū cepit expugnauitqꝫ aliam ciuitatē illoꝝ fortiſſimā ẜm Titūliuiū: poſt ro mam rediēs triūphauit. Octauianuꝫ vt refert Oroſius ⁊ Eutropiꝰ victor rediens ab oriente cū triplici triūpho vrbē ingreſſus tūc pͥmuꝫ qꝛ rempublicā auxerat: Auguſtus ſalutatꝰ eſt ꝓ bus imperator ẜm Rufinū in annalibus roma h 4

norū qui vicit Alemanos: germanos. gothos ⁊ ſarmathas. ob qd̓ electꝰ fuit imꝑator poſtqͣꝫ ſuꝑauit bello Proculū ⁊ Bonoſum qͦs ip̄e du ces miſerat ad p̄ſidiū galliaꝝ. at illi imꝑatores ſe dixerant pacata ꝓuincia ⁊ occiſis ill̓ in prelio romā rediens qͥnqꝫ diebꝰ gl̓oſe triūphauit. Nā inter alia ſpectacula qd̓ nunqͣꝫ pͥus factuꝫ fūat totū circū in ſpēm ſilui fecit ꝯſeri arboribꝰ: ac ꝑ diuerſos aditꝰ ſtrutiōes mille. ceruos mille. a pros mille. leones centū. centūqꝫ libicos īmīſit leo pardos. ⁊ qͦtqͦt alias viuas feras hr̄e potuit ⁊ oīa cōceſſit diripienda ppl̓o Scipio affricanꝰ. vt ponit Tituſluuius poſt victū hanibalē do mitamqꝫ Carthagiuē: vbi romā attigit trium pho oīm clariſſimo capitoliū honeſtauit: quę ſequebant̉ captiui oēs romani: qͥ ad qͣtuor mi lia erāt de manibꝰ hoſtiū liberati. Scipio frai eius poſt multa ꝑ eū feliciter geſta domita aſia Quare vt ſcribit Pli. li. de viris illuſtribꝰ aſia ticus dictꝰ eſt triuphauit. Cuiꝰ triūphus ocu lorū ſpectaculo maior qͣꝫ affricani fuit. Nā por tauit ꝯſul triūphans ducenta vigintiquatuor miliaria hoſtiū ſimulacra: captorū hoſtiū: oppi dorū ⁊ vrbiū cētum triginta qͣtuor. Aureas co ronas ducētas trigintaqͣtuor. Uaſa aurea ⁊ ar gentea numero infinita. pͥncipes vrbiū ⁊ duces trecentos vigintiſex cum qͥbus ⁊ adoleſcentem filiū Antiochi p̄tulit an̄ ſe: fuerūt ⁊ alij quibus triumphi gl̓a conceſſa fuit quos omittimus: ne tedio auditores afficiamus. Illud tn̄ ſciendum ꝙ triūphus erat honor maximꝰ qͥ dari poterat a romanis. nam erat triplex notabil̓ leticia triū phantis. Erat pͥma ꝙ cū ad vrbem triumphal̓ ciuis rediret ei cum effuſa leticia occurrebat po pulus vniuerſus. Erat ſcd̓a leticia ꝙ triūphan tis currum p̄cedebant manibꝰ poſt terga ligatꝭ captiui oēs. Tertia leticia erat maxima: quan do triūphans lauro coronatꝰ indutꝰ aurea ve ſte aſcendebat currū aureū triūphalē tractuꝫ a qͣtuor albis equis. Sicqꝫ dux pompaticꝰ p̄eū te ſenatu in capitolio: albos thauros ſacrifica bat ioui ml̓taqꝫ alia fiebant ad gl̓am ducis triū phantis. Attamen oīa illa vana fuerūt friuola ⁊ tranſitoria ludiſqꝫ puerorū comꝑanda. Eri gamus gͦ mentis nr̄e oculos ad regem regū bea torum ducem inuictiſſimū Ieſum xp̄m aſcēdē teꝫ ad celos. ⁊ ꝯſideremus cū quali militia celū ingredit̉: ⁊ qͦt innumeri angeli ei ꝓcedūt obuiā qͣꝫtaqꝫ ſit in celis cōmotio. O feſtū trāſcendens omnem exaltatōꝫ ſb̓limē ⁊ gl̓am quorūcūqꝫ im peratorū ⁊ regum: qͥ fuerūt ab initio mūdi: et qͥ erunt vſqꝫ in finē. Ducebat xp̄s ſecū oēs aīas ſanctas qͣs eduxerat de inferno. qꝛ nulla an̄ ip ſum ad empireū ꝑuenerat. ducebat ⁊ ſanctos re ſuſcitatos qͥ in corꝑe ⁊ anima ip̄m felicit̓ ſeque bantur. Ducebat inſuꝑ ⁊ aīas eorū iuſtoruꝫ et paruuloꝝ fideliū q̄ in his qͣdraginta diebꝰ a ꝓ prijs corꝑibꝰ ꝑ mortē diſceſſerāt. de qͥbꝰ oībꝰ ali qͥ tenent ꝙ a reſurrectiōe xp̄i vſqꝫ ad aſcenſionē eius fuerunt in ꝑadiſo terreſtri. Aliqͥ ꝟo aliter opinant̉.ſ. ꝙ xp̄m aſſociabāt inuiſibiliter ī hoc mundo cum hymnis ⁊ laudibꝰ. Et vtrunqꝫ eſt poſſibile: licet non ſit auctoritate firmatuꝫ. Ibi non erat opus curru quem equi traherēt. Vbi corpus qͣdruplici dote claritatis agilitatis im paſſibilitatis ⁊ ſb̓tilitatis ꝑ ſemetip̄m mirabilit̓ ferebat̉ in celum. Et qn̄ d̓r ꝙ nubes ſuſcepit eū ab oculis eorū. intelligendū eſt ẜm oēs docto res ꝙ nubes illa nō p̄buit adminiculū xp̄o aſcē denti ꝑ modum vehiculi: ſed apparuit in ſignū diuinitatis. ſꝫ ꝙ gloria domini apparebat ſupe tabernaculū in nube. puto autē nubem illā fuit ſe lucidam aſpectu decoram: angelico miniſte rio formatā: et ad xp̄m reuerentiſſime ꝑductā. Nam ⁊ nubes illa de qua d̓r Numeri. ix. ca. ꝙ operuit tabernaculū: ⁊ ẜm ꝙ mouebat̉ vel ſta bat ita faciebant filij iſrael. mouebat̉ angelico p̄ ſidio. vt inqͥt Nico. de lira. Nubes inſuꝑ ī qua ſpūſſanctus apparuit in tranſfiguratiōe xp̄i lu cida fuit. vt ſcribit̉ Matth̓. xvij. ca. ¶ Tertio xp̄s aſcendit patenter. qꝛ voluit a diſcipulis vi deri in manifeſto. Ubi aduertendum ꝙ ip̄a die aſcenſionis bis apparuit diſcipul̓. Primo appa ruit vndecim apoſtol̓ recūbentibus in cenacu lo. oēs em̄ tam apl̓i qͣꝫ alij diſcipuli necnō ⁊ mu lieres habitabant in illa ꝑte hierl̓m que diceba tur mello.ſ. in monte ſyon. vbi Dauid ꝯſtruxe rat ſibi palatiū: ⁊ erat ibi cenaculū grande ſtra tum in quo dn̄s p̄cepit ſibi parari paſcha. Et ī illo cenaculo tunc xp̄iani apoſtoli habitabant̉. Ceteri aūt diſcipuli ⁊ mulieres habitabant cir cūquaqꝫ ꝑ diuerſa hoſpitia. Cū gͦ in iſto cena culo comederēt dn̄s eis apparuit ⁊ exprobrauit incredulitatem eorū ⁊ duriciā cordis. ⁊ officiū p̄dicandi cōmiſit: ⁊ formam baptiſmi inſtituli atqꝫ gr̄am miraculorū ꝯtulit. vt ptꝫ Matci er Mat. vltl. c. Deinde fuit cū eis familiariſſime pranſus. vt d̓r Actuū.j. c. vt ꝑ effectū comeſtio nis(ẜm Gre.) veritas pateſceret carnis. Et in his omībus credendū eſt mr̄em ſuā ſctīſſimam affuiſſe. Nam vt hr̄ Act̉. j. c. Poſtqͣꝫ xp̄s aſcē dit reuerſi ſunt diſcipuli in domū vbi manebat̉ cū mulieribus ⁊ mr̄e Ieſu ⁊ fratribꝰ eius. Iſta aūt egreſſio denotat ꝙ inde exierāt. Refectiōe aūt completa p̄cepit eis vt in montē oliuēti ꝟ ſus bethaniā irent. Aliqͥ dicūt ꝙ xp̄s iuit cum eis: exquo ꝙ Lu. ait. Eduxit illos foras in be thaniā. Aliqͥ ꝟo tenent ꝙ poſtqͣꝫ dixit vt irent in montē oliuēti diſparuit ab eis: et iteꝝ in mon te apparuit. Erat aūt mons ille ẜm Nico. de ſi.

extra hierl̓m in via eundi ꝟſus bethaniaꝫ. Ibi aliqͣꝫdiu ſtetit xp̄s cū bn̄dicta mr̄e ⁊ diſcipulis ſuis: ſicut amici valefaciētes ſolent figere gͣdū. Ibi diſcipulos docuit ꝙ nō erat eorū noſſe tꝑa vel momenta que pr̄ poſuit in ſua ptāte: cuꝫ pe terent. Si in illo tꝑe reſtituendū eſſet regnū iſrl̓. Ibi p̄cepit eis ne diſcederent a hierl̓m quouſqꝫ reciperet ſpūmſanctū. Ibi tandē poſt ml̓ta blā da ⁊ cōſolatoria ꝟba bn̄dixit eis. Pie qͥdeꝫ cō templari poſſumꝰ ꝙ dum dixiſſet. O mat̓ mea bn̄dicta. O gęnitrix ſuauiſſima. O dilecti mei diſcipuli. Ecce cōpleta ſunt oīa. Tꝑus eſt vt re uertar ad eum qͥ me miſit. Igit̉ ſuſcipite benedi ctionem meā ꝙ oēs cadentes in terrā adoraue runt eū: ⁊ bn̄dictione accepta genua tenebāt in terrā defixa: aſpiciebantqꝫ faciē in quem angel deſiderāt ꝓſpicere. At Ieſus ad orientem reſpi ciens forte ingeminādo. bn̄dicta ſis mat̓ mea. bn̄dicti vos diſcipuli mei: eleuatis manibꝰ pau latim paulati ferebat̉ in celū. O noua ꝓdigia. O miracula inaudita. Ille qͥ de virgine natus mortē tulit abiectiſſime crucis: nō ſolū ſurrexit a mortuis ⁊ ſuā reſurrectiōꝫ ſignis euidentiſſi mis cōprobauit: ſꝫ poſt hec oīa palā ⁊ hora no na vt credit̉ viſibiliter a monte oliuēti ad cęlos ꝑgredit̉. Currite gentes vndiqꝫ ⁊ adorate illū qͥ eſt rex regū ⁊ dn̄s dn̄antium. Poſtqͣꝫ ꝟo vi deri amplius nō potuit regreſſi ſunt apl̓i ⁊ cete ri in ierl̓m laudātes ⁊ bn̄dicētes deū in gaudio ⁊ leticia. Amen. ¶ Sermo vigeſimus de ſpūſctō qui miſſus eſt apoſtolis in ſigno viſibili ignearum linguarum. Pirituſſanctus quem mittet pr̄ in noīe meo ille vos docebit oīa. Uerba ſunt redēptoris nr̄i originalit̓ Ioh̓. xiiij. c. ⁊ in euāgelio p̄ſentis ſolennitatis. Ampliſſimū donum hodierna die collatū fuit humano generi cū ſpūſſanctus viſi biliter miſſus eſt in apl̓os fundatores militāti eccle. Per illos em̄ in xp̄m credidit md̓s. Pe ip̄os deleta fuit penitus ⁊ extincta ꝑnicies ido latrie: q̄ oēs qͣſi ppl̓os inuoluebat. ꝑ ip̄os deni qͣꝫ via regni celoꝝ mortalibꝰ facta fuit noͣ. Tan ta qͥppe ꝟtute ex alto p̄diti ſpūſancto cooperāte tuere vt ſicut pſalmiſta refert. In omnē terram exiuit ſonus eoꝝ: cū fructu ⁊ vtilitate oīm gen lium. atqꝫ in fines orbis terre v̓ba eorum. Pro pterea vt tanti miraculi memores eſſe poſſimꝰ: in pn̄ti ẜmone de ſpūſancto in apl̓os miſſo eri mus ꝟba facturi. de quo tria ꝓponimꝰ myſte ria contemplanda. ¶ Primum d̓r cognitionis. ¶ Scd̓m miſſionis. ¶ Tertiū oꝑatiōis. ¶ Ꝙ vi nature ſpūſſanctus non eſt co gnoſcibilis ſed tantū ꝑ reuelatōeꝫ. et qualiter ſpūſſanctus eſt deus proce dens a patrē et filio ipſis coequalis. ¶ Capitulū.I. Rimium myſte rium contemplandū de ſpūſctō dici tur cognitiōis. In quo notāde ſunt tres theologorū veritates. Prima ꝙ nullꝰ via tor poteſt cognoſcere ꝓpria vi nature tertiaꝫ ꝑ ſonam in diuinis quam dicimus ſpūmſanctuꝫ. Unde Hylarius in li. de trini. ait. Nō putet ho mo ſua intelligentia ſacramentū generationis ⁊ ꝓceſſionis ſe poſſe conſequi. Et Biony. in lib. de diuinis nomībus. Non eſt audendū dicere aliqͥd nec cogitare de ſuꝑſubſtantiali occulta d uinitate p̄ter ea que diuinitus nobis ex ſacris eloquijs ſunt expreſſa. Et de hoc Paulus pͥme ad Chorin. c. ij. dixit. Loquimur dei ſapiētiam quam nemo pͥncipum huius ſeculi nouit.ſ. phi loſophoꝝ. ẜm glo. Secunda veritas ꝙ nobis reuelatum eſt in diuinis eſſe tertiam ꝑſonam ꝓ cedentem ꝑ modum amoris que dicit̉ ſpūſſan ctus. Nam in veteri ac in nouo teſtamēto fit mē tio de ſpiritu dei. Unde Geneſis pͥmo. c. dicit̉. Spūs domini ferebat̉ ſuꝑ aqͣs. Et. vj. c. Non ꝑmanebit ſpūs meus in homine. Et. xlj. Nun quid inuenire poterimus talem virū qui ſpiri tu dei plenꝰ ſit. Et Iudicū. iij. ca. Fuit in eo ſpi ritus dn̄i ⁊ iudicabit iſrl̓. Et. xj. c. Factꝰ eſt ſuꝑ Iepte ſpūs dn̄i. Et pͥmi Regum. x. c. Inſiluit ſuꝑ Saulem ſpiritus domini: ⁊ prophetauit. Et pſal̓. xxxij. Verbo domini celi firmati ſunt: ⁊ ſpiritu oris eius omnis virtus eoruꝫ. Et psͣ. l. Spūmſanctum tuuꝫ ne auferas a me. Et psͣ. ciij. Emitte ſpiritum tuum ⁊ creabunt̉. Et psͣ. cxiij. Spiritus tuus bonus deducet me in ter ram rectaꝫ. Et Sapientie pͥmo. c. Spūs domi ni repleuit orbē terrarum. Et. xij. c. O qͣꝫ bonꝰ ⁊ ſuauis eſt ſpiritus tuus in nobis. Et Eſa. xj. ca. Requieſcet ſuper eum ſpūs domini. Et. xlj. ca. Dedi ſpūm meum ſuꝑ euꝫ. Et. xlviij. c. Do minus miſit me ⁊ ſpūs eius. Et. lxj. ca. Spūs domini ſuper me. Et Ioelis. ij. c. Effundā ſpm̄ meum ⁊ dabo prodigia in celo ⁊ in terra. Eodē ca. Effundam ſpūm meum ſuꝑ omnem carnem ⁊ ꝓphetabunt filij veſtri ⁊ filie vr̄e. Et Mat. pͥmo. c. Inuenta eſt in vtero habens de ſpūſan cto. Et. iij. ca. Baptizabit vos ſpirituſācto. Et xij. c. Qui dixerit verbum contra ſpiritumſan ctum non remittet̉ ei. Et vlti. ca. Euntes doce te oēs gētes baptizātes eos in noīe pr̄is ⁊ filij ⁊

ſpūſſaniti. Et Lu. j. ca. Spūſancto replebit̉ ex vtero matris ſue. Eodem. c. Spūſſanctus ſuꝑ ueniet in te. Eodem. c. Repleta eſt ſpirituſācto Eliſabeth. Et. ij. ca. Spirituſſanctus erat in eo Et. iij. ca. Deſcendit ſpūſſanctus corꝑali ſpecie ſicut columba in ip̄m. Et Iohannis. xx. c. Ac cipite ſpiritūſanctū. Et Actuū pͥmo. c. Accipie tis ꝟtutem ſuꝑuenientis ſpūſſancti in vos. Et ſcd̓o ca. Repleti ſunt omnes ſpirituſancto. Et decimo ca. In nationes gratia ſpūſſancti effu ſa eſt. Et. vj. ca. Elegerūt Stephanum plenuꝫ fide ⁊ ſpirituſancto. Et. viij. ca. Imponebant manus ſuꝑ illos: ⁊ accipiebant ſpūmſanctum. Et ad Romanos. v. ca. Charitas dei diffuſa in cordibus veſtris ꝑ ſpūmſanctum. Et ſecūda Petri pͥmo. ca. Spirituſancto inſpirati locuti ſunt ſancti dei hoīes. Et Iohānes pͥme ſue ca nonice. v. ca. Tres ſunt qͥ teſtimoniū dant in ce lo pater ꝟbum ⁊ ſpūſſanctus. ¶ Tertia veri tas ꝙ ſpiritus accipitur multipliciter. Primo ꝓ ſb̓ſtantia aīme. vnde Actuū. vij. c. Dn̄e Ie ſu accipe ſpūm meum. Et Iohānis. xix. ca. In manus tuas dn̄e cōmendo ſpūm meū. Secun do accipit̉ ꝓ vento. vt ibi Ioh̓is. iij. ca. Spiri tus vbi vult ſpirat. Tertio ꝓ aere. vt in pͣsͣ. Os meū aperui ⁊ attraxi ſpūm. Quarto ꝓ angelo. vt in psͣ. Qui facis angelos tuos ſpūs. Quīto ꝓ deo. Ioh̓. iiij. c. Spūs eſt deus. Sexto ꝓ ter tia ꝑſona in trinitate. Sed aduertendū ẜm Bo nauen. in. j. di. x. ꝙ ſpūs in ſb̓a ſpūali d̓r dupli citer.ſ. a ſpūalitate ꝯͣ corpulentiā. Et ſic ſb̓ſtar tia rōnalis vel intellectualis aut eius potentia interior dicit̉ ſpūs. Vel a ſpiratōne: ⁊ ſic amor vel affectus dicitur ſpūs. Primo modo conue nit toti trinitati: ⁊ ſic eſt nomen abſolutum. Se cundo modo conuenit illi ꝑſone que procedit. vt amor. Spirari enim in ſpūalibus eſt ſolius amoris. Et qm̄ amor pōt. ſpirari recte ⁊ ordina te: ⁊ ſic̄ eſt purꝰ. vel indirecte vel immūde. ⁊ ſic eſt libidinoſus. Ideo illa ꝑſona q̄ ē amor nō tm̄ d̓r ſpūs: ſꝫ ſpūſſctūs. Nō ſic filiꝰ d̓r ſanctꝰ. qꝛ ge neratio eſt motꝰ naͣlis circa quē nō attendit̉ ſan ctitas vel puritas: ſicut attendit̉ circa amorem volūtatis. Albertꝰ aūt in compēdio theologi dicit ꝙ ſpūſſanctꝰ multa hꝫ nomīa. Dicit̉ eni ſpūs a ſpirando actiue: eo ꝙ ſpiret vbi vult. Et ſic cōuenit tribꝰ ꝑſonis: ſꝫ ſpūiſancto ꝑ appropͥa tionem. Alio mō dicit̉ ſpūs aſpirando paſſiue eo ꝙ ſpiratur. Et hoc modo ꝓpͥum eſt ſpūiſan cto qui ꝓcedit ꝑ modum ſpirationis. non ſolū aūt d̓r ſpūs: ſꝫ addit̉ ſanctꝰ. quia ſanctus idē eſt ꝙ mundus vel firmus vel ſine terra. Que cōue niūt non ſolum ei quo ad ſe: ſꝫ in comꝑatōe quo ad nos. Nam ꝑ gratiam ſpūſſancti a peccatis mundamur. in bono firmauur. a terrenis ſeparamur. Inſuꝑ ſpūſſanctus vocatur nexus vni tas ⁊ amplexus. ⁊ hoc ꝓut comparatur ad pa trem ⁊ filium. Item dicitur donum dei altiſſi mi. quia omne donum ab ip̄o fluit. Dicit̉ fons viuus. quia ſitientibus gratiam largitur. Dici tur ignis. quia affectum accendit. Dicit̉ chari tas non ſolum qꝛ eſt amor patris ⁊ filij: ſꝫ qꝛ nos amantes facit. Dicitur ſpiritalis vnctio. quia omnes tribulationes mūdanas ſuaues facit et iocūdas. ẜm illud. In labore reqͥes in eſtu tem peries. Dicit̉ dextre dei digitus. qꝛ ſicut omēs corporales res digito demonſtrant̉. ita ꝑ ſpiri tumſanctū oſtendunt̉ res ſpūales oculo ſpūali Dicitur paraclitus. quia conſolatiōes celeſtes mentibus inſtillat. Dicitur magiſtrorum opti mus. qꝛ intellectum ad cognitiōem dei ⁊ ſui ip ſius illuminat. Eſt itaqꝫ ſpūſſanctus vt colligi tur ex dictis Auguſtini in lib̓. de trini. deus ter tia ꝑſona in trinitate producta a patre ⁊ filio ꝑ modum volūtatis. Deus nanqꝫ eſt ſumme ſim plex. vt patet. xij. metha. vbi Ph̓us dic̄ ꝙ deꝰ eſt actꝰ puriſſimus abſqꝫ aliqua compoſitiōe. ergo omne qd̓ eſt in deo eſt deus. Et ꝑ ꝯſequēs ſcientia. ſapientia. intellectus. cognitio. volun tas ⁊ amor dei eſt deus. Conſtat aūt ꝙ ſpūſſan ctus eſt amor patris ad filium. Deus em̄ pat̓ ꝑ intellectū ſnum cognoſcit eſſentiā ſuam eſſe infi nite bonitatis: ergo eque amat amore infinito. Sicut ergo qua ſeip̄m cognoſcit cognitio eſt fi lius. ita amor quo ſeipſum amat eſt ſpūſſanctꝰ. Sed contra p̄dicta tres inueniunt̉ hereticoruꝫ opiniones damnate. Prima fuit opinio Arrij. qͥ vt dicit ſanctꝰ Tho. in. iiij. ſumme ꝯtra genti les. c. xvj. decuit filium ⁊ ſpūmſanctum eſſe cre aturas: filium tn̄ maiorē ſpūſancto: ⁊ filium mi nore patre. quem errorem qͣꝫtum ad ſpūmſctm̄ ſecutꝰ eſt Macedoniꝰ qͥ de patre ⁊ filio recte ſē ſit ꝙ vnius eiuſdem ſb̓ſtantie ſint. Sed hͦ deſpi rituſancto credere noluit creaturā eſſe ꝯteſtās. Un̄ qͥdā Macedonianos ſemi arrianos vocat eo ꝙ cū arrianis in ꝑte ꝯueniūt ⁊ in ꝑte differūt ab eiſdē. Quos tn̄ oēs ꝯuincimus teſtimonio ſcripturaꝝ ſanctaꝝ: ex qͥbꝰ veriſſime colligimꝰ ꝙ ſpūſſctūs eſt deꝰ. Naꝫ nulli tēplū cōſtruit̉ et ꝯſecrat̉ niſi deo. vn̄ in pͣsͣ. d̓r. Dn̄s in tēplo ſan cto ſuo. Sed templū deputat̉ ſpūiſctō. Dic̄e m̄ apl̓s pͥme ad Chorin. vj. c. An neſcitis qm̄ mē bra vr̄a templū ſunt ſpūſſancti. gͦ ſpūſſanctꝰ eſt deus. Inſuꝑ cōp̄hendere omīa ꝓfunda dei nō eſt alicuius creature: ſꝫ ſpūſſanctꝰ comp̄hendit oīa ꝓfūda dei. igit̉ nō ē creatura. d̓r em̄ pͥme ad Chorin. ij. ca. Que dei ſunt nemo cognouit: ni ſi ſpūs dei. Itē deꝰ locutꝰ eſt ꝑ ꝓphetas. vnde Numeri. xij. ca. ſcribit̉. Si qͥs fuerit int̓ vos. ꝓ pheta dn̄i in viſione apparebo ei vel ꝑ ſomniuꝫ

loquar ad illū. Sꝫ ſpūſſanctꝰ locutꝰ eſt ꝑ ꝓphe tas. gͦ eſt deꝰ. Nam Actuū. j. ſcribit̉. Oportet ī pleri ſcripturam quā p̄dixit ſpūſſanctꝰ ꝑ os da uid. Et. ij. Pet̓. j. c. Spūſancto inſpirati locu ti ſunt ſancti dei hoīes. Item interiꝰ docere pro prium opꝰ eſt. vn̄ in pͣsͣ. Qui docet hoīeꝫ ſcien tiam. Sꝫ hͦ eſt opꝰ ſpūſſancti. gͦ eſt deꝰ. Nā Io. han. xiiij. c. d̓r Paraclitꝰ aūt ſpūſſctūs quē mit tet pr̄ in nomīe meo ille vos docebit omīa. Ad hūc. Quorū eſt eadē oꝑatio oportet eandē eſſe naturā. eſt aūt eadē oꝑatio filij ⁊ ſpūſſancti. nā xp̄s loquit̉ in ſanctis Iō Paulus. ij. ad Cori. vlti. c. dicebat. An experimentū q̄ritis eiꝰ qui ī meloquit̉ xp̄us. Spūſſanctꝰ etiā loquit̉. iuxta illud Mat. x. Nō em̄ vos eſtis qͥ loquimī: ſed ſpūs pr̄is vr̄i qui loquit̉ in vobis. Ergo eadeꝫ eſt natura filij ⁊ ſpūſſancti. ⁊ ꝑ ꝯſequēs patris. Ampliꝰ. Eſſe vbiqꝫ eſt ꝓpͥum dei: qͥ dicit Hie re. xxiij. c. Celū ⁊ terram ego impleo. hͦ ſpūiſcō ꝯuenit. ẜm illud Sap̄. j. ca. Spūs dn̄i repleuit orbem terrarū. gͦ eſt deus. Preterea Actuū. v̓. ca. Petrus dixit. Anania cur temptauit ſatha nas cor tuū mentiri te ſpūiſancto. Et poſtea ſb̓ dit. Nō es mentitus hoībꝰ ſꝫ deo: gͦ ſpūſſanct eſt deus. Paulus etiā in pͥma ad Chorꝭ. ca. xij. itaſcribit. Nemo pōt dicere dn̄s Ieſus niſi in ſpūſancto. diuiſiones ꝟo gratiarū ſunt. ideꝫ at tem ſpūs. Et diuiſiones miniſtrationum ſunt idem aūt dn̄s. Et diuiſiones oꝑationū ſūt: idē ꝟo deꝰ qͥ oꝑat̉ omīa in omībꝰ. Unicuiqꝫ autē dat̉ manifeſtatio ſpūs ad vtilitatem. Alij qͥd pſpm̄ dat̉ ẜmo ſapīe. Alij autē ẜmo ſcīe ẜm ei dem ſpm̄ Alteri fides in eodem ſpū. Alij gratia ſanitatum in vno ſpū. Alij operatio virtutum. Alij ꝓphetia. Alij diſcretio ſpūum. Alij gene ra linguarū. Alij interp̄tatio ẜmonum. Hec au tem omīa oꝑatur vnus atqꝫ ideꝫ ſpūs diuidēs ſingulis ꝓut vult. In qͥbus ꝟbis manifeſte ex pͥmit ſpūmſanctum eſſe deum. Secūda opinio damnata de ſpūſancto ꝙ non ꝓcedit a filio: ſꝫ a ſolo patre. Que ẜm Tho. j. ꝑte. q. xxxvj. inuē ta fuit a Neſtorianis. vt patet in quodam ſim bolo damnato ab Epheſina ſinodo. Propte ea in ſimbolo patrum dicit̉. Et in ſpm̄ſanctum dn̄m ⁊ viuificantem qͥ ex patre filioqꝫ procedit. Athanaſius etiam hoc retulit cum dixit. Spi rituſſanctus a patre et filio nō factus nec crea tus nec genitus: ſꝫ ꝓcedens. Idip̄m profitetur Cirillus in epl̓a ſua quam ſinodus Calcedonē ſis recepit. Idē fatet̉ Didimus in li. de ſpūſan cto. Auguſtinꝰ etiā ſic aſſerit ſuꝑ Ioh̓em. ⁊ ī li bris de trini. Sed greci ꝯͣ hoc inſtāt. Primo q xp̄s de ſpūſancto loquēs eum a pr̄e ꝓcedere di xit: nulla mentione facta de filio. Unde Iohā. xv. ait. Cum venerit ꝑaclitꝰ quem ego mittam vobis a pr̄e ſpūm veritatis qui a patre ꝓcedit. Secūdo qꝛ Iohānes Damaſcenus dicit. Spi ritumſanctū ex pr̄e dicimus: ⁊ ſpūm patris no minamꝰ. Ex filio aūt ſpm̄ non dicimꝰ. ſpm̄ ꝟo filij nominamꝰ. Tertio ſpūſſanctus ꝑfecte ꝓce dit a pre. gͦ ſuꝑfluum eſt ꝙ ꝓcedat a filio. Sed ad pͥmum rn̄det ſanctus Cho. j. ꝑte. q. xxxvj. ⁊ in qͣrto ſumme contra gentiles. c. xxv. Ꝙ pro pter vnitatem eſſentie qd̓ in ſcripturis de vna ꝑ ſona d̓r de alia oportet intelligi: niſi repugnet ꝓ prietati ꝑſonali ip̄ius: etiam ſi dictio excluſiua adderetur. licet em̄ dicat̉ Matt̓. xj. ca. Nemo nouit filiū niſi pater. non tn̄ a cognitiōe filij vel ip̄e filius vel ſpūſſanctus excludit̉. Un̄ etiaꝫ fi diceret̉ in euāgelio ꝙ ſpūſſctūs nō ꝓcedit: niſi a pr̄e. non ꝑ hoc remoueret̉ qͥn ꝓcederet a filio cum hoc ꝓprietati filij non repugnet. Nec ē mi rum ſi dn̄s ſpūmſanctuꝫ a pr̄e ꝓcedere dixit de ſe mentione non facta. quia omīa ad patrem re ferre ſolet a quo habet quicqͥd habet. Sic̄ cum dicit Iohānis. vij. c. Mea doctrina nō ē mea ſed eius qui miſit me patris. Et multa hmōi in verbis domini inueniunt̉ ad cōmendandaꝫ in patre aucͣtoritatē pͥncipij. nec tamen in ꝟbis al legatis omnino obticuit eſſe ſe ſpūſſancti prīci pium. Cum dicit eum ſpūm veritatis: ⁊ ſe pͥus dixerat veritatem. Preterea ſpūſſanctus a filio mittitur. ẜm illud Iohannis. xv. c. Cum vene rit ꝑaclitus quem ego mittam vobis: ſꝫ mittēs auctoritatē habet aliquam in miſſum. Oportꝫ ergo dicere ꝙ filius habeat aliquā aucͣtoritateꝫ reſpectu ſpūſſancti. non autē dominij vel maio ritatis: ſꝫ ẜm ſolum originem Si quis autē obij ceret ꝙ filius mittit̉ a ſpūſancto. qꝛ dicitur Lu. iiij. c. ꝙ dn̄s dixit in ſe impletuꝫ illud Eſa. Spi ritus dn̄i ſuꝑ me euangelizare pauꝑibus miſi me. Reſpondere poſſumꝰ ꝙ filius a ſpūſctō miſ titur ẜm naturā aſſumptā. Spūs autē ſanctus non aſſumpſit naturā creatā. vt ẜm eam poſſit dici miſſus a filio. vel filius habere auctoritatē reſpectu ip̄ius. Relinquit̉ ergo ꝙ reſpectu per ſone eterne filius ſuꝑ ſpūmſanctū auctoritatem habeat. Ad ſecundū obiectum de Damaſceno dicit ſanctꝰ Tho. ꝙ in hͦ non eſt audiendus qͣꝫ uis a qͥbuſdam dicat̉ ꝙ ſicut nō ꝯfitet̉ ſpm̄ſan ctum eſſe a filio: ita etia nō nega̓t ex vi ꝟboꝝ il lorū. Ad tertiū de ꝓductiōe ꝑfecta patris dicit ſanctus Tho. ꝙ ꝑ hͦ ꝙ ſpūſſanctꝰ ꝑfecte proce dit a patre. nō ſolū non eſt ſuꝑfluū dicere ꝙ ꝓ cedat a filio ſed omnino neceſſariū. qꝛ vna ē vi tus patris et filij. Et quicqͥd eſt a patre neceſſe eſt eſſe a filio niſi ꝓpͥetati filiationis repugnet. non em̄ filius eſt a leip̄o licet ſit a patrē. Igitur pr̄ ⁊ filius ſunt vnū pͥncipiū ſpūſſctī ꝓpt̓ vnita tem diuine virtutis: ⁊ vna ꝓductionē ꝓducūt

ſpūmſctm̄. ſicut etiā tres ꝑſone ſunt vnum prin cipiū creature: ⁊ vna actiōe creaturā ꝓducunt. ¶ Tertia opinio de ſpūſancto damnata fuit ali quoꝝ qͥ dixerūt ꝙ ſpūſſanctus nō ſit equal̓ pr̄i aut filio. Arguebant ꝟo ſic. Dare ſe totum ſine ſui diminutiōe eſt ſumme potētie. hoc autē po teſt pater. hoc poteſt filius: nō aūt ſpūſſanctus nō em̄ poteſt generare filiū ſicut pat̓: nec poteſt ſpirare ſpūmſanctum ſicut pater ⁊ filius. gͦ non eſt illis equalis. Ad hoc rn̄det Alexāder in. j. volumīe ſūme: ꝙ ſicut eadem eſt potentia filij qͣ potuit generari que eſt in patre qua potuit ge nerare. Sic eadem eſt potentia ſpūſſancti qͣ po teſt dari.i. ſpirari qua pr̄is ⁊ filij qͣ poſſunt dare id eſt ſpirare. Vnde Augꝰ. li. ꝯͣ Maximū inqͥt Abſit vt ideo ſit potentior pater filio qꝛ creato rem genuit pater: filius non genuit creatorem. Neqꝫ em̄ non potuit: ſꝫ nō oportuit.i. nō ex im potentia fecit: ſꝫ qꝛ ſibi nō cōueniebat. Similit̓ poteſt dici in ꝓpoſito. Si ꝟo querat̉ vtrum a tata ſiue ligata ſit potentia ꝓducēdi in perſona ſpūſſancti. ꝓpter hoc ꝙ nō poteſt exire in actuꝫ ꝓducendi ꝑſonam ſicut poteſt in patre et filio. Dicendū ꝙ non īmo ex ſumma ꝑfectiōe ip̄ius potentie eſt. qꝛ non poteſt exire in actum hmōi qꝛ non cōgrueret. Vnde Anſel̓. in monologion ait. Qui pōt quod ſibi nō ꝓdeſt ⁊ nō debꝫ: tan tomagis aduerſitas ⁊ ꝑuerſitas poſſunt in illū Sāctus ꝟo Tho. j. ꝑte. q. xlij. dicit. ꝙ ſicut ea dem eſſentia que in patre eſt paternitas: in filio eſt filiatio. ita eadem eſt potentia qua pater ge nerat ⁊ qua filius generat̉. Vnde verum eſt q quicqͥd pōt pr̄ pōt filius. Nō tn̄ ſequit̉ ꝙ poſſit generare. Nam generatio ſignificat relationem in diuinis. habet gͦ eandem potentiā quaꝫ pat̓: ſꝫ cū alia relatiōe: qꝛ pr̄ habet eam vt dās. Et hͦ ſignificat̉ cum d̓r pr̄ pōt generare: filius aūt ha bet eam vt accipiēs. ⁊ hoc ſignificat̉ cum dicit̉ poteſt generari. Idem dicendū eſt de ſpūſācto reſpectu pr̄is ⁊ filij. ¶ Quid ſit miſſio in diuinis. et quali ter ſpūſſanctus mittit̉ inuiſibiliter et viſibiliter. et de congruitate tꝑis quo ſpūſſanctus datus fuit apoſtolis in ſi gno viſibili. ¶ Capitulū. II. Ecundū myſte rium ꝯtemplaudū de ſpūſancto dici tur miſſionis. In quo tres cōſidera tiones faciemus. ¶ Prima dicit̉ quidditatis. ¶ Secunda qualitatis. ¶ Tertia temporalitatis. ¶ Prima ꝯſideratio d̓r quidditatis. vbi qͥd ſit miſſio in diuinis eſt aperiendum. Ad quod ita ait Riccardus in pͥmo di. xv. Miſſio eſt ꝑſōe emanantis vel emanationis ꝑſone ꝑ aliquid ſi bi appropriatum actu vel habitu manifeſtatio. Nam miſſio reſpectu miſſi duo habet ex ſuo in tellectu emanationē ⁊ manifeſtatiōem ꝑ effectū Unde Augꝰ. iiij. lib̓. de trini. inquit. Mitti eſt cognoſci eſſe ab alio. Et qꝛ pater a nullo iō nun qͣꝫ dicit̉ miſſus. Sed vt iſta clarius habeantur tria in hac ꝑte dubia ſunt aperienda. ¶ Primū vtrū ſit ponere miſſionem in diuinis ¶ Secundū vtrū miſſio ſit quid increatum vl̓ creatum. ¶ Tertium vtrū miſſio dicat̉ de deo ab eterno vel ex temꝑe vel vtro qͣꝫ modo. ¶ Ad pͥmum dubiū reſpondet ſcriptura ſancta Dicit̉ enim ad Gall̓. iiij. ca. Miſit deus filium ſuū. Et ibidem. Miſit deus ſpūm filij ſui ī cor da veſtra. Et Iohan. iij. c. Non em̄ miſit deus filiū ſuum in mundū vt iudicet mundū. Et. vj. ca. Miſit me viuens pater. Et. viij. c. Qui mi ſit me verax eſt. Et Iohā. xvj. c. Cum venerit aclitus quem ego mittam vobis. Ex qͥbus ⁊ ſimilibꝰ patet ꝙ filius miſſus eſt etiam ⁊ ſpiri tuſſanctus. Cōtra hoc qͥdam obijciūt. Prīo qꝛ qui mittit̉ ab aliquo diſcedit ab eo ⁊ ad aliquē locū de nouo vadit. ſꝫ in diuinis nō poteſt eſſe loci mutatio: cum deus ſit vbiqꝫ. ergo in diuīs nō poteſt eſſe miſſio. Secūdo om̄e qd̓ mittitur ſeꝑat̉ a mittente. ſꝫ in diuinis nō eſt ponere ſe parationē vnius ꝑſone ab alia: gͦ nec miſſionē. Tertio nihil ꝑtinens ad inferioritatem ⁊ ſuꝑi ritatem dicit̉ de vna perſona reſpectu alterius. Unde dicit Damaſcenus. Ꝙ filius ẜm ꝙ deu nō dicit̉ obediēs vel inobediēs patri: ſb̓iectoꝝ enim eſt hoc. Cum ergo ille qui mittit̉ inqͣꝫtum huius ſit inferior qͣꝫ ille qui mittit: ⁊ ille qui mit tit ſit ſuperior: non dicunt̉ hmōi nomina mitte re ⁊ mitti de vna ꝑſona reſpectu alteriꝰ. Ad ſol uenda huiuſmodi obiecta notandū eſt ẜm Bo nauenturā in pͥmo di. xv. Ꝙ miſſio in his infe rioribus habet reſpectum ad tria.ſ. ad pͥncipiū ad terminū ⁊ ad miſſum. Ad pͥncipium ſiue ad mittentem miſſio habet ſb̓ triplici habitudine comꝑari. videlicet vt ad dantem eſſe. ⁊ ſic mit titur radius a ſole. Vt ad dantem ꝟtutem: ſic mittit̉ iaculū a ꝓiectore. Et vt ad dantem iuriſ dictionē. ⁊ ſic mittit̉ nunciꝰ a p̄ceptore. Scd̓m omnē hanc comꝑatōꝫ eſt miſſio in diuinis: qꝛ ſpūſſanctus mittit̉ a patre ⁊ filio tanqͣꝫ habens eſſe ⁊ ꝟtutem ⁊ auctoritatē in operando in eis. Et ideo miſſio ẜm hunc reſpectum completiſſi me eſt in diuinis. Similiter ad terminū ſub ter tia habitudine comꝑat̉. Mittit̉ enim aliquid alicubi vbi videlicet quietat̉. vt lapis mittitur

deorſum. Mittit̉ etiam aliqͥd alicubi vt a quo habeat̉. ſicut aliqͥs mittit alicui donum. Mit titur inſuꝑ ad aliqͥd ꝙ oꝑetur. ⁊ ſic mittit̉ filius vel ſpūſſanctus vt alicubi inhabitandū. vt ali cubi ad poſſidendū vt donū ad aliqͥd.ſ. ad effe ctum ꝯferendū. Et ideo miſſio ꝑ comꝑatōꝫ ad terminū reperit̉ completiſſime in diuinis mul tomagis qͣꝫ in creaturis. Si autē loquamur de miſſiōe in comꝑatōe ad miſſum. ſic in his infe rioribꝰ ponit triplicem cōditōꝫ imꝑfectionis.ſ. ſeꝑationem. ſb̓iectiōꝫ ⁊ mutatiōꝫ. que quidem non ſunt in diuinis. Eſt tn̄ aliqͥd ꝑfectionis ib iſtis correſpōdēs. Et ratio huiꝰ ptꝫ ſic. In iſt inferioribꝰ ſeꝑatur miſſus a mittente: nam cun mitto aliquem romam qꝛ roma diſtat a me. ille quem mitto ſeꝑatur a me. In diuinis ꝟo qui deꝰ mittens eſt vbiqꝫ nulla eſt diſtātia. iō null ſeꝑatio. loco tn̄ huiuſ eſt miſſi a mittēte egreſſio ſiue emanatio. Similit̓ in his inferioribus eſt ī miſſo ſb̓iectio ꝓpter differentiam mittentis ac miſſum: qꝛ miſſus differta mittente in ſb̓ſtātia. Sed in diuinis nō eſt ſb̓alis differentia. Et id̓o oīa ſunt eqͣlis nobilitatis in miſſo ⁊ mittēte Sic etiā in his inferioribꝰ eſt in miſſo mutatio ꝓpt̓ diſtantiaꝫ miſſi a termino. Quia ꝟo in diuinis miſſus nulli loco abeſt. ideo non eſt ibi mutatio ſꝫ alicuius effectus de nouo ꝓductio. hͦ Bona. Sanctus ꝟo Tho. j. ꝑte. q. xliij. eandem ſent. tiaꝫ ꝯfirmās vt aſſerit: ꝙ in ratiōe miſſiōis duo important̉. quoꝝ vnū eſt habitudo miſſi ad eū a quo mittit̉. Aliud eſt habitudo miſſi ad ter minū ad quem mittit̉. Per hoc autē ꝙ aliquis mittit̉ oſtendit̉ ꝓceſſio q̄dam miſſi a mittente vel ẜm imperiū. ſicut dn̄s mittit ẜuū. vl̓ ẜm cō ſiliariū. vt ſi ꝯſiliarius dicat̉ mittere regem ac bellandū. Uel ẜm originem: vt ſi dicat̉ ꝙ flos mittit̉ ab arbore. Oſtēdit̉ etiā habitudo termi ni ad quē mittit̉. vt aliquo mō ibi eſſe incipiat. vel qꝛ pͥus ibi omnino non erat quo mittit̉. Ul ncidit ibi aliquo modo eſſe quo pͥus nō erat Miſſio gͦ diuine ꝑſone ꝯuenire pōt ẜm ꝙ īpo tat ex vna ꝑte ꝓceſſionem originis a mittente Et ẜm ꝙ importat ex alia parte nouum modū exiſtendi in aliquo. Sicut filius dicit̉ eſſe mi ſus a patre in mūdum ẜm ꝙ incipit eſſe in mur do viſibiliter ꝑ carnem aſſumptam. ⁊ tn̄ antea in mundo erat. vt dicit̉ Iohānis.j. c. Non po nitur ergo miſſio in diuinis que fit ẜm motū lo calem. Quare nec ibi eſt ſeꝑatio: ſꝫ ſola diſtīctio eiginis. Neqꝫ pōt eſſe minoratio cuꝫ non ſita pͥncipio mittente. aut ẜm imperiū aūt ẜm conſi ſſum. qꝛ imperās eſt maior ⁊ ꝯſiliās ſapientior. xt vt p̄dictū eſt miſſio illa nō importat niſi pro ceſſionē originis q̄ eſt ẜm eqͣlitatem. Scd̓m du bium fuit vtrū miſſio ſit qͥd creatū vl̓ increatū Ad qd̓ rn̄det Alexander in.j. ſumme. Ꝙ miſſio ſiue dicat̉ actiue de pr̄e reſpectu filij. ſiue de pa tre ⁊ filio reſpectu ſpūſſancti. Siue dicat̉ paſſi ue de filio vel ſpūſancto eſt qͥd increatū. ⁊ idem qd̓ deꝰ. nam ꝓceſſio ſpūſſancti ē ip̄e ſpūſſanctꝰ ꝓcedens. ⁊ ſanctificatio ſpūſſancti eſt ip̄e ſpūſ ſanctꝰ ſanctificās. Sꝫ miſſio ſpūſſctī eſt eius ꝓ ceſſio a pr̄e et filio ad ſanctificandū creaturam: vtrūqꝫ aūt eſt qͥd increatū qd̓ eſt ſpūſſanctus: gͦ miſſio qͣ ſpūſſanctꝰ eſt miſſus eſt quid increatu Et eadem ratiōe miſſio qua filius mittit̉: ⁊ qua pater mittit. Tertiū dubiū fuit vtruꝫ miſſio di catur de deo ex temꝑe vel ab eterno? Et rn̄dent doctores theologi ꝙ d̓r ex temꝑe. Uerūtn̄ alex ander in.j. ſumme dicit ꝙ in miſſione duo ſunt. Eſt em̄ ibi pͥncipale ſignificatū qd̓ eſt qͥd increa tum. Et eſt ibi aliqd̓ cōnotatū.ſ. effectꝰ in rōna li creatura quod eſt quid creatum. Naꝫ miſſio eſt ꝓceſſio alicuius ꝑſone manifeſtata in crea tura: vel manifeſtatio ꝓceſſiōis eterne facta raꝫ tionali creature. rōne ergo cōnotati quod tꝑa le eſt d̓r miſſio temꝑalis. Sed ſanctus Tho. in pͥma ꝑte vbi sͣ dicit ꝙ in his que important ori ginem diuinaꝝ ꝑſonarū eſt q̄dam dr̄a attēden da. Quedā em̄ in ſua ſignificatōe important ſo lam habitudinem ad pͥncipium. vt ꝓceſſio ⁊ ex itus. Quedā ꝟo cū habitudine ad pͥncipiuꝫ de termināt ꝓceſſionis terminū. Quorū q̇dam de terminant terminum eternuꝫ: ſicut generatio ⁊ ſpiratio. nam generatio eſt ꝓceſſio diuīe ꝑſone ī naturam diuinā. Et ſpiratio paſſiue accepta ī portat ꝓceſſionē amoris ſb̓ſiſtentis. Quedam ꝟo cū habitudine ad pͥncipiū important termi num tꝑalem. ſicut miſſio ⁊ datio. Mittit̉ enim aliqͥd ad hoc vt in aliquo ſit: et dat̉ ad hͦ vt ha beatur. Perſonā aūt diuinaꝫ haberi ab aliqua creatura vel eſſe nouo modo exiſtendi in ea eſt quoddā tꝑale. Un̄ miſſio ⁊ datio in diuīs dicū tur tꝑaliter tm̄. Gęneratio autem ⁊ ſpiratio ſo lum ab eterno. Proceſſio aūt ⁊ exitus dicūtur in diuinis eternaliter ⁊ temꝑaliter. Nam filius ab eterno ꝓceſſit vt ſit deus. tꝑaliter aūt vt ſit hō ẜm omiſſionem viſibilem. vel vt ſit in hoīe ẜm miſſionem inuiſibilem. De tempore die ⁊ hora miſſionis ſpūſſancti. ¶ Secūda ꝯſideratio de miſſione ſpūſſancti di citur tꝑalitatis. In qua quo temꝑe miſſus fuit apoſtol̓ ponderare debemꝰ. Nam qͥnquageſi ma die poſt xp̄i reſurrectōꝫ myſteriū iſtud fuit celebratū. Et hoc qͥdem cōgrue factum eſſe cō ſtat. Tū qꝛ in veteri teſtamēto ſic fuerat figura tum: dū qͥnqͣgeſima die poſtqͣꝫ moyſes eduxe rat filios iſrael de egypto: deſcendit deꝰ in igne in monte ſynai. Sic ⁊ qͥnquageſima die poſtqͣꝫ xp̄s traxerat pr̄es de inferis: deſcendit ſpirituſ

ſanctꝰ in linguis igneis. Tū etiā vt q̄ in lubileo bn̄ficia ppl̓s accipiebat data fuiſſe ml̓to copioſi ora in xp̄m crendentibꝰ a ſpūſctō noſcant̉. Vt em̄ colligit̉ ex. xxv. c. Leui. numero qͥnquage nario annorū in iubileo debita remittebantur. Ita ſpūſſancti gr̄a in apl̓os deſcendētis penitē tibus peccata ⁊ debita remittunt̉. Sil̓r ī illo iu bileo ẜui donabant̉ libertati Ita nūc ſpūſſctūs liberat a ẜuitute diaboli in ſpem gl̓e filioruꝫ dei Adhuc in illo iubileo recuꝑabantur heredita tes amiſſe. Sic ſpūſſanctꝰ eſt pignꝰ hereditatis nr̄e. Venit etiā ſpūſſanctus in die dn̄ica: vt eſſꝫ dies renouatōis q̄ fuerat ⁊ creatōis. Dn̄ica nā qꝫ die creatus eſt mūdus Hora adhuc qͣ ſpūſſā ctus in apl̓os deſcendit fuit tertia. vt ptꝫ ex au ctoritate eccleſie q̄ cantat in hymno. Duꝫ hora cunctis tertia repente mūdus intonat: orātibꝰ apoſtol̓ deum veniſſe nūciat. Idip̄m hr̄ ex ver bo Petri Act̉. ij. c. Fuit aūt iſta hora ꝯueniēs Tum qꝛ ſpūſſanctꝰ eſt tertia in trinitate ꝑſona. Tum qꝛ pͥmi parentes dicunt̉ in hora tertia ꝑ didiſſe gr̄am. vt ponit̉ in cōpendio theologie l bro. j. vn̄ ꝯueniens fuit ꝙ eadem hora apoſtol̓ redderet̉. Tum etiam vt inſinuet̉ ꝙ in tertio tē pore gr̄a dei copioſe in mundū effuſa eſt. Nam genus humanū ſb̓ triplici ſtatu decurrere pon tur a doctoribꝰ. Primꝰ legis naͣe ab Adaꝫ vſe ad Moyſen. Scd̓s fuit legis ſcripte: a moyſe vſqꝫ ad xp̄m. Tertius legis gr̄e: a xp̄o vſqꝫ ac̄ completū numeꝝ electorum. ¶ Tertia ꝯſidere tio de miſſione ſpūſſancti d̓r qͣlitatis. Duplex ē miſſio ſpūſſancti. vna inuiſibilis q̄ mittit̉ in mē tem ad ſanctificandū creaturaꝫ. ⁊ iſta miſſio fi ad inhabitatōꝫ creature rōnalis. Alia ē miſſio viſibilis ſicut apparuit ſuꝑ xp̄m in columbe ſpe cie. ⁊ ſuꝑ apl̓os in linguis igneis. Qui ſpm̄ſan ctum inuiſibiliter hr̄e cupit opus eſt vt ſe ꝯfor met apoſtolis: in qͥbus ſeptem ꝯditōnes deſcri bunt̉ fuiſſe. Prima ꝯditio fuit qꝛ erant animo qͥeti. Et hoc eſt qd̓ d̓r Actuū. ij. ca. Dū comple rentur dies penthecoſtes.i. dies requietionis. Illud em̄ feſtum erat ad reqͥem deputatuꝫ. Iō dixit deus ꝑ Eſa. c. lx. Suꝑ quem reqͥeſcet ſpi ritus meꝰ niſi ſuꝑ humilem ⁊ qͥetū. Scd̓o erāt apoſtoli dilectiōe vniti. qd̓ notat̉ cum d̓r. Erāt omēs parit̓. Erat qͥdem eis cor vnū ⁊ aīa vna. Sicut em̄ ſpūs hoīs non viuificat mēbra cor poris niſi vnita. ſic nec ſpūſſanctus mēbra ſpūa lia. Tertio erant apoſtoli loco ſecreti. de hoc ſb̓ ditur. In eodē loco.ſ. in cenaculo. Quarto erāt or̄oe aſſidui. ideo ſb̓dit̉. Erant ꝑſeuerātes vna nimiter in oratiōe. de illis cantat eccleſia. Oran tibus apoſtol̓ deum veniſſe nunciat. Quinto erāt humilitate p̄diti ex eo ꝙ ſcribit̉ qꝛ erant ſe dentes.i. humiles. Sexto erant pace coniuncti qꝛ erant in hierl̓m: que interp̄tatur viſio pacis. Septīo erant ꝯtemplatiōe erecti ꝑ hoc ꝙ dicit̉ qꝛ receperūt ſpūmſanctum in ſuꝑiori cenaculo. Qualit̓ aūt miſſio illa viſibilis in apl̓os fuerit completa declarat̉ Actuū. ij. c. vbi dicitur. Fa ctus eſt repēte de celo ſonus tanqͣꝫ aduenientis ſpūs vehemētisⁱ ⁊ repleuit totā domū vbi erāt ſedentes. Nico. de li. ſedētes.i. manētes eo mō quo d̓r in Deut̓. ca. j. Sediſtis in cades barne multo tꝑe.i. māſiſtis. Naꝫ apl̓i tunc erāt ī or̄oe q̄ non fit ſedendo ſꝫ magis flectēdo genua vl̓ ſtā do. Inſuꝑ Lu. vl. xp̄s dixerat eis. Sedete ī ci uitate.i. manete quouſqꝫ induamī ꝟtute ex al to. Et apparuerūt ill̓ diſꝑtite lingue tanqͣꝫ ignis ſeditqꝫ ſupra ſingulos eoꝝ: ⁊ repleti ſunt omēs ſpūſancto. Sꝫ poſſet aliqͥs q̄rere an apl̓i an̄ iſtā diem acceperāt ſpūmſctm̄: Et rn̄dent doctores ꝙ ſic: ſꝫ non in tanta copia. Cū em̄ fuerūt voca ti ad xp̄i ſeq̄lam ⁊ apoſtolatū receperūt ſpm̄ſan ctum ad ꝓpͥam iuſtificatōꝫ ⁊ ꝑſonalem ꝑfectōꝫ Qn̄ aūt miſit eos ad p̄dicandū an̄ ſuā paſſionē tunc receperūt ſpūmſctm̄ ad infirmoꝝ curatōꝫ: ⁊ miraculoꝝ oꝑatōꝫ. Dedit nāqꝫ p̄tatem ill̓ cū randi languores: eijciēdi demones. Sicut ptꝫ Mat. x. ca. Sꝫ qn̄ inſufflauit ⁊ dixit eis. Acci pite ſpūmſctm̄. tūc receperūt eū ad peccatorum remiſſionē ⁊ ſacramentoꝝ miniſtratiōeꝫ. Et vt refert Augꝰ. iiij. lib̓. de trini. Flatus ille corpo reus ſb̓ſtantia ſpūſſancti non fuit: ſꝫ demonſtra tio ꝑ congruā ſignificatōꝫ non tm̄ a patre: ſꝫ a fi lio ꝓcedere ſpūmſanctū. Et ſpūſſanctus ibi nō accipit̉ ꝓut eſt tertia in trinitate ꝑſona: ſꝫ ꝓ do nō ſpūſſancti. vt ſit ſenſus. Accipite ſpm̄ſanctū id eſt donū ſpūſſancti. ꝓut exponit Philippus de monte calerio in euangelio Iohannis. Iſta ꝟo die apl̓i receperūt ſpūmſanctū ad habēdam intelligentiā ſcripturaꝝ. vt declarabimus in ſe quenti myſterio. ⁊ noticiam omniū linguaꝝ ad audaciā ⁊ fortitudinem: ad omniū meritorum plenitudinem. ad p̄dicatōꝫ euāgelij. ad tollera tionē martyrij: ad ꝯuerſionem ppl̓oꝝ ⁊ coruſca tionem miraculorū. Ergo repleti ſunt nō ſolum plenitudīe ſufficientie: ſꝫ etiaꝫ plenitudine redū dantie. ¶ Ꝙ apoſtoli faciēte ſpūſancto loque bantur varijs linguis. et acceperunt ſcientiā diuinarū rerum atqꝫ forteſ fa cti fuerūt vt non timerent cruciatꝰ ne ¶ Ca. III. qꝫ mortem Ertiū myſteriū ꝯtemplandū de ſpūſctō d̓r oꝑatiōis. Int̓ cetera qͥppe ſtupenda q̄ in apl̓is eſt oꝑatus ſunt p̄cipua ⁊ ſingulariſſima tria.

¶ Primum fuit locutio. ¶ Secūdum illuſtratio. ¶ Tertiū fortificatio. ¶ Primū opus mirabile fuit locutio. nam ſta tim fecit illos loqui idiomata omniū gentium q̄ tn̄ antea non didecerāt. Et licet qͥdaꝫ dicere vo luerūt: ꝙ apoſtoli lingua ꝓpͥa loquētes intelli gebant̉ ab audientibꝰ ac ſi eorū idiomata ꝓfer rent. Tn̄ verior eſt ſentētia illorū qͥ tenēt ꝙ ipſi apoſtoli varia linguaꝝ genera ꝑ ſpūmſctm̄ di dicerūt. Vnde eccl̓a de ip̄is cātat. Linguis lo quunt̉ omniuꝫ turbe pauent gentilium: muſto madere deputant quos ſpiritus repleuerat. Et Actuū. ij. ca. ſcribit̉. Ceperunt loqui varijs lin guis ꝓut ſpūſſanctus dabat eloqui illis. Erāt aūt in hierl̓m habitantes iudei viri religioſi.i. cultu diuino deuoti. ẜm Nicolaū de li. ex omī natione que ſub celo eſt: qui ꝯuenerāt in hierl̓m ratione feſti. Nam iudei captiuati ꝑ Salmana ſar regem aſſiriorū non redierūt in iudeam. Si militer captiuati ꝑ regem chaldeorū non redie runt omēs. qͣꝫuis haberēt licentiaꝫ redeundi: ſ remanſerūt multi amore filiorū quos genuerāt ibi ⁊ poſſeſſionum quas acqͥſierant. Multi ad huc captiuati ꝑ Anthiochū regem grecorum ⁊ diuerſis gentibus venditi remanſerūt. Verūta men aliqui eorū magis deuoti ꝓpter reueren tiaꝫ templi aliqn̄ in hierl̓m maxime in ſolennita tibus magnis quaꝝ vna erat ſolennitas pēthę coſtes. Et dicit̉ penthecoſtes a pentha quod ē qͥnqꝫ ⁊ coſte qd̓ eſt decem. Quinqͣgeſima nāqꝫ die a paſcha celeberrima erat apud iudeos ī me moriam bn̄ficij legis date: que fuit data in mon te ſynai quinquageſima die. vt ſuperiꝰ tactum eſt. poſtqͣꝫ filij iſrael egreſſi ſunt de egypto. Fa cta igit̉ hac voce.ſ. ſpūs vehementis vel venti vel tonitrui que ab alijs audita fuit: vel apl̓oꝝ ⁊ aliorū cum eis exiſtentium deū voce magͣ lau dantium qͥ pͥus timore ducti non audebant lo qui: cōuenit multitudo ⁊ mente ꝯfuſa eſt.i. ſtu pefacta: quoniā audiebat vnuſqͥſqꝫ linguā ſua illos loquētes. dicebāt aūt cū admiratiōe. Nō ne ecce omnes iſti qui loquunt̉ galiiei ſunt? Et quomō nos audiuimus vnuſquiſqꝫ lingua no ſtra in qua nati ſumus. Parthi ⁊ Medi ⁊ Hę ſamiteꝫ ⁊ qui habitāt meſopotamiam Iudeam ⁊ Capadociam Pontum ⁊ Aſiam. Frigiam ⁊ Pamphiliā. Egyptum ⁊ ꝑtes libie: q̄ eſt circa tinerem ⁊ aduene romani. Et dicunt̉ hic roma ſi aduene potius qͣꝫ alij. tum quia a remotiori bus ꝑtibus venerūt: tum qꝛ mare tranſierant̉. Iudei qͣꝫ ⁊ proſeliti. id eſt ꝯuerſi de gentilitate ad iudaiſmū. Cretes ⁊ Arabes audiuimus eoſ ſoquētes noſtris līguis magnalia dei. Alij au tem irridētes dicebat. qꝛ muſto pleni ſunt. ꝓ qͥ bus cantat eccl̓a. Muſto madere deputant qͦs ſpūs repleuerat. Tn̄ Petrus veritatem rei per ſcripturas declarauit. Et illa die appoſite ſunt. id ē baptizate ⁊ ad numerū fideliū ꝯgregate aīe circiter tria milia. Secundū opus mirabile qd̓ ſpūſſāctus in apoſtol̓ fuit oꝑatus dicit̉ illuſtra tio. Nam intellectū eorū illuminauit. vt de diui nis q̄ ad ſalutē ſunt neceſſaria nihil penitꝰ igno rarēt. Hoc ꝓmiſerat eis xp̄s cū dixit Ioh̓. xiiij ca. Paraclitus aūt ſpūſſanctꝰ quē mittet pr̄ in noīe meo ille vos docebit oīa ⁊ ſuggeret vobis oīa quecūqꝫ dixero vobis. Et. xvj. c. Cum ve nerit ille ſpūs veritatis docebit vos oēm veri tatem. Et Lu. xxj. c. Ego dabo vobis os et ſa pientiā cui nō poterūt ꝯͣdicere aduerſarij veſtri Res eſt ꝓfecto ſtupenda ꝙ tam celeriter abſqꝫ doctore ſpūſſancti ſola p̄ſentia noticiam apoſto li pleniſſimā acceperūt de oībꝰ que a Moyſe ⁊ ꝓphetis fuerāt conſcripta. Hinc Hieronymuſ ad Paulinū ait. Phariſei ſtupent in doctrina dn̄i ⁊ mirant̉ in Petro ⁊ Iohāne quomō legē ſciant cum lr̄as non didicerint. Quicquid eniꝫ alijs exercitatio ⁊ quotidiana in lege dn̄i medi tatio tribuere ſolet: illis ſpūſſanctuſ ſuggerebat ⁊ erant(iuxta qd̓ ſcriptum eſt) docibiles deo Quinīmo de ſecretis diuinis magis fuer̄t illu minati qͣꝫ ꝓphete veteris teſtamenti. ⁊ ī maiori plenitudine gr̄am ſpūſſancti receperūt: atqꝫ do num ꝓphetandi excellentius habuerūt. Ꝙ aūt apl̓i ꝓphetie munere fuerūt p̄diti. ptꝫ Actuuꝫ ij. c. v. c. vj. c. xj. c. xiij. c. xxvij. c. Tanta autem fuit in illis vis doctrine ꝙ in omēs gentes ⁊ na tiones mūdi ꝑ eos lux veritatis effulſit. Tertiū opus mirabile qd̓ ſpūſſanctus oꝑatꝰ eſt in apo ſtolis dicit̉ fortificatio. qꝛ corda eoꝝ adeo forti ficauit: vt nullo timore: nll̓o terrore: nullaqꝫ cō minatione a xp̄i p̄dicatione retardarent̉. Id̓o in ẜmone qui legitur in officio apoſtoloꝝ Gre gorius ait. Scriptū eſt ſpūs domini ornauit ce los. ornamenta em̄ celorū ſunt ꝟtutes p̄dican tium. Que videlicet ornamenta Paulus enu merat dicēs. Alij datur ꝑ ſpūm ẜmo ſapientie. Alij ẜmo ſcientie ẜm eundem ſpūm. Alij fides ī eodem ſpū. Alij gratia ſanitatum in vno ſpiritu Et infra. Quot ſunt bona p̄dicantiū tot ſunt or namenta celoꝝ. Hinc rurſus ſcriptum eſt. Ver bo domī celi firmati ſunt ⁊ ſpū oris eius omnis ꝟtus eorū. Verbū em̄ dn̄i eſt filius pr̄is. Sed eoſdem celos videlicet ſanctos apl̓os vt tota ſi mul trinitas oſtendat̉ operata repēte de ſancti ſpūs diuinitate adiungitur. Et ſpiritu oris eiuſ omnis ꝟtus eorū. Celorū igit̉ virtus de ſpiri tu ſumpta eſt. qꝛ mūdi huiꝰ poteſtatibꝰ ꝯtraire non p̄ſumorent: niſi eos ſancti ſpiritus fortitu do ſolidaſſet. Quales nanqꝫ doctores ſctē eccl̓e

an̄ aduentū huius ſpūs fuerint ſcimꝰ: ⁊ poſt ad uentum illius cuius fortitudinis facti ſunt con ſpicimꝰ. Certe ip̄e paſtor eccl̓e Petrus qͣꝫte de bilitatis qͣꝫteqꝫ formidinis an̄ aduentuꝫ huius ſpūs fuerit ancilla oſtiaria reqͥſita dicat. Una em̄ mulieris voce ꝑcuſſus dum mori timuit vi tam negauit. Et tunc Petrus negauit in terra: cum latro confitebat̉ in cruce. Sed vir iſte tan te formidinis qualis poſt aduentū ſpūs exiſtat audiamus. Fit ꝯuētus magiſtratuū atqꝫ ſenio rum: ceſis denunciat̉ apoſtol̓ ne in nomīe Ie ſu loqui debeāt. Petrus magna auctoritate re ſpondit. Obedire oportet deo magis qͣꝫ hoībꝰ Et rurſum. Si in cōſpectu dn̄i iuſtum eſt vos potius audire qͣꝫ deū: iudicate: libens btūs an dreas ſuis ꝑſecutoribus reſpōdit. Tanto enim ero regi meo acceptior qͣꝫto ꝓ eius noīe fuero ꝑ manens in tormētis ꝯſtantior Nō em̄ poſſumꝰ q̄ audiuimus ⁊ vidimꝰ non loqͥ. Et illi qͥdē ibāt gaudentes a cōſpectu ꝯſilij qm̄ digni habiti ſūt ꝓ nomīe Ieſu contumeliā pati. hͨ ille. Securꝰ ⁊ gaudens ad crucem ꝓperauit Petrꝰ. ita ⁊ fra ter eius Andreas. qꝛ ſpūſſanctꝰ erat in eis Sic ⁊ apoſtoli ceteri mortem violentā letant̓ tuler̄t qꝛ ſpūſſanctꝰ omnem ab eis timorem eiecerat. Nec tm̄ apoſtol̓ hͦ fortitudo ſuꝑnaturaliter tri buta eſt. Quīimo ⁊ ſanctis vt ſic dicaꝫ innume ris: confeſſoribꝰ: ꝟginibus ⁊ martyribꝰ Quiſ nam fecit tꝑalium bonorū ꝯtemptores eos qui xp̄m nudū nudi ſecuti ſunt niſi ſpūſſāctꝰ? Quis habitare fecit in ſolitudine in ſpeluncis amicos dei vigilātes orantes. ⁊ carnem duriſſimis ieiu nijs diſciplinis ⁊ ꝟberibus affligētes: niſi ſpūſ ſanctꝰ? Quis deniqꝫ fecit martyres aīo intrepi do tot illata tormenta et exqͥſitiſſima cruciatuū genera p̄peti: niſi ſpūſſāctꝰ? Ubi admirari plu rimū ſil̓ ⁊ in fide cōſolidari debemus dū ſupra dicta omīa in ſexu fragili mulieꝝ inueniri ꝯſpi cimus. O vere ſtupenda ꝟtus ſpūſſancti qͥ tot hoīes ſupra hoīes eleuauit. O gr̄a dei electꝭ co pioſiſſime diſpenſata q̄ terrenos hoīes celeſtes effecit O fons indeficiens bonitatis dei ad quē cuncti mortales confugere ſecuri debent. qͦniaꝫ vt inqͥt Cipͥanus in epl̓a ad Donatū. Profluēſ largiter ſpūs nullis finibus p̄mit̉. nec vllis co hercentibꝰ clauſtris intra certa metaruꝫ ſpacia refrenat̉. Manat iugit̓: exuberat affluent̓. no ſtrum tm̄ pectus ſitiat ⁊ pateat. Quantuꝫ illuc fidei capacis afferimꝰ tantū inde gr̄e inundātis haurimus. hͨ ille. Supplici corde igitur poſtule mus vt pijſſimꝰ deus ſpūſancto ſuo repleat cor da noſtra. Qui ſit bn̄dictus in ſecula ſeculorū. Amen. ¶ Sermo vigeſimuſprimus de beati tudine ſanctorū in quo confutat̉ fatu itas hominū mundanorū qui nō cre dunt aliquid de vita futura. Erces veſtra co pioſa eſt in celis. Verba ſunt redem ptoris noſtri originalit̓ Mat. v. c. Tanta eſt quorūdam ſtulticia vt arbitrēt̉ nul la eſſe bona p̄ter ea que in p̄ſenti vita a pijſſimo deo vſibus humanis ꝯcedunt̉. Nil credūt: nil cogitant. Nihil deniqꝫ ſperāt de futura celeſtis regni hereditate. Somnū putant īmo fictioneꝫ ⁊ fabulam quicqͥd ẜm omnem veritatē de ſan ctorum beatitudine ꝓclamat̉. Hi omnē diligē tiam adhibēt: vt corporeis ſenſibus in ſuis de lectationibꝰ voluptuoſis ſatiſfiat. Animaꝫ ꝟo ꝟtutibus honeſtiſqꝫ moribus inſtruere ⁊ negli gunt ⁊ ꝯtemnūt. Propterea equum eſſe cenſui ſi in p̄ſenti ẜmone de beatitudine verba fecero. Nam illā cuncti deſiderare debēt: q̄ merito pre ponenda eſt omībus que ab homīe p̄cio habe ri ſolent. de hac qͥlibet iuſtus atqꝫ fidelis aſſerit illud Sap̄. c. vij. Prepoſui illā regnis ⁊ ſedib ⁊ diuitias nihil eſſe dixi in comꝑatiōe illiꝰ: nec comꝑaui illi lapidem p̄cioſum: qm̄ omne aurū in comꝑatiōe illius harena eſt exigua: ⁊ tāqͣꝫ lu tum extimabit̉ argentū in conſpectu illiꝰ. Suꝑ ſalutem ⁊ ſpeciem dilexi eam: ⁊ ꝓpoſui pro luce habere illam. qm̄ inextinguibile eſt lumē illius venerūt aūt mihi omīa bona parit̓ cū illa. Ut igit̉ diſponamus ea que tractaturi ſumꝰ ordine debito: beatitudiniſqꝫ laudes mirificentiſſimaſ cōplectamur que copioſa merces a nr̄o ſaluato re merito nuncupat̉: de ip̄a tria myſteria pͥnci palia ꝓponemus ꝯtemplanda. ¶ Primū dicit̉ beatitudinis deſideriū. ¶ Scd̓m beatitudinis ſb̓iectum. ¶ Tertiū beatitudinis obiectū. ¶ Ꝙ beatitudo eſt bonum quod cūcti deſiderare debent. ¶ Ca. I. Rimum myſte rium contemplanduꝫ d̓r beatitudīs deſideriū. in quo inducenda eſt cun ctorum mens vt ad beatitudinē dirigāt cordis affectum: illāqꝫ viribus totis conētur adipiſci Nam ⁊ de hoc ita pulchre loquit̉ Seneca ad Lucillū. Ad ſummū inqͥt bonū ⁊ ꝓpoſitum to tius vite tue reſpice. Illi enim ꝯſentire debꝫ qͥd quid agimus. ideo peccamus qꝛ de ꝑtibus vi te omēs deliberamus. de tota ꝟo nemo deſide rat. Errant cōſilia noſtra qꝛ non habēt qͦ diri gantur. Ignoranti quem portū petat: nullus ſi nus certus eſt. hec ille. Sed vt ꝑs iſta lucidior fiat opus eſt vt ad tria dubia reſpondeauius.

Primū vtrū homī cōueniat agere ꝓpter fineꝫ. Scd̓m vtrū finis humane vite ſit beatitudo. Tertiū vtrū beatitudo ſit bonum deſiderabl̓e. ¶ Ad pͥmum dubiū reſpondet ſanctus Tho. pͥ ma ſcd̓e. q. j. ꝙ actionū que ab hoīe agunt̉: ille ſole ꝓpͥe dicunt̉ humane que ſunt ꝓpͥe hoīs in qͣtum eſt hō. differt aūt hō ab alijs irrationali bus creaturis in hoc ꝙ eſt dn̄s ſuoꝝ actuū qd̓ ſit prationem ⁊ voluntatem. Ille itaqꝫ actiōes ꝓprie humane dicunt̉ que ex volūtate delibe rata ꝓcedunt. Alie ꝟo non ꝓprie humane ſunt ſicut dum mouet pedem: vel fricat barbaꝫ alijs intentus ⁊ ſimilia: licet ſint homīs iſte actiōes ſcd̓e non ſunt ꝓpter finem ex qͥbus hō nec mere ri poteſt nec demereri. Sed pͥme actōes ad finē ſunt dirigende. Inquit nanqꝫ ph̓s in. ij. phiſi. Finis eſt pͥncipium in oꝑabilibus ab hoīe. Et in. ij. ethi. aſſerit. Fine omēs operant̉. Et iteꝝ ī ij. phiſi. Non ſolū intellectus ſꝫ natura agit pro pter finem. Et in. ij. Methaphiſice. Qui infi. nitum faciūt auferūt naturam boni. Cū itaqꝫ fi nis ſit qͥ mouet agentem ⁊ licet in executione ſit poſterior: tamen pͥor eſt in intentiōe agentis: et habet ratōꝫ cauſe: ꝓpterea ad hoīem ſpectat vt agat ꝓpter finem. Ad ſcd̓m dubiuꝫ rn̄det Ric cardus in. iiij. di. xlix. ꝙ vltimus finis humane vite eſt beatitudo. vt ait Augꝰ. li. viij. de ciui. dei. Finis boni appellat̉ quo quiſqꝫ cum ꝑuene rit beatus eſt. Et idē li. xix. de ciui. dei. Illud ē finis boni ꝓpt̓ qd̓ appetēda ſunt cetera. ip̄m aūt ꝓpt̓ ſeip̄m. Et. xxij. li. de ciui. dei Finis inquit nr̄ eſt ꝑuenire ad illud regnū cuiꝰ nullꝰ finis eſt Et apl̓us ad Roma. vj. Habetis fructū veſtꝝ in ſanctificatiōe: finem ꝟo vitam eternam. S hic orit̉ difficultas quoniā cum beatitudo ſit in ip̄o deo. ⁊ beatitudo eſt finis humane vite etiā erit finis omniū creaturarū. Nam vt inqͥt Dio nyſius in libro de diuinis nominibus. Deꝰ cō uertit omnia ad ſeip̄m tanqͣꝫ ad vltimum finem Ad qd̓ dicit Tho. pͥma ẜe. q. j. ꝙ ſicut colligit̉ ex dictis Ariſto. ij. phiſicoꝝ. et. v̓. methaphi. Finis dicit̉ duplicit̓.ſ. vel eius terminꝰ in quo id eſt ip̄a res in qua ratio boni inuenit̉ vl̓ vſus ſiue adeptio illius rei. Sicut ſi dicamꝰ ꝙ motꝰ corporis guis finis eſt vel locus inferior vt res vel hoc qd̓ eſt eſſe in loco inferiori vt vſus. Et finis auari eſt vl̓ pecunia vt res. vl̓ poſſeſſio pe cunie vt vſus. Si ergo loquamur de vltimo fi ne hoīs qͣꝫtum ad ip̄am rem que eſt finis. Sic ī vltimo fine hoīs oīa creata ꝯueniunt: qꝛ deꝰ eſt vitimus finis hoīs ⁊ omniū aliarū rerū. Si au tem loquamur de vltimo fine hoīs qͣꝫtū ad con ſecutionē finis. Sic in fine hoīs nō cōmunicāt creature irrationales. Naꝫ ⁊ homo et alie crea ture rōnales conſequunt̉ vltimū finē cognoſcē do ⁊ amando deū: qd̓ non cōpetit alijs creatu ris que adipiſcunt̉ vltimū finē inqͣꝫtum parti cipant aliquam ſimilitudinem dei ẜm ꝙ ſunt vl viuunt vel etiam cognoſcunt ẜm inſtinctuꝫ na ture: licꝫ non ꝑ rōeꝫ vel intellectum. Ideo ma giſter pͥma di. ij. dicit. Fecit deus creaturaꝫ ra tionalem vt ſummū bonū intelligeret: intelligē do amaret: amādo poſſideret: ⁊ poſſidēdo fru eretur. Quare vt Auguſtinus docet in li. lxxx. iij. q. Non cadit in aliqua rōne carentia vt btā ſint. ¶ Tertiū dubium fuit vtrū btītudo ſit bo num deſiderabile. Et poſſet qͥs arguere ꝙ non nam nullū bonū incognitum eſt deſiderabile. hͦ ptꝫ. Quia bonū apprehēſum eſt obiectū appeti tus: vt inqͥt Ariſto. in. iij. de aīa. Iō Augꝰ. li. x. de trini. c. j. ait. Firmiſſime nouimus amari: niſi nota non poſſe. Sꝫ beatitudo eſt bonū inco gnitum. gͦ nō eſt bonum deſiderabile. Philoſo phi qͥdem multo ſubtiliter elaborarūt vt de bea titudine ac ſummo bono cognitionē inuenirēt. Et vt Lactantius ſcribit in pͥncipio pͥmi lib̓. di uinarū inſtitutionum. Neqꝫ adepti ſunt quod volebant ⁊ operā ſimul atqꝫ induſtriam ꝑdide runt. hoc ideo dixit. quia vt recitat Auguſtinꝰ li. xix. de ciui. dei. Marcus varro notauit du centas octogintaocto falſas opiniones de bea titudine: qͣs ph̓i ſuo ingenio adinuenerūt. Au guſtinꝰ etiā in. xiij. de tri. aſſerit qͦſdaꝫ poſuiſſe btītudinem in voluptate corꝑis: qͦſdam ī volu ptate animi. qͦſdam in alijs rebus puta in diui tijs vel honoribus ⁊ hmōi. vt etiā ſcribit Ari ſto. in. j. ethicoꝝ. De his ad hoc ita loquit̉ La ctantius li. iij. diuinaꝝ inſtitu. Epicurus ſum mum bonuꝫ in voluptate animi eſſe cenſet. Ari ſtippus in voluptate corporis. Caliphon ⁊ Di nomachus cirenaici honeſtatem cum volupta te iunxerunt. Diodorus in priuatione doloris ſummum bonū poſuit. Hieronymus in non do lendo. Peripatetici autē in bonis anime et cor poris ⁊ fortune. Erilli ſummū bonū eſt ſciētia. Zenonis cū natura congruent̓ viuere. Quorū dam ſtoicoꝝ ꝟtuteꝫ ſeqͥ Ariſtotelis in honeſta te ac ꝟtute ſummū bonum collocauit. Hec ille. Sꝫ infra de Epicuro ita ſequit̉. Epicuri diſci plina multo celebrior ſꝑ fuit qͣꝫ ceterorū: non qꝛ veri aliqͥd auferret: ſed qꝛ multos ad populare nomen voluptatis inuitat. Nemo em̄ nō in vi tia ꝓnus eſt. Propterea vt ad ſe multitudinem cōtrahat appoſita ſingulis quibuſqꝫ moribꝰ lo quitur. Deſidioſum vetat lr̄as diſcere. Auarū populari largitiōe liberat. Ignauū ꝓhibet ac cedere ad rempublicā. pigrū exercere: timiduꝫ militare. Conſtat itaqꝫ ex his qͣꝫ erronea fuerit ph̓oꝝ mens circa beatitudinem agnoſcendam. Sed p̄ter illos adhuc ꝯfirmare poſſumꝰ ꝙ bea

titudo nō eſt cognoſcibilis ꝑ ꝟba Pauli: qui pͥ me ad Chorꝭ. c. ij. ait. Oculus nō vidit ⁊ auris nō audiuit. nec in cor hoīs aſcēdit q̄ preparauit deus his qͥ diligunt illum. Sed iſta de btītudi ne ſic Paulus locutus eſt. Ergo tale bonuꝫ eſt qd̓ a nobis ꝑcipi minime poteſt: ⁊ ex cōſequen ti neqꝫ deſiderari. At in ꝯͣrium eſt ſentētia Au guſtini qͥ li. x. de ciui. dei. c. j. ait. Oīm certa ſen tentia eſt qͥ rōe quoquo mō vti pn̄t beatos eſſe oēs hoīes velle. Et in. xiij. de tri. Ad appetēdū beatitudinem natura compellit cui ſumme bo nus ⁊ immutabiliter beatus creator hoc īdidit Et de hoc Ariſto. in pͥmo ethicorum ſic ſcripſit bene enūciauerunt dicentes bonū eſſe qd̓ omēs appetunt. Et in. iij. topicoꝝ. Maxime bonum oēs maxime appetunt. Pro amouenda igit̉ om ni ambiguitate notandū ex dictis Riccardi in iiij. di. lxxxix. Et Tho. pͥma ẜe. q. v. ꝙ beatitu do pōt accipi triplicit̓. ¶ Primo in ſuo eſſe generali. ¶ Secūdo in ſuo eſſe ſpeciali. ¶ Tertio in ſuo eſſe ſpecialiſſimo. ¶ Primo pōt beatitudo accipi in ſuo eſſe gene rali inqͣꝫtum eſt bonū quoddā ſufficientiſſimuꝫ ⁊ ſic eſt oībus nota. Quilibet em̄ ſcit qͥd eſt bo num ⁊ quid eſt ſufficientiſſimū. Et hoc mō om nes beatitudinem appetūt. Nā ſic appetere bea titudinem nihil eſt aliud qͣꝫ appetere vt volūtas ſatiet̉ quod qͥlibet vult. Et hoc eſt qd̓ Boetius dixit in. iij. de ꝯſolatione. Omnis nanqꝫ morta lium cura qͣꝫ multipliciū ſtudioꝝ labor exercet diuerſo qͥdem calle ꝓcedit: ad vnum tn̄ beatitu dinis finem nitit̉ ꝑuenire. Et ſumit̉ hic vnus fi nis ẜm Geraldum oddonis ſuꝑ pͥmuꝫ ethicoꝝ non ẜm ſpeciem opinionis: ſꝫ ẜm ꝓportionem. Nam ſicut leuia habent vnū finem ẜm ſpeciem nature.ſ. locū ſurſum. Et grauia habent aliuꝫ fi nem ẜm ſpeciem nature.ſ. locū deorſum. tamen grauia ⁊ leuia habent vnū finem ẜm ꝓportiōꝫ nature. Eo ꝙ ita ſe habet locus deorſuꝫ ad gra uia. ſicut locus ſurſum ad leuia. Ita ⁊ omēs ho mines tendūt ad vnū finem ẜm ꝓportionē opi nionis. eo ꝙ ita ſe habet pecunia ad auruꝫ in opinat̉ ſe fieri poſſe vnum ſicut delectatio libi dinis ad luxurioſum: qͥ in ſua luxuria putat cō ſtare beatitudinem. Omnes qͥppe appetūt quic qͥd etiam indebite appetunt tanqͣꝫ ꝯſummatum bonū. Scd̓o pōt beatitudo accipi in ſuo eē ſpe ciali inqͣꝫtum.ſ. conſiſtit nō in bonis p̄ſentis vi te: ſꝫ in clara dei viſione ⁊ ꝑfecta eius dilectōne ⁊ gaudio qd̓ habet̉ de dei bonitate p̄ſenti ꝑ cla ram eius viſionem ⁊ ꝑfectā dilectōꝫ. Et hͦ mō beatitudo non fuit nota ph̓is. quam tn̄ poſtqͣꝫ xp̄s dei filius venit in mundū omēs qui volūt agnoſcere deſiderare ⁊ acqͥrere valēt. Ip̄e quidem qͥ lux fuit ⁊ ſplendor oīs veritatis viaꝫ no bis ſummi boni oſtendit. Ip̄e clamauit Mat. iiij. ca. dicēs. Penitentiā agite appropinqͣbit re gnum celorū. Et. v. c. Merces vr̄a copioſa eſt in celis. Et. vj. c. Nolite theſaurizare vob̓ the ſauros in terra. theſaurizate vobis theſauros in celo. Et Iohā. xvij. c. Hec eſt vita eterna. vt cognoſcant.ſ. facie ad faciem te verū deū: ⁊ quē miſiſti Ieſum xp̄m filiū tuū. Et completis hu mane redēptionis myſterijs quadrageſima die poſtqͣꝫ ſurrexit a mortuis: videntibus diſcipul eleuatus eſt: ⁊ aſcendit ad celos. Idcirco La ctantius li. vij. diuinaꝝ inſtitu. ait. Pater eniꝫ veſter ac dn̄s qui condidit firmauitqꝫ celū: qui libratam magnitudine ſua terrā vallauit monti bus: mari circūdedit: amnibuſqꝫ diſtinxit. ⁊ qͥc quid eſt in hoc mūdo mirabile cōflauit ac per fecit ex nihilo. ꝑſpectis erroribus hoīm: duceꝫ miſit qͥ nobis viam iuſticie panderet. Hunc ſe quamur omēs: hunc audiamꝰ: huic deuotiſſi me pareamus. qm̄ ſolus(vt ait Lucretiꝰ) veri dicis hominū purgauit pectora dictis. ⁊ finem ſtatuit torpedinis atqꝫ timoris oſtēditqꝫ bonū ſummū quo tendimus omēs qͥd foret. atqꝫ viā monſtrauit limite paruo: quo poſſemꝰ ad id re cto contendere curſu. Nec tm̄ oſtendit: ſꝫ etiam p̄ceſſit: ne qͥs difficultatis gr̄a iter ꝟtutis horre ret. hec ille. Tertio pōt accipi beatitudo in ſuo eſſe ſpecialiſſimo ꝓut.ſ. eſt actualiter in beatis: cuiꝰ magnitudine nequaqͣꝫ explicare poſſumꝰ. qꝛ nulla ſenſibilis exꝑientia quarūcūqꝫ delecta tionum p̄ſentis vite minimā ꝑtem illius dulce dinis pōt deſignare. Et oculus nō vidit nec au ris audiuit: neqꝫ humanū cor excogitauit vnqͣꝫ qͣꝫ ingens ſit illa ſuꝑna felicitas. Hinc Gregꝰ. ī omelia inquit. Si conſideremꝰ fratres chariſſi mi que ⁊ qͣꝫta ſunt que nobis ꝓmittunt̉ in celis vileſcūt animo omnia que habent̉ in terrꝭ. Ter rena nanqꝫ ſb̓ſtantia ſuꝑne felicitati compara ta: pondus eſt nō ſb̓ſidiuꝫ. Temꝑalis vita eter ne vite comparata: mors eſt potius dicenda qͣꝫ vita. Hinc in tranſitu beati Hieronymi ſcribit hec verba Augꝰ. ad Cirilluꝫ eo die ⁊ hora qua Hieronymꝰ ſanctiſſimus ex hac luce migrauit. dum Iponie in cellula mea qͥeſcens de gl̓a bea torum cogitarem: vellemqꝫ de illa tractatū bre uem componere compulſus p̄cibus noſtri ſeue ri quondam venerabil̓ Martini ep̄i turonen ſis diſcipl̓i: charta calamo pugillariqꝫ ſuſceptiſ volui epiſtolam ſcribere ſanctiſſimo Hierony mo deſtinandā: vt quid ip̄e in re tam difficiſi ſē tiret: reſponderet. Cūqꝫ iam ſcribens ſalutatio nis exordiuꝫ Hieronymo p̄ſentarem: ineffabile ſubito lumen cum inaudita odorū fragantia ceſ lulam in qua ſtabā intrauit: hora iaꝫ cōpletorij

Ad quā viſionē ꝓpter rei tam admirabil̓ noui tateꝫ ꝑterritꝰ eſſe cepi. Cūqꝫ qͥdnam id eſſꝫ attē tius cogitarem de luce vox inſonuit dicēs. Au guſtine Auguſtine qͥd q̄ris? Putas ne breui ī mittere vaſculo mare totum: modico includere pugillo terraꝝ orbem. Celū firmare ne ſuos ex erceat motꝰ. Infinite rei qͥs inerit finis? Immē ſa qua mēſuramētieris? Potius totuꝫ mare in artiſſimo clauderet̉ vaſculo. potiꝰ orbem terra rum paruus teneret pugillus: potiꝰ a motu cō tinuo celum deſiſteret: qͣꝫ gaudioruꝫ ⁊ glorie qͥ bus beatorū anime ſine fine potiunt̉ minimam particulā intelligeres: niſi vt ego experiētia do cearis. diſcurre ad hoc breue temꝑis ſpatium ⁊ talia ſatage oꝑa exercere: vt poſtmodū ibi que hic aliqͣliter intelligere cupis in eternū habeas Interroganti ꝟo mihi qͥs naͣm eſſet qͥ talia tam grauiſſime loqueret̉. Reſpondit benigne: Hie ronymi illius p̄ſb̓yteri cui epl̓am ſcribere cepi ſti ſum aīma que in hac hora in bethleem carni onere depoſito iocūda ⁊ glorioſa ꝑgo ad regna celorū. poſt q̄ ⁊ alia multa q̨̄ mecū ꝯtulit a meis oculis lux diſparuit. Quanto igit̉ minꝰ beati tudinis ſuꝑne ſb̓limitas pōt comp̄hendi: tanto ardentius eſt a nobis exoptanda. Ꝙ beatitudo conſiſtit in aīa. in intel lectu videlicet et in volūtate. Ca. II. Ecundū myſte rium ꝯtemplandū d̓r btītudinis ſub iectū. in qͦ tria dubia ſunt abſoluēda. ¶ Primū vtrū btītudo ſit actꝰ aīme tm̄. ¶ Scd̓m vtrū ſit actus intellectꝰ ⁊ volūtatis. ¶ Tertium vtrū ſit pͥncipalius in actu volun tatis qͣꝫ intellectus. ¶ Ad pͥmū dubiū rn̄det Riccardus in. iiij. di xlix. ꝙ btītudo eſt actus aīe tm̄. Nā btītudo eſt nobiliſſimū qd̓ in hoīe poſſit eſſe: nec in creatu ris infra hoīes ꝯuenire pōt. Oportet gͦ ꝙ cōſi ſtat in actu ꝓprio homini: nō quocūqꝫ ẜꝫ nobi liſſimo. Actus aūt hoīs ꝓpͥus nō eſt niſi ille qͥē homīs ꝑ illam formā qͣ homo eſt: hoc eſt auteꝫ aīma intellectiua. Nobiliſſimꝰ gͦ actus hoīs eſt ille qͥ ſibi cōuenit ẜm aīam intellectiuaꝫ: ſiue ſit cognitio ſiue dilectio. Ex quo damnat̉ opinio illorū qui dixerūt aīam ſine corꝑe btām eſſe nō poſſe. Naꝫ vt inqͥt Tho. pͥma ſcd̓e. q. iiij. loquo do debtītudine ꝑfecta q̄ in dei viſione cōſiſtit ſine corꝑe aīa pōt eſſe beata. qm̄ intellectus ad ſul oꝑatōꝫ non indiget corꝑe niſi ꝓpt̓ fantaſma ta in qͥbus intelligibilē veritatem cōtinet: diuīa aūt eſſentia ꝑ fantaſmata videri nō pōt. Unde cū in viſiōe diuine eſſentie ꝑfecta hoīs beatitu do cōſiſtat: non depēdet btītudo hoīs a corꝑe quare ⁊ ip̄m corpus ad ꝑfectōꝫ btītudīs nō re quirit̉. Sciendū tn̄ ꝙ ad ꝑfectōꝫ alicuiꝰ rei du pliciter aliqͥd ꝑtinet. Uno mō ad ꝯſtituendam eſſentiā rei. ſicut aīma requirit̉ ad ꝑfectiōeꝫ ho minis. Alio mō requirit̉ ad ꝑfectōꝫ rei id qd̓ ꝑ tinet ad bn̄ eſſe eius: ſicut pulchritudo corporꝭ ⁊ velocitas ingenij ꝑtinet ad ꝑfectionem hoīs. Quāuis gͦ corpus pͥmo mō ad ꝑ̄fectōꝫ btītudi nis hūane nō ꝑtineat. ꝑtinet tn̄ ſcd̓o mō. Qua re qͣꝫto aīma ꝑfectior erit in ſua natura: ꝑfecti habebit ſuam ꝓpͥam oꝑatōꝫ in qua ꝯſiſtit feli citas: hͦ v̓o erit cū ſuo corꝑi ip̄a beata reuniet̉. Propter illā aūt vnionē nō erūt homī neceſſa ria exteriora iſta bona: qꝛ corpꝰ ex cōiunctione ſui ad aīam erit gl̓oſum ac impaſſibile. Naꝫ vt ſcribit dn̄s Bonauen. in ſuo. iij. di. xxviij. Con tingit aliqͥd eſſe beatum triplicit̓.ſ. ꝑ eſſentiam. ꝑ pͥmā influentiā: ⁊ ꝑ quandā redundantiaꝫ. Utm̄ ꝑ eſſentiā eſt ſolus deꝰ. Beatum ꝑ pͥmaꝫ influentiā eſt ſolus rōnalis ſpūs. Btm̄ deniqꝫ ꝑ quandā redundantiā eſt corpꝰ hūanuꝫ in qd̓ gaudiū gl̓ie redūdat ex ꝯiūctōe ſui ad animam btām. Et licꝫ corpꝰ humanū nō ſit ad imaginē dei ꝑ ſe. tn̄ vnitū eſt aīe q̄ eſt ad dei imagineꝫ: ⁊ rōne illiꝰ eſt btītudinis cōparticipabile. Si ꝟo aliqͥs inſtaret ꝯͣ dicta de exterioribꝰ bonis quia vid̓r ꝯͣriū. Nam cibꝰ potꝰ diuitie ⁊ regnū exte riora bona ſunt: ⁊ hec ꝓmittunt̉ beatis. Unde Lu. xxij. xp̄s dixit Edatis ⁊ bibatis ſuꝑ men ſam mea in regno meo. Et Mat. vj. Theſauri zate vobis theſauros in celo. Et Matth̓. xxv. Poſſidete paratū vob̓ tegnū. gͦ ⁊ iſta ad btītu dinem exigunt̉. Rn̄det Tho. ꝙ oīa iſta metha phorice ſunt intelligēda. ẜm ꝙ in ſcpͥturꝭ ſolent ſpūalia ꝑ corꝑalia deſignari. Sic̄ ꝑ cibuꝫ ⁊ po tum intelligit̉ delectatio btītudinis: ꝑ diuitias ſufficiētia qͣ ſufficit homī deꝰ: ꝑ regnum exalta tio hoīs vſqꝫ ad ꝯiunctōneꝫ cū deo. Scd̓m du bium fuit vtrū btītudo ſit actus intellectꝰ ⁊ vo luntatis ſil̓. Et licet qͥdam teneāt ꝙ eſſentia bea titudinis vite hūane in ſolius intellectꝰ actu cō ſiſtat ita ꝙ nullo mō in actu volūtatis. Tamen Riccardus in. iiij. vbi. sͣ. dicit. ꝙ btītudo cōſi ſtit in actu volūtatis ⁊ intellectus ſiml̓. Cuius rō eſt: qꝛ eſſentia btītudinis vite hūane ꝯſiſtit ī ꝑfecta vniōe aīe rōnal̓ cū deo. Hec aūt vnio in cludit vnionē aīe cū deo ẜm oēm ſui potentiam ꝑ quam vnibil̓ eſt cū eo īmediate. Potētia aūt aīe rōnalis nō tm̄ eſt intellectꝰ ſꝫ volūtas. ⁊ per quālibet illaꝝ vnibil̓ eſt cuꝫ deo īmediate. Sic̄ em̄ deus ſb̓ rōe qua ſummū verū eſt īmediatuꝫ obiectu intellectus bt̄oꝝ ita ſb̓ rōe qua ſummū bonū eſt immediatū obiectū volūtatis eorum. Quāuis em̄ ip̄o īmediate nō fruerent̉ niſi ip̄m immediate viderēt: tn̄ īmediatū obiectū volun tatis eoꝝ nō eſt ip̄a viſio ſūmi boni: ſꝫ ip̄m ſum

muꝫ bonū. Non em̄ volūt ſummū bonū ꝓpter illā viſionē ſicut ꝓpter finē: ſꝫ volūt ip̄aꝫ viſio onem ꝓpter ip̄m ſummū bonū ſic̄ ꝓpt̓ vltimuꝫ finem. Ip̄m gͦ ſummū bonū pͥmo ⁊ immediate eſt ab ip̄is volitū. gͦ eſt volūtatꝭ eoꝝ īmediatuꝫ obiectū. Ergo ꝑfecta vnio aīe cū deo in qͣ btītu do ꝯſiſtit eſt ꝑ intellectū ⁊ voluntatē. Itaqꝫ in actu vtriuſqꝫ ſimul ꝯſiſtit. Et ſi obijceret̉ ꝙ au ctoritates ꝯͣrium nolentibus eas intelligere cō trariū ſonare vident̉: puta qꝛ in viſione dicunt btītudinem cōſiſtere. Rn̄det Riccardus. ꝙ ſꝑ includūt cōcomitantē dilectōꝫ. Nam ꝯſumma ta dei dilectio inſeꝑabiliter concomitat̉ claram eius viſionem. Propterea Augꝰ. li. j. de trini. ca. penultimo dicit. Ꝙ viſio eſt ſummū p̄mium ⁊ ip̄a eſt actus intellectꝰ. Et in. j. li. de doctrina xp̄iana idem dicit. Hec eſt ſumma merces vt ꝑ fruamur deo: ſumma merces eſt btītudo. ⁊ frui tio eſt actus voluntatis q̄ viſionem cōcomitat̉ ¶ Tertiū dubium erat vtrum btītudo prīcipa lius conſiſtat in actu voluntatis qͣꝫ intellectus. Et rn̄det Riccardus ꝙ ſic. Primo qꝛ ſicut int̓ habitus vie charitas eſt donum pͥncipaliꝰ ẜm Augꝭ. xv. de trini. c. xviij. Ita inter habitꝰ pa trie charitas patrie eſt donum pͥncipalius. S in patria nobilior habitus hꝫ nobiliorem actū. Ergo deum ꝑfecte diligere qͥ eſt actus charita tis patrie eſt actus nobiliſſimus anime. cū gͦ in nobiliſſimo actu pͥncipaliſſime cōſiſtat beatitu do. ⁊ diligere ſit actus volūtatis: pͥncipaliꝰ cō ſiſtit in actu volūtatis qͣꝫ intellectꝰ. Scd̓o ꝓb tur ꝙ beatitudo pͥncipalius ꝯſiſtit in actu volū tatis qͣꝫ intellectꝰ. ex eo ꝙ volūtas eſt nobilior potentia qͣꝫ ſit intellectus. Nam Bern̄. in li. de libero arbi. dicit rōem eſſe quodāmodo pediſſe quam voluntatis. Et Anſel. in li. de ꝯceptū ꝟ ginali. Dominiū totius regni aīe attribuit vo luntati. Et Ariſto. in. vij. politice. c. v. potētia qͣ eligimus pͥncipalior eſt. Adhuc id ꝓbat̉ quia volūtas in ſuo actu cogi non pōt: nec circa ea ī ſunt ad finem neceſſitari. Intellectus autē cog poteſt ⁊ circa ea que ſunt ad finem neceſſitari. Inſuꝑ magis poteſt tranſformare aīam volun tas qͣꝫ intellectus: ⁊ ſuum obiectū reſpicit ſb̓ ra tione nobiliori. Bonum em̄ eſt obiectum volū tatis. Ens obiectū intellectus. Ratio aūt boni eſt ꝑfectior qͣꝫ ſit ratio entis. Tertio ꝓbat̉ quia deus eſt vltimus finis maxime ſb̓ ratōe qͣ bonū qd̓ patet qꝛ ex hoc ꝙ creature ordinant̉ in ip̄m vt in finem maxime eſt in eis ratio bonitatis. ſi cut ꝑ hoc ꝙ ip̄m reſpiciunt. vt exemplar: maxīe eſt in eis ratio veritatis. Sed deus ſb̓ rōe qu ſummū bonū eſt volūtatis obiectum ſb̓ rōne ſummū ens vel verū eſt intellectus obiectuꝫ: gͦ volūtas magis reſpicit deum ſub rōne finis qͣꝫ intellectus. Sed deus ſb̓ rōe qua vltimꝰ finis ē beatificans. gͦ ſub ratiōe qua eſt beatitudīs ob iectum: pͥncipalius tendit volūtas in ip̄m qͣꝫ in tellectus. Et ſic ꝯſiſtit btītudo pͥncipaliꝰ ī actu voluntatis qͣꝫ intellectus. ¶ Ꝙ beatitudo non poteſt eſſe in hoīs p̄ſentis vite. ¶ Capitulū. III. Ertiū myſteriū contemplanduꝫ d̓r btītudinis obie ctum: in quo tria ſunt dubia abſoluē ¶ Primū vtrū btītudo ſit qͥd creatū.(da. ¶ Scd̓m vtrū btītudo poſſit amitti. ¶ Tertiū vtrū btītudo poſſit in hac vita hr̄i. ¶ Ad pͥmum dubiū reſpondet Riccardus vbi ſupra. et Tho. pͥma ẜe. q. iij. ꝙ btītudo vite hu mane dupliciter poteſt accipi. Uno mō pro il lo bono in quo ꝑfecte ⁊ plenarie reqͥeſcit huma na vita. Alio mō ꝓ ꝑfecta quiete humane vite in illo bono que cōſiſtit in ꝑfecta hoīs coniun ctione cum illo bono. Primo mō beatitudo ac cipit̉ ꝓ beatitudinis obiecto. ⁊ ſic beatitudo ē qͥd increatū.ſ. ip̄e deus. Beatitudo aūt ſecūdo mō accepta eſt aliqͥd exiſtens in beato tanqͣꝫ eiꝰ vltima ⁊ plenaria ꝑfectio. ⁊ ſic eſt aliqͥd creatū. Cum em̄ beatitudo conſiſtat in viſione dei. vi dere deum eſt actꝰ creature videntis. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtrū btītudo poſſit amitti? Et ad hꝫ dicimus ex ſententia ſancti Tho. pͥma ẜe. q. v. Ꝙ btītudo poteſt triplicit̓ conſiderari. ¶ Primo in ſua imꝑfectione. ¶ Secūdo in ſua generali ratio ne. ¶ Tertio in ſua ſpeciali reſtrictione. ¶ Primo pōt beatitudo cōſiderari in ſua imꝑ fectione. ꝓut.ſ. beatitudo eſt illa imꝑfecta qua litas que in hac vita haberi poteſt ſiue ſit felici tas contemplatiua ſiue ſit actiua. Hec quidem amitti pōt licet nō de facili. ſicut patet in felicita te contemplatiua que amittit̉ vel ꝑ obliuioneꝫ puta cum corrumpit̉ ſcientia ex aliqua egritu dine vel etiā ꝑ aliquas occupatiōes. qͥbus tota liter abſtrahit̉ aliquis a contemplatiōe. Patet etiam idem in felicitate actiua. voluntas enim homīs tranſmutari poteſt vt in vitiuꝫ degene ret a ꝟtute. Ideo ph̓us dicit in j. ethi. aliquos eſſe in hac vita beatos nō ſimpliciter: ſꝫ ſicut ho mines quorū natura mutationi ſb̓iecta eſt. Se cundo poteſt beatitudo ꝯſiderari in ſua genera li ratiōe. ⁊ ſic btītudo non pōt amitti. Cū enim ſit ꝑfectum bonū ⁊ ſufficiens oportet ꝙ deſide rium homīs qͥetet: ⁊ omne malū excludat. Na turaliter aūt hō deſiderat retinere bonū qd̓ ha bet ⁊ ꝙ eius retinendi ſecuritatē obtineat. Alio quin neceſſe eſt ꝙ vel timore amittendi vel do lore de certitudine amiſſionis affligat̉. Requi

ritur gͦ ad veram beatitudinem ꝙ hō certā op nionem habeat bonū quod hꝫ nunqͣꝫ ſe amiſſu rū: que qͥdē opinio ſi vera ſit: ꝯſequens eſt q̄ beatitudinem nunqͣꝫ amittet. Si aūt falſa ſit: hͦ ip̄m eſt quoddam malū.ſ. falſam opinionem ha here. Nam falſum eſt malū intellectus ſic̄ verū eſt bonū ip̄ius. vt dicit̉ in.vj. ethicoꝝ. Non gͦ lam erit vere beatus ſi aliqd̓ malū ei ineſt. Ter tio poteſt btītudo ꝯſiderari in ſua ſpēali reſtri ctione inqͣꝫtum.ſ. ꝑfecta beatitudo cōſiſtit in vi ſiōe diuine eſſentie. Et ſic btītudo nullo mō po teſt amitti neqꝫ ex ꝑte videntis neqꝫ ex ꝑte dei. neqꝫ etiam ex ꝑte alicuius alterius agētis. Nō exꝑte vidētis. qꝛ impoſſibile eſt ꝙ aliqͥs vidēs diuinam eſſentiā velit eam nō videre. Ratio ē: qm̄ omne bonū habitū quo qͥs carere vult: aut eſt inſufficiēs ⁊ querit̉ aliqͥd ſufficiens loco eiꝰ aut hꝫ aliqd̓ incōmodū annexū ꝓpter qd̓ in fa ſtidium venit. Uiſio autē diuine eſſentie replet aīam oībꝰ bonis. ⁊ non hꝫ aliqd̓ incōmodū ad iunctū. Quare ꝓpͥa voluntate non pōt beatus beatitudinē deſerere. Sil̓r beatus non pōt bea titudinem ꝑdere deo ſb̓trahente. qꝛ cum ſubtra ctio beatitudinis ſit q̄dam pena. non pōt tal̓ pe na a deo iuſto iudice ꝓuenire: niſi ꝓ aliqͣ culpa que cadere non pōt in eum qͥ dei eſſentia videt cum ad hanc viſionem de neceſſitate ſequat̉ re ctitudo volūtatis. Non pōt etiaꝫ btītudo amit ti exꝑte alicuius alteriꝰ agentis. qꝛ mēs deo cō iuncta ſuꝑ omnia alia eleuat̉. ⁊ ſic ab hmōi con iunctione nullum aliud agens pōt ip̄am exclu dere. Eſt gͦ beatitudo ꝑfectio ꝯſummata q̄ oēm defectum excludit a beato. Et ideo abſqꝫ muta bilitate adducat eam habenti: faciente hoc ꝟtu te diuina que hominē ſubleuat in participatio nem eternitatis tranſcendentis oēm mutatōem Idcirco male dixit Origenes ſequēs quorun dam platonicorū errorē ꝙ poſt vltimā beatitu dinem hō pōt fieri miſer. Tertiuꝫ dubium fuit vtrū beatitudo poſſit haberi in hac vita. Et ad hoc reſpondemus ꝙ nō. loquendo de lege cōi. ⁊ hoc ꝓpterea: qꝛ dn̄s noſter Ieſus xp̄us fuit viator ⁊ comp̄hēſor. Quare ꝟo in hac vita qͥs beatus eſſe non poteſt aſſignari poſſunt tres ra tiones p̄cipue. ¶ Prima dicit̉ inſatiabilitatis. ¶ Secūda penalitatis. ¶ Tertia mortalitatis. ¶ Prima ratio d̓r inſatiabilitatis. Vt em̄ inqͥt dn̄s Bonauen. di. v. qͣrti libri. Btītudo ē finis ſatians appetitū. ſed bona p̄ſentis vite nō ſatiāt appetitū: nō diuitie: nō delitie: nō honores: non fama: non gloria: non q̄cūqꝫ deſiderabilia ⁊ de lectabilia excogitari poſſunt. vt docel̓ experien̄ lia. Ergo nec in hmōi bonis beatus qͥs reputari debet. Tho. ꝟo. j. ꝑte. q. ij. dicit. Impoſſibi te eſt beatitudinem hoīs eſſe in aliqͦ bono crea td̓. qꝛ btītudo eſt bonū ꝑfectumqd̓ totalit̓ quie tat appetitū: alioquin non eſſet vltimꝰ finis ſi ad huc reſtaret aliqͥd appetendū. Obiectum auteꝫ voluntatis eſt vniuerſale bonū ſicut obiectum intellectus eſt vniuerſale verū. Ex quo patꝫ ꝙ nihil pōt quietare voluntatē homīs: niſi bonū vniuerſale: qd̓ non inuenit̉ in aliquo creato: ſꝫ ſolum in deo. qꝛ omīs creatura hꝫ bonitatē par ticipatam. Vnde ſolus deus voluntatem hoīs implere pōt. Ideo Dauid in pſal̓. dixit. Satia bor cum apparuerit gl̓a tua. Et Augꝰ. li. j. ꝯfe̓ſ. Feciſti nos dn̄e ad te. ⁊ inquietum eſt cor nr̄m donec quieſcat in te: Et in. iiij. li. Redite inqͥt p̄ uaricatores ad cor ⁊ inherete ei qͥ fecit vos, ſta te in eo ⁊ ſtabitis: quieſcite in eo ⁊ quieti eritis Quo itis in aſpera? Quo itis? Bonū qd̓ queri tis ab illo eſt. Quia igit̉ aīma eo imago dei eſt: quo eius capax eſt ⁊ ꝑticeps eſſe poteſt. vt ſcri bit Augꝰ. xiiij. de trini. Idcirco nulla creatura anime capacitatem implere valet. Secunda ra tio cur in hac vita nō poſſit qͥs eſſe beatus dici tur penalitatis. vt enim ait Tho. pͥma ẜe. q. v. Beatitudo excludit omne malū. Uita aūt pn̄s multis malis ⁊ penalitatibus ſubiacet q̄ vitari non pn̄t. Et ignorantie ex ꝑte intellectus ⁊ inor dinate affectionis ex ꝑte appetitus: ⁊ multiplici bus laboribus: calamitatibꝰ ⁊ erūnis ex parte corporis. Quomō igit̉ in tot fluctuatiōibꝰ bea tum ſe credere qͥſpiam habet. Inqͥt Iob. c. xiij. Hō natus de muliere breui viuēs temꝑe reple tur multis miſerijs. Et Hiero. ad Heliodoruꝫ. Ubiqꝫ luctus: vbiqꝫ gemitus ⁊ plurima mortꝭ imago. Et Boetius li. ij. de ꝯſolatiōe. Ꝙ mul tis amaritudinibus humāe felicitatis dulcedo reſperſa eſt: que ⁊ ſi fruenti iocunda eſſe videa tur tn̄ quo minus cuꝫ velit abire retineri nō po teſt. Et Seneca in tragedijs. Nulla ſors longa eſt: dolor atqꝫ voluptas inuicem cedūt. Nemo vtiqꝫ reperit̉ qui diutius in quocunqꝫ ſit ſtatu delectari poſſit ⁊ abſqꝫ turbatione vl̓ animi vl̓ corꝑis ꝑtranſire. Nemo(inqͥt Seneca vbi sͣ.) confidat nimiū ſecūdis. Nemo deſperet melio ra lapſis. Et ad Lucillum. Noli huic tranquil litati confidere: momento mare euertit̉ ⁊ eodēꝫ die vbi luſerunt nauigia ſorbent̉. Quiſnam feli cior iudicari potuiſſet. Policrato tyranno ſam miorū. De ip̄o quippe refert Tullius in li. de fi nibus bonorū ⁊ malorū. Et idem ꝯfirmat Ua lerius de mutatiōe morū ⁊ fortune. ꝙ adeo ſibi fortunam obſequioſam habuit ꝙ omnia deſi derata ꝑficiebat. Ad moderandam igitur fortu ne inuidiam ſumpto e manu annulo quem pre cioſum poſſidebat in mare iecit. ſed inopinate

illū repente recuꝑauit. Naꝫ poſt dies paucos a piſcatoribꝰ piſcis captus qͥ annulū ſorbuerat tyranno donatus eſt. Accidit tandeꝫ ꝙ adu̓ſus Bariū ꝑſaꝝ regem duxit exercitū. ⁊ ꝙ Ortu thes p̄fectus Darij illū acie fuderit cepitqꝫ ⁊ in ſummo megalenſis montis ꝟtice ſuſpendi iuſſe rit. Et relictus auibus lacerandus qͥ vbiqꝫ feli ciſſime in terra vixerat in aere miſerrime expira uit. Mutant̉ oīa q̄ ſunt in hoc mūdo. ⁊ nihil e ſtabile. nihil firmū nihil deniqꝫ tutum. Ideo ſa ꝑiens Eccleſiaſtes. ij. c. dicebat. Uidi in omni bus vanitatem ⁊ afflictionem ſpūs ⁊ animi: et nihil ꝑmanere ſub ſole. ¶ Tertia rō qͣre in pn̄ti vita nullus poteſt eſſe btūs d̓r mortalitatꝭ. Om nes quippe ad mortē tendimꝰ cuiꝰ manꝰ poten tiſſimas. nullo ingenio: nulla vi. nulla arte. nul lo p̄cio euitare vatemus. Inſtat ceruicibꝰ nr̄is Si qͥs igit̉ dixerit aliqueꝫ btm̄ eo ꝙ diuitijs a fluat. ſtatim reſpondebo. Non ſic: non ſic. qꝛ di uites moriunt̉. Si qͥs affirmauerit aliū eſſe bea tum eo ꝙ oībus delitijs huiꝰ ſeculi ꝑfruat̉. Ad hoc reſpondebo. nequaqͣꝫ ſic eſt. qꝛ poſt breueꝫ hanc vitā omēs hoīes morient̉. Si qͥs beatuꝫ reputauerit eum qͥ orbi vniuerſo dominaretur Clamabo ⁊ ego ꝙ nec regna ſiue imꝑia beatuꝫ hoīeꝫ reddūt. qm̄ ⁊ pͥncipes ⁊ reges ⁊ purpu rati ⁊ imꝑatores oēſqꝫ dn̄i morient̉. Et ideo cū Lactantio ꝯcludimus dicēte. iij. li. Summuꝫ bonū qd̓ btōs facit non pōt eſſe niſi in ea religi on atqꝫ doctrina cui ſpes immortalitatꝭ adiun cta eſt. Igit̉ demus operā ne decipiamur tꝑa lium bonorū ſuauitate atqꝫ mundū audact̓ ſub pedibus habeamꝰ. eoqꝫ tm̄ vtamur vt ſic tādē ꝑueniamus ad fruitionem illā beatā. ad quam nos ꝑducat Ieſus filius dei qͥ cum pr̄e ⁊ ſpūſā cto viuit ⁊ regnat in ſecula ſeculorū. Amen. ¶ Sermo vigeſimuſſecūdus de gau dijs beatorū qui letabunt̉ ex viſione dei et dotatione corporū atqꝫ habita tione in celo empireo. Tultabunt ſan cti in gl̓ia. Illuminati ꝓph̓e v̓ba ſūt iſta original̓r. psͣ. cxlix. Licꝫ arta ſit via que ducit ad vitam qͣꝫtum eſt ex ꝑte ꝟtuo ſorū actuum. Nihilominꝰ facillima atqꝫ ſuaui ex conſideratiōe futuri p̄mij. Inquit enim Ori genes ſuꝑ epl̓as Pauli. Spes futurorū labo ribus requiem parit. Hinc Hiero. Euſtochiū v̓ginem in epl̓a ad eandem cōmonet. vt allicien tes blandicias ſeculi ad q̄ mens humana cōiter inclinat̉ ꝑadiſi recordatōe cōculcet. Ait ergo. Quotiēs te vana ſeculi delectat ambitio. Quo tiens ibi videris aliqͥd glorioſum. ad paradiſū mente trāſgredere. ⁊ eſſe incipe quo futura es. Egredere q̄ſo pauliſꝑ de carcere corꝑis tui: et p̄ſentis laboris mercedem an̄ oculos depinge. quā oculus nō vidit ⁊ auris nō audiuit. nec in cor hoīs aſcendit. h̓ ille. Idcirco vt in via dn̄i expeditius fortiuſqꝫ bn̄ viuendo ambulemꝰ. de creui in p̄ſenti ẜmone de gaudio btōꝝ ꝟba fa cere. Qd̓ vtiqꝫ qͣꝫ ſit immēſum oſtendemꝰ maxi me ꝓpter tria. ¶ Primo ꝓpter dei viſionem. ¶ Scd̓o ꝓpter corꝑis dotationē. ¶ Tertio ꝓpter loci habitatiōeꝫ. ¶ Qualiter pōt videre eſſentiam diui nam hō vel angelus. et quō nō omēs vident illā equaliter et quanta ſit in il la viſione iocunditas et delectatio. Capitulum.I. Rimo oſtenda mus qͣꝫ ſit copioſum gaudiū btōruꝫ ꝓpter dei viſionem. de qua tria ſunt conſideranda. ¶ Primum dicit̉ poſſibilitas. ¶ Secundū inequalitas. ¶ Tertium iocūditas. ¶ Primū conſiderādū d̓r poſſibilitas. Ubi in ueſtigandū eſt. vtrū poſſit qͥs hō vel angelꝰ vi dere deū in ſui eſſentia ſiue facie ad faciē. Et ꝓ ꝑte vera ⁊ affirmatiua dicimus ꝙ ſic. Nam vt dicunt doctores in. iiij. di. xlix. Et ē de hͦ gloſa ſuꝑ illud pſal̓. Oſtendā illi ſalutare meū. Cota merces eſt viſio. ⁊ ad hoc facit auctoritas apl̓i qui j. ad Chorin. xiij. c. ait. Uidemus nūc per ſpeculū in enigmate: tunc aūt facie ad facieꝫ. Et iterū ibi. Nunc cognoſco ex ꝑte. tūc cognoſcaꝫ ſicut et cognitus ſum. Et xp̄s Mat. v. ait. Be ati mūdo corde: qm̄ ip̄i deū videbunt. Et mat. xxviij. c. Angeli eorū ſemꝑ vident faciem pr̄is mei qͥ eſt in celis. Sed nonnulli arguūt ꝯtendi tes ꝓbare ꝙ nulla creatura pōt videre diuinaꝫ eſſentiam. Et hoc triplicit̓. Primo auctoritate Secūdo rōe. Tertio exemplo. Primo probāt auctoritate. Naꝫ ſcribit̉ Ioh̓. j. c. Deum nemo vidit vnqͣꝫ. Que ꝟ̓ba ſic ꝓſeqͥt̉ Augꝰ. ad pau lam de videndo deū. qm̄ ſicut natura incorru ptibilis ita ⁊ natura inuiſibilis. Et Chryẜ. ſu per Ioh̓em exponens dictuꝫ p̄allegatū inquiſ Idip̄m qd̓ deus eſt nō ſolum ꝓphete: ſꝫ nec an geli viderūt nec archangeli. Quod em̄ creabil̓ nature eſt qualit̓ videre poterit qd̓ increabile ē Et Apl̓us. j. ad Thimo. vlti. ca. dicit de deo. Solus habet immortalitatē: ⁊ lucē habitat in acceſſibilē: quam nullus vnqͣꝫ videre potuit: ſ neqꝫ pōt. Et Bionyſius lib̓. de myſtica theolo

tia ait. Deus inuiſibil̓ eſt ⁊ incognoſcibil̓ oēm ſenſum ſuꝑans ⁊ omnem intellectum. Secūdo arguūt rōe. Nā cognoſcentis ad cognitū opor tet eſſe ꝓportionem. cū cognitum ſit ꝑfectio co gnoſcentis. Sed nulla eſt ꝓportio creature ad creatorē. qꝛ in infinitū diſtant. gͦ nulla creatura pōt videre diuinam eſſentiam. Tertio iſtud vi detur poſſe ꝓbari exemplo. Nam Exo. xxxiij ca. habet̉. Qualit̓ dum loqueret̉ deꝰ Moyſi cui apparebat in ſigͦ vel ſb̓iecta creatura Moy ſes dixit. Oſtende mihi gloriam tuam. id ē ẜm Nico. de lira. Oſtende mihi teipſum ſicut vide ris in gloria. Et dn̄s reſpondit ei. Non poteriſ videre faciem meam. Non videbit me hō et vi uet. Et infra. Poſteriora mea videbis. faciē au tem meam videre nō poteris. Pro ſolutiōe pre dictorū ⁊ intelligentia veritatis notare debemꝰ tres catholicas ꝓpoſitiones ſequentes Alex andrum de ales in primo volumine ſumme. Et Bonauenturā in ſuo. j. di. iij. Et Tho. j. ꝑte. qͣ xij. Prima veritas. Ꝙ eſſentia dei videri nō po teſt oculis corꝑalibus. qꝛ deus incorporeus eſt vnde nec ſenſu nec imaginatiōe videri pōt: ſꝫ ſo lo intellectu. Et ſi diceret̉ ꝙ deus pōt videri ab homīe viſione imaginaria. qꝛ dicit̉ Eſa. vj. ca. Uidi dn̄m ſedentē ſuꝑ ſolium excelſuꝫ ⁊ eleua tum. vt viſio imaginaria a ſenſu originem ha bet. quia fantaſia eſt motus factus a ſenſu ẜm actum. vt dicit̉. iij. de anima. ergo deus ſenſibi liter viſione videri poteſt. Reſpondet Tho. ꝙ in viſione imaginaria non videt̉ ip̄a dei eſſen tia: ſed aliqua forma in imaginatiōe formata re p̄ſentans deum ẜm aliquem modū ſimilitudīs ꝓut in ſcriptura diuina ꝑ res ſenſibiles metha phorice deſcribunt̉. Secunda ꝓpoſitio ꝙ nul lus homo vel angelus poteſt videre diuinam eſſentiam viſione intellectuali ꝓpria vi nature Ratio eſt ẜm Tho. in. iij. ſumme contra genti les. qꝛ quod eſt faperioris nature ꝓprium. non poteſt conſeqͥ natura inferior: niſi ꝑ actionē ſu perioris nature cuius eſt ꝓprium. Sicut aquā non poteſt eſſe calida niſi ꝑ actioneꝫ ignis. Ui dere autē deum ꝑ ip̄am diuinam eſſentiā eſt ꝓ prium nature diuine. Operari em̄ ẜm ꝓpriam formam eſt ꝓprium cuiuſlibet operantis. nulla ergo intellectualis ſb̓ſtantia poteſt videre deū vel diuinam eſſentiam niſi de hoc faciente. E hoc eſt quod dicit̉ ad Romanos. vj. c. Gratia del vitā eterna qꝛ videre diuinam eſſentiā con uenit intellectui creato ꝑſgratiā nō ꝑ naturam. Certia ꝓpoſitio. Ꝙ videntes ꝑ eſſentiam deū licet apprehendant eſſentiā diuinā. nō tn̄ illā cō phendunt. vident nanqꝫ eſſentiam diuinā infi nitam. ſed mō finito. nam illud comp̄hendi dici iur qd̓ ꝑfecte cognoſcit̉. ꝑfecte aūt cognoſcitur qd̓ tm̄ cognoſcit̉ qͣꝫtū cognoſcibile eſt. Vnde ſi illud qd̓ eſt cognoſcibile ꝑ ſcientiaꝫ demonſtra tiuam opinione teneat̉. ex aliqua rōne ꝓbabili concepta. nō comp̄hendit̉. puta ſi hoc quod ē triangulū habere tres angulos equales duobꝰ rectis aliqͥs ꝑ demonſtratiōꝫ cognoſcat cōpre hendit illud. Si ꝟo aliqͥs opinionem eius acci piat ꝑ hoc ꝙ a ſapiētibus ⁊ philoſophis ita d̓r non comp̄hendit ip̄m. qꝛ non ꝑtinget ad illum ꝑfectum modum cognitōis quo cognoſcibile ē Nullus auteꝫ intellectus creatus ꝑtingere pōt ad illum ꝑfectum modum cognitōis diuine eſ ſentie quo cognoſcibilis eſt. Quia cum eſſentia diuina ſit infinita infinite cognoſcibilis eſt. ⁊ in tellectus creatus nō poteſt illam infinite cogno ſcere. In tm̄ enim aliquis intellectus creatꝰ di uinam eſſentiam ꝑfectius vel minus ꝑfecte co gnoſcit inqͣꝫtum maiori vel minori lumine glo rie ꝑfundit̉. Cum ergo lumen glorie in quocū qꝫ intellectu creato receptum non poſſit eſſe infi nitum. Impoſſibile eſt ꝙ aliquis intellectꝰ crea tus deum infinite cognoſcat. Probant̉ iſta per Auguſtinū qͥ in lib̓. de cognitiōe vere vite ait. Deus eſt ſpūs incomprehenſibilis. Et in. xij. li. bro de ciui. dei. ca. xviij. inquit. Quicqͥd ſcien tia comp̄hendit̉ ſcientis apprehenſiōe finit̉. Et idem ad paulā de videndo deū. Aliud eſt vide re. Aliud totū bidēdo comp̄hendere. videt̉ ꝙ neceſſariū p̄ſens ſentit̉. Comp̄hendit̉ qd̓ ita vi detur: vt eius nihil lateat: cuius fines conſpici poſſunt. Un̄ cū deꝰ ſit infinitꝰ: nulli creature eſt comp̄henſibilis. Quis igit̉ non admiret̉ parit̓ ⁊ collaudet infinitā celſitudinē ſummi dei: quē licet tot milia miliū angelorū ⁊ hominum clare videāt ⁊ intelligāt ſumme bonū. ſumme feliceꝫ ſumme gl̓oſum. ſumme ſapientē. ſūme pulchrū. ſūme delectabilē. ſūme deſiderabilē. ſūme potē tem. ſumme iuſtū. ſūme clementē. ſūme dn̄antē. ſumme regnantē. ⁊ ſil̓ia. Tn̄ in his excedit ad huc incomꝑabilit̓ cognitōeꝫ illorū. Soluenda ergo iam ſunt obiecta. Et ad auctoritates atqꝫ exempluꝫ dicimꝰ. Ꝙ deus in ſui eſſentia videri non pōt viſione corꝑali. neqꝫ ꝓpria vi nature. viſione intellectuali. Sed tali viſiōe videri po teſt cum adiutorio ip̄ius dei illuminantis ⁊ ele uantis intellectum creatum ad ſuam beatam vi ſionem. Nec ſic etiam videri poteſt a creatura viſione cōp̄hēſionis. vt iaꝫ eſt p̄dictū. Ad rōꝫ q̄ in ꝯͣriū adducta fuit rn̄det Tho. ꝙ ꝓportio d̓r duplicit̓. Uno mō certa habitudo vniꝰ qͣꝫti tatis ad alteram. Alio modo quelibet habitu do vnius ad alterum hoc mō ſcd̓o pōt eſſe pro portio creature in deū inqͣꝫtū ſe hꝫ ad ip̄m vt eſ fectus ad cauſam aut potentia ad actuꝫ. Et ẜm hoc intellectus proporcionatus eſſe poteſt ad

cognoſcendū deuꝫ. Et vt clarius loquar. Alia eſt ꝓportio ẜm qͣꝫtitatem. vtputa eſt proportio aque in duabus vaſis eiuſdem ꝯtinentie: et ſic nō eſt ꝓportio inter deū ⁊ creaturā. Eſt alia ꝓ portio ẜm quandam attingentiā ſiue ordīs con uenientiā. ⁊ ſic eſt ꝓportio inter guttulā aque ⁊ aquā oceani: etiam ſi eſſet infinita. hoc mō ē ꝓ portio inter intellectū creatū angeli vel hoīs et ip̄m deū. Exquo Augꝰ. dicit li. xiiij. de tri. Eo aīma imago dei eſt quo eius capax eſt: ⁊ parti ceps eſſe poteſt. ¶ Scd̓m ꝯſiderādū de btā vi ſione dei d̓r inequalitas. licet em̄ tot milia miliū angeloꝝ ⁊ hoīm videant eſſentiam dei. tn̄ non omnes equaliter vident. Vnde ſaluator nr̄ Io han. xiiij. c. dixit. In domo pr̄is mei māſiones multe ſunt. vbi glo. i. diuerſa premia meritorū. Hec autem inequalitas ẜm Tho. vbi. sͣ. erit ꝑ hoc ꝙ intellectus vnius habebit maiorē virtu tem ſeu facultatem ad videndū deū qͣꝫ aliꝰ. Fa cultas ꝟo videndi deū vt dictum eſt nō compe tit intellectui creato ẜm ſuā naͣm: ſꝫ ꝑ lumen gl̓e qd̓ intellectum in qͣdam dei formitate cōſtituit Unde intellectus plus ꝑticipans de lumīe gl̓ie ꝑfectius deuꝫ videbit. Plus aūt ꝑticipabit de lumine glorie qͥ plus hꝫ de caritate. Quia vbi eſt maior charitas ibi eſt maius deſideriū. ⁊ de fideriū quodāmodo facit deſiderantē aptum et paratū ad ſuſceptionem deſiderati. Unde qui plus habet de charitate ꝑfectius eum videt: et cū maiori btītudine. Si ꝟo aliqͥs obſtaret ex x bo Iohānis. qui pͥma canonica. c. iij. ait. Uide bimus eū ſicuti eſt. ſed ip̄e vno modo eſt. gͦ vne mō videbit̉ ab omnibus. ⁊ ſic non ꝑfectius al vno qͣꝫ ab alio. Rn̄dere poſſumus ẜm Tho. cum dicimꝰ. videbimꝰ eum ſicuti eſt. aduerbiū d̓eterminat modū viſionis ex ꝑte rei viſe. vt ſi ſēſus. Uidebimus eū ita eſſe ſicuti eſt. qꝛ ipſuꝫ eſſe eius videbimus qd̓ eſt eius eſſentia. Non aūt determinat modū viſionis ex parte viden tis. vt ſit ſenſus ꝙ ita erit ꝑfectus modus vidi di ſicut eſt in deo ꝑfectus modus eſſendi. Qua re diuerſitas illa videndi non erit ex parte obie cti. qꝛ idem obiectum omībus p̄ſentabit̉.ſ. dei eſſentia. Sed erit ꝑ diuerſam facultatem intel lectus nō naturalem: ſed glorioſam. ¶ Tertiuꝫ conſiderandū de viſione dei dicitur iocūditas Erit vnicuiqꝫ videnti deum tanta iocūditas ⁊ plena leticia vt in illa omne homīs deſiderium quieſcat nihilqꝫ amplius appetat. Ratio eſt ẜm Riccardū in. iiij. di. xlix. qꝛ vnuſquiſqꝫ natura liter appetit ſuam ꝑfectionem. Secūdaria vero humani intellectus ꝑfectio cōſiſtit in ꝑfectiōe ſui actus qui eſt intelligere. Nunqͣꝫ autē actus intelligendi eſt ꝑfectus: niſi fit reſpectu nobiliſ ſimi intelligibilis ⁊ nobiliſſimo modo intelligē di. Nobiliſſimū intelligibile eſt deus. nobiliſli mus modus intelligendi eſt intelligere ipſuꝫ in ſui ſubſtantia. Exquo tam amabilis tamqꝫ gra tiſſima eſt viſio illa: ꝙ ſi quis ꝓponeret alicu beato. vellet ne ꝑ milia milium annorū eſſe in h mundo abſqꝫ hoc ꝙ videret deū. haberetqꝫ om nes diuitias. omēs theſauros. omēs pecunias omnes p̄cioſos lapides. omnia localia. omīa re gna mundi. omnia delicata cibaria. omnem vi rorum clariſſimorū famam ⁊ gloriā. ac deſide rabilia queqꝫ que in hoc ſeculo poſſunt eſſe. ſta tim clamaret. Diſcēde a me ⁊ ſine me eſſe in deli tijs viſionis dei que ſola incorporaliter excedit quelibet temporalia bona. quelibet temporalia gaudia. quālibet ph̓oꝝ ſcientiā. quālibet regū ⁊ imꝑatorum p̄eminentiā. Hinc Augꝰ. lib̓. iiij de libero arbitrio ait. Tanta eſt illa pulchritu do iuſticia ⁊ incōmutabilis lucis eterne ꝙ ſi nō liceret in eo morari pluſqͣꝫ vnius diei ho. a. pro pter hoc ſolum innumerabiles anni huius vite pleni circūfluentia bonoꝝ temporaliū recte me ritoqꝫ contemnerent̉. Et li. x. de ciui. dei. c. xv. inquit. Illa nanqꝫ beata viſio dei tante pulchri tudinis viſio eſt ⁊ tanto amore digniſſima vt ſi ne hac quibuſſibet alijs bonis preditū ⁊ abun dantem non dubitem ꝓtinus infeliciſſimuꝫ di cere. Et Apoſtolus. j. ad Chorin. c. ij. Oculus non vidit ⁊ auris non audiuit. nec in cor homi nis aſcendit: que p̄parauit deꝰ his qui diligūt illum. Cuꝫ autem experiemur ea admirabimur ⁊ letabimur ſcientes multo vberiorem eſſe felici tatem ip̄am ſanctorū qͣꝫ rumior qui inſonat nr̄is auribus in hac vita. Sicut factum legimꝰ de re gina Sabba: que venit a finibus terre ad Sa lomonem audita fama ip̄ius. vt d̓r. iij. Re. x. c. Hec cum conſideraſſet ſapientiā Salomonis: vidiſſetqꝫ domū quaꝫ edificauerat: ⁊ cibos mē ſe eius. ⁊ habitacula ẜuorū ⁊ ordinem miniſtrā tium veſteſqꝫ eorū ⁊ pincernas ⁊ holocauſta q̄ offerebat in domo domī. non habebat vltra ſpi ritum. Dixitqꝫ ad regem. Verus eſt ẜmo queꝫ audiui in terra mea ſuꝑ ẜmonibus tuis ⁊ ſupe ſapientia: ⁊ nō credebam narrantibus mihi do nec ip̄a veni ⁊ vidi oculis meis ⁊ ꝓbaui ꝙ mē dia ꝑs mihi nunciata non fuerit. Maior eſt ſa pientia tua ⁊ opera tua qͣꝫ rumor queꝫ audiui. Beati viri tui ⁊ beati ẜui tui qͥ hic ſtant coram te ſꝑ ⁊ audiūt ſapīam tuam. O igit̉ p̄clarum il lum diem cū aīma nr̄a ad viſionem illā diuinā attinget. Cōperiet ꝓfecto tm̄ eſſe illius viſiōis delectationē ꝙ merito dicere poterit. O deus dulciſſime beati qͥ te querūt. beati qͥ te habent. beati qͥ te vident. beati qͥ habitant in domo tua beati deniqꝫ qͥ mundo ſpreto te verū ⁊ ſummuꝫ bonum deſiderāt.

¶ De origine dotiū corporū beatorū et de numero atqꝫ conditione illarū. ¶ Capitulū. I. Ecūdo oſtēdimꝰ qͣꝫ ſit copioſum ⁊ immenſum gaudiū btōꝝ ꝓpter corꝑis dotatōiꝫ. d̓e qui bus dotibus tria conſideremus. Primo originationem. ¶ Secūdo diſtinctionem. ¶ Tertio conditionem. ¶ Prīo cōſideremꝰ originatōꝫ. vn̄.ſ. erit origo dotiū in corꝑibꝰ btōꝝ. Ad qd̓ ita dic̄ Riccar. in. iiij. di. xlix. Dotiū origo erit a deo ꝑ creatio nem vt qͥdā ꝟo improbilit̓ dicūt. Un̄ ꝓ tāto d̓ ꝙ dotes erūt in corꝑe a btītudine aīe ꝑ qͣndam redūdantiā. qꝛ deꝰ illas creabit in corꝑibꝰ btōꝝ ꝓpt̓ meritū aīaꝝ. qꝛ in via ⁊ ſibi ⁊ corꝑibꝰ ſuis gl̓am meruerūt. Vel pōt dici ꝓbabiliter. ꝙ ori go illarū dotiū erit a deo. non tn̄ ꝑ creatiōem: ẜꝫ mediante btītudine anīe. qꝛ ſicut dicit Augꝰ. in epl̓a ad Dioſtorū. Tam potentem fecit deꝰ an mam vt ex eiꝰ pleniſſima btītudine q̄ in fine tem porū ſctīs ꝓmittit̉ redundet in inferiorem natu ram q̄ eſt corpꝰ nō btītudo q̄ fruentis ⁊ intelligē tis eſt ꝓpria: ſꝫ plenitudo ſanitatis ⁊ incorrupt onis vigor. Dn̄s aūt Bonauen. in ſuo. iiij. di. xlix. ita poſuit. Ꝙ eſt loqui de dotibus corꝑis ī qͥbus eius glorificatio conſiſtit: vel qͣꝫtū ad di ſpoſitionem vel qͣꝫtum ad ꝯſummatiōꝫ. Si qͣꝫ tum ad diſpoſitōꝫ ſic dicunt̉ diſpoſitiōes q̄ ſūt qualitates abſolute ip̄ius corꝑis q̄ ſibi dantur a deo in eius reformatione. Si qͣꝫtum ad ꝯſum mationē. ſic dico ꝙ ſunt a gloria aīe ſiue ab ani ma glorioſa. Unde ſicut in pn̄ti aīa in corpꝰ in fluit. ⁊ ꝑ illam influentiā corpus eſt coloratius durabilius ꝟtuoſius et agilius qͣꝫ cum aīma ſe parat̉. Sil̓r dico in ꝓpoſito ſuo mō ꝙ aīa glo rioſa influens in ſuū corpus omēs dotes iſtas ad quas diſpoſitionem habebat ꝑ ſui reforma tionem ꝑficit ⁊ ꝯſummat. ¶ Scd̓o ꝯſideremuſ de dotibꝰ btōꝝ corpoꝝ diſtinctōꝫ. diſtinguun tur em̄ a ſanctis qͣtuor dotes ip̄m corpꝰ glorio ſum ꝑficientes: vicꝫ impaſſibilitas. claritas. ſb̓ tilitas ⁊ agilitas. Rō aūt huius numeri ⁊ ſuffi cientie aſſignat̉ a Bonauen. qꝛ corpꝰ nr̄m ē cō poſitū ex qͣtuor elemētis. ⁊ qꝛ elemēta ſunt imꝑ fecta. qͣdruplicem hꝫ ab eis defectibilitatē. Ab aq̄ q̄ ē elementū humidū ⁊ paſſibile hꝫ paſſibili tate ⁊ corruptōꝫ. vn̄ humidū aqueū corpꝰ cor rupit. At̓ra q̄ eſt elementū opacū hꝫ obſcurita tem. Ab igne aīalitateꝫ qꝛ calor ꝯſūmit ꝯtinue lo ꝯtinue indiget ciboꝝ alimonia. Ab aere hꝫ ī firmitatē. Aer em̄ facile īmutat̉ ⁊ cedit cuilibet impellēti. Qm̄ gͦ qͣtuor iſti defectꝰ debēt ꝑ bōa oppoſita remoueri. Ad hͦ ꝙ corpꝰ ſit ꝑfectū per fectione cōpleta. Iō qͣtuor ſunt dotes ꝯͣ corru ptionem ⁊ paſſionē incorruptibilitas vel īpaſ ſibilitas. Cōtra obſcuritatē claritas. Cōtra aīa litatē ſpūalitas. Cōtra infirmitatē ꝟtus ſiue pe netrabilitas. Hinc apl̓s. j. ad Chorin.xxv. ca. ait. Seminat̉ in corruptiōe ſurget ī īcorruptōe Ecce impaſſibilitas. ſemīat̉ in ignobilitate. ſur get in gl̓a. Ecce claritas. ſeminat̉ in infirmitate ſurget in v̓tute. Ecce ſubtilitas. ſeminat̉ anima le ſurget ſpūale. Ecce agilitas. Et Augꝰ. li. xxij de ciui. dei inquit. Abijciet̉ a corporibꝰ noſtris omīs deformitas. oīs tarditas. oīs infirmitas. oīs corruptio. omīs deformitas ꝑ claritatem. oīs tarditas ꝑ agilitatē. oīs infirmitas ꝑ ſpūali tatem. oīs corruptio ꝑ impaſſibilitatem. videt̉ itaqꝫ ſufficiens iſta dotium enumeratio. Nā do tes corporis dicunt̉ non omēs qͣlitates: ſꝫ qua litates nobiles ⁊ pͥncipales de nouo ſuper addi te nature. Et qꝛ de nouo ſuꝑaddite debent acci pi ẜm naturales defectus. ⁊ hi ẜm cauſas prin cipales qui ſunt quattuor elementa. ¶ Tertio conſideremus de dotibus corporū beatorū co ditionem. Prima dos eſt impaſſibilitas. Erūt enim corpora illa incorruptibilia ⁊ impaſſibilia Sed huius impaſſibilitatis cauſam diuerſimo de pleriqꝫ ponunt. Dicūt ergo qͥdam ꝙ elemen ta erunt in corpore glorioſo ẜm ſb̓ſtantiam non ẜm qualitates. Et ideo qꝛ ſb̓ſtantie nihil eſt cō trariū. ſed vbi nulla eſt ꝯtrarietas nulla eſt pu gna nec diſſolutio. ex conſequenti corpora illa erūt incorruptibilia ⁊ impaſſibilia. ſed hoc ſta re non poteſt. vt dicit Bonauentura ꝙ a corpo ribus glorioſis vt refert Augꝰ. vitia detrahun tur natura ẜuabitur. Sed qualitates elementa res ſunt eis naturales. ergo manebūt. Si dicas ꝙ manent ẜm eſſentiam nō ẜm actū. Contra qꝛ vnumquodqꝫ nobilius eſt qn̄ eſt coniunctum actui qͣꝫ qn̄ non. Alij dicunt ꝙ corꝑa btā erunt impaſſibilia ꝑ hoc ꝙ ceſſabit motus celi qͦ ceſſā te nihil poteſt moueri. Sed articulus iſte excō municatus eſt. Nam ẜm Auguſtinū ſi ceſſaret motꝰ celi adhuc rota figuli poſſet moueri. Lan dulſus ſuo quarto aſſerit ꝙ cauſa impaſſibilita tis corpoꝝ beatoꝝ eſt ex hoc ꝙ volūtas diuīa nō coagit cuicūqꝫ cauſe ſcd̓e corrūpēti. Ceſſan te em̄ pͥma cā ab actōe ceſſabit cā ſua ſcd̓a. Id̓o nulla cā ſcd̓a pōt corrumꝑe corpora beata. quia deus nō coaget illi ſicut corpora trium pueroꝝ erant impaſſibilia ab igne. qꝛ deus non coage bat igni ad comburenduꝫ eos. licet coageret ei ad talia cōbuſtibilia. Si obijcias ꝯͣ iſta. qꝛ tūc impaſſibitas nō eſſet dos. qꝛ nihil poneret ī cor pore dotato niſi pͥuationem actionis diuīe. Et ſcd̓o qꝛ eodem modo erunt impaſſibilia corꝑs

damnatoꝝ qꝛ deus non coaget igni vt corrum pat ea. Rn̄det Landulſus ꝙ nō oportꝫ ꝙ dos ſit in dotato. Nam dos nō eſt in ſpōſa q̄ dotat̉: ſꝫ ſufficit ꝙ ex dote aliqͥd fiat circa ꝑſonaꝫ dota tam. ⁊ ſic eſt in ꝓpoſito. Uel dicere poſſumus ꝙ impaſſibilitas eſt q̄dam pͥuatio poſſiōis ſeu potētię recipientis paſſionē. ⁊ iſta pͥuatio eſt in corꝑe dotato.ſ. corꝑe beato: ſꝫ eſt a volūtate di uinā. de corꝑibus ꝟo damnatis dicit Landul fus ꝙ nō habebūt dotem impaſſibilitatis. tum qꝛ fortiſſime patient̉ ab igne. tum qꝛ nō dat̉ eis ꝓ meritis ꝙ nō corrūpant̉ ab igne: ſꝫ vt cōtinue crucientur. Riccardus ꝟo in ſuo. iiij. vbi. sͣ. re fert ꝙ in impaſſibilitate eſt ꝯſiderare ⁊ illd̓ qd̓ ponit ⁊ illud qd̓ excludit. Quāuis em̄ ſignifice tur negatiuo mō. tn̄ res ꝑ eam ſignificata non ī pͥuatio: ſꝫ habitus. Eſt em̄ qͣlitas in corꝑe ex re dundantia btītudinis aīe cauſata corpus ꝓhi bens ab omni paſſiōe corruptioni ꝯͣria. Obm ſis itaqꝫ doctorū opinionibꝰ varijs de cā īpaſſi bilitatis illoꝝ corpoꝝ glorificatoꝝ firmit̓ ⁊ in dubitant̓ tenere debemus: ꝙ p̄tacta corꝑa nec patient̉ nec poterūt pati nec ab interiori nec ab exteriori. nō a frigore nō a calore. nō a fame. nō a ſiti. non ab egritudinibus ⁊ hmōi qͥbus mole ſtamur in pn̄ti vita quotidie. Ideo Apocalip xxj. c. ſcribit̉. Abſterget deus omnē lachrymā ab oculis eorū ⁊ mors vltra non erit neqꝫ luctꝰ neqꝫ clamor. Erit itaqꝫ ibi ſanitas ſine infirmi tate. iuuētus ſine ſenectute. vita ſine morte. S cūda dos corpoꝝ btōꝝ d̓r claritas. de hac ſcr bitur Sap̄. iij. cā. Fulgebūt iuſti. ⁊ Mar. xiij. ca. Fulgebūt iuſti ſicut ſol in regno pr̄is eorū Sūt nihilominꝰ in hac ꝑte tres theologoruꝫ ꝓ poſitiōes attendende. Prima eſt dn̄i Bonauē ture ⁊ Landulfi. qͥ dicunt ꝙ corꝑa btōꝝ erunt luminoſa ⁊ colorata. Colorata qͥdem ꝓpter na turam qͣtuor elementoꝝ ⁊ eorū qualitates ex qͦ bus conſtabit corpus humanū. Sed lumino ſa ratiōe luminis ſuꝑadditi. nam ⁊ noctiluca de die apparet colorata. de nocte lucida. Sil̓r car bo ꝑ ſui naturam alicuius coloris eſt: igne aūt adueniente efficitur luminoſus. ⁊ tn̄ nihilomi nus eſt coloratuſ. qꝛ eſt ibi lux materie terreſtri incorporata. Sic corpus reſurgens ꝑ naturam ſuam habebit colorem ⁊ claritas luminis ſuper induet ip̄m ſicut ignis carbonem. Secūda pro poſitio ẜm Riccardum ꝙ lux elemētaris ⁊ lux corporis glorificati nō ſunt eiuſdem ſpeciei: ſed lux eſt quaſi q̄dam imitatio illius ſicut lux ſpūa lis aīe nō eſt eiuſdem ſpeciei cū ſpūali luce gl̓ie. ſꝫ eſt q̄dam imitatio illius. Sil̓r lux ſolaris eiuſ dem ſpeciei nō eſt cum luce corporis glorificati ſed vna eſt quedam ſimilitudo ſeu imitatio alte rius. Et licet dicat̉ Matth̓. xvij. c. de chriſto Reſplenduit facies eius ſicut ſol. tamen gloſa ibi dicit plus certe qͣꝫ ſol: ſꝫ non habuit exēpluꝫ maius cui comꝑaret. Tertia ꝓpoſitio eſt ꝙ lux corporis xp̄i eiuſdem ſpeciei eſt cuꝫ luce q̄ poſt reſurrectionem erat in alijs corporibus glorifi catis. Ideo Apl̓us dixit. Reformabit corpus humilitatis noſtre configuratū corpori clarita tis ſue. Tamen erit differenti a inter lucem cor poris xp̄i ⁊ lucem aliorū. Et inter ſe etiam diffe runt lux vnius corporis glorioſi a luce alterius ẜm magis ⁊ minus. quod notauit apl̓s dicens j. ad Chorin. xv. c. Alia eſt claritas ſolis. Alia claritas lune. Alia claritas ſtellarū. Stella em̄ differt a ſtella in claritate. ſic ⁊ reſurrectio mor tuorum. Nam ſicut dicit mgr̄ ſnīaꝝ in lr̄a. Cla ritas corporū eſt differens ẜm differentiam gl̓e animaꝝ. qꝛ ex claritate beatitudinis anime cla ritas redundabit ī corpꝰ. Unde ẜm ꝓportiōeꝫ qua beatitudo aīme xp̄i excedit btītudinē cuiuſ libet alterius aīme. ſic lux corꝑis xp̄i excedit lu men futurorum in quocūqꝫ alio corꝑe. Tertia dos corporū btōꝝ erit ſb̓limitas. vbi dic̄ Ric. cardus de media villa ex mente ph̓i. Ꝙ res tri plici de cā eſt penetratiua. Aut ꝓpter qͣꝫtitatis paruitatē. maxime ẜm latū ⁊ ꝓfunduꝫ. Unde acus qͣꝫuis longa penetratiua eſt. Aut ꝓpt̓ rari tatem. ⁊ ſic aereſt penetratiuus. Aut ꝓpt̓ acti ue ꝟtutis magnitudinē. Et ſic vinū eſt penetra tiuuꝫ multo magis qͣꝫ ſimplex aqua qͣꝫtūcunqꝫ tenuis. Quapropter aqua cuꝫ modico vino bi bita magis refrigerat ſanū qͣꝫ ſi ꝑ ſe bibat̉. qꝛ vi num facit eam ad loca corꝑis penetrare. ẜm pͥ mam cām penetrandi nō attendit̉ ſb̓tilitas cor porū btōꝝ quia in debita quantitate reſurgent. Nec etiā ẜm cām ſcd̓aꝫ. qꝛ tota materia que eſt neceſſaria ad eſſentiā eorū reſurget in eis. Und̓ qͥdaꝫ errauerūt dicentes ꝙ corꝑa gl̓oſa erūtra riora aere vel vento. quem errorē vt ponit Gre gorius in moralibus tenuit Euticius conſtati nopolitane vrbis ep̄us. Igit̉ ſb̓tilitas illorum corporū erit ẜm tertiam cām. ꝑ ꝟ̓tutē nāqꝫ bea titudinis aīme erit in beatis corꝑibus tāta ma gnitudo ꝟtutis actiue ꝙ ꝑ eam multo efficaciꝰ poterūt penetrare qͣꝫ ignis vel aer. Un̄ Anſel. ī li. de ſimilitudinibus int̓ pͥncipium ⁊ mediū de quolibet beato dicit ꝙ intantū erit fortis vt eti am ſi velit terrā cōmouere poſſit. Quarta dos corpoꝝ btōꝝ erit agilitas. de qͣ Sap̄. iij. c. ſcri bitur. Tāqͣꝫ ſcintille in arundineto diſcurrēt.ſ. beati volabūt ⁊ nō deficiēt. Ad qd̓ intelligēduꝫ dicit Landulfus ꝙ tria cōcurrūt ad agilitatem Primū eſt potētia aīe motiua. Duplex em̄ mo tus eſt in homīe. Unus qui eſt ẜm elementum predominans quo mouetur deorſum. ⁊ iſte mō tus non ineſt ſibi ꝑ animam. Alius eſt motus

greſſiuus cuius pͥncipiū eſt aīma: qͥ motꝰ tri pliciter differūt. Primo qꝛ vnus eſt ab anima ſcꝫ ꝑgreſſiuus. Aliꝰ aūt nō. Scd̓o qꝛ motꝰ pri nus eſt ad vnū tm̄ eo ꝙ ſequit̉ gͣuitatem. ſcd̓s pōt eſſe ad diuerſa ẜm diu̓ſam apprehenſionem ſenſus quā ſequit̉ aīa. Tertio qꝛ in pͥmo motu rauitas q̄ eſt pͥncipiū eius nō pōt deſiſtere: ſꝫ ī Iocūdo motū pōt aīa deſiſtere. hꝫ nihilominus aīma potentiā non ſolū ad motū ꝓgreſſiuuꝫ or ganice: ſꝫ ad mouendū corpus nō organice. Di citur aūt aīma mouere organice qn̄ mouet vnā ptem mediante alia. ſicut mouendo cor mouet alia membra. ⁊ ſic fit motus ꝓgreſſiuus. Mo uet em̄ immediate vnam ꝑteꝫ. mediāte illa mo uet aliam. ⁊ ſic mouet̉ totus hō ſucceſſiue. Di citur etiam mouere non organice mouendo to tum ſiml̓. Et ſic aīa beata poterit corpus ſubito mouere: licet non in inſtanti de loco ad locum. Secundū qd̓ occurrit ad agilitatē erit multipli catio ſpirituū puriſſimoꝝ. tum qꝛ ſpūs vitales erunt puriſſimi ⁊ vigoroſiſſimi. tum qꝛ corpus replebit̉ aliquo puriſſimo elemēto.ſ. puriſſimo aere vt nō ſit vacuum: qꝛ non erunt tunc feces. Tertiū qd̓ cōcurrit ad agilitatem erit remotio omīs diſpoſitionis q̄ eſt in neruis ⁊ in corꝑe: et oīs ponderoſitas que non eſt de eſſentia nature Ettūc aīa poterit mouere facilit̓ tale corpꝰ vel motū ꝓgreſſiuo vel totum ſimul. Si dicas quē ſtabunt corꝑa in celo empyreo? Rn̄deo ꝙ am bulabūt ⁊ mouebuntur ſb̓ito ꝓ libito. ſi qn̄ ſta bunt credit̉ ꝙ ſtabūt erecta. licet em̄ corpori in gtum corpus eſt magis competat ſedere vel ia cere. Tn̄ inqͣꝫtum eſt inſtrumentū aīme magis cōpetit ſibi ſtare ꝓpter ꝑticipatōeꝫ ad operan dum. Vnde Stephanus vidit Ieſum ſtantem a dextris dei. Actuū. vij. c. ¶Ꝙ ingens erit leticia beatoruꝫ ex eo ꝙ habitabūt in celo empyreo. Ca. III. Ertio oſtēdim qͣꝫ ſit copioſum gaudiū beatorum ꝓ pter loci habitatōꝫ. qꝛ habitabūt in celo. vbi tria dubia merito declaremus. ¶ Primū vtrū ſcriptura ſacra celi ꝓductioneꝫ recte denūciet. ¶ Secundū vtrū celum ſit vnū vel plures. ¶ Tertiū vtrū celū ſit locus beatorū. ¶ Ad pͥmū dubiū orit̉ ambiguitas et̓ quidē nō parua. quoniā Gen̄. j. ca. ſcribit̉. In principio treauit deus celum et terram. vbi aſſerit ſcpͥtu ra celum pͥma die creatum. Deinde ſequit̉. Vo fauit deus firmamentū celum: quod confirmat ſecunda die factum. Ad hoc reſpondet Tho. j. pte. q. lxviij. pͥmo ẜm Chryẜ. qͥ aſſerit ꝙ moy ſes ſummarie dixit qd̓ deus fecit p̄mittens. In pͥncipio creauit deus ⁊cͣ. poſtea ꝑ ꝑtes explica uit. ſicut ſi qͥs dicat. hic artifex fecit hāc domū. ⁊ poſtea ſb̓dat̉. pͥmo fecit fundamēta. ſcd̓o ere xit parietes. tertio ſuppoſuit tectum. Et ſic non oportet nos aliud celū intelligere cū d̓r. In pͥn cipio creauit deus celū ⁊ terra. Et cū d̓r ꝙ ſcd̓a die factum eſt firmamentū. Secūdo poteſt dici aliud eſſe celū qd̓ legit̉ in pͥncipio creatum ⁊ qd̓ legit̉ ſcd̓a die factū. ⁊ hoc diuerſimode. Nā ẜm Augꝭ. Celum qd̓ legit̉ pͥma die factum eſt na tura ſpūalis informis. Celū aūt qd̓ legitur ſcd̓a die factū eſt celū corporeū. ẜm ꝟo Bedaꝫ ⁊ Se rabiū. Celum qd̓ legit̉ pͥma die factū eſt celum empyreū. Firmamentū ꝟo qd̓ legit̉ ſcd̓a die fa ctum eſt celum ſidereū. Damaſcenus ꝟo dicit ꝙ celū pͥma die factum eſt quoddā celū ſpericū ſine ſtellis. de quo ph̓i loquunt̉ dicentes ip̄um eſſe nonam ſperam et pͥmum mobile qd̓ mouet̉ motu diurno. Per firmamentū ꝟo factuꝫ ſcd̓a die intelligit̉ celum ſidereū. ¶ Secūdū dubiuꝫ fuit vtrum celum ſit vnum vel plures. Et ꝙ ſit vnum ꝓbari poſſet qꝛ dicit̉ celum in ſingulari Gen̄. j. c. vbi ſupra. Sed hec obiectio debilis ē qm̄ ſcriptura ſepius celos nomīat in pl̓ali. Un̄ Deutero. xxxiiij. c. Audite celi que loquar. Et ſecūdi Regū. xxij. c. Inclinauit celos ⁊ deſcen dit. Et Iob. xv. c. Celi non ſunt mundi in ꝯſpe ctu eius. Et pſal̓. ij. Qui habitat in celis irride bit eos. Et pſal̓. xxxij. Verbo domini celi firma ti ſunt. Et pſal̓. xlix. Annunciabūt celi iuſticiaꝫ eius. Et psͣ. lxxxviij. Tui ſunt celi ⁊ tua ē t̓ra. Et Sap̄. ix. Que ī celis ſunt quis inueſtigabit. Et Eſaie. xlv. Rorate celi deſuꝑ. Et Ezech̓.j. Aperti ſunt celi ⁊ vidi viſiones. Et ad Hebre. pͥmo. Opera manuū tuarū ſunt celi. Reſpōdet gͦ Tho. j. ꝑte vbi ſupra. Ꝙ circa hoc videt̉ eſſe q̄dam diuerſitas inter Baſilium ⁊ Chryẜ. Cri ſoſtomus em̄ dicit non eſſe niſi vnū celuꝫ. Et ꝙ pluralit̓ dicit̉ celi celorum hoc eſt ꝓpter ꝓprie tatem lingue hebree in qua conſuetum eſt vt ce lum ſolū pluralit̓ ſignificet̉. Sicut ſunt ml̓ta eti am noīa in latino que ſingulari carēt. Baſilius aūt ⁊ Damaſcenꝰ dicūt plures eſſe celos. Sed hͨ diuerſitas magis eſt in voce qͣꝫ in re. Nā Cri ſoſto. vnū celū noīat totuꝫ corpus qd̓ eſt ſupra terram ⁊ aquā. nam etiā aues q̄ volāt in aere di cūtur ꝓpter hoc volucres celi. Sꝫ qꝛ ī iſto cor pore ſunt ml̓te diſtinctiones ꝓpter hoc Baſiliꝰ ponit plures celos. Ad diſtinctiōꝫ gͦ celoꝝ ſci endam conſiderandū eſt ꝙ celum tripliciter di citur in ſcripturis. Qn̄qꝫ enim dicit̉ ꝓpͥe ⁊ naͣli ter. ⁊ ſic d̓r celū corpus aliqd̓ ſb̓lime ⁊ lumino ſum actu vel potentia ⁊ incorruptibile ꝑ natu ram. Et ẜm hoc ponunt̉ tres celi. Primum to taliter lucidum quod vocāt empireum. Secun

dum totaliter dyal̓auū quod vocant celū aque um vel criſtallinum. Tertium partim dyafanū et partim lucidum actu quod vocant celum ſi dereum. Et diuidit̉ in octo ſperas.ſ. ſperaꝫ ſtel larum fixarum ⁊ ſeptem ſperas planetarū que pn̄t dici octo celi. Scd̓o d̓r celum ꝑ participati onem alicuius proprietatis celeſtis corporis..l. ſublimitatis ⁊ luminoſitatis actu vel potentia. Et ſic totū iſtud ſpaciū qd̓ eſt ab aquis vſqꝫ ad orbem lune. Damaſcenus ponit vnū celuꝫ no minans illud aereuꝫ. ⁊ ſic ẜm eum ſunt tres celi aereū. ſidereū. ⁊ aliud ſuꝑius de quo ītellgit apl̓s legit̉ raptꝰ vſqꝫ ad tertiū celū. Sꝫ qꝛ iſtuc ſpatiū cōtinet duo elemēta ignis ⁊ aerꝭ: ⁊ ī vtro qꝫ eoꝝ vocat̉ inferior ⁊ ſuꝑior regio. Iō iſtud celum Rabanus diſtinxit in quatuor. ſup̄maꝫ regionem ignis noīans celū igneū Inferiorem ꝟo regionem celum olimpiū ab altitudīe cuiuſ dam montis qui vocat̉ olimpus. Sup̄maꝫ v̓o regionemaeris vocauit celuꝫ ethereū ꝓpter in flāmationem. Inferiorē ꝟo regionē celū aereū Et ſic cū iſti qͣtuor celi tribꝰ ſuꝑioribꝰ cōnume rāt̉ fiūt in vniuerſo ẜm Rabanū. ſeptē celi cor porei. Tertio dr̄ celū methaphorice. ⁊ ſic qn̄qꝫ ipſa ſancta trinitas dr̄ celū ꝓpter eius ſpūalem ſublimitatē ⁊ lucē. Qn̄qꝫ etiā ſpūalia bona in qͦ bus eſt ſanctorū remuneratio ꝓpter eoruꝫ emi nentiam celi nomināt̉. Qn̄qꝫ ꝟo tria genera ſu pernaliū viſionū.ſ. corporalis. imaginarie. ⁊ ī tellectualis tres celi nomīant̉. de quibus expo nit Augꝰ. ꝙ paulus eſt raptus vſqͣꝫ ad tertium celū. ¶ Tertiū dubiū fuit vtrū celū ſit locꝰ bea torū. Et ꝙ ſic patꝫ ex teſtimonio ſcripturarum Inquit enim ſaluator nr̄ Matth̓. v. ca. Beati pauꝑes ſpū qm̄ ipſorū eſt regnū celorū. Et. vj. ca. Merces vr̄a copioſa eſt ī celis. Et. xxij. c. Erunt ſicut angeli dei in celo. Et paulꝰ actuuꝫ xiiij. ca. Oportet nos ꝑ multas tribulatiōes in trare in regnū celorū. ⁊ Petrus.j. epl̓a. c. ij. Be nedictus deus ⁊ pr̄ dn̄i nr̄i ieſu xp̄i qui regene rauit nos in ſpem viuam: ꝑ reſurrectioneꝫ ieſu xp̄i filij ſui ⁊ dn̄i nr̄i in hereditatē incorruptibi leꝫ ⁊ incontaminatā in celis. Et etiā eccleſia cā tat. Gaudent in celis anime ſanctorū qui criſti veſtigia ſunt ſecuti. Et iterum in officio vnius martyris. Iſte eſt qui cōtempſit vitam mundi ⁊ peruenit ad celeſtia regna. Et Macrobius ſuꝑ ſomnium Scipionis. Sic habeto omībus qui patriam ẜuauerint iuuerint auxerīt certuꝫ eſſe in celo diffinitum locum vbi beati euo ſem piterno fruantur. Et Lucretius de quo refert Lactantius. li. vij. Cędit idem retro d̓ terra qd̓ fuit ante in terrā. Sed qd̓ miſſum eſt ex etheris oris. Id rurſum celi fulgentia templa receptāt. Cōueniūt itaqꝫ in hoc omnes viri ſapientes ꝙ beati habitant in celo. Theologi ꝟo explicant illud fore celū empirreum. qd̓ ẜm Tho. j. parte q. lxvj. dicit̉ empireū.i. igneum non ab ardore ſed a ſplendore. Qualit̓ ꝟo accedit ad leticiam ſanctorum eſſe in celo ſatis cōſtare pōt ex his q̄ dicūt̉ in ẜmone de aīe rōnalis admirandis pri rogatiuis. Igit̉ dicere poſſumus cuꝫ ꝓpheta Beati qui habitant in domo tua dn̄e ī ſecula ſe culorū laudabunt te. Ibi erit ex omni ꝑte qui es ⁊ delectatio. ⁊ ſancti omēs et̓na pace fruēt̉. Ad quaꝫ nos ꝑducat dei ⁊ ꝟ̓ginis filius ieſus xp̄s qui viuit ⁊ regͣt in ſecula ſeculoꝝ Amen. ¶ Sermo vicęſimuſtertius d̓ eximia nobilitate et p̄ſtantia aīe rōnal̓ tā cor pori vnite qͣꝫ a corpore ſeꝑate. Cce omnes ani me mee ſunt. Dei viuentis v̓ba ſūt iſta originaliter Ezechiel̓. xviij. ca. Dolendū ꝓfecto eſt de multitudine hominum pereuntiū. qui cōcupiſcentias prauas īſequen tes. virtutibus ieiuni omni vicioꝝ tͣ pitudini ſe ſe dederūt. Hi equidem obliti excellētie ac dig nitatꝭ aīarum ſuarū defluūt luxuria. ⁊ delicate atqꝫ molliter viuunt abhorrentqꝫ parcitatem. cōtinentiam. ſobrietatem. ⁊ qͥcqͥd ē quod viros bonos deceat. Fidei vero documenta irrident doctrinam euangelicā ſpernūt. de regno celoꝝ rum deſperant. negant atqꝫ penas inferni. Ta libus autem erroribus inuoluuntur. quoniam de anima rōnali minus bene ſentiunt. qn̄qꝫ af firmantes animas nō reperiri. Aliqn̄ ⁊ illas nō multe nobilitatis fore ſuadentes. Interdū ꝟo et eas cū ſuis corporibus improbe ſatis cōten dentes corrumpi. Quos qͥd aliud dixerim niſi pecora īmundiſſima atqꝫ indomitas feras īme qͥbuſcūqꝫ beluis īmaniſſimis deteriores. Inc enim Dauid in pſal̓. Homo cuꝫ in honore eſſet non intellexit cōparatus eſt iumentis inſipien tibus ⁊ ſimilis factus eſt illis. Nam ſūmus ille pater qui ſapientia ſua condidit omnia. minuit hominē paulominus ab angelis. coronans gle rie ⁊ honore dum intellectiuā animā illi dedit. qͣ de re vt aperiant̉ mentes cunctorū ad anime veriſſimam cognitōneꝫ illamqꝫ vnuſquiſqꝫ ſtu deat bonis ⁊ ſanctꝭ moribus exornare. decreui in preſenti ẜmone de ipſa anima verba facere. de qua tria myſteria ꝓponimus cōtemplāda ¶ Primū dr̄ diffinitionis. ¶ Scd̓m productionis. ¶ Tertium ſeparationis. ¶ Quid ſit aīa quę nō ē corpꝰ nec ex ſe mīe cauſata. ⁊ que vna ſola ē ī hoīe. ¶ Capitulū. j.

Rimum myſte rium contemplandū de anima dicit̉ diffinitiōis. in quo quid ſit aīma de claremus. Dicit em̄ Albertus in cōpēdio theo logie. ꝙ a qͥbuſdam aīma diffinit̉ vt ſpūs. a qui buſdam vt anima. a qͥbuſdam ꝟo vt ſpūs ⁊ aīa qͣꝫtum conſiderat̉ vt ſpūs diffinit̉ ſic ab Au guſtino in li. de motu cordis. Aīma eſt ſb̓ſtātia incorporea intellectualis illuminatōis a primo vltima reuelatione ꝑceptiua. vltīa dicit̉. qꝛ me diantibus angelis ꝑcipit. Ex qua diffinitōe co gnoſcimus. Ꝙ ſpūs humanus qͥ eſt aīma inter omnes creaturas immediate poſt angelos illu minationis diuine ſit ꝑceptiuus. Inqͣꝫtum aīa diffinit̉ ſic a Remigio. Anima eſt ſb̓a incorpo rea regens corpus. Et ab Ariſto. in. ij. de aīma dicit̉. Aīma eſt endelechia.i. actus ſiue forma corꝑis organici phiſici potentia vitā habētis. Ex quibus ꝟbis dat̉ intelligi ꝙ anima vnibil̓ eſt corpori nec omni ſꝫ ſoli organico vel phiſico id eſt naturali ad ſuſceptionem aīe rōnal̓ diſpo ſitio. Inqͣꝫtum aūt ſpūs ⁊ anima diffinit̉ ab au guſtino ſic. Aīma eſt omniū ſimilitudo. q̄ diffi nitio data eſt ꝑ cōꝑationem ad creaturas. Aīa em̄ ex ſui natura ad ſuſcipiendas oīm rerum ſi militudines tam corꝑalium qͣꝫ ſpūalium apta eſt. Et ẜm Augꝭ. li. de ſpū ⁊ aīma multipliciter nominat̉.ſ. Anima. mens. ratio. ſpiritꝰ. ſeuſus. memoria. voluntas. Anima dicit̉ inqͣꝫtum ani mat corpus ſiue viuificat. Mens inqͣꝫtum re colit. Ratio cū rem iudicat. Spūs dum ſpirat vel qꝛ ſpūalem naturā habet. Senſus dum ſen tit. Memoria dum recordat̉. Volūtas dū con ſentit. Hec nomina diuerſe ſunt aīme non ꝓpter eſſentie pluralitatem: ſed ꝓpter effectuum mul tiplicitatem ⁊ operatiōem. ſed ꝓ huis ꝑtis ītel gentia pleniori quatuor ſunt dubia abſo. uēda ¶ Primū vtrum ſit anima. ¶ Scd̓m vtrum aīma ſit corpus. ¶ Tertiū vtrū anima cauſet̉ ex ſemine. ¶ Quartū vtrū in homīe ſit vnā ſola anima. ¶ In pͥmo dubio expugnāda eſt ⁊ oīno repro banda ꝑditiſſima opinio illorū qͥ tenent̉ animā non eſſe: aſſerentes nō niſi corpora aut corpora les ſb̓as reperiri. Quos nos conuincere poſſu mus triplici lumine. ¶ Primū dicit̉ teſtificatiōis. ¶ Secundū oꝑationis. ¶ Tertiū figurationis. ¶ Primū lumen quo oſtendit̉ ꝙ aīma ſit dicit̉ teſtificationis. Teſtant̉ qͥdem oēs tam diuīe qͣꝫ humane ſcripture aīam eſſe. atqꝫ de illa ſublimi ter ſemꝑ loquunt̉. De hac itaqꝫ ſcribit ſapiens Eccī. c. ij. Fili in manſuetudine ẜua aīam tuaꝫ. Et. iiij. ca. Humilia coram deo aīam tuam. Et eodem. c. Non ꝯfundaris ꝓ aīa tua dicere ve rum. Et. x. c. Qui multis vtit̉ ꝟbis ledit aīam ſuam. Et. xxix. ca. Qui cum fure ꝑticipat ledit aīam ſuā. Et. xxxiiij. ca. Timentis deum beata eſt aīa illius. Et. lj. c. Laudabit vſqꝫ ad morteꝫ aīma mea dn̄m. Et. Sap̄. j. c. In maliuolā ani mam non intrabit ſapīa. Et eodem. ca. Os qd̓ mentit̉ occidit animam. Et Eccī. xxx. c. Miſe rere anime tue placens deo. Eiuſdeꝫ. xxxvij. c. A cōſiliario malo ẜua aīam tuā. Et Can̄. iij. c. Nū quem diligit aīma mea vidiſtis. Eiuſdem iij. c. Queſiui quē diligit aīma mea. Et. vj. ca. Anima mea liquefacta eſt vt dilectꝰ eſt locutꝰ. Et Iudith. viij. c. Humiliemus illi aīas nr̄as. Et Iob. x. ca. Tedet aīam meam vite mee. Et Thobie. xij. c. Qui faciūt peccatū hoſtes ſunt anime ſue. Et Deut̓. iiij. ca. Cuſtodite ſollicite aīmas veſtras. Et Ioſue. ij. c. Eruatis aīmas veſtras de morte. Et Abacuc. ij. ca. Qui incre dulus eſt nō erit recta eius aīma. Et. j. Reguꝫ ca. xxvj. ſcribit̉. Magnificet̉ aīma mea in ocu lis domī. Et. ij. Regū. xiiij. ca. Non vult deus ꝑire animā. Et. iij. Regū. xix. Tolle aīaꝫ meā. Et. iiij. Regū. j. c. Noli deſpicere aīam meam. Et pſal̓. vj. Aīa mea turbata eſt valde. Et. vij. Ne qn̄ rapiat vt leo animā meam. Et. xv. Nō derelinquas animā meam in inferno. Et. xx. c. Erue a framea deus aīam meam. Et. xxiij. Ad te dn̄e leuaui animā meā. Et. xxxij. Aīa mea ſu ſtinet dn̄m. Et. xli. Quēadmodū deſiderat cer uus ad fontes aquarū ita deſiderat anima mea ad te deus. Et. lxij. Sitiuit in te anima mea. Et pſal̓. lxxj. Aīmas pauperū ſaluas faciet. Et ſal uator noſter dixit Matth̓. vj. ca. Anima plus eſt qͣꝫ eſca. Et. x. c. Nolite timere eos qͥ occidūt corpus: aīam aūt nō poſſunt occidere. Et. xvj. ca. Quid ꝓdeſt homī ſi vniuerſum mundū lu cretur: aīme ꝟo ſue detrimentū patiat̉: aut quā dabit hō cōmutatiōꝫ ꝓ aīma ſua. Et. xxvj. ca. Triſtis eſt aīma mea vſqꝫ ad mortē. Et Lu. ij. ca. beata virgo in ſuo cantico ita cecinit. Ma gnificat aīma mea dn̄m. Et Simeon ꝟ̓ginē eo dem. c. ſic allocutus eſt. Tuam ip̄ius animam ꝑtranſibit gladius. Et Iacobus. v. c. ait. Qui ꝯuerti fecerit peccatoreꝫ ab errore vie ſue ſalua bit aīam eius a morte. Et. j. c. In manſuetudīe ſuſcipite inſitū ꝟbum qd̓ pōt ſaluare aīmas ve ſtras. Et Petrꝰ.j. epl̓a. c. ij. inqͥt. Obſecro vos tanqͣꝫ aduenas ⁊ ꝑegrinos abſtinere vos a car nalibus deſiderijs q̄ militant aduerſus animā. In ſacris ꝟo canonibus ſepiſſime fit mētio de aīma. ſicut ptꝫ. xxiij. di. c. Qui epūs. Et. xj. q. iij. c. placuit. ca. abſit. ca. nolite timere. c. audi. Et. xiij. q. ij. c. tꝑus. ca. hunc. ca. fatendum. ca.

aīme defunctorū. Et. xvj. q. j. c. in canonibus Et. xxj. q. j. in. c. relatio. Et. xxiij. q. iiij. ca. ip̄a pietas. c. ꝙ xp̄s. c. diſplicet. Et. xxiiij. q. iij. ca. ſi habes. Et. xxvj. q. vj. c. agnouimꝰ. Et. xxx. q. j. c. ad limina. Et. xxxij. q. ij. c. ꝙ ꝟo. ſi illud. ca. Moyſes. Et. xxxiij. q. ij. ca. animo nature. Et de pe. di. j. c. reſuſcitatus. ca. voluiſſent. Et di. ij. c. charitas. c. ergo. Et di. iij. c. poteſt. c. ſi qͥs. c. qͥd ergo. Et di. v. c. conſideret. Et de con ſe. di. ij.. c. reuera. Et di. iiij. c. Si baptizata. Et de maio. et obe.. c. ſolitę. Et de ſum. tri. ⁊ fi. ca. ca. firmiter. Et de pe. ⁊ re. c. cum infirmitas. Et de renū. c. niſi cum pͥdem. Et de cele. miſſa. c. in qͣdam. Et de decimis. c. cum nō ſit in homine. In clementina ꝟo de ſum. tri. ⁊ fi. c. damnant̉ il li qͥ dicunt aīam non eſſe formam corꝑis. Nam Ariſto. viij. metha. dic̄. Ꝙ dr̄a ſumit̉ de forma rei. Sed dr̄a conſtitutiua hoīs eſt rōnale qd̓ d̓r de hoīe rōe aīme intellectiue ſeu intellectiui pͥn cipij. vt inqͥt Tho. j. ꝑte. q. lxxvj. ergo aīma eſt hoīs forma. Ad gentiles iam veniamus qͥ na turalis ratiōis lumine illuſtrati magnificentiſſi me de aīma ſunt locuti. Inqͥt Eicero in parado xis. Deꝰ ⁊ mater oīm natura dedit tibi animū quo nihil poteſt eſſe p̄ſtantius nihil diuinius Et idem in li. de naturā deorū. Quid eſſe pōt ī rerū natura homīe melius. in eo em̄ ſolo eſt ra tio qua nihil pōt eſſe p̄ſtantius. Et idem in lib̓. de republi. Vt mūdū deus eternus regit ſic fra gile corpus animꝰ ſempiternꝰ mouet. Et Pla to in thimeo. Deus ꝟtutibus aīam p̄ire iuſſit. ip̄amqꝫ dn̄am nr̄i corꝑis fore voluit. quod ip ſa tuet̉. Et Saluſtius in iugurtino. Vt genus humanū compoſitum ex corꝑe ⁊ aīa eſt. ita res ſtudiaqꝫ oīa nr̄a alia corꝑis alia animi naturaꝫ ſequunt̉. Et Ouidius in li. de remedio amoris At corpus redimas ferrū patieris ⁊ ignes. Vt qꝫ aīmo valeas quicqͣꝫ tollerare negabis. Et ne ſinguloꝝ repetamus dicta cōcludimus Ꝙ oē ſancti. oēs ęruditi viri. oēs deniqꝫ ph̓i ⁊ ſtoici ⁊ peripatetici ac alij quicūqꝫ aīam eſſe ⁊ docent ⁊ ꝯfitent̉. ¶ Scd̓m lumen quo oſtēdimꝰ ꝙ ſit aīma d̓r oꝑationis. vt em̄ ſcribit Alexander de ales in. ij. volumine ſumme. Videmꝰ q̨̄daꝫ cor pora q̄ non nutriunt̉ neqꝫ augent̉ neqꝫ generā tur nec mouentur motu volūtario vt lapides. Quedā q̄ nutriunt̉ augent̉ ⁊ generant̉. vt plā te. Quedam q̄ vltra hec mouent̉ ⁊ ſentiunt. vt aīalia. Quedā aūt q̄ agūt rōe. Si ergo pͥncipiū harū oꝑationum eſſet corporeitas. inueniretur tunc in oībus corꝑibꝰ. gͦ illud a quo iſte oꝑatio nes ꝓueniūt erit anima. Et ſic in plantis eſt aīa vegetatiua. in aīalibus brutis aīma ſenſitiua. homībus ꝟo aīa intellectiua. Quiſnam nō mi retur qͣꝫta ſit hūani ingenij ꝑſpicacitas. qͣꝫ ſtupenda intellectus ſubimitas. qͣꝫue admirabilis vigor rōnis. Et vnde ꝓuenit niſi ex animi ſapi entia. vt volantes aues ꝑ aera habitātes. in aqͣ rum ꝑfundis piſces. ⁊ diſcurrētes ꝑ nemora fe rociſſimas beſtias hō ad ſuū vſuꝫ ꝑducat. Nō ꝓdeſt aqͥlis altus volatus. nō leonibus fortitu do. nō elephantibus magnitudo. nō venenoſi tas draconibus ⁊ ẜpentibus. non ceruis agili tas. non deniqꝫ marinis beluis latitudo. vaſti taſqꝫ aqͣrum. cum ab hoībꝰ artificijs pene innu meris capiunt̉. Quid de artiū inuentiōe exerci tationeqꝫ dicemꝰ? Inſpiciamus agriculturā la nificum architecturā fabrifactiua ⁊ reliqͣs: in qͣ rum effectibus dep̄hendit̉ aliqͥd in hoīe eſſe vl tra corpꝰ. Que antiqͥ vulgares cū pͥus talia nō fuiſſent exꝑti illos qͥ ea pͥmo in aliqͣ ꝓuīcia face̓ docuerūt credider̄t eſſe deos Iſis Inachi filia regis argiuorū ⁊ ſoror foronei nauigās in egy ptum qꝛ lr̄as qͣſdaꝫ egyptijs dedit ⁊ de agricul tura multa eos docuit. poſt morteꝫ in numero dearū recepta eſt. Saturnus(vt recitat Paulꝰ in hiſtoria romanorū) Iouem filiū ē grecia fu giens in ciuitate q̄ ex eius nomīę ſaturnia dicta eſt. haud ꝓcul ab vrbe rudes ppl̓os domos edi ficarę. terras incolere. plantare vineas docuit. atqꝫ humanis moribꝰ viuere cū antea ſemiferi glandiū tantūmodo alimentis vitā ſuſtentarēt Et aūt in ſpelūcis aut frondibus ꝟgultiſqꝫ con textis caſul̓ habitarēt ab indocili ⁊ ruſtica mu titudine deus eſt appellatus. Romulus qꝛ vr. bem fundauit vallauitqꝫ muro apud paludem caprę. nuſqͣꝫ comparuiſſet anno regni trigeſimo nono ad deos tranſiſſe creditus eſt: ⁊ Quirini nomīe cōſecratus. De liberalibus aūt diſcipli nis grammatica. logica. rhetorica. ariſmetrica. geometria. muſica. aſtrologia illarūqꝫ rectori bus ꝓlixior eſſet ẜmo habendus. Sed vt com plectamur omīa ſuccincte. tantus in illis eſt de cor humane vite. tanta intellectus ꝑfectio. tata loquendi ⁊ viuendi moderatio. tāta deniqꝫ co gnitio rerū. vt qui illis inueniunt̉ imbuti ſum ma veneratione celebrent̉ a cunctis. O deteſta bilem errorē. O damnabilem cecitatē. O deni qꝫ fatuitateꝫ peſtiferā eorū qͥ tanta(vt ſic dica animarū facta mirabilia ꝯtuent̉ ⁊ aīas non eſſe tenent. Pro qͥbus Augꝰ. li. x. ꝯfeẜ. ait. Eūt ho mīes mirari alta montiū. ingentes fluctꝰ maris altiſſimos lapſus fluminū. oceani ambitū. ⁊ gi ros ſiderum. ⁊ relinquūt ſeip̄os nec mirantur. Et in pͥncipio lib̓. de ſpū ⁊ aīma inquit. Qm̄ di ctum eſt mihi vt meip̄m cognoſcaꝫ ſuſtinere nō poſſum vt me habea incognitū. Magna nāqꝫ negligētia eſt neſcire qͥd illud ſit quo celeſtia ta ꝓfunde cogitamus. naturalia tam ſubtili inda gatione inueſtigamus. ⁊ de ip̄o qͦꝫ creatore nō

ſtro tam ꝓfunda deſideramus ſcire. nec eſt res pegrina nec longe querenda. animꝰ quo iſta ſa pimus ſed eſt ſemꝑ nobiſcū adeſt. tractat loqui tur ⁊ intus neſcit̉. Datū eſt illi tam ingentiū re rum ſcire ſecreta: ⁊ ſeip̄m cognoſcere nō poteſt. h ille. ¶ Tertiū lumen quo oſtendimꝰ ꝙ ſit aī dicit̉ figuratōis. Ip̄a quippe corꝑis humani fi gura ad celos crecta deſignat aliqͥd eſſe in hoīe qd̓ ad celos tendere debeat. Hinc Ouidius in pͥmo methamorpho. dicit. Pronaqꝫ cum ſpe ctent animalia cetera terrā. Os homī ſb̓lime de dit celumqꝫ videre. Iuſſit ⁊ erectos ad ſidera tollere vultus. Et Bern̄. ſuꝑ Can̄. ait. Corꝑis ſtaturam ideo deus dedit homī rectam. vt cor porea rectitudo exterioris vilioriſqꝫ figmenti. homīem interiorē rectitudīs ſue formande mo ueret ⁊ decor viui deformitateꝫ argueret animi hec Bern̄. Ex qͥbus concludimꝰ ꝙ in numero creaturaꝝ reperit̉ aīa rational̓ ad imaginem ⁊ ſimilitudinem dei creata cuius p̄ſtantiā ex his q̄ amodo diſſeremus vnuſqͥſqꝫ ꝑcipere poteſt. ¶ Secundū dubiū abſoluendū eſt vtrū anima ſit corpuſ. Ad qd̓ reſpondemus ſequētes ī hac ꝑte doctrinam fidei ⁊ ſacre theologie. ꝙ anima eſt ſpūalis ſb̓a. Ariſto. ꝟo in. ij. phiſicoꝝ dicit. ꝙ vltima formaꝝ naturaliuꝫ ad quā terminat̉ conſideratio ph̓ie naturalis.ſ. aīma humana ē qͥdem ſeꝑata: ſꝫ tn̄ in materia. Quod ex hoc pro bat. Quia hō ex materia generat homīem ⁊ ſol Seꝑata qͥdem eſt ẜm v̓tutem intellectiuā. quia vtus intellectiua non eſt ꝟtus alicuius organ corꝑalis. ſicut ꝟtus viſiua eſt actus oculi. In telligere em̄ eſt actus qͥ non pōt exerceri per or ganum corꝑale ſicut exercet̉ viſio. Sed in ma teria eſt inqͣꝫtum ip̄a anima cuius eſt hec ꝟtus eſt corꝑis forma ⁊ terminus generatōis huma ne. Sic gͦ ph̓s dicit in. iij. de aīma. Ꝙ intellectꝰ eſt ſeꝑatus. qꝛ non eſt ꝟtus alicuiꝰ organi cor poralis. Exquo apparet ineptia illorū: qͥ vt dic̄ Tho. j. ꝑte. q. lxxv. Imaginatiōem tranſcend. re non valētes ſola corꝑa dicebant eſſe: ⁊ quod nō eſt corpus nihil eſſe. Contra iſtos eſt aucto ritas ſcripture Eccleſiaſtes vl. c. vbi ſic habet̉. Reuertat̉ puluis in terrā ſuam ⁊ ſpiritꝰ redeat ad deū qͥ dedit illum. Augꝰ. inſuꝑ li. xix. de ci. dei cōmendat Varronē qͥ hoīem nec aīaꝫ ſolaꝫ nec ſolū corpus: ſꝫ anima ſimul ⁊ corpus eſſe ar bitrabat̉. Et ſi obijceret̉ ꝙ mouentis ad motuꝫ oportet eſſe aliquem cōtractum: cōtractus aūt non eſt niſi corporū. gͦ cum aīma moueat corꝑ videt̉ ꝙ ſit corpus. Reſpondet Tho. vbi. sͣ. ꝙ duplex eſt cōtractus.ſ. qͣꝫtitatis ⁊ ꝟtutis. Pr ſſo modo corpꝰ nō tangit̉ niſi a corꝑe. Secun bo mō corpus habet tangi a re incorꝑea q̄ mo net corpus. Sed adhuc pleriqꝫ inſtāt ꝙ animā nullus videt. quō gͦ eſt dum a corꝑe ſeꝑat̉ a ne mine conſpicit̉. qͥd gͦ eſt ſi nō videt̉ nō ſentitur. nō audit̉. neqꝫ quo ſe cōferat ſcimꝰ: Ad hoc re ſpondet Gregꝰ. in. iiij. dialogorū li. ꝙ aīa eſt il la ſpūalis ſb̓a: cuius ꝟtute qͣꝫdiu eſt in corpore corpus viuit. corpus ſentit. oculi vident. aureſ audiunt. ⁊ tamen ip̄a corporeis oculis nō vid̓r Idem dicimus de angelis: de demonibus ⁊ de ip̄o altiſſimo deo. ꝙ illorū effectus negare non poſſumꝰ qͥs oculis inſpicimus ⁊ manibus con trectamus ⁊ cuius ſint ſpūales ſb̓e corꝑeis ſen ſibus non ſb̓ijciunt̉. Hinc Lactantiꝰ lib̓. vij. di uinaꝝ inſtitu. de deo loquēs aliqua deducit ex empla qͥbus ꝯuīci poſſunt hi qͥ nihil eſſe volūt niſi quod vident. Quia inqͥt deus ab hoīe vi deri non pōt. ne quis eū putaret ex eoip̄o deuꝫ non eſſe. qꝛ mortalibus oculis nō videtur inter cetera ſuoꝝ inſtitutoꝝ. mirabilia fecit etiā mul ta quorū vis qͥdem apparet. ip̄a aūt nō vidētur ſicut eſt vox odor ventus vt harū rerum argu mento ⁊ exemplo etiam deum licet ſb̓ ocul̓ non veniret. de ſua tn̄ vi ⁊ effectu ⁊ oꝑbus cernere mus. Hec ille. Pari modo ⁊ aīe ꝟtutem ſtupē diſſimaſqꝫ oꝑatiōes vt diximus in p̄cedēti du bio ꝯtuentes animā eſſe dep̄hendimus ſubſtā tiam ſpūalem nobiliſſimā. Et vt Augꝰ. refert ī li. de immortalitate aīme. Nihil abſurdius dici pōt qͣꝫ tantūmodo ea eſſe que ocul̓ cōſpicimꝰ. ⁊ ea non eſſe q̄ intelligentia ſubſiſtere iudicamꝰ. ¶ Tertiū dubiū abſoluēdum eſt. vtrū aīe cau ſentur ex ſemine. ⁊ poſſet qͥs arguere ꝙ ſic. Pri mo quia Geneſis. xlvj. c. ſcribit̉. Cuncte aīme q̄ ingreſſe ſunt cum Iacob in egyptū: ⁊ egreſſe ſunt de femore illiꝰ. Sed nihil egredit̉ de femo re hominis niſi inqͣꝫtum cauſat̉ ex ſemine. ergo anima intellectiua cauſat̉ ex ſemine. Scd̓o ho mo generat ſibi ſimile ẜm ſpeciem. ſed ſpēs hu mana cōſtituit̉ ꝑ animā rationalem. ergo aīma rationalis eſt a generāte. Tertio inconueniens eſt dicere ꝙ deus cooperet̉ peccātibus: ſꝫ ſi ani me rationales cauſarent̉ a deo. deus interdum cooperaret̉ adulteris. ex quorū illicito coitu ꝓ les interdum generat̉. Ad habendā huius ve ritatis noticia ſanctus Tho. j. ꝑte. q. cxviij. ita dicit. ꝙ impoſſibile eſt ꝟtutem actiuam que eſt in materia extendere ſuam actionē ad ꝓducen dum in materialem effectum. Manifeſtum eſt autē ꝙ pͥncipiū intellectiuū in homīe eſt princi pium tranſcendens materiā. habet em̄ oꝑatiōꝫ in qua non cōmunicat corpus. Et ideo impoſſi bile eſt ꝙ ꝟtus que eſt in ſemine ſit ꝓductiua in tellectui pͥncipij. Similit̓ etiam qꝛ ꝟtus q̄ ē in ſe mine agit in ꝟtute anime generantis ẜm ꝙ ani ma generantis eſt actus corꝑis vtens ipſo cor pore in ſua operatione. In oꝑatiōe aūt intelle k ⁊

ctus non cōmunicat corpus. Unde ꝟtus intel lectiui pͥncipij ꝓut intellectiuū eſt non pōt ad ſe men ꝑuenire. Et ideo ph̓s dicit in li. de genera tione aīalium. Relinquit̉ intellectus ſolus de foris aduenire. Sil̓r etiam aīma intellectiua cū habeat oꝑationem ſine corꝑe eſt ſubſiſtens. et ita ſibi debet̉ eſſe ⁊ fieri. Et cū ſit immaterialis ſb̓a non pōt cauſari ꝑ generatiōꝫ: ſꝫ ſoluꝫ ꝑ crea tionem a deo. Ponere gͦ aīam intellectiuā a ge nerante cauſari nihil aliud eſt qͣꝫ ponere eā non ſb̓ſiſtentem. ⁊ ꝑ ꝯſequens corrūpi eam cuꝫ cor pore. Et ideo hereticū eſt dicere ꝙ aīma intelle ctiua traducat̉ cum ſemine. Ad pͥmū ꝟo qd̓ ad ducebat̉ in oppoſitū dicendū ꝙ in auctoritate il la ponit̉ ꝑ ſinodochen ꝑs ꝓ toto.i. anima ꝓto to homīe. Ad ſcd̓m ꝟo reſpondemꝰ ꝙ homo ge nerat ſibi ſil̓e inqͣꝫtum ꝑ ꝟtutem ſemīs eiꝰ diſpo nitur illa materia ad talem formam ſiue ad ſuſce ptionem tal̓ formne. Ad tertiū aūt reſpondet̉. q in actione adulterorū id qd̓ eſt nature bonū eſt ⁊ huic cooperat̉ deus. qd̓ ꝟo eſt inordinate vo luntatis malū eſt: ⁊ huic deus non cooperat̉. hͦ Tho. ¶ Quartū dubium declarandū vtruꝫ in homīe ſit vna ſola aīma intellectiua vel plures ꝑ eſſentiam differētes? Ad hoc rn̄det Augꝰ. in li. de eccle. dogma. Neqꝫ inqͥt duas aīmas eſſe dicimꝰ in hoīe. ſicut Iacobus ⁊ alij Sirorum ſcribūt. vnam aīmalem qua animat̉ corpꝰ ⁊ im mixta ſit ſanguini. Alterā ſpūalem q̄ rōni mini ſtret. Sꝫ dicimus vnā ⁊ eandem eſſe aīaꝫ in ho mine: q̄ ⁊ corpus ſua ſocietate viuificat. ⁊ ſemet ip̄am ſua rōe diſponit. Et licet qͥdaꝫ dicere vo luerunt ꝙ in embrione pͥmo p̄exiſtat aīma vege tatiua. qꝛ Ariſto. dicit ī li. de aīalibꝰ. ꝙ embrio pͥus eſt animal qͣꝫ hō. Et deinde ſupra aīam ve getatiuam ſuꝑuenit alia aīma q̄ eſt ſenſitiua. et ſupra illā iterum alia q̄ eſt intellectiua. ⁊ ſic eſſēt tres aīme in hoīe. Tamen hͦ improbat Tho. j. ꝑte. q. lxxvj. et. cxviij. affirmans ꝙ cum genera tio vnius ſꝑ ſit corruptio alterius. neceſſe eſt di cere ꝙ tam in hoīe qͣꝫ in alijs aīalibus qn̄ perfe ctior forma aduenit fit corruptio pͥoris ita tn̄ oͦ ſequens forma habet qͥcqͥd habebat pͥma ⁊ ad huc amplius. Quare cū aīma intellectiua crea tur ⁊ infundit̉ a deo ſimul eſt ſenſitiua ⁊ vegeta tiua corruptis formis p̄exiſtentibꝰ. Ml̓a eſſēt hoc loco dicenda: q̄ ne tedio auditores efficia mus ſilentio p̄terimus. Oſtenſum iaꝫ ex dictis eſt ꝙ qͥlibet animā creaturā excellentiſſimaꝫ co gnoſcere debet: eamqꝫ ſꝑ mundā ⁊ immaculatā ẜuare. Nam ſi tantā diligentia corruptibile cor pus gubernamꝰ qͣꝫtomagis rōnalem aīam omī ſtudio a quibuſcūqꝫ vitijs tueri tenemur. Heu heu inqͥt Bern̄. abſtergit̉ caliga ⁊ ꝯtemnit̉ aīa. Pauciſſimi qͥppe reperiunt̉ qͥ non magis ꝓ cor pore qͣꝫ ꝓ aīa ſubeant quoſcūqꝫ labores. De ꝓductione anime rōnalis que nō ab angelis ſed a deo ꝓducta eſt de ni hilo conuenienter vnita corpori orga nico. et de nouo creata et infuſa. C. I Ecundū myſte rium de aīma ꝯtemplandū dicit̉ pro ductionis. In quo adhuc quattuor dubia ſunt enucleanda. ¶ Primū vtrū aīma ſit ꝓducta ab angel̓. ¶ Scd̓m vtrū anima ſit ꝓducta de ſb̓a dei ¶ Tertiū vtrū oēs aīe fuerunt ſimul create. ¶ Quartū vtrū deus debuit aīam rōnalem ta li corpori vnire. ¶ Pro pͥmi dubij planiore intelligētia qͥdaꝫ ar guunt ꝓbantes licꝫ ꝯͣ veritatem ꝙ aīa rōnal̓ ꝓ ducta eſt ab angelis. Primo qꝛ maior eſt ordo in ſpūalibus qͣꝫ in corꝑalibuſ. ſꝫ corꝑa inferiora ꝓducunt̉ ꝑ corꝑa ſuꝑiora. vt Biony. dicit. iiij ca. de diui. no. gͦ inferiores ſpūs que ſunt aīe rō nales ꝓducunt̉ ꝑ ſpūs ſuꝑiores qͥ ſunt angeli. Scd̓o ꝑfectum eſt qd̓ pōt ſibi ſil̓e facere: ſꝫ ſpūa les ſb̓e ſunt multo magis ꝑfecte qͣꝫ corꝑales. cū gͦ corꝑa faciant ſibi ſimilia ẜm ſpem mito magiſ angeli poterūt facere aliqͥd infra ſe ẜm ſpeciem nature.ſ. animā rōnalem. Sꝫ ꝯͣ iſtos ita loquē tes eſt auctoritas gloſe ſuꝑ illo verbo psͣ. Qui finxit ſigillatim corda eorū: q̄ ait. Creat deꝰ ani mas ſinguloꝝ ꝑ ſe de nihilo. Et iō inqͥt Tho. pͥ ma ꝑte. q. xcj. ꝙ cum aīa rōnalis ꝓducat̉ in eſſe ꝑ creationem non pōt produci niſi a deo. qꝛ ẜm Augꝭ. in. iij. de tri. nec boni nec mali angeli pn̄t eſſe creatores alicuius rei Et rō ſumi poteſt ẜm Tho. vbi sͣ. qꝛ ſolius pͥmi agentis eſt agere nul lo p̄ſuppoſito. cum ſꝑ agens ſcd̓m p̄ſupponat ali qͥd in pͥmo agente. Ꝙ aūt agit aliqͥd ex aliqͦ pre ſuppoſito agit tranſmutando. ⁊ ideo nulluꝫ alid̓ agens agit niſi tranſmutādo. ſed ſolus deꝰ agi creando. Et qꝛ anima rationalis non pōt ꝓdu ci ꝑ tranſmutationem alicuiꝰ materie. ideo non pōt ꝓduci niſi a deo immediate. Ad pͥmum ar gumentū reſpondet Tho. ꝙ corꝑa iō ꝓducūt̉ corꝑa qꝛ agūt ꝑ tranſmutatiōꝫ materie. Ad ſe cundū ꝟo argumentū reſpōdet latius.j. ꝑte. q. xlij. vbi ait. arti. v. in rn̄ſione ad pͥmū ar. ꝙ ali qͥd ꝑfectum ꝑticipans aliquam naturaꝫ facit ſi bi ſil̓e non qͥdem ꝓducendo illā naturā abſolu te: ſꝫ applicando eam ad aliqͥd. Non em̄ hic ho mo pōt eſſe cauſa humāe nature abſolute. qꝛ ſi eſſet cauſa ſuijp̄ius. Sꝫ eſt cauſa ꝙ natura hu mana ſit in hoc homīe generato. Et ſic p̄ſuppo nit in ſua actione determinatā materiā ꝑ quam eſt hic hō. Sed ſicut hic hō ꝑticipat humanaꝫ

naturā. ita quodcūqꝫ ens creatū ꝑticipat natu ram eſſendi. qꝛ ſolus deus eſt ſuū eſſe. Nullum gͦens creatum pōt ꝓducere aliqd̓ ens abſolute niſi inqͣꝫtum eſſe cauſat in hoc. Et ſic oportꝫ pintelligat̉ id ꝑ qd̓ aliqͥd eſt hoc actiōe qͣ fac̄ ſi bi ſimile. In ſb̓a aūt immateriali nō pōt pintel ligi aliqͥd ꝑ quod fit hoc. Quia eſt hoc per ſuaꝫ formam ꝑ quam hꝫ eſſe. Subſtantia gͦ immate rialis non pōt ꝓducere aliam ſb̓am immateria lem ſibi ſil̓em qͣꝫtum ad eius eſſe. ſꝫ qͣꝫtum ad ali quam ꝑfectiōꝫ ſuꝑadditam. Sicut ſi dicamus ꝙ ſuꝑior angelus illuminat inferioreꝫ. vt Dio. dicit. Ex quo apparet ꝙ nullū ens ceratū poteſt creare aliqͥd niſi p̄ſuppoſito aliquo quod repu gnat rationi creationis. ¶ Secundū dubiū ꝓ poſitum fuit vtrū aīma ſit ꝓducta a deo de ſb̓a dei. ⁊ vt refert Augꝰ. in. vij. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am. Et in libris ꝯͣ Fauſtū. Et in li. de duabus ani mabus Priſtillianiſte Manichei ⁊ Gnoſtici heretici tenuerunt animā fore de ſb̓a dei. Euri pides etiam ph̓us teſte Tullio in q̄ſtionibꝰ tu ſculanis dicebat aīam deū eſſe. Ip̄e adhuc tul lius in p̄fato libro dixit. Humanꝰ animꝰ ex di uina mente conceptus cū nullo alio niſi cū ip̄o deo comꝑari pōt. Senecā adhuc ſcribēs ad lu cillum inqͥt. Nihil eſt aliud nr̄a ratio qͣꝫ ꝑs di uini ſpūs in corpus noſtrū immerſa. Idem pro feſſus eſt Macrobius ſuꝑ ſomniū Scipionis Contra quos omēs Augꝰ. in li. de origine ani meait. Non aliter audiendi ſunt qͣꝫ heretici qu aīam deū eſſe dicunt. Nā ſi ſic eſſet nec in meliꝰ nec in peius labi poſſet. Et vt ſcribit Thomas pͥma ꝑte. q. xcj. Dicere aīam eſſe de ſb̓a dei ma nifeſtam improbilitatem cōtinet. Nam aīa hu mana qn̄qꝫ eſt intelligens in potentia ⁊ ſciētiaꝫ quodāmodo a rebus acqͥrit. ⁊ hꝫ diuerſas po lentias q̄ omīa aliena ſunt a dei natura: qͥ ē act purus ⁊ nihil ab aliquo accipiens ⁊ nullam di uerſitatem habet in ſe. Sed pleriqꝫ dubitāt. qꝛ ben. c. ij. ſcribit̉. Formauit deus homīem de l mo terre: ⁊ inſpirauit in faciem eius ſpiraculuꝫ vite: ⁊ factus eſt hō in aīam viuentē. Sed ille qͥ ſpirat aliqͥd a ſe emittit. gͦ aīa qua hō viuit eſt liqͥd de ſb̓a dei. Ad hoc reſpondet Tho. ꝙ in ſpirare non eſt accipiendū corꝑalit̓. Sed idei eſt deuꝫ inſpirare qd̓ ſpūm facere nō de ſubſtā lia ſua ſꝫ de nihilo. nam ⁊ hō corꝑaliter ſpiraus non emittit aliqͥd de ſb̓a ſua: ſꝫ de naturā extra nea. Idcirco firmiter ꝯfitemur vt in ſuꝑioribuſ diximus. ꝙ aīma ꝓducta eſt in eſſe a deo de ni hllo. Qua veritate immobiliter ꝑſiſtēte repro batur opinio illorū qͥ dixerūt aīam fore ignem. hanc tenuit Democritus. vt ait Ariſto. in pri mō de aīa. In libro aūt de vita ⁊ morte ariſto. egit̉ Heraclitū ſꝑ affirmaſſe deos oēs ex ign eſſe. ⁊ ex igne vniuerſa cōſtare ⁊ aīam fauillam eſſe ſtillantis eſſentie. Zeno inſuꝑ ⁊ Leuncippꝰ idem ꝓfitebant̉ ẜm Tulliū in q̄ſtionibꝰ tuſcu lanis. Idē affirmabat Iparcus ꝓut ſcribit ma crobius in. j. li. ſuꝑ ſomniū Scipionis. Fuer̄t huius opinionis ſomnia. ꝙ aīma p̄ſente corpꝰ caleat ⁊ recedente frigeſcit. Et forte ſic opinan tes ignei erant ⁊ humoribus colericis affluen tes. Sed qͥd referemus de alijs qͥ dixerūt ꝙ aīa ſit aer ſeu ventus. hoc docuit Dyogenes ẜm Ariſto. in. j. de anima. Anaximanes inſuꝑ non tm̄ aīmas: ẜ deos ⁊ q̄cūqꝫ alia dicebat ab aere genita. vt cōmemorat Augꝰ. li. viij. de ciui. dei Hic ẜm Pliniū inuenit horologiū. At ⁊ hi ae rei ſanguineiſqꝫ humoribꝰ abundātes credi ra tionabiliter p̄nt. Errauit adhuc Thales mele ſius: qͥ vt ſcripſit Tullius in li. de natura deoꝝ dixit deum ex aqua cuncta formaſſe. ideoqꝫ et aīaꝫ aquā eſſe. Cōtra quē ⁊ reliquos p̄noīatos ph̓os extat ſententia Auguſtini: qͥ in li. de quā titate aīme ait. Non ex his notis vſitatiſqꝫ na turis anima facta eſt quas iſtis corporeis ſenſi bus tāgimus. Nam neqꝫ ex terra neqꝫ ex aqua neqꝫ ex igne neqꝫ ex aere neqꝫ ex his oībus. ne qꝫ ex aliqͥbus coniūctis horū cōſtare animam puto. Quare abiectis philoſophoꝝ erroribus ſeqͣmur dicta catholicorū tenentes vt ſcribit̉ in compendio theologie. ꝙ aīma eſt ſb̓a ſpūalis ⁊ rōnalis ad viuificandū corpus humanū de ni hilo creata. Creata eſt inqͣꝫ aīma ꝑfectibil̓ ⁊ im ꝑfecta qͣꝫtū ad ſcientiā ⁊ ꝟtutes. ꝑfectiſſima tn̄ eſt qͣꝫtum ad naturales potentias. qͣꝫtitateꝫ ha bet non diffuſiuam: ſꝫ poteſtatiuā ⁊ virtualem. Et qꝛ eſt ſimplex nec augmenti nec detrimenti eſt ſuſceptiua. Et nec ī corꝑe maiori maior. nec minori minor reperit̉. Eſt ad imaginē dei facta capax ꝟtutis vel vitij ſuſpectibilis pene vl̓ pre mij arbitrio libera. potentijs ⁊ habitibus ⁊ af fectionibus decorata. Caret pondere figura et colore. paſſibilis eſt ⁊ mutabilis. Eo magis eſt quo capax eſt eternitatꝭ. Eo recta quo appetēs eſt bonitatis. Eo beata quo particeps eſt diui nitatis. ¶ Tertiū dubium fuit vtrum oēs ani me fuerant ſil̓ create. Et philoſophi quidaꝫ cū Platōne aſſerentes: ꝙ anime intellectiue acci dat vniri corpori ponentes eam eſſe eiuſdē con ditionis cum ſb̓ſtantijs ſpūalibus: que corpori non vniunt̉. tenuerūt omnes aīmas hominū ſi mul a pͥncipio cum angelis fuiſſe creatas. Quā opinionem ſequens Origenes dixit. Ꝙ omēs anime fuerūt cum angelis create ⁊ ad ſuggeſtio nem dei tenebrarū rebellauerunt deo. quare da tum eſt illis corpus loco carceris vt ibi puniā tur. poſt ſęꝑationeꝫ ꝟo ab illo ſic purgate ad ce los redeunt. Sed ꝓfecto ex omni parte impia k 3

eſt atqꝫ falſiſſima opinio iſta. Nā vt inqͥt Tho. pͥma ꝑte. q. cxviij. Si accidētalit̓ ꝯueniret aīe vniri corpori ſequeret̉ ꝙ hō qͥ cōſtituit̉ ex iſta vnione eſſet ens ꝑ accidens. ꝙ etiā aīma huma na nō ſit eiuſdem nature cum angel̓ ip̄e diu̓ſus modus intelligendi oſtendit. Hō em̄ intelligit accipiendo a ſenſibilibus ⁊ ꝯuertendo ſe ad fā taſmata. Angelus ꝟo non ſic. Nam vt ſcribit̉ in compendio theologie. Intellectꝰ diuinꝰ cō gnoſcit ſeip̄m. Intellectus angeli cognoſcit res ꝑ ſpēs concreatas. Intellectus ꝟo hūanus co gnoſcit ꝑ ſpēs abſtractas a rebuſ particularibꝰ ꝑ ſenſum pͥus cognitis. Et p̄cipue in qͣtuor dif ferunt ꝑmaxime angelus ⁊ aīa. Primo differ̄t penes eſſe naturale. qꝛ aīma eſt vnibilis corꝑi: etiam actu ſeꝑata. angelus nō. Scd̓o differunt penes eſſe logicū.i. diffinitōꝫ. qꝛ aīma rōual̓ eſt ſꝫ angelus intellectualis. Aīma em̄ apprehēdit inqͥrendo ⁊ conferendo. angelus autē intuendo Tertio differunt penes eſſe methaphiſicuꝫ.i. ſe paratum a materia ⁊ motu. qꝛ angelus non ha bet paſſibilitatē niſi reſpectu ſuperiorū. Aīa ꝟo reſpectu inferiorū. qꝛ immutat̉ a ſenſibilibus. Quarto differūt penes eſſe theologicū. qꝛ anīa ꝟtibilis eſt a bono in malum ⁊ econuerſo. ang lus v̓o non. qꝛ manet in eo ad qd̓ ſe conuertit. ſi ue bonū ſiue malū. Inſuꝑ ꝯͣ fidem eſt: ⁊ totam ſcripturā ſacram ponere nullā aīam debere dā nari. Quare in hͦ acceptanda eſt ſnīa Augꝭ. qui in li. de eccleſiaſticis dogmatibꝰ ait. Credendū eſt ⁊ firmiter tenendū ꝙ anime nō ſunt ab initio create vt Origenes finxit. nec cum corꝑibus ſe minant̉. vt Luciferani ⁊ Cirillus ⁊ qͥdam lati norum affirmant. Sed a deo aīam creari ſimul ⁊ infūdi in corꝑe compoſito ⁊ formato. Si ꝟo obijceretur ꝙ deus ceſſauit a creatiōe reruꝫ. vt ſcribit̉ Geneſis. c. ij. Ceſſauit ab omī opere qd̓ patrarat. Reſpondet Tho. vbi ſupra ꝙ deꝰ di citur ceſſaſſe die ſeptimo nō qͥdem ab omni oꝑe cum dicat̉ Iohan. v. Pater meus operat̉ vſqꝫ modo ⁊ ego operor. ſed ceſſauit a nouis rerum generibus ⁊ ſpeciebus cōdendis. Nam vt idē Tho. ponit. jͣ. ꝑte. q. lxxiij. Poſt oꝑa ſex dieri a deo multa facta ſunt. ⁊ fiunt a deo quotidie. ſi cut noua indiuidua in qualibet ſpecie. ⁊ noue ſpecies que frequent̓ apparent in aīmalibus ex putrefactiōe generatis. ⁊ noua miracula ac no ue aīme. Tamen nihil ex his factum eſt nouuꝫ qͥn aliqͣliter in operibus ſex dierū p̄ceſſerit aut pextiterit. Siue materialit̓. ſicut de coſta Ade formauit mulierē ſiue cauſaliter: ſicut īdiuidua q̄ nunc generant̉ p̄ceſſerunt in pͥmis indiuiduiſ ſuarū ſpęcierū. Species etiam noue ſi que appa rent p̄extiterunt in qͥbuſdam actiuis ꝟtutibus. ſicut ꝙ animalia ex putrefactiōe generata ꝓdu cantur ex vtutibus ſtellarū ⁊ elementorū quas a pͥncipio acceperūt. etiam ſi noue ſpecies taliū animaliū ꝓducant̉. aut quedam p̄ceſſerūt ẜm ſimilitudinem. ſicut anime que nunc creantur. ideo nihil nouum ſub ſole. Eccleſiaſtꝭ j. ca. Qd̓ de aīmabus de nouo creatis intelligi etiam po teſt. eo ꝙ anima ade in operibus illis ſex dierū creata fuit. cui omēs alie que ꝓducunt̉ ſigillatī ſimiles ſunt. Sed adhuc orit̉ difficultas de aīa pͥmi hoīs an̄.ſ. fuerit creata ſil̓ cuꝫ corꝑe vel an̄ corpus. Et Augꝰ. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am videt̉ ſen tire ꝙ creata fuit ante corpus cum angelis. ſed hoc non dicit aſſerendo. Et in li. de eccle. dogͣ. exp̄ſſe cōtrarium aſſerit. Sanctus ꝟo Tho. j. ꝑte. q. xcj. dicit. Ꝙ cum aīma vniat̉ corpori vt forma. ⁊ ſit naturalit̓ pars humane nature eſſe nō poteſt ꝙ fuerit ante corpus creata. Naꝫ de pͥmas res īſtituit in ꝑfecto ſtatu ſue nature ẜm ꝙ vniuſcuiuſqꝫ rei ſpecies exigebat. Aīa auteꝫ cum ſit ꝑs humane nature non habꝫ naturaleꝫ ꝑfectionem niſi ẜm ꝙ eſt corpori vnita. vn̄ non fuiſſet cōueniens animam ſine corpore creari. ¶ Quartū dubium ꝓpoſitū fuit vtrū deus de buit animā tali corpori vnire. Eſt qͥdem vt ap paret corpus humanū paſſibile. corruptibile. mortale. debileſatis ⁊ imbecille. Suꝑat̉ a cor poribus celeſtibus in impaſſibilitate. in ſplēdo re. in decore. Alince in viſu. a cane ⁊ vulture in odorea. porco in auditu. a ſimia in guſtu: ⁊ ara nea in tactu. a volucribus in agilitate et hmōi. Si anima nobiliſſima eſt creatura cur corꝑi taꝫ infimo deus illam copulauit: Ad quod reſpon det Bonauē. in. ij. di. xvij. Ꝙ hoc conuenient̓ factum eſt quatuor rationibꝰ. ¶ Prima qꝛ ſic reqͥrebat ordo homīs in ſe. ¶ Secūda qꝛ ſic requirebat ordo hoīs ad crea turam inferiorem. ¶ Tertia qꝛ ſic requirebat ordo hoīs ad crea turam parem. ¶ Quarta qꝛ ſic reqͥrebat ordo hoīs ad fineꝫ. ¶ Primo requirebat ordo homīs ad ſe vt ani ma tali corpori vniret̉. Nam homo conditꝰ fu it vt natus multa cognoſceret non ſolū cogniti on intellectiua: ſed etiam ſenſitiua. ideo debuit ei dare corpus multiforme. vt diuerſa organa diuerſitati ſenſuum deſeruirent ad diuerſa obie cta cognoſcenda. Quia etiam conditꝰ fuit ī ver tilitate arbitrij vt potēs viuere in iuſticia ⁊ mō ri ꝑ culpam. Dari debuit etiaꝫ ei corpus quod non tm̄ eſſet abile ad viuendum: ſed etiam poſſꝫ fieri abile ad corrumpendū ſiue moriendū. Iō corpus illud non debuit eſſe celeſte: ſed elemen tare. ¶ Secūdo requirebat ordo hoīs ad crea turam inferiorem: vt tale corpus ſibi daretur. Quia enim corporales nature inferiores facie

ſunt. vt deẜuirent creature rationali. Hinc eſt ꝙ debuit fieri rationalis creatura totaliter com poſita ꝙ obſequiū creaturarū inferiorum eſſet ei vtile. Quare non debuit corpus homīs tam ex natura ſuperioꝝ corporū qͣꝫ ex natura elemē torum conſtitui. ¶ Tertio ſic requirebat ordo homīs ad creaturā parem. Sicut enim facta ē vna creatura rationalis ꝓpe deum ⁊ in loco ſu premo.ſ. celo empyreo. ſic debuit fieri alia ratīo nalis creatura in loco infimo.ſ. in terra. Et ideo corpus eius debuit inſtitui ex natura tali habi tationi cōuenienti. ¶ Quarto ordo homīs ad finem requirebat vt tale corpus haberet. Debe bat qͥdem homo ſubijci deo ꝑ abiectionem hu militatis vt ſic aſcenderet vnde angelus cecide rat ꝑ elationem. Ideo ei dari debuit corpus in quo puluerem ſe reputans deo ꝑ omnia ſubia ceret. Et ſi obijceret̉. ꝙ ꝑfectioris forme debet eſſe ꝑfectius ſuſceptibile. Sed anima intellecti ua eſt ꝑfectiſſima animarū. Cum omniū aliorū animalium corpora habeant naturalit̓ inſita te gumenta puta pilorū loco veſtium. ⁊ vnguiuꝫ loco calciamentorū. habeant etiam armā natu raliter ſibi data. ſicut vngues dētes aut cornua ergo videt̉ ꝙ anima intellectiua non debuerit vuiri corpori imꝑfecto tanqͣꝫ talibus auxilijs uato. Ad hoc reſpondet Thomas pͥma ꝑte. qͣ lxxvj. arti. v. in reſponſione ad quartū argumē tum. Ꝙ anima intellectiua quia eſt vniuerſaliū comprehēſiua habet ꝟtutem ad infinita. Et iō non potuerunt ſibi determinari a natura deter minate extimationes naturales vel etiam dete minata auxilia vel defenſionū vel tegumentoꝝ ſicut alijs animalibus quorū anime habent ap prehenſionem ⁊ v̓tutem ad aliqua particula ria determinata. ſed loco horū omniū homo na turaliter habet ratiōeꝫ ⁊ manus que ſunt orga na organiorū. quia ꝑ eas homo poteſt ſibi pre parare inſtrumenta infinitorū modorū ⁊ ad in finitos effectus. Cuncta ergo que ſunt in homi ne tam ex parte aīme qͣꝫ ex parte corporis qͣꝫ eti am ex ꝑte vtriuſqꝫ bene optimeqꝫ diſpoſuit ſa pientiſſimus artifex ille deus. Ob quod Cice ro in ſi. de legibus dicebat. Aīmal hoc ꝓuiduꝫ ſagax multiplex. acutum memoria. plenum ra tionis ⁊ conſilij quem vocamus hominem pre dara quadam conditione generatum eſſe a deo conſtat. Et Bernardus in ſermonibus inquit. Parum ne tibi videtur hoc. cogita qualem te recit. nempe ẜm corpus egregiam creaturam. ẜm animam magis imagineꝫ creatoris inſignē rationis participem. beatitudinis eterne capa cem. Porro ambo ſibi coherere fec̄ artificio in comprehenſibili ⁊ ſapientia inueſtigabili. Nec hoc ante promeruit qui ante non fuit. nec ſpes retributionis fuit. nec ideo fecit quia bonorum noſtrorū eget. ¶ De anima ſeparata que immorta lis eſt et perpetua. et de locis ad que anime tranſferuntur poſtqͣꝫ exeūt de corporibus. ¶ Capitulū. III. Ertiū myſteriū de anima contemplandum dicit̉ ſe parationis. Propter tranſgreſſionē quidem pͥmorum parentum mors in omnes fi lios Adam decreto dei iuſte deſeuit. Quare et animam a corpore ſuo ſeparari neceſſe eſt. De qua in hac parte quattuor dubia declaremus. ¶ Primum vtrū anima a corpore ſeparata ſit immortalis. ¶ Secundū vtrū anime ſeꝑate tranſferant̉ ad aliqua loca. ¶ Tertiū vtrū loca faciāt ad delectatōꝫ vel pe nam animabus ſeꝑatis. ¶ Quartū vtrū aīme exeant de locis ad q̄ trāſ feruntur. ¶ Primum dubium eſt vtrū anima a corpore ſeparata ſit immortalis. Nam pleriqꝫ temere aſ firmare non erubeſcūt. ꝙ anime ſimul cum cor poribus moriant̉. In quorū ꝑſona inquit ſapi ens Eccleſiaſtes. iij. ca. Unus interitus eſt ho minum ⁊ iumentorū ⁊ equa vtriuſqꝫ conditio. Sicut morit̉ homo ſic ⁊ illa moriunt̉. Contra quos eſt auctoritas fidei ⁊ omniū ſapientuꝫ do ctrina. Apparet aūt immortalē aīam atqꝫ incor ruptibilem ex tribus. ¶ Primo ex generali ꝯfeſſione. ¶ Secūdo ex euidenti ratione. ¶ Tertio ex clara exemplatione. ¶ Primo apparet ꝙ ſit immortalis anima ex ge nerali confeſſione. Id nanqꝫ confitentur ⁊ pre dicant philoſophi. poete. doctores. īmo ⁊ qui libet magno ⁊ excellenti ingenio vir. quorum dicta in hoc loco inſeramus. Auerrois ſuꝑ. xj. Methaphiſice ita dixit. Anima manet poſt mortem: ⁊ finis proſperitatis eius erit ſi iun gatur primo motori. Et Auicenna quinta par te naturalium. Cum anima liberabitur a corꝑe ⁊ ab accidentibus corporis tunc poterit cōiun gi intelligentie agenti. Et tunc inueniet in ea pulchritudinem intelligibilem ⁊ delectationeꝫ perhennem. Et vocat intelligentiam agentem deum. Galienus in libro de ſpermate. Sicut lumen ſolis quod eſt incorruptibile ſeparatur ab aere et ab omni oculorum iutuitu. ſic ſine ſui K 4

corruptione ſeparat̉ a corꝑe anima. Plato ẜm Macrobiū in li. ſaturnalium ⁊ Augelium ī li noctium acticarū librum ſcripſit de immortali tate anime quē Tullius tranſtulit in latinū. de nominauitqꝫ illū a Phedone quodam Socra ti ⁊ Platōni dilecto. ibi ſic ait. Perfectꝰ ⁊ pur gatus hinc exiens habitabit cum deo. Idem in Thimeo. Anima eſt immortalis. ⁊ ẜm ꝙ vice rit paſſiones vel victa fuerit premiabit̉ vl̓ pu nietur poſt hanc vitam. Macrobius ſuꝑ ſom nium Scipionis. Sic habeto omnibus qui pa triam ẜuauerint. iuuerint. auxerint certuꝫ eſſe in celo definitum locū vbi beati euo ſempiterno fruantur. Lactantius li. vij. diuinaruꝫ inſtitu. aduerſus gentes dicit. ꝙ quidā cōſuluit Apol linē mileſiū vtrū aīa maneat poſt morteꝫ? Qui reſpondit. Aīma qͣꝫdiu vinculis detinet̉ in cor pore corruptibiles paſſiones ſentiēs mortalibꝰ cedit doloribus. Cum ꝟo poſt humanam ſolu tionem velociſſimā poſt ſolutum corpus inue nitur omnino e terra fert̉. nunqͣꝫ ſeneſcens ⁊ ma net in eternum. Lucretius vt ibidem Lactātiꝰ refert dixit. Cedit idem retro de terra quod fu it ante in terram. Sed quod miſſum eſt ab ethe ris oris. id rurſum celi fulgentia tēpla receptāt Iterum Lactantius ibi de Ferecide. Immor tales eſſe aīmas ferecides diſputauit. hec ꝟo ꝓ pria eſt in noſtra religione doctrina. Ergo Di cearcus cuꝫ Democrito errauit: qui perire cuꝫ corpore ac diſſolui argumentatus eſt. Quinti lianus ita retulit. Si quis ſciat quis ſit finis bo norum: que vera felicitas. nunqͣꝫ ſibi videbitur p̄mitura morte ꝑire. Et Ouidius li. iij. metha morphoſios. Vltima ſemꝑ expectāda dies ho mini diciqꝫ beatus. Ante obitū nemo ſup̄maqꝫ funera dabit. Saluſtius in li. de republi. Inge nia ⁊ egregia facinora ſicut anima immortalia ſunt. Ualerius maximus li. ij. c. j. Aſſerit morē fuiſſe gallorū mutuare pecunias vt eas recipe rent apud inferos. Seneca ad Lucillum ita ſcri bit. Si tranquille volumus viuere in expedito habenda eſt aīma. vt ſiue illam inſidie ſiue egri tudines petant. quid aliud debeo: niſi vt exeat exhortari ⁊ cū oībus eam bonis emittere? Ua de inqͣꝫ vade fortiter. vade feliciter. nihil dubi tans. en rerū natura q̄ te generauit expectat. et locus iſte melior ⁊ tutior. Didimus ad Alexan drum ita loquit̉. Nos nō ſumus huius mundi incole: ſꝫ aduene. nec ita in orbem terrarū veni mus tanqͣꝫ in eo conſiſtere libeat: ſꝫ tranſire. pro peramus em̄ ad patriū larem nullis delictoruꝫ ponderibus p̄grauati. Tullius in queſtionibꝰ tuſculanis clamat. Non eſt lugenda mors quā immortalitas ꝯſeqͥt̉. Idem in li. de ſenectute in ducit Cathonem conferentē cū Publio ſcipi one ⁊ Gayo lelio. Ego inqͥt patres veſtros vi uere arbitror ⁊ ea quidem vita que eſt ſola vi ta nominanda. Nam dū ſumus incluſi in his ꝓ paginibus corꝑis munere quodam neceſſitatꝭ ⁊ graui oꝑe ꝑfungimur. Eſt em̄ cele ſtis anim ex altiſſimo domicilio depreſſus ⁊ quaſi demei ſus integrum locū diuine nature eternitatiqꝫ cō trarium. Sed credo deos immortales ſpiraſſe animos in humana corꝑa vt eſſent qͥ terra vte rentur. quiqꝫ celeſtiū ordinē ꝯtemplantes imi tarēt̉ eū vite mō atqꝫ conſtātia. Nec ſolū me rō impulit vt ita crederē: ſꝫ nobilitas etiā ſummo rum ph̓oꝝ ⁊ auctoritas. demonſtrabunt̉ mihi p̄terea q̄ Socrates ſup̄mo die vite de immorta litate aīoꝝ diſſeruiſſet. Is qͥ eſſet oīm ſapiētiſſi mus oraculo Apollinis iudicatus. Quid ml̓ta ſic mihi ꝯſuaſi ſic ſentio cum tanta ſit celeritas animorū memoria p̄teritoꝝ. futuroꝝ prudētia tot artes. tot ſcīe. tot inuēta nō poſſe ea naturā q̄ res ip̄as cōtineat eſſe mortalem. ¶ Scd̓o ap paret ꝙ aīa ſit immortalis ex euidenti rōe: que multiplex aſſignari poteſt. ¶ Prima dicitur ceſſationis. ¶ Secunda ſuperationis. ¶ Tertia operationis. ¶ Quarta inclinationis. ¶ Quinta perfectionis. ¶ Sexta ordinationis. ¶ Septima iuſtificationis. ¶ Octaua remunerationis. ¶ Nona aſſimilationis. ¶ Decima reſurrectionis. ¶ Undecima orationis. ¶ Duodecima comparationis. ¶ Prīa rō ex qua colligit̉ ꝙ ſit immortalis aīa d̓r ceſſationis. Ceſſat qͥdē in ea materia cum fit ſb̓a ſimplex ⁊ non ſit compoſita ex mat̓ia ⁊ for ma. Un̄ Augꝰ. in. vij. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am ait. Ꝙ aīa nō eſt facta ex mat̓ia corꝑali neqꝫ ex mat̓ia ſpūali. Et hͦ manifeſtū ē ẜm Tho. j. ꝑte. q. lxxv p̄cipue ⁊ rōe humane aīe inqͣꝫtum eſt intellecti ua. Nā oē qd̓ recipit̉ in aliqͦ recipit̉ ꝑ modum recipientis. Sic aūt cognoſcit̉ vnūqd̓qꝫ ẜm ꝙ forma eius eſt in cognoſcēte. Aīma aūt intelle ctiua cognoſcit reꝫ aliquā in ſua natura abſolu ta. puta lapidē inqͣꝫtū eſt lapis abſolute. Eſt gͦ forma lapidis abſolutē ẜm rōꝫ ꝓpͥam formaleꝫ in aīa intellectiua. Quare ⁊ ip̄a aīa intellectiua eſt forma abſoluta ⁊ nō cōpoſita ex materia et forma. Nā ſi ſic eſſet cōpoſita. forme reꝝ recipe rent̉ in ea vt indiuiduales. ⁊ ſic non cognoſce ret niſi ſingulare. vt accidit in potentijs ſenſiti uis q̄ recipiūt formas rerum in organo corꝑali Materia em̄ eſt pͥncipiū indiuiduatōis forma rum. Relinquit̉ ergo ꝙ aīa intellectiua ⁊ omīs

intellectualis ſubſtantia cognoſcēs formas ab ſolute caret compoſitiōe materie ⁊ forme. Om nis autē corruptio ꝓcedit a conditione materie licet enim ſit incorruptibilis ⁊ ingenita ẜm ſe vt dicit̉.j. phiſi. tamen eſt cauſa corruptiōis eo ꝓ in potentia ad multas formas nec fatiſſit ap petitui ſuo ꝑ aliquam formā corpoꝝ inferiorū Un̄ licet materia ꝓprie non corrūpat̉ ꝑ ſe: nec forma ꝑ ſe: ſꝫ ſolum compoſitū. tn̄ corruptionis huius cauſa eſt materia. Cū igit̉ vt dictum eſt aīa nō ſit cōpoſita ex materia ⁊ forma. qꝛ tunc nō diceret̉ aīa ſꝫ animatū. gͦ patꝫ ꝙ aīa eſt incor ruptibil̓. Et vt inqͥt Tho. vbi.sͣ. dato ꝙ aīma eſſet cōpoſita ex maͣ ⁊ forma. tn̄ adhuc oporte ret ponere eā incorruptibilem. nō em̄ inuenitur corruptio niſi vbi inuenit̉ ꝯͣrietaſ. Generatōes nāqꝫ ⁊ corruptiōes ex ꝯͣrijs in ꝯͣria ſunt. Vnde corꝑa celeſtia qꝛ nō hn̄t materiā ꝯͣrietati ſubie ctam incorruptibilia ſunt. In aīma aūt intelle ctiua nō pōt eſſe aliqua ꝯͣrietas. recipit em̄ ẜm moduꝫ ſui eſſe. ea ꝟo que in ip̄a recipiunt̉ ſunt abſqꝫ ꝯͣrietate. Nam intelligit ignem ⁊ aquam abſqꝫ ꝯrietate. Rōes qͥdem ꝯtrarioꝝ in intelle ctu non ſunt ꝯtrarie: ſꝫ eſt vna ſentētia ꝯtrario rum. Impoſſibile eſt gͦ ꝙ anima intellectiua ſit corruptibil̓. ¶ Secūda rō qua oſtendit̉ ꝙ ani ma ſit immortal̓ dicit̉ ſuꝑatiōis. Suꝑat aīma intellectiua ⁊ excedit nobilitatem ⁊ dignitatem quorūcūqꝫ corporū tam elemētariū qͣꝫ celeſtiū. qd̓ ꝓbat̉ ex dictis omniū ſapientū. Inqͥt Au guſti. in li. de libero arbi. Oīs aīma omī corꝑ eſt nobilior ſeu melior. Et idem li. lxxxiij. q̄ſtio. Omnis aīa melior eſt omni corꝑe. Et idem in li. de duabus aīabus. Aīa luce iſta quaꝫ hoīe: venerant̉ melior ē. qm̄quidem illa intelligit̉ mē te. hec ſenſu corporis innoteſcit. Et idem. viij. de ciui. dei. c. xv. Omni corpori p̄ferunt̉ aīme. Et in li. ſoliloquioꝝ. Quicqͥd celi ambitu conti netur inferius ab aīa humana eſt. Et Chryẜ.ī li. de lapſu mūdi. Quanto ait celū terra pulcri tanto aīme pulchritudo oēm formaꝫ qͣꝫuis pul cherrimi corporis ſuperat. Ad idē eſt glo. c. cū ſit. de etate ⁊ qua. ordi. Et. xij. q. j. c. p̄cipimus. Et confirmat̉. xxiiij. q. iij. c. ſi habes. Et de pe ⁊ re. c. cum infirmitas. Et. C. de ſacroſan. ec. l. ſancimus. Et Ariſto. in pͥncipio li. de aīma do cet qualiter ſcientia de anima qͣꝫtum ad bonita tem ⁊ honorabilitatem eſt p̄ponenda alijs ſcien tijs naturalibus que ſunt de numero bonorum honorabiliū ꝓpter nobilitatē ſb̓iecti qd̓ eſt aīa intellectiua. Iterū in.j. de aīa ait. Aīa autē ali qd meliꝰ eſſe ⁊ antiqͥus.i. nobiliꝰ impoſſibile ē. Impoſſibilius auteꝫ adhuc intellectu.ſ. eſſe ali qͥd nobilius. rationabiliſſimū enim eſſe habet ⁊ nobiliſſimum ẜm naturā. Ex his arguitur ſic. Omne quod non ſubijcit̉ motui celi eſt incorru ptibile. Nam motus celi eſt cauſa generatiōis ⁊ corruptionis. ſꝫ anima non ſubijcit̉ motui celi nam nullū minus nobile pōt agere in maiꝰ no bile nec illud deſtruere. Sic itaqꝫ cū aīma rōna lis que eſt ſpūs nobilior ſit celo quod eſt corpꝰ: non ſubijciet̉ celo. Inſuꝑ hoc demonſtrari pōt Quia tanto creatura eſt nobilior qͣꝫto magꝭ ap propinquat deo. vnde creature que ſunt tantū ⁊ ſolum habent eſſe ſunt in infinito gradu nobi litatis. Creature que habent eſſe ⁊ viuere ſunt illis nobiliores. Ml̓to digniores ꝟo ſunt crea ture que habēt eſſe viuere ⁊ ſentire. Quibꝰ om nibus p̄ponunt̉ creature q̄ habēt diſcernere et intelligere. Cum ergo celi habeant tm̄ eſſe. ſeqͥt̉ ꝙ incomꝑabiliter illis ſit excellentior aīa. Po teſt adhuc aīma inclinatiōes corporis ex influ entijs corporuꝫ celeſtium repͥmere ⁊ refrenare. Quare cū nec a celo cauſetur nec illi ſb̓ijciatur erit ꝑ conſequens in corruptibil̓. ¶ Tertia ratō oſtendēs aīam eſſe immortalem d̓r operatiōis. Cuiuſlibet nanqꝫ ſubſtātie corruptibilis opera tio ſua duratiōe debilitat̉ ⁊ deficit vſqꝫ ad vlti mum defectum qui eſt corruptio vel mors. Sꝫ operatio anime ſua duratiōe inualeſcit ⁊ ꝓficit qꝛ vt ſcribit̉ Iob. xij. c. In antiquis eſt ſapien tia ⁊ in multo temꝑe prudētia. Ideo apparet̉ ꝙ anīa ſit immortal̓ ⁊ incorruptibilis. ¶ Quarta rō qua ꝓbat̉ ꝙ aīma ſit immortalis dicit̉ incli nationis. Oēs qͥdē hoīes naturalit̓ inclinant̉ ad deſiderandā vitā ꝑpetuā ⁊ beatitudinem. ſꝫ impoſſibile eſt appetitū naturalē eſſe fruſtra. ex ij. methaphi. vbi dicit Ariſto. deſideriuꝫ natu rale nō eſt fruſtra. Et in li. de celo ⁊ mūdo. Na tura nō facit aliqd̓ factū vanū. Igit̉ neceſſe eſt ponere aīam īmortalē. Hec eſt rō Tho. in. ij. ꝯͣ gētiles. c. lxxviij. ⁊ in. j. ꝑte. q. lxxv. ¶ Quinta rō d̓r ꝑfectionis. Ad ꝑfectionem nanqꝫ vniuer ſi requirit̉ diuerſus gradus creaturarū. Vnde Grego. in. iiij. dialogorum dicit. Tres vitales ſpūs creauit omnipotēs deꝰ. Vnum qui carno tegit̉ ⁊ cum carne morit̉. hic eſt iumentorum ⁊ animaliū irrationabiliū. Aliū qͥ carne nō tegit̉ nec cū carne morit̉. hic eſt angelorū. Et tertiuꝫ qͥ carne tegit̉ ⁊ nō cū carne morit̉. hic eſt hoīm ratione p̄dictorū. Apparet ergo ꝙ ad ꝑfectiōeꝫ vniuerſi ponenda eſt anima immortal̓. ¶ Sex ta ratio dicit̉ ordinatiōis: ⁊ hoc refertur ad di uinam ſapientiam. Sapientis nanqꝫ eſt ordina re bona ad bonum ⁊ optima ad optimū finem Si gͦ deus omnia ordinauit ad hominē. vidit̉ ꝙ hō poſt deum ſit omniū creaturarū finis. Fi nis aūt nobilior eſt pͥncipio. Cum ergo mūdus ſit ꝑpetuus qͣꝫtum ad ſubſtantiā. vt patꝫ de ele mentis ⁊ corporibus celeſtibus. ergo anima

erit perpetua. Hanc rationem Lactantius tan git li. vij. diui inſti. vbi ait. Si hoīm cā factus eſt mūdus ⁊ ita factus eſt vt eſſet eternus.ſ. qͣꝫ tum ad ſb̓ſtantiam: cur ip̄i quorū cauſa factus eſt non ſunt ſempiterni. At nōnulli deo noſtro ī gratiſſimi negare non confundunt̉ ad hominū vtilitatem cūcta que in celo ⁊ q̄ in terra ſunt eſſe ordinata. Qui audire debent illud quod ſcribi tur Deuterono. iiij. c. Solem ⁊ lunam ⁊ omīa aſtra celi creauit dn̄s deus in miniſterium cun ctis gentibus. Et Dauid loquēs ad deum cu admiratiōe dicebat. Quid eſt homo ꝙ memor es eius: aut filius homīs qm̄ viſitas eum. Mi nuiſti eum paulominus ab angelis gloria ⁊ ho nore coronaſti eū ⁊ cōſtituiſti eum ſuper opera manuū tuarū. Oīa ſubieciſti ſub pedibus eius oues ⁊ boues vniuerſas inſuper ⁊ pecora cāpi Uolucres celi ⁊ piſces maris. Et de hoc Au guſti. adhuc ita loquit̉. Omnia dn̄e ſb̓ pedibꝰ hominis ſb̓ieciſti. vt ſolus homo ſuꝑ omīa tua tuus eſſet totus. Exteriora nanqꝫ ꝓ corꝑe cun cta creaſti. Ip̄m ꝟo ꝓ anima anima ꝓ te vt tibi ſoli vacaret te ſolum amaret ⁊ poſſideret ad ſo latium. Lactantius aūt li. vij. diuinarū inſtitu tionū pͥus elegant̓ ſuadet mundū ſine cā factuꝫ non eſſe. demum ⁊ ꝓpter hominē a deo ꝯditu confitet̉. Inquit ergo ſic. Cum mūdus omēſqꝫ partes eius vt videmus mirabilis ratio guber net: cum celi temperatio ⁊ equalis in ip̄a varie tate curſus aſtrorum luminūqꝫ celeſtiū: tempo rum conſtans ac mira deſcriptio: terrarum va ria fecūditas: plana camporū munimenta: ⁊ a geries montiū: viriditas vbertaſqꝫ ſiluarū: fō tium ſaluberrima eruptio. Fluminū oportuna inundatio. Maris opulenta ⁊ copioſa interfu ſio: ventorū diuerſa ⁊ vtilis aſpiratio: terra ce teraqꝫ omnia ratiōe ſumma conſtent. Quis taꝫ cecus eſt vt exiſtimet ſine cauſa facta eſſe: in bus mira diſpoſitio ꝓuidentiſſime ratiōis elu cet. Deinde ſequit̉ Lactātius inſinuans ꝙ nō niſi ꝓpter hominē cuncta ſint facta ⁊ ait. Quis eſt enim tam ineptus vel tam ocioſus. vt aggre diatur aliquid facere fruſtra ex quo nullam vti litatem nullum cōmodum ſperet. qui domum edificat non ideo edificat vt tantūmodo domꝰ ſit: ſed vt in ea poſſit habitari. Qui naueꝫ fabri cat non ideo inſumit operam vt tm̄ nauis appa reat: ſꝫ vt ea nauiget̉. Item qui vas aliquod in ſtituit ac format nō propterea id facit vt tm̄ fe ciſſe videatur: ſed vt vas illud effectum capiat aliquid neceſſariū. Similit̓ cetera quecūqꝫ fiūt non vtiqꝫ in ſuꝑuacuum: ſed ad vſus aliquos vtiles laborantur. Mundus ergo a deo factꝰ eſt non vtiqꝫ propter ip̄m mundum. Neqꝫ eniꝫ aut calore ſolis aut lune aūt aſpiratione vento rum aut humore imbriū aut alimonia frugum cum ſenſu careat indiget. Sed ne illud quidem dici poteſt ꝙ deus propter ſeip̄m fecit mūdum quoniā poteſt eſſe ſine mundo ſicut fuit antea. Et his omnibus que in eo ſunt queqꝫ generan tur deus non vtitur. Apparet ergo animantiuꝫ cauſa mundū eſſe conſtructū. qm̄ rebus his qui bus conſtat animātes fruunt̉. Rurſus ceteras animātes hoīs cauſa eſſe factas ex eo claruꝫ eſt ꝙ homī ẜuiunt ⁊ tutele atqꝫ vſibus eius dat ſunt. qm̄ ſiue terrene ſunt ſiue aquatiles nō ſen tiunt mūdi ratōꝫ ſicut hō. Hec Lactantiꝰ. Vt autē breuius hanc ꝑtem decurramꝰ Hugo ī li. de arra ſponſe ſic ad hoīem dicit. Reſpice vni uerſum mundū iſtuꝫ ⁊ cōſidera ſi aliqͥd in eo ſit qd̓ tibi non ẜuiat. oīs natura ad hunc finē diri git curſum ſuum vt obſequijs tuis famuletur. tuiſqꝫ neceſſitatibus ẜm affluentiā indeficientē occurrat. hoc celuꝫ hoc terra hoc mare hoc aer cuꝫ his que ſunt in eis vniuerſis explere nō ceſ ſant. Hec Hugo. Res eſt profecto ab omnibꝰ ponderanda ꝙ pijſſimus oīm pater deꝰ tot in numeris beneficijs tot ampliſſimis muneribus tot abundantiſſimis gratijs voluerit animā ra tionalem dotare. Ip̄i corpus organicū mirabi li opificio extructu cum ſenſibus copulauit Ip ſi celos ⁊ ſidera firmamēti elemētaqꝫ omīa ⁊ ex illis cōpoſita ẜuire iuſſit. Ip̄i angelos ad cuſto diam deputauit. Ip̄i leges ⁊ precepta bene vi uendi inſtituit. Et cum nec ſic ſuum creatorem agnoſceret miſit vnigenitū filium ſuū qui viam veritatis illam doceret qͥ errantē ad ſemitam vi te ꝑduceret. qui deniqꝫ illam ſanguine ſuo pre cioſo redimeret. Quis igit̉ tam egregiam: tam inſignē: tam p̄clarā: tamqꝫ deo chariſſimā crea turam ad imaginē ⁊ ſuā ſimilitudinē formataꝫ moriturā audeat affirmare. Aperi oculos tuoſ o aīa tanto decore redimita. O aīa tāta diligen tia a tuo creatore cuſtodita. O aīa tanto labore a Ieſu filio dei ⁊ virginis queſita. tāto dolore recuꝑata. tanto deniqꝫ p̄cio redempta. ⁊ conſi dera in teip̄a ſapientiā dei: qui non ab re circa te tanta dignatus eſt operari. ¶ Septima rō qͣ oſtendimus ꝙ aīa ſit immortal̓ dicit̉ iuſtifica tionis. Clamat oēs ſancti iuſtiſſimū eſſe deum ſicut ptꝫ in ẜmone de iuſticia dei in quadrage ſimali noſtro. Et vbi eſſet iuſticia dei ſi aīa cum corꝑe moreret̉. qn̄quidem tot mala in pn̄ti re manēt impunita. Sꝫ ꝓfecto nō ſine pena trāſi bunt impij: qui in ſuis malis ⁊ iniquitatibusꝓ ſperant̉. qꝛ in futura vita equiſſimus ille deus reddet vnicuiqꝫ ẜm opera ſua. vt latiꝰ diximꝰ in p̄tacto ẜmone. Nō glorient̉ peccatores ī ma licia ſua. qm̄ de illis inquit pſal̓. lxxvij. Dauid Conſumet̉ nequitia peccatorum. Et psͣ. xxxj.

Multa flagella peccatoris. Et ſapiēs prouer. v. ca. Iniquitates ſue capiēt impiū. Naꝫ ⁊ Se neca in tragedijs hoc ip̄m ꝓfitetur. Inqͥt autē ſic. Quod qͥſqꝫ fecit patit̉ auctorem ſcelus repe tit. Et Plato in fedrone dixit. Eſt in reuera de functorum animas extare: ⁊ bonis melius eſſe. malis aūt deterius. ¶ Octaua ratio quā dedu citur īmortalitas aīe dicit̉ remuneratiōis. Ho ſpectat ad clementiā ⁊ benignitatem dei: qui ſi cut nullū malū impunitū. ita nec vllū bonū irre muneratū relinqͥt. Hoc aūt eſſet ſi aīa ꝑiret cuꝫ corꝑe. qm̄ amici ſui qui corꝑa eorū ⁊ volūtarijſ caſtigationibus ⁊ illatis paſſionibus obtule runt nullam inde reportaſſēt mer cedē. Intuea mur quid apoſtoli: qͥd ꝯfeſſores. quid logines: qͥd ⁊ martyres egerint ꝓ dei amore. ⁊ inde con cludamus ꝙ ſi mortua foret illoꝝ aīma dei ma nus vacua eſſet a munere liberalitatis. Erraus runt in ſolitudinibus illi in ſpeluncis: in cauer nis: in ſciſſuris petrarū ⁊ montium affligentes carnem vigilijs: ieiunijs: genuflexionibꝰ: ver beribus ⁊ diſciplinis. Alij ludibria ⁊ vīcula ex perri ſunt. Alij lapidati ſunt. Alij capite ceſi Alij flāmis aduſti. Alij ſagittis vulnerati. Ali in mare ⁊ fluminibus demerſi. Alij exquiſitiſi mis cruciatibus necati. vt deo gloriā ⁊ honorē impenderent. Nunqͥd ſine retributione labora uerūt incaſſum? O pietas dei benedicti. O cha ritas patris ęterni. Ip̄e vtiqꝫ diligētibus ſe bo na inuiſibilia p̄parauit: quę oculus non vidit: ⁊ auris non audiuit. Et ꝓpterea ſaluator noſt̓ Matth̓. v. ca. ſuos diſcipulos confortabat di cens. Beati eſtis cum maledixerint vobis ho mines ⁊ ꝑſecuti vos fuerint ⁊ dixerint oē ma ſum aduerſus vos mentientes ꝓpter me. gau dete ⁊ exultate quoniā merces veſtra copioſa ē in celis. ¶ Nona ratio dicit̉ aſſimilatōis. de ſic dicit Augꝰ. in lib̓. de ſpū ⁊ aīma. Immortal̓ eſt aīa: ne a ſui creatoris ſimilitudine diſcrepare videat̉. Nō em̄ poterat eſſe imago ⁊ ſimilitudo dei ſi vllo mortis termino clauderet̉. ¶ Decīa ratio dicit̉ reſurrectiōis. Eſt articulus fidei q mortui reſurgent. Et de hoc diffuſe ſcripſi in qͣ drageſimali in ẜmone de reſurrectione genera ll. Quia itaqꝫ erit reſurrectio que fiet per vnio nem animarū ad ſua ꝓpria corpora virtute di uiſſa. Et quia xp̄us ſurrexit a mortuis. Et alij poſt mortem miraculoſe redierūt ad vitam: ne ceſſe habemus cōfiteri ꝙ aīma ſit immortalis. ¶ Andecima rō d̓r oratiōis. Orat eccl̓a ꝓ de functis ⁊ ſuffragia facit ꝓ aīmabus in purga torio penale debitū exoluentibꝰ. Igit̉ aīma eſt immortal. ¶ Duodecima ratio dicit̉ comꝑati biis. Comꝑando quippe aīam que eſt vltima ſorma ad pͥmā materiā ponēda eſt aīa incorruptibilis. Nam ſicut eſſe intelligibile eſt ꝑmane tius qͣꝫ eſſe ſenſibile. Sic ⁊ recipiens eſſe intelli gibile eſt ꝑmanentius qͣꝫ recipiens eſſe ſenſibile Sed recipiēs eſſe ſenſibile eſt incorruptibl̓e ẜm ſuam ſb̓am.ſ. materia pͥma. ergo multo fortiꝰ in tellectus poſſibilis qͥ eſt receptiuus formarum intelligibiliū. ¶ Tertio apparet ꝙ ſit immortal̓ aīa ex clara exemplatione. Sunt tria exēpla lu cidiſſima q̄ oſtendunt aīam eſſe immortalem: in qͥbus tanqͣꝫ in ſplendidiſſimo ſpeculo qͥlibꝫ tan te rei veritatem inſpicere pōt. ¶ Primū exemplū dicit̉ tolleratōis. ¶ Secundū apparitionis. ¶ Tertiū exauditionis. ¶ Primū exemplū d̓r tolleratiōis. vt em̄ ſcri bit Cicero in queſtionibus tuſculanis. Nemo vnqͣꝫ ſine magna ſpe immortalitatis ſe pro pa tria offerret ad mortem. De martyribus claruꝫ eſt ꝙ mortem non timuerūt quam vitare potu iſſent ſi xp̄m relinquere voluiſſent. Sed ad phi loſophos veniamus. Recitat Augꝰ. li. j. de ci. dei. c. xxij. Ꝙ qͥdam ph̓us Theobretus nomīe lecto Platōnis libro de immortalitate aīaꝝ. de muro ſe p̄cipitem dedit. itaqꝫ interfecit ſemetip ſum. Et Lactantius li. iiij. diui. inſti. ait. Ml̓ti ex his qͥ eternas eſſe aīmas ſuſpicati ſunt tanqͣꝫ in celum migraturi ſibupis manus intulerunt. vt Cleantes: vt Criſippus. vt Empedocles et Leno. Et ex romanis Catho: qui fuit in omni vita ſua ſocratice vanitatis imitator. ⁊ quia de Cathone fit mentio. Sciendū ꝙ multi fuerunt ſic nominati. Nam fuit qͥdam catho Cēſorinꝰꝰ de quo fit mentio in li. de amicitia. ⁊ in queſtio nibus tuſculanis a Cicerone. ⁊ a Plinio in li. de viris illuſtribuſ. Et a Ualerio in rubrica de ſtudio ⁊ induſtria. Hic fuit eloquentiſſimꝰ lit teris gręcis ⁊ latinis eruditus ml̓taqꝫ fecit ma gnifica pro republica ⁊ conſulendo ⁊ preliādo Qui vt ſcribit̉ in ſpeculo geſtorum mūdi tedio duplicis quartane effectus vt beatiore vita fru eretur ſemetip̄m interfecit. Fuit ⁊ alius Catho filius ſupradicti vir bellicoſus. qui(vt ſcribit Frontinus) cum in bello contra Macedonie regem pugnaret equo prolapſus cum ſe recollę giſſet animaduertit gladium cecidiſſe ē vagina quem fortiter recuperauit: ⁊ vulneratis hoſti bus ad ſuos redijt. Quod exemplū adeo roma nos animauit ad p̄liuꝫ ⁊ macedones terruit: vt ip̄i macedones vincerentur. Fuit alius Mar cus Catho filius ſupra dicti ⁊ nepos cenſorini: qͥ conſul in affrica diem clauſit extremū. Catho aūt vticenſis qͥ ⁊ portius fuit filius precedētis Marci cathonis qͥ vticenſis dicit̉ eo ꝙ in vti ca libie ciuitate ſe occidit. Cā ꝟo fuit vt nō ſub ijceret̉ ceſari. quoniaꝫ ip̄e pompeianas partes

ſecutus fuerat. Nam vt ait Tullius in. pͥmo de officijs. Mors turpitudini ac ẜuituti antēpo nenda eſt. Ex hoc arguūt qͥdaꝫ ꝓbantes ꝙ aīa ſit immortalis ex auctoritate Ariſto. in. iij. eth̓. qͥ ait. ꝙ fortis dꝫ ſe exponere morti ꝓ ſalute pa trie. ⁊ hoc ẜm iudiciū naͣlis rationis. Sed niſi aīma eſſet incorruptibilis nō deberet hoc appe tere. qꝛ nō eſſet ſimpliciter non cadit ſb̓ appetitu Sed ꝯͣ hoc nonnulli obijciūt dicentes ꝙ etiam ſi aīma moreret̉ cū corꝑe adhuc vellē ſuſtinere mortem ꝓ liberatiōe patrie ⁊ ꝓ republica eſſet ẜm iudiciū rectum rōnis. Nam melior eſt mo dicus actus ꝟtutis intenſus qͣꝫ vita vitioſa vl̓ cum actu remiſſo ꝑ magnū tꝑus. gͦ fortis debꝫ ſe exponere ꝓ bono ꝟtutis. Et qꝛ ip̄e eſt pars cōitatis cuius bonū cōmune naturalit̓ eſt ma gis diligendū qͣꝫ bonum pͥuatū. Et iſta vid̓r fu iſſe opinio Scoti quam improbat Landulfus in ſuo. iiij. di. xliij. Quia ſicut lex ⁊ ratio natura lis p̄ualet omni legi ⁊ ratiōi maxīe create. Ita bonū entitatis naturalis p̄ualet omī bono cuiꝰ cunqꝫ ꝟtutis. vnde longe videt̉ ꝙ ſit eligibili habere eſſe ꝑpetualiter ⁊ nō ꝟtuoſum eſſe mo raliter nō dico vicioſum eſſe ſꝫ nō ꝟtuoſuꝫ qͣꝫ ha bere eſſe morale ad modicū tꝑs ⁊ poſtea hr̄e ꝑ petuum nō eſſe. Sil̓r puto eligibilius habere ꝑ petuam entitatem incorruptibilem ſine gl̓a pa trie qͣꝫ habere glorioſum eſſe ꝑ vnū diem et po ſtra ꝑpetuo anihilari. ⁊ tamen maius eſt bonū patrie qͣꝫ bonum ꝟtutis. hͨ Landulſus. Riccar dus etiā de media villa in. iij. di. xxxiij. ita ſcri bit. Si aīma moreret̉ cum corꝑe vt falſo qͥdam ſunt opinati. hō nō deberet velle ſuſtinere mor tem ꝓ liberatione patrie. Primo qꝛ ẜm Augꝭ. in. j. de libero arbitrio. Quiſqͥs recte aliqͥd eli git appetendū neceſſe eſt vt melior fiat cuꝫ ad id ꝑuenerit qd̓ elegit. Melior aūt eſſe nō poſſet qͥ non eſſet. Sed ſi aīma moreret̉ cum corꝑe hō ꝑ mortem totaliter deſineret eſſe excepta materia pͥma. Ergo moriendo volūtarie ꝓ liberatōe pa trie melior nō eſſꝫ. ⁊ ſic nō eſſet electio recta. Se cūdo nō debet hō voluntarie intermittere actū virtutis alicuius: niſi vt liberiꝰ vacet exercicio maioris ꝟtutis. Sed ml̓to magis eſſet ꝯͣ ratōeꝫ rectam eligere illud ad qd̓ ſequeret̉ ꝑpetua im poſſibilitas operandi ẜm quācūqꝫ ꝟtutem. qͣꝫ ad tꝑus intermittere actus vnius ꝟtutis nō ꝓ pter exerciciū alterius ꝟtutis. Sed ſi aīa more retur cum corꝑe hō eligendo mori: eligeret illd̓ ad quod ſequeret̉ ꝙ amplius in ꝑpetuum ẜm ꝟtutem oꝑari nō poſſet. Iſta cauſa exercitij di cta ſunt ⁊ vt ſilentiū imponat̉ his qͥ dicunt non eſſe ſufficiēs īmortalitatis argumentū. ꝙ illi de qͥbus mentionē fecimus ſuperiꝰ et reliqui qͥ pa triam dilexerūt īmo ⁊ martyres qui xp̄m ꝯfeſſi ſunt mortē non horruerūt. ¶ Secūdū exemplū in quo lucet anime immortalitas d̓r apparitōis De apparitiōe aīaꝝ diximus in ẜmone de trāſ figuratione Ieſu xp̄i bn̄dicti. Ideo tm̄ id nunc aſſerimꝰ ꝙ volente deo ad conſolatōꝫ viuoruꝫ ſepius aīme ſeꝑate diuerſimode apparuerunt. In legenda ſancte Lucie ſcribit̉: ꝙ orante ipſa cum matre iuxta ſepulchrū ſancte Agathe. Lu ciam ſomnus arripuit: viditqꝫ Agathaꝫ in me dio angelorū gēmis ornatam ſtantē ⁊ dicenteꝫ ſibi. Soror mea Lucia qͥd a me petis quod ip̄a poteris p̄ſtare ꝯtinuo mr̄i tue. Naꝫ ecce ꝑ fidē tuam ſanata eſt. Euigilans Lucia ita inuenit. Nam paſſa fuerat eius mater annis multis flu xum ſanguinis. Hiero. in vita Pauli pͥmi here mite narrat qualit̓ Antonius longe poſitus a cella Pauli vidit angelos aīam eius deferētes qͥ mox currens inuenit corpus Pauli flexis ge nibus in modū orantis erectū: ita vt ip̄m viue re extimaret. Sed cū ip̄m mortuū didiciſſet: di xit. O ſancta aīma qd̓ gerebas in vita: in morte monſtraſti. Cū aūt nō haberet vnde ſepulturā faceret: venerūt duo leones ⁊ foueā parauerūt ſepultoqꝫ eo redierūt ad filuam. Ambro. refert de beata Agnete ꝙ eius ꝑacto martyrio cuꝫ pa rentes eius octaua die iuxta tumulū vigilaret: viderūt chorū ꝟginum veſtibus fulgentibus radiantē inter quas viderūt beatam Agnetem ſimili veſte fulgentē. ⁊ a dextris eius agnū can didiorem niue ſtantem: qͥbus illa ait. Uidetene me quaſi mortuam lugeatis: ſꝫ congaudēte me cum ⁊ congratulamini. qꝛ cū his omībus luci das ſedes accepi. Propter quā viſionē eccleſia celebrat feſtum Agnetis ſcd̓o. Conſtantia autē ꝟgo filia Conſtantini lepra grauiſſima laborās cum hanc viſionē audiſſet tumulū eius adijt: ⁊ ibi dum oratiōi inſiſteret: obdormiuit. viditqꝫ beatā Agnetem ſibi dicentem. Si in xp̄m credi deris ꝯtinuo liberaberis. Ad quā vocem eui gilans ꝑfecte ſe ſanatam inuenit. que baptiſmū recipiens ſuꝑ corpus beate Agnetis baſilicam fecit: ⁊ ibi in ꝟginitate ꝑmanſit. In vita ſancta rum Rufine ⁊ Secūde ponit̉ qͣliter apparuerut cuidā matrone noīe Plantille. he due ſorores fuerūt ꝟgines romane: parentibus clariſſimis genite. Aſterio.ſ. et Aurelia: que nupſerunt ar mētario ⁊ verino: qͥ accuſauerūt eas ꝙ xp̄iane eſſent tꝑe Ualeriani imꝑatoris: ⁊ capte ac tra dite donato p̄fecto poſt multa ꝟba iuſſit Runi nam pͥus cedi. quod videns ſoror clamare ce pit ad iudicem. Quid eſt ꝙ ſororē meam glorit cas: ⁊ me inhonoras? Tandē poſt multa vtriſ qꝫ illata tormenta ducte fuerūt in ſiluam in vla Cornelia ab vrbe roma miliario decimo in fui do qͥ vocat̉ buxeco: ibiqꝫ rufina capitē trūcat̉

Secunda ꝑcutit̉ ⁊ earū corpora feris voranda linquunt̉. Deniqꝫ Plantilla matrona in cuius predio hoc factum eſt vidit eas in viſu ſedētes gemmatas in thalamo ⁊ dicentes ſibi. Plātil la deſine a flagicijs idolorū ⁊ crede in xp̄m ⁊ ve ni in p̄diū tuū ⁊ corꝑa nr̄a ſepeli. quod illa fec̄. Gregꝰ. in. ij. dialogorū libro affirmat de ſancto Bn̄dicto ꝙ dū moraret̉ apud montē caſſinuꝫ: nocte qͣdam dum ꝑ feneſtrā cellule conſpiceret: ⁊ oraret vidit fuſam lucem deſuꝑ cūctas noctꝭ tenebras effugaſſe. Subito aūt totus mundus velut ſb̓ vno ſolis radio collectus ante oculos eius adductus eſt. ibiqꝫ aīam Germani ep̄i ca pūani ad celū deferri vidēs. Cōperit aūt poſt ea ꝙ illa hora migraſſet a corpore. De ſanctis Geruaſio ⁊ Prothaſio geminis fratribus qui martyrio coronati fuerūt in ciuitate Mediola ni ſcribit Ambroſius in ẜmone qui legit̉ in offi cio matutinali feſtiuitatis eorū: qͣliter cū eorum corpora trecentis annis ⁊ vltra latuiſſent ab eo reperta ſunt modo qui ſequit̉. Quodā nanqꝫ qͣ drageſimali temꝑe ip̄i ī oratōe poſito: nec aꝑte vigilanti nec integre dormienti: apparuer̄t duo pulcherrimi iuuenes veſtibus cādidiſſimis. id eſt collobio ⁊ pallio induti caligulis calciati ſe cum manibus extenſis orantes. qua viſiōe ela pſa rogauit dominū vt eum ludificari non ſine ret. Si ꝟo aliquid viſio illa expeteret boni ite rum appareret. Simili modo canente gallo orā tes ſecum iuuenes apparuerunt. Tertia ꝟo no cte non dormienti ſed ſtupēti cum tertia ſibi ap paruerunt perſona que ſimilis Paulo apoſto lo videbat̉ ẜm ꝙ in pictura ꝓſpexerat illiſqꝫ ta centibus apoſtolus ſibi dixit. Iſti ſunt qui ni hil terrenū deſiderantes monita mea ſunt ſecū ti. quorū corpora in eo reperies loco ī quo ſtas duodecim pedū altitudine terre coopertam ar cam reperies: ⁊ ad caput eorū libellū in quo or tus eorū continet̉ ⁊ finis. Ita enim ſepelierat il la corpora Philippus quidaꝫ chriſtianus. Cō uocatis ergo vicinis coepiſcopis: ip̄e Ambro ſius pͥor terre foſſor acceſſit. Et omīa ꝓut dixe rat ſibi Paulus in illa viſione inuenit. Corꝑa No ita ſunt reperta ac ſi ip̄a hora ibidem fuiſſēt poſita. Inſuꝑ ⁊ odor mirabilis inde flagrabat multaqꝫ ibi miracula illorū meritis coruſcarūt Et vt inqͥt Augꝰ. li. xxij. de ciui. dei. In ill̓ die bus ip̄o p̄ſente ⁊ imꝑatore ac multitudine gen tium: cecus qͥdam ad corꝑa martyrū Geruaſij ⁊ Prothaſij lumen recepit. In hac inuentione pat inter longobardos ⁊ romanum imperium reformata fuit. Ideo Gregorius papa in introi tū miſſe cantari inſtituit. Loquetur dn̄s pacem in plebeꝫ ſuā. De patre ꝟo beato Frāciſco nar rat dn̄s Bonauentura. ꝙ hora tranſitus eius miniſter fratrū tunc tꝑis in terra laboris augu ſtinus noīe in extremis laborans cū iā diu ꝑdi diſſet loquelā audientibus qui aſtabant ſubito clamauit et dixit. Expecta me pr̄ expecta ecce iā venio tecū. Querentibꝰ autē fratribus et mi rantibus cui ſic loqueret̉. btm̄ franciſcū euntē ī celuꝫ ſe videre aſſeruit. Statīqꝫ hͦ dicto ⁊ ip̄e fe licit̓ requieuit. Eadē hora ep̄o aſſiſinati qui ad oratoriū michaelis archangeli p̄ deuotōe acce ſerat in monte gargano btūs franciſcus iocun dus apparens mundum ſe dixit relinquere ⁊ ad celuꝫ cū exultatōe trāſire. Mane ſurgens ep̄s ſocijs narrauit que vidit. Et aſſiſiū rediens cū perquiſiſſet ſollicite certitudinaliter cōperit. ꝙ ea hora qua ſibi ꝑ viſioneꝫ innotuit beatus pa ter ex hac vita migrauit. Inueniūtur ⁊ alie hu iuſmodi apparitiones quas longum eſſet enar rare. Ex quibus cogimur indubitanter tenere ꝙ aīa ſit immortalis. ¶ Tertiū exemplū dicit̉ exauditionis. Quiſnā non videat ⁊ per experi entiam comprehendat quot et viri et mulieres qui in ſuis neceſſitatibus ſanctoruꝫ ⁊ ſanctaruꝫ precipue virginis immaculate matris dei īplo rant patrociniū: exaudiantur. Taceamus mi racula que ſuꝑ hoc indies in eccleſia clareſcūt Oculos tm̄ cordis ⁊ corporis cōuertamus ad ſacra templa q̄ in dei ⁊ celorum regine aliorūqꝫ honore ꝑ orbem conſtructa ſunt. Cur non mire. mur in tantarum imaginū aliarūqꝫ rerum aſpe ctu in quibus iudicant̉ ꝙ homines ī tribulatio nibus poſiti interuenientibus ſanctis liberati fuerunt. Sunt in italia eccleſie deuotiſſime vir ginis nomine dedicate. Sancta maria de mar tyribus apud melfictū in Apulia. Sancta ma ria de caſali apud Brunduſiuꝫ. Sancta maria de angelis apud Aſſiſiuꝫ. Sancta maria de lo reto apud Rachanetuꝫ. Sancta maria annun ciata Florentie. Et alie ſic vulgo nōiate. inqui bus cernunt̉ in imaginibus cereis ⁊ argenteis alijſqꝫ rebus oblatis beneficia ſuſcepta ab illis qui ſe virgini cōmendarunt. Quid rōnes que rimus? Quid ph̓oꝝ ſententias exquirimꝰ? cuꝫ ip̄i effugere nō valeamus tam varia tamqꝫ luci diſſima immortalitatis animaꝝ exēpla. ¶ Se cundū dubiū pͥncipale fuit vtrum aīe ſeparate tranſferāt̉ ad aliqua loca. Et circa hoc triplex inuenitur opinio falſa quorūdam. Prima eo rum qͥ dixerunt aīas tranſire de corpore in cor pus: ita ꝙ cum ſeꝑat̉ ab vno vnitur alteri ⁊ po ſtea alteri vſqꝫ ad corꝑa beſtiaꝝ. Et hec opinio aſcribit̉ ip̄i Platōni. de quo ita ſcripſit Augꝰ. li. x. de ci. dei. c. iij. Platōnē aīas hoīm pꝰ mor tem reſolui vſqꝫ ad corpora beſtiarū dixiſſe cer tiſſimum eſt. Sed mirandum eſt ꝓfecto Plato nem talia fuiſſe locutū. de quo Ualeriꝰ in rubri

ca de ſtudio ⁊ induſtria inqͥt. Plato cunctoruꝫ mortaliū ſapientiſſimus habebat̉ adeo ꝙ ſi a ce lo Iupiter deſcendiſſet nec elegātiori nec beati ori facundia eſſet vſurus. Refert adhuc de ip̄o Apuleius in lib̓. de vita Platōnis ꝙ cum Ari ſton pat̓ eius ad ip̄m inſtruendū deferret ad ſo crateꝫ nocte p̄cedente viderat in quiete doctor ſocrates ꝙ pullus odoris ⁊ cādoris eximij vo ciſqꝫ ſonoris ip̄ius volabat in ſinū. poſtmoduꝫ de ſinu exiens cantando volabat in celū. Cum mane vidiſſet puerū ſibi adductū dixit ſomnū completū eſſe. Quid plura? Vt ſuperiꝰ cōme morauimus de immortalitate aīaꝝ copioſe diſ ſeruit. Quō igit̉ ad tātā inſaniam deueniſſe cre dendus eſt vt circulationem illā aīmaꝝ poſue rit: niſi forte dixerimus qꝛ vt hō errare potuit ac ſibimet ꝯtradicere. Tn̄ qͥcqͥd ſit de eo opinio nem iſtam impijſſimā expugnare debemꝰ. In qͥt em̄ Riccardus in. iiij. di. xliij. ꝙ ꝯͣ illā nō tm̄ eſt ſcriptura ſacra īmo omīs philoſophia. Un̄ Ariſto. in. j. de aīa redarguit pithagoricas fa bulas dicentes quālibet aīam qd̓libet corpus poſſe ingredi ex eo ꝙ videtur vnūqd̓qꝫ corpus hr̄e ſpēm ⁊ formā ꝓpͥam. Et. ij. de aīma dicit ꝙ nō ꝯtingit aīam acciꝑe qd̓libet corpus. qꝛ vniꝰ cuiuſqꝫ actus aptus natus eſt fieri in ꝓpͥa mate ria. Et inde eſt vt ponit Tho: j. ꝑ. e. q. cxvij. q aīa ſeꝑata ſua naturali ꝟtute nō pōt mouere ali quod corpꝰ. Et licꝫ corꝑa obediāt angel̓ ad mo tum localē. nō tn̄ obediunt aīe ſeꝑate. Rō quia angeli ſunt ſb̓e ſpūales quarū ꝟtutes non deter minant̉ ad aliqua corꝑa. ⁊ ſunt naturalit̓ a cor poribus abſolute. Et ideo diuerſa corpora eis obedire poſſunt ad motū. Sed cum alicuiꝰ ſb̓e ſpūalis ſeꝑate ꝟtus motiua determinet̉ natura liter ad mouendū aliqd̓ corpus non poterit illa ſb̓a mouere corpus maius ſed minus. Und̓ cū aīma ẜm ſuam naturam determinet̉ ad mouen dum corpus cuius eſt forma nullū aliud corpul ſua naturali ꝟtute pōt mouere. Quare merito ꝯdemnant̉ hi qͥ fallacijs demonū facile credūt dum ip̄i quorūdam viuoꝝ corꝑa obſidentes ſi mulant ſe eſſe aīas defunctorū. Fuerūt eiuſmo di deluſiones qͣꝫplurime diebus meis. ſic̄ ſcpͥſi in li. de timore iudiciorū dei de illa que ne apoli obſeſſa fuit ⁊ qͣꝫplurimos in errorem ducebat. dum diabolus qͥ loq̄bat̉ ꝑ eam fatebat̉ eſſe ſe animā comitis Iacobi piccinini. Anno inſuꝑ dn̄i. M.cccc. xl. In ꝑtibus terre ydronti ⁊ ter re bari multi ſic obſeſſi aiebant ſe eſſe aīas quo rūdam qͥ diebus illis ex hac vita migrauerant. In vrbe p̄dicante me ibi Anno dn̄i. M. cccc. lxxiiij. decapitatus fuit qͥdaꝫ iudeus eo ꝙ aliū de ſuo genere interfecerat. poſt paucos ꝟo di es puella q̄dam hebrea loqui cepit nūc in ꝑſōa vnius illorū nunc in ꝑſona alterius. Et dū am boꝝ ꝑtes ꝯcurrerēt ad nouū ſpectaculū aperie bant multa ſecreta domus illoꝝ reſpōdebantqꝫ ad interrogata ſicut faciebant dū viuerēt horta banturqꝫ ſuos vt ſe inuicem pacificarēt. Mul taqꝫ confinxerunt mendacia pollicentes iudeis eternā ſalutem. Tandem demones illi relique runt puellam. ⁊ ſic ceſſauit rumor exortꝰ in ple be. Scd̓a falſa opinio fuit aliorū qͥ crediderunt aīas ſeꝑatas latitare in ſepulchris ſuorū corpo rum ſeu in locis vbi oſſa vel cineres ſuoruꝫ cor porum ẜuarent̉. Ideo de xp̄o vt ſcripſimus in ẜmone de reſurrectione Lazari inqͥt Theophi lus altius clamauit vt refrenaret ora gentiliuꝫ fabulantiū in tumulis latitare aīmas defuncto rum: quare alta voce dixit. Lazare veni foras. quaſi aduocaret de longinquo. Nō eſt igit̉ op nio illa vera. neqꝫ vllo pacto admittenda. Ter tia falſa opinio eſt quorūdam qͥ dixerunt ꝙ aīa non eſt in locis corꝑalibus: ſꝫ corporaliū ſimili bus ſiue in requie ſiue in doloribus. qꝛ aīma ſe parata nō depēdet a loco corꝑali. Sꝫ huic opi nioni obſtat tota theologorū turba qͥ oēs ī hāc ſententiam ꝯueniūt vicꝫ ꝙ aīe poſt mortē ſunt in aliqͥbus receptaculis. Nam vt inqͥt Riccar. dus in. iiij. di. xlv. Sicut angeli qͥ ſunt ſpiritus ſunt in aliquibus corporalibus locis non circū ſcriptiue ſed diffinitiue. ſic ⁊ anima ſeꝑata non obſtante ꝙ ſit ſpūs. Et qͣꝫuis aīa ſeꝑata nō ma gis cōueniat cum vno loco qͣꝫ cū alio ratiōe ſue eſſentie cum ex loco natura eius nō dependeat. tamen ꝓpter oꝑationes quas in loco exercere debet vel circa eam debent exerceri magis ſibi cōuenit vnus locus qͣꝫ alius. Ex quo duplex il li locus debet̉. Primus penalis.ſ. infernus. de quo ait Seneca in tragedijs. Ingens vorago faucibus vaſtis patet. Latumqꝫ pandit omni bus populis iter. Sunt ꝟo in inferno quatuor manſiones. Prima inferior in qua ſunt aīe dā nate ꝓ ſolo peccato mortali actuali que puniū tur pena ſenſus. de hoc dicit̉ in tragedijs Sene ce. Ipſaqꝫ morte peior eſt mortis locus. Secū da manſio in qua ſunt anime ꝓ ſolo peccato ori ginali damnate que puniuntur tm̄ pena damni Tertia māſio eſt in qua de lege cōmuni purga tur anime que deceſſerūt in charitate conferen tes ſecum aliquod purgabile. Quarta ꝟo man ſio eſt in qua requieſcebant anime que decede bant cū charitate: que nihil purgabile ſecū po tabant: vel que portauerūt ⁊ purgate erant̉. h ante xp̄i aduentum dicebat̉ ſinus abrae. Quia em̄ Abraam pͥmus ab infidelibus ſeparauit ſe: ⁊ fidei ſignaculū diſtinctiuū accepit. Ideo locꝰ requiei qui debebat̉ anime ꝓpter fidem chari tate formatā ſinus abrae dictus eſt. Poſt chri

ſti ꝟo aduentum quarta illa manſio vacua eſt: qm̄ aꝑta eſt ianua celi merito paſſiōis xp̄i: ⁊ aīe decedentes in charitate nihil purgabile ſecum ferentes ſtatim euolant. Vnde patet ꝙ nō eun dem locum intelligimus mō ſinū abrae cum ro gamꝰ aīas in illum deferri: cum eo qui ante xp̄ aduentum ſinus abrae dicebat̉. Scd̓us locus qui debet̉ aīabus ſeꝑatis ē locus delectabilis celum videlicet empireum. de qͦ ſuo loco abun de dicemus. Propter que omnia vt ponit La ctantius li. iij. diuina. inſti. Eſſe inferos Zeno ſtoicus docuit: ⁊ ſedes quidē prioꝝ ab impijs eſſe diſcretas. Et illos quidem quietas ac dele ctabiles incolere regiones. Hos ꝟo penas lue re in tenebroſis locis et ceni voraginibus hor rendis. Et Seneca in tragedijs inducit theſeū dicentem. Quiſquis placide potēs dn̄ſqꝫ vite ſeruat in vacuas manus. Et in cruentum mitꝭ imperium regit. Animeqꝫ parcit longa per mē ſus diu. Felicis eui ſpacia vel celum petit Ue leta felix nemoris heliſij loca. Scd̓m omēs pōe tas heliſij campi piorum apud inferos ſunt in quibus vt ipſi dicunt bonorum ſedent anime. ¶ Tertiū dubium principale fuit. vtrū loca fa ciant ad delectationē vel penam aīabus ſepara tis. Et ad hoc ita rn̄det Riccardus vbi ſupra. & receptacula corꝑalia animarū in aliquo au gent delectationē eaꝝ vel afflictiōꝫ. Celū enim empireum qͣꝫuis in nullo augeat aīaꝝ beataruꝫ delectatione eſſentialeꝫ in aliquo tn̄ auget dele ctationem accidentalem inqͣꝫtum ille aīe locum illum pluſqͣꝫ alia diligunt: preſentia auteꝫ rei di lecte aliquam cauſat delectationem. Ratio aūt quare illū locum pre ceteris diligunt triplex ē. Una quia ſciunt locum illuꝫ ſibi eſſe deputatū a deo quem ſumme diligunt. Alia qꝛ in illo pro pter exceſſuꝫ nobilitatis ſue nature ſuꝑ alia cor pora expreſſius qͣꝫ in alijs locis refulgere tanqͣꝫ in effectu diuinam bonitatem conſpiciunt Ter tia qꝛ illius loci ſublimitas luminoſitas ⁊ īmo bilitas ſuam ſpiritualem ſublimitatem ⁊ lumīo ſitatem ⁊ quietis ꝑpetuitatē expreſſius qͣꝫ qua litates aliorū locoꝝ repreſentant̉. Unuſquiſo aūt ceteris paribus plus diligit illud qd̓ ē ma As repreſentatiuū ſue nobilitatis. Receptacu la etiā damnatorū in aliquo augent eorum affl ctionem qꝛ locum illum odiunt triplici d̓ cauſa Prima qꝛ ſciunt ipſum ſibi fore deputatuꝫ a di uina iuſticia quam odiūt. Alia qꝛ illius loci vi ilias eſt obligationis ſue ad penam perpetuam rememoratiua ſeu rep̄ſentatiua. Tertia qꝛ ē cō tentiuus ignis illius quo affliguntur. Ex hoc Cho. jͣ. ꝑte. q. lxiij. dicit ꝙ locus non ē penalis angelo aut anime quaſi afficiens alterando na turam: ſed quaſi afficiens voluntatem cōtriſtā do dum angelus vel anima apprehendit ſe eſſe ī loco non conuenienti. Receptaculū aūt in quo purgantur anime in aliquo auget earū afflictio nem non qꝛ ipſum odiant voluntate deliberati ua cum ſint in charitate ⁊ ſciant illū ſibi eē aſſigͣ natuꝫ ad tempus a diuina iuſticia quā diligūt ad eaꝝ purgationem. Sꝫ qꝛ ipſum naturali mo tu voluntatis refugiunt ſub ratione qua ſuam obligationem ad penam qͣꝫuis tꝑaneam repre ſentant ⁊ ſub rōne qͣ ignem ꝯtinet qͦ affliguntur ¶ Quartū dubium pͥncipale fuit vtrū aīe ſepa rate exeant aliqn̄ de locis ad q̄ trāſferūt̉. Et qͥ dā dicunt ꝙ non. ex eo ꝙ Iob. vij. ſcribit̉. Qui deſcendit ad inferos non aſcēdit. Inſuꝑ Augꝰ li. de cura ꝓ mortuis agenda ait. Si in rebus viuentiū intereſſēt aīe mortuoꝝ me pia mr̄ nul la nocte deſereret q̄ me terra mariqꝫ ſecuta ē vt mecum viueret. Si gͦ exirent aliqn̄ de recepta culis ſuis aliqn̄ intereſſent rebus viuencium. Alij ꝯͣriū ꝓbant ex eo ꝙ vt ſcribit̉ Math̓. xvij ca. in tranſfiguratiōe ſaluatoris nr̄i moyſes ap paruit cum helia. Ob ꝙ Auguꝰ. li. p̄tacto ait. ad viuos aliqͦs mitti ex mortuis. Pro hac am biguitate remouēda rn̄det. Riccardꝰ. ꝙ aliqn̄ aīas exire de receptaculis ſuis duplicit̓ pōt in telligi. Uel ꝑ diuinam potentiā: vel ꝑ naturam ꝓpriā. Primo mō de inferno ⁊ de celo exeunt alique aīe non imꝑpetuum ſed ad tp̄s nec de le ge cōi ſꝫ ex aliqͣ ſpeciali cā. Sic etiam de purga torio aliq̄ exeunt ad modicū tp̄s an̄ expletionē pene ſue poſt cuius expletionem illuc amplius nō reuertunt̉. In iudicio āt oēs aīe tā exiſten tes in celo qͣꝫ in inferno exibunt ẜm cōem legem diuine iuſticie ad eadē iterū loca cū ſuis corpo ribus reuerſure: et in eis in ꝑpetuum ꝑmanſure Per naturam ꝟo ꝓpriam dixerunt quidē non poſſe aīmas de ſuis receptaculis exire affirmā tes ꝙ anima humana nullo modo eſt mobilis ẜm locum nec ꝑ ſe nec ꝑ accidens. Et ſi ponat̉ alicubi ꝑ ſubſtantiam ſuam nunqͣꝫ mouebit̉ de vbi ad vbi. Sed articulus iſte excōmunicatus eſt a domīo Stephano epiſcopo parifienſi. Iō ẜm Riccardum dicendū eſt ꝙ de ſuis recepta culis exire poſſent anime que vellent: niſi prohi berētur a ſuperiori virtute. Sed de lege cōmu ni exire ꝓhibent̉ ille que ſunt in purgatorio an te expletaꝫ penitentiā. ⁊ ille que ſunt in inferno ante iudiciū. Iſte ꝟo que ſunt in celo exire no lunt vſqꝫ ad tempus reſurrectiōis reſumptōia ſcꝫ corporū ſuorū. niſi aliquādo videant place re deo ex aliqua ſpeciali cauſa. Unde videt̉ ali quibus ꝙ omnes deſcenderūt de celo in obitu beate virginis Marie ꝓpter eius reuerentiaꝫ ⁊ cum ea iterū aſcenderūt in celum. Ab Augu ſtino ergo dicunt̉ anime non poſſe intereſſe re

bus viuorū ꝑ ꝓpriam naturā. quia earū ꝟtus non poteſt cōtrarie ſuꝑiori virtuti qua ꝓhibē tur. Ideo ꝑ hec dicta ſoluunt̉ omnes perplexi tates. Si igit̉ non habemus hic ciuitatē manē tem. Si tam felix iocundaqꝫ benefacientibꝰ ha bitatio diſpoſita eſt. Si regnum celorū pacifice poſſidendū nobis ꝓmittit̉ cōtemnamus infima hec atqꝫ terrena: ⁊ queramus q̄ ſurſum ſunt: vt ſic ꝑuenire poſſimꝰ ad regionē illam opulentiſ ſimam beatorū: in qua deus bn̄dictus viuit et regnat in ſecula ſeculorū. Amen. ¶ Sermo vigeſimuſquartus de con ceptione beate Marie virginis. de qͣ varie ſunt opiniones doctorum licet feſtum ab eccleſia celebret̉. Ondum erant abyſſi ⁊ ego iam ꝯcepta eraꝫ. Sa pientis ꝟba ſunt iſta originaliter Prouer. viij. c. ⁊ in epl̓a hodierne feſtiuitatis. Ob̓ ſingularem ⁊ p̄cipuā reueren tiam quā totus mundus ad ꝟginem glorioſiſſi mam gerit feſtum ꝯceptōis eius annuatim per terraꝝ orbem ſolennit̓ celebrat̉. Sunt em̄ tot ī numera ampliſſimaqꝫ bn̄ficia meritis ⁊ interceſ ſione illius pijſſime mr̄is a deo patre ip̄iuſqꝫſ lio ⁊ ſpūſancto nobis exhibita: vt merito ad eā colendā laudandā honorandāqꝫ omībꝰ virib obligemur. Ip̄a nos ꝓtegit ab hoſte maligno Ip̄a iratū deum ꝓpter excreſcentes mortalium iniqͥtates ſepiſſime placat. Ip̄a nomen eius in uocantibus p̄ſidia liberaliſſime p̄ſtat. Et non ē qͥ ſe abſcondat a calore charitatis ⁊ beniuolen tie ſue. Quaꝓpter vt hodierna die cōceptiōis illius dignitas agnoſcat̉ de ip̄a in p̄ſenti ẜmōe q̄dam perpulchra dicemuſ: audientes auribus cordis ꝟginem bn̄dictam dicentē ꝟba ī thema te poſita. Nondū erant abyſſi ⁊ ego iam conce pta eram. In qͥbus triplicem ꝟginis cōceptio nem diſtinguemus. ¶ Prima dicit̉ diuinalis. ¶ Secunda ſuꝑnalis. ¶ Tertiā maternalis. ¶ Ꝙ deus ab eterno concepit virginē in ſua mente omībus puris creaturis preferendam. ¶ Capitulū. I. Sima Virginis illibate cōceptio dicit̉ diuinalis. qn̄ ſcꝫ ab eterno deus concepit illā ī ſua mente. Ad qd̓ intelligendū ſcire debemus ꝙ ꝓ poſitum cordis dicit̉ ꝯceptio. vnde cū qͥs deli berat aliqͥd facere dicere ſolet ita ꝯcepi animo. Sic deus an̄qͣꝫ aliqͥd crearet in ſua volūtate fir ma ⁊ incōmutabili ꝓpoſuit creare vnā puellaꝫ ꝟginem ſanctiſſima: que eſſet filij ſui vnigeniti futura mat̓: ſpūſſancti camera: porta ꝑadiſi ac celi regina. Sed hoc loco querendū eſt vtrum beata ꝟgo fuit ꝓducta an̄ omnē creaturā. Nā de ip̄a eccleſia dicit illud Eccī. xxiiij. c. Ab ini tio ⁊ ante ſecula creata ſum. Et iterū in epiſtola huius ſolennitatis inducit̉ ꝟgo dicēs illd̓ Pro uer. viij. c. Dn̄s poſſedit me ab initio viaꝝ ſua ruꝫ anteqͣꝫ qͥcqͣꝫ faceret a pͥncipio. Ab eterno or dinata ſum ⁊ ex antiqͥs anteqͣꝫ terra fieret. Nec duꝫ erāt abyſſi ⁊ ego iam ꝯcepta eram. Nec dū fontes aquarū eruperant. nec dū montes graui mole ꝯſtiterant. Ante oēs colles ego parturie bar. Que ꝟba ita ſonare vident̉. ꝙ ip̄a ꝓducta fuerit an̄ ꝓductionem quarūcūqꝫ rerū. Et ſi di ceret̉ ꝙ ip̄a loquit̉ qͣꝫtum ad eſſe qd̓ habuit in mēte diuina: nō in ꝓprio genere. neqꝫ ſic erimꝰ de veritate declarati. cum ẜm doctrinam domī Bonauenture in. j. di. j. Omīa q̄ nunc ſunt que qꝫ fūerūt a deo ꝓducta ⁊ ꝓducent̉ vſqꝫ in fineꝫ fuerūt ab eterno in deo ẜm cauſatiuā potentiaꝫ ⁊ ẜm ſimilitudinis p̄ſentiā que tamen habēt ex temꝑe actualem exiſtentiā. Elemēta itaqꝫ ⁊ cor pora celeſtia angeli ⁊ hoīes ⁊ cuncta q̄ ſunt fue runt in mente diuina an̄qͣꝫ eſſent: gͦ nō magis hͦ competit ꝟgini digniſſime qͣꝫ reliquis creaturꝭ. Et ſi dicimus ꝙ ꝟgo fuit in ꝓprio eſſe vl̓ gene re ante omnē creaturā tunc irridere nos poſſent fidei ⁊ religionis noſtre aduerſarij: cū btā ꝟgo nata fuerit ex Ioachim ⁊ Anna ſexta etate mū di: q̄ Ieſum peꝑit eadem etate ⁊ ab vrbe condi ta anno ſeptingenteſimo qͥnquageſimoſecūdo. Ideo in hac ꝑte inducimus ſententiā Auguſti ni. xij. li. ꝯfeẜ. vbi ait. ꝙ aliqͥd dicit̉ pͥus altero quatuor modis. Primo eternitate: ſic deus p̄ cedit omnē creaturam. Secūdo origine ſicut ſo nus p̄cedit cantum. Tertio temꝑe: ſic flos p̄ce dit fructuꝫ. Quarto electione vel dignitate. ſic aliqͥs p̄elegit fructum magis qͣꝫ florem. Uirgo igit̉ fuit pͥor omni creatura excepta natura crea ta ſui dilectiſſimi filij electiōe ſiue dignitate. Si cut a ſimili dixit de ip̄o Iohānes baptiſta Io hānis.j. c. Ip̄e eſt qͥ poſt me venturus eſt qͥ an me factus eſt ẜm diuinitatem: de xp̄o dicimus genitū non factū: ẜm humanitatem ꝟo dū chri ſtum ꝯcepit ꝟgo Ioh̓es in vtero mr̄is agebat̉ ſextū menſem. Quare Gregꝰ. in omel̓. exponit ante me factus eſt.i. mihi platus in dignitate. Et ſi obijceret̉ ꝙ angeli ſunt p̄ſtātiores ⁊ digni ores hoībus cū ſint intellectuales ſb̓e quō ꝟgo ſanctiſſima angelicā ſb̓limitatē excedere poteſt Ad hoc rn̄dere poſſumꝰ ex dictꝭ dn̄i Bonaue in. j. di. xliiij. in queſtiōe vtrū deus potuit ꝟg nem facere meliorē. Ꝙ beata virgo pōt confide

rari triplicit̓. Primo qͣꝫtum ad ſtatū naturalis conditiōis: ⁊ ſic fuit paulominus ab angel̓ mi norata. Angelus em̄ ẜm ſuā eſſentialē naturam potior eſt ꝟgine. Scd̓o qͣꝫtum ad gr̄am conce ptionis q̄ data eſt ei vt ꝯciperet xp̄m eſſetqꝫ ve riſſima eius mr̄. Et qͣꝫtum ad hoc trāſcendit di gnitatem oīm creaturarū: oīm hominū omniuꝫ qꝫ angelorū. Nam in illo vno ꝯſenſu cum dixit Ecce ancilla dn̄i: plus meruit ꝯſentiendo in cō ceptionem xp̄i qͣꝫ omnes creature ſiue angeli ſi ne hoīes in omībus ſuis actibus: motibꝰ et co gitationibus. Et qͥdem omēs quicūqꝫ merue runt nihil plus potuerūt mereri niſi ẜm diuer ſos ſtatus gloriam felicitatis eterne. Hec auteꝫ ꝟgo illo glorioſo conſenſu meruit pͥmatum orb̓ dn̄m vniuerſi: extinctionem fomitis ⁊ oīm gr̄a rum: donorū ⁊ ꝟtutum plenitudinē: ſceptrum regni ſuꝑ omēs creaturas: fecunditatē in virgi nitate ⁊ maternitatē vnigeniti filij dei: ⁊ vt ado retur in regno celorū adoratiōe dulie digniorꝭ. Tertio pōt conſiderari beata ꝟgo qͣꝫtum ad ex cellentiā glorificatiōis. qꝛ vt eccleſia cantat Ex altata eſt ſancta dei genitrix ſuꝑ choros angelo rum ad celeſtia regna. Ip̄a nanqꝫ fuit illud in diuiduū ſingulare qd̓ ⁊ ſi non in natura in gra tia tamen ⁊ gloria omībus angelis eſt p̄latum. Dignitas aūt gratie ⁊ multo plus dignitas gl̓e incomꝑabiliter tranſcendit dignitatem nature Nam ⁊ hoc ẜuat̉ adhuc in demonibꝰ in qͥbus dona nature manent integra ⁊ ſplēdidiſſima cū tamen ip̄i viliſſimi ⁊ turpiſſimi abiectiſſimi pro pter culpam habeant̉. magnificata gͦ fuit a deo tam p̄clare ꝟgo illa delicatiſſima vt p̄ter filium eius nulla creatura poſſit exequari. O femin ſuꝑ omnia ⁊ ab omībus bn̄dicta: p̄electum ⁊ di gniſſimū vaſculū fabricatū a pͥmo artifice: era rium diuinorū chariſmatū. Elegit te deus et p̄ elegit: vt in tabernaculo tuo deus ⁊ hō nouem menſibꝰ habitaret. Audeo dicere ꝙ ꝓpter ꝟo nem in mente diuina conceptā ꝑ multa annor milia anteqͣꝫ naſceret̉ humanū genus fuit p̄ſer uatum in eſſe. Conſtat em̄ ꝙ ꝓ pͥma tranſgreſt one Adam ⁊ Eua nō ſolū mortis ſꝫ annihilatio nis exterminiū meruerūt. Et diuina vltio q̄ ac ceptionem ꝑſonarū ignorat: ſicut nec culpa an gelicam ſic nec humanam dimiſiſſet impunem. Sꝫ ꝓpter p̄cipuam reuerentiā quā ad ꝟgineꝫ habebat qꝛ eaꝫ ab eterno ſuꝑ oēs creaturas nō vniendas deo q̄ creande erant dilexit p̄ſeruati ſunt ꝓthoplauſti nec in nihilū redacti. Rō eſt: qꝛ hec puella erat in lūbis Ade ẜm ratōeꝫ ſemi nalem: ⁊ potentia ꝓducende puelle erat imp̄ſſa in pͥmis parentibus donec in actū educeret̉ Di ea autē debebat naſci Ieſus qͥ in Adā erat ſolū ym corpulentaꝫ ſb̓am de ꝟgine educedus ⁊ de nulla alia. Indulſit gͦ deus pͥmis parentibꝰ nec eos annihilauit: qꝛ ſic nō fuiſſet nata beata vir go ⁊ ꝑ conſequēs nec Ieſus ſiue deus carnem humanā veſtiſſet. Ergo ꝑ iſtam nobileꝫ creatu ram ſaluauit deus pͥmos parentes de pͥma trāſ greſſione: ⁊ Noe de diluuio: ⁊ Abraaꝫ de cede regum. Iſaac de iſmaele. Iacob de Eſau. Po pulum iudaicū de egypto: de manu pharaōis de mari rubro: de poteſtate diuerſorū regum ty rānorū. de Nabuchodonoſor ⁊ captiuitate ba bylonica. Dauid de leone: de Golia ⁊ de Saul Et breuit̓ omnes indulgentias ⁊ liberatiōes fa ctas in veteri teſtamento nō dubito deū feciſſe niſi ꝓ huius amore puelle ⁊ reuerentia quā deꝰ ab eterno p̄ordinauit ſuis cunctis operibus p̄ ponendam. ¶ Ꝙ angelia principio cognouerunt xp̄m de virgine naſciturū. Ca. II. Ecūda cōceptio virginis admirande dicit̉ ſupernal̓. Conceperūt qͥdem illā angeli dum a pͥncipio ſue beatitudīs cognouerūt xp̄m incar nandum ⁊ ex ꝯſequenti de ꝟgine naſciturum. Ad qd̓ plene intelligendū dicit ſctūs Thomas pͥma ꝑte. q. lvij. ꝙ in angelis ē duplex cognitio Una natural̓ ẜm quam cognoſcūt res tum per exiſtentiā ſuā: tum ꝑ ſpecies innatas: ⁊ hac co gnitione myſteria gre cognoſcere nō pn̄t. quia ex pura dei volūtate dependēt. Si em̄ vnus an gelus nō poteſt cognoſcere cogitatiōes alteriꝰ ex volūtate eius dependentes: multo minꝰ pōt cognoſcere ea que ex ſola dei voluntate depen dent. Eſt aūt alia angelorū cognitio q̄ eos bea tos facit qͣ vident vbuꝫ ⁊ res in v̓bo: ⁊ hac qui dem viſione cognoſcūt myſteria gr̄e ⁊ qͥdeꝫ om nia nec equaliter omēs: ſꝫ ẜm ꝙ deus eis volue rit reuelare: ita tn̄ ꝙ ſuꝑiores angeli ꝑſpicatius diuinam ſapientiam ꝯtemplantes plura myſte ria ⁊ altiora in ip̄a dei viſione cognoſcūt que in ferioribus manifeſtāt eos illuminādo. Et horū etiam myſteriorū: q̄dam a pͥncipio ſue creatōis cognouerūt: quedam ꝟo poſt modū ẜm ꝙ eo rum officijs congruit. Quare ⁊ myſteriū incar natiōis in generali ſumptū omībus reuelatum eſt a pͥncipio ſue beatitudinis. Cuius rō ē: qꝛ hͦ eſt quoddā generale pͥncipiū ad qd̓ oīa eoꝝ of ficia ordinant̉. Omēs em̄ ſunt adminiſtratorij ſpūs in miniſteriū miſſi ꝓpter eos qui heredi tatem capiūt ſalutis. vt dicit̉ ad Heb̓. c. ij. qd̓ qͥ dem ſit ꝑ incarnatiōis myſteriū. Und̓ oportuit de hoc myſterio oēs a pͥncipio cōmunit̓ edoce ri. De hoc ſic dicit Augꝰ. li. v. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄aꝫ Sic fuit incarnatiōis myſteriū abſconditū a ſe culis a deo vt tn̄ innoteſceret pͥncipibus ⁊ pote

ſtatibus in celeſtibuſ. Loquēdo tn̄ de ſacramē to incarnatiōis qͣꝫtum ad ſpēales ꝯditiōes Sic non oēs angeli a pͥncipio de oībus ſunt edocti īmo qͥdam etiā ſuꝑiores angeli poſtmodū didi cerunt. vt refert Dionyſius. vij. c. de ccleſti ie. Unde Paulus ad Ephe. iij. c. dicebat. Mihi aut oīm ſanctorū.i. apl̓orum minimo data ē gr̄a hec in gentibus euangelizare inueſtigabiles di uitias xp̄i ⁊ illuminare oēs que ſit diſpenſatio ſacramenti.ſ. redemptiōis ꝑ xp̄m facte q̄ diſpē ſabilis eſt gentibus ſicut ⁊ iudeis. ẜm glo. Ni co. de li. abſcōditi a ſeculis in deo qͥ oīa creauit vt innoteſcat pͥncipibus ⁊ poteſtatibus in cele ſtibus ꝑ eccleſiam multiformis ſapiētia dei ẜm p̄finitionem ſeculorū quam fecit in xp̄o ieſu do mino nr̄o. hec ibi. Hoc loco dicit Nico. de lira. Ꝙ angeli ſancti nō cognouerūt ad plenū myſte rium xp̄i incarnati extendendū ⁊ dilectōꝫ vſqꝫ ad vocatiōꝫ gentium: donec p̄dicantibus apo ſtolis fuit impletum. Quia an̄ habuerūt tantū ſimplicem noticiā que pōt dici abſtractiua inqͣꝫ tum eſt rei nō p̄ſentis: Sed qn̄ fuit impletū ha buerunt noticiā experimentalē ſiue intuitiuam Sicut aſtrologus ꝑ motū celi certitudinalit̓ co gnoſcit eclipſim futurā tamen adhuc ꝑfectius eam cognoſcit qn̄ videt eaꝫ actu exiſtentē. Alij ꝟo dicunt ꝙ angelis innotuit myſteriuꝫ xp̄i de vocatiōe gentium ſimplicit̓ ⁊ omni mō ꝑ eccle ſiam.i. ꝑ p̄dicatōꝫ apl̓oꝝ quod tn̄ qͣꝫtuꝫ ad hoc antea nullo mō cognouerant. Quicqͥd ſit nega re non poſſumꝰ ꝙ a pͥncipio ſue beatitudinis vt eſt p̄dictum reuelationē habuerūt de xp̄o de ꝟ gine naſcituro. Puto nanqꝫ ꝙ poſt illā ſolēniſ ſimam victoriā quaꝫ habuerūt de lucifero ⁊ ſe quacibꝰ ſuis dū plenā beatitudinē obtinuiſſent Quia angeloꝝ ruentiū ſedes erant vacue beni gne rex celoꝝ excelſus deꝰ ſuo mō omībus dixe rit. O aſtra matutina. O mee creature nobiliſſi me. Gaudete ⁊ exultate qm̄ ex hoībꝰ ſaluandis iuxta vniuſcuiuſqꝫ merita vr̄i ordines ꝑficient̉ ⁊ implebunt̉ ruine. Ad id ꝟo exequendū dum venerit plenitudo tꝑis. Sponſam accipiā puel lam vnā ꝟginem ⁊ plenam gr̄a in cuius vtero ſpūſancto cooperāte incarnabit̉ filius meꝰ vni genitus ⁊ dilectus. Sonuit hͨ vox cū ingenti le ticia in mentibus angelorū qͥ ꝑ multa annorum milia ꝟginem pijſſimam p̄ſtolantes miro illam colebāt affectu. nec angelis tm̄ innotuit virgo dei filium in ſuo vtero geſtatura. Sꝫ inſuꝑ mul tis patribus pr̄iarchis atqꝫ ꝓphetis qͥbꝰ incar natiōis myſteriū fuit diuinitus reſeratū. ¶ Ꝙ beata virgo abſqꝫ infamia culpā originaleꝫ contraxit a qua ẜm opinio nem aliquorū preſeruata fuit. ¶ Capitulū. III. Ertia conceptio virginis ſacratiſſime d̓r maternalis. Aqn̄ ꝯcepit eam mat̓ ſua. Et qm̄ cōce ptionis officiū publice fit in eccleſia: ſcire pleri qꝫ cupiūt: vtrū beata virgo fuit cū peccato ori ginali concepta. Et vt clare omīa denudēt̉ tria ſunt in hac ꝑte notanda. Primū ꝙ ꝯceptio po teſt duplicit̓ ſumi. Uno mō ꝓ cōmixtōne ſemi num in cōpula viri ⁊ mulieris. Alio mō ꝓ ani matiōe que ſit dum anima ſimul creat̉ ⁊ infun ditur a deo in corꝑe iam formato. Scd̓m notan dum ꝙ peccatū originale duobus modis habe tur.ſ. formalit̓ ⁊ radicalit̓. Accipiendo ꝯceptio nem pͥmo modo ꝟgo nō habuit origīale forma liter. qꝛ originale formalit̓ eſt in anima et ſolum cuiuſlibet peccati eſt anima ſb̓iectū. vt declarat Franciſcus de marone in ſuo. iij. Petrꝰ de car dia ⁊ ſanctus Tho. iij. ꝑte. q. xxvij. Sicut em̄ virtus eſt qualitas ſpūalis ita ⁊ vitium. Ter tium notandū ꝙ radicaliter ⁊ in cauſa peccatū originale eſt in carne. Unde doctores theologi dicunt ꝙ peccatū originale eſt infectio quedam in aīma contracta ex eius vnione ad carnē con cupiſcibiliter ſeminataꝫ. vt em̄ ait Franciſcꝰ de marone in ſuis ẜmonibus. Sicut corpus qd̓ in duit̉ ſordido veſtimento inquinat̉ ab eo. ſic ſpi ritus rationalis qn̄ induit̉ corꝑe infecto ꝑ ꝯcu piſcentiam genito dicit̉ maculari. Et ſicut in ve teri teſtamento fuit lex poſita Leui. xiiij. c. ꝙ qͥ cunqꝫ intraret domum leproſam efficeret̉ īmun dus. ita aīma ex eo ꝙ intrat corpus qͣſi domuꝫ leproſam efficit̉ immūda. Et vt inqͥt Petrꝰ de candia. Contrahere originale cōpetit homībuſ ꝓpter demeritū pͥmi parentis ⁊ diuinū decre tum libere obligans filios Ade ad penā damni ꝓ crimine tali. Nec ſufficit ſolū demeritū primi parentis ad hoc ꝙ cōcupiſcibiliter ab eo deſcē dens contrahat peccatū originale: ſꝫ requiritur diuinū decretū. Sanctiſſima gͦ ꝟgo licet ex ho neſtiſſimis parentibus carnē ꝯtraxerit. tamen caro illa fuit concupiſcibilit̓ ꝓpagata. Nec ad mittenda eſt illi vulgi falſa ſententia ꝙ.ſ. virgo ꝯcepta fuerit ſpūſancto cooperante ſine virili ſemine ⁊ abſqꝫ viri et mulieris copula. Hereti ca eſt ⁊ ꝑnicioſiſſima opinio iſta licet appareter videat̉ ad ꝟginis laudem accedere. ẜ non eget deus mendacio nr̄o. Et vt refert Augꝰ. in lib. de mendacio. Mendaciū maxīe ꝑnicioſum eſt qd̓ ſit in his que ad xp̄ianā religionē ꝑtinēt. Et iterum idem Augꝰ. ꝑtractans illud apoſtoſi.ſ. ad Chorin. xv. ca. Inuenimur falſi teſtes: alt. Perhorrendū eſt aliqͥd falſe de deo dicere etiaꝫ ſi ad laudem eius videat̉ ꝑtinere: nō em̄ minori ſed maiori fortaſſe ſcelere in deo laudat̉ fallitas

qͣꝫ vituperet̉ veritas. Sic damnabiliter cuꝫ fa ſitate virginem laudant ō eam de ſpūſancto cō ceptam temere p̄dicant. Uidi ⁊ ego in pleriſqꝫ locis depictas imagines Ioachim ⁊ Anne ſeſe oſculo obuiantiū inferiuſqꝫ rubricam ſic cōtinē tem. Qualiter Anna accepto oſculo a ſuo viro Ioachim concepit in vtero virginē Mariam Peliramenta ſunt iſta que ⁊ virgini ſumme diſ plicent. quare ⁊ de peccato originali formaliter ſumpto reſtat veritas diſſerenda. An.ſ. duꝫ ani ma corpori ſuo fuit vnita originalem maculam contraxit. Et circa hoc diuerſimode doctores loquunt̉. Ex quo duplex eſt huiuſmodi rei fa moſa opinio. Prima eorū qui dicunt virgineꝫ originale habuiſſe: a quo ſtatim ꝑ ſanctificatio nem fuit mundata. Secūda opinio modernoꝝ qui aſſerūnt virginem a peccato originali p̄ſer uataꝫ. Prima opinio habet tria.ſ. Firmitateꝫ. rationū ꝯgruitatem: ⁊ impeccabilitatem. Pri mo habet firmitatem: qm̄ multi ſancti deuotiſſi mi clariſſimiqꝫ doctores illā docuerūt. Ex qui bus aliquos explicabimus. Infraſcripti nāqꝫ omnes expreſſe fatent̉ ꝟginem in originali con ceptam. Anſelmus in libro Cur deus hō. Beda in omel̓ ſuꝑ Miſſus eſt. Caſſiodorus. Hugo in libro de ſacramentis. Alanus in expoſitiōe ſimboli Athanaſij. Guilhelmus altiſiodorenſis. Guilhelmus cancellarius pariſienſis. Henricus de gandauo in quodlibetis. Guilhelmus durandi in rōnali diuinoꝝ offi. ¶ Et de ordine fratrū p̄dicatorū. Sanctus Thomas de aquino. Hugo cardinal̓ in expoſitiōe Luce. Albertus magnus. Petrꝰ de tarantaſia qͥ fuit Innocētiꝰ qͥntus. Iacobus de voragine. Burandus poſtea ep̄us meldenſis. Henricus generalis ordinis. Petrus de palude. Iacobus de lauſana ep̄us lauſanenſis. Hugo de argentina. Nicholaus treueth. Robertus olcorh. Martinus qui fecit cronicas. Uincentius qui fecit ſpecula. ¶ De ordine minorum. Aluarus hiſpanus. Iohannes de rupella. Robertus conton. Alexander de ales. Bonauentura. Ricc ardus de media villa. Reginaldus archiep̄us rothomagenſis. Iohannes Rigaldi. Nicholaus de lira. Beltrandus de turri cardinalis. Bartholomeus de piſis. Giraldus oddonis in libro de figuris. ¶ De ordine heremitarū. Egidius de roma. Gregorius de arimino. Bernardus oliueri. Iohannes theotonicus. Iordanus theotonicus. Iohannes ſteringacij. ¶ De ordine carmelitarū. Guidō epiſcopus maioricenſis. Paulus de peruſio. ¶ De collegio canoniſtarum. Iohannes theotonicus gloſator decreti in ca. pnunciandū. de con. di. iij. Bartholomeus brixienſis. Et Raymūdus in titulo de ferijs. Guilhelmus durandi in ſpeculo iudiciali. Iohannes Andree in ca. ꝯqueſtus. de ferijs. Guido archidiaconus in ca. firmiſſime. de con ſe. di. iiij. Bernardus inſuꝑ virginis amator p̄cipuus in epiſtola ad canonicos Lugdunenſes reprehen dit celebrantes feſtum cōceptionis. De quo qͥ dem aiūt ⁊ forte ficte. ꝙ poſt mortem viſus eſt cuidam ſuo diſcipulo in veſte fulgenti: in qͣ erat macula quedā cui indicauit hoc ſignificare ma culam eius: quia tenuerat ꝟginem in pctō ori ginali conceptam. Sanctus ꝟo Tho. ⁊ Bona uentura dicunt ꝙ ꝑ feſtum cōceptionis de vir gine celebratū non dat̉ intelligi ꝙ in ſua conce ptione fuerit ſancta aūt ꝙ fuerit ſine originali. Sed quia quo temꝑe ſanctificata fuerit ignora tur. celebrat̉ feſtum ſanctificatiōis eius potius qͣꝫ cōceptionis in die cōceptiōis ip̄ius. ¶ Se cunda opinio iſta habet rationū congruitatem Adducunt̉ aūt plures congruentes ratiōes qͥ bus oſtendit̉ ꝙ virgo originale cōtraxit. Et pͥ ma eſt qꝛ ſoli xp̄o filio dei ac ip̄ius ꝟginis bene dicte cōuenit immunitas ab omni peccato. qd̓ probat̉ auctoritate ſanctorū. Inquit em̄ Gre gorius li. xij. moraliū. Nullus ſine peccato eſt niſi ille qui in hunc mūdum nō venit ex pecca to. Et Hiero. in euangelio filij ꝓdigi. Solꝰ de eſt in quem peccatuꝫ cadere non poteſt. Et Au guſtinꝰ in expoſittōe pſal̓. xxx. Chriſtus omēs peccatores inuenit ſolus ſine peccato veīt. Et idem in li. de nuptijs ⁊ concupiſcētia. Oēs ſub peccato naſcimur ⁊ ꝑ vnum ſolum qui ſine pec cato natus eſt liberamur. Et idem in Enchiri. Per mediatorē qui ſolus ſine peccato natꝰ eſt

reconciliari nos oportet. Et hāc ſnīam idē Au guſtinus refert libro pͥmo ⁊ ſecūdo contra Iu lianum. Et li. iij. de baptiſmo paruulorū. Et in li. de fide ad Petrum. Et in libro de perfectiōe iuſticie. Et in epiſtola ad optatū epiſcopū Et ī epiſtola ad Ualeriuꝫ. Ex quibus apparet ꝙ cū de ſolo chriſto doctores affirment ꝙ fuerit ſine peccato ⁊ virgo mūda fuit ab omni culpa mor tali ⁊ veniali. igitur dabit̉ ſibi culpa originaliſ. Secunda ratio ad hoc inſinuandū eſt qꝛ xp̄us fuit vniuerſalis redemptor. ergo redemit virgi nem: ſed ſi nullum habuiſſet peccatū nō fuiſſet redempta. ergo aūt ip̄a habuit origīale. aut cri ſtus non fuit. vniuerſalis redemptor. Hīc Leo papa in ẜmone de natiuitate ait. Dominus no ſter ieſus chriſtus mortis peccatiqꝫ deſtructor ſicut nullum a reatu liberum reperit: ita liberā dis omnibus venit. Et Hiero. in omelia ſuper Mattheum inqͥt. Notandū in genealogia ſal uatoris nullam ſanctarū aſſumi mulierum: ſed eas quas ſcriptura reprehendit. vt qui pro pec catoribus venerat de peccatricibus naſcēs om nium peccata deleret. Et ad Romanos. iij. ca. apoſtolus dicit. Omnes em̄ peccauerūt ⁊ egēt gloria dei. Et. v. c. Per vnum homīem in hūc mundū peccatum intrauit: ⁊ ꝑ peccatum mors ⁊ ita in omnes homīes mors ꝑtranſiuit in quo omnes peccauerūt. Tertia ratio quare videtur ꝙ virgo originali culpe ſb̓iacuit eſt. quia de ne ceſſitate penas illi culpe debitas incurrit. Naꝫ ⁊ penalitates contraxit: ⁊ mortem euitare non potuit. ⁊ ſi ante chriſtū deceſſiſſet non intraſſet celum: quouſqꝫ fuiſſet ꝑ chriſtum ianua aperta ſed cum patribus iuiſſet ad limbum. ¶ Tertio iſta opinio habet impeccabilitatem. Nō equi dem rei ſunt habendi nec blaſphemi cenſendi qͥ de virgine ſic loquunt̉: cum peccatum origina le culpa ſit cōtracta non acta ꝓ cuius deletione ac remiſſione xp̄o filio ſuo omēs ingentes debe mus gratias. ¶ Secūda opinio quę magis in nitit̉ pietati eſt illorū qͥ aſſerūt ꝟginem ab omni labe culpe originalis immunem a qua p̄ſeruata fuit. Et vt inqͥt Franciſcus in ẜmonibus ſuis. non obſtante tali p̄ẜuatione mater domini dici poteſt fuiſſe peccato obnoxia. Quia quādocū qꝫ aliqͥs defectus conuenit alicui ex ſua natura poteſt ei attribui qͣꝫtumcūqꝫ ille defectus ei au feratur. vt cum dicit̉. Omēs declinauerūt ſiml̓ inutiles facti ſunt. ⁊ tn̄ hoc de facto nunqͣꝫ fuit verum. qꝛ ſemꝑ aliqui inuenti ſunt boni. Sꝫ hͦ d̓r qꝛ qͣꝫtum eſt ex ſe ita eſſet: niſi eſſēt diuīa gra tia p̄ſeruati. Item dicit̉ in pſal̓. Omīs hō men dax. ergo arguit Auguſtinus martyres fuerūt mendaces. Ideo dicendū ꝙ martyres fuerunt mendaces qͣꝫtum erat de ſe: niſi ſpū diuino illu ſtrati fuiſſent veraces. Inſuꝑ Iob. iiij. c. ſcribi tur. Ecce qui ſeruiunt ei non ſunt ſtabiles: et in angelis ſuis reperit prauitatem. quorū primuꝫ ad beatos angelos: ſecundū ad malos refertur vt exponit Gregꝰ. in moralibus. ⁊ tn̄ boni an geli non ſunt inſtabiles cum ſint in gr̄a cōfirma ti. vt patet in. ij. ſententiaꝝ. Dicit̉ giſtud ꝙ qͣꝫ tum eſt ex ſe ſunt inſtabiles: niſi eſſent gratia cō firmati. Sic ⁊ beata virgo qͣꝫtuꝫ erat de ſe ex cō ditione nature erat apta nata contrahere pecca tum originale: ſed illud nō ꝯtraxit ex priuilegio ſpeciali. Ad quod ſuadēdū inducunt̉ infraſcri pte rationes. ¶ Prima dicit̉ ꝯͣriorum ſolutio. ¶ Secūda poſſibilis p̄ſeruatio. ¶ Tertia ꝟginis exceptuatio. ¶ Quarta puritatis comꝑatio. ¶ Quinta honoris exhibitio. ¶ Sexta gratie completio. ¶ Septima diuina reuelatio. ¶ Prima ratio dicit̉ ꝯtrariorū ſolutio. Nam ratiōes inducte ꝓ pͥma opiniōe ſolui facile poſ ſunt. Cum dicit̉ ꝙ eſſe abſqꝫ peccato cōuenit ſo li xp̄o. ergo non ꝟgini. Reſpondet̉ ꝙ xp̄o con uenit ꝑ naturam: virgini nō ꝑ natura ſꝫ per gre tiam. Et ad illud quod adducebat̉ ꝙ xp̄s fuit vniuerſal̓ redemptor. ergo redemit virginem. ergo ab originali. Dicit̉ ꝙ redemit eam ab ori ginali p̄ſeruando. Si quis ꝟo quereret quo modo xp̄us potuit ꝟginem redimere preſeruā do qͥ nondū erat incarnatus: cum aīma v̓ginis corpori ſuo vnita fuit? Reſpondere poſſumus ꝙ bn̄ficia incarnatiōis xp̄i cōmunicata ſunt nō ſolū p̄ſentibus ⁊ futuris: ſꝫ etiaꝫ p̄teritis. Nam ip̄e caput eſt oīm electorū ⁊ patrum ⁊ pr̄iarcha rum ⁊ prophetarū veteris teſtamenti. vt docet Alexander in. iij. ſumme. qͥ anteqͣꝫ xp̄s incarna retur ex eo ꝙ ip̄m fide incarnandum cogͦſcebāt atqꝫ credebant diligebātqꝫ Ieſum: meruerunt fieri membra eius qui licet nodum eſſet homo ī re: erat tn̄ homo ⁊ deus incarnandus in ſpe. cu ius gratia multa illius beneficia fuerūt preſtita Sic ⁊ in ꝓpoſito cum deus p̄elegiſſet virgineꝫ ſui filij futurā matrem merito ip̄ius filij incarna di a contagione culpe originalis voluit preſer uare. Ad tertiam ꝟo rationē qua dicebatur ꝙ virgo de neceſſitate incurrit penas origīali de bitas. Reſpōdemus ꝙ penas illas incurrit de neceſſitate nature que qͣꝫtum in ſe erat corrupe re habebat ꝑſonam virginis niſi fuiſſet ab ori ginali preſeruata. Et ſicut circūciſio vel bapti ſmus penalitates compatiunt̉. Nam illi quidꝰ ꝑ circūciſionem originalis culpa remittebat eſ illi qͥbus ꝑ baptiſmum nūc dimittit̉ a penalita tibus non liberant̉. Et ſancti patres qui ſine al

quo peccato decedebant trahentur ad limbuꝫ. Ita licet beatiſſima virgo p̄ſeruationem hanc habuiſſet. nihilominus penalitatibus ⁊ mort iuſte obligata fuit. Nam vt vtar verbis ſancti Tho. iij. parte. q. xxvij. arti. j. in reſpōſione ad iij. argu. Beata ꝟgo ſanctificata fuit ⁊ nos ad dimus p̄ſeruata a peccato originali qͣꝫtū ad ma culam ꝑſonalē: non tn̄ fuit liberata a reatu quo totū natura tenebat̉ obnoxia. ¶ Scd̓a rō qua ꝑbat̉ ꝟginis immunitas ab originali culpa d̓r poſſibilis preẜuatio. Potuit nanqꝫ deus illam ſic p̄ſeruare: ⁊ ſi potuit debuit: cum p̄elegiſſꝫ eā ſuam immaculatā ⁊ dilectiſſimam ſpōſaꝫ. Qua re Franciſcus de marone in ſuo tertio ſic ſcribit Quanto aliquod agēs eſt ꝑfectius tāto citius poteſt ſuū effectū inducere in paſſum. deus aūt eſt agens ꝑfectiſſimū. Sed agens naturale effe ctum ſuū inducit in pͥmo inſtanti. ſicut ptꝫ qꝛ ge neratio lucis a ſole fit in inſtanti. Inſuꝑ qn̄ ali qua potentia pōt in duas oꝑatiōes oppoſitas: ſi in pͥmo inſtanti pōt in illam ad quam minus inclinat̉: multo fortius in illam ad quā magis inclinat̉. Sꝫ potentia volitiua pōt in dilectōeꝫ ⁊ odiū. ⁊ deus maxime inclinatur ad diligēdū Sed in pͥmo inſtanti potuit ꝟgineꝫ odire. ergo multo fortius potuit ip̄am diligere. ⁊ hoc p̄ſer uando ne inficeretur originali culpa. Adhuc le giſlator qui pōt legem condere poteſt in legē diſ penſare ⁊ illam deſtruere. Sed decreto diuino actualem culpā pͥmorū parentum factum eſt vt omnes ab eo concupiſcibiliter deſcendētes na ſcerentur filij ire. ergo eodem decreto potuit cū ꝟgine diſpenſari vt pro nullo inſtanti fuerit fi lia ire. Sicut enim potuit deus ſi originale con traxit in pͥma ſanctificatione illam mundare: ita eque potuit ſimul ⁊ ſemel eam ſanctificando p̄ ſeruare. Sed reuera nō dubiū ꝙ multa poſſit fa cere deus ⁊ multoplura qͣꝫ intellectus intellige re. nihilominus nō niſi ex pietate ⁊ ſingulari de uotione cogimur acceptare ſic feciſſe deum. ſi cut facere potuit ⁊ virginem Ade filiam a pctō p̄ſeruaſſe. ¶ Tertia rō ad oſtendendā virginis mundiciā ab originali culpa dicitur exceptua tio. Sicut em̄ recipit̉ a generalitate ml̓ieꝝ qͣꝫtū ad ꝯceptū ⁊ partū. qꝛ vt ſcribit̉ Geneſis. iij. c Et dictū fuit Eue. In dolore paries filios. qd̓ ⁊ ad omēs alias mulieres ſpectare cognoſcimꝰ ꝟgo tn̄ ꝯcepit ſine rubore ⁊ peperit ſine dolo re. Ita etiā excludit̉ ſine generalitate mulierum ⁊ virorū qͣꝫtum ad neqͥtiam peccati. Un̄ augꝰ in li. de correptiōe ⁊ gr̄a inquit. Cū de peccatis agit̉ nullā de matre dn̄i volo facerę queſtioneꝫ q̄ excepta ſi omēs ſancti ⁊ ſancte interrogarent̉ ſi pct̄m̄ haberent. qͥd aliud dicerēt niſi qd̓ Ioh̓. ali. Si diceremus quia peccatū non habemus ip̄i nos ſeducimus: ⁊ veritas in nobis non eſt. Et qꝛ d̓r ꝙ omēs peccauerūt: reſpondet̉ ꝙ du plex eſt vniuerſalitaſ. Una politica. alia logica In vniuerſali logica vna ꝑticularis interimit vniuerſalem. Uniuerſali aūt politice non ꝯͣdi cunt ab ip̄a diſtrahentes vnam vel pl̓es parti culares. vt dicendo oēs de iſta ciuitate ſunt ſa ni. omnes currūt ad ſpectacula. tamen aliqͥ ſunt infirmi aliqui in domo. Et ſic Matth̓. iij. dici tur. Exibat ad Ioh̓em hieroſolyma ⁊ omīs iu dea ⁊ oīs regio circa iordanē. ¶ Quarta rō fa ciens ad ꝯfirmandā opinionē iſtā d̓r puritatis comꝑatio. Debuit quideꝫ virginis puritas ſu per excedere puritatem quarūcūqꝫ aliaruꝫ crea turarū ⁊ angelorū ⁊ hominū. Vnde Anſel. lib̓. de ꝯceptū virginali inqͥt. Decuit vt illius hoīs ꝯceptio de matre puriſſima fieret que ea purita te niteret qua ſub deo maior nequit intelligi cui deus pater vnicum filium ſuum ſibi equaleꝫ de corde ſuo genitum ita dare diſpoſuit vt eſſꝫ vnꝰ idemqꝫ dei ⁊ virginis filius. Sanctꝰ Thomas in. j. ſnīarum. di. xliiij. arti. iij. in reſpōſione ad tertiū argu. dicit. Puritas intendit̉ ꝑ receſſum a ꝯͣrio. In rebus aūt creatis nil purius eo qd̓ ē ſine ꝯtagione pctī: qualis fuit puritas btē vir ginis que a peccato origīali ⁊ actuali immunis fuit. Si gͦ beata virgo peccatum originale con traxiſſet tunc puritas eius nō exceſſiſſet purita tem aliorū. Nam angelus creatus fuit ſine aliqͣ labe pctī. Sic ⁊ aīma pͥmi hominis ⁊ mulieris. ¶ Quinta rō ꝓ hac opinione dicit̉ honoris ex hibitio. Debet vtiqꝫ filius honorare matrē qͣꝫ tum poteſt: quoniā vt inquit Hiero. Parenti bus nēo pōt reddere qd̓ tenet̉. Sꝫ xp̄us potuit honorare mr̄em illaꝫ p̄ſeruando ab origīali cul pa. igitur debuit ita facere. ¶ Sexta ratio dici tur gr̄e completio. Fuit eqͥdeꝫ in virgiue tanta gr̄e plenitudo qͣꝫtam capere potuit aliqua pu ra creatura. Ideo angelus eam dixit plenā gr̄a Luce.j. ca. Et Hiero. in ẜmone ad paulā ⁊ eu ſtochium inquit. Ceteris ꝑ partes p̄ſtat̉ Ma rie ꝟo totam ſe refudit gratie plenitudo. Qua re pro nullo inſtanti defecit illi gratia. quod ta men non fuiſſet ſi ad modicuꝫ originalis culpa habitaſſet in anima eius. Item vt inquit Fran ciſcus. Ip̄a fuit virgo virginū. Si cōtraxiſſet originale virginitas eius fuiſſꝫ diminuta. Naꝫ virginitas angelorū que ſpiritualis eſt de qua Hiero. dicit. Semꝑ eſt angel̓ cognata virgini tas eſt maior virginitate corporali. Et ideo ſi fuiſſet virginitas aīme Marie ꝑ originale cor rupta non eſſet par cum virginitate angelica. ¶ Septima rō d̓r diuina reuelatio. Cepit nāqꝫ celebrari feſtuꝫ ꝯceptionis virginis Marie re uelatione dei. Nam vt ſcribit Anſe mꝰ cantua

rienſis. dū quidaꝫ venerabilis abbas remēſis cenobij Helſinꝰ noīe miſſus fuiſſet a Guilelmo anglorū rege in Daciā dum ꝑactis q̄ ſibi com miſſa fuerāt: ad angliā redire cuꝑet īgreſſus eſt mare vbi poſtqͣꝫ ꝑ ſpaciū ꝓſpere nauigauit: vt ſolet eſſe: tempeſtas valida cepit nauigātes ter rere. Fatigatis igit̉ nautis nec vltra valentibꝰ ſe iuuare: remis fractis: funibus ruptis: caden tibus velis. ſpes ſalutis amittit̉: ⁊ nihil ſibi ni ſi ſubuerſionis iudiciū expectat̉. Cūqꝫ eſſent de corporū ſalute deſperati curam ſolūmodo aīaꝝ creatori ſuo magnis clamoribꝰ cōmendarent: ⁊ beatā genitricem dei Mariā mr̄em miſerorum in ſuū auxiliū inuocarent: ꝯſpiciūt quendaꝫ ve nerande habitudinis virū pontificali infula de coratū ſtantem ꝓximū naui. Qui aduocans ad ſe abbatē Helſinū his ꝟbis alloqui cepit. Vis ꝑiculū maris euadere? Uis in patriā tuā ſanuſ redire? Cūqꝫ cū fletu id ſolū deſiderare dixiſſet Tunc ille ait. Scias me a dn̄a nr̄a dei genitrice ad te miſſum: vt ſi meis dictis obtemꝑare volū eria ſaluus cū comitantibꝰ ad portū deuenies. Spopondit ille ſe facturū omīa. Cui vir ille. ꝓ mitte mihi ꝙ diem conceptiōis mr̄is xp̄i ſolen niter celebrabis ⁊ celebrandū p̄dicabis. At hel ſinus. Et quo inqͥt die feſtum illud erit mihi ce lebranduꝫ? Sexto ait ydus decembris vteriſqꝫ officio natiuitatis. excepto ꝙ nomē natiuitatis mutabis in nomen ꝯceptiōis. His dictꝭ ille diſ paruit. Et ſedata tēpeſtate abbas cū reliqͥs ap plicuit ad littus. Et q̄ viderat qͥbus potuit no tificauit. Statuitqꝫ in remenſi cenobio ipſuꝫ fe ſtum celebrari. Sic paulatī excreſcere cepit de uotio xp̄ianorum ad ꝯceptiōꝫ ꝟginis excolen dam: q̄ tn̄ tꝑibus iſtis vt apparet vbiqꝫ terrarū ab oībus p̄conizat̉. Oēs clerici omēs religio ſi de ꝯcepta ꝟgine feſtiue officium dicūt. At ⁊ Sixtus qͣrtus pontifex maximꝰ ꝑ ſuas lr̄as ad ꝑpetuam rei memoriā ſtatuit vt ꝑ totā octauaꝫ huius ꝯceptiōis officiū ꝓtendat̉. ꝯcedēs ean dem indulgentiā omībus qͥ miſſe ⁊ horis cano nicis adeſſe curauerint q̄ cōcedit̉ ꝓ feſto ⁊ octa ua corꝑis xp̄i. Planum iam eſt ꝙ h̓ opinio ſe cunda indies roborat̉ ⁊ ꝓficit ⁊ magis vid̓r fo re conſona pietati. Et ẜm ſententiā Hoſti. alio rūqꝫ doctorū. Qn̄ ſunt diuerſa iura ⁊ opiniōes non ꝯͣ deum nec ꝯͣ bonos mores. humanior ſen tentia eſt p̄ferenda ceteris paribus. exͣ de tranſ ac. ca. fi. vbi glo. ſuꝑ v̓bo humaniorē. Pronio res inqͥt eſſe debemus ad abſoluendū qͣꝫ ad con dēnandū. vt in. c. ex lr̄is. de ꝓba. ⁊. ff. de accu ⁊ obli. l. arrianus. Neqꝫ tn̄ vt ex dictis colligi pōt feſtum ꝯceptionis refert̉ ad tranſfuſionem ſeminis de quo fuit formatuꝫ corpus ꝟginis q̄ dicit̉ pͥma ꝯceptio hoīs. qꝛ licet fuerit ſine peccato parentuꝫ ꝟginis fuit tn̄ cum feditate ⁊ de ordinatione nature. vt refert dn̄s Beltrandus cardinalis in expoſitiōe epl̓e ſexte ferie quatuor temporū de aduentu. Sed feſtū illud ordinatur ad ſecundā ꝯceptiōꝫ ẜm quam ꝟgo fuit conce pta ⁊ in eſſe naturali humano ⁊ in eſſe ſpiritua li gratioſo.i. in animatiōe illius bn̄dicti corpo ris que fuit diu poſt pͥmam ꝯceptionem forſan octogeſimo die. Nam dicit̉ ꝙ corpus maſculi animat̉ quadrageſimo die. Femine ꝟo octoge ſimo. Et hoc modo ſi fuit de peccato originali p̄ſeruata. de iſta cōceptione ſecūdo mō ſumpta facimus ad ꝟginis laudem feſtū referētes gra tias omnipotenti deo qui aduocatā noſtra tan to pͥuilegio decorauit. Si aūt peccatū origina le contraxit a quo tn̄ ꝑ ſanctificatiōneꝫ mūdata anteqͣꝫ nata tunc feſtum ſub nomīe ꝯceptionis ad ip̄am ſanctificatiōꝫ refert̉. Vt ꝟo iam finem dicendi faciamus conemur ꝟginem affectōe ſin gulariſſima ⁊ reuerentia qua poſſumus proſe qui. vt ſic mereamur ip̄a interueniēte ſui filij gͣ tiam acquirere ⁊ gloriam celeſtem tandem leta ter ingredi. Amen. ¶ Sermo vigeſimuſquintus de ſan cta nobili et digna natiuiiate virginiſ glorioſe. Gredietur vir ga de radice ieſſe: ⁊ flos de radice e ius aſcendet. Eſaie ꝓphete ver ba ſunt iſta. c. xj. Dum recolit̉ me moria natiuitatis ꝟginis glorioſe debet huma na mens im magnam leticiā ꝓſilire. Nam eccle ſia legit ẜmonem ſancti Auguſtini ſic dicentis. Adeſt nobis dilectiſſimi optatus dies beate ac venerabilis ſemꝑ virginis Marie. Ideo cuꝫ ſumma exultatione gaudeat terra nr̄a tante vir ginis illuſtrata natali. Hec em̄ eſt flos campi de qua ortum eſt p̄cioſum lilium conuallium: ꝑ cuius partum natura mutat̉ ꝓthoplauſtorum quo delet̉ et culpa. Et in antiphona dicit̉. Cuꝫ iocunditate natiuitatem beate Marie celebre mus: vt ip̄a pro nobis intercedat ad dominum Ieſuꝫ chriſtū. Propterea vt ad natiuitatꝭ huiꝰ p̄conia extollenda incitemur in hoc ẜmone de ip̄a naſcēte ꝟgine verba faciemus que deſigna tur nomīe virge ab Eſaia propheta in verbis aſſumptis ꝓ themate. Predixit quippe Eſaias ꝟginem ex ꝓgenie Dauid oriundam deſigna tam noīe virge que fuit rectiſſima ſine aliqͣ cur uatione ad inania bona ⁊ tranſitoria mundi. fu it etiaꝫ pleniſſima qꝛ in ea fuit omne foliū ſctōꝝ ẜmonum ⁊ oēs fructꝰ ſanctarū operationum:

⁊ oīs flos ſanctaꝝ ꝟtutū. Quinīmo ex ip̄a pro dijt flos florū ⁊ fructꝰ fructuū bn̄dictꝰ Ieſus fi lius eius ⁊ dei. Et ꝙ hͦ ꝓphetia ſit dicta de cri ſto ptꝫ ꝑ tranſlatōꝫ chaldaicā q̄ in hͦ loco ſic hꝫ Exurget rex de filijs yſai ⁊ meſſias de filijs fili orum eius. Igit̉ de ip̄a naſcente v̓gine tria my ſteria contemplemur. Fuit iſta natiui ¶ Primū ſanctitatis. ¶ Scd̓m nobilitatis. tas ſancta nobi ¶ Tertiū dignitatis. lis ⁊ digna. ¶ Ꝙ beata virgo fuit in vtero ſanctifi cata. ex qua ſanctificatiōe fomēs ī ea nullū actum habuit et ab omui pecca to preſeruata. ¶ Ca. I. Rimo ꝯtemple mur ꝟginis naſcētis ſanctitatē. Fu it nanqꝫ an̄ ſancta qͣꝫ ex vtero nata. Et licet hoc non tradat̉ in ſcriptura ſacͣ expreſ ſe. verūtamen vt dicit ſanctus Tho. iij. parte. q xxvij. Rōnabiliter id credimus qm̄ illa qͣ genu it vnigenitū a pr̄e plenum gr̄e et veritatis. p̄ oī bus alijs maiora gratie pͥuilegia debuit acciꝑ Inuenimꝰ aūt qͥbuſdam alijs hoc fuiſſe ꝯceſſu vt in vtero ſanctificarent̉ ergo ⁊ ꝟ̓gini non fui negatū. Dictū nāqꝫ fuit Hieremie ſicut ptꝫ eiuſ dem.j. ca. An̄qͣꝫ exires de vulua ſanctificaui te. Et de Iohanne baptiſta dixit angelus Lu. pri mo. c. Spūſancto replebit̉ adhuc ex vtero ma tris ſue. Sed in hoc loco tres difficultates ſe oſ ¶ Prima vtrū beata virgo fuit ſan(ferunt. ctificata an̄ animatiōꝫ. ¶ Scd̓a vtrū fuit mūdata ab infectōe fomitis ¶ Tertia vtrū ꝑ ſanctificatōꝫ in vtero fuit pre ẜuata ab omni peccato. ¶ Pro pͥme difficultatis declaratiōe rn̄det ſan ctus Tho. vbi ſupra. ꝙ ſanctificatio de qͣ loqu mur nō eſt niſi emūdatio ab originali pctō. Sā ctitas em̄ eſt ꝑfecta mundicia. vt dicit Dio. xi ca. de diuinis no. culpa aūt nō pōt emūdari ni ſi ꝑ gr̄am cuius ſb̓iectum eſt ſola creatura rōna lis. Et ideo ante infuſionem aīme rōnalis bea ta virgo ſanctificata non fuit. Et hoc figuratuꝫ fuit ꝑ ſanctificatiōꝫ tabernaculi Exo. vlti. c. de quo dicit̉. Poſtqͣꝫ cuncta ꝑfecta ſunt oꝑuit nu bes tabernaculū teſtimonij ⁊ gloria dn̄i imple uit illud. Tabernaculū ꝟ̓ginem ſanctificat. de q̄ dicit̉ in psͣ. Sāctificauit tabernaculū ſuuꝫ al tiſſimus. que ſanctificata fuit poſtqͣꝫ cūcta eius ꝑfecta ſunt.ſ. corpus et aīma: vel in ip̄a aīatiōe ſi fuerit ab originali p̄ẜuata. vel ſtatim poſt ip ſam animatōꝫ ſi originale cōtraxit. Et ſi obijce retur ꝙ alij ſanctificati ſunt ante animationē. et go ⁊ virgo. Nam Hieremie dictū fuit. Priuſqͣꝫte formarē in vtero noui te. Nō aūt infūdit̉ aīa an̄ corꝑis formatiōꝫ. Sil̓r etiā de Ioh̓e ba ptiſta dicit Ambro. ſuꝑ Lucaꝫ. ꝙ nōdū inerat ei ſpūs vite: ⁊ iam inerat ei ſpūs gr̄e. Ad hͦ rn̄ det ſctūs Tho. ꝙ dn̄s dicit ante formatiōem in vtero Hieremiā nouiſſe noticia predeſtinatio nis: ſed ſanctificaſſe ſe dicit eum non an̄ forma tionem: ſed anteqͣꝫ exiret de ventre. De btō in ſuꝑ Iohanne baptiſta nō eſt intelligendū ꝙ ſpi ritus vite d̓r anīa viuificās: ſꝫ ẜm ꝙ ſpūs d̓r aer exterius reſpiratus. vel poteſt dici ꝙ nōduꝫ in erat ei ſpūs vite.i. aīma qͣꝫtum ad manifeſtas ⁊ completas oꝑationes ip̄ius. ¶ Secunda diffi cultas erat an beata ꝟgo mundata fuit ab infe ctione fomitis. Et ad hoc inueſtigandū ſequa mur ſanctū Tho. qͥ ait. ꝙ circa hoc ſunt diuerſe opiniones. Quidaꝫ em̄ dixerūt ꝙ in ip̄a ſancti ficatione beate virginis qͣ fuit ſanctificata ī vte ro totaliter fuit ei fomes ſubtractus. Quidam ꝟo dicuntꝭ ꝙ remanſit fomes qͣꝫtuꝫ ad hoc ꝙ fa cit difficultatē ad bonum: ſublatus tn̄ fuit qua tum ad hoc ꝙ facit ꝓnitatem ad malū. Alij ꝟo tenent ꝙ ſublatus fuit fomes qͣꝫtum ꝑtinet ad corruptionem ꝑſone ꝓut impellit ad malum et difficultatem facit ad bonum. Remanſit tamē inqͣꝫtum ꝑtinet ad corruptionem nature ꝓut.ſ. eſt cauſa traducendi originale peccatum in ꝓſe Nōnulli ꝟo affirmant ꝙ in pͥma ſanctificatione remanſit fomes ẜm eſſentiam: ſed ligatus fuit. ī ip̄a autem cōceptione filij dei fuit totaliter ſub latus. Ad horum autē intellectum oportet con ſiderare qͣꝫ fomes nihil eſt alid̓ qͣꝫ inordinata cō cupiſcentia ſenſualis appetitus habitualis tamē quia actualis concupiſcentia eſt motus pecca ti. Dicit̉ aūt ꝯcupiſcentia ſenſualitatis eſſe inor dinata inqͣꝫtum repugͣt rationi. qd̓ qͥdem fit in qͣꝫtum inclinat ad malum vel difficultateꝫ facit ad bonū. Et adeo ad ip̄am ratōꝫ fomitis perti net ꝙ inclinat ad malum vel difficultateꝫ faciat in bono. Un̄ ponere ꝙ remāſit fomes in beata virgine nō inclinans ad malum eſt ponere duo oppoſita ſimul. Similit̓ nō eſt intelligibile ꝙ re manſit fomes inqͣꝫtum pertinet ad corruptiōem nature nō inqͣꝫtum ꝑtinet ad corruptōeꝫ ꝑſone. Reſtat gͦ vt dicamus ꝙ vel totaliter fomes fu erit ab ea ſublatus ꝑ pͥmā ſanctificatōneꝫ: vel ꝙ fuerit ligatus. Poſſet tn̄ qͥs dicere ꝙ totalit̓ fo mes fuit ſb̓latus hoc mō. ꝙ ꝯceſſum fuit anime btē virgīs ex abundātia gr̄e deſcēdētꝭ in ipſam vt talis eſſet diſpoſitio virium aīe ꝙ inferiores vires nūqͣꝫ mouerent̉ ſine arbitrio rationis. ſic̄ dictum eſt fuiſſe in xp̄o quē cōſtat pctī fomitem nō habuiſſe. Et ſic̄ fuit in Adā an̄ pctm̄ ꝑ origi nalē iuſticiā itaqꝫ qͣꝫtū ad hͦ gr̄a ſanctificationis in virgine habuit vim originalis iuſticie. Et

qͣꝫuis hec poſitio ad dignitatem virginis ma tris ꝑtinere videatur: derogat tn̄ in aliqͦ digni tati xp̄i abſqꝫ cuius ꝟtute nullus a pͥma damna tione liberatus eſt: qͣꝫuis ꝑ fidem xp̄i aliqui an̄ eius incarnatiōꝫ ſint ẜm ſpūm ab illa dānatiōe liberati: tn̄ ꝙ ẜm carnem aliqͥs ab illa dānatiōe liberet̉ nō uidet̉ fieri debuiſſe niſi poſt incarna tionem eius in qͣ pͥmo debuit immunitas dāna tionis apparere. Et ideo ſicut an̄ immortalitatē carnis xp̄i reſurgentis nullus adeptus fuit car nis immortalitatē. Ita inconueniēs etiaꝫ vid̓r dicere ꝙ an̄ carnem xp̄i in qͣ nullū fuit peccatū: caro ꝟginis mr̄is eius vel cuiuſcūqꝫ alteriꝰ fue rit abſqꝫ fomite qͥ d̓r lex carnis ſiue membrorū ⁊ iō melius vid̓r dicēdū ꝙ ꝑ ſanctificatōꝫ in vte ro nō fuerit ſb̓latus ꝟgini fomes ẜm eſſentiam ſꝫ remanſit ligatꝰ: nō qͥdem ꝑ actū rōis ſue ſicut in viris ſanctis. qꝛ nō ſtatim habuit vſuꝫ liberi arbitrij adhuc in ventre mr̄is exn̄s: hͦ em̄ ſpēale pͥuilegiū fuit xp̄i: ſꝫ ꝑ gr̄am abundantē quaꝫ in ſanctificatiōe receꝑat ⁊ etiaꝫ ꝑfectius ꝑ diuinā ꝓuidentiam ſenſualitatē eius ab omni motu in ordinato ꝓhibentē. Poſtmodū ꝟo in ip̄a con ceptione carnis xp̄i in qua pͥmo debuit refulge re peccati immunitas credendū eſt ꝙ ex ꝓle re dundauerit in mr̄em totalit̓ a fomite ſb̓tractio. Et hoc ſignificat̉ Ezechiel̓. xliij. c. vbi d̓r. Ecce gloria dei iſrael ingrediebat̉ ꝑ viam orientalem id eſt ꝑ beatam ꝟginem. ⁊ terra.i. caro ip̄iꝰ vir ginis ſplendebat a maieſtate eius.i. xp̄i. Si aūt inſtaret aliqͥs ꝙ apl̓us. ij. ad Chorꝭ. xij. ca. ait. Uirtus ī infirmitate ꝑficit̉. ⁊ loquit̉ de infirmi tate fomitis ẜm quam patiebat̉ ſtimulū carnis Sed nihil qd̓ ꝑtinet ad ꝑfectōꝫ ꝟtutis fuit btē ꝟgini ſubtrahendū. gͦ neqꝫ fomēs. Reſpondet̉ ꝙ infirmitas carnis ad fomiteꝫ ꝑtinens eſt qui dem in ſanctis viris ꝑfecte ꝟtutis occaſio nō ta men cauſa ſine qͣ ꝑfectio haberi nō poſſit. Suf ficit aūt in beata ꝟgine ponere ꝑfectam ꝟtuteꝫ ⁊ abundātiā gr̄e. Nec in ea oportet ponere om nem occaſionem ꝑfectionis. ¶ Tertia difficul tas amouenda erat vtrū ꝑ ſanctificatiōꝫ in vte ro fuit virgo p̄ſeruata ab omni peccato actuali Et de hoc ſic loquit̉ ſctūs Tho. ꝙ illos qͦs deꝰ ad aliqͥd elegit ita p̄parat ⁊ diſponit vt ad id ac qd̓ eligunt̉ inueniant̉ idonei. Beata igitur vir go fuit electa diuinitus vt eſſet mr̄ dei. Et ideo non eſt dubitandū ꝙ deus ꝑ ſuā gr̄am eaꝫ ad hͦ idoneam reddidit. ẜm ꝙ angelus ad eam dixit Inueniſti gr̄am apud dn̄m. Ecce cōcipies ⁊cͣ. Nō aūt fuiſſet idonea mr̄ dei ſi peccaſſet aliqn̄: tum qꝛ honor parentum redūdat in proleꝫ. ẜm illud Prouer. xvij. Gloria filiorū patres eorū Unde etiā ꝑ oppoſituꝫ ignominia mr̄is ad filiū redūdaſſet. Tum etiā qꝛ ſingularem affinitateꝫ habuit ad xp̄m qͥ ab ea carnem accepit. Tuꝫ qꝛ ſingulari mō dei filius qͥ eſt dei ſapientia in ipſa habitauit: non ſolū in aīma: ſꝫ etiam ī corpore ſi ue vtero. Dicit̉ aūt Sap̄. j. In maliuolā aīam non intrabit ſapientia: nec habitabit in corpore ſubdito peccatis. Et ideo ſimpliciter fatenduꝫ eſt ꝙ beata ꝟgo nullū actuale peccatuꝫ cōmiſit nec mortale nec veniale. vt impleat̉ quod dici tur Can̄. iiij. ca. Tota pulchra es amica mea ⁊ macula non eſt in te. ¶ De nobilitate virginis glorioſe de ſcripta ab euāgeliſta Mattheo. et cō cordia Matthei et Luce in huius de ſcriptione. ¶ Capl̓m. II. Ecūdo cōtēple mur virginis naſcentis nobilitatem Ip̄a quippe fuit nobiliꝰ indiuiduuꝫ omībus indiuiduis que in humana natura fue runt aut potuerūt generari. Et qͥdem Matth̓. pͥmo. c. deſcribit eamnatam de quatuordecī pa triarchis: de quatuordecim regibus: ⁊ de qua tuordecim ducibꝰ. Exquo cum ip̄a ſit vera ma ter xp̄i: ⁊ xp̄us ſit eius verus filius: omnis no bilitas xp̄i ẜm carnē ortū habuit a ꝟgine bene dicta. Et cū ip̄e ſit vltimus rex: vltimus dux: vltimus patriarcha populi iudaici: hoc totuꝫ habuit a ꝟgine benedicta. Quia igitur omnes preclaritates: ingenuitates: ꝑfecturas: dignita tes ⁊ nobilitates que poſſent eſſe in aliquo indi uiduo humano ẜm ordinem ſnaguinis deſcri bunt euāgeliſte in hac puella. Oportet nos eo rum teſtimonio eam p̄ferre omnibus pͥncipibꝰ ⁊ pͥncipiſſis. Regibus ⁊ reginis. Imperatori bus et imꝑatricibus ⁊ omnibus poteſtatibꝰ tri bubꝰ ⁊ linguis. Eccl̓a ꝟo ſctā dei oīa iſta ꝯſide rans in officijs ita illaꝫ extollit. Natiuitas inqͥt gl̓oſe ꝟginis Marie ex ſemine abrae orta de tri bū iuda clara ex ſtirpe dauid. Et iterū. Rega li ex ꝓgenie Maria exorta refulget. Sꝫ h̓ tria oriunt̉ dubia declaranda. ¶ Primū vtrū Mattheus potuit genealogiā xp̄i deſcribere. ¶ Scd̓m vtrū ex deſcriptiōe hmōi genealogie nobilitas ꝟginis demonſtret̉. ¶ Tertiū vtrū eadem ſit deſcriptio genealogie xp̄i facta ꝑ Mattheū que ⁊ ꝑ Lucam. ¶ Ad pͥmum dubiū poſſet qͥs arguere ꝙ Mat theus nequiuerit deſcribere genealogiaꝫ xp̄i ⁊ ſue virginis mr̄is. Primo qꝛ Eſa. liij. ca. dicit̉. Genecatōꝫ eius qͥs enarrabit. Inſuꝑ vt ex I ſephi dictis colligimus in xvij. antiquitatuꝫ li bro. Et Beda illud refert in ſua cronica. Cum omnes generationes hebreorum in archinis templi ſecretioribus ſeruarentur. Herodes alle

nigena oēs iuſſit incendi: vt ſic ſua ignobilitas iudeis minus contemptibilis eſſet. Quō igitur Martheꝰ elapſis iam annis ferme quadragin ta deletiōe hmōi librorū euangeliū ſcribens po tuit hanc genealogiam agnoſcere. Ad qd̓ reſpō demus ⁊ pͥmo ad illud Eſaie cum Hieronymo in omēlia ſic dicente. In Eſaia legimus. Gen. rationē eius qͥs enarrabit? Non ergo putemus euangeliſtā ꝓphete eſſe ꝯͣrium vt ꝙ ille impoſſi bile dixit affatu: hic narrare incipiat: qꝛ ibi de generatiōe diuinitatis: hic de incarnationis eſt dictum. Verū tn̄ ꝯͣ iſtam rn̄ſioneꝫ pleriqꝫ indu cunt ſnīam Leonis pape in ẜmone de natiuita te xp̄i vbi ait. In dn̄o noſtro Ieſu xp̄o non ſo lum ad diuina ſꝫ hūanā ſpectat naturā qd̓ dictū eſt ꝑ ꝓphetā. Generatiōꝫ eius quis enarrabit Igit̉ nec generatio tꝑalis xp̄i ẜm carneꝫ eſt ex plicabil̓. Ad hoc reſpōdemus ex doctrina ſācti Tho. iij. ꝑte. q. xxxj. ꝙ verba iſta intelligūt̉ de mō incarnatiōis qͥ ineffabilis eſt quod ex ꝟbis ſequentibꝰ ip̄ius Leonis pape concludit̉. In qͥt em̄. Utrāqꝫ em̄ naturā in vnam ꝯueniſſe per ſonam: niſi fides credat ẜmo non explicat. Ad aliud ꝟo quod obiectū eſt de cōbuſtiōe libroꝝ in qͥbus deſcripta erat origo nobilis iudeoruꝫ. reſpondet Nico. de lira ſuꝑ Matth̓. ꝙ Mat theus habuit ꝑ reuelationem quod nō habuit ꝑ ſcripturā. Vnde apl̓i ⁊ euangeliſte nō minuſ fuerūt illuminati īmo magis de myſterijs chri ſti qͣꝫ patriarche ⁊ antiqͥ ꝓphete. Quidaꝫ tn̄ di cunt ꝙ nō oēs illi libri cōbuſti fuerūt cum ⁊ do mi ꝯſeruarent̉ a multis. Etiam ⁊ aliqͥ memori. mandauerāt que de hmōi nobilitate didicerāt aproauis. Nam ⁊ ſi Eſdras ſcriba(vt Iſidor narrat in.vj. ethimologiaꝝ li.) incenſam legem a chaldeis dum iudei regreſſi fuiſſent in hierl̓m diuino afflatus ſpū reparauit cunctaqꝫ legis ac ꝓphetarū volumina que fuerunt a gentibꝰ cor rupta correxit: qͣꝫto magis potuit Mattheus xp̄i generationeꝫ retexere: qͥ ſpūmſctm̄ cū alijs apl̓is in linguis igneis deſcendētē accepit. Ad ſcd̓m dubiū rn̄det Nico. de lira. ꝙ qͣꝫuiſ ioſephꝰ nō fuerit pr̄ Ieſu: tn̄ btīſſima ꝟgo ⁊ ioſeph fue runt ex eadem tribu. qꝛ mulier nō poterat nube re cū viro alterius tribus qn̄ ad ip̄am ꝑtinebat hereditas paterna. vt ptꝫ Nume. xxxvj. Bea ta aūt ꝟgo Maria fuit vnita Ioachim pr̄i ſuo ⁊ ideo cogebat̉ ex lege viro ſue tribus nubere. ꝓpter hoc etiam iuit cū Ioſeph in bethleem ci uitatem Dauid vt ꝓfiteret̉ cū eo. vt ſcribit̉ Lu ce. ij. ca. ¶ Tertiū dubiū fuit vtrū ſit eadeꝫ de ſcriptio xp̄i facta ꝑ Mat. q̄ ꝑ Lucā: Et videt̉ ꝙ ſit diuerſa. Nam Mattheꝰ dic̄ ꝙ Iacob ge nuit Ioſeph virū Marie. Lucas aūt dicit Io ſeph eſſe filiū Heli. vt ptꝫ. iij. c. Ad hͦ rn̄det Au guſti. li de ꝯſenſu euāgeliſtaꝝ dicēs. Tres cāe occurrūt quarū aliquam euangeliſta ſecutꝰ eſt. Aut em̄ vnus euangeliſta pr̄em Ioſeph a quo genitus eſt nomīauit. Alter ꝟo vel auū mater num vel aliquē de cognatis maioribus poſuit. Aut vnꝰ erat Ioſeph naturalis pr̄. Alter eum optauerat: aut more iudeorū cum ſine filijs vnꝰ deceſſiſſet eius vxorē ꝓpinquꝰ accipiēs filium quem genuit ꝓpinquo mortuo deputauit qd̓ ē quoddā genus adoptiōis legalis. Et hͨ vltima cā eſt verior ẜm ſanctum Tho. iij. ꝑte. q. xxxj. quā etiā Hiero. ſuꝑ Mat. ponit. Et Euſebius ceſarienſis in eccleſiaſtica hiſtoria ab affricano hiſtoriographo traditum aſſerit. Dicunt enim ꝙ mathan ⁊ mathat diuerſis temporibꝰ de vna eadēqꝫ vxore Eſta noīe filios ꝓcrearūt de ma than natꝰ eſt Iacob. de mathat Heli. ita ꝙ He li ⁊ Iacob fuerūt fratres vterini. Sꝫ de duobꝰ fratribꝰ a Dauid diuerſimode deſcendentibus Heli autē accepta vxore mortuus eſt ſine ſemi ne. ⁊ ideo Iacob frater eius accepit vxoreꝫ fra tris ſui: vt ei ſuſcitaret ſemen: ⁊ genuit Ioſeph: ita ꝙ Ioſeph fuit filius naturalis ip̄iꝰ. Iacob. Et ſic accepit euꝫ in genealogia Mattheꝰ. Et fuit filius legal̓ Leui: ⁊ ſic accepit eum Lueas Nā filiꝰ qui mō dicto naſcebat̉ ẜm naͣꝫ erat filiꝰ generantis: ẜm aūt legē erat filiꝰ defūcti. Idem etiam dicit Ioh̓es Damaſcenꝰ libro. iiij. c. vj. Quare nō eſt mirandū ſi aliter xp̄i genealogiaꝫ ſcribit Mattheꝰ qͣꝫ Lucas cū vterqꝫ ꝓferat ve ritate. Nā ⁊ ſi ml̓ta noīa vel aliā dicat Lucas q̄ tacet Mattheꝰ illud eſt ẜm Auguſtinū de con ſenſu euāgeliſtaꝝ. qꝛ Mattheꝰ in chriſto regiā inſtituerat inſinuare ꝑſonam. Lucas aūt ſacer dotalem. Exquo Mattheꝰ explicat illos qͥ re gia corona fuerūt decorati. Lucas alios qͥbus dignitas ſacerdotal̓ fuit cōceſſa. Mattheꝰ po ſuit carnales patres. Lucas poſuit patres ſpiri tuales.ſ. iuſtos viros qui dicunt̉ pr̄es ꝓpter ſi militudinem honeſtatis. Mattheus deſcribit genealogiā xp̄i deſcēdēdo a Dauid ⁊ Abraaꝫ vſqꝫ ad Ioſeph: ex eo ꝙ deſcripſit aſſumptōeꝫ nr̄e hūanitatis a deo. Lucas autē ꝓgreſſus eſt. aſcēdēdo a Ioſeph vſqꝫ ad deū. qꝛ deſcripſit re dēptiōꝫ nr̄am in deū q̄ ſit ꝑ gratiā adoptionis. Sꝫ adhuc poſt omīa iſta in dubium vertit̉ ani mus: qm̄ vt Hiero. inquit ſuꝑ Danieleꝫ. Pro aui oēs ⁊ maiores pr̄es dicunt̉. Cum igitur in generatiōe chriſti multi fuerunt patriarche et plures reges quare tm̄ filius Dauid ⁊ Abraaꝫ nuncupat̉? Ad qd̓ reſpōdet Hiero. in omel̓ di cens. Iō aūt ceteris p̄termiſſis hoꝝ filiū nūcu pauit qꝛ ad hos facta ē de xp̄o tm̄ repromiſſio. Ad Abraā inqͥt. In ſemīe tuo bn̄dicēt̉ oēs gen tes. Ad dauid. De fructu vētris tui ponā ſuꝑ

ſedem meā. Dauid gͦ fuit pͥncipalis int̓ reges. Abraam inter patriarchas. Abraam fuit pͥm qͥ fidem vnius dei publice ꝯfeſſus ē. Et ī ſignū huiꝰ accepit circūciſionem q̄ fuit ſignum diſtin guens fideles ab infidelibus. Dauid autem fu it pͥmus rex electus a deo ẜm voluntatem dn̄i ad fidelem ppl̓m regendū. Un̄ d̓r. j. Re. ca. xiij. Queſiuit dn̄s virum iuxta cor ſuū. Saul auteꝫ licet pͥmo fuerit electꝰ a dn̄o. hoc tn̄ non fuit ẜm cor dn̄i ſed ẜm exauditiōꝫ populi. Propt̓ea di xit deus Samueli. Audi vocem populi.ſ. petē tis regem. Et ob hanc cauſam Mattheꝰ nomi nat ip̄m ſolum regem cū dicit. Ieſſe aūt genuit Dauid regem. Dauid aūt rex genuit Salomo nem. cū tn̄ ⁊ Salomon rex fuerit ⁊ Roboam ⁊ Manaſſes ⁊ Ioſaphat ⁊ Ezechias ⁊ reliqui Preponit̉ ꝟo dauid ip̄i Abraam. licet fuerit tē pore poſterior ꝓpter eminentiā regie dignitatꝭ. ¶ Ꝙ natiuitas virginis fuit digna ra tione bonitatis parentum quibꝰ fuit ꝑ angelum nunciata. ¶ Ca. III. Ertio contēple mur ꝟginis naſcētꝭ dignitatē. Fuit eqͣdem natiuitas eius digniſſima tri plici ratione. ¶ Primo rōe parentalis conditiōis. ¶ Secūdo rōe angelice nunciatiōis. ¶ Tertio ratiōe diuine reuelatiōis. ¶ Primo apparet dignitas natiuitatis v̓ginis benedicte rōe parentalis ꝯditionis. Habuit nā qꝫ parentes honeſtiſſimos ⁊ timentes deū Io achim ⁊ annam. Ioachim qͥdem ex galilea ⁊ ci uitate nazareth: ſanctam Annā ex bethleem du xit vxorem. Ambo aūt iuſti erāt ⁊ ſine rep̄hen ſione in oībus mandatis dn̄i incedebāt oēmqꝫ ſuam ſb̓am trifarie diuidebant: vnā ꝑtem tēplo ⁊ templi ẜuitoribus impendebāt: aliam ꝑegri nis ⁊ pauꝑibus erogabant: tertiā ſuis vſibus ꝑ ſeſe ſuaqꝫ familia reẜuabant. Et ita ꝑ annos viginti ꝓlem non habentes voueruūt dn̄o ꝙ ſi eis ſobolem cōcederet eam ẜuitio dn̄i mancipa rent. Cuius rei gr̄a cū ſingul̓ annis in tribus fe ſtis p̄cipuis hierl̓m frequentarēt. In feſto ence niorū cum ſuis hierl̓m aſcēdit: ⁊ cum ceteris ad altare accedens oblationem ſuā offerre voluit: quem videns ſacerdos cum indignatiōe nimia repulit: ⁊ cuꝫ ad altare accedere p̄ſumeret incre pauit aſſerens nō eſſe ꝯueniens maledicto regiſ obnoxiū oblationē dn̄o legis offerre: nec int̓ fe cundos infecundū ⁊ qͥ ppl̓m dei nō auxit aſtaro Ioachim gͦ ſic confuſuꝫ ſe videns p̄ pudore do mum redirę noluit: ne ſimilit̓ a cōtribulibꝰ ſuis qui hoc audierāt tantū opprobriū ſuſtineret: ita qꝫ ad ſuos paſtores ſeceſſit. ¶ Secūdo apparet dignitas natiuitatis ꝟginis ratōe angelice nū ciationis. Fuit nāqꝫ ab angelo Ioachim ⁊ An ne modo qui ſequit̉ annūciata. vt em̄ ſcribit̉ in legēda natiuitatis. Cum Ioachim aliqͣꝫdiu cū ſuis paſtoribus moram traxiſſet: quadaꝫ die ei ſoli angelus cuꝫ ingenti claritate apparuit: ⁊ de eius viſione turbatum ne timeret admonuit di cens. Ego ſum angelus dn̄i miſſus ad te: vt an nunciem tibi p̄ces tuas exauditas eſſe: ⁊ el̓ynaſ in ꝯſpectu dn̄i aſcēdiſſe. vidi em̄ pudorē tuū: ⁊ audiui ſterilitatis opprobriū non recte tibi obie ctum: peccati qͥppe nō nature vltor eſt deꝰ. Et ideo cū alicuiꝰ vterū claudit ad hoc fac̄ vt mira bilius denuo aperiat ⁊ nō libidinis eſſe qd̓ na ſcitur ſꝫ diuini fore muneris cognoſcat̉. Prima gentis veſtre mater ſara nonne vſqꝫ ad nonage ſimum annū ſterilitatis opprobriū ꝑtulit: ⁊ ta men Iſaac cui repromiſſa erat omniū gentium bn̄dictio generauit? Rachel etiam nōne diu ſte rilis fuit: ⁊ tn̄ Ioſeph genuit qͥ totiꝰ egypti do miniuꝫ habuit? Quis fortior Sanſone vel ſan ctior Samuele. ⁊ tn̄ hi ambo mr̄es ſteriles ha buerūt. Rōni igit̉ ⁊ exēplis crede dilatꝰ diu cō ceptꝰ ⁊ ſteriles partꝰ mirabiliores eſſe ſolere: ꝓ inde Anna vxor tua pariet tibi filiā ⁊ vocabis nomen eius Mariā. hͨ vt vouiſtis erit ab infā tia dn̄o cōſecrata: ⁊ adhuc ex vtero matris ſue ſpūſancto plena: nec forinſecus inter populares ſed in templo domī ſemꝑ morabit̉. Et ſic̄ ex ſte rili matre ip̄a naſcet̉ ita mirabilit̓ ex ea filius al tiſſimi generabit̉: cuius nomen erit Ieſus: et ꝑ eum omībus gentibus erit ſalus. Et tibi hoc ſi gnuꝫ: cum ꝑueneris ad aureā hieroſolyme por tam Annā vxorē tuā obuiaꝫ habebis: q̄ de tua tardatiōe modo ſollicita tunc in tuo conſpectu gaudebit His dictis angelꝰ ab eo diſceſſit. An na aūt cū amare fleret ⁊ quonam vir ſuus iuiſ ſet ignoraret idē angelus ſibi apparuit: ⁊ eadem que viro annūciauerat patefecit: addens ꝙ ꝓ ſigno hierl̓m ad auream portā ꝑgeret: ⁊ ibidem viro ſuo redeunti obuiaret. Igit̉ iuxta angeli p̄ceptum ambo ſibijnuicē obuiantes de mutua viſione letati ⁊ de prole promiſſa ſecuri adora to domino redierunt diuinū ꝓmīſſum hilariter expectantes. Anna ergo concepit: ⁊ filiam ſuo tempore peꝑit que vocata fuit Maria. ¶ Ter tio apparet dignitas natiuitatis ꝟginis ratione reuelatiōis diuine. poſtqͣꝫ em̄ in celū aſſumpta fuit dies natiuitatis eius aliqͣꝫto temꝑe fideles latuit. Cōtigit ergo vt refert Iohānes beleth. ꝙ qͥdam vir ſanctꝰ ſedule contemplatiōi īſiſtēs ſingulis annis. vj. ydus ſeptēbris in oratōe po ſitus iocundiſſima angelorū ſolēnitatē audiret in celo. Cunqꝫ deuotiſſime ſibi reuelari peteret

cur quolibet anno illa tm̄ die ⁊ nō alia hoc au diret: diuinū accepit rn̄ſum ꝙ ꝟgo gl̓oſa Ma ria tali die mūdo fuiſſet nata. Et ideo hoc mani feſtaret filijs ſancte eccleſie vt ꝯcordes fierent in hac celebritate celeſti curie. Cum ꝟo hͦ ſummo pōtifici ⁊ alijs intimaſſet hūc diē in honorē na tiuitatis ꝟginis celebrandū vniuerſalit̓ ſtatue re. Gaudeamus igitur ⁊ exultemus de tot am liſſimis nobis omībus collatis donis. Nam go que nata eſt ſaluteꝫ attulit mūdo. Et vt in qͥt Augꝰ. in ẜmone. Preciſum eſt in ea illd̓ eue infelicitatis eulogiū. de quo dicit̉. In triſticia paries filios. qꝛ iſta in leticia dominū ꝑturiuit. Eua em̄ luxit: iſta exultauit. Eua lachrymas Maria gaudiū in ventre portauit. qꝛ illa pec catorem: iſta edidit innocentē. Et iteꝝ in eodeꝫ ẜmone. Bn̄dicta tu in mulieribꝰ q̄ vitā ⁊ viris ⁊ mulieribꝰ peꝑiſti. Mat̓ generis noſtri penā intulit mūdo: genitrix dei nr̄i ſalutē attulit mū do. Auctrix peccati Eua. auctrix meriti maria Eua occidendo obfuit: Maria viuificādo ꝓ fuit. Percuſſit illa: ſanauit iſta: q̄ ſimul cuꝫ filio collaudet̉ in eternū et in ſecula ſeculoꝝ. Amen. ¶ Sermo vigeſimuſſextus de annun ciatione virginis beatiſſime. Queniſti gratia apud deū. Angeli Gabriel̓ reueren tiſſime ꝟginem genitriceꝫ dei ſalutā tis ꝟba ſunt iſta originaliter Lu. j. c. ⁊ in euan gelio p̄ſentis ſolennitatis. Cum ingenti leticia mentis dies iſta eſt ꝑcurrenda in qͣ ꝟgo btā de celo ad ſuum vterū traxit deum. Hodie nanqꝫ melliflui facti ſunt celi ⁊ pr̄ eternus ira depoſit miſcd̓iam ſuā humāo generi demōſtrauit. Ho die facta eſt mira illa ineffabiliſqꝫ vnio diuine et hūane nature: ⁊ in vtero ꝟginis habitauit de ⁊ homo. Hodie ꝟgo regia de ſtirpe Dauid mi dei effecta officiū intercedendi ꝓ nobis apd̓ ſuū dilectū filiū ſuſcepit. Propterea ne tanti bn̄ficij immemores ingratiqꝫ ſimus de annūciatōe vi Iinis in hoc ẜmone dicemus. Ip̄a qͥppe inueīt gram nō ſolū ꝑ ſe ſufficientē: ſꝫ ꝓ toto mūdo co pioſam ⁊ abundantē deū in ſuo vtero dei filio ī carnando parauit habitaculū ſpecioſum. Hinc deuotꝰ ille Bernardus ſuꝑ miſſus eſt ait. Uir bo regia gemmnis ornata ꝟtutum geminoqꝫ mē lis ⁊ corꝑis pariter decore p̄fulgida ſpecie ſua ⁊ pulchritudine ſua celi ciuiū in ſe ꝓuocauit a ſpectuꝫ ita vt regis animū in ſuam ꝯcupiſcētiā inclinare.: ⁊ celeſtē ad ſe nunciū de ſuꝑnis edu ceret. hͦ ille. Ergo circa annūciatōꝫ digniſſimā attendere volentes tria myſteria ꝓponimꝰ con templanda. ¶ Primū dicit̉ angelice miſſionis. ¶ Secundū mutue collocutiōis. ¶ Tertiū mirabilis conceptiōis. ¶ Ꝙ ſingulariſſima fuit annunciatio virginis reſpectu dei. reſpectu angeli et reſpectu virginis. ¶ Ca. I. Rimum myſte rium contemplanduꝫ dicit̉ angelice miſſionis. Inqͥt Lucas. Miſſus ē angelus Gabriel a deo in ciuitatem galilee cui nomen nazareth ad ꝟginem deſponſatam viro cui nomen erat Ioſeph de domo Dauid: ⁊ no men ꝟginis Maria. Ubi ponunt̉ tot noīa ꝓ pria.ſ. angeli miſſi. v̓ginis ad quam mittebatur ſponſi ſui ⁊ loci ad oſtendendā certitudinem hi ſtorie. vt dicit Nico. de lira. Quantū ꝟo ſubli mis p̄claraqꝫ fuit iſta miſſio: iſta legatio: nos cōſiderare debemus maxime triplici reſpectu. ¶ Primo reſpectu dei. ¶ Secundo reſpectu angeli. ¶ Tertio reſpectu ꝟ̓ginis. ¶ Primo inquā conſideremꝰ huius legationis p̄ſtantiā reſpectu dei. Quidnam ip̄o altiꝰ qͥ cū cta p̄cellit qui eſt omnē bonū ⁊ oīm creaturarū celi ⁊ terre dn̄s. ip̄e vtiqꝫ eſt deus infinitꝰ: īmen ſus. eternus: oīpotens: ineffabilis: deꝰ magnus dn̄s ⁊ rex magnus ſuꝑ omnes deos: qui huma no generi lapſo ſubuenire miſericorditer volēs de ꝟgine carnem diſponens ſumere: ad eā ſuuꝫ angelum deſtinauit. Sed mirantur pleriqꝫ ⁊ cu rioſe inqͥrere ſatagunt. Cur tamdiu ille qͥ clemē tiſſimus eſt cui ꝓprium eſt miſereri ſꝑ ⁊ parce re continuit in ira miſericordias ſuas. eſt qͥdem incarnationis donū ſumme liberalitatis ⁊ ardē tiſſime charitatis. Vnde ⁊ apl̓us ad Eph̓. c. ij. inquit. Deus qͥ diues eſt in miſcd̓ia ꝓpter ni miam charitatem ſuā qͣ dilexit nos cuꝫ eſſemus mortui peccatis cōuiuificabit nos in xp̄o. Ca ritas ꝟo nō tardat amico ſb̓uenire. ẜm illud ſa pientis Prouer. iij. ca. He dicas amico tuo va de ⁊ reuertere: cras em̄ dabo tibi. cum ſtatī poſ ſis dare. Quare videret̉ ꝙ ſtatim poſt lapſum debuiſſet dei filius humanā carnē ⁊ naturā aſ ſumere. Ad qd̓ reſpondet̉ ẜm Alexandrū in. iij ſumme ⁊ dn̄m Bonauē. in. iij. di. j. ⁊ ſctm̄ Tho mam. iij. ꝓte. q. j. ꝙ nō fuit ꝯueniēs ſtatiꝫ poſt pctm̄ incarnari deū: ſꝫ dū venit plenitudo tꝑis vt d̓r ad Gal̓. iiij. c. Et hoc triplici rōe. ¶ Primo ꝓpter peccati punitiōꝫ. ¶ Scd̓o ꝓpter morbi curatiōꝫ. ¶ Tertio ꝓpter xp̄i p̄nunciatiōꝫ ¶ Primo ꝓpter pctī punitiōꝫ. Voluit quippe deus oſtēdere hoī qͣꝫtuꝫ ſibi peccatū diſpliceat qd̓ ꝑ tot annorū milia tam diuturna caſtigatōe

puniuit. Facilitas em̄ venie tribuit incentiuuꝫ delinquendi. vt nota. de vita ⁊ ho. cle. c. vt cle ricoꝝ. Et. di. xxviij. c. qꝛ ſunt. Et. di. xlv. c. ſed illud. Et di. l. c. de lapſis. Et di. xciij. ca. ꝑueīt. Et. j. q. vltima. ca. exigunt. Et. xxj. q. ij. ca. pla cuit. Et. xxiij. q. iiij. c. eſt iniuſta. Et. xxv. q. ix ca. loci. Quare ⁊ ſi fuiſſet ex parte dei liberaliꝰ bn̄ficiū ſi a pͥncipio incarnatus fuiſſet. non tam̄ fuiſſet vtilius ex parte hūani generis recipiētis cui ex tarditate incarnatōnis oſtēdit̉ gͣuiſſima conditio pctī. ¶ Scd̓a rō quare fuit cōueniēs vt n̄ ſtatī pꝰ pctm̄ xp̄s carne̓ aſſumeret dr̄ ꝓpt̓ morbi curationem. Nā qꝛ hō ſuꝑbiendo pecca uerat eo mō erat liberādus vt hūiliatus cogno ſceret ſe liberatore indigere. vnde glo. ſuꝑ epl̓aꝫ ad Gal̓. ait. Magno cōſilio factum eſt vt poſ homīs caſum nō illico dei filius mitteret̉. Re liquit em̄ deus hoīem pͥus in libertate arbitrij ī lege naturali vt ſic vires nature ſue cognoſceret vbi cū deficeret legem accepit. Qua data inua luit morbus nō legis ẜꝫ nature vitio: vt ita infir mitate ſua cognita clamaret ad medicuꝫ ⁊ gra tie quereret auxiliū. ¶ Tertia rō illiꝰ dilatiōis fuit ꝓpter xp̄i p̄nunciatōꝫ. Debebat qͥdem xp̄i aduētus ob excellentiſſimā ſuā dignitatem pr nunciari ⁊ ml̓to temꝑe antea ꝓclamari. Un̄ ad hoc ⁊ glo. p̄dicta inqͥt. Quāto maior iudex ve niebat tanto p̄conum ſeries lōgior p̄cedere de bebat. ¶ Secundo cōſideremus angelice miſſi onis p̄eminentiam reſpectu ip̄ius angeli. De qͦ apud viros doctiſſimos tripliciter dubitari ſo let. Et pͥmo de quo ordine fuerit angelꝰ ille Se cūdo an apparuit ꝟ̓gini in viſione corꝑali. Ter tio ſi fuit conueniens vt angelus ꝟgini annun ciaret in ea dei filium incarnādum. Prīo de or dine illiꝰ angeli varia ſolet eſſe opinio. Quida dixerunt ꝙ fuit de ordine infimo.ſ. angelorum. qꝛ ꝑ illos conſueuerūt diuina hominibꝰ reuela ri. Et hoc videt̉ innuere textus cuꝫ dicit ang. lus ⁊ nō dicit archangelꝰ. Sed ad hoc dicimꝰ ꝙ qͣꝫuis ꝓprie angeli dicant̉ illi qui ſunt in vlt mo choro infime ierarchie: tamen large oēs de qͥbuſcūqꝫ ordinibus angeli nuncupant̉. Nam vt Iſid̓. teſtat̉ in. vij. ethimo. li. Angelus latīe nūcius dicit̉. Oēs aūt vel mediate vel īmedia te diuina nunciāt: q̄ ab ip̄o deo pͥus ſeraphin re uelant̉: ⁊ ip̄i illa cherubin manifeſtāt. ⁊ ſic gra datim vſqꝫ ad vltimū ordinem ẜm Dyoniſiuꝫ. Et ꝓpterea licet Lucas dicat. Miſſus eſt an gelus. nō tamen ita ſtricte accipit̉ vt non potue rit eſſe de aliquo ordine ſuꝑiori. Hinc Bern̄. ſu per miſſus eſt ait. Non arbitror hunc angelum ex minoribus eſſe qͥ qualibet ex cauſa ſoleāt ad terras crebra legatiōe fungi qd̓ ex eius noīe pa lam intelligi dat̉: qd̓ interptat̉ fortitudo dei. qꝛ nō ab aliqͦ alio forti ⁊ excellenti vt ſolet ſpū: ſed ab ip̄o deo mitti ꝑhibet̉. Sāctꝰ ꝟo Tho. in. iij. ſcripto ſnīaꝝ di. iij. et. iij. ꝑte. q. xxx. dicit ꝙ ille angelus fuit de medio ordine infime ierarchie: qͥ eſt ordo archangelorū. Qd̓ conuenient̓ vid̓r eſſe factū vt ſaluaret̉ ꝓpͥetas ordinū. qꝛ ad an gelos ꝑtinet dirigere actus alicuius hoīs qͥ ad ip̄m tm̄ ꝑtinent. vnde dicunt̉ minima nūciare Ad archangelos ꝟo ꝑtinet dirigere actꝰ hom nis in totam multitudinem redundātes. vnde ⁊ medij.ſ. archangeli dicunt̉ quaſi pͥncipes an geli. Quia ergo cōſenſus ꝟginis qui ꝑ angelū requirebat̉ erat actus ſingularis ꝑſone redun dans in vtilitatem multitudinis: īmo totiꝰ hu mani generis. Ideo credit̉ ꝙ fuerit de ordine archangelorū ⁊ ꝙ fuerit ſummus in illo ordine Et hoc videt̉ habere firmitatem ex eo ꝙ eccle ſia cantat. Gabrielem archangelū ſcimus diui nitus te eſſe affatum. Alij aūt opinant̉ angeluꝫ illū fuiſſe de ordine ſeraphin. quoniā vt Grego rius dicit. Summū angelū venire dignum fue rat qui ſummū oīm nunciabat. Nec incōueniēſ ꝙ ꝓ tanta re ſingulariſſima ſingularis nūcius mitteret̉ qui eſſet omniū angelorū excellentiſſi mus. Dictus eſt aūt Gabriel. qꝛ vt Gregoriuſ dicit in omelia Hoc nomen officio ſuo cōgruit. Gabriel em̄ dei fortitudo nominat̉. Per dei er go fortitudinem nūciandum erat: quia ꝟtutuꝫ dn̄s ⁊ potens in p̄lio ad debellādas poteſtates aereas veniebat. ¶ Secundo dubitari ſolet an angelus ille apparuit ꝟgini in viſione corpora li? Et reſpondet Tho. iij. ꝑte. q. xxx. ꝙ ſic. Nā Augꝰ. in ꝑſona ꝟginis in ẜmone loquens ait Uenit ad me qͥdam magnus paranimphꝰ xp̄i non patriarcha pͥmus: aut ꝓpheta egregius: ſꝫ Gabriel archangelus facie rutilans. veſte coru ſcans. inceſſu mirabilis: que ꝑtinere nō poſſunt niſi ad corpoream viſionē. Hoc autē ꝯueniens fuit. Primo ratiōe ſimilitudinis. qꝛ illud quod annunciabat̉ erat incarnatio dei inuiſibil̓. vnde ꝯueniens fuit vt ad huius rei declaratōꝫ inui ſibilis creatura formam aſſumeret in qua viſibi biliter appareret: cū etiā omēs apparitiōes vele ris teſtamenti ad hanc apparitōꝫ ordinent̉ qua dei filius apparuit in carne. Secūdo fuit conue niens rōne certitudinis. Ea em̄ que ſunt oculiſ ſb̓iecta certius comp̄hendimus qͣꝫ ea que ima ginamur. Vnde dicit Chryẜ. ſuꝑ Mattheum ꝙ angelus non in ſomnis īmo viſibiliter ꝟgin aſtitit. Nam qꝛ magnam valde reuelatiōeꝫ ab angelo accipiebat. Egebat tante rei euentꝰ miſ ſione ſolenni. Tertio fuit conueniens vt ange lus viſibiliter appareret ratione altitudinis.ſ. ꝓ pter altitudinē ⁊ dignitatem matris dei que nō ſolū in mente: ſed in corporeo ventre erat dei fi

lium receptura. Et ideo nō ſolum mens eius: ſꝫ etiam ſenſus corporei erant viſione angelica de lectādi. Et ſi obijceret̉ ꝙ ẜm Augꝭ. xij. ſuꝑ Ge neſim ad lr̄am. Intellectualis viſio eſt potior ⁊ dignior qͣꝫ corꝑalis. ⁊ p̄cipue ip̄i angelo magis ꝯueniens. Nam viſione intellectuali videt̉ an gelus in ſua ſb̓a: viſione aūt corꝑali videt̉ in fi gura aſſumpta corporea. Igit̉ angelus annun cians magis apparere debuiſſet in viſione intel lectuali qͣꝫ corꝑali. Reſpondet Tho. vbi. sͣ. ꝗ intellectualis viſio eſt potior qͣꝫ imaginaria vel corꝑalis ſi ſit ſola. Sed ip̄e Augꝰ. dicit ꝙ eſt ex cellentior ꝓphetia que habet ſimul intellectua lem ⁊ imaginariam viſionē qͣꝫ illa q̄ habet alte ram tm̄. Beata ꝟo virgo nō ſoluꝫ ꝑcepit viſio nem corꝑalem: ſed etiam intellectualem illumīa tionem. Unde talis apparitio ſatis nobilis fuit Fuiſſet tamen nobilior ſi ip̄m angelū intelletua li viſione in ſui ſubſtātia vidiſſet. ſed hoc nō pa tiebatur ſtatus homīs viatoris. ¶ Tertio que ritur ſi fuit conueniēs vt angelus annunciaret ꝟgini dei filium in ea incarnandum: Et ad hͦ re ſpondet̉ ꝙ ſic triplici ratiōe. Primo ex parte dei. ¶ Secundo ex ꝑte angeli. ¶ Tertio ex parte ꝟginis. ¶ Primo fuit cōueniens ex ꝑte dei: vt in hͦ ſer uaretur ordo quem ip̄e ſtatuit quo mediantibꝰ angelis ad homines diuina ꝑueniūt. Un̄ Dio nyſius. iiij. ca. celeſtis ierarchie dicit. Diuinuꝫ ieſu benignitatis myſteriū angeli pͥmum edocti ſunt poſtea ꝑ ip̄os ad nos cognitionis gr̄a trā ſiuit. Et in eodem li. ait. Diuinas viſiones glo rioſi patres noſtri adepti ſunt ꝑ medias celeſte virtutes. Tho. ẜa. ẜe. q. lxxj. inquit̉. Loquit̉ de viſionibus ꝓpheticis que facte ſunt mediā tibus angelis. Et ſi aliqͥs inſtaret ꝙ virgo mat̓ dei ſuperior erat angelis. Sed vt Dionyſiꝰ re fert ca. vij. celeſtis ierarchie. Supremis ange lis ſit reuelatio immediate a deo. ergo ⁊ ipſi ꝟ gini. Reſpondere poſſumus ꝙ mater dei ſupe rior erat angelis qͣꝫtum ad dignitatem ad quaꝫ diuinitus eligebat̉. Sed qͣꝫtum ad ſtatum p̄ſen lis vite inferior erat angelis. qꝛ etiam ip̄e xp̄us ratiōe paſſibilis vite fuit paulominus ab ange inoratus. vt dicit̉ ad Hebre. c. ij. Sꝫ quia xp̄us fuit viator ⁊ comp̄henſor qͣꝫtuꝫ ad cogni tionem diuinorū nō indigebat ab angel̓ inſtrui Sed mater dei nōdum erat in ſtatu comp̄hen ſorum. Et ideo de diuino cōceptu ꝑ angelos in ſtruenda erat. Si ꝟo vlteriꝰ contra hoc qͥſpiaꝫ opponeret dicens ꝙ beata ꝟgo incarnatiōis fi dem habebat ſine qua nullus eſſe poterat in ſta iu ſalutis. ergo nō egebat ſuꝑ hoc ab angelo in ſtrui. Ad hoc reſponderi pōt ꝙ licet beatiſſima ꝟgo plenam fidem haberet de xp̄o incarnando tamen qꝛ humilis erat nō alta de ſe ſentiebat no qꝫ cogitabat ſe tanti domini matrem futuraꝫ: ⁊ ꝓpterea erat ſuꝑ hoc ab angelo inſtruenda. Se cundo fuit conueniēs ex ꝑte angeli. Ideo inqͥt Beda in omel̓. Aptum humane reſtauratōnis pͥncipium vt angelus ad ꝟginem mitteret̉ par tu ꝯſiderandā diuino: qꝛ pͥma ꝑditionis huma ne cauſa fuit cum ẜpens a diabolo mittebatur ad mulierem ſpū ſuꝑbie decipiendā. Tertio fu it expediens ex parte v̓ginis: tum vt ex tali nū cio mens eius eleuaret̉ in deum. qꝛ vt inqͥt Au guſtinus li. de ꝟginitate. Beatior fuit Maria concipiēdo fidem xp̄i qͣꝫ concipiendo carnē cri ſti. Et poſtea ſubdit. Materna ꝓpinquitas ni hil Marie ꝑfuiſſet: niſi felicius xp̄m corde qͣꝫ carne geſtaſſet. Tum vt eſſet certior teſtis huiꝰ ſacramēti quādo ſuꝑ hoc diuinitus erat inſtru cta. Tum etiam vt eius puritas oſtenderetur. Unde Hiero. ad paulam ⁊ euſtochiū bene in quit. Angelus ad ꝟginem mittit̉: qꝛ ſemꝑ ē an gelis cognata virginitas. Tum vt voluntaria ſui obſequij munera deo offerret: ad qd̓ ſe ꝓm ptam obtulit dicēs. Ecce ancilla domini. Erat enim quoddā ſpūale matrimoniū inter deum ⁊ humanam naturā. Et ideo ꝑ annūciationē ex petebat̉ conſenſus ꝟginis loco totius humane nature. ¶ Tertio cōſiderare debemus miſſiōis angelice excellētiam reſpectu ꝟginis. Ip̄a vti qꝫ ſola facta fuit digna portare in vtero regē ce lorum ⁊ dominū omniū creaturarū. Ob quod eccleſia ſancta ſibi dicit. Sancta ⁊ immaculata virginitas quibus te laudibus offeram neſcio: qꝛ quem celi capere nō poterant tuo gremio cō tuliſti. At ⁊ in ꝑſona eius ita cunctos fideles af fatur. Cōgratulamini mihi omnes qui diligitꝭ me: qꝛ cum eſſem paruula placui altiſſimo: ⁊ de meis viſceribus genui deum ⁊ homīeꝫ. Hec ē iſta pulchra ⁊ decora nimis filia hieruſaleꝫ: cui dixit deus illud Canticoꝝ. vj. ca. Pulchra es amica mea ſuauis ⁊ decora. Hec eſt de qua ibi dem ſubſequit̉. Una eſt columba mea: perfecta mea: hec eſt quam viderunt filie ſyon ⁊ beatiſſi mam p̄dicauerūt ⁊ regine laudauerūt eā. O fe lix puella. O celi regina merito qͥlibet homo vl̓ angelus dicere tibi poteſt illud Prouer. vl. ca. Multe filie cōgregauerūt diuitias: tu ſuꝑgreſ ſa es vniuerſaſ. Ad ip̄am ſolā miſſus fuit de au la ſummi dei legatꝰ ſingularis ⁊ inſignis vt ip̄a ꝟgo contentaret̉ conciꝑe xp̄m: qui de ip̄a car nem ſuſciꝑe cupiebat. Erat(inquit euāgeliſta) deſponſata viro cui nomen erat Ioſeph et no men ꝟginis Maria. Delectabile eſt illud no men quod interp̄tatur ſtella maris vel illumiꝰ nans ⁊ dn̄a ſiue amarū mare. quia ip̄a fuit ſtel

la in ſanctificatione: illuminās in conuerſatōe. amarū mare in filij ſui paſſione: ⁊ dn̄a in aſſum ptione. Sed in hoc loco circa eius deſpōſatio nem aliqͣꝫdiu inſiſtere libꝫ. Cur voluit chriſtus mr̄em ſuam ꝟginem deſponſari. Et ad hoc aſ ſignant̉ plures rationes. ¶ Primo ex parte xp̄i. ¶ Secundo ex ꝑte matris. ¶ Tertio ex parte noſtra. ¶ Rationabiliter ꝟgo deſponſata fuit. pͥmo ex ꝑte xp̄i. tum ne ab infidelibus tanqͣꝫ illegitime natus obijceret̉. Unde Ambro. dicit ſuꝑ lucaꝫ Quid iudeis quid herodi poſſet aſcribi ſi natū viderent ex adulterio ꝑſecuti. Tum vt conſue to modo eius genealogia deſcriberet̉ ꝑ virum. Ideo Ambro. vbi ſupra. Qui in ſeculuꝫ venit ſeculi debuit more deſcribi. Tum vt partꝰ eius ẜm Ignaciū diabolo celaret̉. Et licet diaboluſ ꝟtute ſue nature potuiſſet cognoſcere matrē dei non fuiſſe corruptaꝫ ſꝫ ꝟginem: ꝓhibebatur tn̄ a deo cogno ſcere modū partus diuini. Nam vt docet Augꝰ. in. iij. de trini. Diabolus ml̓ta po teſt ꝟtute ſue nature a qͥbus tamen ꝓhibet̉ vir tute diuina. Si aūt poſtmodum aliqualiter co gnouit xp̄m eſſe filium dei non obſtat: quia iaꝫ tempus erat vt xp̄s ſuam ꝟtutem diuinā oſten deret. Sed in infantia oportebat impediri mali ciam diaboli: ne eum acrius ꝑſequeret̉ qn̄ xp̄s nec pati diſpoſuerat nec ſuam ꝟtutē oſtendere. ſed in omnibus alijs infantibus ſe ſimileꝫ exhi bebat. Similit̓ ⁊ ſecūdo fuit rationabile ex par te mr̄is. tum qꝛ ꝑ hoc reddit̉ immunis a pena ne lapidaret̉ a iudeis tanqͣꝫ adultera. tuꝫ vt ad puerū Ieſum nutriendū haberet Ioſeph in au xiliū. Tertio id rōnabile fuit ex ꝑte noſtra. Pri mo qͥdem eo ꝙ teſtimonio Ioſeph comproba tum eſt xp̄m ex ꝟgine natum. Unde Ambroſiꝰ dicit ſuꝑ Lucam. Locupletior teſtis pudoris maritus adhibet̉ qͥ poſſit delere iniuriā ⁊ ven dicare opprobriū ſi non agnoſceret ſacramentū. Secūdo ꝑ hoc deſignat̉ vniuerſa eccl̓a que cuꝫ ꝟgo ſit. deſpōſata eſt vni viro xp̄o. vt inqͥt Au guſti. li. de ſancta ꝟ̓ginitate. Et tertio qꝛ mater domini fuit deſponſata ⁊ virgo in ꝑſona ipſius ⁊ virginitas et matrimoniū honorat̉ cōtra he reticos alteri horū ꝯtrahentes. Et vt ait. Ori genes ſuꝑ Mattheū. Beata virgo ſponſa fuit Ioſeph: non tamen in ꝯcupiſcentiam iūcta. Et vt ſcribit̉ Matth̓. xiij. Erat Ioſeph fab̓ ligna rius. Ideo Chryẜ. ſuꝑ Mattheum inqͥt. Fa bro lignario Maria deſponſata erat. qm̄ xp̄s eccleſie ſponſus omnē ſalutem hoīm oꝑaturus erat ꝑ lignuꝫ crucis. Putabat̉ inqͥt Matthe fabri filius. qꝛ vt inqͥt Ambro. ſuꝑ lucā. Ma luit dn̄s de ſuo ortū qͣꝫ de matris pudore dubitari. ſciebat em̄ teneram eſſe ꝟginis verecūdiaꝫ lubricam famam pudoris. nec putauit ortꝰ ſui fidem matris iniurijs aſtruendam. Dum igit̉ ita eſſet diſpoſita puella illa cunctis virtutibus redimita ꝙ ⁊ virgo erat et Ioſeph deſponſata: ⁊ tempus inſtabat vt iaꝫ mere ſuos radios de effunderet ſuꝑ terram. Angelus Gabriel vt pu to cum omniū angelorū noticia vocatꝰ eſt. cui deus pater: vadeo angelemi ad virgineꝫ in na zareth cōmorantem: eamqꝫ meo nomīe ſalutan do requires illam vt me acceptare velit ſuuꝫ ca ſtiſſimum ſponſum cui dilectū meū filium mihi coequalem ab eterno genituꝫ ita dare diſpono vt ex ea natus ex temꝑe ẜm carneꝫ meus tm̄ ſit ⁊ ip̄ius filius. Ip̄e ꝟo filius ſubſecutus eſt. O angele Gabriel conaberis ꝟginem illā inſtrue re ꝙ ip̄am elegi matrem dulciſſimaꝫ in cuiꝰ vte ro nouem menſibus habitabo: ⁊ tandem imma culata ⁊ incorrupta pariet deum ⁊ hoīeꝫ. Sub didit ⁊ ſpūſſanctus. Ego illam armariū gratie mee inſtituam ⁊ conceptioni filij vt ſancta ſit ⁊ mirabilis cooperabor. O quale tripudium illa hora fuit in angelicis choris. O quanta leticie cantica dum tota celeſtis curia benedixit ⁊ gra tias dedit immortali ⁊ benigniſſimo deo. ¶ Qualiter angelus ſalutauit virgi neꝫ. et quare virgo turbata fuit. et de gratia virginis copioſa atqꝫ de ſuper uentione ſpūſſancti in ip̄am. ¶ Ca. II. Ecundū myſte rium ꝯtemplandū circa annūciatōꝫ ꝟginis dicit̉ mutue collocutōis. In quo tria conſideremus. ¶ Primo ꝟgīs ſalutatōꝫ qͣliter fuit ſalutata. ¶ Scd̓o ꝟgīs turbatōꝫ qͣliter fuit turbata. ¶ Tertio ꝟgīs declaratiōꝫ qͣlit̓ fuit declarata. ¶ Primo ꝯſideremꝰ virginis ſalutatōꝫ qualit̓ fuit ſalutata. Ingreſſus(inqͥt euangeliſta) an gelus ad eam. vbi Bernardus ſuꝑ Miſſus eſt dic̄. Quo ingreſſus ī ſecreto cubiculo. vbi clau ſo ſuꝑ ſe oſtio orabat pr̄em in abſcōdito ad eaꝫ dicit orantem: ſuſpirantē. lachrymantē. Naꝫ ſi ꝯceptio p̄curſoris fuit denūciata pr̄i occupato in ſacro officio: multo ꝓbabilius eſt ꝙ ꝯceptio ſaluatoris denūciata fuit ꝟgini in deuotōe fer uentiſſima exiſtenti. Erat aūt(vt cōit̓ doctores tenent) tunc hora cōpletorij: et ſacra illa ꝯfabu latio ꝓtracta fuit vſqꝫ ad noctis mediū. Dixit gͦ blanda voce angelus ꝟgini. Aue gr̄a plena dn̄s tecū bn̄dicta tu in mulieribꝰ. Ubi licꝫ ſalū tando eā ampliſſime magnificauerit de Eue cō mutatiōe: qꝛ ſicut Eua omne malū occaſionaſi ter induxit humano generi. ita ꝟ̓go illo abſato

protulit omne bonum dum dedit nobis deum ⁊ de ſingulari mō eſſendi cū ip̄a deū atqꝫ de bn̄ dictiōe in mulieribus. nihilominꝰ illud magnū eſt cum dixit eā gr̄a plenaꝫ. Sꝫ hic inſurgit du bitatio quō virgo fuerit plena gr̄a cū hͦ ſit pro prium xp̄i. de quo d̓r Ioh̓. j. Uidimus gloriā eius gl̓am quaſi vnigeniti a pr̄e plenū gr̄e ⁊ ve ritatis: Ad qd̓ rn̄det Tho. iij. ꝑte. q. vij. Ꝙ ple uitudo gr̄e pōt attendi dupliciter. Uno mō ex ꝑte ip̄ius gratie. Alio mō ex ꝑte habentis gra Ex ꝑte qͥdeꝫ ip̄ius gr̄e d̓r eſſe plenitudo ex eo q aliqͥs ꝑtingit ad ſummū gr̄e: ⁊ qͣꝫtuꝫ ad eſſentia ⁊ qͣꝫtum ad ꝟtutem. qꝛ.ſ. hꝫ gr̄am ⁊ in maxima excellentia que pōt haberi ⁊ in maxīa extēſiōe ad omēs gr̄e effectus. ⁊ talis gr̄e plenitudo ē ꝓ pria xp̄i. Ex ꝑte ꝟo ſubiecti d̓r eſſe gr̄e plenitu do qn̄ aliqͥs hꝫ plene gr̄am ẜm ſuam ꝯditionē ſiue ẜm intenſionem ꝓut in eo eſt intenſa gr̄a v qꝫ ad terminū p̄fixū ei a deo. ẜm illud ad Eph̓. iiij. Unicuiqꝫ vr̄m data eſt gr̄a ẜm menſurā do nationis xp̄i ſiue etiam ẜm ꝟtutem inqͣꝫtuꝫ.ſ hꝫ facultatem gr̄e ad omnia que ꝑtinent ad ſui ſtatum ſiue officiū. ſicut apl̓us dicebat̉. Mihi aūt oīm ſanctorū minimo data eſt gr̄a hec illu minare hoīes ⁊cͣ. Et talis gr̄e plenitudo nō eſt ꝓpria xp̄o: ſed cōmunicat̉ alijs ꝑ xp̄m. Igitur beata virgo d̓r gr̄a plena non ex ꝑte ip̄ius gr̄e qꝛ non habuit gr̄am in ſumma excellentia qͣ po teſt haberi nec ad omēs effectus gr̄e. Sꝫ d̓r ple na gr̄a ꝑ comꝑatiōem ad ip̄am. qꝛ.ſ. habebat gͣ iam ſufficientem ad ſtatum illū ad quē erat ele cta a deo. vt.ſ. eſſet mater dei. Et ſil̓r Stepha nus d̓r plenꝰ gra. qꝛ habebat gr̄am ſufficiento ad hͦ vt eſſet idoneus miniſter ⁊ teſtis dei ad qd̓ erat eiectus. Et eadeꝫ rōe dicendū eſt de alijs Harū tn̄ plenitudinū vna eſt plenior alia ẜm. aliqͥs diuinitus eſt p̄ordinatus ad altioreꝫ ve inferiorem ſtatū. Queſtione aūt. xxvij. tertie ꝑ tis ita habet̉ ꝙ qͣꝫto aliqͥd magis appropīqua pͥncipio in quolibet genere tanto magis partio pat effectum illius pͥncipij. Un̄ dicit Diony. c. iiij. celeſtis ierarchie. Ꝙ angeli qͥ ſunt deo ꝓpin quiores magis ꝑticipant de bonitatibꝰ diuinis qꝫ hͦ omīes. Xp̄s autē eſt pͥncipium gr̄e ẜm di luinitatem qͥdem auctoritatiue ẜm humanitatē inſtrumentaliter. Beata autē virgo Maria ꝓ pinquiſſima fuit xp̄o ẜm humanitateꝫ: qꝛ ex ea accepit humanā naturam. Ideo p̄ ceterꝭ maio rem debuit a xp̄o plenitudinem gratie obtine re. Sciendū tn̄ ꝙ in ip̄a virgine fuit triplex ꝑfe ctio gͣre. Prima qͥdem quaſi diſpoſitiua ꝑ quā reddebat̉ idonea ad hoc ꝙ eſſet mr̄ xp̄i. ⁊ hͦ fu lt ꝑfectio ſanctificatōis. Secūda ꝑfectio gratie ſuit ex p̄ſentia filij dei in eius vtero incarnati: et fectio conceptōis. Tertia aūt eſt ꝑfe ctio finis quam hꝫ in gl̓a. Ꝙ aūt ſcd̓a ꝑfectio ſit potior qͣꝫ pͥma ⁊ tertia qͣꝫ ſecūda patet qͥdeꝫ vno mō ꝑ liberationem a malo. Nam pͥmo in ſua ſā ctificatione fuit liberata a culpa originali. Se cundo in cōceptione filij dei fuit totalit̓ munda ta a fomite. Tertio in ſui glorificatiōe fuit libe rata ab omni miſeria. Alio mō ꝑ ordineꝫ ad bo num. Nam pͥmo in ſua ſanctificatiōe adepta eſt gr̄am inclinantē eam ad bonū. In ꝯceptōe aūt filij dei ꝯfirmata eſt ei gr̄a ꝯfirmans ea in bono In ſui ꝟo glorificatiōe ꝯſummata eſt eius gra tia ꝑficienſ eā in fruitione omīs boni. Sed orit̉ hic difficultas an beata virgo habuit aliquas gr̄as gͣtis datas. puta ſapīe ⁊ virtutū ⁊ miracu lorum: ex eo ꝙ non legit̉ docuiſſe qd̓ ſpectat ad ſapīam: aut miracula feciſſe? Ad qd̓ ita dicit ſā ctus Tho. Non eſt dubitandū qͥn beata virgo acceperit excellent̓ donū ſapientie ⁊ gr̄am ꝟtu tum et etiam gr̄am ꝓphetie. non tamen accepit vt haberet omēs vſus harū ⁊ ſimiliū gratiarū ſicut habuit xp̄s: ſed ẜm ꝙ ꝯueniebat cōditiōi ip̄ius. Habuit nanqꝫ vſum ſapīe in ꝯtemplan do. ẜm illud Luce. ij. c. Maria aūt ꝯſeruabat omnia verba hec ꝯferens in corde ſuo. Nō aūt habuit vſum ſapīe qͣꝫtū ad docendū eo ꝙ nō cō ueniebat ſexui muliebri. Nam ut dicit apoſtolꝰ Mulieri docere in eccleſia nō ꝑmitto. Mira culorū v̓o vſus ſibi non competebat dum viue ret: qꝛ tunc tꝑis doctrina cōfirmanda erat mira lis xp̄i. Et ideo ſoli xp̄o ⁊ eius diſcipulis qͥ erat baiuli doctrine xp̄i ꝯueniebat miracula facere Propter qd̓ etiam de Iohanne baptiſta dicit Iohan. x. ꝙ ſignum nullū fecit vt.ſ. oēs in xp̄o īcenderēt. Uſum aūt ꝓphetie habuit virgo. vt patet in cantico quod fecit. Magnificat aīma mea dominū. ¶ Secūdo cōſideremus ꝟginis turbationem. de qua ſcribit Lucas. Que cū au diſſet turbata eſt in ẜmone eius: ⁊ cogitabat qͣ lis eſſet iſta ſalutatio. vbi apparet laus ꝟginis. in auditu. in affectu ⁊ cogitatu. In auditu lau datur modeſtia: qꝛ audit ⁊ tacet. In affectu ve recūdia vnde turbata eſt. In cogitatu pruden tia. qꝛ cogitabat qualis eſſet iſta ſalutatio. Tur bata eſt aūt de angeli ẜmone nō de eius viſione qm̄ angelos ſepe viderat: ſed nunqͣꝫ talia loque tes audierat. Ob nouitatem igit̉ ſalutatōis ad mirari compulſa fuit. Nam vt Hiero. ait. In iūgitur noua legatio angelo ⁊ virgo nouam ꝓ feſſa virtutem noue ſalutatiōis honoratur ob ſequio. Franciſcus de marone in ſuo. iij. di. iiij. dicit ꝙ virgo ſanctiſſima in hac ſua turbatione cogitabat myſteriū incarnatiōis verbi quod ſi bi in ſalutatione extitit reuelatum. Et dicūt qͥ dam ꝙ ſibi etiam fuit cum hoc reuelatuꝫ myſte rium paſſionis filij ſui. Alij vero tenent ⁊ meliꝰ m 2

ꝙ myſteriū incarnatiōis in ea complenduꝫ fuit ſibi reuelatum nō tamen modus.ſ. ꝙ virgo pa reret: ⁊ ideo timebat ne hoc eſſet vel fieret cum ꝟginitatis diminutiōe. idcirco de hoc timebat Et forte plus appetebat eſſe virgo qͣꝫ ꝟbum cō cipere ſine virginitate. virginitas em̄ eſt de nu mero laudabiliū. verbum ꝟo cōcipere ē de nu mero honorabilium circa qd̓ non eſt ꝟtus: ſed p̄miuꝫ ꝟtutis. Premiū ꝟo honorabile ſed vir tus laudabilis: ſꝫ virtus eſt magis appetēda qͣꝫ pͥmium ꝟtutis: qꝛ homo circa ꝟtutem meretur nō aūt circa p̄miū: quia nec eſt in ſua poteſtate ¶ Tertio ꝯſideremus ꝟginis declaratiōꝫ qua liter fuit ab angelo declarata ⁊ cōfortata. Ne ti meas inqͥt maria.ſ. de ſalutatiōe inſolita: cuiꝰ cā ſubdit̉. Inueniſti em̄ gr̄am apud deuꝫ: non ſo lum ꝓ te ſꝫ ꝓ toto genere humano. Ubi Bern̄. ait Quam gr̄am? Dei ⁊ hoīm pacem: mortꝭ de ſtructionē ⁊ vite reparatiōꝫ. Subdidit angelꝰ. Ecce ꝯcipies in vtero ⁊ paries filiū ⁊ vocabis nomen eius Ieſum: hic erit magnus. Sempe enim fuit magnus deus: ſꝫ futurꝰ erat magnus homo ⁊ magnus ꝓpheta. ẜm ꝙ d̓r Lu. xvij. c. Propheta magnus ſurrexit in nobis ⁊ filiꝰ al tiſſimi vocabit̉ ⁊ ip̄ius dei qͥ ſolus ē altiſſimus Nam vt exponit Nico. de lira ſequēdo Bern̄ Homo em̄ altus eſt inter creaturas corꝑales: ſꝫ angelus altior: deus ſolus altiſſimus. Iſta aūt filiatio dei accipit̉ hic ꝑ naturam in oībus alijs qͣꝫtūcūqꝫ ſanctus eſt tm̄ filiatio dei ꝑ adoptiōꝫ. Addidit angelus: Dabit illi dn̄s deus ſedē da uid pr̄is ſui ⁊ regnabit in domo Iacob in eter num: quod ſpūaliter intelligendū eſt. Naꝫ xp̄s non ſedit ſuꝑ thronum dauid loquēdo de tem porali regno. īmo iſtud negauit coraꝫ pilato di cens. Regnum meū non eſt de hoc mūdo: tn̄ in reſurrectiōe ſua accepit poteſtatem etiā inqͣꝫtuꝫ hō ſuꝑ omnem creaturā: ẜm ꝙ ip̄e dixit Mat thei vlti. ca. Data eſt mihi omīs poteſtas ī celo ⁊ in terra. Inqͣꝫtum em̄ deus nō accepit aliquā poteſtatem de nouo ſiue in temꝑe. Angelus er go loquit̉ hic de regno ſpūali ⁊ celeſti: quod fi guratum fuit ꝑ regnum Dauid tꝑale ſicut et ce leſtis hierl̓m ꝑ tꝑalem. ꝓpterea dixit. Regͣbit ī domo Iacob in eternum.i. ſuꝑ electoſ. Dicit h̓ Nicolaus de lira ꝙ de domo Abraaꝫ ⁊ Iſaac aliqui fuerūt reprobati. ſicut Iſmael ⁊ Eſau. ſꝫ in domo Iacob omēs eius filij a ſanctis docto ribus inter electos ſunt computati: qꝛ ⁊ ſi aliqͥ peccauerūt tn̄ egere penitentiā: Cōcluſit ange lus de xp̄o. Et regni eius non erit finis. Nam ẜm ꝙ dicit Nico. de lira. Chriſtus nō ſoluꝫ in qͣꝫtum deus: ſꝫ etiam inqͣꝫtum hō regnabit ī eter num ſuꝑ hoīes ⁊ angelos. Dixit autē Maria ad angelum. Quō fiet iſtud qm̄ virū nō cogno ſco: Licet em̄ crederet firmit̉ ꝟbū angeli implē dum de ꝯceptiōe xp̄i: qꝛ tn̄ angelus ad plenum nō exp̄ſſerat modum ꝯcipiendi. Ideo de hͦ que ſiuit allegando ꝟginitatis amorem: ẜm enim ꝗ dicunt doctores in. iiij. di. xxx. Beata ꝟgo an qͣꝫ deſpoſaret̉ Ioſeph habuit obẜuantiaꝫ caſti tatis ꝟginalis in ꝓpoſito ex inſtinctu ſpūſſācti nō tn̄ vouerat expreſſe. Sed cuꝫ poſtea deo or dinante eſſet ei deſponſata qͥ erat in ſimili ꝓpoſi to ſimul emiſerūt votum. Reſpondēs gͦ angelꝰ declarauit modū ꝯcipiendi dicens. Spūſſctūs ſuꝑueniet in te: qd̓ multipliciter exponit Tho. in. iij. di. iij. Primo ſuꝑueniet in te.i. ſuꝑ poſſi bilitatem ⁊ curſum nature dando fecunditatem ⁊ ẜuando v̓ginitatem. Secūdo ſuꝑueniet in te id eſt ſupra id quod habes de plenitudine eius qꝛ ſicut olim impleuit mentem nūc implebit vē trem. Tertio ſuꝑueniet in te.i. ſuꝑ de cel̓ veniet qꝛ omne datum optimū deſurſum eſt. Quarto ſuꝑueniet in te.i. ſupra merita tua ⁊ ſupra meri ta omniū creaturarū. Quinto ſuꝑueniet in te. i. ſupra omnes qui ante te fuerūt. Et virtus altiſ ſimi.ſ. dei filius qui eſt dei patris ſapīa ⁊ virtꝰ. vt dicit̉.j. ad Chorin. j. c. Obumbrabit tibi.i. ſub vmbra carnis latebit. qꝛ ſub vmbra carnis latuit virtus deitatis. Ideoqꝫ ⁊ qd̓ naſcet̉ ex te ſanctum. Sanctuꝫ dicit abſolute abſqꝫ deter minatione. qꝛ ſi dixiſſet ſanctus deus vl̓ ſanctꝰ homo vel aliqͥd conſimile nō expreſſiſſet ſancti tatem eius complete: qꝛ in eo eſt ſanctitas diui na ⁊ humana ⁊ qͥcqͥd ſanctitatis poteſt excogi tari in quacūqꝫ creatura eminentius eſt in xp̄o Ideo dicit ſanctum abſqꝫ determinatōe. Sicut etiam deus dixit Moyſi Exo. iij. ca. Ego ſum qͥſum: ſic dices filijs iſrael. Qui eſt miſit me ac vos. vt ꝑ hoc oſtenderet̉ plenitudo eſſendi. im mo infinitas eſt ꝓpria ip̄ius dei. Et poſtea con cluſit angelus. Vocabitur filius dei: nō adopti uus ſicut alij: ſꝫ naturalis. Et ad maiorem aſſer tionem declarat angelus dictum ſuum ꝑ exem plum inquiens. Et ecce Eliſ abeth cognata tua ⁊ ip̄a concepit filium in ſenectute ſua. Et h̓ men ſis eſt ſextus illi que vocat̉ ſterilis: qꝛ non erit impoſſibile apud deū omne ꝟbum.i. factuꝫ. di cere enim dei eſt facere. ẜm illud Pſal̓. Dixit ⁊ facta ſunt. Et licet maius ſit ꝟginem parere qͣꝫ vetulam ſteritem: tamen vt Ambro. dic̄ in exa meron. Ob hoc ml̓te ſteriles pepererūt vt par tus credat̉ ꝟginis. Et ideo conceptꝰ Eliſabeth ſterilis inducit̉ nō quaſi ſufficiēs argumentuꝫ: ſꝫ quaſi figurale quoddam exemplū Et ideo ad confirmationem huius exempli ſumit̉ argumē tum efficax ex omni potentia diuina. Tꝑs iam adeſto illibata virgo. vt aperias ſponſo celeſti pulſanti vt dei filium in tuo vtero leta ſuſcipias

vt matrimoniū diuine ⁊ humane nature. tuo ſa cro conſenſu ꝑficias. Ecce in celeſtibus ſpiriti bus tam auidiſſima eſt expectatio. In patrib in limbo manentibus tot clamores ⁊ gemitꝰ In homībus viatoribus de deo recte ſentienti pus tot ꝓfunda ſuſpiria vna vox omniū: vnus clamor: vna p̄catio. Angelus Gabriel noīe om nium te p̄catur. tibi ſupplicat vt ꝑ eum iam di cta ⁊ indubitant̓ ꝓmiſſa acceptare benigne di gneris. Ꝙ conceptio xp̄i fuit miraculoſa ra tione virginis et temꝑis atqꝫ inaudi ¶ Capl̓m. III. ti muneris. Ertiū myſteriū contemplandum circa virginis an nunciationem d̓r mirabilis cōceptio nis. Currite gentes vndiqꝫ: ⁊ inſpicite cordis oculis Mariam ꝟ̓ginem poſt tanta ſibi diui nitus reuelata cum incredibili humilitate nō ſi ne lachrymis genuflexam ⁊ manibꝰ pͥus expan ſis facieqꝫ ad celum erecta paulatim caput in clinando brachiaqꝫ remittendo dicere. Ecce an cilla domini fiat mihi ẜm vbum tuum. Super quo ꝟbo Bern̄. ait. Que eſt tam ſb̓limis humi litas que cedere neſcit honoribꝰ: inſoleſcere ne ſcit gloria. Mater dei eligit̉: ⁊ ancillā ſe nomi nat. His ꝟbis expletis adueniēte ſpūſctō mox ꝟbum in vtero: mox intra vterū vbum caro cō cepitqꝫ ꝟgo filium. Fuit aūt illa ꝯceptio mira culoſa triplici ratiōe. ¶ Primo ratōe temꝑis. ¶ Secūdo ratione virginis. ¶ Tertio ratiōe muneris. ¶ Primo fuit illa ꝯceptio miraculoſa rōe tem poris. qꝛ facta fuit in inſtanti: noſtra ꝟo ſucceſ ſiue ẜm Damaſcenū. Nam vt inquit Tho. in iij. di. iij. et. iij. ꝑte. q. xxxiij. Conceptio xp̄i fa cta fuit virtute diuina: que cū ſit infinita effectū ſuum ſb̓ito ⁊ in inſtanti ꝓducere poteſt. Vnde in illa ꝯceptione quatuor ſiml̓ ⁊ ſemel facta fue runt ꝟtute dei. Primum fuit ꝯuerſio ſanguis puriſſimi beate ꝟginis in carnem: ⁊ alias ꝑtes corꝑis xp̄i. Secundū fuit formatio membrorū organicorū. Tertiū animatio corꝑis organizā fi. Quartū aſſumptio corꝑis ⁊ aīme a diuinita te. ita vt in eodem inſtanti inuentus ſit xp̄us in ventre ꝟgineo verus hō ⁊ verꝰ deꝰ. ¶ Scd̓o fuit illa ꝯceptio miraculoſa rōne ꝟginis. Ma num qͥppe eſt ⁊ ſuꝑnaturale vt ꝟgo cōcipiat. Sed vt ait Tho. vbi ſupra. Miraculū contin git̉ eſſe duobus modis. Uno mō qn̄ neqꝫ agēs eſt naturale neqꝫ materia eſt naturalit̓ ꝓportio nata ad talem formam. vt formatio homīs de li mo terre que eſt miraculoſa tam ex ꝑte agentis qͣꝫ patientis. Alio mō ꝯtingit miraculū quādo materia eſt natural̓. agēs ꝟo ſuꝑnaturale: ſicut dum aliquis a febre ſanat̉ Quia gͦ materia quā ꝟgo adminiſtrauit ad formatiōeꝫ corporis xp̄i fuit natural̓ ex qua naturalit̓ formari pōt cor pus homīs ⁊ ꝓpter hanc materiam naturalem xp̄s dicit̉ naturalis filius virginis. Sed ꝟtus formans fuit diuina. Et qꝛ vnumquodqꝫ ma gis iudicat̉ ẜm formam qͣꝫ materiā: ⁊ ẜm agēs magis qͣꝫ ẜm patiēs. Inde eſt ꝙ conceptio cor poris xp̄i debet dici ſimplicit̓ miraculoſa et ſuꝑ naturalis: ẜm qͥd ꝟo ex parte materie pōt dici naturalis. ¶ Tertio conceptio xp̄i poteſt dici miraculoſa rōne muneris. Conceſſum qͥdeꝫ fuit virgini in tali conceptu munus inauditū. vt.ſ. plus poſſet ip̄a facere de deo qͣꝫ deus de ſeipſo. Quedam eniꝫ contraria ⁊ contradictoria inter deum ⁊ virginem videbant̉: que dum acceſſit deus ad virginem concordata ſunt. Puta im poſſibile erat deum nō generare: īpoſſibile erat virginem generare. Impoſſibile erat deū gene rare niſi deum. Impoſſibile erat virginem ge nerare deum. Impoſſibile erat deū cū alia per ſona generare. Acceſſit deus ad virginē ⁊ neceſ ſe fuit virginem generare ⁊ nō aliū qͣꝫ deum: et non de aliꝗͣ qͣꝫ de ſe. Sed deus nō potuit gene rare niſi deum de ſe. ⁊ tamen ꝟgo deū fecit ho minem. Deus nō potuit generare niſi infinitū: immortalem. eternū. inſenſibileꝫ. inuiſibilē. im palpabilem ſub forma dei. Sed virgo fecit euꝫ finitū mortaleꝫ. mendicū temꝑalem: palpabilē ſenſibilem. viſibilem ſb̓ forma ẜui ſuppoſitū ſub natura creata. Mirum certe vna puel a neſcio qͥbus blandicijs maieſtatē diuinam inclinauit. veſtiuitqꝫ ſummū amabile opprobrijs: anguſtijſ penalitatibus ⁊ ignominijs: quod totum ꝓ ſa lute humani generis ꝓcreatum eſt. O igit̉ res ſtupenda ⁊ omni plena pietate. Ecce ꝙ ꝓ recō ciliatione humana paceqꝫ componēda int̓ om nipotentiſſimum deū offenſum ⁊ reū homineꝫ inſcrutabilis altitudo diuini ꝯſilij matrimoniū contrahendum inter dei filium ⁊ humanaͣ crea turam mira diſpenſatiōe ſtabiliuit. Et quoniaꝫ conſenſus efficit matrimoniū miſſus eſt a patre miſericordiarū ⁊ luminuꝫ angelus Gabriel ad mundiſſimam virginem: que donis ſublimata diuinis incomꝑabilis erat vniuerſis: que tam pie tamqꝫ ſalutari diuine diſpoſitioni in totius nature humane ꝑſona p̄beret cōſenſum. O ad miranda legatio ⁊ ex omni ꝑte veneratione di gniſſima: que nec pͥmam ſimilē viſa eſt: nec ha bere ſequentem. Quid eſt maius? Quid ſubli mius? Quid deniqꝫ ſalubrius humano generi de celo offerri potuit? Plane nihil. Quod eniꝫ m 3

natura nō habuit vſus neſciuit: ignorauit ratio meus nō capit hūana: pauet celū: ſtupet terra: ⁊ oīs creatura mirat̉. hoc totū ꝑ Gabrielē ma rie nunciat̉ ⁊ ꝑ xp̄m adimplet̉. Nā in v̓gīs vte ro ꝟbum caro factū eſt. Qui ſqͥs igit̉ es qͥ xp̄ia no noīe gloriaris myſteria huiuſcemōi iuſto ꝑ pende iudicio. Tibi em̄ quondā abiecto. Tibi excluſo a ꝑadiſi ſedibus. Tibi ꝑ exilia longinc morienti. Tibi in puluerem ⁊ cinerem reſoluto dū tn̄ nulla eſſet ſpes viuendi ꝑ incarnatōꝫ fili dei ⁊ ꝟginis ptās data ē vt a lōginquo ad tuū reuertaris actorem: recognoſcas parentē: liber efficiaris ex ẜuo: de extraneo ꝓueharis in filiū vt qͥ ex corruptibi carne natus es ex dei ſpū re naſcaris ⁊ obtineas ꝑ gr̄am qd̓ non habes per naturam. Demus gͦ deo clementiſſimo gr̄as: ⁊ virginem matrem pijſſimo colamus affectu: vt ſic ꝑuenire poſſimus ad patriā celeſtem in qua viuit ⁊ regnat deus ꝑ infinita ſecula ſeculorum Amen. ¶ Sermo vigeſimuſſeptimus de pri uilegijs maternitatis virginis Ma rie ꝓpter que ip̄a mater p̄ſtantiſſima et ſingularis merito nuncupat̉. Ade hoc mihi vt veniat mr̄ domini mei ad me Eliſabeth ſanctiſſime ꝟba ſūt iſta īoriginalit̓ Luce. j. c. ⁊ in euāgelio hodierne feſtiuitatis. Dieꝫ feſtū viſitatōis glo rioſe virginis Marie debite celebrare volen tes ꝑſcrutari diligent̓ debemus qͣꝫ excelſa ſup̄ maqꝫ ſit laus eius: ex eo ꝙ facta fuit tāti filij di gniſſima mr̄. Nā Eliſabeth vetula non a ſemet ip̄a ſed ſpūſſancti radio illuſtrata hͦ non ſine ad miratiōe grandi ꝓclamauit. Statim nāqꝫ poſt qͣꝫ virg̓o filium dei de ſpūſācto ꝯcepit exurgēs abijt in montana.ſ. hierl̓m q̄ erat altior galilea: cum feſtinatiōe ꝓpter honeſtatē ne diutius vi deret̉ in publico. ⁊ intrauit in domū Zacharie ⁊ ſalutauit Eliſabeth. Ad quā ſalutatōꝫ exulta uit infans Iohannes: ſex menſes hn̄s in vtero mr̄is. Hec ꝟo exultatio(vt inqͥt Augꝰ. ad dar dānum) potuit eſſe ſignificatio rei tāte.ſ. ꝙ mu lier eſſet mater dei a maioribus cognoſcēde non a paruulo cognite. vnde in euāgelio nō d̓r. Cre didit infans in vtero eius: ſꝫ exultauit. Uidimꝰ aūt exultatiōꝫ non ſolū paruulorū ſꝫ pecoꝝ eſſe Sed hͨ inuſitata exiſtit qꝛ in vtero. Et id̓o ſicut ſolēt miracl̓a fieri facta ē diuītus ī infāte n̄ hūa nitꝰ ab infāte qͣꝫqͣꝫ etiā potuerit in illo acceleratꝰ eē vſus rōis ⁊ volūtatis vt ītra viſcera mat̓na iam poſſet agnoſcere: credere ⁊ ꝯſentire ad qd̓ ī alijs paruulis etas expectat̉. Hec Augꝰ. Qui neutrū determinate aſſerit. ſꝫ ſiue exultatio illa fuerit abſqꝫ hoc ꝙ Iohannes cognouerit diui nam p̄ſentiam ſiue ꝙ illā cognouerit totū tamē aſcribit diuino miraculo. Repleta igit̉ fuit Eli ſabeth ſpūſancto ⁊ exclamauit voce magͣ. bene dixitqꝫ virginem et fructum ventris eiꝰ. Inde qꝫ ꝟba ꝓtulit in themate poſita: in qͥbus ſe hu miliando licet eſſet virgine antiquior tamen qꝛ virgo erat mater xp̄i: indignā ſe tam vrbana ſa lutatiōe fatet̉. Propterea itaqꝫ qꝛ ⁊ nos indefi cienter viſitamur a virgine que blanda ē dulciſ ⁊ liberaliſſima cūctis mortalibus: mr̄ atqꝫ gͣtie ac miſcd̓ie nuncupat̉: Ideo in p̄ſenti ẜmōe de maternitatis eius pͥuilegijs p̄ſtantiſſimis filio ſuo interueniente tractabimus. diſtinguemꝰ au tem tria pͥuilegia. ¶ Primū dicit̉ totalitatis. ¶ Secundū veritatis. ¶ Tertiū dignitatis. ¶ Ꝙ xp̄s traxit totā corpulentam ſub ſtantiā a virgine matre oꝑe ſpūſſāct et quare xp̄us nō dicit̉ filius ſpūſſan ¶ Capitulū. I. Rimum priuile A gium maternitatis virgīs gl̓oſe dici tur totalitatis. Alij nāqꝫ filij corpulē tam ſb̓am accipiūt partim a pr̄e partim a matre Filius aūt ꝟginis ab ip̄a ſola. Et qꝛ hoc totuꝫ ꝟtuti ſpūſſancti deputat̉ ideo in hac parte tria ſunt dubia aperienda. ¶ Primū vtrū efficere ꝯceptionē xp̄i debeat at tribui ſpūiſancto. ¶ Secundū vtrū xp̄us poſſit dici conceptꝰ de ſpūſancto. ¶ Tertiū vtrū xp̄us poſſit appellari filius ſpiri tuſſancti. ¶ Ad pͥmum dubiū reſpondet Tho. iij. ꝑte. q. xxxij. ꝙ conceptionem xp̄i tota trinitas eſt ope rata. qꝛ vt refert Augꝰ. in. j. de trini. Indiuiſa ſunt oꝑa trinitatꝭ ſicut ⁊ indiuiſa eſt eſſentia tri nitatis. efficere ꝟo conceptionem xp̄i eſt quod dam opus diuinū. ideo cōe eſt toti trinitati. At tribuit̉ tn̄ ſpūiſancto triplici ratōe. ¶ Primo ꝓpter cauſam incarnatiōis ex parte ¶ Secundo ꝓpter cauſam incarnatiōis ex ꝑte nature aſſumpte. ¶ Tertio ꝓpter terminū incarnatiōis. ¶ Primo ꝓpter cauſam incarnatiōis ex parte dei. Spūs em̄ ſanctꝰ eſt amor pr̄is ⁊ filij. h̓ aut ex maximo dei amore ꝓuenit vt filiꝰ dei carne

ſibi aſſumeret in vtero ꝟginali. Scd̓o attribui tur conceptio xp̄i ſpūiſancto ꝓpter cauſam in carnatiōis ex ꝑte nature aſſumpte. qꝛ ꝑ hoc da tur intelligi ꝙ hūana naͣ aſſumpta ē a filio dei ī vnitatem ꝑſone non ex aliqͥbus meritis: ſꝫ ex ſo la gr̄a que ſpūiſancto attribuit̉. Unde augꝰ. di cit inenchiridion. Iſte modus quo eſt natꝰ cri ſtus de ſpūſancto inſinuat nobis gratiam dei qͣ homo nullis p̄cedentibus meritis ex ip̄o pͥmo exordio nature ſue quo eſſe cepit verbo dei co pularetur in tantam vnitatem ꝑſone vt idē ip̄e eſſet filius dei. Tertio attribuit̉ conceptio chri ſti ſpūiſancto. qꝛ hoc congruit termino incarna tionis. Ad hoc em̄ terminata eſt incarnatio: vt homo ille qui concipiebat̉ eſſet ſanctus ⁊ filius dei. vtrūqꝫ autē horū attribuit̉ ſpirituiſancto. Nam ꝑ ip̄m efficiunt̉ homīes filij dei. Ip̄e etiā eſt ſpūs ſanctificatiōis. Sicut gͦ alij ꝑ ſpūmſan ctum ſanctificant̉ ſpūaliter vt ſint filij dei adopꝰ tiui: ita xp̄s ꝑ ſpūmſanctum eſt in ſanctitate cō ceptus vt eſſet filius dei natural̓. ¶ Secūdum dubiū erat vtrū xp̄s poſſit dici cōceptus de ſpi rituſancto. Et ꝙ ſic ptꝫ: qꝛ ſic cantamꝰ in vtro qꝫ ſimbolo. In ſimbolo apl̓oꝝ. Qui cōceptus eſt de ſpūſancto. Et in ſimbolo patrū. Incarna tus eſt de ſpūſancto. Et Mat. j. Inuenta eſt ī vtero habens de ſpūſancto. Ad qd̓ clare intelli genduꝫ dicit Tho. ꝙ conceptio nō attribuitur ſoli corpori ſed ⁊ ip̄i xp̄o rōe ip̄ius corꝑis. In ſpū aūt ſancto duplex habitudo conſiderat̉ re ſpectu xp̄i. Nam ad ip̄m filiū dei qͥ dicit̉ eſſe cō ceptus habet habitudinem ꝯſubſtantialitatis. Ad corpus aūt eius hꝫ habitudinem cauſe effi cientis. hec aūt p̄poſitio de vtranqꝫ habitudi nem deſignat. Dicimus gͦ xp̄m conceptum de ſpūſancto hoc mō ꝙ efficaciā ſpūſſancti referat̉ ad corpus aſſumptū. ꝯſubſtantialitas ad ꝑſo nam aſſumentē. Et qͣꝫqꝫ dicamus xp̄m deſpiri tuſancto conceptum: non tn̄ dicimus ꝓprie cor pus xp̄i de ſpūſancto ꝯceptum. qꝛ nō eſt cōſub ſtantiale ſpūiſancto. ſꝫ magis dicimus corpus xp̄i ex ſpūſancto. Unde Ambro. ait in li. de ſpū ſancto. Quod ex aliquo ē: aut ex ſb̓a aut ex po teſtate eius eſt. Ex ſb̓a ſicut filius qui a pr̄e eſt. Ex poteſtate ſicut ex deo omīa quō ⁊ in vtero habuit Maria ex ſpūſancto. Notandū adhuc ẜm Augꝭ. in ench̓. ꝙ non eodem mō dicit̉ xp̄us conceptus de ſpūſancto ⁊ maria virgine. Nam de Maria virgine materialiter de ſpūſctō eſſe ctiue. Ex quo apparet ꝙ conceptio xp̄i habuit tria pͥuilegia. Primum ꝙ eſſet ſine peccato ori ginali. Secundū ꝙ eſſet nō puri homīs: ſꝫ hoīs ⁊ dei. Tertiū ꝙ eſſet virginis. ⁊ hͨ tria habuit a ſpūſancto. Et ideo dicit Damaſcenꝰ qͣꝫtum ad pͥmum ꝙ ſpūſſanctus ſuꝑuenit in virgine pur gans ip̄am.i. p̄ẜuans ne cum peccato origina li conciꝑet. Ꝙtum ad ſecundū dicit ⁊ virtuteꝫ ſuſceptiuam verbi dei tribuens.i. vt conciper ꝟbum dei. Quantū aūt ad tertiū ſb̓dit ſiml̓ aūt ⁊ generatiuam. vt.ſ. manens virgo poſſꝫ gene rare. ¶ Tertium dubiū erat vtrū xp̄s poſſit ap pellari filius ſpūſſancti. Ad quod rn̄det augꝰ. in ench̓. dicens. Natus eſt xp̄s de ſpūſancto nō ſicut filius ⁊ de Maria virgine ſicut filiꝰ. Et ſi diceret̉ ꝙ beata virgo dicit̉ mater xp̄i ꝓpt̓ ma teriam quam in conceptiōe eius miniſtrauit. gͦ videt̉ ꝙ etiam ſpūſſanctus poſſit dici pat̓ eius ꝓpter hoc ꝙ fuit pͥncipium actiuuꝫ in ꝯceptiōe ip̄ius. Et vt dicit Ariſto. in li. de generatōe ani malium. Pater dat pͥncipium actiuū in genera tione: mater ꝟo miniſtrat materiā. Ad hͦ reſpō det Tho. vbi ſupra. ꝙ xp̄s conceptꝰ eſt de ma ria virgine materiam miniſtrante in ſimilitudi nem ſpeciei. ⁊ ideo dicit̉ filius eius. Xp̄s auteꝫ ẜm ꝙ hō ꝯceptꝰ eſt de ſpūſctō ſic̄ de actiuo pͥn cipio nō tn̄ ẜm ſimilitudinē ſpeciei ſicut hō na ſcitur de patre ſuo. Dn̄s ꝟo Bonauen. in. iij. di. iiij. dicit. ꝙ iſta locutio xp̄s eſt filius ſpūſſā cti nullo modo eſt admittenda. tuꝫ ꝓpter vita dum errorem circa generationem eternā qͣ pro prium eſt pr̄is ⁊ non ſpūſſancti generare: tū ꝓ pter ẜuandam ꝓprietatem circa generatōꝫ tem poralem que eſt vt filius aſſimiletur patri ⁊ ma tri ẜm ſimilitudinem ſpeciei: ſicqꝫ cū pr̄e ⁊ mr̄e eiuſdem nature. Xp̄s ꝟo ẜm ꝙ hō nō ē eiuſdeꝫ nature cū ſpūſancto. neqꝫ illi aſſimilat̉ ſpecifice ideo nec eius filius poterit eſſe. Igit̉ ꝟtus ſpi rituſſancti fuit in virgine que in conceptiōe filij ſui omnes naturas ⁊ partes mundi vltīa perfe ctione comp. euit. Et quidem deus in md̓i crea tione nihil imꝑfectum ꝓduxit: ſꝫ omīa erant ꝑꝫ fecta ſicut ip̄oꝝ naturā exigebat. Tn̄ ꝯſumma tio ꝑfectionis vltime vſqꝫ ad partum ꝟgīs de lata eſt ⁊ ſoli virgini reẜuata. Entia enim appe tebant nobiliſſimum ens. Spūalia nobiliſſimū ſpūm. rationalia nobiliſſimum rationale: cōce ptiones optimum cōceptum. natiuitates opti mum naſcibile. Et breuit̓ omēs creature appete bant optimum. His aūt omnibus exiſtētibus imꝑfectis: ſic ꝓuiſum eſt mūdo de femina ſuꝑ omībus bn̄dicta: que vnico ſuo partu omībus rerū generibus ſummā ⁊ vltimā ꝑfectōꝫ addu xit. Et aduertas ꝙ hec puella tantā ꝑfectioneꝫ attulit vniuerſo ꝙ non eſt ꝑfectionis vlteriorꝭ capax. Nec deus poteſt vlteriori ꝑfectiōe ip̄m mundū ꝑficere. Et ſi ip̄e pater ⁊ ſpūſſanctuſ de femina naſcerent̉: nihil orbi accreſcerēt ꝑfecti onis. quia quicqͥd nobilitatis. quicqͥd deitatis ⁊ quicquid eternitatis eſt totum in orbe diffu ſum eſt ⁊ productum ꝑ virginem in illo eterno m 4

ſuppoſito ꝙ virgo Maria generauit. Nec ma gnum eſt virgini ꝙ ꝑfectionibus orbis vltimā perfectionem induxit. Cum ⁊ ip̄i vniuerſitatis actori nonnullas ꝑfectiones adiunxerit: put eterno pͥncipio inceptiōis pͥncipiuꝫ. Eternitati diuine temꝑale ꝑiodum. Infinitati immēſe qͣꝫ titatem corporea. Speciei eterne pulchritudi nem nouā. Sibi igit̉ ſoli cō petit vt virgo cōce perit xp̄m ſitqꝫ illius admirabilis mater. ¶ Ꝙ beata virgo fuit vera mater chri ſti. et quare xp̄s naſci voluit de femīa ¶ Capitulū. II. Ecundum priui legium maternitatis ꝟginis beati ſime dicit̉ veritatis. Pro cnius inte ligentia clariori tria erūt hic dubia elucidāda. ¶ Primū vtrū xp̄s debuit de virgine naſci. ¶ Secundū vtrū beata virgo aliqͥd actiue ege rit in ꝯceptione corꝑis xp̄i. ¶ Tertiū vtrū ſanctiſſima virgo fuit vera ma ter chriſti. ¶ Ad pͥmū dubiū dicit Tho. iij. ꝑte. q. xxxj. ꝙ licet filiꝰ dei carnē hūanā aſſumere potuerit d̓ qͣcūqꝫ materia voluiſſet. ꝯueniēs tn̄ fuit vt illā aſſumeret de muliere triplici rōe. ¶ Prīo ꝓpter muliebrē ſexū ꝯfortandū. ¶ Scd̓o ꝓpter veritatem aſtruendā. ¶ Tertio ꝓpt̓ vniu̓ſitatem generationum ad implendā. ¶ Prīo fuit ꝯueniens ꝓpter muliebrem ſexuꝫ ꝯfortandū vt ꝯfortarent̉ mulieres ſperarentqꝫ ⁊ ip̄e ꝑ xp̄m debere ſaluari non obſtante ꝙ per Euā tanta oībus mala ꝓuenerant. Hīc augꝰ in li. lxxxiij. queſtionū ait. Homīs liberatio in vtroqꝫ ſexu debuit apparere. Nam qꝛ ſexus ma ſculinus eſt nobilior. ideo xp̄s humanā naturā in maſculino ſexū aſſumpſit. Quia ꝟo ſexus fe mineus liberandus erat. Hinc apparet ꝙ vir il le de femina natus eſt. Et idē in li. de agone cri ſtiano inquit. Nolite voſip̄os ꝯtēnere viri: fi lius dei virū ſuſcepit. Nolite voſip̄as ꝯtēnere femine filius dei de femina natus eſt. ¶ Secū do fuit conueniens ꝓpter veritatem aſtruēdaꝫ vt ſic veritas incarnationis nota fieret. Et de hoc ſic loquitur Augꝰ. in epl̓a ad Voluſianū. Si omnipotens deus hoīem vtrūqꝫ formatuꝫ non ex materno vtero crearet ſed repentinum ī ferret aſpectibus nonne opinionem cōfirmaret erroris vt hoīem verū nullo mō ſuſcepiſſe cre deret̉ ⁊ duꝫ oīa mirabiliter facit auferret quod miſericorditer fecit. Nunc ꝟo ita inter deum ⁊ hoīem mediator apparuit: vt in vnitate perſone copulans vtranqꝫ naturā ⁊ ſolita ſb̓limaret inſolitis ⁊ inſolita ſolitis temꝑaret. ¶ Tertio fuit conueniens vt xp̄s de femina naſceret̉ propter vniuerſitatem generationū adimplendā. Naꝫ pͥmus hō ꝓductꝰ eſt de limo terre ſine viro ⁊ fe mina. Eua ex viro ſine femina. Ceteri homīes a viro ⁊ femina generant̉. Vnde ⁊ quartus qͣſi xp̄o vltimus relinquebat̉ vt ꝓduceretur ex fe mina ſine viro. ¶ Secundū dubium elucidan dum erat: vtrū beata virgo aliquid actiue ege rit in conceptione corꝑis xp̄i? Ad quod reſpō det ſctūs Tho. ꝙ licet qͥdā velint dicere ꝟginē aliqͥd actiue eſſe operata in conceptiōe xp̄i. Tn̄ melius ⁊ verius videt̉ ſibi tenere ꝙ in ip̄a con ceptione xp̄i nihil actiue oꝑata eſt: ſꝫ ſolū mate riam miniſtrauit. operata tn̄ eſt ante ꝯceptiōeꝫ aliqͥd actiue p̄parando materiā vt eſſet apta co ceptui. Ratio ꝟo quare in ꝯceptiōe nihil ē acti ue operata ſumi poteſt ex dictis Auguſtini in x. ſuꝑ Geneſim ad lr̄am. Principiū nanqꝫ acti ue in generatiōe dicit̉ ratio ſeminalis. Corpus aūt xp̄i in ſola materia corꝑali ꝑ diuinā poten tiā ꝯceptiōis formationiſqꝫ rōem de virgine a ſumptum eſt. nō aūt ẜm aliquā rōeꝫ ſeminalem humanam. Inſuꝑ cū quelibꝫ res ſit ꝓpter ſuā oꝑationē. vt dicit Ariſto. ij. de celo ⁊ mundo. Natura non diſtingueret ad opus generatiōis ſexum maris ⁊ femine: niſi eſſet diſtincta opera tio maris ab operatione femine. In generatiōe autem diſtinguit̉ operatio agentis ⁊ patiētis. Unde relinquit̉ ꝙ tota virtus actiua ſit ex par te maris. paſſiua ꝟo ex parte femine. ꝓpt̓ qd̓ ī plantis in quibus vtraqꝫ vis cōmiſcet̉ non eſt diſtinctio maris ⁊ femine. Quia ergo virgo nō hoc accepit vt eſſet pater xp̄i: ſed mater. conſe quens eſt ꝙ non accepit potentiā actiuā in con ceptione xp̄i ſiue aliqͥd actiue egerit. ¶ Tertiū dubiū erat vtrū beata virgo fuit vera mr̄ xp̄i: Sic em̄ d̓r in ſcripturis ꝙ fuerit mat̓ ⁊ xp̄s fili Unde Lu. j. dixit angelus. Paries filiū. Et lu ce. ij. peꝑit filiū. Et Mat. ij. Accipe puerum ⁊ matrem eius. Et Lu. ij. Dixit mr̄ eius ad illuꝫ. Fili qͥd feciſti nobis ſic. Et Iohan. ij. ca. Erar mater ieſu ibi. Sꝫ forte inquiūt. mater ſic noīa tur qꝛ filium illū in ſuo vtero ex miraculo geni tum educauit ⁊ aluit. ita ꝙ ex pietatis officio: non ꝯditione aūt ꝓprietate nature ſic nūcupe tur. Ad quod reſpondemus ẜm Augꝭ. in li. de eccle. dogma. vbi ait. Natus eſt ẜm veritatem nature ex deo: dei filiꝰ Natꝰ eſt ẜm veritatem nature ex hoīe: homīs filius. vt nō adoptione non appellatione: nō nūcupatiōe: ſed natura in vtraqꝫ natiuitate naſcendo filij nomen haberet Fuit igitur ꝟgo ſanctiſſima vera mr̄ xp̄i qd̓ ꝓ bamus ex dictis ſancti Tbo. pͥma ꝑte. q. xxvij. ⁊..iij. ꝑte. q. xxxij. Nā ad ratōꝫ vere pat̓nitatis

vel maternitatis vel filiationis concurrunt pre cipue tria. Prima eſt generatio viuentium: vt viuum generet viuum. Et ꝓpterea quia ignis generans non eſt qͥd viuens nō d̓r pat̓ aūt mai ignis generati. Secundū ē collatio ſb̓e Nā fab̓ lignorū non d̓r pr̄ ſcamni aut cuiuſlibet alteriuſ artificij qd̓ ip̄e fabricat. qꝛ n̄ cōmunicat ſibi ſuā ſb̓am. Tertiū eſt materie p̄parate admīſtratio: ꝓpterea terra non d̓r ꝓprie mater hoīs: quia ē materia remota. Et quartū addit̉ quod eſt aſſi milatio in natura ſpecifica. Ideo capillꝰ ab ho mine generatus non d̓r filius homīs. qꝛ non aſ ſimilat̉ hoī ſpecifice. Cum gͦ beata ꝟgo viuēs genuerit xp̄m viuentem cōmunicauitqꝫ ei cor pulentam ſb̓am. adminiſtrauitqꝫ ad formatōeꝫ corꝑis eius materiam p̄paratam ⁊ xp̄us ab ea genitus fuit ei ſimilis ī ſpecie: qꝛ ꝑfectus hō ex aīma rōnali ⁊ humana carne ſb̓ſiſtens: ſequit̉ ꝙ xp̄s fuit eius filius ⁊ ip̄a illius vera mat̓. Si aūt aliqͥs obijceret ꝙ xp̄us ex beata virgine mi raculoſe natus eſt: ſꝫ miraculoſa generatio non ſufficit ad rōeꝫ maternitatis vel filiatōis. Non em̄ dicimꝰ Euam filiā fuiſſe Ade: gͦ vid̓r ꝙ xp̄s non debeat dici filius btē ꝟgīs. Rn̄dere poſſu mus ẜm Damaſ. in. iij. li. ꝙ natiuitas tꝑalis xp̄s natus eſt ꝓpter nr̄am ſalutē eſt quodāmō ẜm nos qm̄ natus eſt hō ex muliere ⁊ tꝑe conce ptionis debito. Suꝑ nos aūt qm̄ nō ex virili ſe mine ſꝫ ex ſancto ſpū ⁊ ſancta ꝟgine ſuꝑ legē cō ceptōis. Exquo vt inqͥt Tho. iij. ꝑte. q. xxxv. Ex ꝑte mr̄is natiuitas illa fuit natural̓: ſꝫ ex ꝑte oꝑatiōis ſpūſſancti fuit miraculoſa. Un̄ beata ꝟgo eſt vera ⁊ natural̓ mr̄ xp̄i. Quis gͦ explic re queat qͣꝫto affectu filiū illū geſtauit in vtero: peꝑit in p̄ſepio: ſuoqꝫ lacte pauit vbere de celo pleno. Quis enarrare ſufficiat qͣꝫto gaudio ei infantilia mēbra ꝯtrectabat dū inuoluebat par nis ⁊ ſtricta cingebat faſcia? Quis inſuꝑ exco gitari valeat qͣꝫ gͣtiſſima fuit amboꝝ cōuerſatio amoris pinguedine plena? Cōuiuebāt pacifice Colloquebant̉ benigne. Et ꝟgo ore mellifluo fili mi ſepius ingeminabat: audiebat reſpōdēt. illū cū oī reuerētia genitrix mea colendiſſima. ¶ Ꝙ beata virgo dei genitrix eſt dicen da que meruit conciꝑe xp̄m cuius in ſuꝑ progatiue ab hoīe non poſſunt cō phendi. ¶ Capl̓m. III. Ertium priuile giuꝫ maternitatis v̓gīs illibate d̓r di gnitatis. Alie nāqꝫ mr̄es puri hoīs: h hoīs et dei mr̄ fuit. Sꝫ ꝓ huiꝰ ꝑtis expeditōe locūda tria adhuc dubia declaremꝰ ¶ Primū vtrū beata ꝟgo ſit dei genitrix appel ¶ Scd̓m vtrū btā ꝟgo meruit ꝯciꝑe xp̄m. ¶ Tertium vtrū ꝟ̓ginis p̄rogatiue poſſint ab homine cōp̄hendi. ¶ Ad pͥmū dubium rn̄demus ꝙ bn̄ cōgrue ac veriſſime ꝟginem gl̓oſam appellamꝰ genitriceꝫ dei. Inqͥt nanqꝫ Iohannes Damaſ. Theotho cion vere ſanctam Mariam p̄dicamꝰ virginē Et in capitul̓ Cirilli approbatis in Ephſina ſi nodo d̓r. Si quis non confitet̉ ſanctam ꝟginem genitricem dei anathema ſit. Et ſancta mr̄ eccle ſia in diuinis officijs illam ſic crebro nominat. In officio miſſe inducit verſiculū Sedulij. Sal ue ait ſancta parens enixa puerpera regem qui celum terramqꝫ regit in ſecula ſeculorū. Uirgo dei genitrix quem totus nō capit orbis in tua ſe clauſit viſcera factus hō. Et in offertorio. P partū virgo inuiolata permanſiſti dei genitrix intercede ꝓ nobis. Et in veſperis. Aue maris ſtella dei mater alma. Et in completorio. Sub tuum p̄ſidium confugimus ſancta dei genitrix Et in letanijs. Sancta dei genitrix ora ꝓ nobis Quare aūt ſit conueniens ⁊ ꝓpria iſta locutio declarata a Bonauē. in. iij. di. iiij. Et a Tho. in. iij. parte. q. xxxv. qꝛ omne nomen ſignificās in concreto naturam aliquam poteſt ſuppone re ꝓ qualibet ypoſtaſi illius nature. Cum autē vnio incarnationis ſit facta in ypoſtaſi: manife ſtum eſt ꝙ hoc nomen deus pōt ſupponere yp̄o ſtaſi habente humanam naturam ⁊ diuinā. Et ideo quicqͥd conuenit diuine nature ⁊ humane poteſt attribui illi perſone. Concipi autem ⁊ na ſci ꝑſone attribuitur ⁊ ypoſtaſi ẜm naturā illaꝫ in qua concipit̉ ⁊ naſcit̉. Cum gͦ in ip̄o pͥncipio conceptionis fuerit humana natura aſſumpta a diuina ꝑſona. conueniens eſt ꝙ vere poſſit di ci deum eſſe conceptum ⁊ natum de virgīe. Ex hoc aūt dicit̉ aliqua mulier alicuius mat̓ ꝙ eū cōcepit ⁊ genuit. Quare ⁊ beata virgo vere di citur mater dei ꝙ ſit mater diuinitatis: ſed qꝛ ꝑ ſone habentes diuinitatem ⁊ humanitatem eſt mater ẜm humanitatem ꝓpter cōmunicationē idiomatū. ¶ Secundū dubiū erat vtruꝫ beata virgo meruit concipere xp̄m. Ad qd̓ Bonauē tura in. iij. di. iiij. ait. ꝙ me. itum diſtinguit̉ tri pliciter. Eſt enim meritum condigni. meritum congrui: ⁊ meritum digni. In merito condigni attendit̉ equalitas vtputa dum quis ꝑ diē vel menſem ẜuit alicui pio conuententi mercede la bore debito finito meret̉ mercedem illā de con digno. Quantum enim laborauit ⁊ qͣꝫto temꝑe tm̄ ſibi debet̉. In merito ꝯgrui attendit̉ diſpoſi tio ad aliquam mercedem conſequendam in fu turo. puta ſi rex vel prīceps aliquis pro ſua ma gnificentia proclamari feciſſet. ꝙ ſi quis vno curſu per determinatum ſpacium precederet

reliquos currentes lucraret̉ libram vnaꝫ auri: tunc multi hoc audientes ad currendū ſe prepa rent. Inter quos eſſet vnus agilis valde et ad currēdum plus ceteris expeditus licet nonduꝫ eſſent in curſu. vel poſtqͣꝫ currere ceperint ante qͣꝫ ꝑuenerint ad terminū diceret̉ de iſto vno ꝙ meretur p̄mium merito congrui. At poſtqͣꝫ pe uenit ad terminū meret̉ illud merito non condi gni. qꝛ p̄mium illud excedit laborem ſed merito digni. Quia exquo ſic placuit regi vel principi vt qui ad talem terminū currendo ꝑtingeret au rum ſibi daret̉. Ille qui ſic currendo pͥus cete ris applicuit ad locum p̄fixum factus eſt dign p̄mio ex liberalitate p̄parato. Sic in propoſito beata virgo non meruit conciꝑe xp̄m merito cō digni: quoniā incarnatiōis beneficiū quantuꝫ ad ſuam ſubſtantiā vel eſſentiam eſt ſupra me rita omniū hominū ⁊ angelorū ⁊ ip̄ius ꝟginis benedicte. Sed quia ex benignitate ſua diffini uit deus vt carnem ſumeret ꝓ ſalute hūani ge neris. ⁊ de muliere vna naſceret̉ deus ⁊ homo Beata virgo a pͥncipio ſue ſanctificatiōis et to to temꝑe intermedio vſqꝫ ad incarnationeꝫ me rebatur eſſe mater dei merito congrui. quia pro pter excellentiam ſanctitatis ſue ⁊ ꝑfectionem virtutum ad hoc erat magis idonea ſiue diſpo ſita qͣꝫ reliquie mulieres que potuerūt eſſe ī om ni mundo. At vbi verba illa ſanctiſſima protu lit. Ecce ancilla domini ⁊ ſuum conſenſum ver bo firmaui ilico meruit merito digni concipere chriſtum ⁊ effici mater dei. Tunc ſiquideꝫ in uenta eſt exceſſiſſe merita omniū electorū ⁊ ma xime ꝓpter p̄eminentiam quatuor virtutum q includunt̉ in verbis eius. Prima fuit obedien tia: dum dixit: Ecce. Exhibuit nanqꝫ ſe adeo ꝓmptiſſimam ad obediendum deo qͣꝫtum fier poteſt a pura creatura. Intenſiſſima fuit illius voluntas ad talem obedientiā qͣꝫtum intēdi po tuit: neqꝫ tantū intenſa fuit voluntas abrae dū voluit filium immolare: aut quorūcūqꝫ: qui ꝓ dei obedientia dura ⁊ aſperrima queqꝫ pati nō recuſarunt. Secunda virtus fuit hūilitas: quā expreſſit dum ſubdidit. Ancilia domī: tunc vti qꝫ tantū reſpectu dei deſcendit in nihilū ⁊ deſpe ctum ſui ꝙ nulla vnqͣꝫ alia creatura ita viluerit ſibijpſi ꝓ deo ſicut ip̄a. Et licet magna fuit hu militas Abrae cum dixit Geneſis. xviij. c. Lo quar ad dn̄m meum cuꝫ ſim puluis ⁊ cinis. Et Iob cum dixit. xvij. ca. Putredini dixi pater meus es mater mea ⁊ ſoror mea vermibus. E Iohannis baptiſte dum ſe voceꝫ appellauit: ni hilominus humilitas ꝟginis ſuꝑauit humili tatem iſtorū ⁊ quorūcūqꝫ aliorū. ꝓpterea ī ſuo cantico dixit. Quia reſpexit humilitatem ancil le ſue: ecce enim ex hoc beatam me dicent omēs generationes. Tertia ꝟtus fuit eius fides quā explicauit dum ꝓſecuta eſt. Fiat mihi. Tunc ſi qͥdem captiuauit omnem intellectū in obſeqͥuꝫ dei: crediditqꝫ ſimpliciter ⁊ puriſſime q̄cūqꝫ ſi bi fuerant ꝑ angelum intimata. Hīc Eliſabeth cōmendando illam dixit. Beata que credidiſti qm̄ ꝑficient̉ in te que dicta ſunt tibi a domino. Quarta virtus fuit charitas que expreſſaē dū ꝓtulit. Scd̓m ꝟbum tuū. Omne cor ſuū: om̄e eſſe: omne poſſe obtulit voluntarie deo. ¶ Ter tium dubiū erat vtrum ꝟginis p̄rogatiue poſ ſint ab homine comp̄hendi. Ad quod reſpōde mus ꝙ ſicut ꝑfectiones diuine omni intellectui ſunt incomp̄henſibiles: ſic ꝑfectiones gratiaꝝ quas ꝟgo ſuſcepit in ꝯceptiōe filij dei ſolo di uino intellectui ⁊ xp̄i fuerūt comp̄henſibiles. vnde credit̉ ꝙ ad illā abyſſum imꝑſcrutabilem oīm chariſmatū ſpūſſancti q̄ in beatam ꝟgineꝫ deſcenderūt in hora ꝯceptionis filij dei: intelle ctus humanus vel angelicꝰ nunqͣꝫ potuerūt at tingere. Multo nanqꝫ plura oꝑatus eſt deus in ꝟgine ⁊ qͥdem grandia qͣꝫ ea que ſcripta ſunt aut excogitata. Idcirco Hiero. ī ẜmōe ad pau lam ⁊ euſtochiū dum de virginis p̄eminētia eſ ſet dicturus ita locutus eſt. Timeo ſatis ⁊ val de ꝑtimeſco dum veſtris cupio parere profecti bus ne forte ſicut improbus ita ⁊ indignus lau dator inueniar ꝓfecto cum nec ſanctitas nec fa cundia ſuppetant vt beatam ⁊ glorioſam ꝟginē digne laudare queam. Qm̄ vt verum fatear qͥd qͥd humanis dici poteſt verbis minus eſt a lau de dei. quia diuinis ⁊ angelicis eſt excellentius p̄dicata ⁊ laudata p̄conijs. A ꝓphetis quideꝫ pnunciata. A patriarchis figuris ⁊ enigmati bus p̄ſignata. Ab euangeliſtis exhibita ⁊ mon ſtrata. Ab angelo venerabiliter atqꝫ officioſiſſi me ſalutata. Preterea qualis ⁊ quanta eſſet ab eodem diuinitus declarat̉ cum ait. Aue gratia plena ⁊cͣ. Talibus nanqꝫ decebat virgineꝫ op pignerari muneribus: vt eſſet gratia plena: que dedit celis gloriam: terris deum: pacem genti bus: finem vitijs: vite ordinem: ⁊ moribꝰ diſci plinam. hec ille. Propter que omīa coram Eli ſabeth deuꝫ ip̄a magnificauit. que dignat̉ de ſe nobis dicere illud Eccleſiaſtici. xxiiij. ca. Ego mr̄ pulchre dilectiōis timoris ⁊ magnitudinis ⁊ ſancte ſpei. In me omnis gr̄a vie ⁊ veritatis. In me oīs ſpes vite ⁊ ꝟtutis. Trannſite ad me oēs qui cōcupiſcitis me: ⁊ a generatōibꝰ meis adimplemini. Spūs em̄ meus ſuꝑ mel dulcis: ⁊ hereditas mea ſuꝑ mel ⁊ fauum. Ad eā gͦ cre bro confugiamus vt ſua ꝓtectiōe liberemur ab oībus malis imminentibus ⁊ bn̄faciēdo merea mur filij eius gr̄am ⁊ tandem gloriaꝫ ſempiter nam. Amen.

¶ Sermo vigeſimūſoctauus de tribꝰ virtutibus contemplandis virginis glorioſe in feſto purificatōis eiuſdeꝫ. Apleti ſunt di es purgatiōis Marie ẜm legem Moyſi. Scribūt̉ hec verba Lu. ij. ca. ⁊ in euangelio preſentis ſolē nitatis. Splendor virtutum glorioſe ꝟgīs ma rie miro modo effūditur in celo ⁊ in terra. Nā deip̄a inquit Ambroſius in libro de virginita te. Talis fuit maria vt eius vnius vita oīm ſit diſciplina. Propterea quecūqꝫ geſta ſunt ꝑ eaꝫ dum illū paruuſum p̄ſentauit in templo ratōna biliter facta fuiſſe indubitanter tenendum eſt. Quod vt ⁊ nos deuotius cōtemplari poſſem Sancta mater eccleſia purificatiōis eiꝰ feſtum cum benedictione candelarū agendum ſtatuit Deferuntur ꝟo accenſe candele ille benedicte: vt innuat̉ ꝙ virgo ſacratiſſima tota ſit ſplendi da et luminoſa. Fuit autē p̄ſentis ſolennitatis ī ſtitutor Sergius papa: qui a ſpūſancto edoctꝰ voluit vt chriſciani ſingulis annis ad honoreꝫ genitricis dei hac die totum mundū cum accē ſis ⁊ benedictis cereis illuſtrarēt. Inductꝰ ꝟo ad id fuit quoniā Romani tempore gentilitatꝭ ⁊ ſuꝑſtitioſi cultus idolorum in kalendis Fe bruarij ad honorem Februe matris martis: q̄ deus erat bellorum vrbem de quinto in quintū annum cum cereis ⁊ facibus tota nocte luſtra bant. vt filius eius illis victoriam de inimicis concederet cuius matrem tam ſolenniter hono rarent. Similiter in februario ſacrificabant Fe bruo.i. plutoni ⁊ ceteris dijs infernalibꝰ ꝓ ani mabus anteceſſorū ſuorū. ideo ei ſolennes ho ſtias offerebant: ⁊ tota nocte laudibus inſiſten tes cum cereis et accenſis facibus vigilabant. Et qm̄ difficile eſt cōſueta relinquere chriſtia ni de gentilitate conuerſi adhuc predictas ceri monias obẜuabāt: qua de re pontifex maximꝰ vt extingueret paganorū errorem indixit vt be nedicta luminaria ad honorem regine celorum ab omnibus fidelibus portarent̉. Ip̄a nāqꝫ nō martis: ſed Ieſu xp̄i filij dei dulciſſima mater a nobis colenda eſt: cuius meritis ⁊ interceſſione innumera(vt ſic dicam) eam inuocantibus bn̄ ficia donantur. Ad cuius laudes explicandas hodierna die incūbere debemꝰ: q̄ vagientē filiū ad templū ꝑduxit: ibiqꝫ oīa ꝑfecit q̄ moyſes ī le ge iubebat. In qͥbus ꝑ ip̄am laudabiliſſime ge ſtis triplicem eius ꝟtutem p̄ ceteris eligimꝰ cō templandam. ¶ Prima dicit̉ virginitatis. ¶ Secūda humilitatis. ¶ Tertia liberalitatis. ¶ De perpetua virginitate ſancte ma rie que fuit a ꝓphetis p̄nūciata ab ip ſa voto confirmata et ſemꝑ inuiolabi liter obſeruata. ¶ Capitulū.. Rima virtuſ ex cellentiſſima illius feliciſſime matris A quaꝫ cōtemplari debemus d̓r virgi nitatis. Hec deſignat̉ in ꝟbis moyſi. Nā Leui ti. xij. c. ex ordinatiōe dei moyſes dixit. Ml̓r ſi ſuſcepto ſemīe peꝑit īmunda erit. Iſta ꝯditio ſi appoſita dat intelligere: ꝙ qn̄qꝫ ml̓er eſſet pari tura maſculū nō ſuſcepto ſemīe. Exqͦ doctores dicūt ꝙ ſignant̓ moyſes fuit ita locutꝰ ad exci piendamr̄em dei ab immūdicia. Et vt Bern̄. ait. qꝛ timuit in mr̄em dn̄i blaſphemiā irrogare Sꝫ vt ꝟginitatē illā ardentiꝰ veneremur: ī hac ꝑte tria dubia ſint aperienda. (nūciata. ¶ Primū vtrū virginitas Marie fuit an̄ pre Scd̓m vtrū ꝟginitas marie fuit voto ꝯfirmata Tertiū vtꝝ ꝟginitas marie fuit ſꝑ obẜuata. ¶ Ad pͥmū dubium rn̄demus ꝙ placuit altiſſi mo deo ꝑ multa ante retroacta ſecula virginita tem marie a ſuis ꝓphetis ⁊ alijs qͥbꝰ rē tā gran dem notā effecit mirabilit̓ p̄coniſari. Omitto ſi billaꝝ oracula: taceo multoꝝ pr̄iarchaꝝ teſti moniā. Tm̄ referā qͥd in hiſtorijs hyſpanie: qͥd in Ezechiele: qͥd in Eſaia fideliſſime ſcribit̉ In originali libro hiſtorie hyſpanice in. c. xl. de nō nullis incidentibus tꝑe Fernandi regis ita hꝰ. Cū apud tolētū qͥdam iudeꝰ gr̄a ampliandi vi neam ſuā rupem cōminuiſſet in medio ſaxi con cauitas reꝑta eſt. vbi liber erat folia lignea hn̄s deſcriptꝰ tribꝰ linguis. hebreis. grecis ⁊ latiniſ ſcriptura qͣſi vnius pſalterij videbat̉. Hic liber de triplici mundo diſſerebat. ab Adaꝫ vſqꝫ ad anti xp̄m. Principiū ꝟo tertij libri incipiebat a xp̄o ſic exordiens. In tertio mundo filiꝰ dei na ſcetur in inūdo ex virgine Maria: patiet̉qꝫ ꝓ ſalutē hominū. Qd̓ cū iudeꝰ ꝯſpiceret ſtatī cuꝫ familia ſua ſacro fōte renatꝰ ē. In fine ꝟo libri erat ꝙ tꝑe Fernādi regis īueniri debebat. Ad ꝓpheta Ezechielē iam veniamꝰ cui virginitas Marie reuelata eſt. vn̄ ait. c. xliiij. Cōuerti me ad viam porte ſanctuarij exterioris: que reſpi ciebat ad orientem: ⁊ erat clauſa. Et dixit dn̄s ad me: porta hͨ clauſa erit ⁊ nō aꝑiet̉: ⁊ vir non trāſiet ꝑ eā. qm̄ dn̄s deus iſrael ingreſſus eſt ꝑ eam. Ubi Augꝰ. in ẜmone ait. Mirabilis pro phete viſio ſed mirabilior eſt prophetie adim pletio. Quid eſt porta in domo dn̄i clauſa: niſi ꝙ maria ſemꝑ erit intacta? Et qͥd eſt. Hō nō trā ſibit ꝑ eam: niſi ꝙ Ioſeph nō cognouit eā? Et qͥd eſt ſolus dn̄s intrat ⁊ egrediet̉ ꝑ eaꝫ: niſi qꝛ ſpūſſanctus impregnauit eā? Et quid eſt clau

ſa erit in eternū: niſi qꝛ Maria fuit ꝟgo an̄ par tum ⁊ virgo poſt partum? Dicat ergo Maria Porta facta ſum celi: ianua facta ſum filio dei: illi facta ſum ianua clauſa: qui poſt ſuam reſur rectionem ingreſſus eſt ꝑ oſtia clauſa: ꝑ q̄ egreſ ſus eſt ad ſuos crucifixores. Ad diſcipulos au tem ſuos clauſo oſtio cenaculi ingreſſus ē clau ſtra: qͥ natus de ventre meo: me matrem dimiſit intactam. Adimpleuit ventrem meū diuinitate ⁊ vterū meum non euacuauit caſtitate. hec ille. Eſaias ꝟo ſatis aꝑte. c. vij. ꝟginitatē Marie p̄nūciauit. Ecce inquit ꝟgo concipiet ⁊ pariet filium: ⁊ vocabitur nomen eius emanuel. Sed iudei contra nos arguunt. Primo qꝛ in hebreo nō dicit̉ virgo ſed halma: ⁊ ſignificat puellā ab ſconditam ſiue ſit virgo ſiue corrupta. Secun do qꝛ dicit̉ ꝙ nomen eius vocabit̉ emanuel. Fi lius autem ꝟginis vocatus eſt Ieſus chriſtus Et ideo aiūt iudei ꝙ hec ꝓphetia non intelligi tur de xp̄o ⁊ ꝟgīe matre: ſed de Ezechia filio re gis achas: qͥ poſt dictuꝫ ꝓphete natus eſt. S hoc impugnat Rabi ſalomon ꝑ hoc ꝙ Ezechi as erat. xxv. annorū qn̄ cepit regnare pꝰ achas patrem ſuū immediate. vt habet̉. iiij. Re. xvii ca. Achas regnauit tm̄. xxvj. annis. vt hr̄. iiij. Regꝭ. xvj. c. Ergo in pͥncipio regni Achas an teqͣꝫ diceret̉ ꝓphetia Ezechias erat natꝰ ⁊ erat nouem annorū. Et ꝓpter hoc dicit Rabi ſalo mon ꝙ hec ꝓphetia ē intelligēda de filio Eſai qui acceperat vxorem iuuenculā: ⁊ iam conce perat de eo. Et qꝛ de puero exiſtente in matris vtero neſcit̉ fi ſit maſculus vel femina. iō Eſai as dabat Achas ſignum liberatiōis a duobu regibus illū inuadere volentibus. ſicut ptꝫ. iiij Regū..xvj. ꝙ vxor ſua grauida pareret filium maſculū. Sed vt refert Nicolaus de lira. Iſta expoſitio ſtare nō poteſt. qꝛ capl̓o ſequēti dicit̉ de puero illo. Et erit extenſio alarum eius im plens latitudinē terre tue o emanuel. Et loquit̉ de terra regni iudee cuius nunqͣꝫ fuit dn̄s Eſai as. Et ꝓpterea ad lr̄aꝫ intelligit̉ de xp̄o qui do minat̉ iudee ⁊ omībus que ſunt in celo ⁊ in ter ra. Ad pͥmum ꝟo obiectū dicit Nico. de Lira. ꝙ halma in hebreo ſignificat abſconditā: ita ꝙ non dubitat̉ de integritate illius. Et ſcribitur ꝑ h: ⁊ nō inueniunt̉ niſi tres ita deſcripte. Pri ma eſt rebecca. de qua Gen̄. xxiiij. c. dicit̉. Pr ella decora nimis. Sequit̉ Puella que egredie tur. In hebreo ponitur halma: que egredietur Secunda fuit maria ſoror Moyſi. de qua dici tur Exo. ij. c. Iuit puella. In hebreo ponit̉ hal ma. Iuit halma. Et iſte due fuerūt ꝟgines pu riſſime qn̄ fuerunt ſic nominate. Tertia ergo fu it virgo Maria ī hac ꝓphetia. Quare halma ꝟginem ſignificat. Ad illud ꝟo quod adducebatur de nomīe emanuel reſpondent doctores: vt etiā tactum eſt in ẜmone de circūciſiōe ꝙ du plex eſt nomen.ſ. nature vt homo. ⁊ impoſitio nis vt Petrus et Anthonius. Emanuel itaqꝫ ē nomen nature. Ieſus ꝟo nomen impoſitionis. ¶ Secundū dubium aperiendū vtruꝫ virgini tas Marie fuit voto confirmata? Ad quod re ſpondet Riccardus in. iiij. di. xxx. Et Tho. iij ꝑte. q. xxviij. ꝙ cum ꝑfectionis oꝑa magꝭ ſint laudabilia ſi ex voto fiant qͣꝫ ſine voto. virgini. tas aūt in matre dei p̄cipue debet pollere. ideo conueniens fuit vt ꝟginitas eius eſſet ex voto deo conſecrata. Verūtamen qꝛ tꝑe legis opor tebat generationi inſiſtere tam mulieres qͣꝫ vi ros. qꝛ ẜm carnis originem cultus dei augeba tur anteqͣꝫ ex illo populo xp̄s naſceret̉. Mater dei non credit̉ anteqͣꝫ deſponſaret̉ Ioſeph ab ſolute virginitatem vouiſſe. licet eam in deſide rio habuiſſet. Suꝑ hoc tamen voluntatem ſuā diuino cōmiſit arbitrio. Poſtmoduꝫ ꝟo acce pto ſpōſo ẜm ꝙ mores illius temꝑis exigebāt ſimul cū eo votum v̓ginitatis emiſit. voluit ꝟo deſponſari ex familiari inſtinctu ſpūſſancti: con fidens de diuino auxilio ꝙ nūqͣꝫ ad copulā car nalem ꝑueniſſent. Confirmant̉ iſta ꝑ magiſtrū ſententiaꝝ in. iiij. di. xxx. ⁊ etiam ꝑ illud quod ſcribit̉.xxvij. q. ij. c. ſufficiat Beata Maria Landulfus tamen dicit in ſuo. iiij. ꝙ poſſibile fuit ꝟginem expreſſe vouiſſe anteqͣꝫ deſponſare tur. ⁊ nihilominus cum vero voto virginitatꝭ potuit contrahere. Nam matrimoniū eſt ꝯſen ſus in carnalem copulam alterū coniugum pe tente. Si ergo cōſtaret ꝑ reuelationem ip̄i femi ne ꝙ nunqͣꝫ vir debitum ab ea peteret cuꝫ vero voto ꝟginitatis: poſſet ſtare verū matrimoniū qꝛ nunqͣꝫ carnalis copula ſequeret̉. Et ita fuit ī p̄poſito. qꝛ virgini glorioſe fuit reuelatū ꝙ nū qꝫ Ioſeph peteret ab ea debitum. ⁊ forte etiam ip̄i Ioſeph cum dicat̉ a multis ꝙ ip̄e inſuꝑ ex ī ſtinctu ſpūſſancti virginitatem vouerat. Non obſtante aūt tali voto inter Mariā ⁊ Ioſeph verū fuit matrimoniū. vt refert magiſter ſnīaꝝ Et xxvij. q. ij. c. inſtitutum. Nam vt inqͥt Ric cardus etiam ſanctus Tho. duplex eſt ꝑfectio rei pͥma.ſ. ⁊ ſecūda. Prima in ip̄a rei forma con ſiſtit ex qua ſpeciem ſortit̉. Secūda ꝯſiſtit ī ope ratione rei ꝑ qnam res aliqualit̉ ſuum fineꝫ at tingit. Forma autē matrimonij cōſiſtit in qua dam indiuiſibili coniunctiōe animorū ꝑ quam vnus coniugū indiuiſibiliter alteri fidem ſerua re tenetur. Finis autē matrimonij eſt ꝓles ge neranda ⁊ educanda. Ad quorū pͥmum perue nitur ꝑ concubitum coniugalem. Ad ſecundū ꝑ alia opera viri ⁊ vxoris qui ſibijnuicem obſe quunt̉ ad prolem nutriendam. Sic ergo qͣꝫtum

ad pͥmam ꝑfectionem omnino verū fuit matri monium ꝟginis matris dei ⁊ ioſeph: qꝛ vterqꝫ ꝯſenſit in copulam coniugalē: nō aūt exp̄ſſe in copulam carnalem: niſi ſub conditōe ſi deo pla ceret. vnde ⁊ angelus vocat mariā cōiugem di cens. Noli timere accipere Mariā coniugem tuam. Quod exponēs Augꝰ. in lib̓. de nuptijs ⁊ concupiſcentia dicit. Coniunx vocat̉ ex pͥma deſponſatiōis fide quam cōcubitu nec cognoue rat nec fuerat cogniturus. Quantū ꝟo ad ſecū dam ꝑfectionem que eſt ꝑ actum mr̄imonij ſi hͦ referat̉ ad carnalem concubitū ꝑ quem ꝓles ge neratur non fuit iſtud matrimoniū cōſummatū Habuit tamen illud matrimoniū etiaꝫ ſecūdaꝫ ꝑfectionem qͣꝫtum ad ꝓlis educationeꝫ. Vnde Augꝰ. dicit in lib̓. de nuptijs ⁊ concupiſcēntia. Omne nuptiarū bonum impletum eſt in ill̓ pa rentibus xp̄i: ꝓles. fides. ſacramentū. prolē co gnoſcimus ip̄m dn̄m Ieſum. Fidem qꝛ nulluꝫ adulterium. Sacramentū qꝛ nullū diuortium. ſolus ibi nuptialis cōcubitus nō fuit. Et ſi qͥs obijceret contra iſta. qꝛ Hierony. contra Helui dium ait. Ioſeph marie cuſtos fuit potiꝰ qͣꝫ ma ritus. Dicendū ꝙ Hieronymus accipit maritū ab actu matrimonij cōſummati. Sil̓r intelligen da ſunt verba Hietonymi in Mattheū vbi ait Cum virū audieris ſuſpitio tibi non ſubeat nu vtiarū. ſed recordare conſuetudinis ſcripturaꝝ qua ſponſi viri ⁊ ſponſe vocant̉ vxores. quod Hieronymus vocat nuptias nuptialem concu bitum. Omīa p̄dicta facile teneri poſſunt: ⁊ ꝙͥ virgo vel anteqͣꝫ cū Ioſeph cōtraheret: vl̓ poſt qͣꝫ contraxit ex dei reuelatione ꝟginitatem vo uiſſet. Et ꝙ Ioſeph illuminatus a deo qui ele git eū tāte virginis ſponſum ⁊ ſui filij alumnuꝫ ꝟginitatem voto fuerit complexus cum ꝑpen dimus ip̄ius virginis benedicte mores ⁊ actus diuinitus regulatos. In qͣdam tamen hiſtoria ſic habet̉ ꝙ beata virgo completo ablactatōis triennio ad templum domini a parentibus fuit ꝑducta vbi remanſit cum alijs ꝟginibus ⁊ pu ellis in omni ſanctitate ẜuiens altiſſimo deo. vt ſitabaturqꝫ ab angelis frequentius: ⁊ ſpūalib conſolationibꝰ replebat̉. Quartodecimo vero etatis ſue anno pontifex publice denūciauit vt virgines que erant in templo ⁊ etatis tempꝰ im pleſſent domū reuerterent̉ vt matrimonia con traherent: cuius mādato cum cetere paruiſſent ſola virgo Maria hoc ſe facere nō poſſe reſpō dit: tum qꝛ parentes ſui eam domini ẜuitio mā cipaſſent: tum qꝛ ꝟ̓ginitatem ſuam domīo ipſa vouiſſet. Tunc anxiatus pontifex ꝓ nouitate rei imminente feſtiuitate iudeorū ſenioribꝰ con uocatis: omniū vna hec fuit ſententia vt domī conſiliū quereret̉. Cum aūt oratiōi inſiſterent: ⁊ pontifex ad conſulendū dn̄m acceſſiſſet: mox de loco oratorij cunctis audientibus vox inſo nuit: vt qͥcūqꝫ de domo Dauid nuptijs abiles coniugati nō eſſent: ſinguli virgas ad altare de ferrent: ⁊ cuiuſcūqꝫ virgula germinaret ⁊ ī cacu mine eius ſpūſſanctus in columbe ſpecie conſe deret: ip̄e ꝑculdubio eſſet cui virgo deſponſari deberet. Erat int̓ ceteros Ioſeph de domo da uid cui cum incongruū videret̉ ſi vir iam ꝓue cte etatis tam teneram ꝟginem duceret in vxo rem: ceteris virgas ſuas afferentibus: ſolus ip ſe ꝟgam non attulit. vnde cū nihil diuine voci ꝯſonum appareret pontifex iterato dn̄m ꝯſulen dum putauit: qͥ reſpondit ꝙ ſolus ille virgā ſua non attulit cui virgo deſpōſari debebat. Indu ctus itaqꝫ Ioſeph vt virgam ſuā ferret: cum hͦ feciſſet ilico germinauit ⁊ in eius cacumīe colu ba cōſedit: quare ſibi deſponſata fuit ꝟgo: qui in ſuam ciuitatem bethleem ꝓfectus neceſſaria nuptijs ꝓuidebat. virgo aūt Maria ad domū parentū in naͣzarēth reuerſa ē. Ubi in diebꝰ ill̓ angelus Gabriel ei oranti apparuit: ⁊ de ea na ſciturū dei filium nūciauit. Hec in legēda nati uitatis ꝟginis. ¶ Tertiū dubiū fuit vtrū vir ginitas Marie fuit ſemꝑ obẜuata? Ad quod nequā Heluidius hereticus ore ſacrilego ⁊ bla ſphemo auſus eſt dicere: ꝙ poſt partū nō man ſit virgo: licet fuerit virgo ante partum ⁊ ī par tu. Sumpſit aūt occaſionē erroris qꝛ male ītel lexit ſcripturas. Nam in. j. c. Mattheiſcribit̉ de Ioſeph. Nō cognoſcebat eā donec peperit filiū ſuum pͥmogenitū. Arguit Heluidiꝰ ⁊ dicit hoc aduerbiū donec cōſueuit determinatū tꝑs ſignificare quo completo fiat id qd̓ vſqꝫ ad illd̓ tꝑus non fiebat: vbū aūt cognoſcēdi ibi ad coi tum refert̉. ſicut ⁊ Gen̄. iiij. c. dicit̉ ꝙ Adaꝫ co gnouit vxorem ſuā: ergo poſt partuꝫ beata vir go fuit a Ioſeph cognita. Inſuꝑ ⁊ Ieſus noīa tur pͥmogenitus: ergo habuit fratres ſb̓ſequen tes. Et hoc confirmat̉: qꝛ Iohānis. ij. c. dicit̉. Deſcendit in capharnaū ip̄e.ſ. xp̄s ⁊ mrͣ ⁊ fra ires eius. Pro cōfuſione Heluidij ⁊ veritatꝭ de fenſione notandū ꝓ illo ꝟbo cognoſcebat: ꝙ qͥ dam dixerūt hoc nō eſſe intelligendū de cogni tione carnis: ſed de cognitiōe noticie. Dic̄ eniꝫ Chryẜ. ꝙ non cognouit eaꝫ Ioſeph anteqͣꝫ pa reret cuius fuerit dignitatis: ſed poſtqͣꝫ peꝑit tunc cognouit eam. qꝛ ꝑ ip̄ius prolem ſpeciali or ⁊ dignior facta fuerit qͣꝫ totus mūdus. quia quem totus mūdus caperę nō poterat in angu ſto vtero ſuo ſola ſuſcepit. Quidam aūt hanc co gnitionē referunt ad noticiā viſus. Sicut enim Moyſi cum domīo colloquētis glorificata eſt

facies vt non poſſent in eum intendere filij iſra el. Sic Maria claritate vtutis altiſſimi obum brata cognoſci nō poterat a Ioſeph donec pa reret. Poſt partum ꝟo a Ioſeph agnita īueni tur ſpecie faciei non libidinis tactu. Hiero. aūt concedit hoc eſſe intelligendū de cognitiōe cōi tus: ſꝫ dicit ꝙ vſqꝫ vel donec in ſcripturis qn̄qꝫ ſignificat certum tꝑus. ẜm illud ad Gal̓. iij. ca. Propter tranſgreſſores lex poſita eſt donec ve nit ſanctum cui ꝓmiſerat. Qn̄qꝫ ꝟo ſignificat ī finitum tempꝰ. ẜm illud. Donec ponam inimi cos tuos. ponit̉ ibi donec ꝓſꝑ. Et ẜm hūc mo dum loquēdi euangeliſta oſtendit ꝙ Ioſeph n̄ cognouit eam donec peꝑit.i. vſqꝫ ad partum ⁊ neqꝫ etiam poſt partū. De eo etiam ꝙ xp̄s dici tur pͥmogenitus vt ait Hiero. ⁊ ponit̉ de ꝟbo. ſigni. in. c. Ioſeph. Non poſt quē alius ſꝫ ante queꝫ nullus. Et de eo qd̓ Heluidius referebat xp̄m vicꝫ habuiſſe fratres Hiero. ait. ꝙ quatu or modis in ſcriptura fratres dicunt̉.ſ. natura gente. cognatione ⁊ affectu. vnde fratres domi dicti ſunt non ẜm naturā qͣſi ab eadem mr̄e na ti: ſꝫ ẜm cognationem quaſi conſanguinei eius exiſtentes. Deteſtandus itaqꝫ eſt error ꝑnicio ſiſſimus heluidij. vt inqͥt Tho. iij. ꝑte. q. xxviij Primo ſicut qꝛ derogat xp̄i ꝑfectioni. qͥ.ſ. ẜm diuinam naturam vnigenitus eſt pr̄is tanqͣꝫ ꝑ fectus ꝑ omnia filius eius. ita etiā decuit vt eēt vnigenitus matris tanqͣꝫ ꝑfectiſſimum germen eius. Scd̓o hic error iniuriā facit ſpirituiſācto cuius ſacrarium fuit vterus virginalis in quo carnem xp̄i formauit. Vnde nō decebat vt d̓ ce tero violaret̉ ꝑ commixtionē virilē. Tertio de rogat dignitati ⁊ ſanctitati mr̄is dei q̄ ingratiſ ſima videret̉ ſi tanto filio ꝯtenta nō eſſet: ⁊ ſi ꝟ ginitatem que in ea miraculoſe ꝯẜuata fuerat ſponte ꝑdere vellet ꝑ carnis concubitū. Quar to inſuꝑ ip̄i Ioſeph eſſet ad maxima p̄ſumptio nem imputandū: ſi eam quā reuelante angelo d̓ ſpūſancto deum ꝯcepiſſe cognouerat: polluere temptaret. Quare ꝟginem an̄ ꝑtum: ꝟgineꝫ in partu. ꝟginem ⁊ poſt partum genitricē dei ve riſſime p̄dicamus. Si ꝟo vlterius aliqͥs quere ret: cur voluit xp̄s de virgine naſci? Reſponde re poſſumus ex dictis p̄fati doctoris ſctī Tho. vbi sͣ. Ꝙ hoc factum eſt triplici de cauſa. ¶ Primo ꝓpter dignitatem pr̄is. ¶ Scd̓o ꝓpter puritatem filij. ¶ Tertio ꝓpter incarnatiōis finem. ¶ Primo ꝓpter pr̄is dignitatē conẜuandam. Cum em̄ xp̄s ſit verus ⁊ natural̓ dei filiꝰ: nō fu it conueniēs vt alium pr̄em haberet qͣꝫ deuꝫ ne dignitas tranſferret̉ in aliū. Scd̓o hͦ fuit conue niens ꝓpter puritatem filij. Ip̄e nāqꝫ eſt ꝟbuꝫ dei: ꝟbum ꝟo abſqꝫ omni corruptōe cordis cō cipit̉ ⁊ ex corde abſqꝫ corruptiōe ꝓcedit. Vnd̓ vt oſtenderet̉ ꝙ illud corpus eſſet ip̄iꝰ ꝟbi dei: ꝯueniēs fuit vt de incorrupto virgīs vtero na ſceret̉. Tertio fuit ꝯueniens ꝓpter incarnatio nis finem. Ad hoc em̄ venit xp̄s vt hoīes rena ſcerent̉ in filios dei nō ex voluntate carnis neqꝫ ex voluntate viri. id eſt non ex conſenſu mulie ris et viri. ſed ex deo. id eſt ex dei virtute nati ſunt. Vnde Augꝰ. in li. de ſancta ꝟginitate ait. Oportebat caput nr̄m inſigni miracl̓o ẜm cor pus naſci de virgīe vt ſignificaret ſua membra de virgine eccleſia ẜm ſpūm naſcitura. ¶ De tribus legis cerimonijs quas beata virgo ſeruauit ex humilitate. ¶ CCapl̓m. II. Ecunda virtus p̄ſtantiſſima quam in ꝟgine benedi cta ꝯtemplari debemꝰ dicit̉ hūilita tis. Ob illam nāqꝫ ſb̓iecit ſe hodierna die tripli ci cerimonie legis. ¶ Prima cerimonia fuit purgatiōis ¶ Secunda p̄ſentatiōis. ¶ Tertia oblationis. ¶ Prima cerimonia d̓r purgatiōis. Quadra geſimo nanqꝫ die a natiuitate dn̄i venit ad tem plum vt ẜm ꝯſuetudinem legis mundaret̉: cuꝫ tn̄ ſb̓ illa lege nō teneret̉. Ad qd̓ plene ītelligen dum ponderanda ſunt ea que ſcribunt̉ Leuiti. xij. ca. vbi ſic hr̄ in ſententia: ꝙ ml̓er ſi ſuſcepto ſemine peperiſſet maſculum immūda eſſet ſeptē diebus. immūda.ſ. a conſortio hoīm ⁊ ab īgreſ ſu templi. Sed completis ſeptem diebus mun da qͥdem efficiebat̉ quo ad conſortiū hominū. Sed adhuc vſqꝫ ad trigeſimū tertium diē quo ad ingreſſum templi immūda erat. tandeꝫ com pletis quadraginta diebus: quadrageſima die templum intrabat ⁊ puerum cum muneribꝰ of ferebat. Si ꝟo feminam peꝑiſſet duplicabātur dies ⁊ quo ad cōſortiū hominū. ⁊ quo ad ingreſ ſum templi. Beatiſſima v̓o virgo nullā habuit immundiciā a qua purgaret̉. neqꝫ filium conce pit virili ſemine: quare nec legi purificatōis ob ligabat̉. voluit tamen p̄dictam legem humilit̓ adimplere. Naꝫ vt inqͥt Tho. iij. ꝑte. q. xxxvij Sicut plenitudo gratie a xp̄o deriuat̉ in mr̄eꝫ ita decuit vt mater humilitati filij conformarct Et ideo ſicut xp̄s licet legi non eſſet obnoxius: voluit nihilominus circūciſioneꝫ aliaqꝫ onera legis ſb̓ire. ad demōſtrandū humilitatis ⁊ obe dientie exemplum: ⁊ vt approbaret legem: ⁊ vt occaſionem ſcandali a iudeis tolleret: propter

eaſdem rationes voluit ⁊ matrem ſuam implere legis obẜuantias quibus tamen nō erat obno ria. Ideo Bernardus ad ꝟginem ſic deuote lo quitur. Uere beata virgo non habes cauſam: nec tibi opus eſt purificatione: ſed nunqͥd filio tuo opus erat circūciſione Eſto inter mulieres tanqͣꝫ vna illarū: nam ⁊ filius tuus ſic eſt in me dio puerorū. Hec Bernardus. ¶ Secunda ce rimonia legis cui ſe virgo ſancta ſb̓iecit dicit̉ p̄ ſentationis. vt enim ſcribit̉ Exodi. xiij. ca. Lo cutus eſt dn̄s ad Moyſen dicens. Sanctifica mihi omne pͥmogenitum quod aperit vuluaꝫ ī filijs iſrael. Ubi ſciēdū ꝙ de prole nata duplex preceptum tradebatur in lege. Unum quidem generale qͣꝫtum ad omnes. vt.ſ. completis die bus purificationis matris offeret̉ ſacrificiuꝫ ꝓ filio ſiue ꝓfilia. vt habet̉ Leuitici. xij. ca. Et hͦ Illib quidem ſacrificium erat ad expiationem pecc ti in quo proles erat concepta ⁊ nata: ⁊ etiaꝫ ad conſecrationē quandam ip̄ius: quia tunc prīo p̄ſentabatur in templo. Et ideo aliquid offere batur in olocauſtum. aliqͥd pro peccato. Aliud erat p̄ceptum ſpeciale de p̄mogenitis tam in ho minibus qͣꝫ in iumentis. Sibi enim dominꝰ de putauerat omne pͥmogenitum in iſrael: ꝓ eo ꝙ ad liberationem populi iſrael ꝑcuſſerat primo genita egypti ab homine vſqꝫ ad pecus: primo genitis filiorū iſrael reẜuatis. Et quia chriſtu fuit pͥmogenitus Marie ꝟginis matris: vtrū qꝫ fuit factum circa eum. Primo qͣꝫtū id quod erat ſpeciale: ⁊ ꝑtinet ad pͥmogenitos. Ob qd̓ dicit Lucas. Tulere illū in hieruſalē vt ſiſterēt eum. id eſt offerrent dn̄o: qꝛ omne maſculinum adaperiēs vuluam.i. pͥmo naſcens ẜm Nico laum de lira. Cuiuſmodi erāt pͥmogeniti: ſāctuꝫ domino vocabit̉. Secūdo factum fuit circa cri ſtum id quod cōmuniter ꝑtinet ad omnes. Et hoc notat̉ cum dicit̉. Et vt darent hoſtiaꝫ ẜm ꝙ dictum erat in lege domini par turturuꝫ aut duos pullos columbarū. Quia ꝟo dicit̉. Om ne maſculinū adaperiens vuluam. ptꝫ ꝙ loqui tur de maſculo concepto ⁊ nato ꝑ aperitionem clauſtri ꝟginalis: quod non habuit locū in bea ta virgine: que virgo ꝑmanſit in ꝯceptu ⁊ pa iu: tamen hanc legem ex humilitate voluit ob ſeruare. ¶ Tertia cerimonia cui ſe virgo ſubie cit dicitur oblationis. Nam obtulere ip̄a ⁊ Io ſeph̓ ꝓ domino par turturum aūt duos pullos columbarū. Hec erat oblatio pauperū: ſꝫ agn oblatio diuitum. Verūtamen tres difficultateſ hic oriunt̉. Prima an cōueniens fuit aliqͥd of ferre deo. Secūda quare oblatio fiebat de aliqͥ bus determinate non de omībus. Tertia qua re animalia offerebantur occiſa. Pro pͥma diffi cultate poſiet quis arguere iſto modo. Nihil ē offerendū alicui quod ſuum eſt ⁊ ip̄e non indi get. Sed dei erant omnia que in ſacrificijs offe rebantur ⁊ illis non indigebat: qꝛ ad vſum ho minis illa deputauerat: ergo nō erant deo offe renda. Confirmant̉ iſta. quia dauid in pſalmo. Domini eſt terra ⁊ plenitudo eius orbis terra rum ⁊ vniuerſi qui habitant in ea. Et iteꝝ. Sa crificiū ⁊ oblationem noluiſti. Et in alio Pſal̓. Inducit loquentem deū. Nunqͥd manducabo carnes taurorū aūt ſanguinem hircorū potabo In cōtrarium aūt eſt illud quod ponit̉ Leuiti. pͥmo. c. Ubi deus dixit oblata omnia adolebit ſacerdos ſuꝑ altare in olocauſtū ⁊ odorem ſua uiſſimum domīo. Et ꝓpterea ſanctus Tho. j. ẜe. q. cij. dicit ꝙ deus voluit ſibi offerre ſacrifi cia triplici ratiōe. ¶ Primo ꝓpter mentis ordinationem. ¶ Scd̓o ꝓpter idolatrie excuſationem. ¶ Tertio ꝓpter figurationem. ¶ Primo voluit deus offerri ſibi ſacrificia pro pter mētis ordinationē. Ad hanc ꝑtinet vt om nia que quis habet recognoſcat a deo. vt dici tur. xvj. q. j. in. c. reuertimini. ⁊ ordinet in deuꝫ tanqͣꝫ in vltimum finem. Et hoc rep̄ſentabat in oblationibus ⁊ ſacrificijs. Hinc ē ꝙ Dauid vt ſcribit̉.j. Paralipo. c. xxix. dicebat. Tua ſunt omnia ⁊ que de manu tua accepimus dedimus tibi. Secūdo voluit deus offerri ſibi ſacrificia ꝓpter idolorū excuſationem vt ꝑ honoreꝫ qui reddebat̉ deo retraheret̉ populus a cultū ido loꝝ. Nam p̄cepta de ſacrificijs nō fuerūt data populo iudeorū niſi poſtqͣꝫ declinauit ad idola triam adorando vitulum cōflatilem. Tertia ra tio fuit ꝓpter figurationem. Futurꝰ nanqꝫ erat xp̄us qui ſe offerre ꝓ hominum ſalute debebat Ideo oblatiōes veteris legis xp̄m figurabant: de quo ſic inquit apoſtolus ad Epheſios. v. c. Tradidit ſemetip̄m pro nobis oblatiōem ⁊ ho ſtiam deo in odorem ſuauitatis. Et ad Heb̓. x. ca. Xp̄s vnam ſemel ꝓ peccatis hoſtiam obtu lit in ſempiternuꝫ. Cōcludimus ergo ꝙ licꝫ dei ſint omnia qͥbus nec indiget oblatiōes tamen ſi bi fieri voluit ꝓpter hominū vtilitatem rationi bus p̄dictis. ¶ Secūda difficultas erat quare oblatio fiebat deo de aliqͥbus determīate: ⁊ nō de omībus. Nam de generibus animaliū qua drupedum offerebant̉ boues: oues: capre. Et de auibꝰ turtur ⁊ colūba: ⁊ in mūdatiōe lepro ſi de paſſeribus. Quare non offerebant̉ piſces aquile: leones ⁊ ſimilia? Et rn̄det Tho. vbi. sͣ. ꝙ hoc fiebat ꝓpter tria. ¶ Propter cōmunem abilitatem. ¶ Propter mundiciā ⁊ puritatem. n 2

¶ Propter oblationis ſingularitatem. ¶ Primo hoc fiebat ꝓpter cōmunem abilitatē quia illa que offerebantur facile haberi poterāt a cōmunitate hominū: nō ſic leones aquile vel piſces. Secundo hoc fiebat ꝓpter mūdiciam ⁊ puritatem. quia illa animalia mundum habent nutrimētū. ſicut dicit Rabi moyſes. nō ſic gal lina ⁊ porcus. Tertia ratio erat ꝓpter oblatio nis ſingularitatem vt eſſet ſingularis oblatio q̄ fiebat deo: differens ab oblatiōe que fiebat ido lis. Et qꝛ egypti colebant oues ⁊ venerabātur hircos eo ꝙ demones ī illa forma eis apparebāt Boues ꝟo habebant inter res ſacras ob reue rentiam Yſis quā deā habebāt. Hec fuit ſoro foronei que nauigās in egyptum multa egypt os de agricultura docuit. Idcirco offerebātu deo oues. hirci. capre ⁊ boues. Inſuꝑ vt ait ra bi moyſes in colūbis meliores ſunt pulli: in tui turibꝰ meliores maiores. ¶ Tertia difficultas erat quare animalia offerebātur occiſa? Ad qd̓ dicit ſanctus Thomas ꝙ hoc fiebat triplici ra tione. Primo ꝓpter conformatiōem: qꝛ ſic ve niūt in vſum hominū. Secundo ꝓpter ſignifi cationem. qꝛ ſignificabant occiſioneꝫ quaꝫ pec cator meret̉ ⁊ deus miſericors ꝓpter humilita tem ⁊ reuerentiam ſibi factam tollerat illuꝫ ⁊ ꝓ pter penitētiam indulget ſibi. Tertio ſic fieba ꝓpter figurationem xp̄i: qui occiſus debebat immolari. His ergo dimiſſis redeamus ad ob lationem factam pro chriſto. Nam licet ex pau pertatis amore pauperuꝫ oblationem elegerit tamen(vt inquit Tho. iij. parte. q. xxxvij.) tu tures ⁊ columbi figure congruūt. Nam turtur quia eſt auis loquax p̄dicationem ⁊ cōfeſſionē fidei ſignificat: quia ꝟo eſt animal caſtum ſigni ficat caſtitatem: quia ꝟo eſt animal ſolitarium ſignificat contemplationem. Columba ꝟo eſt animal māſuetum ⁊ ſimplex ideo māſuetudinē ⁊ ſimplicitatem ſignificat. ¶ De liberalitate virginis que mani feſtatur in diſpenſatione munerum et conceſſione filij atqꝫ in omnes eaꝫ in uocantes beniuola condeſcenſionē. ¶ Capitulū. III. Ertia virtꝰ prin cipalis quam in virgine beatiſſima contemplari debemus dicit̉ liberali tatis: quam dep̄hendere poſſimus maxīe pro pter tria. ¶ Primo ꝓpter munerū diſpenſationem. ¶ Secūdo ꝓpter filij conceſſionem. ¶ Tertio ꝓpter beniuolam condeſcenſionem. ¶ Primo poſſumus dep̄hendere liberalitateꝫ ꝟginis benedicte ꝓpter munerū diſpenſatōeꝫ. Nam vt ſcribit Mattheus. c. ij. Magi obtu lerunt chriſto munera p̄cioſa: aurū: thus ⁊ mir rham. verūtamen vt pie creditur omīa paupe ribus diſpenſauit. Neqꝫ putandū eſt ꝙ tres re ges vilia dona regi regum porrexiſſent. licꝫ ali qui hoc velint aſſerere qͥ dicūt talia fuiſſe facta ꝓpter myſticam ſignificatōꝫ. Alij ꝟo cōſentien tes opinioni eorū qui dicunt magna auri pon dera fuiſſe chriſto donata: fingunt v̓ginem illa reẜuaſſe ꝓ ꝑegrinatione in egypto. Sed reue ra quod prius diximus magis eſt veriſimile at qꝫ credibile virginem.ſ. illam pijſſimam cuncta pauperibus diſtribuiſſe. ¶ Secūdo poſſumus dep̄hendere virginis liberalitatem propter filij ſui gratioſam conceſſionem: quādo videlicꝫ cō ceſſit eum Simeoni ſancto: qui accepit illum in vlnas ſuas. De hoc ſic refert Lucas. Et ecce homo erat in hieruſalem cui nomen Simeon: ⁊ homo iſte iuſtus ⁊ timoratus expectās conſo lationem iſrael: ⁊ ſpūſſanctus erat in eo. ẜm Ni cholaū de lira. hoc intelligitur qͣꝫtum ad gratie plenitudinem. quia nō ſolum habuit gratiaꝫ in ſtificantem ꝓut habetur cōmuniter a iuſtis: ſed etiam qͣꝫtum ad illuminatiōes diuinas ⁊ con ſolationes ſpeciales. Ideo ſb̓ditur. Et reſpon ſum acceperat a ſpūſancto.ſ. in orationibꝰ ſuis deuotis: non viſurum ſe mortē niſi videret chri ſtum domini. Tunc enim erat opinio cōmunis apud intelligentes ꝙ imminebat aduētus chri ſti ẜm ſigna a patriarchis ⁊ ꝓphetis data. Et ideo Simeon de hoc deum feruentius orabat: ⁊ in oratione reſpōſum accepit ꝙ chriſtū natuꝫ videret anteqͣꝫ vitam p̄ſentem finiret. Et venit in ſpiritu in templum. id eſt ꝑ reuelationem ſpi rituſſancti vt videret chriſtum ſicut erat ei pro miſſum. Et cum inducerēt puerum Ieſum ad faciendū que predicta ſunt ẜm legem. Et ipſe accepit eum in vinas ſuas cum maximo cordis gaudio. ẜm ꝙ dicit̉ Prouerbioꝝ. xiij. c. Deſi derium ſi compleat̉ delectat animam. Intuea mur Simeonem a virgine filiū expoſcenteꝫ: cō ſideremuſqꝫ qͣꝫ blande qͣꝫ benigne qͣꝫue liberaliſ ſime mater illa illum ſibi conſignauit. O Sime on accepiſti illū in vlnas tuas. id eſt ī brachia Quem accepiſti: Et regem regum ⁊ dominuꝫ dominantiū. Quem ad tuum pectus dulciter deduxiſti? Filium dei ⁊ virginis illibate. Quē aſpexiſti? Deum ⁊ hominem chriſtuꝫ humani generis redemptorem. O felicia brachia. O beati oculi tui: quoniā meruiſti tanto pͥuilegio dotari. Super hoc Auguſtinus in ẜmone pre ſentis ſolennitatis ait. Hec ſunt teſtimonia tua

domīe Ieſu: anteqͣꝫ ſibi ſternerent̉ fluctus ma ris: campi cederent imperanti. anteqͣꝫ ventus te iubente ſiluiſſent: mortui te vocante reſurrex iſſent: ſol te moriente palluiſſet: terra te reſurgē te tremuiſſet: celum te aſcendente patuiſſet. Ad huc manibus matris portabaris: ⁊ iam domīꝰ orbis agnoſcebaris. Et ꝓpterea Simeon bene dixit deum gratias agendo pro tanto beneficio ⁊ dixit. Nunc dimittis domīe ſeruū tuum ẜm verbuꝫ tuū in pace. id eſt de cetero dimittes me de hac vita tranſire in cordis quiete. Quia vi derunt oculi mei ſalutare tuum. Letanter eniꝫ deſcendere volebat ad limbum patrum. exquo videbat ſaluatorem natum. Quod paraſti ante faciem omniū populoꝝ. id eſt coram omnibus populis qͥbus myſteriū incarnationis ⁊ redē ptionis p̄dicatum eſt ꝑ apoſtolos. Lumen ac reuelationem gentium: quia prius errorum te nebras inuoluebantur. Et gloriaꝫ plebis tue i rael. Magna eſt enim gloria iudeis ad chriſt fidem conuerſis ꝙ chriſtus ẜm carnem natꝰ eſt de ip̄is. Et pater eiꝰ.ſ. Ioſeph: qui meruit vo cari pater chriſti eo ꝙ nutricius eiꝰ fuit. ⁊ ma ter.ſ. Maria que fuit mater eius vera erāt mi rantes ſuꝑ his que dicebantur de illo: tūc a Sꝫ meone: ⁊ prius a magis ⁊ a paſtoribus ⁊ a Za charia ⁊ Eliſabeth. Et reſtituto puero virgini benedixit illis Simeon.ſ. virgini et Ioſeph. Quāuis enim Maria ⁊ Ioſeph eſſent maio res Simeone in ſanctitate: ille tamen erat mai orqͣꝫtum ad ſacerdotis officium: ad quem ſpe ctat benedicere populū. Et non ſolum benedi xit: ſed etiam futura predixit. Ecce inquit poſi tus eſt hic in ruinam ⁊ in reſurrectionem ml̓to rum in iſrael. quia.ſ. in paſſione chriſti que futu ra erant ml̓ti iudei fuerūt excecati a veritate ca dentes. Et multi fuerunt illuminati: qui prius erant ſimplices ⁊ ignorantes. vt patet de apo ſtolis quibus poſt paſſionem chriſti data eſt in telligentia ſcripturarū. ẜm ꝙ dicitur Luce vlti mo. cap̄. Tunc aperuit illis ſenſum vt intellige rent ſcripturas. Subſecutus eſt Simeon: ⁊ in ſignum.ſ. federis inter homines ⁊ deum cui cō tradicetur aſcribis ⁊ phariſeis ⁊ alijs. Et tuam ip̄ius animam ꝑtranſibit gladius. id eſt dolor paſſionis eius ꝑtranſibit animam tuam ꝑ com paſſionem: vt reuelētur ex multis cordibus co gitationes quia licet virgo tempore paſſionis in fide perſeuerauit: alij tamen diſcipuli diuer las fluctuationes cogitationū habuerunt quo uſqꝫ viderūt ip̄m a mortuis reſurrexiſſe. ¶ Ter tio poſſumus dep̄hendere virginis liberalitati propter benignam condeſcenſionem. Cōdeſcē dit quippe omnibus eius p̄ſidium imploranti bus. Ip̄a eſt dulcedo ⁊ ſpes noſtra: vt cantat eccleſia. Ip̄a eſt ſtella maris: q̄ naufragātes in mare huius mundi ad portum ſalutis dirigit. Ip̄a propinqua eſt valde peccatoribꝰ ſicut lu na inter planetas ꝓpinquior eſt terre. Vt acce damus ad eam confidēt̓ inducit nos deuotus Bernardus his verbis. Secuꝝ inquit habes o homo acceſſum apud deum. vbi habes filiuꝫ ante patrem: ⁊ matrem ante filium. Filiꝰ oſten dit patri cicatrices ⁊ vulnera: mater oſtendit fi lio pectus ⁊ vbera. Nec vlla poteſt eſſe repulſa vbi tot occurrunt charitatis inſignia. Et iteruꝫ Bernardus. Quando miſereri non poterit ma ter omnipotētie: Quādo miſereri nollet mater miſericordie? Et idem. Reuolue totam ſeriem euangelij ⁊ ſi quid aſperū: ſi quid durum inue neris in Maria deinceps eaꝫ ſuſpectā habeas ⁊ ad eam accedere verearis. Igitur ſub alis eiꝰ confugiamus vt ſic tuti eſſe poſſimus. ⁊ in hoc ſeculo filij ſui gratiam mereamur acciꝑe ⁊ tan dem gloriam ſempiternam. ¶ Sermo vigeſimuſnonus de aſſum ptione et exaltatione virginis ſacra tiſſime in qua maxima relucet diuina potentia. Ecit mihi mag na qui potens eſt. Glorioſe virgi nis Marie verba ſunt iſta origi naliter Luce. j. c. Et ſi omnia que in virgine benedicta diuīa largitas dignata fu it operari magna ſint ⁊ ſtupenda: verūtamē ex altatio illius ſuꝑ omnem celeſtem militiam cun ctos in ſtuporem ⁊ admiratiōem cōmouere de bet. Quid enim excogitari mirabilius poteſt qͣꝫ Y vna mulier tranſcenderit beatitudinem quo rūcūqꝫ citra filium hominū ⁊ angeloruꝫ eumqꝫ locum in empyreo celo conſcendit: ad queꝫ nul la alia pura creatura vllo vnqͣꝫ temꝑe propera re valebit. Hec omnia tamen cum ingēti leticia deuotioneqꝫ ardentiſſima a nobis commemora ri debent. Hinc Hyeronymus in ẜmōe ad pau lam ⁊ euſtochiū inquit. Hodie glorioſa ſemper virgo Maria celos aſcendit: rogo gaudete: qꝛ vita fatear ineffabiliter ſublimata cum chriſto regnat in eternum. Regina mundi hodie de ter ris ⁊ de preſenti ſeculo neqͣꝫ eripitur. Iteruꝫ di co gaudete: qꝛ ſecura de ſua immarceſſibili glo ria ad celi iam ꝑuenit palatiuꝫ. Exultate inquā ac gaudete: et letetur omnis orbis: quia hodie nobis omnibus eius interuenientibus meritis n 3

ſalus aucta eſt. Uobis quoqꝫ diligentibꝰ eam honor ⁊ virtus vna cum reliquis virginibꝰ ſa cris amplior preſtat̉ ⁊ gratia. Idcirco dilectiſ ſimi letamini ⁊ laudate: quia ſi deum ore ꝓphe tico in ſanctis ſuis laudare iubemur: multoma gis eum in hac celebritate beate virginis mr̄is eius oportet cum hymnis ⁊ canticis diligentiꝰ extollere ⁊ dignis deo iubilare preconijs ac my ſticis honorare muneribus. Hec Hieronymꝰ. Ut autem mens noſtra virginis in celuꝫ aduo lantis myſteria ꝑſcrutari poſſit: de ip̄a in p̄ſen ti ẜmone dicemus. In qua tria magna notabi mus que fecit deus. ¶ Primū dicit̉ ꝯſummatiōis. ¶ Secundū glorificatiōis. ¶ Tertiū aſſumptionis. ¶ De felici tranſitu virginis et de hiſ que occurrerunt in illo. ¶ Capl̓m.I. Rimum quod fecit deus magnum in ꝟgine ma tre dicit̉ conſummatiōis. Naꝫ p̄ ſentem vitam feliciter conſumma uit eiuſqꝫ tranſitus decoratus extitit multꝭ pri uilegijs ⁊ prerogatiuis. Ad quod pleniꝰ intelli gendum. Primo querimus quot annis poſtqͣꝫ chriſtus aſcēdit ad celos illa mater ſanctiſſima ſuꝑuixit. Et ad hoc quidam Epiphaniꝰ dicit: ꝙ beata virgo quādo cōcepit chriſtum erat an norum quatuordecim ⁊ in quindecimo ip̄m pe perit ⁊ manſit cum eo annis trigintatribus: et poſt mortem ſuꝑuixit annis vigintiquattuor. Et ẜm hoc quando obijt erat annorum ſeptua gintaduorum. Aliquibus tamen ꝓbabilius vi detur ꝙ duodecim annis vixerit poſt paſſionē ſui filij: ⁊ ſic ſexagenaria ſit aſſumpta: cum apo ſtoli totidem annis p̄dicauerint in iudea et cir ca partes illas: ſicut eccleſiaſtica tradit hiſto ria. Secundo videndū eſt quid virgo fecerit il lo tempore vſqꝫ ad ſuam depoſitionem: Et ad hoc dicunt quidam ꝙ remanſit in domo iuxta montem ſyon poſita: omniaqꝫ loca filij ſui. ſcili cet baptiſma. ieiunij. paſſionis. ſepulture. refur rectionis. aſcenſionis deuotione ſedula viſita bat̉. Hieronymꝰ autem ad Paulam ⁊ Euſto chium ita ſcribit. Si queritur poſt aſcenſioneꝫ quid egerit vnū ꝓ certo eſt ꝙ virgo ſancta cor pore ⁊ mente permanſit. Quia ſane angelus ga briel ac ſi celeſtis paranimphus intactam cu ſtodiuit. Et Iohannes apoſtolus atqꝫ euāge liſta cui chriſtus de cruce eam cōmiſit ꝟgo viginem ſeruauit: ſuiſqꝫ ei deſeruiuit obſequijs. Non ꝙ eximius ille ſanctorū chorus apoſtolo rum eam deſeruerit inter quos poſt reſurrectio nem intrans ⁊ exiens familiarius ꝯtulit de cri ſti incarnatione. tanto ſiquideꝫ verius quanto. ab initio plenius ꝑ ſpūmſanctum cuncta didi cerat ⁊ perſpexerit oculis vniuerſa: licet ⁊ apo ſtoli ꝑ eundem ſpūmſanctum omnia cognoue rint ⁊ in omnem edocti ꝑuenerint veritatem. hͨ Hieronymꝰ. Tertio inueſtigādum eſt an ſit in conueniēs de tranſitu ꝟ̓ginis acceptare que in libro apocripho qui Iohanni euāgeliſte aſcri bitur edocent̉? Ad quod ita reſpondet Hiero nymus vbi ſupra. Si venerit in manibus vr̄is illud apocriphuꝫ de tranſitu eiuſdem virginis dubia ꝓ certis non recipiatis quod multi lati norum pietatis amore ſtudioqꝫ legendi carius amplectūtur. Quarto ꝑſcrutari debemus que ſint illa que(vt pie tenere poſſumus) occurre runt in virginis feliciſſimo obitu. Et vt colligi tur a ſanctis fuerunt p̄cipue ſex. Primum fuit virginis conſolatio. Die nanqꝫ quadam duꝫ in filij deſideriū cor eius vehementer accenderet̉ angelus cum multo lumine ei aſtitit ⁊ reuerent̉ ſalutauit. Aue inquit benedicta filius tuus ad te me miſit: qui ⁊ genitricem reuerendam expe ctat: die itaqꝫ tertia aſſumeris ad regna celeſtia Cui virgo: Cupio inquit vt filij ⁊ fratres mei apoſtoli ad me pariter congregent̉: vt eos an teqͣꝫ moriar corporalibus oculis videam: et ab eis ſepeliri valeam: ⁊ ip̄is preſentibus ſpiritum deo reddam. Iterum exopto valde vt anima mea de corpore exiens: nullū ſpiritū teterrimū videat: nullaqꝫ mihi ſathāe poteſtas occurrat Cui angelus. Ecce omnes ad te congregabun tur apoſtoli: qui nobiles tibi exhibebunt exeqͥ as funeris: ⁊ in eorū conſpectu ſpirituꝫ exhala bis. Nam qui olim ꝓphetam de iudea in Ba byloniam in crine attulit: ſb̓ito ip̄e ꝓculdubio ad te apoſtolos adducere poterit in momento. Malignos autē ſpiritus videre cur metuis cū eorum ſuꝑbiam tua humilitate contriueris: fi at tamen voluntas tua vt ip̄os nō videaſ. His dictis abſceſſit angelus. Aiūt autem nōnulli ꝙ p̄ſentauit angelus virgini palmam quam attu lit e paradiſo: que nimia claritate ſplendebat. Et erat virge viriditati conſimilis: ſed folia il lius vt ſtella matutina fulgebant quā ante phe retrum portandam angelus dixit. Secundum quod occurrit in virginis obitu fuit apoſtolo rum omniū congregatio. Refert nanqꝫ Dio nyſius in libro de diuinis nominibus. Apoſto los in dormitione virginis eueniſſe: ac vnum quēqꝫ in laudem chriſti ⁊ virginis ſermonem

feciſſe: loquens nanqꝫ ad Thimotheū ait. Noſ vt noſti ⁊ ip̄e ⁊ multi ſanctorum noſtrorum fra trum cōuenimus ad viſionem corporis vite pͥn cipis: ⁊ que deum ſuſcepit. Qualiter vero ibi apoſtoli venerūt colligitur vtputo ex illo libro apocripho. Nam p̄dicante Iohanne in ephe ſo celum repente intōnuit: ⁊ nubes candida ip ſum ſuſtulit ac raptum ante Marie ianuā col locauit: percutienſqꝫ oſtium interius introiuit ⁊ ꝟginem ſalutauit. Quem illa videns obſtu puit: ⁊ pre gaudio lachrymas continere nequi uit. Sixitqꝫ fili Iohannes memor eſto verbo rum magiſtri tui: quibus me tibi in matrem: et te mihi in filium commēdauit. Ecce a domino vocata debitum humane conditiōis exoluo: corpꝰ meum tibi ſolicita cura recommēdo. Au diui enim iudeos dicentes. Expectemus viri fratres quo aduſqꝫ illa que Ieſum portauit ſb̓ eat mortem ⁊ corpus eius continuo rapiemus ac iniectum ignibus comburemus. Tu igitur hanc palmam deferri facies ante pheretruꝫ: ci corpus meum duxeritis ad ſepulchruꝫ. Dixit qꝫ Iohannes. O vtinā hic eſſent omēs apoſto li fratres mei: vt decentes tibi parare poſſem exequias: ac exoluere laudes dignas. Hec illo dicente omnes apoſtoli de locis in quibꝰ pre dicabant a nubibus rapiuntur: ⁊ ante Mari oſtium collocant̉. Qui videntes ſe ibidem inſ mul congregatos mirabant̉ dicentes. Que nā cauſa eſt propter quam hic dominꝰ nos inſiml̓ congregauit. Iohannes ergo ad eos exiuit: et dominā de corpore receſſuram p̄dixit. Tertiuꝫ quod occurrit in ꝟginis tranſitu fuit ſine dolo re cōſummatio. Pie nanqꝫ creditur ꝙ aīma il la ſāctiſſima abſqꝫ dolore fuerit a ſuo corpore ſe parata. vt autem ſcribit̉ in libro illo apocripho Congregatis apoſtolis circa horam noctis ter tiam: affuit Ieſus cum angeloruꝫ ⁊ ſanctorum multitudīe: dixitqꝫ Ieſus ꝟgini matri ſue. Ve ni electa mea et ponam in te thronum meum: qꝛ concupiui ſpeciē tuam. Et illa. Paratū domīe cor meum paratū cor meum. ſicqꝫ Marie ani ma de corpore egredit̉: fuitqꝫ tam a dolore ca nis extranea qͣꝫ a corruptione extiterat aliena. Quartum quod occurrit in virginis obitū fuit chriſti ⁊ totius curie celeſtis obuiatio. Et de hͦ ita pulchreloquit̉ Hieronymus in ſermone ad Paulaꝫ ⁊ Euſtochiū. Ad eius ꝓfecto exequi as qͣꝫtum phas eſt credere famulabant̉ angeli ⁊ vniuerſe celorū congratulabant̉ curie: nec mi rum quia honor maternus eius ē: qui natuse ex ea: quem omnis celorū ordo venerat̉ ⁊ ado rat ſuꝑ ſe eleuatum cumpatre in ſede maieſtatiſ deum. Legimus ergo qͣꝫ ſepe ad funera et ad ſe pulturas quorūlibet ſanctorū angelos adueniſ ſe ⁊ ad exequias eoruꝫ obſequia p̄ſtitiſſe: necnō ⁊ animas electorū vſqꝫ ad celos cum hymnis ⁊ laudibus detuliſſe. vbi ⁊ vtriuſqꝫ ſexus chori cōmemorāt̉ frequēt̓ auditi laudes ceciniſſe Et in terra ⁊ quod perſpicacius eſt multo nonnu qͣꝫ lumine eoſdeꝫ reſplenduiſſe. Inſuꝑ ⁊ adhuc viuentes in carne ibidem miri odoris fragran tiam diutius ꝑſenſiſſe. Quod ſi ad recreandam ſpem ⁊ corroborādā fidem interdum aſtantiuꝫ ſaluator noſter chriſtus ob merita ſuorū ampli us comprobanda tanta ⁊ talia dignatus eſt ex hibere ꝑ ſuos celi miniſtros circa defunctos: quantomagis hodierna die credendum eſt mi litiam celorū cum ſuis agminibus feſtiue obui am adueniſſe genitrici dei: eamqꝫ ingenti lumi ne circūfulſiſſe: ⁊ vſqꝫ ad thronum olim ſibi eti am ante mundi conſtitutiōꝫ paratum cum lau dibus ⁊ canticis ſpūalibꝰ ꝑduxiſſe. Nulli du bium omnem illam celeſtem hieruſalem tunc ex ultaſſe ineffabili leticia: tunc iocūdatam eſſe in extimabili charitate. tuncqꝫ cum omni exultati one iubilaſſe: quoniaꝫ feſtiuitas hec que nobis hodie reuelabitur annua: illis omnibus facta ē continua: nec immerito. creditur enim ꝙ ſalua tor omniū ip̄e qͣꝫtum datur intelligi ꝑ ſe totus feſtiuus occurrit: ⁊ cum gaudio eam ſecum in throno collocauit. Hec Hieronymus. Quin tum quod occurrit in virginis tranſitu fuit iu deoruꝫ ꝑſecutio. Nam vt ſpūm tradidit virgo ſanctiſſima dixit apoſtolis dominꝰ. Corpꝰ vir ginis matris in vallem ioſaphat deferte. ⁊ ī mo numento nouo quod ibidem inuenietis illud re condite: ⁊ me ibidem triduo donec ad vos re deam expectate. Statimqꝫ apoſtoli corpꝰ cum laudibus ſuſceperūt. dominꝰ ꝟo pheretrum et apoſtolos nube ꝓtexit itaqꝫ ip̄i non videbant̉ ſed tm̄ vox audiebat̉. Affuerunt ⁊ angeli cum apoſtolis concinentes ⁊ terram totaꝫ ſonitu mi re ſuauitatis replentes. Excitati omnes ad tam dulcem melodiam de ciuitate velocius exeunt: ⁊ quidnam hoc ſit diligentius ſciſcitant̉. Tunc extitit qui diceret Mariaꝫ illam matrem Ieſu efferūt diſcipuli mortuam: tunc omnes ad arma concurrūt ⁊ ſe mutuo hortant̉ dicentes. Ueni te ⁊ omnes diſcipulos occidamus: ac illud cor pus quod ſeductorem portauit ignibus combu ramus: Princeps aūt ſacerdotū hec vidēs ob ſtupuit ⁊ ira repletus ait. Ecce tabernaculum illius qui nos ⁊ genus noſtruꝫ cōturbauit qua lem gloriam nunc accepit: ⁊ hoc dicens manus ad pheretrum miſit volens illuꝫ euertere. Tūc manus eius ambe ſubito aruerunt: ⁊ pheretro adheſerūt ita vt ad pheretrū manibus pēderet n 4

⁊ nimio cruciatu vexatus lamentabiliter eiula ret. Reliquus aūt populus ab angelis q̄ erant̉ in nubibus cecitate ꝑcuſſus eſt. Princeps ꝟo ſacerdotum clamabat dicens. Sancte Petre ī hac tribulatione me non deſpicias. Cui Petrꝰ Si in dominū Ieſum ⁊ in hanc que ip̄m porta uit credideris ſanitatis beneficio potieris. Cui reſpondit. Credo dominū Ieſum verum eſſe fi lium dei: ⁊ hanc ſacratiſſimam matrem eiꝰ. ſta timqꝫ a pheretro fuerūt manus eius ſolute: ſic qꝫ ⁊ ceteri qui furant cecitate ꝑccuſſi in chriſtū ⁊ matrem credentes lumen recuperarūt ¶ Se xtum quod occurrit in ꝟginis tranſitu fuit cor poris ſepelitio. Sepelierunt quidem apoſtoli corpus illud ſanctiſſimum iuxta mandatuꝫ do mini. Suꝑ hoc ita ſcribit Hieronymus ad pau lam ⁊ euſtochiū. Monſtratur ſepulchrum ei cernentibus vobis vſqꝫ ad p̄ſens in vallis ioſ phat medio: que vallis eſt intra montem ſyon ⁊ montem oliueti poſita: quā ⁊ tu o paula ocul̓ conſpexiſti: vbi in eius honore fabricata eſt eo cleſia miro lapideo tabulatū in qua ſepulta fu iſſe: vt ſcire poteſtis ab omnibus ibidem habi tantibus predicatur. Sed nūc vacuum eē mau ſoleum cernentibus oſtenditur. Hec Hiero. ¶ Ꝙ gloria virginis excedit gloriam quorūcūqꝫ beatorum angelorū et ho minum chriſto dumtaxat excepto. ¶ Capl̓m.I. Ecunduꝫ quod ffecit deus magnum in virgīe benedi cta dicitur glorificationis. Mirum certe ꝙ gloria vnius puelle ſuꝑet omnium bea torum ⁊ angelorū ⁊ hominū p̄eminentiā. Ideo Hieronymus vbi ſupra ait. Hec eſt dies ī qua vſqꝫ ad throni celſitudinem intemerata mater virgo ꝓceſſit: atqꝫ in regni ſolio ſublimata poſt chriſtum glorioſa reſedit. Sic itaqꝫ vbiqꝫ conſ denter ſancta dei canit eccleſia: quod de nullo alio ſanctorum phas eſt credere vt vltra ange lorum vel archangelorū merita trāſcenderit. hͨ Hiero. Quanta ꝟo ſit gloria ꝟginis in celo qͥn qꝫ illius dignitates declarant. ¶ Prima dicit̉ maternitatis. ¶ Secūda charitatis. ¶ Tertia tranquillitatis. ¶ Quarta capacitatis. ¶ Quinta vnitatis. ¶ Prima dignitas virginis dicitur maternita tis. Maior nanqꝫ eſt excellentia v̓gīs ꝙ ſit ma ter dei qͣꝫ ꝙ ſit domina creaturarū dei. hoc em̄. dependet ab illo ſicut ramus a ſua radice. Er go certitudinaliter tenendum eſt: ꝙ ip̄a eſt ſuꝑ omnes ordines angelorū: tamqͣꝫ ꝑ ſe implens ⁊ continens vnum integrum ac totalem ſtatum: cui ẜm rectam rationem altera ꝑſona cōgruere non poteſt: quia ip̄e ſtatus ex ſui ratiōe ꝓpter incōmunicabilem dignitatem exigit vnitatem. Sicut enim nullatenus decet plures eſſe xp̄os: nec deum plures homīes. ſic nullo modo decet dei filiū niſi vnam ſolā matrem naturaleꝫ habe re. Item ratio naturalis aꝑte ac directe dictat: ꝙ mater regis omniū eſt in ſede regia ſuꝑ omēſ ordines miniſtrorū ⁊ militum collocanda. vn. de quia eſt electa in matrem: eſt electa ad digni tatem excedentē dignitateꝫ miniſtroꝝ ac famu lorum. Quia ꝟo ratio materni amoris eſt que fertur in deum vt in ſuum filium realeꝫ. a nullo alio affectu cuiuſcunqꝫ qui non eſt realiter mat dei: p̄terqͣꝫ ab ip̄a nunqͣꝫ participari pōt. Nam vt dicit̉ ad Hebreos.j. ca. Sicut filius dei chri ſtus ſedet ad dexterā maieſtatis in excelſis: tan to melior angelis effectus quanto differentius p̄ illis nomen hereditauit: quod nomen eſt: vt ſit vere deus ꝑ gratiam vnionis. Sic ⁊ mr̄ do mini Ieſu glorioſa tanto melior angelis effecta qͣꝫto ꝑ omnibus creaturis hereditauit vt obti neret digniſſime matris nomen. Vnde prophe ta ait. Eleuata eſt magnificentia tua ſuꝑ celos deus. magnificentia enim dei facta eſt ꝟgo ma ria. Nam ſicut in pͥma conditiōe magnificatus eſt deus. quia de nihilo tam ſb̓lime vniuerſum: ⁊ tam ſb̓limes angelos condidit. Sic quoqꝫ ī re paratiōe non minus magnificatus eſt. qꝛ de hu mana natura infecta ꝑdita ⁊ damnata chriſtuꝫ hominem ꝓpagauit: ⁊ de muliebri ſexu in ordi ne rationabiliū ẜm cōmunem curſum in filio et matrem ſibi dedit ⁊ toti celeſti curie. ¶ Secun da excellentia ꝟginis que magnam eiꝰ gloriam monſtrat charitas nuncupat̉. Oēs nempe or dines ⁊ ſtatus glorie pͥncipaliter diſtinguuntur ẜm ſuperiores ⁊ inferiores ratiōes diuini amo ris. Non enim in omni ratione charitatꝭ diſtin gui poſſunt cum omnes ꝑticipent illam. nec ꝑ aliquam ratiōꝫ que non ſit ratio diuini amoris poteſt vnus ſuꝑ alterum in maiori propinqui tate ſeu vicinitate ad deum ſuꝑcollocari. Ma ternus gͦ amor incomꝑabiliter tranſcendere de bet omnes alias ratiōes amoris in deum: p̄ter illam q̄ eſt in anima xp̄i: que.ſ. fert̉ realit̓ ī deū tanqͣꝫ in ꝑſonam ꝓpriam. ¶ Tertia ꝟginis ex cellentia magnitudinem glorie eius oſtendens: tranquillitas nominat̉. Xp̄i enim aſpectus fi lialis ad matrem ſingulariſſimus ac amoroſiſli

mus ⁊ tranſcendentiſſimꝰ eſſe debet. ita ꝙ totaꝫ celeſtem curiam ſimul ſumptam p̄ter matrē nō debet aſpicere ſub tali reuerentia: nec ſb̓ ordine talis aſpectus ſeu amoris. Quanto autem dei aſpectus altius fertur in aliquem beatorū: tan to fortius ⁊ altius ſe ꝑ beatitudinem imprimit illi: ⁊ tanto altius conſpicit̉ ⁊ ſuſcipitur ac acce ptatur ab eo. Igit̉ inexplicabile eſt ſub qͣꝫta al titudine. latitudine ⁊ intimitate a deo ꝟgo aſpi ciatur. Ideo ex conſequenti ſuꝑ omnes alios ī gloria coronat̉. Vnde Hieronymus in ẜmone de aſſumptione ait. Nec in mundo dignior lo cus fuit virginalis vteri templo in quo dei filiū ſuſcepit: nec in celis ſb̓limior regali ſolio qͦ ma riam marie filius ſb̓limauit. ¶ Quarta ꝟginis dignitas capacitas dicta eſt. ẜm enim Diony. Omnia inferiorum dona in ſuꝑioribus in tāta excellentia ſunt ꝙ quafi nulla comꝑatio eſt niſi ſicut eſt in circūferentia ad ſuum centrum. Cu ergo beata virgo ſupra omnem ordinem ſit intā tum ꝙ ꝑ ſe faciat ordinem incōmunicabilem ſi cut predictum eſt: ſequitur ꝙ ſuꝑ omnes inferi ores ordines tam angelorum qͣꝫ hominū ſimul ſumptorū ip̄a improportionabiliter eſt ꝓlata. Et quicqͥd eſt glorie in omni inferiori glorifica ta natura tam angelica qͣꝫ humana: multo p̄ex cellentius eſt in virgine matre dei. nec dubium hoc reddat aliorum beatitudo numeroſa: mul ta ac magna. quia hoc nihil facit ad rem maio ritatis glorie eſſentialis ſeu ſubſtantialis. Na in ſpūalibus idem maius quod melius reputa tur. Nam plus de ſubſtantiali gloria eſt in vno ſeraphinqͣꝫ ſit in omnibus inferioribus angeli etiam ſi ꝑ impoſſibile ẜm naturam multiplica rentur in infinitum. Suꝑaddendum ergo eſte nullus inter puras creaturas ordo in celis tāti ſuperat ordinem immediate ſibi coniunctuꝫ ꝙͣ tum gloria matris dei ſuꝑat omne quod ei infe rius eſt. Ad quod intelligendum conſideremꝰ: ꝙ in corporibus vniuerſi ſuꝑiora continent in feriora ⁊ inextimabiliter plus. ¶ Quinta vir ginis dignitas que illius gloriam declarat dici tur vnitas. Quanto enim beati magis vniunt̉ cum deo: tanto glorioſiores ſunt in eo. Omnes auteꝫ creature ſimul iuncte non tm̄ vniunt̉ deo qͣꝫtum ſola beata virgo. Ad cuius intelligētia notandum eſt ꝙ ſex ſunt gradus vnionis ī deū qͥbus creature in illum gdatim aſcendūt. ¶ Primus eſt vnio creatiōis. ¶ Secūdus cognitionis. ¶ Tertius dilectionis. ¶ Quartus glorificationis. ¶ Quintus maternal̓ conceptiōis. ¶ Sextus ꝑſonalis vnionis. ¶ Primus gradus eſt creationis.i. per parti cipationem eſſendi ꝑ quam entia coniungūtur deo: vt cauſe efficienti ⁊ exemplari atqꝫ finali. Secundus gradus eſt vnio cognitionis.ſ. per vim intelligendi per quam intellectualia vniū tur deo vt ſupernaturali credibili: ⁊ vt credito ⁊ credendo. ¶ Tertius gradus eſt vnio dilecti onis quo amici dei in preſenti vita vniuntur il ſi ꝑ amorem. ¶ Quartus gradus dicitur glori ficationis.ſ. per donum glorificationis ꝑ viſio nem ⁊ fruitioneꝫ glorie ſempiterne ꝑ quam ani ma vnitur deo vt obiecto beatifico faciliter vi ſo. ¶ Quintus eſt vnio maternalis conceptio nis ꝑ quam beata virgo eſt facta mater dei: ita vt vna atqꝫ eadeꝫ eſſet caro virginis ⁊ caro cri ſti non conſiderata in chriſto diuinitate eius. ¶ Sextus autem eſt gradus ꝑſonalis vniōis qui competit chriſto qui fuit deus ⁊ homo h pter vnionem naturarū in ꝑſona verbi. In qͦli bet autem iſtorum graduū quilibet excedit alte rum in infinitum. quia inferior in ſua ſpecie mul tiplicatus in infinitum: ſuꝑiori equiparari non valet. Quod ſic patere poteſt. Primum enim. patet: quia eſſe in infinitum excedit non eſſe: qͥa talia infinita non entia non equiualent minimo puncto eſſendi. Secundū etiam patet: quia infi nita non intellectualia vni intellectui equiuale re non poſſunt. Tertium ſimiliter patet: qꝛ om nes intellectus infideles ⁊ inimici dei non equi ualent vni fideli ⁊ amico dei. Unde Prouerb̓. xvj. cap̄. ſcriptum eſt. Melior eſt vnuſ timens deum qͣꝫ mille filij impij. Quod quidem verum eſt niſi ꝓ quanto quidam ex eis in dei predeſti natione pro tempore futuro habentur vt dei fi deles atqꝫ amici. Quartum etiam patet. Nam quicquid dari poteſt citra viſionem dei nō eqͥ ualet vni beato: quia omnia ſimul ſumpta non facerent vnum beatum. Quintuꝫ etiam patet. Nam illa vnio ſiue acceſſus qui eſt ꝑ materna lem conceptionem tranſcēdit omnes inferiores ⁊ in infinituꝫ ꝓut in hoc acceſſu includitur ma ximus amor ſibi correſpondens ac plenarie con ſummans: quia ſicut cōmunis amoris gradus conſummat̉ in gloria: ſic maternus dei amor cō ſummatur in Maria. Sextum ⁊ vltimū inſuꝑ patet. Nam gradus vnionis perſonalis tante eſt tranſcendentie ꝙ reliqui citra ip̄m infinities multiplicati ei equiualere non poſſunt. Ecce ꝙ quintus aſcenſus vnionis in deum ſcilicet per maternalem conceptionem in infinituꝫ excedit omnes alios precedētes. Ex quo manifeſte ap paret ꝙ qͣꝫtum in p̄ſenti ſeculo talis vnio exceſ ſit alias vniones in gratia tantū nūc in paradi ſo excedit in gloria. n 5

¶ Ꝙ pie credere poſſumus et veriſimi liter debemus tenere virginem a mor tuis reſuſcitatam aſſumptam cuꝫ cor pore et anima in celum. ¶ Ca. III. Ertiuꝫ quod fe cit deus magnum in virgine glorio ſa dicitur aſſumptio. Vt eniꝫ pie cre ditur tertia die poſtqͣꝫ corpus virginis fuit ſe pultum: dum ibidem commorarent̉ apoſtoli aduenit Ieſus cum multitudine angelorum ip ſoſqꝫ ſalutauit dicens. Pax vobis. Qui reſpō derunt. Gloria tibi deus qͥ facis mirabilia ma gna ſolus. Tunc ſaluator locutus eſt: dicens. Surge columba mea tabernaculum glorie: ten plum celeſte: ſtatimqꝫ ſurrexit ⁊ de tumulo ab apoſtolis patefacto prodijt. Sicqꝫ glorioſe cū corpore ad celeſtia regna perrexit. Et licꝫ hoc non ſit nobis certitudinaliter reuelatum. tamē ſic habet cōmunis omniū ſanctorū opinio. Ip̄i nanqꝫ ad hoc tenendum cōgruentiſſimis ratio nibus inducunt̉. Ex quibus nos quinqꝫ anno tabimus. ¶ Prima dicit̉ completionis. ¶ Secūda honorationis. ¶ Terta ſanctificatiōis. ¶ Quarta ꝑfectionis. ¶ Quinta gratificationis. ¶ Prima ratio probans virginem aſſumptam cum corpore ⁊ anima dicit̉ completionis. Cre ditur nanqꝫ ꝙ multorū ſanctoruꝫ ſit reſurrectio completa: qui cum anima ſimul ⁊ corpore poſſi dent regnum celeſte cum chriſto. Multo ma gis hoc conuenire debet virgini glorioſe. Und̓ ⁊ de hoc Hieronymus in ẜmone ad Paulam ⁊ Euſtochium inquit. Quomō autem vl̓ quo tempore aūt a quibus ꝑſonis ſanctiſſimum cor pus virginis a ſepulchro ablatuꝫ fuerit: vl̓ vbi tranſpoſitum: vtrumue reſurrexerit neſcit̉: quā uis nonnulli aſtruere velint eam iam reſuſcita tam ⁊ beata cum chriſto immortalitate in cele ſtibus veſtiri. Quod ⁊ de beato Iohanne euā geliſta eius miniſtro: cui ꝟgini a chriſto virgo commiſſa eſt plurimi aſſeruerāt. quia in ſepul chro eius(vt fert̉) non niſi manna inuenitur. quod eſcaturire cernit̉. Verūtamen quid hoꝝ verius cenſeatur ambigimus. Melius tamen deo totum cui nihil impoſſibile eſt: cōmittimꝰ: qͣꝫ aliquid temere diffinire velimus auctoritate noſtra. Sicuti ⁊ de his qui cum domino(teſte euangelio) reſurrexiſſe credunt̉. Sed vtrum re dierint in terre puluerem an non: certuꝫ nō ha bemus niſi quod legimus: quia multa corpora ſanctoruꝫ qui dormierāt ſurrexerūt ac venerūt in ſanctam ciuitatem.ſ. hieruſaleꝫ ⁊ apparuerūt multis. De quibus ꝓfecto nonnulli doctoruꝫ ſenſerūt ⁊ in ſuis reliquerunt ſcriptis ꝙ iam in illis perpetua ſit completa reſurrectio. Vnde et beatus Petrus dixiſſe legitur: cum de Dauid loqueret̉ in teſtimoniū. Et ſepulchrū inqͥt eius apud vos eſt: quaſi non ſit auſus dicere ꝙ ipſe aut corpus eius apud vos eſt: ſed tantū ſepul chrum quo conditus fuerat. Hinc enim aiunt reſurrexiſſe ⁊ ipſum cum ceteris ſanctis. Et id̓o vacuum remanſiſſe monumentum: vt nūc bea te Marie cernitur. Quod ſane factū ⁊ de alijs quibuſlibet locis ſcripturarū firmare conātur ꝙ hi iam cum chriſto regnent reſuſcitati in eter nam ſocietatem: quod qꝛ deo non eſt impoſſibi le nec nos de beata Maria factum abnuimus ¶ Secunda ratio probans virginem cum cor pore ⁊ anima aſſumptam dicit̉ honorationis. Dicit enim Bernardus. Sanctorum corpora deus p̄cioſa ſb̓limium tam glorioſe venerabilia reddidit ⁊ honore tam mirifico ſublimauit: vt ⁊ ip̄is deputetur locus eorū veneratiōi ꝯgruꝰ ⁊ ad ip̄a mundus ꝓperet vniuerſus. Si gͦ ma rie corpus ſuꝑ terram eſſe dicatur cum nec de uota frequentetur viſitatione fideliū nec eidem locus deputetur honoris. nimirum videbitur chriſtum honorem materni corporis contem ſiſſe: cum tamen ſuꝑ terram aliorum ſanctorum corpora ſic honoret. Tertia ratio dicit̉ ſanctifi cationis. vt enim dictum eſt in p̄cedentibus. qꝛ beata virgo ſanctificata fuit anteqͣꝫ naſceretur: fomes in ea nunqͣꝫ aliquem actum habuit: et ꝑ ſecūdam ſanctificationem totaliter ab ea fuit ſb̓ latus. Cum ergo vitium fomitis inducat debi tum incinerationis in carne: videtur ꝙ corpus virginis a tali debito omnino fuerit abſoluta: ⁊ ꝑ conſequens nec eius corpus debuit incinera ri. Iſta eſt ratio Riccardi in. iiij. di. xliij. vt ple ne diximus in ſermone de reſurrectione chriſti ¶ Quarta ratio dicitur perfectionis. Sicut enim Maria fuit plena gratia pre ceteris pu ris creaturis. ita debuit eſſe plena gloria: et ita cum corpore glorificanda ante reſurrectionem aliorum. De hoc ſic dicit beatus Auguſtinus Si merito pre oībus viuētibus Marie dona ta eſt gratia: morte erit minuenda: Abſit cum mors aliorum ſanctorum precioſa ſit ⁊ glorioſꝫ Quinta ratio dicitur gratificationis. Decuit quippe virginem cum corpore ad gloriam dedu ci: vt filius eius benedictus in omnibus grat maternis beneficijs inueniretur. Ip̄a nanqꝫ fu it que filio ex puriſſimis ſanguinibus eius cor pulentam ſb̓ſtantiam dedit. Ip̄a que nouē me

ſibus vtero ſuo portauit. Ip̄a que illum ſetan ter peperit ⁊ pannis inuoluit ac lacte pauit. It ſa que in ſuis neceſſitatibus eum iuuit illiqꝫ qͣꝫ tum potuit ſtudioſiſſime ſemper occurrit. Ip̄a que eum dulciter ſuum Ieſum dilexit. Ipſa er go digna regnare cum filio aſſumi debuit etiaꝫ cum corpore ad regnum celorum. Quia vt Au guſtinus ait. Putredo ⁊ vermis humane eſt opprobrium conditionis a quo opprobrio cum eſus alienus ſit Marie natura excipit̉ quaꝫ Ieſus de ea aſſumpſiſſe probatur. Firmiter er go credimus ꝙ ſaluator omnium Ieſus colen diſſimam ſuam matrem voluit in corpore ⁊ ani ma facere glorioſam: quam nos laudare cone mur. Hec ſiquidem eſt per quam omnis male dictioſoluta eſt: ⁊ celeſtis bn̄dictio venit in mū dum. Hec eſt que pro nobis peccatoribus infa tigabiliter intercedit. Hec regina miſericordie: ad quam confugientes tuti eſſe valemus. Hāc omnes inuocemus vt per illius merita in hoc ſe culo impetremus gratiam ſui filij: ⁊ in futuro ꝑ ueniamus ad eternam requiem Amen. ¶ Sermo trigeſimus de angelis quo rum ſolennitas in eccleſia celebratur propter miraculum quod apparuit ī monte Gargano. ANgelis ſuis de mandauit de te: vt cuſtodiant te in omnibus vijs tuis. Illuminati pro phete verba ſunt iſta originaliter Pſalmo. xc. Debitores ſumus fratres chariſſimi angel̓ bea tis: quoniam volente deo innumera(vt ſic lo quar) bn̄ficia nobis preſtare non ceſſant. Quia tamęn ip̄i inuiſibiles ſunt ⁊ immateriales ſub ſtantie: pleriqꝫ illos negligūt venerari. Qb qd̓ vt humane imbecillitati ꝯſuleret̉ ſingulari mo do in monte Gargano. Anno domini. ccc. xc. locus inuentus eſt in quo archangeli Micha eſis aliorumqꝫ angelorum iugis memoria vſqꝫ ad conſummationem ſeculi permaneret. Nam dum quidam prediues nomine Garganus: qͥ ex euentū ſuo monti vocabulum dedit infinita pecorum multitudine abundaret contigit vt ſe mel thaurum perderet. Quem ſolicite querēs inuenit eundem in vertice mōtis foribus cuiuſ dam aſſiſtere ſpelunce: quem cum ſagitta appe tiſſet illa velut flamine venti retorta eum a quo lactata eſt mox reuerſa percuſſit. Turbati ciueſ ⁊ ſtupefacti Epiſcopum Sipontinum quid fa cto opus eſſet conſulerūt. Qui triduanui indi xit ieiunium: orandumqꝫ deum precepit. Quo facto ſanctus archangelus Michael apparuit per viſionem epiſcopo dicens. Ego ſum Mi chael archangelus: qui in cōſpectu dei ſemper aſſiſto. Volui autem locum illius ſpelunce mi hi dedicandum illo iudicio ſagitte cunctis mor talibus declarare. Qua viſione letior factꝰ epi ſcopus alijs quod viderat enarrauit. Et ſic ab eo tempore eccleſia ibi conſecrata fuit ob reue rentiam beati archangeli: que vſqꝫ in preſenteꝫ diem a cunctis fidelibus deuotiōe precipua fre quentatur. Quapropter ⁊ ſolennitas angelorū a patribus fuit inſtituta: quam ex debito ⁊ ob ligatione p̄cepti menſe ſeptembris omnes cele brare tenetur. Quia ꝟo in tāta feſtiuitate mēs noſtra ad ip̄os angelos colendos precādoſqꝫ ē inflammāda. Idcirco de ip̄is in preſenti ẜmōe dicemus. de quibus tria myſteria erunt decur renda. ¶ Primū dicit̉ cognitionis. ¶ Secundū ꝓductionis. ¶ Tertiū miſſionis. ¶ Qualiter angelus ab homine co gnoſci poteſt. et quomodo ſpiritꝰ eſt incorporeus qui tamen poteſt in aſſū pto corpore apparere. ¶ Capitulū..I. Rimum de an gelis myſterium decurrenduꝫ dici tur cognitionis. In quo tria dubia ꝓponimus illuſtranda. ¶ Primum vtrū ſubſtantie ſeꝑate que dicun tur angeli poſſint cognoſci ab hominibus via toribus. ¶ Secundū vtrū angeli habeant corꝑa ſibi na turaliter vnita. ¶ Tertiū vtrū aſſumūt aliqn̄ corpora. ¶ Pro pͥmi dubij illuſtratiōe diſtinguere poſ ſumus triplicem noticiam. ¶ Prima dicit̉ ꝓpria ⁊ intuitiua. ¶ Secūda cōmunis ⁊ effectiua. ¶ Tertia fidelis ⁊ reuelatiua. ¶ Prima noticia dicit̉ propria intuitiua. qua ſcilicet cognoſcitur angelus in ſua ſubſtātia ſi cuti eſt. Et hac angelus cognoſci non poteſt a puris viatoribuſ. vt inquit Thomas pͥma ꝑte q. lxxxiiij. ex eo ꝙ intellectus noſter ẜm ſtatuꝫ preſentis vite nihil intelligit: niſi conuertendo ſe ad fantaſmata. Et ſic ſubſtantias immateria les que ſub ſenſu et imaginatione non cadunt primo et per ſe ẜm modum cognitionis nobis

expertū intelligere nō poſſumꝰ Immo ⁊ adam in ſtatu innocētie. vt etiā dicit Tho. j. ꝑte. q. xc iiij. Intelligere non potuit ſb̓as ſeꝑatas: eo ꝙ illi aīme cōpetebat modus intelligendi per con uerſionem ad fantaſmata ſicut et nobis. Et licꝫ lato voluerit ꝙ ſubſtantie immateriales non ſolum a nobis intelliguntur: ſed ſint etiam pͥma a nobis intellecta. Poſuit enim formas imma teriales ſb̓ſiſtentes: quas ideas vocabat eſſe ꝓ pria obiecta noſtri intellectus. ⁊ ita pͥmo ⁊ ꝑ ſe a nobis intellecta. Sed quia anime cognitio ap plicatur rebus materialibus ẜm ꝙ ītellectui ꝑ miſcetur fantaſia ⁊ ſenſus. Ideo qͣꝫtomagis in tellectus fuerit depuratus: tanto magis perci pit immaterialiū intelligibilem veritatem. Ni hilominus contrariū videt̉ ſentire in Thimeo vbi dixit. Inuiſibilium diuinarū poteſtatum: que demones nuncupātur p̄ſtare ratiōem ma gis eſt opus qͣꝫ ferre valeat hominis ingeniuꝫ. De commētatore ꝟo aſſerit Thomas ꝙ in. ij. Metaphiſice dixit ſi ſubſtantie abſtracte non poſſent intelligi a nobis tunc natura ocioſe egi ſet: quia feciſſet illud quod eſt in ſe naturaliter tellectum: non intellectum ab aliquo. Sed di ctum hoc deficit pͥmo quia non ſequitur ꝙ ſi ſb̓ ſtantie ſeꝑate non intelliguntur a nobis: non in telligantur ab aliquo intellectu: intelligunt̉ em̄ a ſeip̄is ⁊ a ſeinuicem. Secundo deficit ſenten tia cōmentatoris: quia non eſt finis ſb̓ſtantiarū ſeꝑatarum vt intelligantur a nobis. ¶ Secun da cognitio dicitur cōmunis effectiua: quādo cognoſcit̉ cauſa ꝑ effectum: ⁊ eſt cognitio que dam generalis: hāc cognitionem habuerūt ph loſophi de angelis ⁊ p̄cipue Ariſtotiles in. xj. Methaphiſice: qui voluit ꝙ intelligentie mo uerent ſperas celorum ⁊ celeſtia corꝑa. ¶ Ter tia ꝟo cognitio dicit̉ fidelis ⁊ reuelatiua. quan do.ſ. aliquid cognoſcit̉ fide: quia ſic eſt certitu dinaliter reuelatum. Hoc modo relictis philo ſophorū vanitatibus atqꝫ erroribus hominuꝫ curioſorū nos firmiſſime aſſerimꝰ ꝙ angeli ſunt nobiliſſimi ſpiritus deo bono fruentes: nob̓ vt infra docebimus beniuoli ⁊ affecti: quibus me dijs dei ſecreta ⁊ myſteria gratie hominibꝰ ſunt reuelata. Mali ꝟo penis eternis iuſtiſſime de putati. Si ꝟo quis quereret vnde hec veritas eſt exorta? Reſpōdemus ꝙ ex latiſſimo campo ſcripture ſacre veteri videlicet nouoqꝫ teſtamē to: vbi de angelis expreſſe fit mentio. Und̓ Ge neſis. ca. xvj. ſcribitur de Agar dum fugeret eſ ſetqꝫ in ſolitudine: quia affligebat eaꝫ Sara do mina ſua. Cūqꝫ inueniſſet eam angelus domini iuxta fontem aque in ſolitudine ⁊cͣ. dixit ad il lam. Agar ancilla Sarai vnde venis ⁊ quo va dis: Que reſpondit. A facie domine mee ego fugio. Dixitqꝫ ei angelus domini. Reuertere ad dominā tuam: ⁊ humiliare ſub manibus il lius. Et Geneſis. xix. capi. Uenerunt duo an geli ſodomam veſpere. Et. xxij. capi. Angelus domini de celo clamauit dicens. Abraam Ab raam. Et. xxviij. capi. Uidit Iacob in ſomnis ſcalam ſtantem ſuper terram: ⁊ cacumen illius tar. gens celum: angelos quoqꝫ dei aſcendētes ⁊ deſcendentes per illaꝫ. Et. xxxij. capi. Iacob itinere quo ceperat abijt: fueruntqꝫ ei obuiam angeli domini. Et Exodi. xiiij. capi. Angelus dei precedebat caſtra iſrael: ⁊ cum eo parit̓ co lumba nubis. Et. xxiij. capi. Mittam angeluꝫ meum qui precedat te ⁊ cuſtodiatꝭ in via intro ducat ad locum quem preparaui tibi. Et Nu meri. xxij. capi. Cum vidiſſet aſina ſtantem an gelum cecidit ſub pedibus ſedentis. Et ſecūdi Regum vltimo capi. Cum extendiſſet manum angelus domini ſuper hieruſalem vt diſperde ret eam: miſertus eſt dominus ſuꝑ afflictionem ⁊ ait angelo percutienti. Sufficit nunc contine manum tuam. Erat autem angelus domini iu xtiaream arcuna iebuſei. Et. iiij. Regum.j. ca Angelus domini locutus eſt ad Heliā. Et. xix. capi. Angelus domini percuſſit in caſtris aſſy riorum. Et Thobie. v̓. ca. Egreſſus Thobias inuenit iuuenem ſplendidiſſimum ſtantem pre cinctum ad ambulandum: ⁊ ignorans ꝙ ange lus dei eſſet: ſalutauit eum ⁊ dixit. vnde te ha bemus bone iuuenis. Et Iudith. xiij. capi. Vi uit dominus quoniā cuſtodiuit me angelꝰ eiꝰ. Et Eccleſiaſtici quinto. c. Ne dicas coram an gelo tuo non eſt prouidentia. Et Pſalmo. viij. Minuiſti eum paulominus ab angel̓. Et psͣ. xxvj. Adorate eum omnes angeli eius. Et psͣ. ciij. Qui facis angelos tuos ſpiritus. Et pſal̓. cxlviij. Laudate eum omnes angeli eius. Et Baruth. vij. capi. Angelus meus erit vobiſcū Et Danielis. iij. capi. Angelus autem domini deſcendit cum Azaria ⁊ ſocijs eius in fornaceꝫ: ⁊ excuſſit flammam ignis de fornace. Et eodeꝫ capi. Benedicite angeli domini domīo: lauda te ⁊ ſuꝑexaltate eum in ſecula. Et. xiiij. capl̓o. dixit angelus domini ad Abachuc. Fer pran dium quod habes Danieli in babylonem: qui eſt in lacu leonum. Et Malachie. iij. ca. Staꝫ tim veniet ad templum ſanctum ſuum domina tor quem vos queritis. ⁊ angelus teſtamenti quem vos vultis. Et Luce jͣ. capi. Apparuit Zacharie angelus domī ſtās a dextris altaris incenſi. Et eodem. capi. Miſſus eſt angelus Gabriel a deo in ciuitatē galilee cui nomen na zareth ad ꝟginem deſponſatā viro. Et. ij. cap. Angelus dn̄i

Angelus domī ſtetit luxta illos. Eodē. c. Fctā eſt cū angelo multitudo militie celeſtis exercit Et. xxij. ca. Apparuit ei angelus domī de celo ꝯfortans eū. Et Matthei.j. ca. Angelꝰ dn̄i ap paruit in ſomnis Ioſeph. Et. iiij. c. Acceſſerūt angeli ⁊ miniſtrabāt ei. Et. xxij. c. Erunt ſicut angeli dei in celo. Et. xviij. c. Angeli eorum ſꝑ vident faciem pr̄is mei qͥ in cel̓ eſt. Et. xxiiij. c. Mittet angelos ſuos cum tuba. Et. xxv. ca. Cū venerit filius hoīs in maieſtate ſua ⁊ omēs angeli eius cū eo. Et. xxvj. c. An putas qꝛ non poſſum rogare pr̄em meū ⁊ exhibebit mihi mō pluſqͣꝫ duodecim legiones angelorū. Et Iohā nis. v. c. Angelus aūt dn̄i ẜm tꝑs deſcēdebat ī piſcinam. Et ad Hebre..j. c. Cui aliqn̄ angelo rum dixit filius meus es tu. Et Actuum. xij. c. Angelus domini aſtitit ⁊ lumen refulſit in ha bitaculo carceris. Eodem. c. Miſit dominus angeluꝫ ſuū et eripuit me de manu herodis. Et Apocal̓. j. c. Significauit deus que oportet fie ri cito loquens ꝑ angelum ſuum ſeruo ſuo Io hanni. Et. ij. ca. fit mentio de angelo Pergami Tiatire ⁊ Smirne. Et. iij. c. de angelo Sardis philadelfie ⁊ laodicie. Et. vij. c. de angelo aſcē dente ab ortu ſoliſ. Et. x. c. de angelo amicto nu be. Et. xij. c. de angelis preliantibus. Et. xiiij. ca. de angelo habente euangelium eternum. E xvj. c. de ſeptem angelis habentibus ſeptē phi alas ire dei. Et. xviij. c. de angelo deſcendēte de celo habente poteſtatem magnam. Et. xx. c. de Angelo deſcendente de celo habente clauem abyſſi ⁊ cathenam magnam. Et. xxij. c. de ange lo qui non ꝑmiſit ſe adorari a Iohanne. Ex qͥ bus omnibus cogimur confiteri eſſe angelos li cet illos ꝓ ſtatu iſto in ſui ſubſtantia videre nō valeamꝰ. De demonibꝰ autē vide̓ potes q̄ po ſui in tractatu de timore iudiciorū dei. ¶ Seci dum pͥncipale dubium ꝓpoſitum fuit vtruꝫ an geli habeant corpora ſibi naturalit̓ vnita. Et q dam contendūt ꝓbare ꝙ ſic. Primo qꝛ Orige nes in li. periarchon dicit. Solius dei. id ē pa tris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti vere id ꝓprium eſt: vt ſi ne materiali ſubſtātia ⁊ abſqꝫ vlla corporce ad ditionis ſocietate intelligat̉ exiſtere. Et Bern̄ ardus omelia. vj. ſuꝑ cantica ait. Liquet oēm ipūm corporeo prorſus indigere ſolatio Et Ar guſtinus in. ij. ſuꝑ Geneſim ad lr̄am. Et in. iij de trini. Et in. viij. de ciui. dei. Et in li. de eccle ſiaſti. dogma. videtur aſſerere ꝙ angeli habeāt corpora aerea ⁊ ſb̓tiliſſima. Secūdo Gregoriꝰ omelia vocat angelum animal rationale. omne autē animalhabet corpus ſibi naturalit̓ vnitū Tertio arguitur. quia ꝑfectior eſt vita in ange lis qͣꝫ in animalibus. Sed anima non ſolum vi uit: ſed etiam viuificat corpus. ergo angeli ha bent corpora ſibi naturaliter vnita. Sed cōtra iſtos ita debiliter arguentes eſt doctrīa omniū theologorū in. ij. ſententiarū di. viij. qui ſequē tes Dionyſiū ⁊ Damaſcenum aſſerūt angelos non habere corpora ſibi naturaliter vnita. Et ratio ẜm Thomam pͥma ꝑte. q. v. Quia quod accidit alicui nature non inuenit̉ naturaliter in omnibus in natura. ſicut habere alas quia non eſt de ratiōe animalis non cōuenit omni aīma li. Cum autē intelligere non ſit actus corporis. nec alicuius corporee virtutis habere corpus vnitum non eſt de ratiōe ſubſtantie intellectua lis inqͣꝫtum huius. ſed accidit alicui intellectua li ſubſtantie propter aliquid aliud: ſicut anime rationali competit vniri corpori: quia eſt imꝑ fecta et in potentia exiſtēs in genere intellectua lium ſubſtantiarū non habēs in ſua natura ple nitudinem ſcientie: ſed acquirens eam per ſen ſus corporeos a ſenſibilibus rebus. In quocū qꝫ autem genere inuenitur aliquid imperfectū oportet p̄exiſtere aliquod perfectum in genere illo. Sunt ergo alique ſubſtantie intellectuales perfecte in natura intellectuali non indigentes acquirere ſcientiam a rebus ſenſibilibus. Qua re non omēs ſubſtantie intellectuales ſunt vni te corporibus: ſed alique ſunt a corporibꝰ ſepa rate. Ad pͥmum ergo obiectum de ſentētia Ori genis dicit Thomas ꝙ audiēdus nō eſt. quia vt dicit Hieronymus in epiſtola ad deſideriū. Origenes melior in bonis peior in malis fuit. Cuius hereſis in libris periarchon: quos ipſe compoſuit maxime inueniri dicuntur. Magi ſter in hiſtoria ſcholaſtica ſuper Geneſim circa pͥncipium. Periarchon inquit eſt liber in quo Origenes dixit chriſtum adhuc in aere pro de monibus pati debere: ſicut in terra paſſus eſt ꝓ hominibus. Auguſtinus ꝟo in pretactis locis non loquitur aſſerendo: ſed referens opinionē Platonicorum qui ponebant eſſe quedam ani malia aerea que demones nominabant. Dictū adhuc Beruardi intelligendum eſt ſane. ꝙ ſpi ritus creati indigent corporeo inſtrumento nō ſibi naturaliter vnito. ſed ad aliquid aſſumpto propter inſtructionem noſtram. Ad ſecundum de verbo Gregorij reſpondetur ꝙ ip̄e vocat an gelum rationale animal methaphorice propter ſimilitudinem rationis. Ad tertium inqͥt ſanctꝰ doctor ꝙ viuificare effectiue ſimpliciter perfe ctionis eſt. vnde ⁊ deo conuenit. Sꝫ viuificare formaliter eſt ſubſtantie que eſt pars alicuiꝰ na ture ⁊ nō habentis in ſe integrā naturaꝫ ſpeciei vnde ſb̓a intellectualis q̄ non eſt vnita corpori eſt perfectior qͣꝫ ea que eſt corpori vnita. Hinc

Damaſcenus ait. Angelus eſt ſb̓a intlelectual̓ incorporea. Et Diony. Angeli ſunt ſpūalia lu mina immateriales incorporei. ¶ Tertium du bium pͥncipale fuit vtrū angeli aſſumūt aliquā do corpora. Et ꝙ ſic ptꝫ. qꝛ Augꝰ. li. xvj. de ci uitate dei dicit ꝙ angeli in aſſumptis corꝑibu Abrae apparuerunt. Tho. ꝟo ait. ꝙ nōnulli to nuerūt angelos nunqͣꝫ corꝑa aſſumpſiſſe. Sed omnia que in ſcripturis diuinis legunt̉ de appa ritionibus angelorū contigiſſe ẜm imaginatōꝫ Tamen hoc nō videt̉ ꝯſonum intentioni ſacre ſcripture. Qm̄ id qd̓ imaginaria viſione videt̉ eſt in ſola imaginatiōe videntis. vn̄ non vidẻ indifferent̓ ab omībus. Scriptura aūt diuīa ſic introducit interdum angelos apparētes vt cōit ab omnibus viderent̉. Sicut angeli apparētes Abrae viſi ſunt ab eo ⁊ a tota familia eiꝰ: a lotꝭ ⁊ a ciuibus ſodomorū viſi ſunt angeli qui vene runt ſodomam veſꝑe. Sil̓r angelus qͥ apparuit Thobie ab omnibꝰ videbat̉. Ex quo manife ſtum eſt iſta ſic ꝯtigiſſe ẜm corporea viſionem qͣ videt̉ id qd̓ poſitū eſt extra videntē. vnd̓ al oībus videri pōt. Tali aūt viſione nō videt̉ ni ſi corpus. Cuꝫ gͦ angeli neqꝫ ſint corꝑa neqꝫ ha beāt corꝑa ſibi naturalit̓ vnita: relinquit̉ ꝙ aſ ſumant aliqn̄ corꝑa. Et licet ill̓ nō indigeāt pro pter ſeip̄os. aſſumūt tn̄ illa ꝓpter nos: vt fami liariter cum hoībus ꝯuerſando demūſtrent in telligibilem ſocietatē quā hoīes expectāt cum eis habēdā in futura vita. Inſuꝑ ꝙ angeli cor pora aſſumpſerūt in veteri teſtamento fuit qd̓ dam figurale indiciū ꝙ uerbum dei aſſumptu rum eſſet corpus humanū. Oēs em̄ apparitōes veteris teſtamenti ad illā apparitionē ordinate fuerūt qua filius dei apparuit in carne. Notan dū tn̄ ꝙ corpꝰ aſſūptū vnit̉ angelo n̄ qͥdē vt for me nec ſolū vt motori: ſꝫ ſicͣ motori rep̄ſentato ꝑ corpus mobile aſſumptum. Sicut em̄ in ſacra ſcriptura ꝓpͥetates rerū intelligibiliū ſb̓ ſimili tudinibus rerum ſenſibiliū deſcribunt̉. Ita cor pora formant̉ ſic ab angelis diuina ꝟtute vt cō gruant ad rep̄ſentandū angeli intelligibiles ꝓ prietateſ. Et hoc eſt angelū aſſumere corpꝰ. Et ſi quis obſtaret ꝙ angeli nō aſſumūt corpꝰ de terra vel aqua: qꝛ non ſubito diſparerent: neqꝫ de igne qꝛ comburerēt ea que ꝯtingerēt. nec ex aere qꝛ aer infigurabilis eſt. gͦ angeli corꝑa non aſſumunt? Reſpondet Tho. ꝙ licet aer ī ſua ra ritate manens non retineat figuram neqꝫ colo rem. tamen qn̄ condenſat̉ ⁊ figurari ⁊ colorar pōt. ſicut ptꝫ in nubibus. Et ſic angeli aſſumūt corꝑa ex aere ꝯdenſando ip̄m virtute diuīa qͣꝫ tum neceſſe eſt ad corꝑis aſſumendi formatōeꝫ. Sed adhuc orit̉ hic difficultas ꝓpter ea q̄ docent ſacri doctores. Nam corpꝰ affumptuꝫ ab angelo videt̉ quaſi viuum ⁊ oꝑa vite hn̄s: ⁊ ta men nō eſt viuum nec hn̄s oꝑa vite apparet or ganizatū habens oculos ⁊ nares ⁊ alia ſenſuuꝫ inſtrumenta. ⁊ tn̄ ꝑ organa illa angelus mini me ſentit. In corꝑe ſic aſſumpto angelus videt̉ loqͥ. ⁊ tamen nō eſt ꝓpria locutio illa. ſil̓r come dit: ⁊ illa nō eſt vera cōmeſtio. Igit̉ in talibus apparitionibus nō eſt niſi q̄dam fictio ſiue dece ptio. Ad hoc reſpondet Tho. vbi ſupra. ꝙ ſi non eſt contra veritatē ꝙ in ſcripturis intelligi bilia ſb̓ figuris ſenſibilibus deſcribant̉. qꝛ hͦ nō videt̉ ad aſtruendum: ꝙ intelligibilia ſunt ſen ſibilia. Sed qꝛ ꝑ figuras ſenſibilium ꝓpͥetates intelligibilium ẜm ſimilitudinē quandam dan tur intelligi. ita non repugnat veritati ſanctorū angelorū ꝙ corꝑa ab eis aſſumpta videantur hoīes viuentes cū nō ſint. Non em̄ aſſumūt̉ ni ſi vt ꝑ ꝓpͥetates homīs ⁊ operū hoīs ſpūales ꝓ prietātes angeloꝝ ⁊ eorū ſpūalia oꝑa deſignēt̉ qd̓ nō ita congrue fieret ſi veros hoīes aſſume rent qͥa ꝓpͥetates eoꝝ ducerent in ip̄os hoīes nō in angelos. Similiter eſt dicendum ꝙ ange li ꝑ organa aſſumptorū corporū nullo modo ſē tiunt: nec tamen ſuꝑflue ſunt formata. Nō em̄ ad hoc ſunt formata vt ꝑ ea ſentiāt: ſꝫ ad hoc vt ꝑ huiuſmodi organa virtutes ſpūales angeloꝝ denotent̉. Sicut ꝑ oculum denotatur ꝟtus cō gnoſcitiua angeli. ⁊ ꝑ alia membra alie eiꝰ vir tutes. vt docet Dionyſius vltimo cap̄. celeſtis ierarchie. De locutione ꝟo angeli quam facit ī corpore aſſumpto verum eſt ꝙ non eſt ꝓprie lo cutio: ſed aliquid ſimile locutioni: inquantū an gelus in corpore ſic aſſumpto format voces in aere ſimiles vocibus humanis: que voces for mantur vt ꝑ illas dei ſecreta ad noſtras aures ꝑueniant. Comeſtio adhuc angeli non eſt vera ſed figuratiua ſpūalis comeſtionis. nam come ſtio importat ſumptionem cibi conuertibilis ī ſubſtantiam cōmedentis. Et qͣꝫuis in corpꝰ cri ſti poſt reſurrectionem cibus non conuerteret̉ ſed reſolueret̉ in p̄iacentem materiā. tamē xp̄s habebat corpus talis nature in quod poſſet ci bus conuerti: vnde fuit vera comeſtio. Sꝫ cibꝰ aſſumptus ab angelo neqꝫ conuertit̉ in corpus aſſumptum: neqꝫ corpus illud eſt talis nature: vt in illud poſſit alimentum conuerti: propter ea dixit angelus Thobie. xij. ca. Cum eſſeꝫ vo biſcum ꝑ voluntatem dei videbar quideꝫ man ducare ⁊ bibere. Sed ego cibo ⁊ potu inuiſibi li vtor. Fiunt igitur omnia in aſſumptis corpo ribus ab angelis non ad deceptionem: ſed po tius ad vtilitatem noſtram: vt ex predictis pa

¶ Ꝙ deus ꝓduxit angelos ex tꝑe ī ce lo empirreo. ¶ Capl̓m. II. Ecūdū myſteri vm de angelis aperiendū dicit̉ ꝓdu ctionis. In quo cōſiderare debem ꝓductionē eoꝝ qͣꝫtum ad tria. Primo quantum ad cauſam. Secundo quātum ad tempus. Tertio quātum ad locum. ¶ Primo ꝯſideranda eſt angelorū productio quātū ad cauſam Ubi q̄rit̉ an̄ angelus habeat cauſam ſui eſſe ⁊ ſit creatus a deo Et ad hoc re ſpōdet ſāctꝰ Tho. pͥma ꝑte. q. xliiij. ⁊. q. lxj. Ꝙ neceſſe ē dicere ⁊ angelos ⁊ oē id quod p̄ter de um eſt a deo eſſe factuꝫ. Si enī aliquid inuenit̉ in aliquo ꝑ participationē neceſſe ē ꝙ cauſetur in ip̄o ab eo cui eſſentialiter ꝯuenit: ſicut ferrū ſit ignitū ab igne: deꝰ aūt ē ip̄m eē ꝑ ſe ſubſiſtēs ⁊ eē ꝑ ſe ſubſiſtēs nō pōt eē niſi vnuꝫ. Relinqͥt̉ gͦ ꝙ oīa alia a deo nō ſūt ſuū eſſe: ſꝫ participant eſſe: quare cauſant̉ ab vno ente quod ꝑfectiſſi mum eſt. Ex his dix it Ariſto. in. ij. metaphiſ ce Id qd̓ eſt maxime ens ⁊ maxime verum: eſt cauſa omnis entis ⁊ omnis veri: ſicut id qd̓ eſt maxime calidū ē cauſa om̄is calidi. Algazeles ꝟo in eodē loco inqͥt. Ip̄m eē deo maxime con uenit: qm̄ ip̄e eſt origo ⁊ principiū eſſendi ⁊ qd̓ eſt a quo ē: quicqͥd eſt. Qd̓ ꝯfirmans Auicēna ait. Omne eſſe ē exuberans ab eius eſſe Quare ⁊ Plato in thimeo ſubdidit: ꝙ noſtrū eē in cō ꝑatione illius ē non eē. Hinc Paulus ad Ro manos. xj. ca. ſcripſit Ex ip̄o: ⁊ ꝑ ip̄m: ⁊ in ip̄o ſunt oīa. Neceſſe ē ergo angelos a deo eſſe crea tos. Sed mirant̉ quidaꝫ ex eo ꝙ de his q̄ ſunt a deo creata agit̉. Gen̄. j. ca. ſed nulla mētio fit ibi d̓ angelis: ergo nō videt̉ ꝙ ſint creati a deo Iteꝝ Ariſto. dicit. viij. metaphiſice: ꝙ ſi aliqͣ ſubſtātia ſit forma ſine materia ſtatim ꝑ ſeip̄aꝫ eſt ens ⁊ vnū ⁊ non habet cauſam q̄ faciat eam ens ⁊ vnū. Sed angeli ſunt forme īmateriales: gͦ nō habēt cauſam ſui eē. Ad hͦ reſpōdet Tho. pͥmo ẜm Augꝭ. li. xj. d̓ ciuitate dei. ꝙ angeli nō ſunt p̄termiſſi in illa pͥma reꝝ creatione: ſꝫ ſigni ficant̉ noīe celi vel lucis. Id̓o aūt vel p̄termiſſi ſunt vel nominibꝰ reruꝫ corꝑaliū ſignificati: qꝛ moyſes populo rudi loq̄bat̉ qͥ nōdū caꝑe pote rat incorporeā naturaꝫ. De ſubſtantijs vero q̄ ſunt forme ſubſiſtentes: dicenduꝫ ꝙ nō habent cauſaꝫ aliā formalē ſui eſſe ⁊ ſue vnitatis: neqꝫ cauſam agentē ꝑ trāſmutationē materie de po tentia in actū: ſed bene habent cauſam ꝓducen tem totam ſubſtantiā que ē ip̄e deꝰ. ¶ Secun do conſideranda eſt angeloꝝ ꝓductio qͣꝫtū ad tempus. qn̄ ſcꝫ fuerūt angeli creati. Et circa h̓ tres reperiunt̉ opiniones. Prima opinio falſa ē ⁊ heretica que hoc tenet: ꝙ angeli fuerūt pro ducti ab eterno: hoc em̄ eſſe non pōt: qm̄ ſic de us creaturas ꝓduxit ꝙ eas ex nihilo fecit. id ē poſtqͣꝫ nihil fuerant. Et vt inquit Tho. prima ꝑte. q. xlv. Cum d̓r aliqͥd ex nihilo fieri: hec pre poſitio ex: non deſignat cauſam materialem: ſꝫ ordinem tm̄. ſicut cum d̓r ex mane fit meridies. id eſt. poſt mane. Et ſi obijceret̉ ꝙ philoſophi dicunt. ex nihilo nihil fit. Reſpondet Tho. ꝙ philoſophi nō ꝯſiderauerunt niſi emanationē effectuū ꝑticulariū a cauſis ꝑticuluribꝰ qͣs ne ceſſe eſt p̄ſupponere aliqͥd in ſua actione. Et ẜm h̓ eſt cōmunis eoꝝ opinio ex nihilo nihiſ fieri. Sed hͦ locū nō habe tin pͥma emanatiōe ab vni uerſali rerū pͥncipio. Scd̓a opinio fuit quorū dam doctoꝝ antiquoꝝ ſcꝫ ꝙ angeli fuerūt cre ati ante omnē mundū corporeū. Nam Hiero hoc videt̉ aſſerere ſuꝑ epl̓as ad Tituꝫ. Ait enī ſic. Sex milia nondū noſtri tꝑis cōplent̉ anno rum. ⁊ quanta tꝑa quātaſqꝫ ſeculoꝝ origines fuiſſe arbitrādū ē in qͥbus angeli: throni: ⁊ do minatiōes: ceteriqꝫ ordines deo ſeruierūt. Da maſcenus etiā dicit in. ij. li. Quidā dicūt ꝙ an̄ oēm creationē angeli geniti ſunt. vt Theolog dicit. Greg. ſcꝫ nazāzenus. de qͦ aſſerit Tho. ꝙ tanta eſt in doctrina eius xp̄iana autoritas: vt nullus vnqͣꝫ eius dictis calūniā inferre p̄ſum pſerit ſicut nec Athanaſij documentis. vt Hic ronymꝰ dicit. Tertia opinio aliorū q̄ cauſam p̄ cedentē nō reprobat. ſꝫ qꝛ rationabilior fore vi det̉. Iccirco tenet̉ cōmuniter a doctoribus: ꝙ angeli ſimul cum creatura corporea ſūt creati. Angeli em̄ ſunt q̄dam ꝑs vniuerſi. quia nō cō ſtituūt ꝑ ſe vnū vniuerſum: ſꝫ tam ip̄i qͣꝫ creatu ra corporea in ꝯſtitutionē vniꝰ vniuerſi ꝯueni unt: qd̓ apparet ex ordine vniꝰ creature ad aliā. Ordo em̄ reꝝ ad inuicē eſt bonuꝫ vniu̓ſi. Nul la aūt pars ꝑfecta ē a toto ſeꝑata. Nō ergo ē ꝓ babile vt deus cuiꝰ ꝑfecta ſunt oꝑa creaturam angelicā ſeorſū ante alias creaturas ꝓduxerit. Et hoc refert dn̄s Bonauē. di. xij. ſcd̓i libri ꝙ qͣttuor a principio fuerūt ſimul creata ſcꝫ ange lica natura: celū empirreū: materia pͥma ⁊ tem pus late illud accipiendo ꝓ qͣlibet ſucceſſione. Ratio eſt: qꝛ debuerūt pͥma in oī genere rerum creari tam in mēſuris qͣꝫ in ſubſtātijs. Primuꝫ in mēſuris eſt tēpus: primū ī ſubſtātijs corpo ralibus paſſiuis ē materia. pͥmum in ſubſtātijs corꝑalibus actiuis ē celum empirreū. Primū vero in ſubſtātijs ſpūalibꝰ eſt angelica natura. Iccirco qͣttuor hec credunt̉ fuiſſe pͥmo creata. ¶ Tertio ꝯſideremꝰ angeloꝝ ꝓductionē qͣꝫtū ad locū: vbi ſcꝫ fuerūt angeli creati. Et ad hoc dicit Strabꝰ ſuꝑ illo ꝟbo. In pͥncipio creauit

deus celum ⁊cͣ. Celū non viſibile firmamentuꝫ hic appellat: ſꝫ empirreū. id ē. igneū qd̓ nō ab ar dore. ſꝫ a ſplendore d̓r: qd̓ ſtatim factuꝫ angelis ē repletū. Ideo Tho. vbi ſupra ait: ꝙ cū vniu̓ ſum ꝯſtet ex creaturis corꝑalibus ⁊ ſpūalibus ſic create ſunt ſpūales creature ꝙ ad creaturaꝫ corꝑalē aliquē ordinem hn̄t ⁊ toti creature cor porali p̄ſident: vnde ꝯueniens fuit vt ange i in ſupremo corꝑe crearent̉ tāqͣꝫ toti nature corpo ree preſidētes. Et ſi obijceret̉ ꝙ angeli non de pendēt a corꝑe ẜm ſuū eſſe: ⁊ per ꝯſequēs neqꝫ ẜm ſuū fieri: ergo angeli nō ſūt creati ī loco cor poreo. Reſpondet Tho. ꝙ angeli nō ſūt creati in loco corporeo: ſꝫ vt p̄dictum eſt in hoc oſter dit̉ ordo eoꝝ ad naturā corporeā: ⁊ ꝙ ſua ꝟtu te corꝑa ꝯtingunt. Si hec oīa q̄ diximus de an geloꝝ ꝓductione vel ad capiendum difficilia vel ad plene intelligendū dura cuiqͣꝫ viderent̉. tāto magis excitare nos debēt ad extollendam totis viribus ſapiētiā altiſſimi dei: cuiꝰ oꝑa tā ſtupēda ſunt ⁊ inſcrutabilia: vt nullo humano ſenſu ꝑcipi valeāt. Pro quibꝰ dicere poſſumꝰ illud pſalmiſte. Ꝙ magnificata ſunt opera tua dn̄e: oīa in ſapiētia feciſti. Uniu̓ſus nāqꝫ mun dus iſte ſenſibilis quaſi qͥdā liber ē ſcriptꝰ digi to dei: ⁊ ſingule creature qͣſi figure q̄dam ſunt nō humano placito ſꝫ diuinitatis arbitrio inſti tute ad manifeſtādā quodāmodo ⁊ ſignādā in uiſibilē potētiā: ſapientiā: ⁊ bonitatē diuinam Inter cetera ꝟo ſuoꝝ inſtitutoꝝ mirabilia an gelos ꝯdidit: quoꝝ aliquos ꝓpter ſuꝑbiaꝫ in quam eruperūt eternis abiudicauit ſupplicijs. Alios ꝟo qui ip̄i factori ſuo humiliter adheſe runt: plena beatitudine fecit eſſe felices. Qualiter angeli ad nos mittunt̉ qui hoīes cuſtodiūt neqꝫ dolent de malis eoꝝ quos cuſtodiūt. ¶ Capl̓m. II. Ertiū myſteriū de angelis manifeſtādū d̓r miſſiōis. In qͦ tria ſūt dubia declarāda. Primū vtrum angeli mittant̉. Scd̓m vtꝝ hoīes ab angelis cuſtodiant̉. Tertiū vtrum angeli doleant de malis eorum quos cuſtodiunt. ¶ Ad primū dubiū ſe offert veritas ſcriptura rū in qͥbus angelos mitti ꝑhibet̉. Et vt inquit Tho. pͥma ꝑte. q. cxij. Ille mitti d̓r qui aliquo mō ab alio ꝓcedit vt incipiat eſſe vbi pͥus non erat vel vbi pͥus erat ꝑ aliū moduꝫ. Filiꝰ enim aut ſpūſſanctus mitti d̓r vt a patre ꝓcedens ꝑ originē. Et incipit eē nouo mō. i. ꝑ gr̄am vel ꝑ naturā aſſumptā vbi pͥus erat ꝑ diuinitatis p̄ ſentiā. Dei em̄ ꝓpriū ē vbiqꝫ eē: qꝛ cū ſit vniu̓ſale agens ꝟtus eius attingit oīa entia: ideo ē in oībus rebus. Uirtus aūt angelicū ſit parti culare agens nō attingit totuꝫ vniuerſum: ſꝫ ſic attingit vnū ꝙ non attingit aliud. Ideo ita ē h̓ qd̓ non eſt alibi. Cum igit̉ aliqͥd eſt fiendū per aliquē angelū circa aliquā creaturā corporeaꝫ de nouo applicat̉ angelus illi corꝑi ſua ꝟtute: ⁊ ſic angelus de nouo ibi incipit eſſe: ⁊ hoc totuꝫ ſequit̉ ex imperio diuino Sed actio quā ange lus miſſus exercet: ꝓcedit a deo ſic̄ a primo pͥn cipio cuius nutu et auctoritae angeli oꝑantur ⁊ in deū reducit̉ ſicut in vltimū finē. Et hoc fa cit rōne miniſtri. Nā miniſter ē ſicut inſtrumē tum ⁊ intelligens. Inſtrumētū aūt ab alio mo uet̉: ⁊ eius actio ad aliud ordinat̉. Ideo actio nes angeloꝝ miniſteria vocant̉ ⁊ ip̄i dicuntur in miniſteriū mitti. Si ꝟo aliqͥs q̄reret quō an geli mittunt̉ cum celum empirreū ſit locus ꝑti nens ad dignitatem eoruꝫ: ſi igit̉ mitterent̉ ad nos dignitati eoꝝ aliquid deperiret. Reſpon det Tho. ꝙ celū illud ꝑtinet ad dignitateꝫ an geli ẜm cōgruentiā quadam: qꝛ congruū eſt vt ſupremuꝫ corporū nature q̄ eſt ſupra oīa corꝑa attribuat̉. Non tn̄ angelus aliqͥd dignitatꝭ ac cipita celo empirreo. Ideo qn̄ actu nō eſt in il lo nihil eius dignitati ſubtrahit̉. Sicut nec re gi qn̄ nō actu ſedet in regali ſolio qd̓ ꝯgruit eiꝰ dignitati. Hinc ſaluator noſter loquēs de ange lis qͥ mittunt̉ ad cuſtodiā hominū dixit. Ang. li eorū ſemꝑ vidēt faciē patris mei qͥ ē in celis. Ubicūqꝫ itaqꝫ ſint vident eſſentiā dei in cuius aſpectu cōplet̉ gl̓ia ⁊ beatitudo illoꝝ. ¶ Scd̓ꝫ dubium fuit vtꝝ hoīes ab angelis cuſtodiant̉ Et lꝫ de hͦ dixerim in qͣdrageſimali noſtro: ve rūtamē aliqua erūt hoc loco nouiter diſcutien da. Idcirco p̄ſuppoſito ẜm veritatē ꝙ vnaque qꝫ aīa angelum habeat ſui cuſtodē deputatuꝫ: xp̄o dūtaxat excepto de quo in ẜmone de inno centibꝰ dictū eſt. Primo ſcienduꝫ ꝙ neceſſaria fuit homini cuſtodia angeloꝝ ꝓpter adiutoriū liberi arbitrij. Nam vt inqͥt Tho. pͥma ꝑte. q cxiij. Homo ꝑ liberū arbitriuꝫ pōt aliqualiter vitare malum. ſꝫ non ſufficienter. qꝛ infirmatur circa affectū boni ꝓpter multiplices anime pa ſiones. Similiter etiā vniuerſalis cognitio na turalis legꝭ q̄ homini naturaliter adeſt aliqua liter dirigit hoīem ad bonum: ſꝫ nō ſufficienter: qꝛ ī applicādo vniuerſalia pͥncipia iuris ad ꝑti cularia oꝑa contingit hoīem multipliciter defi cere. Vnde d̓r Sapīe. ix. ca. Cogitatiōes mor talium tumide ⁊ incerte ꝓuidentie nr̄e. Secun do ſciendū ꝙ dum hoīes pereunt ⁊ multa pec cata labunt̉ non ē aſcribendū ad neglientiā ali quā angeloꝝ ſꝫ potius malicie hoīm imputan dū. Nam ſicut hoīes a naturali inſtinctu boni

diſcedūt ꝓpter paſſionē peccati: ita etiaꝫ diſce dunt ab inſtigatiōe bonoꝝ angeloꝝ q̄ fit inuiſi biliter ꝓpter hoc ꝙ hoīes illumināt ad bn̄ agē dū. Tertio ſciēdū ꝙ ſicut p̄ſciti ad dānationē ⁊ infideles ac etiā antixp̄s nō priuāt̉ interiori au xilio naturalis rōnis: ita etiā nō priuāt̉ ex inte riori auxilio toti nature hūane diuinitꝰ cōceſſo ſcꝫ cuſtodia angeloꝝ ꝑ quā et ſi nō iuuent̉ qͣꝫtū ad hoc ꝙ vitā eternā bonis oꝑbus mereantur iuuant̉ tn̄ qͣꝫtū ad hoc ꝙ ab aliqͥbꝰ malis retra hunt̉ qͥbꝰ ⁊ ſibijp̄is ⁊ alijs nocere poſſent Naꝫ ⁊ ip̄i demones arcent̉ ꝑ bonos angelos ne no ceat qͣꝫtum volunt. Quarto ſciendū ꝙ officium cuſtodie angelice ordinat̉ qͥdeꝫ ad illuminatio nem doctrine ſicut ad vltimū ⁊ pͥncipalē effectū Nihilominꝰ ſunt et alij effectꝰ ſcꝫ arcere demo nes ⁊ alia nocumēta tam corꝑalia qͣꝫ ſpūalia ꝓ hibere. Quinto ſciendū ꝙ circa hoīuꝫ cuſtodi am inter angelos quādoqꝫ ſolet eſſe pugna ſiue diſcordia. Nam vt ſcribit̉ Dan̄. x. ca. Duꝫ ip̄e oraſſet ꝓ liberatione ppl̓i iudaici qͥ erat in baby lonia: apparuit ſibi angelus modo mirabili: vt ptꝫ in textu: dixitqꝫ illi inter cetera: noli metue re Daniel: qꝛ ex die pͥmo quo poſuiſti cor tuuꝫ ad intelligendū vt te affligeres in cōſpectu dei tui: exaudita ſunt v̓ba tua Et ego veni ꝓpt̓ ſer mones tuos: pͥnceps aūt regni ꝑſarum reſtitit mihi viginti ⁊ vno diebus. Refert hic Hiero nymus pͥncipem regni perſaꝝ eſſe angeluꝫ qui ſe oppoſuit liberationi populi iſraelitici ꝓ quo Daniel orabat Gabriele p̄ces eius deo p̄ſentā te. Quidaꝫ tn̄ dixerunt ꝙ hec reſiſtētia potuit fieri eo ꝙ pͥnceps aliquis demonū iudeos ī per ſidem ductos ad peccatuꝫ induxerat ꝓpter qd̓ p̄ſtabatur impedimentuꝫ orationi Danielis ꝓ eodem populo deprecantis. Sed Gregꝰ ī xvij moralium libro concordat cuꝫ Hieronymo: di cit ꝙ princeps regni perſarum bonus angelus fuit cuſtodie illius regni deputatus. Ad intelli gendum ergo qualiter vnus angelus alteri reſi ſtere dicitur. Notanduꝫ ẜm Tho. vbi ſupra ꝙ diuina iudicia circa diuerſa regna et diu̓ſos ho mines per angelos exercentur. In ſuis aūt acti onibus ẜm diuinam ſententiā regulant̉. Con tingit quādoqꝫ ꝙ in diuerſis regnis vel in diu̓ ſis hominibus contraria merita vel demerita ī ueniuntur: vt vnus alteri ſubdatur aut preſit. Quid autē ſuper hoc ordo diuine ſapientie exi Sal̓ cognoſcere non poſſunt: niſi deo reuelante Unde neceſſe habent ſuper his ſapientiam dei conſulere. Sic igitur inqͣꝫtum de contrarijs me ritis ⁊ ſibi repugnantibꝰ conſulunt diuinā vo iuntatem. Reſiſtere ſibi inuicem dicunt̉: nō qꝛ ſint eorum contrarie voluntates: cum in hͦ om nes concordent ꝙ dei ſententia impleatur Sed quia ea de quibus conſulunt ſunt repugnātia. Cum ergo archangelus cuſtos regni perſaruꝫ ꝓcuraret qͣꝫtum in eo erat ſalutem illorum qui erant in dicto regno: videretqꝫ ꝙ ex ꝯuerſione iudeorum: multi de perſis conuertebant̉: erat contētus ꝙ populus ille in captiuitate perſeue raret. Alter vero qui preſidebat populo iudeo rum illius populi liberationeꝫ ꝓcurabat: p̄ceſ qꝫ Danielis p̄ſentabat deo: omnes tn̄ dei volū tatem impleri volebāt. ¶ Tertium dubiū erat vtrum angeli doleant de malis eorum quos cu ſtodiūt. Ad qd̓ reſpōdet Tho. vbi ſupra ꝙ an geli non dolent nec de peccatis nec d̓ penis ho minū: quoniā cuꝫ ſint ꝑfecte beati dolor in eis eſſe nō pōt. Inſuper vt inquit Augꝰ. Dolor ē de his que cōtrariantur voluntati. Nihil autē accidit in mundo qd̓ ſit cōtrarium volūtati an gelorū ⁊ aliorum beatorum: qꝛ voluntas eorū totalit̓ inheret ordini diuine iuſticie. Nihil au tem fit in mundo niſi qd̓ per diuinā iuſticiaꝫ fit aut ꝑmittitur. Et ideo ſimplicit̓ loquēdo nihil ſit in mundo cōtra voluntatē beatorū: vt enim ph̓us dicit in. iij. ethicoꝝ. Illud dicit̉ ſimplici ter voluntariū qd̓ aliquis vult in ꝑticulari ẜm ꝙ agit̉: cōſideratis ſcꝫ om̄ibꝰ q̄ circūſtāt: qͣꝫuis in vniuerſali ꝯſideratū non eēt voluntariū. Si cut nauta non vult abſolute ꝓiectionē merciū in mari ⁊ vniuerſaliter cōſiderādo: ſed īminēte periculo ſalutis hoc vult vn̄ magis ē hoc volū tariū qͣꝫ inuoluntariū. Sic ergo angeli peccata ⁊ penas hoīuꝫ vniuerſaliter ⁊ abſolute loquen donō volūt: volūt tn̄ ꝙ circa hoc ordo diuine iuſticie ſeruet̉ ẜm quē qͥdam penis ſubdunt̉ et peccare ꝑmittūt̉. Sed oritur hic difficultas ex ꝟbis Eſa. ca. xxxiij. dicētis. Angeli pacꝭ ama re flebāt. Quā ſoluit Tho. aſſerens ꝙ ꝟba illa tripliciter poſſunt ītelligi. Uno mō ẜm ſenſum litteralē: ⁊ ſic angeli dicunt̉ nūcij Ezechie qͥ fle uerunt ꝓpter vba blaſfema rabſacis. Alio mō ẜm ſenſū allegoricū. ⁊ ſic angeli pacis ſunt apl̓i ⁊ alij p̄dicatores qͥ flent ꝓ peccatis hoīuꝫ. Ter tio ẜm ſenſum anagogicuꝫ: ⁊ ſic intelligunt̉ an geli beati. Locutio tn̄ eſt metaphorica ꝑ quaꝫ deſignat̉ ꝙ ip̄i volūt in vniu̓ſali hoīuꝫ ſalutem vt iā eſt p̄dictū. Ex his oībus dep̄hēdere poſ ſumꝰ quāta ſit erga hoīes dei pietas quāta lar gitas: quāta ve eius clemētia: dū dignat̉ ꝑ an gelos ſuos nos ad patriā ſuꝑnam deducere: in qͣlibet etate nō ceſſant angeli cōmodis nr̄is ad eſſe: nūc infeſtiſſimos hoſtes ne nob̓ noceāt de bellādo: nūc ad bn̄ viuendū nos alliciēdo: nūc a malis retrahēdo nūc ab innumeris periculis liberādo. Et tn̄ nos illis p̄ſentibus nō erubeſci mus demonū praua ꝯſilia: turpeſqꝫ ſuggeſtio nes implere: gerere vitā pecuduꝫ: ac oī conatu

ad religiones tartareas ꝓperare. O anima ſor dida. O anima tot ignominioſiſſimis vitijs fe data. Aperi oculos mentis ⁊ vide angelū ſem per tibi aſſiſtentē in quouis angulo: in quouis diuerſorio: in quouis exercitio. Exhibe illi re uerentiam ⁊ a flagicijs deſine cōſuetis: vſqꝫ ad morteꝫ cōmorabitur tecum: vt ſic appareat ſi te nolueris corrigere ꝙ pater omniū deꝰ iuſto iu dicio impenitētes ⁊ obſtinatos a conſortio ſan ctorum ⁊ viſione ſua pͥuatos ꝓijcit in ignē eter num. Curemꝰ igit̉ demonū abhorrere cōſortia atqꝫ angeloꝝ ſocietatē omni affectu deſiderare vt ſic digni efficiamur gr̄a xp̄i: qͣ mediāte ange loꝝ choris mereamur adiūgi ī illo felici regno in qͦ deꝰ viuit ꝑ infinita ſecl̓a ſcl̓oꝝ. Amen. Sermo. xxxj. de ſancto Ioh̓e bapti ſta p̄curſorē dn̄i nr̄i ih̓u xp̄i. Nter natos mu lierum non ſurrexit maior Ioh̓e ba ptiſta. Verba ſūt redēptoris noſtri originaliter Matth̓. xj. ca. Sicut ſol in lumine reliquos planetas excedit ita laus Ioh̓is ba ptiſte poſt xp̄m ⁊ ꝟginem matrem alioꝝ ſācto rum p̄conia ſuꝑat. Nā neqꝫ in veteri neqꝫ ī no uo teſtamēto inuētus eſt aliquis quacūqꝫ ſan ctitate ⁊ p̄eminentia fulgens qͥ Iohanni bapti ptiſte valeat cōparari. Quecūqꝫ de ip̄o dicūt̉ admirandis p̄rogatiuis ornantur: atqꝫ ex om̄i ꝑte in ip̄o videt̉ ſuꝑeffluere gratia dei. hoc no men eius expͥmit: qꝛ Ioh̓es in quo eſt gr̄a int̓ p̄tatur. Vt aūt harū rerum noticiā habeamus in p̄ſenti ſermone de magnificentijs Ioh̓is ba ptiſte merito diſſeremꝰ quo teſte faluatore nul lus maior ſurrexit. Qd̓ vtiqꝫ intelligenduꝫ eſt de magnitudine virtutis. Nam vt inqͥt Alexā der de ales in. iij. ſumme. Et Tho. pͥma ꝑte ꝙͣ xlij. Maius ⁊ minꝰ in formis ſpūalibus nō di citur ſicut ī formis corporalibꝰ. Scd̓m em̄ Au guſtinū in lib̓. d̓ quātitate aīe: in formis corꝑa libus dicit̉ aliqͥd maius vl̓ minus ẜm quātita tem molis vel dimenſiuā. qꝛ ſūt materiales In formis vero ſpūalibus iſta dicunt̉ ẜm quātita tem ꝟtualem. Vnde ip̄e Augꝰ in vj. d̓ trinita te ait. In his q̄ non mole magna ſunt: hoc ē ma ius eſſe qd̓ eſt melius eſſe. Meliꝰ autē dicit̉ qd̓ eſt ꝑfectiꝰ. Sicqꝫ Iohānes nō fuit ceteris ma ior ẜm ſtaturā corporis. cuꝫ in hoc ſibi pleriqꝫ p̄ſtēt Sicut fuit og: Rex baſan. de quo ſcribit̉ Deutero. ij. ⁊. iij. ca. ꝙ monſtrat̉ lectus eiꝰ fer reus nouē cubitos habēs. Et Golias qͥ vt po nitur pͥmi Reg. xv. ca. erat altitudinis ſex cubi torum ⁊ palmo. Et gigantes alijqꝫ multi. Fuit ergo magnus ꝑfectione virtutis ⁊ gr̄e: de quo tria myſteria ꝓponimus ꝯtempſanda. Primum dicitur natiuitatis. Scd̓m ſanctitatis. Tertiū ſublimitatis. De qͥnqꝫ excellentijs natiuitatis Io hanis baptiſte. ¶ Capl̓m.I. Rimū myſteri um ꝯtemplanduꝫ de Ioh̓e baptiſta d̓r natiuitatis. Fuit qͥdeꝫ natiuitas eius digniſſima ⁊ ſingularis precipue propter quinqꝫ excellentias. Prima dicit̉ angelica nunciatio. Secunda paterna percuſſio. Tertia miraculoſa generatio. Quarta iocunda parturitio. Quinta ſancta nominatio. ¶ Prima excellentia natiuitatis Ioih̓s dicit̉ angelica nūciatio. Fuit nāqꝫ ab angelo annūci ata patri ſuo Zacharie exiſtēti in loco ſacro. id eſt. in tēplo ⁊ ī rebus ſacris occupato ad deno tandū ſanctitatē futurā ꝓlis vt dicit Nico. de ſyra. Erat autē Zacharias ſacerdos vt ſcribit̉ Luc̄. j. ca. ⁊ forte exijt vt incenſū poneret. Naꝫ vt habet̉ pͥmi Paralipo. xxiiij. ca. Dauid vo lens ampliare cultū dei. xxiiij. ſacerdotes inſti tuit quoꝝ vnꝰ maior erat qͥ dicebatur pͥnceps ſacerdotū. Et hi ſucceſſiue ꝑ hebdomadas ſer uiebant in tēplo dn̄i. Sed vtꝝ Zacharias fuit pōtifex vel ſūmꝰ ſacerdos apud nōnullos ver tit̉ in dubiū. Nā Ambroſiꝰ ⁊ Beda ſuꝑ Lucā vident̉ dicere ꝙ ſic: eo ꝙ incenſū ponere ſemel in āno intra ſctm̄ ſctōꝝ. ſcꝫ in feſto expiationis ſoli ſūmo ſacerdoti erat licitū. Et tēpus ꝯcepti onis precurſoris videt̉ ꝯcordare: qꝛ feſtum ex piationis celebratur decima die ſeptembris: ⁊ poſt illud fuit ꝯceptio Ioh̓is circa finē eiuſdeꝫ menſis: reuerſo Lacharia ad domū ſuam poſt cōpletioneꝫ ſui officij. Et ſic ab illo tēpore vſqꝫ ad natiuitatē beati Ioh̓is fluxerūt nouē men ſes qui ꝯtinent periodū a ꝯceptiōe vſqꝫ ad na tiuitatē. Addūt alij ad declarationē p̄fate opi nionis. ꝙ. xxiiij. ſacerdotes p̄dicti erant equa les in ordine ac etiā dignitate: nō tn̄ ſimul ẜꝫ ſuc ceſſiue: qꝛ ille in cuius hebdomada feſtū expia tionis cadebat erat ſūmꝰ ſacerdos toto illo an no. Et ad hoc ꝯfirmanduꝫ inducūt illud qd̓ di citur Ioh̓is. xj. ca. ꝑ Caifas erat pōtifex anni illius. Zacharias ergo fuit ſūmus ſacerdos il lo anno eo ꝙ p̄dictum feſtū cecidit īhebdoma da ip̄ius. Sed vt dicit Nicolaꝰ de lyra: qꝛ nul la ſcriptura autētica: nec Ioſephus nec alij de ſcribētes ſacerdotiū iudeoꝝ mētionē faciunt d̓ ſūmo ſacerdotio huius Zacharie. Ideo ſaluo meliori iudicio videt̉ melius dicendū eū fuiſſe ſimplicē ſacerdotem: tū qꝛ ingreſſus fuit tēplū

ad ponendū incenſum tm̄ qd̓ licitū. erat mino ribꝰ ſacerdotibꝰ vt dicit̉ ad Heb̓. ix. ca. Tum quia angelus apparuit ei ſtans a dextrꝭ altaris incenſi: qd̓ ẜm Hieronymū nō erat intra ſāctū ſāctoꝝ: ad qd̓ intrare erat officiū ſūmi ſacerdo tis. Et illud qd̓ d̓r de. xxiiij. ſacerdotibus: ꝙ il le erat ſūmus ſacerdos ⁊ pontifex ꝑ annū in cu ius hebdomada cadebat expiationis feſtū vi det̉ eſſeficticiū. Tū qꝛ hoc ī nulla ſcriptura au tentica inuenit̉. Tū qꝛ ſūmꝰ ſacerdos nō p̄ſide bat ꝑ annū tm̄ ſed ꝑ totā vitā ſuā. Et ita cōmu niter factū ē vſqꝫ ad tp̄s Machabeoꝝ. in quo greci obtinuerūt dominiū ſuꝑ iudeos. Et tūc ex cupiditate grecoꝝ et ambitiōe iudeoꝝ aliqͥ fuerūt amoti de ſacerdotio ante mortē ⁊ alij in ſtituti. Sicut ptꝫ ſcd̓i Machabeoꝝ. iiij. ca. de Iaſone: Menelao ⁊ Liſimacho. Et. xiiij. ca. de Alchimo. Et eodē modo poſtea factū ē qn̄ Romani ceper̄t iudeis dn̄ari: qꝛ tūc erat vena le ſacerdotiū. Un̄ dic̄ Ioſephꝰ ꝙ Caifas emit ſacerdotium vniꝰ anni. Potuit etiā eē ꝙ iudei int̓ ſe ordinauerūt ꝓpter iſtas ꝯtentiōes ⁊ am bitiones ꝙ ſacerdotiū vniꝰ duraret tm̄ ꝑ ānū. Et ſic ꝯcludit̉ ꝙ Zacharias nō fuit pōtifex vl̓ ſūmꝰ ſacerdos. Ambroſiꝰ ꝟo ⁊ Beda dixerūt trariū nō aſſerēdo ſꝫ opinādo. Nihilominus Hieronymꝰ ī epl̓a ad Euſtochium ait. Ioh̓es baptiſta ſanctā mr̄eꝫ habuit: pontificiſqꝫ filius erat tn̄ nec mr̄is affectu nec pr̄is oꝑibꝰ vinceba tur vt ī domo parētū cū ꝑiculo viueret caſtita tis. Intrauit itaqꝫ Zacharias tēplū vt incēſū poneret: ⁊ oīs multitudo p i erat orans foris: qꝛ nō erat licitū ppl̓o ingredi tēplū ſꝫ tm̄ atrium Apparuit aūt illi angelꝰ in viſione corꝑali dixit qꝫ illi ne timeas Zacharia qm̄ exaudita eſt ora tio tua. Frequēter em̄ vt dicit Nico. de lyra de p̄catus fuerat deū de aduētu meſſie ⁊ de habē da ꝓle. Et iō angelꝰ vtrūqꝫ ſibi ꝓnūciat dicēs Uxor tua Elizabeth pariet tibi filiū ⁊ vocabiſ nomē eiꝰ Ioh̓eꝫ: ⁊ erat gaudiū tibi ⁊ exultatio Gaudiū ſcꝫ in mēte interiꝰ: et exultatio exteri drexultatio qͣſi extra ſaltatio. Et hͦ proprie qn̄ gaudiū tm̄ abūdat in corde qd̓ non pōt ꝯtineri qn̄ oſtendat̉ exteriꝰ. Et ſequit̉ angelꝰ: multi in natiuitate eius gaudebūt. Erit em̄ magnꝰ corā dn̄o: vinū ⁊ ficerā.i. potū inebriatiuū nō bibet ⁊ ſpirituſācto replebit̉ adhuc ex vtero matris ſue. Et multos filioꝝ iſrl̓ ꝯuertet ad dn̄m.i. ad xp̄m ꝑ ſuā p̄dicationē. Et ip̄e p̄cedet an̄ illū in ſpū ⁊ ꝟtute Helie vt ꝯuertat corda patruꝫ ī fi ſios..i. patrum veteris teſtamēti ad diſcipulos xp̄i. Quia vt dicit Nico. de ſyra. plures de ſa cerdotibꝰ ⁊ ſenioribꝰ iudeoꝝ qͥ dicebant̉ pr̄es populi ꝯuerſi fuerūt ꝑ apl̓os ad fidē xp̄i. Sub didit angelꝰ: ⁊ incredulos.i. illos qͥ pͥus fuerāt increduli ad prudentiā iuſtoꝝ: que prudentia non ꝯſiſtit in operibus legis que non iuſtifica bat: ſed ī operibus fidei charitate formate. Se quit̉ angelus. Parare dn̄o plebē ꝑfectā ꝑ euā gelij ſuſceptionem. Scd̓ꝫ aliquos iſte angelus qui apparuit Lacharie ruit: ille ideꝫ qͥ apparuit virgini glorioſe. Sed iſtud ſtare nō poteſt ſi te nere volumus opinionē que recitata fuit in ſer mone de annūciatione virginis benedicte vbi d̓r ꝙ angelꝰ ille fuit de ordine ſeraphin. ¶ Se cunda excellētia natiuitatis beati Ioh̓is dicit̉ paterna ꝑcuſſio: vt em̄ cantat eccl̓ia. Ille ꝓmiſ ſi dubiꝰ ſuꝑni ꝑdidit ꝓmpte modulos loque le. Nam vt ſcribit̉ Luce.j. ca. dixit Zacharias ad angelū: vnde hoc ſciam. Ego em̄ ſum ſenex. vxor mea ꝓceſſit in diebꝰ ſuis. Et reſpōdēs an gelus dixit ei. Ego ſum gabriel qͥ aſto an̄ deū ⁊ miſſus ſum loqui ad te: ⁊ hec tibi euangelizare Et ecce eris tacens ⁊ non poteris loqui vſqꝫ in diem quo hec fiant ꝓ eo ꝙ non credidiſti ꝟbis meis que implebūt̉ in tꝑe ſuo. Et erat plebs ex pectans Zachariā ⁊ mirabant̉ ꝙ tardaret ip̄e ī tēplo. Egreſſus aūt nō poterat loqui ad illos Et cognouerūt ꝙ viſionē vidiſſet in templo: ⁊ ip̄e erat annuens illis ⁊ ꝑmāſit mutus. Sꝫ ple riqꝫ ſcire cupiūt cur Zacharias duditādo pla gam incurrit. Ad qd̓ reſpodent doctores id fa ctum fuiſſe multiplici de cauſa. Primo ẜm Bo dam quoniā diſcredendo locutus eſt: ideo ſūē tio plectit̉: vt tacendo credere diſcat. Vt em̄ in quit Nico. de lyra. Tot ſigna veritatis cōcur rebant ꝙ Zacharias nō poterat diſcredere abſ qꝫ peccato. Quia angelꝰ vt p̄dictū ē apparuit ei in ſacro loco ⁊ exiſtēti in miniſterio diuīo. Nū ciabat etiā ea que ꝑtinent ad cōmunē hominū ſalutē ⁊ ad dei gloriam. Ex qͥbus debebat Za charie conſtare ꝙ erat bonus angelus ⁊ ꝑ con ſequens ꝙ erat verū dictum eius cum mentiri nō poſſet. Scd̓o mutus effectꝰ fuit Zacharias vt maius miraculū in natiuitate filij appareret: cum em̄ in natiuitate Ioh̓is loquela patri red ditur miraculū miraculo copulat̉. Tertio con gruū fuit vt Zacharias vocem amitteret: quā do vox naſcebat̉ ⁊ legi filentiuꝫ imponebatur. ¶ Tertia excellētia natiuitatis beati Iohan nis dicit̉ miraculoſa generatio. Naꝫ poſt com pletos dies officij Zacharie: cū redijſſet ad do mū ſuaꝫ concepit Elizabeth vxor eiꝰ ⁊ occulta bat ſe menſibus quinqꝫ: qͥ vt ait Ambro. Par tus ſui erubeſcebat etatē ne in ſenectute vacaſ ſe libidini videret̉ Cōceptio autē illa miraculo ſa fuit: qꝛ non fuit ꝑ naturā tm̄ vt dicit Nico. d̓ lyra: ſed ꝑ naturam gr̄a diuina adiutā. Naꝫ vt dicit̉ Luce.j. ca. Elizabeth ſterilis erat: ⁊ tam ip̄a qͣꝫ Zacharias ꝓceſſerant in diebus ſuis. id

eſt. tranſierāt tempus generandi. Vt em̄ inqͥt Plinius li. vij. de naturali hiſtoria: poſt annū qnquageſimū ceſſat fecunditas mulieruꝫ. Uir ꝟo octogeſimo anno generat: hec debēt ita eē vt in pluribꝰ: nā maſſimiſſa rex numidarū poſt octogeſimū ſextū filiū genuit. Et Cato Cenſo rinus ex filia Salonis clientis ſui genuit cuꝫ ia trāſiſſet octoginta annos. De Aacharia ⁊ Eli zabeth cuiꝰ etatis fuerint determinate nō inue nio Tm̄ euangelica lectio teſtat̉ ꝙ ambo ad ge nerandū inabiles erant Et de hoc angelus Ga briel dixit virgini gl̓ioſe genitrici dei ⁊ ſaluato ris nr̄i. Ecce Elizabeth cognata tua ⁊ ip̄a con cepit filiū in ſenectute ſua: ⁊ hic mēſis ē ſextus illi qͥ vocatur ſterilis: quia non erit impoſſibile apud deum omne verbū. ¶ Quarta excellētia natiuitatis beati Iohānis d̓r iocunda parturi tio. De hac ita ſcribit Lucas. Elizabet h imple tū eſt tempus pariendi. ẜm Nico. de lyra. i. nō uem menſiū. Notādū tn̄ hoc loco ꝙ vt ait ph̓s ix. de animalibꝰ. Cunctis aīalibus ſtatutū ē ti pus partus: muliere dūtaxat excepta que in di uerſis tēporibus parit naͣm qn̄qꝫ parit in men le ſeptimo quādoqꝫ mēſe octauo. Uerū frequē tior vſum eſt humano partui nouem menſium natura dedit. Quedā tamē femine decimo mē ſe pariūt. Quaſdam inſuꝑ Ariſto. dicit menſe xj. peperiſſe. Cuius ſententiā approbat Aulus gelius li. iij. noctiū acticaꝝ dicens. Feminā bo nis atqꝫ honeſtiſſimis moribus rome. xj. meſe poſt mortē mariti peperiſſe: factūqꝫ fuit iudici um tanqͣꝫ marito mortuo poſtea mulier ꝯcepiſ ſet. Sed cognita cauſa diuus Adrianꝰ cenſuiſ xj. menſi partū poſſe edi: requiſitis veterū ph loſophoꝝ ac inſigniū medicoꝝ ſententijs. Au cenna nono de aīalibus dicit mulierē mēſe. xit peperiſſe. Tamē Elizabeth de qua loqͥmur me ſe nono cōpleto Ioh̓em peperit. Quem vt di cunt aliqui virgo ſacratiſſima a terra leuauit. Theophilus tn̄ dicit vt refert Nico. de lyra. ꝙ īminente partu Elizabeth virgo receſſit: tū ꝙ virgines in partu mulierum non ſolent adeſſe. Tum quia mulieres iam venerant ad partum Elizabeth quare obſequiū Marie non erat ei neceſſarium. Sed euāgeliſta nil de hoc ſcripſit tm̄ retulit ꝙ menſe ſexto humilis virgo Ma ria poſtqͣꝫ Elizabeth Iohānem conceperat vt ſitauit illam: cum qua manſit menſibus tribus ſcꝫ vſqꝫ ad tempus partus Elizabeth et reuer la eſt in domum ſuam. Si enim noluit ibi tem pore partus adeſſe: poteſt ratio veriſimilis aſ ſignari: quia cum conſuetudo ſit ad mulieres parturientes pleraſqꝫ alias ꝯuenire: virgo illa modeſtiſſima nolens cum tot que mūdane erāt conuerſari inde diſceſſit. Audierunt auteꝫ vici ni ⁊ cognati ꝙ Elizabeth peperiſſet. Et qꝛ ma gnificauit dominꝰ miſericordiā ſuā cum illa. id eſt. magnam miſericordiā ei fecit auferendo ſte rilitatis obprobrium: ⁊ dando ei tm̄ ac talem fi lium ſic annunciatum mirabiliter ⁊ conceptuꝫ ſupernaturaliter. Et congratulabātur ei ſicut predixerat angelus. ¶ Quinta excellentia nati uitatis beati Iohannis dicitur ſancta nomina tio: vt em̄ dicit Lucas. Die octauo venerunt circūcidere puerū ⁊ vocabant eum nomine pa tris ſui Zachariam. Et reſpōdens mater eius dixit. Nequaqͣꝫ. ſꝫ vocabit̉ Ioh̓es. Hoc āt ẜm Nico. de lyra fuit ſibi a deo reuelatum: quia a marito non didicit cum eſſet factus mutus ante qͣꝫ rediret ad eam de templo. Dicebant vero fui Elizabeth Nemo eſt in cognatione tua qui vo cetur hoc nomine. Qd̓ non eſt intelligenduꝫ ꝓ gente iudeoruꝫ ſed pro his qui erant de genere ſiue ſtirpe Elizabeth ⁊ Zacharie. Innuebant autē patri eius ſcꝫ per ſigna quem vellet voca ri eum. ⁊ poſtulans pugillarem ſcripſit dicens Iohānes eſt nomen eius. id eſt. hoc nomē nō ei impono: ſed impoſitum eſt a deo. Et mirati ſunt vniuerſi ex mirabili conuenientia patris ⁊ matris in nomine pueri. Apertum eſt autem il lico os Zacharie ⁊ lingua eius ⁊ loquebat̉ be nedicens deum. Et factus eſt timor magnꝰ ſu per vicinos eorum: ⁊ ſuper omnia montana iu dee diuulgabantur om̄ia verba hec. Et poſue rūt omnes qui audierant in corde ſuo dicentes Quiſputas puer iſte erit? Etenim manꝰ domi ni erat cum illo. id eſt. ꝟtutis dei operatiua mi raculorum in eius annunciatione: conceptione ⁊ natiuitate oſtenſorum. Ex quibus rationabi liter cōcludebatur magnitudo pueri futura cō ram deo. Et Zacharias impletus eſt ſpirituſā cto ⁊ prophetauit benedicendo deum atqꝫ pre nunciando imminentia ſacramēta noſtre redē ptionis: atqꝫ futura geſta miranda pueri nati. Dicebat ergo: benedictus dominꝰ omniū ſcilꝫ per generalem gubernationē: deus per creatio nem: iſrael per ſpecialem cultum et deuotioneꝫ et bn̄ficioꝝ ſpecialiū populo iſrael exhibitionē quia viſitauit. id ē. viſitabit more ꝓphetico lo quitur. Hec viſitatio fuit facta in chriſti natiui tate: que erat adhuc futura ⁊ in ſua conuerſati one. Et fecit redemptionē ſcꝫ ī ſua bn̄dicta paſ ſione plebis ſue. Et erexit cornu ſalutis nobis. id ē. ꝟtutem conſequendi ſaluteꝫ eternam ī ſua reſurrectione: quia reſurrexit ad vitam īmorta lem: educens ſanctos patres de limbo: ⁊ in ſua aſcēſione: quia illos ad celeſtia introduxit. In domo dauid pueri ſui: qꝛ iſta adimpleuit xp̄s in carne aſſumpta d̓ domo Dauid. Sicut locū tus eſt ꝑ os ſanctoꝝ qui aſeculo ſūt ꝓphetarū

eius: quia ſic ꝓmiſerat ꝑ ꝓphetas. Salutē ex inimicis noſtris: ſupple cōſecuti ſumus ꝑ xp̄m demundo: carne: ⁊ diabolo. Et de manu oīuꝫ qͥ oderunt nos. Ad faciendā miſericordiā cum patribus noſtris: qꝛ myſteriū incarnatiōis im pleuit non ꝓpter noſtrā iuſtificationē: ſꝫ ꝓpter ſuaꝫ miſericordiā implendā quā patribus pro miſit. Et memorari teſtamēti ſui ſancti. id ē. pa cti firmiſſimi qd̓ habuit cū patribus veteris te ſtamenti de xp̄o venturo: de quo teſtamēto ad modū memorantꝭ ſeu recordātis ſe habuit quā do pactum impleuit. Iuſiurādū qd̓ iurauit ad Abraaꝫ patrē noſtrū duturū ſe nobis. Vt fine timore de manu inimicorū noſtroꝝ liberati ſer uiamus illi. In ſanctitate ⁊ iuſticia coram ipſo omnibꝰ diebus nr̄is. Et tu puter ꝓpheta altiſ ſimi vocaberis. Nunc dirigit ſermonē ad filiū natum. Preibis em̄ ante faciem dn̄i parare vi as eius ſcꝫ per p̄dicationem xp̄m annūciando Ad dandā ſcientiā ſalutis plebi eius in remiſſi onem peccatorū. Per viſcera miſericordie dei noſtri. id ē. ꝑ intimā ⁊ occultā dei miſericordiā facta ſunt hec: in qͥbus viſitauit nos oriens ex alto. Illumīare his qͥ in tenebris ⁊ vmbra mo tis ſedēt. id ē. patribꝰ in limbo exiſtētibꝰ: ad di rigēdos pedes nr̄os ī viā pacis. O Lacharie pr̄ tāti filij de quo tāta miracula oculis ꝯſpexi ſti. Oſenex admodū venerāde qͥ ꝓlē ex te geni tā a deo electā non dubitaſti. O vir ſanctiſſime qͥ ſpiritūſanctū in tua mēte ꝑ experientiaꝫ noui luminis ſuauiſſimiqꝫ ſpūalis geſtus ſenſiſti Et quis explicet iocunditatē ⁊ leticiaꝫ cordis tui. Quis enarret ꝯſolationē anime tue. Nō mirū igit̉ ſi canticū quod iam expoſuimꝰ deū laudā do ac benedicendo ceciniſti. De ſanctitate Ioh̓is baptiſte quā de mōſtrant qͥnqꝫ virtutes illiꝰ p̄cipue ⁊ ſingulariſſime. ¶ Capl̓m.II. Ecūdū myſteri um cōtemplandū de Iohāne bapti ſta d̓r ſāctitatꝭ. Quāta em̄ ſanctitate fuerit p̄ditꝰ colligere poſſumꝰ precipue ex qͥnqꝫ Primo ex mundi derelictione. Scd̓o ex corꝑis mortificatione. Tertio ex humili confeſſione. Quarto ex feruenti p̄dicatione. Quinto ex martyrij tolleratione. ¶ Primo apparet ſanctitas Ioh̓is ex mūdi de relictione. Nā ſpū fcto afflatꝰ nō puerili leuita ſe motꝰ ī etate tenera: paterna domo relicta: ad ſolitudines deſerti ſe ꝯtulit. Quapropter eccle ſia ip̄m alloquēs ait. Antra deſerti teneris ſub annis ciuiū turmas fugiēs petiſti: ne leui ſaltē maculare vitam famine poſſes. Māſit aūt ibi abſqꝫ hoīm quorūcūqꝫ ꝯuerſatiōe vſqꝫ ad tꝑa ſui baptiſmi ſiue p̄dicatiōis. Nec ē heſitādū ꝙ parētes ſui paſſi ſint pͥuari p̄ſentia vnici filij: cū ſcirēt ex his q̄ in eiꝰ ꝯceptiōe ⁊ natiuitate p̄ceſſe rant: puerū illū ad oīa eiꝰ geſta ꝑ ſpiritūſanctū dirigi ⁊ regulari. Sꝫ circa hͦ poſſet aliqͥs q̄rere vtꝝ ſit ꝑfectior vita ſolitaria qͣꝫ ſocialis. Et qͥ dam fortaſſe dicerēt ꝙ ſocialis: tū qꝛ vt ait ſapi ens Ecc̄i. iiij. ca. Meliꝰ ē duos eē qͣꝫ vnum: qꝛ vnꝰ iuuat̉ ab alio. Tū qꝛ Mat. xviij. xp̄s di xit. Ubi fuerint duo vl̓ tres ī noīe meo ꝯgrega ti in medio eoꝝ ſū. Tū etiā qꝛ ſolitaria vita vi det̉ eſſe ꝯͣ naturā hoīs. Nā vt ph̓us dicit ī pri mo politice. Homo ē aīal ſociale. Sꝫ Augꝰ ī lī bro de oꝑibꝰ monachoꝝ: illos ſanctiores eē di cit qͥ a ꝯſpectu hoīm ſeꝑati nulliꝰ ad ſe p̄bēt ac ceſſū. Ad plenioreꝫ tamē intelligētiā ⁊ obiecto rum declarationem notāda ſūt ꝟba ſācti Tho. qͥ ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxxviij. ar. viij. ait. ꝙ ſolitudo nō ē eēntia ꝑfectiōis: ſꝫ ꝑfectiōis inſtrumētuꝫ: nō tn̄ ē inſtrumētū ꝯgruū actiōi ſꝫ ꝯtēplationi Ideo nō ꝯgruit religionibꝰ q̄ ſunt ordinate ad oꝑa vite actiue ſine corporalia ſeu ſpūalia niſi forte ad tempus exemplo xp̄i: qͥ vt d̓r Luc̄. vj. Erat ꝑnoctans in oratiōe dei. Cōpetit itaqꝫ ſo litudo religionibꝰ q̄ ſūt ad ꝯtēplationē ordina te. Notandū tn̄ eſt ꝙ illud qd̓ ē ſolitariū debet eſſe ſibi ꝑ ſe ſufficiēs. Hoc autē ē cui nihil deeſt qd̓ ꝑtinet ad rōnem ꝑfecti. Et ideo ſolitudo cō petit cōtemplāti qͥ iam ad ꝑfectū ꝑuenit. Qd̓ qͥdeꝫ ꝯtingit dupliciter. Uno modo ex ſolo di uino munere: ſicut fuit de Ioh̓e baptiſta: qͥ vt dictū ē: repletus fuit ſpūſācto adhuc ex vtero mr̄is ſue. Alio mō ꝑ exercitiū virtuoſi actꝰ: ad qd̓ exercitiū iuuat̉ homo ex alioꝝ ſocietate du pliciter. Uno mō qͣꝫtum ad intellectū vt inſtru atur in his q̄ ſūt ꝯtēplanda. Vnde Hieroꝰ dic̄ ad ruſticū monachū. Mihi placet vt habeas ſacrū ꝯtuberniū: nec ip̄e te doceas. Scd̓o qͣꝫtū ad effectū vt ſcꝫ noxie affectiōes hoīs reprimā tur exemplo ⁊ correptione aliorum: quare vi ta ſolitaria ſi debite aſſumatur p̄eminet vite ſo ciali. Si autem abſqꝫ precedenti exercitio talis vita aſſumatur eſt periculoſiſſima niſi per diui nam gratiam ſuppleatur quod in alijs per exer citium acquirit̉: ſicut patet de beatis Antonio ⁊ Bn̄dicto. Et ſic qͣꝫuis melius ſit eſſe duos qͣꝫ vnum: dum vnus indiget auxilio alterius: ta men hoc auxilio non indigent qui ſunt perfecti onem aſſecuti Sicut etiam xp̄s eſt in medio eo rum qui ſunt in ſuo noīe cōgregati: ita vt dicit̉ pͥme Ioh̓is. iiij. ca. Deus charitas eſt ⁊ qͥ ma net in charitate in deo manet ⁊ deus in eo. So litarie vero viuere p̄t dupliciter eē: aut ꝓpter

animi ſeuiciā ⁊ hoc ē beſtiale. Aut ꝓpter ꝯtem plationē: dū aliqͥs a ꝯuerſatione alioꝝ ſe ſeꝑat vt liberius vacet rebus diuinis ⁊ ſtudio ſapiē tie. ꝓpterea Ariſto. pͥmo politice dixit. ꝙ ille qͥ alijs nō cōmunicat ē beſtia aut deꝰ.i. diuinus vir. ¶ Scd̓o apparet ſanctitas Ioh̓is ex corpo ris mortificatione. Nam vt ſcribit Marcus. j. ca. Erat Ioh̓es veſtitus pilis Cameli et zona pellicea circa lūbos eiꝰ: ⁊ locuſtas ⁊ mel ſilue ſtre edebat. Idē habet̉ Matth̓. iij. ca. vbi Ni colaꝰ de lyra inqͥt. Locuſte ſūt parua animalia volitantia ꝑ modū ſaltꝰ ⁊ reperiunt̉ in deſerto iudee ⁊ frixa cū oleo ſunt cibus paupeꝝ. Qui dam ꝟo putant locuſtas h̓ appellari nō aīalia il la: ſꝫ genus herbaꝝ qd̓ vſui humano conuenire pōt. Ueſcebat̉ itaqꝫ Ioh̓es quocūqꝫ mō locū ſte accipiant̉ cibo non lauto imo tenui ⁊ inſipi do atqꝫ auſtero. Sumebat etiā mel ſilueſtre qd̓ ẜm Nicolaū de lyra reperit̉ in truncis arborū ¶ Tertio apparet ſāctitas Ioh̓is ex humili cō feſſione. Nam quādo iudei miſerūt ad eū ſacer dotes ⁊ leuitas vt ſcribitur Iohānis.j. ca. vt ī terrogarent eum. Tu qͥs es? non ſuꝑbe locut eſt quaſi d̓ ſeip̄o p̄ſumens: quinimo humiliter reſpondit: ⁊ cōfeſſus eſt veritateꝫ dicens: quia nō erat xp̄s: neqꝫ Helias in ꝑſona: neqꝫ ꝓphe ta ille videlicet quē ip̄i querebāt: ſꝫ dixit. Ego vox clamātis in deſerto: dirigite viā dn̄i. Con grue autē ſe vocē appellauit. Primo qꝛ vox or dinat̉ ad ꝟbi exp̄ſſionē. Voces em̄ ſunt eaꝝ q̄ ſūt in aīa paſſionū notē: vt dicit Ariſto. ī pͥmo Periarmeniaꝝ. Sic Ioh̓es expreſſit verbum incarnatū. Scd̓o de rōne vocis eſt ꝙ reſpectu ꝟbi ſit noticia prior: origine tn̄ poſterior. Naꝫ ẜm rōneꝫ originis prius verbū cōcipit̉ qͣꝫ vox formetur. Ioh̓es ergo fuit vox qꝛ reſpectu xp̄i fuit noticia prior lꝫ eēt ⁊ origine poſterior Ter tio vox tranſit: verbū aūt manet. Ioh̓es gͦ cuꝫ dicit ſe vocē inſinuat ſe tranſituꝝ: xp̄m ꝟo per manſuꝝ. Tandē de xp̄o alta ꝓtulit: de ſe humi lima cuꝫ ſubdit. Ego baptizo in aqua. Medi us autē veſtrū ſtetit quē vos neſcitis. Et dicit̉ medius ẜm Nico. de lyra. id eſt. cōmuniter vi uens inter hoīes: quē iudei quantū ad diuini tatem neſciebāt. Subdidit Iohānes. Ip̄e ē qͥ poſt me venturus eſt. ſcꝫ ad p̄dicandū ⁊ myſte rium redēptionis cōplenduꝫ. Qui an̄ me factꝰ eſt.i. mihi prelatus in dignitate cuiꝰ nō ſum di gnus vt ſoluā eiꝰ corrigia calciamēti. ¶ Quar to oſtendit̉ ſanctitas Iohānis ex feruenti p̄di catione. Nam vt d̓r Luce. iij. ca. Factū ē ꝟbū dn̄i.i. diuina inſpiratio ſuꝑ Ioh̓em Zacharie filiuꝫ in deſerto ⁊ venit in oēm regionem iorda nis predicans baptiſmum penitentie. Et vt ait Mat. iij. ca. Exibat ad cū hieroſolyma.i. popolus de hierl̓m. ⁊ accipit̉ hic ꝯtinēs ꝓ ꝯtēto. Et oīs iudea.i. ml̓ti. Et ē hic quedā figura ẜm Nico. d̓ lyra q̄ vocat̉ hyperbole.i. locutio mul tum exp̄ſſiua. Inchoauit aūt p̄dicationē ſuam ſic̄ ⁊ xp̄s dicens. Penitentiā agite: deinde qͣt tuor p̄cepta docuit. Primū docuit phariſeos naͣ vt ſcribit̉ Matth̓. iij. cā. Uidēs Iohānes multos phariſeorū ⁊ ſaduceorum veniētes ad baptiſmū ſuū: nō tn̄ credentes ẜm veritatē vt dic̄ Nico. d̓ lyra. ſꝫ magꝭ ad ſimulatiōeꝫ ⁊ inſi diationē. Ex qͦ xp̄s vt ptꝫ Mat. xxj. ca. q̄rēs d̓ baptiſmo Ioh̓is an eēt e celo vel ab hoībꝰ cū nō fuiſſent phariſei auſi reſpōdere dixit. Qua re nō credidiſtis ei. Idē dicit Ioſephꝰ in. xix. antiquitatū li. Ip̄e Iohānes dixit illis: ꝓgeni es viperaꝝ: qꝛ venenū erroris ⁊ hypocriſis a ſuis ꝓgenitoribꝰ traxerāt. Quis demōſtrabit vobis fugere a ventura ira: quaſi dicat: lꝫ falſi tas veſtra lateat in cōſpectu populi: tn̄ non po terit latere in ꝯſpectu dei: facite ergo fructꝰ di gnos penitentie: et ne velitis dicere intra vos patrem habemus Abraā Vt enim ait Nico. d̓ lyra. phariſei de hoc gloriabant̉: qꝛ de Abraā deſcenderāt Et ideo ex ꝓmiſſione facta Abrae ſine operibus ſalutem cōſequi preſumebāt. Et hoc ē manifeſte falſuꝫ: qꝛ non dicūt̉ filij Abrae ex carnali ꝓpagatione ſed magis ex fidei imita tione vt dicit̉ ad romanos. iiij. ca. Et id̓o quia phariſei ⁊ legiſperiti fidē Abrae de xp̄o reſpue runt: ideo nomē filiationis Abrae ꝑdiderunt Et hoc eſt qd̓ dicit Iohānes. Et ne velitis di cere intra vos ꝑ falſam ſcꝫ extimationē patrem habemꝰ Abraā: qꝛ non ē ſic ẜm veritatē. Ecō uerſo gentiles fidē xp̄i deuote ad p̄dicationeꝫ apl̓oꝝ receperūt. id̓o filij Abrae facti ſūt. Ex hͦ ē qd̓ ſubdidit Ioh̓es. Dico em̄ vob̓ qm̄ potēs eſt deus de lapidibꝰ iſtis ſuſcitare filios Abrae Scd̓ꝫ Nico. de lyra tenent aliqui ꝙ Iohānes demonſtrauit illos lapides quos filij iſrael de ꝓfundo iordanis attulerunt: vt habet̉ Ioſue iiij. ca. in memoriā miraculi ꝙ dominꝰ ī trāſitu eorum aquas iordanis ſiccauit. Sed ꝑ illos la pides Iohannes gentiles ſignificauit: qꝛ cole bant idola d̓ lapidibus facta. Filij ergo Abrae de lapidibus ſuſcitati ſunt quādo iudeis ꝑ infi delitatē a filiatiōe Abrae recedentibꝰ: gentiles fidē xp̄i recipientes in locū eoꝝ ſubſtituti ſunt Et qꝛ doctor veritatis nō ſolū debet vitia cōfi denter arguere: ſꝫ etiā penā p̄dicere Id̓o ſubdi dit Ioh̓es. Iam em̄ ſecuris.i. ſecuritas diuini iudicij poſita ē ad radicē. Oīs arbor q̄ nō facit fructū bonū: excidetur ⁊ ī ignem mittet̉. Scd̓ꝫ p̄ceptum docuit turbas: naꝫ vt ſcribitur Luce iij. ca. Interrogabāt Ioh̓em turbe quid eſſent facture. At ille reſpondēs dicebat. Qui habet

duas tunicas det vnū nō habēti. qd̓ intelligit̉ ẜm Nico. d̓ lyra qn̄ tunica eēt ſuꝑflua. Tertiū p̄ceptuꝫ docuit publicanos officiales imꝑato ris: nihil inqͥt pluſqͣꝫ vobis ꝯſtitutū ē faciatis. hoc aūt dixit qꝛ collectores taliū ſolēt eſſe ꝓni ad plus colligendū qͣꝫ ſit eis mādatū: vt qd̓ eſt ampliꝰ remaneat. Quartū p̄ceptū docuit mili tes cū dixit eis vt ſcribit̉ Luce. iij. ca. Neminē ꝯcuciatis ſcꝫ opprimēdo pauꝑes ⁊ eos deſpici endo: neqꝫ calūniā faciatis.i. non imponatꝭ fal ſum crimē diuitibꝰ ⁊ potentibꝰ vt occaſionē ex forquēdi bona eorū habeatis: qꝛ ꝑ aliā viam a talibꝰ bona reciꝑe nō poſſunt. Contenti eſtote ſtipēdijs vr̄is. ¶ Quinto oſtēdit̉ ſāctitas Io hānis ex martirij tolleratione. Vt em̄ ſcribitur Mat. xiiij. ca. ⁊ Marci. vj. ca. Decollatꝰ fuit Ioh̓es iubētes Herode. Hic vt habet̉ ī hiſto ria ſcholaſtica vxorē fratꝭ ſui Philippi abſtulit ⁊ Arethā regē: ⁊ Herodē agrippam. ⁊ Philip pū in ſui inimicitia ꝯcitauit. Ioh̓es gͦ eum d̓ hͦ arguebat: qd̓ ſibi ⁊ herodi moleſtiſſimū erat et odioſū. Nā vt ait Terētiꝰ. Obſequiū amicos veritas odiuꝫ parit. Et Hieronymꝰ in epl̓a ad occcanū inqͥt. Ita ſe habet natura vt amara ſit veritas. Uidēs itaqꝫ Herodes: qꝛ Ioh̓es euꝫ tā dure redargueret. Et qꝛ ob p̄dicationē ⁊ ba ptiſmū ẜm Ioſephū magnū populum ꝯgrega ret: ip̄m in carcere vinculauit in Macherota caſtello arabie: in hͦ vxori placere cupiēs ⁊ po puli ſequētis Ioh̓em diſpēdiū ꝑtimeſcēs. De ſiderabat aūt ip̄m occidere ẜꝫ populū formida bat. Tandē excogitauit doloſe ⁊ nō ſine ꝯfabu latione atqꝫ cōſilio herodiadis maligne: vt na talis ſui diē coraꝫ pͥmis galilee ſuiſqꝫ pͥncipibꝰ celebraret. Iſta em̄ erat ꝯſuetudo apud antiqͥs ꝙ pͥncipes ſolēnizabāt die ſue natiuitatꝭ: et diē etiaꝫ natalis imperij ſui in qͦ coronabāt̉: quare Herodes ꝯuocatis magnatibꝰ ⁊ nobilibꝰ mul tis: ꝯuiuiū illis letiſſimū atqꝫ lautiſſimū p̄para uit atqꝫ ſaltauit filia herodiadis.i. tripudiauit Et hoc fuit ex diſpoſitiōe matris ⁊ ip̄iꝰ Hero dis: qͥ cū iuramēto ꝓmiſit ei dare qd̓ peteret: q pmonita a matre petiuit caput Ioh̓is baptiſte Et ꝯtriſtatꝰ ē rex: ficte tn̄ ⁊ ẜm apparētiā. Naꝫ vt inqͥt Beda. lꝫ ꝯtriſtaret̉ in facie: letabat̉ tn̄ ī corde. Simulabat aūt ꝯtriſtationē ꝓpt̓ iuſiu randū qd̓ infringere iudicabat illicitū. Sed vt ait Ambroſiꝰ li. de officijs Herodes ſaltatrici pͥmiū turpiter ꝓmiſit: crudelit̓ ſoluit: nā vt re fert Nico. de lyra. In ꝓmiſſione facta ī genera li etiā cū iuramēto nō ītel igit̉ aliqͥd illicituꝫ ſb̓ obligatōe cadere: cuiuſmodi erat īterfectio Io hanis. Et d̓ hͦ plene habet̉ ī decretꝭ. xxij. q. iiij. qͣſi ꝑ totum. Miſſo itaqꝫ herodes ſpiculatore decollauit Iohānē in carcere: ⁊ allatū ē caput eius in diſco: ⁊ datuꝫ ē puelle: ⁊ illa tulit matri ſue. Diſcipuli aūt accipientes corpꝰ ſepelierūt illud in ſebaſte. vt ponit̉ in. xij li. hiſtorie eccle ſiaſtice. Herodias aūt caput Ioh̓is in hierl̓m fecit deferri: ⁊ iuxta Herodis habitaculū cau te ſepeliri. Fuit ꝟo Ioh̓es decollatꝰ circa dies azimorū anno p̄cedente paſſionē xp̄i. De qͦ ſic loquit̉ Chryẜ. Iohānes ſchola ꝟtutuꝫ: magi ſterium vite: ſanctitatis forma: norma iuſticie: virginitatis ſpeculū: pudicitie titulus: caſtita tis exemplū: penitentie via: peccatoꝝ veniā: fi dei diſciplina: Ioh̓es maior hoīe: par angelis legis ſumma: euāgelij ſanctio: apoſtoloꝝ vox ſiſentiū ꝓphetaꝝ: lucerna mundi: p̄curſor iudi cis: xp̄i mediator: dn̄i teſtis: totius medius tri nitatis. Et hic tātus dat̉ inceſtui: tradit̉ adul tere: adducit̉ ſaltatrici. De qͥnqꝫ dignitatibus quę oſtendunt qꝫ ſublimis inter ſanctos Iohannes baptiſta. ¶ Capl̓m. III. Ertiū myſteriū ꝯtemplanduꝫ de beato Iohāne ba ptiſta dicit̉ ſublimitatis. In quo qͣꝫ ſublimis inter ſanctos ſit aperiemus: poſſumꝰ aūt id facile cōp̄hēdere ſi ꝯſiderare voluerimꝰ quinqꝫ illius p̄cipue dignitates. Prima d̓r ſanctificationis. Scd̓a cōmendationis. Tertia celebrationis. Quarta venerationis. Quinta glorificationis. ¶ Prima dignitas beati Iohannis dicit̉ ſan ctificationis. Fuit qͥdeꝫ in vtero ſanctificatus Un̄ eccl̓ia dicit de eo illud Hieremie.j. ca. An teqͣꝫ exires de ventre ſanctificaui te. Ob iſtam ſanctificationeꝫ purgatus fuit a plaga origina lis culpe: vnde ſi in vtero matris deceſſiſſet ad ſinum abrae euolaſſet: cuꝫ ceteri vadāt in infer num qͥ ibi moriūt̉. Fuit inſuꝑ in vtero matris letificatꝰ: cū tn̄ ceteri ibi ſint cū triſticia. Mul taqꝫ alia ſpūalia dona ē cōſecutus: quare Ga briel p̄dixit patri. Spiritu ſancto replebit̉ ad huc ex vtero mr̄is ſue. Secūda dignitas beati Iohānis dicit̉ cōmēdationis. Quidnā certi ⁊ firmius oſtēdere poteſt p̄eminentiā alicuius qͣꝫ ſententia ⁊ laus ex ore diuino ꝓcedēs. Tur pe eſt laudari a malis viris: ꝓ quibus ait Se neca in ꝓuerbijs. Tā turpe eſt laudari a turpi bus qͣꝫ ſi lauderis ob turpia. Glorioſū ergo eſt cū quis laudat̉ a ſapientibus: a viris grauib ⁊ p̄ſtantiſſimis. Sed ſuꝑ oīa grande eſt et inef fabile donū duꝫ quis extollit̉ laudibus ab ore diuino. Vt em̄ inqͥt Hieronymus in ſermone

ad Paulā ⁊ Euſtochiū. Quicqͥd humanis di ci poteſt ꝟbis minus eſt a laude dei Ex his au tem quos deus dignatꝰ eſt cōmendare nullꝰ tā tis laudibꝰ fulget quātis Ioh̓es baptiſta. Di xit enim deus Noe Gen̄. vij. ca. Te em̄ vidi iu ſtū corā me ex omnibꝰ gentibus. Et do Dauid psͣ. lxxxviij. Inueni inquid Bauid ſeruū meū oleo ſancto meo vnxi eū. Et d̓ Iob vt ptꝫ eiuſ dem pͥmo cā. Nūqͥd ꝯſideraſti ſeruū meū Iob ꝙ non ſit ei ſil̓is in terra. Et de Paulo Actꝭ. ix ca. Uas electionis eſt mihi. Et de centurione Matth̓. viij. ca. Non inueni tātā fidem in iſrl̓ Et petro dixit xp̄s Matth̓. xvj. ca. Beatꝰ es Simō bariona. Sed d̓ Ioh̓e multo plura mu taqꝫ maiora locutus eſt. nā vt ſcribit̉ Mat. xj ca. dixit ieſus turbis d̓ Ioh̓e. Quid exiſtis in deſertū videre ⁊cͣ. vbi cōmendauit eū de qͣttu or. Primo de ſoliditate fidei ⁊ cōſtantia cuꝫ di xit. Quid exiſtis in deſertū videre arundinem vento agitatā: qͣſi dicat: non. qꝛ Ioh̓es fuit ita cōpoſitꝰ ꝙ nec timore nec fauore a veritate de clinabat. Scd̓o cōmendauit euꝫ ab auſteritate penitentie: dum ſubdidit hominē mollibꝰ veſti tū: quaſi dicat non. Tertio cōmendauit eum a claritate noticie duꝫ ſequit̉ ꝓphetā. Etiā dico vobis pluſqͣꝫ ꝓphetam. Et dicit̉ pluſqͣꝫ ꝓphe ta: qꝛ nō ſolum xp̄m p̄uidit venturum ⁊ p̄dixit ſicut alij ꝓphete ſed etiam ip̄m digito oſtendit Quarto cōmēdauit eū ab auctoritate doctrine dicens. Hic eſt de quo ſcriptū eſt ſcꝫ ꝑ Mala chiam. Ecce ego mitto angelū meū. id ē. ioh̓eꝫ qui vitam duxit angelicā ante faciē meā: qͥ pre parabit viā tuam ante te. Amen dico vobis in ter natos mulierū non ſurrexit maior Ioh̓e ba ptiſta. ¶ Tertia dignitas beati Iohanis dici tur celebrationis. De ſolo nanqꝫ ieſu xp̄o ⁊ vir gine matre Iohāneqꝫ baptiſta narrantur p̄co nia natiuitatis. Idcirco eccleſia ſolenniter cele brat natiuitatē eoꝝ. Hinc Augꝰ ī ſermone qui legit̉ in officio p̄ſentis ſolēnitatis ait Poſt illū ſacroſanctū domini natalis diē nullius homīs natiuitatē legimꝰ celebrari niſi ſolaꝫ Ioh̓is ba ptiſte. In alijs em̄ ſanctis ⁊ electis dei nouimꝰ diē illū coli quo illos poſt ꝯſūmationē laborū ⁊ deuictū triūphatumqꝫ munduꝫ in ꝑpetuas eternitates preſens hec vita parturijt In alijs cōſūmata vltimi diei meriti celebrant̉. In hoc etiam pͥma dies ⁊ ip̄a hominis initia cōſecran tur. ¶ Quarta dignitas beati Iohānis dicit̉ venerationis Voluit nāqꝫ deus cōcurrentibꝰ miraculis plurimis reliquias corporis eiꝰ a fi delibus venerari. Legit̉ em̄ in hiſtoria eccleſia ſtica: ꝙ cum ad tumulū Iohānis multa mira cula fierent iubente Iuliano apoſtata gentiles oſſa eius ſparſerūt. Et cū miracula nō ceſſarēt poſtea collecta ⁊ in igne cōcremata in puluerē redegerūt ⁊ ꝑ agros ventilauerūt. Tādē cine res illi collecti a qͥbuſdam monachis hieroſoly mā fuere delati: deinde poſt aliqͣ tꝑa ianuā trāſ lati vbi nunc deuote coluntur. Sicut Alexan der tertiꝰ: ⁊ Innocētius quartꝰ: rei veritate co gnita ſuis pͥuilegijs approbarūt. Caput vo eiꝰ tēpore Marciani pͥncipis inuentū eſt Duobꝰ qͥdem monachis beatus Iohānes caput ſuuꝫ in viſu manifeſtauit: qui ad locum ꝓperantes vbi ſepultū tādiu latuerat inuenerūt: illud ſac cis cilicinis inuolutū: qd̓ poſtmodū Conſtāti nopolim: inde ad gallias regnante Pipino eſt tranſlatū. Ultimo ad vrbē deductuꝫ ⁊ in eccle ſia ſancti Silueſtri honorifice reſeruatum. Di gitus inſuper ille quo dominū oſtenderat com buri non potuit vt refert magiſter Ioh̓es Be leth. qui a fidelibus cōſeruatus: poſtmoduꝫ a ſancta Tecla de vltramarinis partibꝰ in Nor mandiā delatus eſt. ¶ Quinta dignitas beati Ioh̓is dicit̉ glorificationis. Credendū quippe eſt ꝙ in celo magna fit gloria eius. ⁊ ꝙ poſitus ſit in ſupremo ordine angeloꝝ atqꝫ in ſede luci feri collocatus. Naꝫ illa ſedes nō fuit reparata per xp̄m: quia ſtat ad dexterā patris: nec ꝑ vir ginem: quia ſtat ſuꝑ choros angeloꝝ: nec ꝑ ali um ſanctū: qꝛ vt predictū eſt. Inter natos mu lierum nō ſurrexit maior Iohāne baptiſta. Et ſicut magnus fuit meritis et ſanctitate: ita ma gnus eſt gloria ⁊ felicitate. Cuius patrociniuꝫ deuote implorantes ſperare poſſunt illiꝰ inter ceſſione cōſequi in hoc ſeculo dei gratiaꝫ: ⁊ ī fu turo gloriā ſempiternā. In qua viuit et regnat deus ꝑ omnia ſecula ſeculorū. Amen. Sermo triceſimuſſecūdus de ſancto Paulo apl̓o doctore ſūmo gentium ¶ As electionis ē mihi. dn̄i nr̄i ih̓u xp̄i v̓ba ſūt iſta or Iginaliter. Actꝭ. ix. ca. Ad laudes in gentes beati apl̓i Pauli extollēdas hodierna die merito eſt elaborandū. Ip̄e nāqꝫ ſua erudi tione mirabili: xp̄i benedicti nomē gentibꝰ pa tefecit Ip̄e ſue cōuerſionis exemplo peccatori bus ad penitentiā redire volentibus ſpem d̓ ve nia cōſequenda dedit. Ip̄e vtiqꝫ verbis ⁊ factꝭ adeo clare chriſtum a mortuis reſuſcitatum at qꝫ in dexteram dei patris ſedentem oſtendit: vt nullus amplius niſi volēs de fide chriſti du bitare queat. Ad ipſum igitur ſermonem verta mus qui prius nominis ieſu ardentiſſimus ꝑ ſecutor: expoſt factus eſt illius defenſor acerri mus et predicator eximius: in quo poſt emen datum delictum tanta ſuperabundauit gratia

yt etiam in hac vita mortali ad viſionē diuine eſſentie raperetur De ip̄o pijſſimus ih̓s ananie diſcipulo ſuo fideliſſimo retulit ꝟba in themate poſita. In qͥbus de Paulo glorioſiſſimo tria myſteria ꝓponimus ꝯtemplanda. Primum d̓r ꝑſecutionis. Scd̓m conuerſionis. Tertium viſionis. Qualiter Paulꝰ feruebat in ꝑſecuti onem diſcipuloꝝ. ¶ Capl̓m.I. Mimū myſteri um ꝯtēplādū de Paulo d̓r ꝑſecutio nis. Ip̄e nāqꝫ validiſſime eccl̓iaꝫ ex pugnare temptauit. Un̄ Lucas Actꝭ. ix. c. dic̄ Saulꝰ aūt adhuc ſpirās.i. ex vehemēti ſpiritu ignē ꝑſecutiōis accendēs in ſe ⁊ ī alios: ꝯͣ eccle ſiam minaꝝ in ꝟbis iniurioſis: ⁊ cedis.i. ī ver beribꝰ ⁊ flagellis ī diſcipulos dn̄i acceſſit ad pͥn cipē ſacerdotū ⁊ petijt ab eo epl̓as in damaſcū ad ſinagogas vt ſi quos inueniſſet huiꝰ vie vi ros ac mulieres vinctos illos ꝑduceret ī hieru ſalē. Sꝫ ꝓ huius ꝑtis pleniore intelligētia cir ca ſeptem dubitare contingiᵗ. Primo circa noīs mutationē. Scd̓o circa ſuꝑbie occaſionē. Tertio circa tēporis dilationem. Quarto circa miſcd̓e ꝯſecutionem. Quinto circa liberi arbitrij diſpoſitionē. Sexto circa diſcipuloꝝ diſtinctionē. Septimo circa ptātis acceptionem. ¶ Primo dubitat̉ circa noīs mutationeꝫ. qͣre ſcꝫ nomē Pauli mutatū ē cū pͥus Saulꝰ voca ret̓. Nā mutatio noīs ē ꝓhibita. C. d̓ mutatꝭ. no. l. i. Sꝫ ad hͦ reſpōdet Io. an. in glo. in ꝓlo go ſexti libri decretaliū. ꝙ lex illa loqͥt̉ de muta latiōe fraudulēta. Tn̄ interdū lꝫ mutare nomē vt ꝑ mutationē noīs oſtēdat̉ facta mutatio ho minis. Sicut Iacob vocatus fuit Iſrl̓ ex eo ꝙ vidit̉ dn̄m. vt ptꝫ Gen̄. xxxij. cā. Et Simō vo catꝰ ē Petrus ex ꝯfeſſione diuinitatꝭ in xp̄o vt ſcribit̉ Mat. xvj. ca. Et in romanis pōtificibꝰ mūtari ſolet nomē. Nā Martinꝰ quintꝰ antea vocatꝰ eſt oddode colūna. Eugeniꝰ qͣrtus Ga belel. Nicolaus qͥntꝰ Thomas. Calixtꝰ qͣrtus alifonſus ī Pius ſcd̓s Eneas. Paulꝰ ſecūdus Petrꝰ. Et Sixtꝰ qͣrtꝰ dicebat̉ Frāciſcus. Rō po talis mutationis eſt. qꝛ nomen debet cōue ſire rei. ſicut ptꝫ. xxj. di. ca. cleros. et de p̄ben. coigni. ca. cū ſcd̓ꝫ. Et. xvj. q. j. ca. ſi cupis. Et inſtituta de dona.§. Eſt. Tamen d̓ noīe Pau rires opiniones inueniunt̉. Prima eſt Orige ris q̄ dicit: ꝙ ſemper fuit binomius ⁊ vocatus ſit ſꝑ Saulꝰ ⁊ Paulꝰ. Scd̓a eſt Rabbani qͥ ait ꝙ an̄ ꝯuerſionē dictꝰ ē Saulus a ſaule ſuꝑbo. poſt ꝯuerſionē ꝟo dictꝰ ē Paulus qͣſi ꝑuulus a virtute humilitatis. Vnde nomen ſuum īter pretando. pͥme ad Corinth̓. xv. ca. ait. Ego ſū minimꝰ apoſtoloꝝ. Tertia eſt opinio Hierony mi ⁊ Bede qͥ aſſerunt ꝙ vocatus ſit Paulus a pͥmo ſpolio qd̓ ꝯtulit eccleſie ſcꝫ ſergio Paulo ꝓ cōſule quē ad fideꝫ cōuertit ſicut patet Actꝭ. xiij. ca. Secundo dubitat̉ circa ſuꝑbie occaſio nem: quare videlicet Paulus erat ita ſuꝑbus vt ſponte ingereret ſe ad ꝑſequendū xp̄m: nam nō vocatus acceſſit ad principē ſacerdotuꝫ. Et ad hͦ dicere poſſumus ꝙ tria erant in illo qͥbus diſponebat̉ ad extollendum. Primum nobilitas generis. Scd̓m claritas ſcientie. Tertium etas florens. ¶ Primū qd̓ erat in Paulo fuit nobilitas ge neris. Inqͥt em̄ Augꝰ ī ẜmone. Erat aūt Pau lus d̓ tribu beniamin. ſicut ip̄e teſtatur. Et ad Roma. xj. ca. ip̄e ait. Ego iſraeⁱ ita ſum ex ſemi ne abrae d̓ tribu beniamin. Ex qͦ dicit glo. ī ca. venerabilis. de preben. ⁊ digni. ꝙ fuit nobilis Tribus ꝟo beniamin ſatis in ſcpͥtura magnifi cat: tum qꝛ illi in diuiſione terre ꝓmiſſiōis hie ruſalē fuit diſtributa: ſicut patet Ioſue. xviij. ca. tum qꝛ habuit bellatores ſtrenuos ſicut no tat̉ Iudicū. xx. ca. tum etiā qꝛ ex illa tribu ẜm Hiero. fuerūt ꝓ maiori ꝑte īnocētes interfecti. Uerūtn̄ pleriqꝫ mirari ſolēt ex his q̄ audiūt dū de ſe Paulus loquit̉. Actuū nāqꝫ ca. xx. dixit Ego ſū vir iudeꝰ tharſo cilitie natꝰ. Et ſcd̓e ad Corinth̓. xj. ca. hebrei ſūt ⁊ ego. Et Actꝭ. xxiij. ca. Phariſeus inqͥt ſum ⁊ filius phariſeorum. Tn cum centurio iuſſiſſet eū verberari dixit ſe ciue romanuꝫ: vt habet̉ Actꝭ. ca. xxij. Et idem cora tribuno ꝯfirmauit. Ad qd̓ rn̄det Nico. de lyra ſuper. xxij. ca. Actꝭ. ⁊ ſuper. iiij. ca. ſcd̓e ad Thimo. ꝙ pr̄ Pauli a romanis obtinuerat ro mana ciuitatē. Iō cū tribunꝰ dixiſſet Ego mu ta ſūma pecunie ciuilitatē hāc adeptꝰ ſū. Pau lus rn̄dit. Ego aūt ⁊ natꝰ ſū. Idcirco Nico. d̓ lyra exponēs illa ꝟba Pauli ad Thimo. Pe nulam quā reliqui troade apd̓ carpum veniēs affer tecum ⁊ liberos ait. Dū eēt paulꝰ in carce re Neronis ſcribebat Thimotheo vt ferret ſi bi penulā. Erat aūt penula veſtꝭ cōſularis que a Romanis data fuit patri Pauli ī ſignū ami citie cum ip̄o ⁊ ꝙ eſſet factꝰ ciuis romanꝰ quaꝫ reẜuauerat. Paulus ob memoriā patris: et in ſignū ꝙ eſſet romanꝰ ciuis: ſi neceſſitas incūbe ret hͦ oſtēdendi. Erat ergo Paulꝰ natiōe iſra lita. dignitate romanꝰ ciuis: ⁊ religione phari ſeus ob iſta diuina magnanimus erat ⁊ audax Uerum vt inqͥt Seneca in li. de quattuor ꝟtu tibꝰ. Magnanimitas ſi ſe ſupra modū extollit

facit virū minacē: inflatū: inquietū ⁊ turbiduꝫ ⁊ in quaſcūqꝫ excellentias dictoꝝ factorūqꝫ ne glecta honeſtate feſtinū. Scd̓m ꝙ erat ī Pau lo fuit claritas ſcientie. Dicit nāqꝫ de illo Hie ronymꝰ Cur Paulꝰ apl̓s vas electionis nēpe qꝛ vas legis ⁊ ſcripturaꝝ ſanctaꝝ armarium ē Et Actꝭ. xxj. ca. dixit ſe erudituꝫ ad pedes Ga malielis. Et. ij. ad Corꝭ. xj. ca. ait. naꝫ ⁊ ſi impe ritus ſermone: nō tn̄ ſciētia. Vt aūt ip̄e inquit. Scientia inflat. Tertiū qd̓ erat in Paulo erat florens etas. Erat qͥdem adoleſcēs. Un̄ Actꝭ. vij. ca. d̓r. Teſtes depoſuerūt veſtimēta ſecꝰ pe des adoleſcētis qͥ vocabat̉ Saulus. Et ſi quis obſtaret ꝙ potuerit ille fuiſſe alter qͥ ſic noīare tur: facili cōuinci pōt qm̄ Actꝭ. xxij. ca. Paul cū humilitate ⁊ penitentia loquēs ad dn̄m ait. Cum funderet̉ ſanguis ſtephani teſtis tui ego aſtabā ⁊ ꝯſentiebā ⁊ cuſtodiebā veſtimenta in terficientiū illū. Cum ergo eſſet in etate florenti mouebatur ardēter ad ꝑſecutionē diſcipuloꝝ. Nam vt inqͥt Ariſto. in. ij. rethorice. Iuuenes ſūt ꝯcupiſcitiui talia facere q̄cunqꝫ cōcupiſcū Ideo valde amāt valde deſiderant: et ſimilia Et vt vulgariter d̓r in iuuenibꝰ eſt recens ⁊ bu liens ſanguis. Tertio dubitat̉ de Paulo circa tēporis dilationē: cur ſcꝫ tam diu diſtulit xp̄s vocate illū ⁊ nō cum alijs apl̓is. Ad qd̓ reſpon dere poſſumꝰ ꝙ ſic factū eſt ꝓpter tria. Primo ꝓpter xp̄i potentiaꝫ. Scd̓o ꝓpter xp̄i ſapientiam. Tertio ꝓpter xp̄i clementiam. Primo ꝓpter xp̄i potentiā vt ſic oſtēderet̉ ꝙ poſt mortē xp̄s qͥ ſurrexit a mortuis potuit ini micos etiam benigne ſuꝑare. Secundo ꝓpter ſapientiā: vt ſic innoteſceret multiformis ſapiē tia dei: qͥ varios habet vocandi ⁊ ſaluandi mo dos. Tertio ꝓpter clemētiā qua voluit vt oīs fraudis ſuſpitio tolleret̉ ꝯuertēdis gentibus: dū talis magiſter ē electus qͥ nō ſolum non fuiſ ſet de ſocijs xp̄i hic viuētis: imo fuiſſet acerbiſ ſimus ꝑſecutor oīuꝫ qͥ inuocabant nomē eius. Et nll̓o cōmodo vel incōmodo tꝑali timore vl̓ fauore humano fuit ad fideꝫ ꝯuerſus ⁊ illiꝰ no minis qd̓ antea extinguere nitebatur defenſor fuit validiſſimꝰ. ¶ Quarto dubitat̉ d̓ Paulo circa miſcd̓ie ꝯſecutionē: quare ꝯſecutus ē mi ſericordiā dei adeo vt in actu furibunde ꝑſecuti onis xp̄m viderit ⁊ audierit vocantem. Et licꝫ Augꝰ dicat. Si q̄ris quare hūc trahat: illū no trahat: noli diiudicare ſi nō vis errare: nihilo minus rectiſſime pietas diuina egit cū Paulo dū illū ad ſe tā mirabiliter traxit ꝓpter tria. Primo propter celum. Secundo propter meritum. Tertio propter exemplum. Primo propter celum quo mouebat̉ Paulus ignorās in tali ꝑſecutione qͣꝫ grauit̓ offendebat putabat nāqꝫ ſacrificiuꝫ ſe offerre deo ſi xp̄i no mē deleret. Hoc ipſe ꝯfirmat. pͥme ad Thimo. j. ca. vbi ait. Gratias ago ei qͥ me confortauit ī xp̄o ieſu dn̄o nr̄o: qꝛ fideleꝫ me exiſtimauit: po nens in miniſterio qͥ prius fui blaſfemus ⁊ ꝑſe cutor. Sed miſericordiā ꝯſecutus ſum. qꝛ igno rans fęci ī incredulitate. Et ad Galathas.j. ca. inqͥt. Audiſtis em̄ ꝯuerſationē meā ī iudaiſmo qm̄ ſupra modū ꝑſequebar eccl̓iam dei ⁊ expu gnabā illā: ⁊ ꝓficiebam in iudaiſmo ſupra mu tos coetaneos meos in genere meo. abundātiꝰ emulator exiſtens paternaꝝ meaꝝ traditionū vt inqͥt Nicolaꝰ de lyra ſuꝑ hoc paſſu. Apd̓ iu deos erant aliqua tradita patribus a moyſe.ſ. que ſcripta ſant īlege. Et aliqua erāt tradita a patribus alijs minoribꝰ q̄ vocabāt̉ traditiōes ſenioꝝ. vt ptꝫ Matth̓. v. ca. ⁊ ambaꝝ traditi onū erat apl̓s zelatiſſimꝰ ante ſuā ꝯuerſionem. Scd̓o miſericorditer actū fuit cū Paulo ꝓpt̓ merituꝫ naͣm ẜm Augꝭ. in ẜmone. dū Stepha nus lapidaret̉ non oratiōe quā fecit ꝓ his qui ad eius necem inſiſtebāt ſingulariter orauit ꝓ Paulo quē ꝯſpiciebat ꝯtra ſe plus ceteris cor de ⁊ animo deſeuire: nō em̄ poterat manu illuꝫ lapidibꝰ duris ferire. qꝛ non ſpectabat niſi teſti bus aliquē lapidare: tn̄ Paulꝰ illorū retinens veſtimēta animabat eos vt viriliter extingue rent innocentē. Tertio remiſſionē ⁊ gr̄am inue nit Paulus ꝓpter exemplū: vt ſic in ip̄o tanqͣꝫ in ſpeculo clare peccatores intuerent̉ magnitu dinem miſcd̓ie dei De hoc. j. ad Timo.j. ca. ita ſcrip̄ſit Fidelis ẜmo ⁊ omni acceptiōe dignus qꝛ ih̓s xp̄s venit in hunc mundū ſaluos facere peccatores quoꝝ pͥmus ego ſum. Sed id̓o mi ſericordiā ꝯſecutus ſum vt ī me pͥmo oſtēderet xp̄s ih̓s oēm patientiā ad informationē eorū qͥ credituri ſunt illi ī vitā eternā ¶ Quinto du bitat̉ circa liberi arbitrij diſpoſitionē: an vide licet fuit liberū arbitriū eius violētatū. Ad qd̓ intelligēduꝫ notanda ē illa ſnīa dn̄i Bonauen. ī. ij. di. xxv. de qua plene dixi ī quadrageſima li de penitētiā ẜmone pͥmo. ꝙ aliud eſt volūta tem induci: aliud voluntatē mutari: aliud vo luntatē cogi. Tūc em̄ induci d̓r quādo aliqua ꝑſuaſio ei fit qua diſponit̉ vt ad aliqd̓ appetibi le inclinet̉: q̄ ſi valde intēſa eſt nomē coactiōis ſortit̉: qͣꝫuis non fit vera coactio. Tunc aūt vo luntas mutat̉ qn̄ ip̄a nolente vim potēti ꝟtu te affectio ei īmittit̉ ī cōtrariū ⁊ de nolēte fit vo lens: ita ꝙ vnā affectio expellit̉ ⁊ ꝯtraria indu citur. Sicut cum deꝰ amatorē tꝑalium facit iē poraliū ꝯtemptorē. Tūc aūt voluntas d̓r cog qn̄ ītelligit̉ ip̄aꝫ īuitā aliqͥd velle ⁊ repugnate

actu voluntatis deliberatiuo: aliena ꝟtute mo uente ⁊ repugnantia manente ad aliqͥd inclina ri nolēdo. Volūtas igit̉ cogi nō pōt ab aliquo ſed induci ab agente creato: ⁊ mutari valet ab agēte increato. Quare ⁊ liberū arbitriū Pauli nō fuit coactū: ſꝫ bene īmutatum: ⁊ de nolēte fa ctū eſt volens. ¶ Sexto dubitat̉ circa diſcipu loꝝ diſtinctioneꝫ. Nam d̓r ꝙ Paulus ꝑſeque bat̉ diſcipulos. Ex hoc querunt aliqͥ: qui erāt iſti diſcipuli. Et dicit Nico. d̓ lyra ꝙ erant om nes credētes in xp̄m. Nam diſcipuli aliquādo dicunt̉ duodecim apl̓i: ſicut ibi Mat. xix. ca. Aſſumpſit ih̓s duodecim diſcipulos ſuos ⁊cͣ. Aliqn̄ ſeptuagintaduo. ſicut Luce. vltꝭ. Duo ex diſcipulis ibant ip̄a die ⁊cͣ. Aliquando oēs fideles. nā vt Euſebius tradit in hiſtoria eccle ſi ſtica. ⁊ habet̉ inſuper Actꝭ. xj. ca. Anteqͣꝫ eo cleſia cōgregaret̉ Antiochie: oēs credentes di ſcipuli noīabant̉. At vbi credentiū numerꝰ ibi multiplicatꝰ fuit: xp̄iani noīare ceperūt ¶ Se ptimo dubitat̉ circa poteſtatis acceptionem. Quō cū iudei nullā haberēt poteſtatē Paulꝰ potuit a pͥncipe ſacerdotū illam impetrare. Ad qd̓ reſpondet Nico. d̓ lyra. ꝙ iudei habebant poteſtatē ſubdelegatā a romanis ꝓ criminibꝰ ī legē eoꝝ cōmiſſis. Nā Stephanū more iudici ario lapidaſſe dicūt̉: qn̄ teſtes depoſitis veſti bus lapidabāt eū. Et in hoc ſeruabāt ordinem iudicij in lege ſtatutū ꝙ ſcꝫ teſtes eēt pͥmi lapi datores. Dū itaqꝫ Paulꝰ videbat q̄ fiebāt per apoſtolos timēs antiquā legē in qͣ nutritꝰ erat euacuari: ira ſuccenſus litteras impetrauit: ad uocauitqꝫ famulos ⁊ ſocios negocij ſui. Eam inqͥt fratres eamus cōcito greſſu in damaſcum inueniemꝰ ibi illos deſtructores noſtroꝝ tradi tionū: igabimꝰ eos affligemuſqꝫ verberibꝰ ⁊ ie iunijs atqꝫ in hierl̓m ꝑducemus. O Paule qͥd cogitas: O Paule qͥd loqueriſ? O Paule cui tato indiſcreto feruore moueris? Tu caꝑe ꝓpo nis ⁊ eris captus. Tu cōtra diſcipulos paras manū. Et deꝰ manu ſua te trahet ad gremiū di ſcipuloꝝ. Et nomē xp̄i ꝯfundere ſatagis: ⁊ ne ſcis adhuc ꝙ ī breui ꝓ noīe illo paratiſſimꝰ eris ligari ⁊ mori: non ē ꝯſiliū ꝯtra dn̄m. De ꝯuerſione Pauli ⁊ ſeptē mirabi libꝰ q̄ ꝯcurrerūt in illa. ¶ Capl̓m..II. Ecūdū myſteri ſum ꝯtemplandū de Paulo d̓r ꝯuer ſionis. Fuit quippe ꝯuerſio eius mi rāda ⁊ ſingularꝭ maxīe ꝓpt̓ ſeptē q̄ ibi ꝯcurrūt Primum fuit illuſtratio. Secundum proſtratio. Tertium allocutio. Quartum excecatio. Quintum viſitatio. Sextum illuminatio. Septimum confortatio. ¶ Primū qd̓ ꝯcurrit in ꝯuerſione Pauli d̓r il luſtratio. Dicit̉ em̄ Actꝭ. ix. ca. Cū īter faceret contigit vt appropinquaret damaſco Remigiꝰ inquit. Damaſcus eſt ciuitas metropolis ſirie quā edificauit Damaſcꝰ Heliezer ſeruꝰ Abrae Sequitur textꝰ. Et ſubito circūfulſit eū lux de celo. De iſta luce poſſet qͥs aſſerere ꝙ fuerit ir rūpentis aurore vel ſolis oriētis ⁊ hmōi. Sed ꝓfecto ip̄e Paulus: cuius fuit ꝯditiōis ⁊ quo tꝑe viſa ſit aꝑtiſſime declarauit. Actꝭ. xxvj. ca. Loquēs nanqꝫ cū Agrippa dixit: dū irem Da maſcūcū poteſtate ⁊ ꝑmiſſu pͥncipū ⁊ ſacerdo tū die media in via vidi o rex ſupra ſplendoreꝫ ſolis circūfulſiſſe me lumē ⁊ eos qͥ mecum erāt. Actꝭ. vero ca. xxij. dixit ꝙ lux illa fuit copioſa. ¶ Scd̓m qd̓ cōcurrit in ꝯuerſione Pauli dici tur ꝓſtratio. Cecidit em̄ in terrā vt patꝫ Actꝭ. ix. ca. Et ca. xxvj. Paulus retulit. Oēſqꝫ nos cuꝫ cecidiſſemus in terrā quare videt̉ ꝙ ⁊ ſocij eius fuerunt ꝓſtrati verſus faciem ẜm gloſam ¶ Tertiū qd̓ in tali ꝯuerſione cōcurrit d̓r allo cutio: nā audiuit vocē loquentē idioma hebre um vt ſcribit̉ Actꝭ. xxvj. ca. ⁊ dicenteꝫ. Saule ſaule cur me ꝑſequeris. Hec vox fuit pͥmo rep̄ henſiua eo ꝙ Saulꝰ ꝑſequebat̉ xp̄m ī mēbris ſuis. Scd̓o fuit inſtructiua. Querēti em̄ qͥs es dn̄e: rn̄dit xp̄s. Ego ſum ih̓s nazarenus quem tu ꝑſequeris. Ubi nota ꝙ qꝛ ex luce ſūma ⁊ ex alto ſitu celi in qͣ ⁊ in qͦ ſibi apparebat et exinde ſauluꝫ ⁊ eius ſocios terribiliter ꝓſternēte: aꝑte ſe ingerebat ei maieſtatiuū ⁊ oīpotenteꝫ. Ideo ſuā humilē originē ẜm quam fuit nazarenꝰ. ig eſt. in nazareth ꝯceptus ⁊ nutritꝰ ei in ſua reue latione ſpecialiter expͥmit: vt oſtēdat ꝙ ille idē qͥ fuit inter iudeos humilis eſt ad celos in tāta gl̓ia tanqͣꝫ dei filius exaltatus Propterea xp̄s ſubdidit: durū eſt tibi cōtra ſtimulū calcitrare id ē. potētiori te incōꝑabiliter reſiſtere. Tertio vox illa ⁊ allocutio fuit p̄ceptiuā. Tremēs qͥp pe Paulꝰ ac ſtupens de cognita xp̄i poteſtate ac maieſtate: totꝰ compunctꝰ dixit. Dn̄e qͥd me vis facere: qͣſi dicat ecce nūc paratus ſū tibi in oībus obedire. Cui xp̄s. Surge ⁊ ingredere ci uitatē ⁊ dicet̉ tibi qͥd te oporteat facere. Socij aūt ſtabāt ſtupefacti: audiētes qͥdem vocē ne minē aūt videntes. Hic aliqͣꝫtiſper īmoranduꝫ ē: qm̄ Actꝭ. xxij. ca. Paulus dixit. Et qͥ mecuꝫ erant lumen qͥdē viderūt: vocē tn̄ nō audierūt eius qͥ loquebat̉ mecū: videt̉ ꝙ h̓ ſit aliquā cō tradictio: qꝛ pͥus d̓r ꝙ audierūt vocem: poſtea Paulus affirmabat cōtrariū aſſerēs ꝙ vocem

non audierūt. Ad hoc ita loqͥt̉ Beda ſuꝑ actꝰ apl̓oꝝ: ꝙ cōfuſum vocis ſonū: nō aūt articula tam eius diſtinctionē audierūt. Et cōſimiliter viderūt lucem a xp̄o irradiantē: nō aūt ſui cor poris formā ⁊ faciē. Paulꝰ vero ⁊ vidit xp̄m ⁊ diſtincta ꝟba eiꝰ audiuit. ¶ Quartū qd̓ cōcur rit in illa ꝯuerſione d̓r corporis excecatio. Sur rexit aūt Saulꝰ de terra apertiſqꝫ oculis nihil videbat. Ad manꝰ itaqꝫ ſocij trahētes illū ītro duxerūt Damaſcū. Et erat ibi tribus diebꝰ nō vidēs ⁊ nō māducauit neqꝫ bibit. In hͦ triduo ait Beda Pauluꝫ orationi vacaſſe: fuiſſeqꝫ ra ptū vſqꝫ ad tertiū celū. Idē refert Nico. de ly ra ſuꝑ ſcd̓a epl̓a ad Corinthios ca. xj. Sūt aūt Bede venerabilis verba hmōi: apparet ꝙ ꝑ tri duum quo creatus lucis gr̄aꝫ expectabat non ocijs torpebat: ſꝫ diuina potius illuſtratiōe ſub limatꝰ archana celeſtia rimabat̉. Eſtqꝫ niſi fal lor credibile: ꝙ eo tꝑe myſteriū euāgelice diſpē ſationis edoctꝰ fuerit de qͦ ip̄e gloriat̉ ad Gala thas dicēs. Neqꝫ em̄ ego ab homīe accepi illd̓ neqꝫ didici: ſed ꝑ reuelationeꝫ ih̓u xp̄i: hec ille. ¶ Quintū qd̓ ꝯcurrit in ꝯuerſione Pauli fuit eiꝰ viſitatio. Nā inſtruxit xp̄s ananiā vt Pau lū viſitaret: ſcribit̉ em̄ Actꝭ. ix. ca. ſic. Erat au tem qͥdam diſcipulus Damaſci noīe Ananias hic vt habetur Actꝭ. xxij. ca. erat de iudeis ad xp̄m ꝯuerſus ſcientia ⁊ vita famoſus. Et dixit ad illum in viſu dn̄s. Anania. At ille ait. Ecce ego dn̄e. Et dn̄s ad eū. Surge vade in vicū qͥ vocat̉ rectus. ⁊ q̄re in domo iude Saulū noīe tharſenſem. Ecce em̄ orat ⁊ vidit.i. ſibi reuela tū ē: viꝝ ananiā nomīe: naꝫ reuelatio fuit facta Paulo nō ſolū de ꝑſona ſꝫ de ꝓprio noīe: ītro euntē ⁊ imponētē ſibi manū vt viſum recipiat Timēs Ananias rn̄dit: dn̄e audiui a multis d̓ viro hͦ quāta mala ſāctis tuis fecerit in hierl̓m ⁊ quare huc ſe ꝯtulit? Cui deus. vade Anania qm̄ vas electiōis ē mihi: vt portet nomē meuꝫ corā gētibꝰ ⁊ regibꝰ. Ego aūt oſtēdā illi quāta oporteat eū pati ꝓ noīe meo Et abijt Ananias ⁊ introiuit in domū ⁊ imponēs ei manū dixit. Saule frater dn̄s ih̓s ad te me miſit qͥ apparuitᵈ tibi ī via qͣ veniebas vt videas ⁊ implearis ſpi rituſancto. ¶ Sextum qd̓ ꝯcurrit in ꝯuerſione Pauli fuit illuminatio. Cōfeſtim nāqꝫ cecide rūt tāqͣꝫ ſquame ob oculis eiꝰ et viſū recepit: et ſurgens baptizatꝰ eſt. ¶ Septimū qd̓ ꝯcurrit ī illa ꝯuerſione fuit ꝯfortatio. Cū accepiſſet ci bum ꝯfortatꝰ eſt duplici ꝯfortatiōe.ſ. corꝑis ⁊ ſpūs. Qd̓ ptꝫ qꝛ ꝯtinuo ingreſſus ī ſinagogas predicabat ih̓m ⁊ iudeos viriliter ꝯfundebat. Hec oīa facta ſūt eodeꝫ anno quo xp̄s paſſus ē ⁊ Stephanꝰ lapidatꝰ: nam xp̄s octauo kalen das aprilis paſſus ē. Stephanꝰ eodē anno ter tio die auguſti lapidatus eſt. Paulus ꝟo octa uo kalendas februarij ꝯuerſus eſt. Et vt referi Nico. de lyra. nō ſtatim poſt baptiſmū ſuū iuit de Damaſco in hierl̓m: ſicut ip̄e dicit ad Gala thas pͥmo ca. Sꝫ pͥus abijt in arabiam: qua lu ſtrata p̄dicando reuerſus ē Damaſcū. Et ī iſta reuerſione voluerūt eū iudei capere: ⁊ ꝑ murū euaſit ſubmiſſus in ſporta: deinde iam tribꝰ an nis a ſua cōuerſione decurſis aſcēdit in hierl̓m videre Petrū ⁊ manſit apud euꝫ diebus tribꝰ Ubi ſunt o Paule dure cōminatōes tue? Ubi ꝯtumelioſa verba quibꝰ diſcipulos afficiebas. Ubi cathene quas deferebas vt vinctos illos in hieruſalē ꝑduceres? Mutatꝰ es in alteꝝ vi rū. Hec vtiqꝫ ē mutatio dextre excelſi. Factus es euāgelica tuba: xp̄i p̄co ⁊ inuictiſſimꝰ miles religionis xp̄iane. Nō times labores: non hor res ꝑicula: nō vitas plagas: nō fugis mortem. Tu ꝓ xp̄o vt ſcd̓e ad Corꝭ. ca. xj. ptꝫ fuiſti in la boribꝰ plurimis. Tu ī carceribꝰ abundātiꝰ Tu in plagis ſupra modū. O quāta cōſtātia: quā taue fuit eiꝰ aīe fortitudo. A iudeis qͥnquies qͣ dragenas vna minꝰ accepit. Refert Nico. d̓ ly ra ſuꝑ hͦ paſſu. ꝙ Deuterono.xxv. ca. cōmitti tur iudicibꝰ vt ꝓminoribꝰ culpis ꝓ qͥbꝰ mors nō eſt inferēda imponāt plagas ⁊ ꝟbera: ita tn̄ ꝙ qͣdragenariū numeꝝ ictum nō excedāt. Sa piētes ꝟo iudeoꝝ ad p̄tendēdū pietatē ordina uerūt: ꝙ de illo numero aliqͥd minueret̉ plꝰ vel minꝰ ꝓut rōnabiliter videret̉ ratiōe delicti vel ꝯditionis ꝟberandi: ⁊ ſic de alijs circūſtātijs. Quia ꝟo Paulꝰ erat eis odioſus ſubtraxerūt de dicto numero qͥnqͥes vnū ictū ꝓ vice qͣlibet Ter virgis ceſus fuit. ſicut patet Actꝭ. xvj. ca. Semel lapidatꝰ fuit in ciuitate lichonia: vt po nit̉ Actꝭ. xiiij. ca. Ter naufragiū fecit. Et ne ſin gula repetemꝰ ꝓ xp̄o ī vrbe maxīa capitis trū catione glorioſū martyriū ꝯſūmauit. De raptu Pauli in quo vidit eſſenti am dei: ⁊ de conditionibus illiꝰ raptꝰ ¶ Capitulum. III. Ertiū myſteriū ꝯtemplandū de Paulo d̓r viſionis Uoluit qͥdeꝫ benignꝰ deus ex pͥuile gio ſpeciali cōcedere Paulo vt in ſuo rapto di uinā eſſentiā videret: de quo ip̄e ita ſcribit ſcd̓e ad Corinthios ca. xij. Scio hoīem in xp̄o ante annos qͣttuordecim ſiue ī corꝑe ſiue exͣ corpus neſcio deꝰ ſcit raptū hmōi vſqꝫ ad tertiū celum Et ſcio hmōi hoīem ſiue in corꝑe ſiue exͣ corp neſcio deꝰ ſcit qm̄ raptꝰ ē in paradiſū ⁊ audiuit archana dei q̄ nō licet homini loqͥ. Pro quoꝝ ꝟboꝝ declaratiōe notāde ſūt ſeptē theologice

veritates. Prima veritas ẜm Nico. de lyraſu per iſto paſſu. Ꝙ raptus ꝓprie importat quan dam violentiam alicuiꝰ rei cōtra motum natu ralem ſibi: qd̓ pōt eſſe dupliciter Uno mō qͣꝫtū ad terminū motus vt ſi lapis moueat̉ ſurſum. Alio modo quātū ad modū motus vt ſi lapis perimpulſum violentū ferat̉ deorſum veloci qͣꝫnatus eſt moueri. Sic aīa homīs dicit̉ rapi tid qd̓ eſt p̄ter naturā. Uno mō quātuꝫ ad ter minū raptꝰ puta qn̄ rapit̉ ad penas. Alio mo do qͣꝫtum ad modū homini ꝯnaturalē Et ſic lꝫ aīa nata ſit moueri in deū: tamē modus ꝯnatu ralis ẜm ſtatum vite p̄ſentis ē ꝙ in cognitionē diuinaꝫ aſcendat per cognitionē ſenſibiliū ⁊ ſic vtens ſenſibꝰ: id̓o qn̄ ducit̉ in cognitionē diui uinoꝝ a ſenſibus abſtractam d̓r rapi: inquātū hoc ſit p̄ter modū ſibi cōnaturalē. Poſt reſur rectionē ꝟo qn̄ erit in corpore glorioſo opus ī tellectiue nullo modo impediēte raptꝰ non ha bebit ibi locuꝫ. ¶ Sd̓a veritas ꝙ Paulꝰ in ra ptu vidit eſſentiā diuinā: ſic̄ determinat Aug ad paulā de videndo deum: ⁊ in xij. ſuꝑ Gen. ad lr̄aꝫ qd̓ ⁊ v̓ba apl̓i deſignant: dicit em̄ ſe ar diuiſſe ineffabilia verba q̄ non lꝫ homini loqui: huiuſmodi autē vident̉ ea que ꝑtinent ad viſi onem beatoꝝ que excedit ſtatum vie: ẜm illud Eſa. lxiiij. Oculus nō vidit deꝰ abſqꝫ te q̄ p̄pa raſti diligētibꝰ te. Quare ſpernēdi ſunt illi qui dixerunt Paulū nō vidiſſe ip̄am dei eſſentiaꝫ: ſed quandā refulgentiaꝫ claritatis ip̄iꝰ. ¶ Ter tia veritas ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxv. ꝙ diui na eēntia videri ab intellectu creato nō pōt niſi ꝑlumē glorie: qd̓ tamē dupliciter ꝑticipari p̄t Uno modo ꝑ modū forme īmanentis ⁊ ſic bea tos facit ſanctos in patria. Alio modo ꝑ modū cuiuſdam paſſionis trāſeuntis: ⁊ hoc modo lu men fuit in Paulo qn̄ fuit raptus. Et ideo ex tali viſione nō fuit ſimpliciter beatꝰ vt fieret re dundātia ad corpus: ſed ſoluꝫ ẜm qͥd. Et ſic nō fuit beatꝰ habitualiter ẜꝫ ſolum habuit actū be atorū. ¶ Quarta veritas ꝙ noīe tertij celi pōt intelligi aliqͥd corporeū: ⁊ ſic tertiū celū eſt em pirreū quod d̓r tertium reſpectu celi aerei ⁊ ce li ſiderei: vl̓ reſpectu celi ſiderei: ⁊ reſpectu celi aquei ſiue criſtallini. Et d̓r raptus ad tertiū ce ſum: nō qꝛ raptꝰ ſit ad videndū ſimilitudinem alicuiꝰ rei corporee ſꝫ ꝓpter hͦ ꝙ locus ille ē ꝯtē plationis beatoꝝ. Ibi ergo dicit ſe raptū. qꝛ de us oſtendit ei vitā in qͣ videndus ē ineternum Et qꝛ viſio dei nō pōt eē ſine delectatiōe: ꝓpte rea nō ſolū ſe dicit raptū ad tertiū celū rōne cō teplationis ſꝫ eēt in paradiſum recte delectatio nis cōſequētis. ¶ Quinta ꝟitas ꝙ Paulus ī raptū fuit a ſenſibꝰ alienatꝰ. Nā vt inqͥt Aug xij. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am. Niſi ab hac vita quiſqꝫ quodāmodo moriat̉ ſiue omnino exiens d̓ cor pore ſiue auerſus ⁊ alienatꝰ a ſenſibꝰ in illaꝫ nō ſubuehit̉ viſionē. Ratio eſt ẜm Tho. qꝛ opor tet cū intellectus homīs eleuat̉ ad altiſſimā dei eēntie viſionem: vt tota mētis intentio illuc ad uocet̉ ita ſcilꝫ ꝙ nihil intelligat aliud ex fantaſ matibꝰ: ſed totaliter ferat̉ in deuꝫ. Non em̄ per aliqd̓ fantaſma p̄t dei eēntia videri qͥnimo nec per aliquam ſpeciem intelligibilem creataꝫ. qꝛ eſſentia dei ī infinitū excedit non ſolū om̄ia cor pora quorū ſunt fantaſmata: ſed etiā omnē ītel ligibilē creaturā Ideo impoſſibile eſt ꝙ homo in ſtatu vie videat deū ꝑ eſſentiā ſine abſtracti on a ſenſibꝰ. Notandū tn̄ ꝙ anima xp̄i ī ſtatu vie videbat diuinā eſſentiā abſqꝫ abſtractione a ſenſibus. nam ītellectus illius anime erat glo rificatus ꝑ habituale lumen glorie quo diuinā eſſentiā videbat multo amplius qͣꝫ aliquis an gelus vel homo. Erat aūt viator ⁊ diſpēſatiue patiebat̉ nō ꝓpter aliquē defectū ex parte ītel lectus. Ideo non eſt ſimilis ratio de eo ⁊ alijs viatoribꝰ. ¶ Sexta veritas ꝙ Paulꝰ poſtqͣꝫ ceſſauit videre deū ꝑ eēntiā memor fuit illoruꝫ q̄ in illa viſione cognouerat ꝑ aliqͣs ſpecies ītel ligibiles habitualiter ex hͦ in eius ītellectu reli ctas: ſic̄ etiā abeūte ſenſibili remanēt alique im preſſiones in aīa qͣs poſtea ꝯuertens ad fantaſ mata memorat̉. Un̄ nec totā illā cognitionem aut cogitare poterat aut ꝟbis exprimere. hec Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. vbi ſupra. arti. iiij. in reſpon ſione ad tertiū argu. ¶ Septima ꝟitas ꝙ lꝫ aīa Pauli fuerit a fantaſmatibꝰ ⁊ ſenſibiliū ꝑcepti on abſtracta: nō tn̄ fuit ita a corꝑe ſeꝑata vt ei nō vniret̉ qͣſi forma. lꝫ d̓ hͦ dubitari poſſit ꝓpt̓ ip̄iꝰ apl̓i ꝟba qͥ ait: ſiue in corꝑe ſiue exͣ corpus neſcio deꝰ ſcit. Hoc aūt vt Hieroꝰ ait in ꝓlogo ſuꝑ Danielē. qͥdā intelligere voluerūt ꝙ apl̓s ignorabat an corpꝰ eiꝰ fuerit raptuꝫ ſimul cum aīa vel nō. Sꝫ Augꝰ. xij. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am dic̄ ꝙ apl̓us ſciuit ſe fuiſſe raptū ẜm aīam ⁊ nō ẜm corpus: neſciuit tn̄ qͣliter aīa ſe haberet ad cor pus. Un̄ poſt longa inqͥſitionē: Augꝰ ꝯcludit dicens. Reſtat fortaſſe vt hͦ ip̄m eū ignoraſſe ī telligamus. vtꝝ qn̄ in tertiū celuꝫ raptus eſt in corꝑe fuerit aīa: quō eſt aīa in corꝑe cū corpus viuere d̓r: ſiue vigilantis: ſiue dormientis: ſiue in extaſi aſenſibus corꝑis alienati: an oīno de corpore exierit vt corpus mortuū iaceret Sed vt ideꝫ Augꝰ poſtmodū refert dubitante apl̓o qͥs veſtrū inde certus eſſe potuit. vn̄ qui ſuper hoc loquit̉ magis cōiecturaliter qͣꝫ ꝑ certitudi nē loquit̉ Ex his apparet qͣꝫ reprehenſibiles in ueniunt̉ hi qͥ bonorum tꝑalium falſa venenoſa qꝫ dulcedine decepti: alienā vitam felicitatēqꝫ ꝓmiſſam: aut negant aut acqͥrere nolunt. O qͣꝫ

magna multitudo dulcedinis tue deꝰ. O iocū da facies tua ⁊ decora nimis. O beati qͥ habi tant in domo tua. Oſtendiſti te paulo doctori gentiū: ſicut ⁊ moyſi pͥmo doctori iudeoꝝ Vo luiſti vt ille a te clectꝰ non ſolū audita ſꝫ viſa re ferret. Et vn̄ in ea tātus feruor tanta ꝯſtantia: tāta ſolicitudo tāta diligētia: tāta deniqꝫ patiē tia: niſi qꝛ te viderat in via cui te exhibuiſti ẜm humanitatē lꝫ īmenſa lucerutilantē. Et tandē ad tertiū ceſū rapto demonſtrare dignatꝰ es di uinitatē tuā. clamat paulꝰ. Cupio diſſolui ⁊ eē cū xp̄o. Et mihi viuere xp̄s ē ⁊ mori lucruꝫ ad Philippen̄.j. ca. Cur o paule niſi qꝛ illa ē vera vita illa qͥeta: illa tranqͥlla: illa pacifica: illa de licioſa: illa ꝑpetua: illa deniqꝫ oībꝰ bonis reple ta q̄ ſeqͥt̉ poſt mortē ꝓ xp̄o: et ad quā ꝑuenire nō pn̄t niſi qͥ moriūt̉ cū xp̄o. Hāc paulus p̄di cauit: hanc deſiderauit: hāc tandem gl̓ioſe ad eptus ē. Ad quā nos ꝑducat ih̓s filius dei qui viuit ⁊ regnat in ſecula ſecl̓oꝝ. Amen. Sermo. xxxiij. de pͥmatū ſācti petri apl̓i ⁊ de illius eximijs virtutibꝰ atqꝫ de ip̄iꝰ petri ⁊ pauli martyrio. Ues petrꝰ. ver ba ſūt redemptoris nr̄i originaliter. Mat. xvj. ca. ⁊ ī euāgelio pn̄tis ſo lēnitatis Rutilātia fidei xp̄iane miracl̓a ſatis ī vrbe maxīa claruerūt. Inter q̄ illd̓ vnū ꝑadmi randū fuit ꝯuerſio videlicet gētiū Romanoꝝ qꝫ ciuiū facta ꝑ apl̓oꝝ petri ⁊ pauli predicatio nē. Erant ibi tot ſuꝑſtitiones noxie: tot ad ido la vana ⁊ ad demōes ſacrificia: tot extructa ar tificio mirabili tēpla falſoꝝ deoꝝ ⁊ alia hmōi: q̄ oīa petro ⁊ paulo p̄dicātibꝰ defecerunt. Ibi nūc colit̉ crucifixus deꝰ ⁊ homo verus qͥſedet ad dexterā patris. Ibi ſacra templa dei veri ⁊ ꝟginis matris: apl̓oꝝ martyrū ꝟginum ⁊ cō feſſorū a cunctis fidelibꝰ frequentāt̉. Ibi ſedes petri a cunctis fidelibꝰ regibꝰ ⁊ pͥncipibꝰ deuo tione p̄cipua honorat̉. Ob qd̓ leo papa in ſer mone veſtiuitatis hodierne ita elegāter roma ni alloquit̉. Omniū qͥdem ſanctaꝝ ſolēnitatu chariſſimi totꝰ mūdus ē ꝑticeps: ⁊ vnius fidet pietas exigit vt qͥqͥd ꝓ ſalute vniuerſoꝝ geſtū eſſe recolit̉: cōmunibus vbiqꝫ gaudijs celebret̉ Uerūtamē hodierna feſtiuitas p̄ter illaꝫ reue rentiam quā toto terraꝝ orbe ꝓmeruit ſpeciali ⁊ ꝓpria noſtre vrbis exultatione veneranda ē vt vbi p̄cipuoꝝ apoſtoloꝝ glorificatꝰ eſt exit ibi in die martyrij eorum ſit leticie principatus Iſti ſunt em̄ viri per quos tibi euangeliuꝫ xp̄i roma reſplenduit: ⁊ que pͥus eras magiſtra er roris: facta es diſcipula veritatis. Iſti ſunt ſan cti patres tui veriqꝫ paſtores: qͥ te regnis cele ſtibꝰ inſerēdā multo meliꝰ multoqꝫ felicius cō diderunt qͣꝫ illi quoꝝ ſtudio pͥma meniū tuorū fundamenta locata ſunt: e qͥbus is tibi nomen dedit qͥ te fraterna cede fedauit Iſti ſunt qui te ad hanc gloriam ꝓuexerūt vt ſis ciuitas ſacer dotalis ⁊ ſancta: ⁊ ꝑ ſanctā beati petri ſedē ca put totius orbis effecta latius p̄ſidens religio ne diuina qͣꝫ dominatiōe terrena. Ꝙͣuis enim ius imperij tui terra mariqꝫ diſtēderis: minus tamen eſt qd̓ tibi bellicus labor ſubdidit qͣꝫ qd̓ pax xp̄iana ſubiecit: hec Leo. Vt aūt tantorū beneficioꝝ veritateꝫ pleniꝰ agnoſcamꝰ de ipſo apl̓oꝝ pͥncipe petro pͥncipaliter: ⁊ demū d̓ ip̄o ⁊ paulo in hoc ſermone ꝟba faciemus. Dicere qͥdem poſſumꝰ cū xp̄o ꝟba ꝓpoſita. Tu es pe trus. id ē. inter apl̓os cōfeſſor fidei ſingulariſſi mus qͥ ⁊ vrbi ⁊ toti mūdo lumē euangelicū ꝓ tuliſti: vbi de ip̄o ſanctiſſimo petro tria myſte ria ꝓponimus ꝯtemplanda. Primū dicit̉ p̄eminentie. Scd̓m refulgentie. Tertium patientie. Ꝙ beatiſſimꝰ petrus princeps apoſto lorum fuit ⁊ digniſſimum caput eccle ¶ Capl̓m.I. Rimū myſteri um ꝯtemplanduꝫ de beato petro d̓r p̄eminentie. In qͦ ꝯſideremus digni tatem eius ex eo ꝙ fuit pͥnceps ⁊ caput apoſte lorum: qd̓ ꝓbare poſſumus tripliciter. Primo rōne teſtificationis. Scd̓o rōne ordinationis. Tertio rōne exercitationis. ¶ Primo ꝓbamus petrū fuiſſe apl̓oꝝ caput ⁊ pͥncipem rōne teſtificationis. Ita qͥppe teſtificā tur canones ſacri. Sicut ptꝫ. xxj. di. ca. j.§. ho rum diſcretio. ⁊ ca. in nouo: ⁊. l. di. c. quia tua. ca. hi qͥ. et. ij. ca. ꝯſiderandū. ca. fidelior. lxxix. di. ca. oportebit. lxxx. diſ. in illis. j. q. j. ca. eos. iij. q. vj. ca. dudū. vij. q. j. ca. mutatiōes. viij. q j. ca. ſi petrꝰ. xxiiij. q. j. ca. rogamus. Et de ele ctione. ca. fundamēta. li. vj. Et qꝛ papa canoni ce electꝰ ē ſucceſſor petri vt ptꝫ. xxj. di. ca. in no uo teſtamēto. Et. ix. q. iij. ca. alioꝝ. Ideo ē ca put eccl̓ie vt d̓r. xcvj. di. ca. ꝯſtātinꝰ. Et ē vica rius xp̄i vt ponit̉ exͣ d̓ trāſla. ep̄i. ca. int̓ corꝑa lia. ⁊ ca. licet. Et ī clemētina. Romani pͥncipes de iureiurā. Et gerit vicē dei ī terris. vt habet̉ exͣ de trāſac. ca. quāto. ¶ Scd̓o ꝓbamꝰ petrū fuiſſe apl̓oꝝ ⁊ totiꝰ eccl̓ie caput rōne ordinatio nis. Sic vtiqꝫ ſtatuit xp̄s vt poſtqͣꝫ ip̄e ꝯſcēde ret celum: petrꝰ curā gereret eccl̓ie ſancte. Nam

ſibi dixit Mat. xvj. ca. Tibi dabo claues re gni celoꝝ: ad deſignādū ꝙ oēs alij qͥbꝰ ptās li gandi atqꝫ ſoluēdi ꝯcedēde erat: dependētiam haberēt ab ip̄o: vt ſcribit̉. xxiiij. q. j. ca. manet. ca. quodcūqꝫ. Inſuꝑ Luce. xxij. ca. dixit xp̄s bn̄dictꝰ. Ego ꝓ te rogaui petre vt non deficiat fides tua.ſ. finaliter ẜm Nico. de lyra. Nō em̄ rogauit vt petrus nō caderet: ſꝫ vt ī caſu non re maneret. Id̓o ſequit̉. Et tu aliqn̄ ꝯuerſus.i. d̓ peccato ad gr̄am: cōfirma fratres tuos. Qd̓ d̓r ei qꝛ eccl̓ia erat ſibi cōmittēda. Impletū ꝟo id fuit qn̄: vt dicitur Ioh̓is vltꝭ. ca. ter xp̄s illi di rit. Paſce agnos meos. ¶ Tertio ꝓbamꝰ pe trū fuiſſe apl̓is ceteris ⁊ eccl̓ie p̄latuꝫ rōne exer citationis. vt ſcribit̉ Actꝭ. j. ca. Primꝰ ẜmonē fecit in electiōe matthie. Et Actꝭ. ij. ca. poſt ſu ſceptū ſpm̄ ſctm̄ pͥmus ppl̓o p̄dicauit. Id̓o Ana dletus pallegato ca. in nouo teſtamēto ait. Pe trus pͥmus ad fidē populū ꝟtute ſue p̄dicatio nis adduxit. Et poſt aſcenſionē xp̄i primū mi raculū factū fuit ꝑ petrum aſſociatū cuꝫ Ioh̓e cū dixit claudo. Argentū ⁊ aurū nō ē mihi: qd̓ aūt habeo hoc tibi do. In noīe ih̓u ſurge ⁊ am bula. ꝓpter q̄ oīa non ē aſcribendū ſuꝑbie ꝙ pe trus ſit paſſus in cathedra exaltari. Cū humili tate qͥppe honorē ſue dignitati a xp̄o vt p̄dictū eſt inſtitute libēter ſuſcepit. Naꝫ vt colligit̉ ex ſinerario clemētis. Poſtqͣꝫ beatus petrus An ihiochie p̄dicauit: populūqꝫ illum ad fidē con uertit. Theophilꝰ pͥnceps ciuitatis illiꝰ domū ſuā in baſilicā fecit cōſecrari. In cuiꝰ medio ex celſam cathedrā fabricauerūt ⁊ petrū vt ab oī bus videri ⁊ audiri poſſet: exaltauerūt. In qͣ ſe dit honorifice tēporibus cōgruis ānis ſeptem Sed poſtmodū veniens Romā anno ſcd̓o im perij Claudij in romana cāthedra ſedit ānis vi gintiqͥnqꝫ ⁊ vltra. De pͥmo ꝟo honore eccleſia feſtuꝫ celebrat: qꝛ tūc pͥmo p̄lati eccl̓ie ceperunt loco ptāte ⁊ noīe ſublimari. Ex qͥbus oībꝰ de p̄hendere poſſumus qͣꝫ rep̄hēſibilis ſit multo rum ignorantia: temeritas et malicia qͥ p̄latos eccl̓ie p̄cipue pontificē maximū: deſpectos: vi les: ꝯtemptibileſqꝫ inſpicerēt. Naꝫ vt de papa loquar ip̄e a nemine ē iudicādus niſi a fide de uiet vt patet. xl. di. ca. ſi papa. Et debet qn̄qꝫ ornatꝰ corona ⁊ veſtibꝰ p̄cioſis ppl̓o ſe monſtra re ad honoreꝫ ⁊ gl̓iam xp̄i qm̄ pape Silueſtro ⁊ eiꝰ ſucceſſoribꝰ imperator Conſtantinꝰ dedit palatiū ſuū lateranēſe ⁊ coronā capitis ⁊ veſti mēta imperialia. xcvj. di. ca. Cōſtantinꝰ. Et lꝫ beatꝰ petrꝰ nō legat̉ cū tāta magnificētia ſediſſe tn̄ id fuit qꝛ ꝑſecutio recens ⁊ ingentiſſima im pugnabat eccl̓iaꝫ. Qd̓ ptꝫ: qꝛ ⁊ ip̄e vt īfra dice mus iubēte Nerone crucifixus fuit. Un̄ Iſid̓. in li. de vita ⁊ obitu ſanctoꝝ ait. Petrꝰ poſtqͣꝫ anthiochenam fundauit eccl̓iam ſub Claudio Ceſare ꝯtra Simonē magum Romam pergit ibiqꝫ p̄dicans euangeliuꝫ vigintiqͥnqꝫ annis: eiuſdē vrbis epiſcopatuꝫ tenuit. Et triceſimo ſexto anno a paſſione domini a Nerone vt ip ſe voluit crucifixus eſt. De abiectiōe rerū tꝑaliū ⁊ cōfeſſione xp̄i atqꝫ penitētia petri. quibus tāqꝫ pręcioſis gemmis anima eius decora ¶ Capl̓m. II. ta fuit Ecūdū myſteri ſum ꝯtemplāduꝫ de petro apl̓o d̓r re fulgētie. Refulſit nāqꝫ ⁊ v̓tutibꝰ cla ruit: atqꝫ ob ſue vite ſanctitatē ⁊ ꝑfectionem ſi gnis plurimis ⁊ miraculis coruſcauit. Et oībꝰ alijs dimiſſis tres in hac ꝑte ꝟtutes eius p̄ſtā tiſſimas ꝯſideremus. Prima d̓r bonoꝝ tꝑalium deſpectio. Scd̓a ih̓u xp̄i filij dei confeſſio. Tertia peccati cōmiſſi amara deploratio. ¶ Prima beati petri ꝟtus a nobis conſideran da: dicit̉ bonoruꝫ temporalium deſpectio. Vt enim ſcribit̉ Matth̓. iiij. ca. Ambulans ieſus iuxta mare galilee: vidit duos fratres ſimoneꝫ qͥ vocat̉ petrus ⁊ andreā fratrē eius: mittētes rhete in mare. Erāt em̄ piſcatores. Et ait illis. Uenite poſt me faciam vos fieri piſcatores ho minū. At illi ꝯtinuo relictis rhetibꝰ ſecuti ſunt eū. Sed a qͥbuſdā q̄ritur vtꝝ ſit magis ẜm vir tutē poſſidere diuitias qͣꝫ illas relinqͣre. Et ple riqꝫ pauꝑtatem dānantes arguunt. Primo qꝛ nullꝰ debet exponere ſe periculo. Sꝫ qͥ pauꝑta tem ſectat̉ exponit ſe periculo ſpūali ⁊ corpora li: ergo nō licet relictis oībꝰ pauperē vitā gere re. Naꝫ ſapiens Prouerbioꝝ. ca. iij. dicebat. Ne forte egeſtate cōpulſus furer ⁊ ꝑiurē nomē dei mei. Et Ecc̄i..xxvij. Propter inopiā multi deliquerūt. Et Ecc̄i. vij. ca. Sicut ꝓtegit ſapi entia: ſic ꝓtegit ⁊ pecunia. Et Ariſto. iiij. Ethi corum. Uidet̉ q̄dam ꝑditio ip̄ius hoīs eē cor ruptio diuitiarū: qꝛ ꝑ has homo viuit. Sunt ⁊ de hoc alie auctoritates qͣs inuenies in ẜmo ne de ꝯtemptū diuitiarū. Scd̓o arguit̉ contra pauꝑtatem. qꝛ ẜm Ariſto. in. ij. Ethicoꝝ Uir tus ꝯſiſtit in medio: ſꝫ ille qͥ omnia dimittit per voluntariam pauꝑtatem non videtur ī medio cōſiſtere: ſed magis in extremo: ergo non agit virtuoſe. Tertio arguitur quia vltima ꝑfectio hominis in beatitudine conſiſtit. Sed diuitie cōferunt ad beatitudinē. d̓r em̄ Ecc̄i. xxxj. Be atus diues qͥ inuentus ē ſine macula. Et Ari ſto. dicit in j. Ethicoꝝ. ꝙ diuitie organice de ſeruiūt ad felicitatem: ergo relinquere omnia ⁊

viuere in pauꝑtate non eſt ẜm ꝟtutē. Quarto arguit̉. nā dare elemoſynā ē actꝰ ꝟtutis ⁊ deo gratus: ſꝫ pauꝑtas excludit elemoſynaꝝ largi tionē: gͦ videt̉ ꝙ pauꝑtas nō ſpectat ad ꝟtutē. Contra iſta eſt auctoritas Hiero. qͥ ait ꝯͣ Ioui nianū Legunt̉ plurimi philoſophoꝝ diuitias non tm̄ ꝯtempſiſſe. ſꝫ etiam abieciſſe qͣſi impedi mentū ſapīe ⁊ ꝟtutis. Et de his Lactantiꝰ li. j. diuinaꝝ inſti. inqͥt. Nam et abieciſſe quoſdam res familiares ſuas ⁊ renūciaſſe vniuerſis vo luptatibꝰ ꝯſtat. vt ſolam nudāqꝫ ꝟtutem nudi expeditiqꝫ ſequerent̉. Et Seneca in li. de mori bus ita ſequit̉. Multꝭ ad philoſophandū ob ſtitere diuitie: pauꝑtas aūt expedita ſecura eſt Et de Socrate Hieroꝰ ad paulinū notauit illd̓ qd̓ ponit̉. xij. q. ij. ca. Gl̓ia ep̄i.§. ſocrates. So crates ille Thebanus hō quondā ditiſſimꝰ cū ad philoſophandū Athenas ꝑgeret: magnuꝫ auri pōdus ꝓiecit: nec putauit ſe poſſe ſimul et ꝟtutem ⁊ diuitias poſſidere. Ad primuꝫ itaqꝫ obiectum reſpondet Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxxvj ꝙ ille qͥ om̄ia dimittit ꝓpter xp̄m non exponit ſe periculo: neqꝫ ſpūali neqꝫ corꝑali. Spiritua le em̄ periculū ex pauꝑtate ꝓuenit quādo non eſt voluntaria: qꝛ ex affectu congregandi pecu nias quē patiunt̉ illi qͥ inuolūtarie ſunt paupe res: incidit hō in multa pctā. Iſte aūt affectus deponit̉ ab his qͥ voluntariū pauꝑtatē ſequū tur. Magis autē dn̄atur his qͥ diuitias poſſi dent. Corꝑale etiā periculū nō īminet illis qͥ in tentione ſequēdi xp̄m oīa relinquūt. diuine ꝓ uidentie ſe cōmittētes. Un̄ Augꝰ dicit li. de ſe mone dn̄i in monte. Querentibꝰ regnū dei ⁊ in ſticiā eiꝰ non debet ſubeſſe ſolicitudo ne diuitie ſibi deſint: ꝓpterea ſaluator nr̄ Luce. xxij ca. dixit diſcipulis ſuis. Qn̄ miſi vos ſine ſacculo ⁊ pera ⁊ calciamētis nūqͥd aliqͥd defuit vobis Ad ſcd̓m argumētū rn̄det ſanctꝰ Tho. ꝙ medi um ꝟtutis ẜm ph̓m in. ij. Ethicorū accipitur ẜm rōneꝫ rectā nō ẜm quātitatē. Nā milo cro toniēſis vnū bouē comedebat in die nō graua tus ex eo: hic fortiſſimꝰ erat ⁊ robuſtiſſimꝰ val de. Alius aūt fruſtro panis ẜm ſue nature con ditionē ſuſtentat̉: non accipit̉ gͦ mediū ꝟtutis inter iſtos duos: vt.ſ. ſuꝑaddat̉ cui ſufficit fru ſtrū panis ⁊ deinde diminuat̉ miloni vt tātum vnꝰ quātū alter comedat. Sꝫ accipit̉ medium ẜm ꝙ dictat rō videlicet ꝙ vnuſqͥſqꝫ comedat ẜm ꝙ reqͥrit conditio complexionis ſue. Ideo quicqͥd fieri p̄t ẜm rōnem rectaꝫ eſt vicioſū ex magnitudine quātitatis: ſꝫ magis virtuoſum. Eſſet aūt p̄ter rōnem rectam ſi qͥs oīa ſua cōſū meret in intēperantia: laſciuia: ꝯuiuijs ⁊ hmōi vel abſqꝫ vtilitate. Eſt ꝟo ẜm rōnem rectaꝫ ꝙ aliqͥs diuitias abijciat vt ꝯtēplationi vacet at qꝫ vt xp̄m ꝑfecte ſequat̉. Ad tertiū qd̓ obijcie bat̉ rn̄det ſanctꝰ Tho. ꝙ duplex ē beatitudo ſi ue felicitatis. Una qͥdē ꝑfecta quā expectamꝰ in futura vita Alia aūt imꝑfecta ẜm quaꝫ aliqͥ dicunt̉ in hac vita beati. Preſentis ꝟo vite fe licitas ē duplex. Una qͥdem ẜm vitā actiuam Alia ẜm vitā cōtemplatiuā. vt ptꝫ ꝑ Ariſto. in x. Ethicoꝝ. Ad felicitatē vite actiue que conſi ſtit ī exterioribꝰ oꝑationibus diuitie inſtrumē taliter coadiuuāt. qꝛ vt ph̓s dic̄ in. j. Ethicorū Multa oꝑamur ꝑ amicos: ꝑ diuitias: et ciui lem potentiā ſicut ꝑ quedam organa. Ad felici tatem aūt ꝯtemplatiue vite diuitie nō multum oꝑantur: ſed magis impediūt inqͣꝫtū ſua ſolici tudine impediūt animi quietē q̄ maxime neceſ ſaria eſt cōtēplationi. Et hoc eſt qd̓ ph̓s dicit ī x. Ethicoꝝ. ꝙ ad actiones multis opus ē: ſpe culanti ꝟo nullo taliū.ſ. exterioꝝ bonorū. Ad futurā ꝟo beatitudinē ordinat̉ aliquis ꝑ cha ritatem ad quā efficaciter perducit voluntaria pauꝑtas. Propterea xp̄s dixit. Mat. xix. ca. Uade ⁊ vede oīa q̄ habes ⁊ da pauꝑibus ⁊ ha bebis theſauꝝ in celo. Ad quartū argumentū reſpondet Gregꝰ ſuꝑ Ezechielē. Ꝙ illi qͥ ex poſ ſeſſis rebus ſubſidia egentibꝰ miniſtrant in bo nis que faciūt ſacrificiū offerunt ex eo ꝙ aliqͥd deo īmolant ⁊ aliquid ſibi reſeruant Qui vero nihil ſibi reſeruant: offerunt holocauſtū qd̓ eſt maius ſacrificio. Et ſi diceret̉ ꝙ ſic relinquēs omnia ⁊ viuens in paupertate liberalis eſſe nō poteſt: cū liberalitas in datione pecuniaꝝ con ſiſtat. Reſpondet Franciſcꝰ in ſuo tractatu de ꝟtutibꝰ ꝙ pauꝑ poteſt eſſe liberalis habitu ge nito ex actibus iterioribus: qꝛ ſi haberet gratꝭ daret. Cuius ſignuꝫ eſt quia ſubito pōt homo priuari bonis fortune: ſed non bonis ꝟtutis. ¶ Ꝙ Petrus confeſſus eſt xp̄i diuinitatem. ¶ Scd̓a virtus petri a nobis cōſideranda dici tur ih̓u xp̄i filij dei confeſſio. Cum em̄ vt ſcribi tur Mat. xvj. ca. īterrogaſſet diſcipulos xp̄s Quē dicunt hoīes eē filiū hoīs ⁊ illi dixerunt. Alij Hęliā. Alij Hieremiā. Alij Ioh̓em bapti ſtam aut vnuꝫ ex ꝓphetis. In Hieremia dicit Nico. de lyra fuit excellens patientia in aduer ſis. In Helia zelus veritatis. In Ioh̓e auſte ritas vite. Subdidit xp̄s. Vos autem quē me eſſe dicitis. Reſpondēs petrꝰ dixit. Tu es xp̄s filius dei viui. At ih̓s ait illi. Beatus es ſimō bariona.i. filius iohāna. Bar idem eſt ꝙ filius iona ponitur ꝑ diminutioneꝫ pertracta media ſillaba ꝓ iohāna. Sequitur. qꝛ caro ⁊ ſanguis nō reuelauit tibi.i. homo mortalis non docuit te iſtam veritateꝫ ſed pater meus. Et ego dico tibi: quia tu es petrus. id ē. cōfeſſor petre vere que xp̄s eſt. Et ſuper hanc petram quā confeſ

ſus es. ſcꝫ ſuper xp̄m edificabo eccleſiam meā. Sed hic oritur difficultas vtruꝫ confeſſio fidei ieſu xp̄i ſit ad ſalutem neceſſaria. Et ad hoc di cit ſanctꝰ Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. iij. ꝙ confeſſio fidei cadit ſub preceptis affirmatiuis que non obli gāt ad ſemper ſed pro loco et tempore: et ẜm ali as circūſtātias debitas ẜm quas oportet actū humanū limitari ad hoc ꝙ ſit actus virtutis. Confiteri ergo xp̄m nō ſemper nec in quolibet loco eſt de neceſſitate ſalutis: ſed aliquo loco et tempore: quādo ſcꝫ per omiſſionē huius confe ſionis ſubtraheretur honor debitꝰ deo vl̓ etiaꝫ vtilitas proximis impendēda: puta ſi aliquis interrogatus de fide taceret: ⁊ ex hoc crederet̉ vel ꝙ nō haberet fideꝫ: vel ꝙ fides non eſſet ve ra: vel alij ꝑ eius taciturnitateꝫ auerterentur a fide. Si auteꝫ turbatio infidelium oriat̉ de con feſſiōe fidei manifeſta abſqꝫ vtilitate fidei vel fi delium: non eſt laudabile in tali caſu fidē publi ce confiteri. Vnde dominus dicit Matth̓. vij ca. Nolite ſanctuꝫ dare canibus neqꝫ margari tas veſtras ſpargere an̄ porcos ne conuerſi diſ rumpant vos. Sed ſi vtilitas aliqua perueni ret vel adeſſet neceſſitas: tunc cōtempta turba tione infideliuꝫ debet hō fidē publice confiteri. ¶ Utrum petrus negando xp̄m peccauit. ¶ Tertia virtus beati petri a nobis cōſideran da d̓r peccati cōmiſſi amara deploratio. Poſt qͣꝫ em̄ xp̄m vt homo nōdū in gr̄a cōfirmatꝰ ter p timore negauit: cum reſpexiſſet in eum pijſſi mus ieſus: vt ſcribitur Luce xxij. ca. Egreſſuſ foras fleuit amare. Sed in hoc loco diligenter eſt ꝑſcrutandū an petrus negando chriſtū pec cauit mortaliter. Et qͥdam inuenti ſunt qui di cere voluerunt ꝙ non: ex eo ꝙ nō negauit xp̄m ex timore ſed amore nolens ab eo ſeꝑari. Scie bat em̄ ꝙ ſi dixiſſet ſe eſſe diſcipuluꝫ xp̄i ſtatim fuiſſet eiectus et ſeparatꝰ ab eo. Iſta opinio fal ſa eſt a cunctis doctoribus improbata. Nā ſan ctus Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xxv. ar. xij. ſiue vltimo argumē. ij. expreſſe dicit: petrus negādo xp̄m peccauit mortalit̓ Gregꝰ inſuꝑ in omelia d̓ ip̄o ait. dū mori timuit vitā negauit. Hieroꝰ ſupe Mattheū. Rabanus ſuꝑ Matth̓. ⁊ Grego. iij. moraliū idem cōfirmant̉. ſcꝫ petrū in illa ne gatione grauiter deliquiſſe. Et leo papa in ſer mone de paſſione ita refert. Ob hoc autē heſi tare ꝑmiſſus ē petrus vt in eccleſie principe re mediū penitentie recōderet̉: ⁊ nemo auderet d̓ ſua virtute cōfidere. Chryẜ. inſuper in ſermōe ſic loquit̉. Idcirco diuine ꝓuidentie ſecretum ꝑmiſit vt primus ip̄e laberet̉ petrus quo erga peccatores duriorē ſentētiaꝫ ꝓprij caſus intui iū teperaret: petrꝰ em̄ orbis terrarum doctor ⁊ magiſter peccauit ⁊ veniā impetrauit: vt hec ī dulgentie norma ⁊ regula iudicātibus p̄beret̉? hec Chryẜ. Ex his dictis claret petrū a pecca to excuſari non poſſe. Uerūtamen orit̉ difficul tas non parua ex verbis leonis pape in ẜmone de paſſione ſic ad petrū loquentis. Uidit in te dn̄s nō fidē victā: nō dilectionē auerſam ſꝫ con ſtantiā fuiſſe turbatā. Sed pctm̄ eſſe nō pōt cū dilectione ⁊ charitate: ergo minime petrus pec cauit qͥ dilectionem ⁊ charitateꝫ non perdidit. Ad hoc reſpondet ſanctus Tho. vbi ſupra. ꝙ charitas amittit̉ duplicit̓. Uno modo directe per actualē cōtemptū: ⁊ ſic petrus charitatem nō amiſit. Alio modo indirecte qn̄ quis cōmit tit aliqͥd ꝯtrariū charitati ꝓpter aliquā paſſio nē cōcupiſcentie vel timoris: ⁊ hͦ modo petrꝰ ꝯ charitatem faciens charitatē amiſit ſed eam ci to recuperat dū lachrymas cōtritionis effudit. Neqꝫ tanta fuit deformitas eius culpe quāta pro illa penitentie plenitudo Nec ſolum ꝓ pec cato cōmiſſo plorauit. Quinimo fertur ꝙ ſem per in ſinū ſudariū portabat quo crebeo fluen tes tergebat lachrymas. Quia qn̄ dulcedinis ⁊ locutionis ⁊ penitētie dn̄i memor erat pre ni mia amoris ſuauitate lachrymas cōtineri non poterat. De martyrio petri ⁊ pauli qd̓ cōſide rat̉ reſpectu tꝑis: reſpectu cauſe ⁊ re ſpectu modi. ¶ Capl̓m. III. Ertiū myſteriū ꝯtemplādū de btō petro d̓r patiētie Ain qͦ innuemꝰ patientiā illiꝰ in tolle ratione martyrij: de qͦ tria ꝯſideremus. Primo dubietatem. Scd̓o cauſalitem. Tertio modalitatem. ¶ Primo ꝯſideremꝰ dubietatē: an petrꝰ ⁊ pau lus paſſi ſint eadē die. Et qͥdā dixerūt ꝙ eadeꝫ die reuoluto anno Sꝫ ꝯͣ iſtos ē auctoritas vni uerſalis eccl̓ie q̄ in or̄one ſic deuꝫ dep̄cat̉. De qͥ hodiernā diē apl̓oꝝ tuoꝝ petri ⁊ pauli mar tyrio ꝯſecraſti: da eccl̓ie tue eoꝝ in oībus ſequi p̄ceptū ꝑ qͦs religionis ſumſit exordiū. Et Di onyſiꝰ qͥ eoꝝ interfuit martyrio vt inferius di cetur narrat qͣliter eadeꝫ die ſimul ⁊ anno paſſi ſunt. Idem refert leo papa in ſermone. Hiero ꝟo in libro d̓ viris illuſtribus inqͥt. Anno Ne ronis ſcd̓o paulus romaͣ vinctus mittit̉ et per biennium in libera manens cuſtodia aduerſus iudeos diſputauit. deinde a Nerone dimiſſus euangeliuꝫ in occidentis partibus predicauiſ Quartodecimo ꝟo Neronis anno eodem die qͦ crucifixus ē petrus capite truncatus eſt. Et in hoc ꝯcordant pariter oēs ſancti. Et lꝫ eadeꝫ

die paſſi fuerint: ordinauit tn̄ Gregꝰ vt ip̄a die ſpecialiꝰ quo ad officiū fieret ſolēnitas petri ⁊ ī ſequēti die cōmemoratio pauli. tū qꝛ eadeꝫ die fuit dedicata eccl̓ia ſācti petri. tū qꝛ maior ē di gnitate. tū qꝛ prior eſt cōuerſione: ⁊ prior vrbē intrauit. ¶ Scd̓o ꝯſideremꝰ cauſalitateꝫ: qͣ ſcꝫ ex cauſa petrꝰ ⁊ paulꝰ innocētes ⁊ ſācti ad vio lentā mortē ꝯdēnati fuerūt. Ad qd̓ rn̄dere poſ ſumus ꝙ tria cōcurrerūt q̄ illos bonos ⁊ oī ſā ctitate fulgētes coegerūt ad mortē. Primū fuit romanoꝝ ſuꝑbia. Scd̓m Neronis ſeuicia. Tertiū Simonis magi malicia. ¶ Primū fuit romanoꝝ ſuꝑbia. naꝫ xp̄ianos ꝑſecuti ſūt: nō qꝛ xp̄m p̄dicabant. ſꝫ qꝛ ip̄m ſine ſenatus auctoritate deificatū aiebāt: qd̓ ip̄i de noīe fieri ꝓhibuerāt. vt ſcribit̉ in hiſtoria Ec cleſiaſtica. Nā cū pilatus qͣdā vice ad Tiberi um epl̓as de xp̄o miſiſſet: ip̄eqꝫ Tiberiꝰ eius fi dem a romanis recipi aſſentiret: ſenatꝰ oīno re ſpūit ex eo ꝙ non ſui autoritate deus vocatus fuit. Et lꝫ Tituſliuius in ꝓhemio dicat in lau dem romanoꝝ. Ccteꝝ aūt me amor negocij ſu ſcepti fallit: aut nulla vnqͣꝫ reſpublica: nec ma ior: nec ſāctior: nec bonis exemplis ditior fuit: nec vnqͣꝫ ciuitatē tā ſero auaricia luxuriaqꝫ īmi grauerūt. Tn̄ neſciūt aut noluit ip̄e Tituſliui us agnoſcere romanoꝝ ſuꝑbiam qͥ ſe deos exti mabāt: ⁊ vt Augꝰ dicit in pͥncipio pͥmi li. de ci. dei. Hoc qd̓ dei eſt affectabāt amabātqꝫ ſibi in laudibꝰ dici: parcere ſubiectis ⁊ debellare ſuꝑ bos. Et vt p̄dictū eſt nolebā: vt qͥs ꝓ deo cole ret̉ abſqꝫ illoꝝ licētia ⁊ auctoritate. Scd̓m qꝛ ꝯcurrit vt apl̓i ſācti violenta morte extinguerē tur: fuit Neronis ſeuicia. Ip̄e tūc romanis im ꝑabat: qui vt Horoſiꝰ Eutropius ⁊ reliqͥ ſcri ptores romanaꝝ reꝝ tradunt flagicioſiſſimus ⁊ iniquiſſimus fuit. De quo etiā Ioh̓es d̓ Sa berijs in policratōne lij ita ait. In tanta mole imperij oēm peroſus eſt grauitatē: philoſophi am ꝑſequens qͣſi maieſtatis imperij inimicam Et nobiliora īgenia veritus ſe ꝯſilijs ſubdidit hiſtrionū. Cuꝫ ꝟo eēt ouꝫ auariſſimꝰ adeo vt nulli quodcūqꝫ officiū delegaret: qͥn ꝓſeq̄retur noſti qͥd mihi opus ē. aut illud ſubijceret. Qui oībus p̄eſt oībus indiget hiſtrionibꝰ ⁊ mimis pecunias infinitas erogare nō grauabat̉. Sin gulos ꝓut qͥbuſqꝫ placuerat ampliſſime digni tatis noīe ſublimabat. Alios patricios: alios ſenatores dicere hos illuſtrium ſpectabiliū ve noībus illuſtrabat. hec ille: Qui aliter appella ri ſo et policratus: ⁊ fuit natione angelicus Et ne vitijs neronis diutiꝰ īmoremur: illud tm̄ af feramus ī mediū: ꝙ anno etatis ſue. xxxij. Eu tropium fugiens ad quartū ab vrbe lapidem ſi metip̄m interfecit. Tertiū quod cōcurrit vt ſā ctiſſimi petrus ⁊ paulus martyrio coronarētur fuit Simonis magi malicia. Hic vt ſcribitur ī itinerario clementis ſerpentes eneos faciebat moueri: ſtatuas eneas lapideaſqꝫ ridere ⁊ cāta re: multaqꝫ huiuſmodi exercebat veneficijs ⁊ ī cātationibus magicis: ꝓpter que Neroni cha riſſimus erat. Uictus tamen ⁊ ſuꝑatus qͣꝫſepe ab apoſtolis petro ⁊ paulo virtute xp̄i: cuꝫ tē ptaſſet volare: vt leo papa teſtat̉: orāte paulo ⁊ petro imperante angelis ſathane vt eū relin querent: quem ꝑ aera ferebant continuo corru it: fractiſqꝫ ceruicibus expirauit. Qua d̓ re ira tus Nero dedit eos in manibꝰ paulini viri cla riſſimi: ⁊ paulinus tradidit eos ī cuſtodia ma mortini ſub cura militum ꝓceſſi et martiniani. Quos milites petrus ad fidem xp̄i cōuertit: ⁊ cōperto ꝙ xp̄iani eſſent capte ceſi ſunt. ¶ Ter tio ꝯſideremus modalitatē: quo ſcilicet modo petrus ⁊ paulus martyrio coronati ſunt. Et in hoc ſtandū eſt Dionyſio ariopagite qui d̓ hoc ſcribit ī epiſtola ad Timotheū. Nam poſt mul ta ſigna ⁊ ꝓdigia que dominꝰ per ſuos apoſto los dignatus fuit oꝑari: petrus tanqͣꝫ alienige na iuſſus eſt crucifigi: paulus vero quia ciuis crat romanus capitalē ſententiā ſubijt: qua la ta dicit Dionyſiꝰ. O frater mi Timothee ſi vi diſſes agones conſūmationis ipſoꝝ defeciſſes qͥdem pre triſticia ⁊ dolore. Quis non fleret il la hora quādo p̄ceptum ſentētie egreſſuꝫ eſt in cos vt petrus crucifigeret̉ ⁊ paulus decollare tur. Uidiſſes tunc turbā iudeoꝝ ⁊ gentiliū per cutientes eos ⁊ exꝑuentes in faciē ipſoꝝ. Ad ueniēte aūt terribili tꝑe ꝯſūmationis ip̄oꝝ cuꝫ ſeparent̉ ab inuicē: ligauerunt colūnas muno ī non vtiqꝫ abſqꝫ fratrū gemitu ⁊ ploratu Tunc inqͥt paulus petro. Pax tecū fundamētū eccle ſiarū ⁊ paſtor ouiū ⁊ agnoꝝ xp̄i. Petrus aūt ad paulum ait. Uade in pace predicator bono ū mediator ⁊ dux ſalutis iuſtorū. Cum autem elōgaſſent eos ab inuicē ſecutus ſum magiſtrū meū. Non em̄ in eodem vico occiderunt eos. hͦ Dionyſius. Petrus igit̉ perductus ad paſſio nis locum crucifixus eſt habens pedes ſurſum ⁊ manus deorſum. vt Leo ⁊ Marcellus teſta tur. Tunc petrus vt ſcribit Egiſippus d̓ cruce dicere cepit. Te dn̄e imitari optaui: ſed rectus crucifigi nō vſurpaui. Tu ſemꝑ rectus ⁊ exceſ ſus ⁊ altus. Nos primi hoīs filij qͥ caput ſuum demerſit in terrā: cuius lapſū ſignificat ſpeciei generatiōis humane. Sic em̄ naſcimur vt ꝓni in terram videamur effūdi. Inter hec ⁊ ſimilia verba gratias agens deo ⁊ fideles cōmendans ſpm̄ emiſit Tūc marcellus ⁊ apuleiꝰ fratres di ſcipuli eius eū de cruce depoſuerūt ⁊ diuerſis

cōdiētes aromatibꝰ ſepelierūt Paulꝰ ꝟo cum ad locū paſſiōis duceretur ī porta hoſtiēſi ẜm Dionyſiū matronā quādā noīe plātillā obuiā habuit q̄ flēs or̄onibꝰ ſuis ſe cōmendabat. Cui paulꝰ. Uade plantilla et̓ne ſalutꝭ filia: cōmoda mihi velū qͦ caput tuuꝫ tegꝭ ⁊ inde ocl̓os meos ligabo ⁊ poſtmoduꝫ illd̓ tibi reſtituā: qd̓ illa li beter effecit. Cū aūt ad locū paſſionis veniſſet ad oriētē ꝟſus ⁊ manibꝰ in celū extenſis orauit cū lachrymis ⁊ gr̄as egit. poſt hͦ valefaciēs fra tribꝰ ſuſpexit ī celū muniēs frōtē ⁊ pectꝰ ſuum ſigno crucꝭ oculoſqꝫ ſuos d̓ velo plantille liga uit: ⁊ vtrūqꝫ genu ī terrā defigēs abſqꝫ triſtitia ⁊ copulſione collū extendit: ⁊ ſic decollatus ē Moxqꝫ caput eiꝰ a corꝑe exiliens ih̓s xp̄s he braice clara voce inſonuit. De eiꝰ ꝟo vulnere vnda lactis vſqꝫ in veſtimēta militꝭ emanauit: et poſtea ſanguis effluxit. In aere lux immēſa emicuit: de corꝑe odor ſuauiſſimꝰ ſpirauit: per cūciēte aūt carnifice ⁊ amputante caput pauli: tūc in ip̄o ictu paulꝰ explicuit veluꝫ ⁊ collegit ſanguinē ꝓpriū ⁊ inuoluit eū: illaqꝫ hora appa ruit plātille tradiditqꝫ velū cū ſanguine. Et re uerſo militi carnifici dixit plantilla: vbi dimiſi ſti magiſtrū meū paulū? Rn̄dit miles: cū ſocio iacet ibi exͣ vrbem in valle pugilum ⁊ velo tuo velata eſt facies eiꝰ. Ip̄a aūt rn̄dens ait. Ecce nūc intrauerūt petrꝰ ⁊ paulꝰ induti veſte p̄cla ra ⁊ coronas fu gētes habebāt in capitibꝰ ſuis Et ꝓtulit velū ſanguine cruētatū ⁊ mōſtrauit eis: ꝓpter qd̓ opus qͣꝫplures crediderunt dn̄o ⁊ facti ſūt xp̄iani. Aſſerit etiaꝫ Dionyſiꝰ apl̓os ibi apparuiſſe: attende inqͥt miraculū Uide pro digiū frater mi Timot hee die victimationis il loꝝ. Naꝫ p̄ſens fui in tꝑe ſeꝑationis eoꝝ: poſt mortē aūt illoꝝ vidi eos ad inuicem manu ac manū intrātes portas vrbis ⁊ indutos veſte lu minis ⁊ coronis claritatis ⁊ lucis ornatos. hec Dionyſiꝰ. Cui de his rebꝰ loquēti plena ē ad hibēda fides. tū qꝛ ex gentili ⁊ philopho ſūmo factꝰ fuit nō ab re pauli diſcipulꝰ. tū qꝛ ſapīa et ꝟtute pollebat. tū qꝛ ꝓpter xp̄m ⁊ ip̄e non ſine cauſa paſſionē ſuſtinuit. Igit̉ q̄ramus cum dei adiutorio quantū poſſumꝰ ſanctoꝝ imitari ve ſtigia: vt ſic ſocietatis eoruꝫ participes merea mur eē in illo felicitatis regno in qͦ pax ſūma ē. Ad qd̓ nos ꝑducat clemētia xp̄i qui viuit ⁊ re gnat in ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo. xxxiiij. d̓ ſācto andrea apl̓o fratre ſimonis petri ⁊ ī paſſiōe ſocio. at aūt andre las frater ſimonis petri vnꝰ ex duobꝰ qui audierāt a Ioh̓e ⁊ ſecuti fuerāt ih̓m. Scribunt̉ hec ꝟba Ioh̓is.j. ca. Relebre nomē beati andree ꝑ terraꝝ orbē latiſſime diffu ſum eſt. qm̄ non ſolū in hac vita ꝟtutibus plu rimis floruit ⁊ in regno celeſti fulget gloria mi rabili ſed inſuꝑ patrociniū eius expoſcentibus petita beneficia impetrare non ceſſat. Placuit autem ꝓuidentie diuine vt ex oſſibus eius ꝯti nue mana ſcaturiat vt tali ſigno ad eius deuoti onem cuncti fideles ardentius inflāment̉ Et lꝫ corpꝰ eius a maximilla chriſto amabili vxore Egee: vt dicemus apud patras fuerit recondi tum: tamē inde fuit cōſtantinopolim delatum Poſtremo ad ciuitatē Amalſie fuit deductum vbi nunc ſacrū illud pignus honorabiliter con ſeruat̉ Quapropter vt in ſolēnitate eius illius laudibus reficiamur ſtatui in p̄ſenti ſermone d̓ ip̄o apoſtolo glorioſiſſimo v̓ba face̓ atqꝫ quā tum potero cum dei adiutorio ſuam preeminē tiam explicare. Ad eius vero cōmendationem aſſumpta ſūt verba ꝓpoſita in quibꝰ trtplicem excellentiā beati andree curabimus enarrare. Prima dicitur diligentia. Secunda obedientia. Tertia patientia. Qualit̓ btūs andreas fuit diligēs cō uerſādo cū bonis ⁊ audiēdo v̓bū dei atqꝫ alijs cōicādo q̇ audiuit. ¶ Ca. I. Rima excellen tia btī andree d̓r diligētia: quaꝫ ꝯſi deremus p̄cipue qͣꝫtū ad tria. Primo qͣꝫtum ad conuerſationem. Secūdo qͣꝫtum ad auditionem. Tertio qͣꝫtum ad cōmunicationem. ¶ Primo cōſideremus diligētiā beati andree qͣꝫtum ad cōunerſationē. Fuit quippe diligens ⁊ ſolicitus conuerſari cuꝫ Ioh̓e baptiſta: dum em̄ famā eius ſanctitatis accepit: poſtmodum eundē et vidit ⁊ p̄dicantem audiuit: factus eſt diſcipulus eius vt refert Iohānes.j. ca. Et in hoc exemplū nobis dedit: vt qͣꝫtum poſſumus bonorum virorū conſortia ſemper expectamꝰ. Hinc ſapiēs Prouerbioꝝ. xiij. ca. ait. Qui cū ſapientibus graditur ſapiēs erit. amicus ſtul toꝝ ſimilis efficit̉. Et Dauid in psͣ. xvij. Cuꝫ ſancto ſanctꝰ eris: ⁊ cū viro innocēte innocens eris: ⁊ cum peruerſo peruerteris. Et. xxviij. q j. ca. ſepe malorum d̓r. Sepe malorum conſor tia etiam bonos corrūpunt: quāto magis eos qui ad vitia ꝓni ſūt. Et. xxiij. q. iiij. ca. qͥſquis Quō in corruptus poteris ꝑmanere qui corru ptis ſociaris Et de hoc inquit Seneca in. iij. d̓ ira. Sumūt̉ a conuerſantibus mores. Et ideꝫ ad lucillū. Cuꝫ his conuerſare qui te melio. em

facturi ſūt. Illos admitte qͥs tu potes face̓ me liores. Et iteꝝ ad eūdē. Nulla res magis aīuꝫ induit honeſtate: nullaqꝫ dubios ⁊ inclinatos ad praua magꝭ ad rectū reuocat qͣꝫ bonoꝝ alſi dua ꝯuerſatio. Et idē in. iij. de ira. nō tm̄ valitu dini ꝓfuit ſana regio ſalubreqꝫ celum qͣꝫtū ani mis parū firmis ꝯuerſatio melioris: qd̓ intelli ges ſi feras māſueſcere videris ꝯuictu nr̄o. Et Iſid̓. in. ij. li. ſoliloquioruꝫ. Uitā malos: caue iniqͦs. Sed aliqͥs obijcere ꝯͣ hͦ pōt: qn̄ xp̄s cum publicanis ⁊ peccatoribꝰ ꝯuerſabat̉: ita ⁊ ſācti viri feciſſe ꝓbati ſūt. Ad qd̓ declarandū audiē da ſunt v̓ba Augꝭ. in ẜmone de vbis euāgeli q̄ ponunt̉. xxiiij. q. iiij. ca. a malis. ibi ſic loqͥt̉. Amalis ſemꝑ corde diſiungimini Ad tp̄s cau te corꝑe copulamini: duobꝰ modis nō te macu lat malus ſi ei nō cōſentias: ⁊ ſi redarguas: hͦ ē nō cōmunicare: nō ꝯſentire. Cōmunicat̉ qͥppe qn̄ facto eiꝰ ꝯſortiū volūtatis vel approbatiōis adiūgit̉. Neqꝫ em̄ ꝯſentiētes ſitis malis vt nō approbetis: neqꝫ negligētes vt nō arguatis Et eadem ſnīa ꝯfirmat̉ p̄dicta cauſa ⁊ q̄ſtione. ca. ita. ca. ſi qͥs: ⁊ ca. recedite. Igit̉ cōuerſatio xp̄i cū peccatoribꝰ ex qͣ ip̄i boni fieri poterant ⁊ ob quā familiarē ſe illis exhibebat laudabilis erat ⁊ ex radice charitatis ꝓcedēs. Sil̓iter apl̓i īter idolatras ꝯuiuebant vt eos ad verā religionē euocarēt. Sicut d̓ andrea legimus ꝙ ꝯſiſtens in Achaya poſtqͣꝫ ſuſcepit ſpiritūſāctū eā totā eccleſijs īpleuit: effugataqꝫ idolatria peſte: po pulos ad xp̄i fide ꝯuertit Uxorē qͦꝫ Egee ꝓcō ſulis ſacro baptiſmatꝭ fonte regenerauit. ¶ Se cūdo ꝯſideremꝰ diligentiā beati andree qͣꝫtum ad auditionē. Voluit em̄ attentius audire Io hānem de xp̄o loquentē atqꝫ dicentē. Ecce ag gnus dei: ecce qͥ tollit peccata mūdi Quo audi to ſecutꝰ eſt ih̓m cum alio cōdiſcipulo: dixit ve ro illis ih̓s: quid queritis. At illi reſpōderūt ei Rabbi vbi habitas? dixit eis. venite ⁊ videte: venerūt itaqꝫ ⁊ viderūt ⁊ manſerūt apud eum die illo. vt ptꝫ Ioh̓is.j. ca. Quātū aūt ꝓſit vni cuiqꝫ audire ꝟba ⁊ doctrinā xp̄i: lꝫ dixerim in qͣdrageſimali nr̄o in ẜmone de verbo dei: tn̄ ad huc expedit aliquo exemplo id aperire. Scri bitur em̄ Actꝭ. ij. ca. ꝙ predicante petro audiē tes verba eius cōpuncti ſunt corde ⁊ dixerunt ad petrū ⁊ ad reliquos apl̓os. Uiri fratres qͥd faciemus: petrus aūt ait ad illos penitentiam agite ⁊ baptizet̉ vnuſqͥqꝫ veſtrū. Qui vero re ceperunt ẜmonem eius baptizati ſunt: ⁊ appo ſite ſunt ī illa die anime circiter tria milia. Et vt inqͥt Hiere. ca. xxiij. Verbuꝫ dei ſicut malleus conterens petras. id eſt. corda dura. Predica tione inſuꝑ apl̓oꝝ crediderūt oēs gentes dum in oēm terram exiuit ſonus eorum: qꝛ vt d̓r ad Romanos. viij. ca. Fides ex auditu: auditus autem per verbum xp̄i. Propterea ſapiēs Ec cleſiaſtici. vj. Prouerbioꝝ. iij. ca. ait. Si dile xeris audire ſapiens eris. Et Ariſto. in. j. Me taphiſi. Auditus deſeruit diſcipline: ideo aīa lia que carēt auditu ſicut apes ⁊ muſce nō obo diūt voci homīs: nec ſunt diſciplinabilia. qua re nil ita aīos hoīm ad bene beateqꝫ viuenduꝫ dirigere pōt ſicut auditus verbi. ¶ Tertio cō ſideremus beati andree diligentiā qͣꝫtum ad cō municationem dū xp̄m agnouit ſtatim illumīa tionem ſuā cōmunicare ꝓcurauit fratri ſuo pe tro. Nam vt ſcribit̉ Ioh̓is.j. ca. mox eo inuen to dixit ei. Inuenimꝰ meſſiā: ⁊ adduxit eum ad ih̓m: cui etiaꝫ xp̄s benigne ſeip̄m manifeſtauit dixitqꝫ illi. Tu es Simon filiꝰ Ioh̓is tu voca beris cephas qd̓ interp̄tat̉ petrꝰ. Noluit ergo andreas bonū ſalutis eſſe ſibi ſoli: ꝓcurauit et illud ꝓ fratre ſuo petro. Sic ⁊ nos ſi cupimus regnare cuꝫ xp̄o: ꝓximis opem ferre tenemur. Inqͥt nāqꝫ ſapiēs Ecc̄i. xvij. ca. Unicuiqꝫ maͣ dauit deus de ꝓximo ſuo. Sed mirū certe quō nō ꝯfundunt̉ ⁊ erubeſcunt in ſemetip̄is hi qui xp̄iano noīe decorant̉: oīa tn̄ ad ꝓprium amo rem reflectunt: dū ꝯͣ ſe loquentē audiūt: adhuc Ciceroneꝫ gentilē. Retulit ip̄e in oratione pro qͥnto ligurio: hoīes ad deos nulla re ꝓpius ac cedunt qͣꝫ ſalutem hoībus dando. Et in queſti onibus tuſculanis. Que melior eſt in hoīuꝫ ge nere natura qͣꝫ eoꝝ qͥ ſe natos ad hoīes adiuuā dos ⁊ cōſeruandos arbitrant̉. Sed quō aliene ſaluti intendēt qͥ ꝓpriam negligunt. Heu heu qͣꝫ pauciſſimi ſunt qͥ nō magis inuigilent ꝓ cor poris beneficto qͣꝫ pro anime atqꝫ conſciētie trā quillitate. Qualiter beatus andreas rōnabilit̓ obediuit xp̄o eum vocanti ſimul cum petro qd̓ ſatis ſtultē qͥdaꝫ improbare ¶ Capl̓m. II. 3 ſunt auſi. Ecūda excellen tia beati andree d̓r obediētia Mox em̄ vt ip̄m atqꝫ fratrem eiꝰ petꝝ xp̄s vocauit: relictꝭ oībꝰ ſecuti ſūt eum. vt ſcribitur Mat. iiij. ca. Erant em̄ piſcatores ⁊ xp̄s dixit eis. Venite poſt me fa. vos fie. piſ. ho. Habuit aūt iſta obediētia tres ꝯditiones mirificas. Prima d̓r rationabilitas. Scd̓a ſocietas. Tertia velocitas. ¶ Prima conditio illius obedientie rōnabili tas d̓r. Fuit nāqꝫ rationabile obedire xp̄o qui deus erat qui imperauit ventis ⁊ mari ⁊ facta eſt tranquillitas magna: vt dicitur Mat. viij.

ca. Qui curauit infirmos: illuminauit cecos: mūdauit leproſos: demones a corꝑibꝰ obſeſſis eiecit et mortuos ſuſcitauit. Ad quē acceſſerūt poſt ieiuniū angeli et miniſtrabāt ei vt dicitur Mat. iiij. ca. Veruntū vt refert Hieroꝰ ſuper Mattheū. Arguit in hͦ porphirius ⁊ Iulian auguſtus vel imperitiā hiſtorici mētientis ve ſtulticiaꝫ eoꝝ qͥ ſtatim ſecuti ſunt ſaluatorē qͣſi irrationabiliter quēlibet vocanteꝫ hoīem ſunt ſecuti. Sed certe fulgor ipſe ⁊ maieſtas diuini tatis occulta que in hūana facie relucebat. E pͥmo ad ſe veniētes trahere poterat aſpectu Si em̄ in magnate lapide ꝟtus hec eſſe d̓r. vt ānu los et feſtucas ſibi copulet quanto magis dn̄s oīm creaturarū ad ſe trahere poterat quos vo lebat: hec Hieroꝰ. Sed Porphirius p̄fatus ſa crilegus ⁊ blaſfemus xp̄m vocantē p̄ſumit cul pare aſſerens ex malicia piſcatores ruſticos et indoctos ad ſe ſequendū vocaſſe. Nā cū illius facta ⁊ geſta fraude ⁊ deceptiōe vt ip̄e falſo aſ ſerit fuerint plena: voluit eos habere comites quos facile erat deciꝑe. O ꝟba omni execrati on digna. O falſitas ab om̄ibus exhorrenda Non fuit deceptor xp̄s in qͦ oīs gr̄e plenitudo ſuꝑabuudauit: oīs ꝑfectio ſanctitatis emicuit: oīs deniqꝫ ſplendor ꝟtutis effulſit Sꝫ id̓o par peres nō diuites ⁊ potētes: piſcatores nō phi loſophos ad ſe vocauit: vt in cōuerſione mun di fiēda ꝑ eos ꝟtus diuina clareſceret: ⁊ ꝟitas ꝑ eos p̄dicanda diuine gr̄e nō humanis fauori bus aſcriberetur. Idcirco paulus j. ad Corꝭ. j. ca. inqͥt. Que ſtulta ſūt mūdi elegit deus vt cō fundat ſapientes: ⁊ infirma mundi elegit deus vt ꝯfundat fortia. Et mundi ignobilia ⁊ ꝯtem ptibilia elegit deus ⁊ ea q̄ non ſunt vt ea q̄ ſunt deſtrueret vt nō gloriet̉ oīs caro in conſpectu eius. Suꝑ hoc paſſu ita dicit Augꝰ. Si doctꝰ eligeret̉ fortaſſe id̓o ſe diceret electuꝫ: qꝛ ſua do ctrina eligi meruit. Dn̄s autē nr̄ ieſus xp̄s vo lens ſuꝑboꝝ frangere ceruices nō queſiuit per oratore piſcatorē. ſed de piſcatore lucratus eſt imperatorē. ¶ Scd̓a conditio illius obedien tie d̓r ſocietas. Habuit em̄ ſecuꝫ obedientem et ſociū fratrē ſuuꝫ petrū. Simul quidem vocati ſunt ⁊ inſimul vocātem ſecuti. Hinc Chryẜ. ſu per Mattheū ait de ip̄is. Erant habitatiōe ci ues: dilectione ꝯcordes: artificio pares: frater nitatis pietate coniuncti: ideo ſimul eos voca uit: ne hoīes ita coniunctos diſſimiles vocatio ſepararet: hec ille. Sciendū tn̄ ꝙ cōiunctio fra ternitatis aliqn̄ hꝫ diſparitatē ſicut in Cayn ⁊ abel: quoꝝ vnus deo gratus fuit: alter exoſus vt ptꝫ Gen̄. iiij. ca. Iſaac etiā hereditatem ob tinuit. Iſmael vero frater eius illam amiſit: ſic̄ ſcribitur Gen̄. xxj. ca. Et ad Gal̓. iiij. ca. Eice ancillam ⁊ filium eius: non em̄ erit heres filius ancille cuꝫ filio libere. Iacob inſuper amabilis fuit deo. non ſic Eſau frater de quibus Mala chie.j. ca. dixit deus. Iacob dilexi: Eſau odio habui. Quādoqꝫ autē copula fraternitatis ha bet paritatē. vnde Ualerius maximus li. j. re citat de poliſtrato et Pipoclide philoſophis. ꝙ fuerint eodem die nati: eiuſdēqꝫ preceptoris Epicuri ſectam ſecuti: patrimonij etiaꝫ poſſidē di alendeqꝫ ſchole cōmunione ꝯiuncti: eodem qꝫ momento tēporis vltima ſenectute extincti. Sic cognatio petri et andree parem in multis habuit conditionē. nam fuerunt ab eodem arti ficio vocati: dicit nāqꝫ Matth̓. iiij. ca. Ambu lās ieſus iuxta mare galilee vidit duos fratres ſimonem qui vocatur petrus ⁊ andreaꝫ fratrē eius mittentes rhete in mare: erant enim piſca tores. Et ait illis Uenite poſt me ⁊cͣ. Fuerunt eideꝫ officio deputati ſcilꝫ apoſtolatui chriſti. Vnde Luc̄. vj. ca. ⁊ Matth̓. x. ca. ſcribit̉. Ele git duodecim quos apoſtolos nomīauit. ſimo nem quē cognominauit petrū ⁊ andreā fratrē eius. Fuerunt inſuꝑ eodem pͥuilegio dotati in miraculoꝝ oꝑatione. vnde Matth̓. x. ca. dici tur. cōuocatis ih̓s duodecim diſcipulis eius: dedit illis poteſtatē ſpirituū immundoꝝ vt eij cerent eos ⁊ curarent oēm languorē ⁊ omnē in firmitatē. Nomina autē duodecim apl̓oꝝ ſunt hec. pͥmus ſimon qͥ d̓r petrus ⁊ andreas frater eius Ultimo fuerūt eodem genere martyrij co ronati: qꝛ ambo crucis ſupplicium pertulerunt Ideo eccleſia cantat. Andreas xp̄i famulus di gnus dei apoſtolꝰ: germanus petri ⁊ in paſſiōe ſocius. ¶ Tertia cōditio illius obediētie d̓r ve locitatis. Obediuit qͥppe Andreas ſtatim ſine mora ſine dilatiōe. Sꝫ hoc tꝑe mortales miſeri aures hn̄t ⁊ nō audiunt: vocant̉ ad penitentiā ⁊ tamē vix emille conuertit̉ vnus. Eorū vero rn̄ſio ē vel tacita vl̓ exp̄ſſa. Reuertemur ad do minū in ſenectute. Reuertemur ad dn̄ꝫ in infir mitate. Reuertemur ad dominū poſt aliqͦs an nos. O peccatores duri. O peccatores exceca ti: nolite differre: nolite ꝓcraſtinare. hodie inqͥt Dauid in psͣ. Si vocem eius audieritis nolite obdurare corda vr̄a: hodie inquit nō cras: de futuro quideꝫ nil certū habemus: p̄ſens tm̄ tē pus nr̄m eſt. Dū tēpus habemꝰ ait paulus ad Galathas. vj. oꝑemur bonū. Et ſapiens Ecc̄i v. ca. Ne tardes conuerti ad dominū ⁊ ne diffe ras de die in diem: ſubito em̄ venit ira illius ⁊ ī tꝑe vindicte diſperdet te. O qͣꝫ grandis eſt nu merꝰ ꝑeuntiū. O qͣꝫ magna multitudo dei mā data ſpernētiū. Vocat oēs benignꝰ pr̄ tam dul citer: ⁊ homīes ingrati ei obędire poſtponunt. Propter dicta Gregorij in omelia ita pulchre

loquit̉. Audiſtis fratres chariſſimi qꝛ ad vniꝰ iuſſionis vocē petrus ⁊ andreas relictis rheti bus ſecuti ſunt redemptorē Nulla ꝟo hūc face re adhuc miracula viderāt: nihil ab eo d̓ p̄mio eterne retributionis audierāt ⁊ tn̄ ad vnuꝫ dn̄i p̄ceptū hoc qd̓ poſſidere videbant̉ obliti ſunt. Quāta nos eius miracula videmus. Quot fla gellis affligimur? Quātis minaꝝ aſperitatibꝰ deterremur: ⁊ tn̄ vocantē ſequi ꝯtēnimus. Ir celo iam ſedet qͥ de ꝯuerſione nos admonet I iugo fidei colla gentiū ſubdidit. Iā mūdi glo am ſtrauit. Iam rumis crebreſcentibꝰ diſtricti ſui iudicij ꝓpinquū denūciat diē. Et tn̄ ſuꝑba mens nr̄a nō vult hoc ſpōte deſerere qd̓ quoti die ꝑdit in vita. Quid ergo fratres chariſſimi: qͥd in eiꝰ iudicio dicturi ſumus qͥ ab amore pre ſentis ſeculi: nec p̄ceptis flectimur: nec verberi bus emendamur. hec ille. Qualiter btus andreas iubēte Egea crucis martyriū paſſus ē. ¶ Ca. III. Ertia excelletia beati Andree d̓r patiētia hec illū vi olentā mortē aīo conſtanti tollerare fecit: nō enim aufugit illata ſupplicia: et ꝓ xp̄o martyriuꝫ pati non recuſauit. de illo tamē tria ſunt conſideranda. Primo illius martyrij cauſa. Scd̓o illius martyrij modus. Tertio illius martyrij gloria. ¶ Primo ꝯſideranda ē de martyrio ſancti An dree cauſa. qͣre ſcꝫ paſſus eſt. Non eqͥdē paſſus eſt ꝓpter aliqd̓ ꝑpetratū flagiciū aut leſe maie ſtatis crimē: ſiue quodcūqꝫ pctm̄ adhuc mini mū. Sꝫ qꝛ idolatriaꝫ deteſtabat̉ ⁊ Egeā ꝓcon ſulem redarguebat: cruciſqꝫ myſteria efficaciſſi me cōprobabat. Ab ip̄o Egea iniqͥſſimo cruci fuit adiudicatꝰ. In ciuitate nāqꝫ patras Ege as xp̄ianos ad idoloꝝ ſacrificia compellabat: cui occurrēs andr eas dixit Oportebat vt tud iudex hoīuꝫ eē meruiſti: iudicē tuū qͥ eſt ī celo cognoſceres ⁊ agnitū coleres ⁊ colēdo animū tuū a falſis dijs penitꝰ reuocares. Eui Egeas Tu es andreas qͥ ſuꝑſticioſā p̄dicas ſectā quā romani pͥncipes exterminare iuſſerūt. Ad quē andreas. Romani pͥncipes nōdū cognouerū: quō dei filius veniēs docuerit idola eſſe demo nia. Cui Egeas. iſta vana ih̓s veſter p̄dicans crucis patibulo ē affixus. Rn̄dit andreas pro reſtauratiōe nr̄a nō ꝓ ſua culpa crucis patibu lum ſpōte ſuſcepit. Et ſatis copioſe crucis fru ctū ⁊ gl̓iam atqꝫ triumphū corā oībus explica uit. Quare indignatus Egeas vt idolis ſacrif caret cū cōminādo reqͥſiuii. Et cuꝫ cōminaret̉ multa terribilia ꝯͣtra illum facturū niſi ſue iuſſi oni pareret. Andreas audacter rn̄dit. Quicqͥd tibi videt̉ in ſupplicijs maius excogita. Tanto em̄ ero regi meo acceptior quāto fuero ꝓ noīe eius in tormētis ꝯſtantior. ¶ Scd̓o ꝯſideran dus eſt d̓ martyrio andree modus. Nāqꝫ Ege as iuſſit illū a vigintiuno hoībus cedi ⁊ ceſum manibus ⁊ pedibꝰ cruci alligari vt ſic lōgioreꝫ reciꝑet cruciatuꝫ. Cūqꝫ duceret̉ ad crucē factꝰ eſt cōcurſus ppl̓oꝝ dicentiū. Innocēs ſanguis eius ſine cauſa dānat̉: quos tn̄ rogauit apl̓us ne ſuū martyriū impedirēt. Uidens aūt andre as a longe crucē ſalutauit eā dicēs Salue crux p̄cioſa q̄ decorē ⁊ pulchritudinē de mēbris do mini mei ſuſcepiſti: diu deſiderata: ſolicite ama ta: ſine intermiſſiōe queſita. Securꝰ ⁊ gaudēs ad te venio ita ⁊ tu exultans ſuſcipias me diſci pulū eius qͥ pepēdit in te: qꝛ amator tuus ſem per fui ⁊ deſideraui amplecti te. Accipe me ab hoībus ⁊ redde me mgro meo: vt ꝑ te me reci piat qͥ ꝑ te me redemit. Et hec ac ſimilia dicens exuit ſe ⁊ veſtimēta carnificibꝰ tradidit. Sicqꝫ eum in cruce vt iuſſum fuerat ſuſpēderunt. In qͣ biduo viuens. xx. milibꝰ hoīuꝫ aſtantiū p̄di cauit ¶ Tertio ꝯſideranda eſt d̓ martyrio an dree gl̓ia. Minante qͥdem turba Egee morteꝫ ⁊ dicēte: viruꝫ ſanctū manſuetū ⁊ piū nō debe re iſta pati venit vt ip̄m deponeret. Quem vi dens Andreas dixit. Quid ad nos tu veniſti Egea. Si ꝓ penitētia ip̄am ꝯſequeris. Si aūt vt me deponas ſcias ꝙ ego viuus de cruce nō deſcendā: iam em̄ video regēmeum qͥ me expe ctat. Et cū vellē eū ſoluere nullo mō potuerūt ad eū ꝑtingere. Uidēs aūt andreas ꝙ vellent eū de cruce deponere orauit vt ſcribit Augꝰ in li. de penitētia: et dixit. Ne ꝑmittas me domi ne deſcēdere viuū de cruce: ſꝫ tp̄s ē vt cōmēdēſ terre corpꝰ meū ⁊ reſurrectuꝝ ſeruet ⁊ reddat ⁊ ip̄m qͦꝫ meritū ſui laboris recipiat. Terre illud cōmēdo vt me ampliꝰ vigilare nō oꝑteat ⁊ libe re ad te fontē indeficiētis gaudij tēdere anxian tem iā nō retrahat. hͨ ⁊ ſil̓ia eo loquēte: ſplēdor nimiꝰ d̓ celo veniēs dimidia hora cuꝫ circūde dit: ita vt nullꝰ eū videre poſſet. Et abſcedente lumīe ſpm̄ cū lumīe ſimul tradidit. Maximil la ꝟo tulit corpꝰ eiꝰ ⁊ optimo loco cuꝫ aromati bus ſepeliuit. Egeas aūt anteqͣꝫ domū rediſſet arreptꝰ a demone ī via corā oībꝰ expirauit Fe lix igit̉ ⁊ gl̓ioſiſſimꝰ fuit illiꝰ martyrij finis: dū andreas ꝑ illd̓ meruit ſecreta ſcāde̓ celi: vbi cuꝫ xp̄o fruit̉ et̓na pace in ſecl̓a ſeculoꝝ. Amen. Sermo triceſimuſquintus de amore dulciſſimo dn̄i nr̄i ieſu xp̄i quē habu it ad Ioh̓em euangeliſtam.

Ilectus meꝰ mi hi ⁊ ego illi. Ioh̓is euangeliſte v̓ba ſūt iſta originaliter Can̄. ij. ca. Im menſa beatiſſimi euāgeliſte Ioh̓is p̄conia om nem ſuꝑant dicendi facultatē. Quiſnā tam elo quens reperit̉ tam ornatꝰ in explicādo: tamqꝫ potēs in ꝑſuadendo vt eiꝰ innumeras: vt ſic di cam: laudes effari queat? Tn̄ ⁊ ſi nō quātuꝫ ſi bi debet̉ quātuꝫ nos poſſumꝰ illiꝰ p̄rogatiuas tenemur extollere dignas Colēdus qͥppe eſt ab oībus ⁊ ſingulari deuotione honorandus cui dei filius tam p̄cipuā dilectionē exhibuit quē ita chariſſimū habuit cui deniqꝫ tanta contulit bn̄ficia. Vt aūt habeat mens nr̄a lumen intelli gentie qͦ Ioh̓is ſublimitatē ꝑcipiat de ip̄o in hͦ ẜmone dicemꝰ: quē ⁊ merito fundabimꝰ ī amo re illo dulciſſimo quo eum xp̄s p̄ ceteris apl̓is voluit exornare: de quo ipſe verba in themate poſita dicit. Dilectus meus mihi ⁊ ego illi In quibus verbis tria myſteria de illo amore pro ponimus contemplanda. Primum dicitur ſuꝑationis. Scd̓m oſtenſionis. Tertium concluſionis. ꝙx xp̄s dilexit ioh̓eꝫ amore p̄cipuo et ẜm ꝙ hō ⁊ ẜm ꝙ deus ⁊ de differētia amoris eius et petri: et qͣꝫ rōnabiliter xp̄s eū ita dilexit. ¶ Capl̓m.. Aimū myſteri um ꝯtemplādū de amore qͦ xp̄s Io hannē dilexit d̓r ſuꝑationis. Suꝑa uit nāqꝫ amor ille amorē alioꝝ diſcipuloꝝ. Un̄ Ioh̓is. xiij. ſcribit̉. Erat recūbēs vnus ex diſc pulis eius in ſinu ih̓u quē diligebat ih̓s. Et. ix ca. Cuꝫ vidiſſet ih̓s matrē ⁊ diſcipulū ſtantem quem diligebat. Et. xx. ca. vna ſabbati maria magdalene venit mane cū adhuc tenebre eſſent ad monumentū ⁊ vidit lapidē ſublatū a monu mento. Cucurrit ergo ⁊ venit ad ſimonē petrū ⁊ ad aliū diſcipulū quem amabat ih̓s. Et. xxj. ca. Conuerſus petrꝰ vidit illū diſcipulū quē di ligebat ieſus ſequentē. Eccleſia ꝟo cantat illd̓ Sedde. Hic ē Ioh̓es qͥ pͥuilegio amoris preci pui ceteris altius a dn̄o meruit honorari. Sed vt ꝑtem iſtam clarius expediamꝰ tria dubia ꝓ ponimus diſputanda. Primū vtꝝ xp̄s dilexit Ioh̓em ẜm ꝙ deus. Scd̓m vtꝝ xp̄s plꝰ dilexit Ioh̓em qͣꝫ petrum Tertiū vtꝝ xp̄s debuit ita intēſe ioh̓eꝫ dilige̓. ¶ Ad primū dubiū poſſet qͥs arguendo reſpō dere. ꝙ xp̄s nō dilexit Ioh̓em ẜm ꝙ deus: ſed tm̄ ẜm ꝙ hō: ꝓbatur: qꝛ cum amor ſit paſſio et nulla paſſio cadit in deo: ideo deus nihil ama re pōt. Sed ꝯtra eſt auctoritas ſcripture q̄ deū diligere amareqꝫ in pleriſqꝫ locis teſtat̉. Vnde Dauid in psͣ. cxlvj. ait. Dn̄s diligit iuſtos Et ſapiens Prouerbioꝝ. iij. ca. Quem em̄ diligit deus corripit. Et Sapiētie. xj. ca. diligis oīa q̄ ſunt. Et Ecc̄i. xlv. ca. Dilectꝰ deo ⁊ hominibꝰ moyſes. Et Malach̓.j. ca. Dilexi vos dic̄ do minꝰ. Et paulꝰ. ij. ad Corꝭ. ix. ca. Hilarē em̄ da torem diligit deꝰ Et Ioh̓es.j. ſua canonica ca. iiij. Sicut deus dilexit nos ⁊ nos debemus in uicem diligere. Et ſaluator nr̄ Ioh̓is. iij. ca. de us dilexit mundū. Et. xiiij. ca. Qui diligit me diliget̉ a pr̄e meo. Eodem ca. Si qͥs diligit me ẜmonē meū ẜuabit ⁊ pr̄ meus diliget eum. Et xvj. ca. Ip̄e em̄ pr̄ amat vos. Ergo vt qͥd ſenti endū eſt d̓ amore dei ad creaturas inueſtigare poſſumus. Notande ſūt in hac ꝑte tres theolo gorum ꝓpoſitiones. Prima ẜm Bonauē. diſ. xxxij. tertij. ⁊ Tho. j. ꝑte. q. xx. ꝙ neceſſe eſt po nere amorē in deo: qꝛ in quocūqꝫ ē volūtas vel appetitus oportet eē amorē: ille tn̄ amor in deo non eſt paſſio. Nā amor ⁊ gaudiū ⁊ delectatio ẜm ꝙ ſignificat artꝰ appetitꝰ ſenſitiui comitat̉ aliqͣ trāſmutatio corꝑis ⁊ maxime circa cor qd̓ eſt primū pͥncipiū motus in aīali. Scd̓m vero ꝙ p̄dicta ſignificant actū appetitus intellectiui no ſunt paſſiones Et ſic ponunt̉ in deo ẜm effe ctum: nō ẜm paſſionis defectū. Odit em̄ cōmu nicando iuſte penā ei quē odit abſqꝫ ſui trāſmu tatione: diligit creaturā illi ſua bn̄ficia plus mi nuſve tribuēdo: idem ſemꝑ eodeꝫ mō ſe habēs Un̄ ph̓s. vij. Ethicoꝝ dicit. deꝰ vna ⁊ ſimpli ci oꝑatione gaudet ⁊ eadem rōne ſine paſſione amat. Scienduꝫ adhuc ꝙ ī paſſionibꝰ ſenſitiuꝫ appetitꝰ ē ꝯſiderare aliqͥd qd̓ ē materiale.ſ. cor poralē trāſmutationeꝫ: ⁊ aliqͥd qd̓ eſt formale. id ſcꝫ qd̓ eſt ex ꝑte appetitꝰ: ſicut ī ira vt dicit̉ in j. de aīa. Male eſt accēſio ſanguinis circa cor: vel circa aliquid hmōi. Formale ꝟo appetitus vindicte. Sed rurſus ex ꝑte eius qd̓ formale ē in qͥbuſdam paſſionibꝰ deſignat̉ aliqͣ imperfe ctio: ſicut in deſiderio qd̓ eſt boni nō habiti: ⁊ ī ira qͥ triſticiā p̄ſupponit. Quedā ꝟo nullam im fectionē deſignant vt amor ⁊ gaudiū. Cū ergo nihil hoꝝ deo cōueniat ẜm id qd̓ eſt materiale in eis illa q̄ imꝑfectionē importāt etiā formalit deo ꝯuenire nō pn̄t niſi metaphorice ꝑ ſil̓itudi nem effectus. Que aūt formaliter imꝑfectionē nō importāt de deo ꝓprie dicuntur vt amor et gaudiū ſine paſſione tn̄ vt ē p̄dictum. ¶ Scd̓a veritas ꝙ deus oīa q̄ ſunt amat. Nam vt inqͥt Tho. vbi ſupra. Oīa exiſtentia inqͣꝫtum ſunt: bona ſūt. Ip̄m em̄ eſſe cuiuſlibet rei quoddam bonū ē: ⁊ ſil̓iter q̄libet ꝑfectio ip̄ius: cum ergo

voluntas dei cauſa ſit omniū reruꝫ: opor et ꝙ intantū aliqͥd habeat eſſe aut qd̓cunqꝫ bonum inquātū eſt volitū a deo. Cuilibet ergo exiſten ti deus vult aliqd̓ bonū. vnde cuꝫ amare nihil aliud ſit qͣꝫ velle bonū alicui: manifeſtū ē ꝙ de oīa q̄ ſunt amat: non tn̄ eodeꝫ mō ſicut nos: qꝛ em̄ volūtas nr̄a non ē cauſa bonitatis rei ſꝫ ab ca mouet̉ ſicut ab obiecto. Amor nr̄ qͦ bonum alicui volumꝰ non ē cauſa bonitatis ip̄ius: ſed ecōuerſo: bonitas eius vl̓ vera vel extimata ꝓ uocat amorē qͦ ei velimus ⁊ bonū cōſeruari qd̓ habet ⁊ addi qd̓ nō habet ⁊ ad hͦ oꝑemur. Sꝫ amor dei ē ꝓfundēs ⁊ cauſans bonitatē ī rebꝰ Ex his apparet ꝙ deus etiaꝫ peccatores amet. Nā nihil ꝓhibet vnū ⁊ idē ẜm aliqͥd amari et ẜm aliud odio haberi: deus peccatores inqͣꝫtū ſunt nature q̄dam amat. Sic em̄ ⁊ ſūt ⁊ ab ipſo ſūt. inqͣꝫtū ꝟo peccatores nō ſūt: ſꝫ ab eē defici unt: ⁊ hͦ ī eis a deo nō ē vn̄ ẜm hoc ab ip̄o odio habent̉ Orit̉ tn̄ dicultas an deꝰ diligat creatu ras irrationales qm̄ cuꝫ duplex ſit amor ꝯcupi ſcentie ſcꝫ ⁊ amicitie: illas amore ꝯcupiſcentie nō diligit: qꝛ nulliꝰ extra ſe eget: nec amore ami citie: qꝛ non pōt ad res irrationales haberi. vt ptꝫ. viij. Ethicoꝝ. ergo nll̓o modo illas amat Ad hͦ dicit ſanctꝰ Tho. ꝙ deꝰ ꝓprie loquēdo non amat creaturas irrationales amore amici tie: qꝛ amicitia non pōt haberi niſi ad rōnales creaturas in qͥbꝰ cōtingit eſſe reamationē ⁊ cō municationē in oꝑibꝰ vite qͥbꝰ ꝯtingit bn̄ eueni re vel male ẜm fortunā vel felicitatē: ſicut ⁊ ad eas ꝓprie beniuolētia eſt. Creature auteꝫ irra tionales non poſſunt ꝑtingere ad amanduꝫ de um: nec ad cōmunicationē intellectualis ⁊ bea te vite qua deus viuit Sed diligit illas amore cōcupiſcentie inqͣꝫtum ordinat eas ad rationa les creaturas ⁊ etiam ad ſeip̄m non quaſi eis ī diget ſed ꝓpter ſuam bonitatē ⁊ noſtram vtili tatem: cōcupiſcimus em̄ aliqͥd ⁊ nobis ⁊ alijs. ¶ Tertia ꝟitas ꝙ deus nō om̄ia equaliter dili git. Nam vt inquit Augꝰ ſuꝑ Ioh̓eꝫ. Omnia diligit deꝰ que fecit ⁊ inter ea magis diligit cre aturas rationales ⁊ de illis amplius que ſunt membra vnigeniti ſui: ⁊ multo magis ip̄m vni genitum ſuum. Notandū tamen ꝙ cum amare ſit velle bonuꝫ alicui: duplici rōne poteſt aliqͥd maius vel minus amari. Uno modo ex parte ip̄ius actus volūtatis qͥ eſt magis vel minus ī tenſus. Et ſic deꝰ nō magis q̄dam qͣꝫ alia amat: qꝛ om̄ia amat vno ⁊ ſimplici actu volūtatis et eodē modo ſe habēte. Alio modo ex ꝑte ip̄ius boni qd̓ qͥs vult amato. Et ſic dicimur aliquē alio plꝰ amare: cui volumꝰ maius bonuꝫ qͣꝫuis nō magis intēſa volūtate. Et hͦ mō neceſſe ē di cere ꝙ deus q̄dā alijs magꝭ amat. Cū em̄ amor dei ſit cauſa bonitatis rerū non eēt aliqͥd aliud meliꝰ ſi deꝰ nō vellet vni maius bonū qꝫ alteri. Sed nōnulli ꝓpter ea q̄ dicta ſūt arguūt ꝙ de nō debet velle bonū magꝭ vni qͣꝫ alteri. Naꝫ vt ſcribit̉ ad Romanos. ij. ca. Nō ē acceptio per ſonaꝝ apud deū. qd̓ verbū ponit̉. xxxij. q. iiij. ca. ſicut. Et de ꝯſe. di. iiij. ca. nec quēqͣꝫ. Et de p̄ben. ca. venerabilis. Et de iudicijs. ca. nouit Ad qd̓ rn̄det Alexāder de ales in. ij. volumine ſūme. ꝙ ꝑſonaꝝ acceptio cadere nō pōt in libe rali gratuita ⁊ volūtaria diſtributiōe quorūcū qꝫ bonoꝝ. ſed tm̄ indebita ⁊ neceſſaria diſpēſa tione. Si em̄ quis ex ꝓpria liberalitate largiri vellet aliquā pecunie quātitatē non p̄t ꝑſona rū acceptor cenſeri: qꝛ potius vni qͣꝫ alteri dede rit: cū neqꝫ in eo qͥ accepit neqꝫ in eo qͥ non rece pit meritū aut p̄ceſſerit aūt exiſtat vt ſibi prefa ta pecunia donet̉. Sic ⁊ deus bonitate ſua di uerſa atqꝫ diſparia creaturis cōtulit dona: ſine ꝑſonaꝝ acceptione. Quare aūt excellētiꝰ cōdi derit angelos qͣꝫ hoīes: hoīes qͣꝫ bruta: leones qͣꝫ formicas: aqͥlas qͣꝫ paſſeres: ⁊ ſil̓ia: nō inter eſt nr̄a dijudicare: ſꝫ potius multimodā ſapīaꝫ illiꝰ extollere: bonitatēqꝫ affluentiſſimā cōmen dare. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtrū xp̄s magis di lexit Ioh̓em qͣꝫ petrū. Et ꝙ ſic. patet ex p̄dictꝭ Tn̄ poſſet qͥs obijcere ꝙ deus illos magis dili git qͥ ip̄m magis diligunt: ſꝫ petrus magis dili gebat xp̄m qͣꝫ Ioh̓es. vn̄ Ioh̓. ca. xxj. dixit ie ſus petro. Simon iohānis diligis me plꝰ his. Qd̓ non ſic q̄reret dn̄s niſi ſciret ꝙ petrꝰ plꝰ ce teris ip̄m amaret: vt dic̄ gloſa. ergo videtur ꝙ xp̄s magis debuit petrū diligere qͣꝫ Iohanne Ad hoc reſpōdet Bonauē. di. xxxij. tertij libri Ꝙ hic eſt triplex modus dicendi quorū vnus facit ad explicationē alterius. Primus eſt ẜm Augꝭ. ſuꝑ Ioh̓em. viij. ait. ꝙ eſt dilectio in ſi gno exteriori ⁊ in effectu interiori. Si loqͣmur d̓ dilectione in ſigno exteriori magis diligebat xp̄s Ioh̓em: qꝛ maiorē ei familiaritatem exhi bebat Si ꝟo loquamur de dilectione qͣꝫtuꝫ ad iteriorem effectū qui eſt effectus gr̄e: ſic magis diligebat petrū: qꝛ maius munus gr̄e illi dede rat. Et ſi tu obijcias: ꝙ deus illi debebat maio ra ſigna dilectiōis oſtendere quē magis dilige bat ẜm veritatē. Reſpōdet Augꝰ ꝙ ꝑ Ioh̓em ⁊ petꝝ ſignificat̉ duplex vita. ꝑ petrū actiua q̄ tranſit ꝑ Ioh̓em ꝯtemplatiua q̄ manet. Vnde petro dictum eſt. Sequere me. de Ioh̓e ꝟo di citur. Sic eū volo manere. Et qm̄ actiua labo rioſior ⁊ fructuoſior. Contēplatiua ꝟo purior ⁊ iocūdior ad ſignificandā differentiā huiꝰ du plicis vite familiarius ſe exhibebat dn̄s Iohā ni qͣꝫ Petro. In cuius rei ſignuꝫ cōmiſit eima trem cuſtodiendā: Petro ꝟo paſtoralē curam

Et ex hoc dicit Augꝰ ꝙ petrus erat melior: ſed Ioh̓es felicior. Aliꝰ ē modꝰ dicēdi ẜm Bern̄. ꝙ petrus dilexit feruētius ⁊ diligebat̉ fortius Ioh̓es ꝟo diligebat dulciꝰ ⁊ diligebat̉ familia rius. Tertiꝰ ꝟo modus dicēdi ē. ꝙ petrꝰ magꝭ diligebat deū in ꝓximis Ioh̓es magꝭ ī ſe. Un̄ petrus accepit curā regiminis. Ioh̓es gr̄aꝫ cō templatiōis. Ideo Petrus efficatiorē habuit gr̄aꝫ ad laborem actionis; Ioh̓es efficatiorem ad gr̄am contemplationis. ¶ Tertiū dubium fuit vtrū xp̄s debuit ita intenſe diligere Ioh̓eꝫ Ad qd̓ reſpōdemus ꝙ tria cōcurrūt in Ioha ne que illum adeo amabilem xp̄o fecerunt. Primum fuit etas. Scd̓m virginitas. Tertium amabilitas. ¶ Primū qd̓ fuit ī Ioh̓e quo xp̄s illū dilexit amore p̄cipuo fuit etas Secutus em̄ fuit ſalua torem oīuꝫ in etate tenera. Nā. lꝫ Hieroꝰ dicat̉ ad paulaꝫ dormitione Bleſille. Nunqͣꝫ eſt ſera ꝯuerſio. Et Seneca ī tragedijs: nūqͣꝫ ſera ē ad bonos mores via. Tn̄ res eſt ad modum gratiſ ſima deo hominiqꝫ ſatis vtilima ab ineunte et adoleſcēti etate bn̄ beateqꝫ viuere. Iō Thren̄. j. ca. Hieremias ait. Bonū eſt viro cū portaue rit iugū ab adoleſcētia ſua. Sicut Ioh̓es dum eēt adoleſcēs vocatus a xp̄o cū iacobo ſuo fra tre reliquit om̄ia ⁊ illū ꝓtinus fuit ſecutꝰ. Sciē dum tamē in hac ꝑte ꝙ triplex fuit vocatio Io hannis ẜm Nico. de lyra in ꝓlogo in Ioh̓em. Primo qn̄ vocatꝰ fuit ad xp̄i noticiā aliqualē Scripſit na ip̄e.j. ca. Erat autē andreas frater ſimonis petri vnꝰ ex duobꝰ qͥ audierāt a Ioh̓e ⁊ ſecuti fuerūt eū.ſ. xp̄m. Nomē itaqꝫ alterius diſcipuli tacuit: qꝛ mos ē ſcribentiū tacere pro prias laudes: ⁊ de ſe ſicut de alio loqͥ: qd̓ Iohā nes vt patꝫ in pleriſqꝫ locis diſcipulū ſe tm̄ no minādo obẜuauit: ita ⁊ h̓ nomē ſuū nō exp̄ſſit: tn̄ ꝓbabiliter creditur ꝙ ip̄emet fuerit cum an drea: qꝛ circūſtantias loci et tꝑis deſcribit qm̄ oīa p̄ſentialiter vidit Scd̓a vocatio fuit ad xp̄i familiaritatē. de qͣ ſic ſcribit Hieroꝰ in ꝓlogo ī Ioh̓em. Hic eſt Ioh̓es euāgeliſta vnꝰ ex duo decim diſcipulis dei qui ꝟgo electus eſt a deo que de nuptijs volentē nubere vocauit domi nus Nuptie iſte fuerunt ẜm cōmunē opinionē vt refert Nico. de lyra. ille de qͥbꝰ ſit mētio Io hanis. ij. ca. ꝙ facte ſunt in chana galilee: qd̓ ꝓ babile eſt. tum qꝛ non legit̉ xp̄m alijs nuptijs ī terfuiſſe. tū qꝛ mater ih̓u erat ibi tāqͣꝫ in nuptijs nepotꝭ ſui. Tertia vocatio fuit ad apl̓atum. qn̄ vt dicit̉ Matth̓. iiij. cā. Relictis rhetibꝰ ⁊ pa tre poſt xp̄m cum fratre ſuo iacob abijt. ¶ Se cundū qd̓ fuit in Ioh̓e quare ⁊ xp̄s illuꝫ ſingu lariter dilexit fuit eiꝰ ꝟginitas: hanc qͥppe xp̄s ſūme colit̓ ⁊ amat maxime ꝓpter tria. Primo ꝓpter ſimilitudinem. Secundo propter magnitudinem. Tertio ꝓpter pulchritudinem. ¶ Primo diligit xp̄s ꝟginitateꝫ ꝓpter ſimili tudinē. Eſt qͥppe ſimilitudo amicitie cauſatiua Ideo om̄e aīal diligit ſimile ſibi. ꝟginitas ꝟo ſingulariter effulſit in xp̄o ⁊ in matre eius ꝟgi ne benedicta: quare ⁊ virgines amat. Propter qd̓ Hieroꝰ ad filiaꝫ mauricij de cōmendatione ꝟginitatis ita ſcribit. Vt virginitatis merituꝫ pateat ⁊ qͣꝫ digna ſit deo manifeſtius poſſit ītel ligi illud recogitet̉ ꝙ dn̄s ⁊ ſaluator noſter cuꝫ ꝓpter humani generis ſalutem hoīeꝫ dignare tur accipere: non aliū qͣꝫ ꝟginalem elegit vteꝝ ꝟginem habuit matrē: ꝟgo manſurꝰ in ſe viris ⁊ in matre feminis virginitatis p̄buit exemplū hec ille. Secūdo diligit deus virginitateꝫ pro pter magnitudinē Eſt qͥppe virginitas ip̄a op magnū ⁊ arduū: ideo ꝟgines amorem oſtēdūt ad xp̄m ardētiſſimū: dum rem tam grandem ꝓ ip̄o aggrediunt̉. Ideo Hi eroꝰ ad ſacras virgi nes de cōtinentia virginali ait. Grāde eſt ⁊ im mortale ⁊ pene vltra naturaꝫ corporeā ſuꝑare luxuriā et concupiſcentie flammā adoleſcentie facibus eſtuantē. animi virtute reſtringere: vi uereqꝫ cōtra humani generis legem. deſpicere coniugij ſolatia: dulcedinē cōtemere liberoꝝ ⁊ quecunqꝫ p̄ſentis vite cōmoda ſunt ꝓ nihilo ſpe future beatitudinis cōputare: hec Hieroꝰ. Tertio diligit xp̄s ꝟginitatem ꝓpter pulchri tudinem. Ip̄a nāqꝫ pulchrā ⁊ decorā facit ani mā. Ob qd̓ eccleſia cātat. O qͣꝫ pulchra eſt ca ſta generatio cū claritate. ¶ Tertium qd̓ fuit ī beato Ioh̓e cauſa vt diligeretur a xp̄o amabili tas nuncupat̉. Amauit ip̄e xp̄m plus qͣꝫ om̄ia tꝑalia bona: plus qͣꝫ patrē: imo plus qͣꝫ ſeip̄m qd̓ oſtendit qn̄ cunctis dimiſſis ip̄m ſolum hr̄e voluit pr̄em dūm ⁊ magiſtꝝ. Inqͥt nanqꝫ Se neca ad Lucillū Si vis amari: ama. Et Mar cialis cocus. Miraris ꝙ nullus amet te Ceci liane: ideo: qꝛ amas nullū: dilige charus eris: decipiunt̉ ꝓfecto hi qͥ a xp̄i amore ſunt penitꝰ alieni: ⁊ p̄ſumūt aſpirare ad illā felicitatē: q̄ nō niſi diligentibꝰ ip̄m eſt repromiſſa. Qualiter xp̄s oſtendit amorem ſuuꝫ Iohani cōuerſando ſecum familiari ter atqꝫ exaltādo illū comēdādo ſibi virginē matrē ¶ Capl̓m..II. I Ecūdū myſteri ſum ꝯtēplādū d̓ amore qͦ xp̄s Iohā nē dilexit d̓r oſtēſiōis. In multis nā qꝫ oſtēdit xp̄s ſe ioh̓em dilige̓: ⁊ p̄cipue ī tribꝰ,

Primo in conuerſatione. Secundo in exaltatione. Tertio in recōmendatione. ¶ Primo oſtēdit xp̄s Ioh̓em ſe diligere in cō uerſatione familiari atqꝫ benigna. Ip̄m nanqꝫ habere voluit cū petro ⁊ iacobo ī reſuſcitatiōe puelle. vt ſcribit̉ Marci. v. cā. Ip̄m cū p̄fatis duxit in montē Thabor. vbi trāſfiguratꝰ ē. vt ptꝫ Matth̓. xvij. Ip̄m etiā ac petrū ⁊ iacobū habere voluit in ſua ſocietate dū ad orādū īmi nente paſſione ꝓceſſit. vt d̓r Matth̓. xxvj. ca. Ip̄m deniqꝫ in cena ꝑmiſit recūbere ſupra pe ctus ſuum ſacratiſſimū. vt aſſerit euangelij ſui. ca. xiij. ¶ Scd̓o oſtēdit xp̄s Ioh̓eꝫ ſe diligere in exaltatione. Cātat nāqꝫ eccleſia de ip̄o ī epl̓e p̄ſentis ſolēnitatis illd̓ qd̓ ſcribit̉ Ecc̄i. xv. ca. Exaltauit illū apud ꝓximos ſuos. Naꝫ vt ait paulus ad Ephe. iiij. ca. Xp̄s dedit quoſdam qͥdem apl̓os: quoſdā autē ꝓphetas: alios ꝟo euāgeliſtas: alios autē paſtores ⁊ doctores ad cōſūmationem ſanctoruꝫ in opus miniſterij. in edificationē corporis xp̄i. Sꝫ Ioh̓es fuit apo ſtolus cū apoſtolis vnꝰ ex duodecim. ſicut no tat̉ Matth̓. x. ca. Fuit virgo cū ꝟ̓ginibus vt p̄dictum eſt. Fuit ꝓpheta cum ꝓphetis. Un̄ Hieronimꝰ cōtra Iouinianū li. j. ait. Uidit in pathmos inſula in qua fuerit a Domicino pͥn cipe ob dn̄i teſtimoniū relegatꝰ: apocalypſim infinita futuroꝝ myſteria continentē. Apoca lypſis idem eſt ꝙ reuelatio. qꝛ ibi ꝓphetico lu mine ſcripſit ea q̄ futura erant: ꝓut ſibi fuerūt diuinitus reuelata. De hoc ꝓpterea Apocal̓. j. ca. ipſe inquit. Beatus qui legit ⁊ qui audit verba ꝓphetie huius ⁊ ſeruat ea que in ea ſcri pta ſunt. De hoc Hieroꝰ in ꝓlogo in Apocaly pſim ait. Cū ꝓpter ꝟbum dei ⁊ teſtimoniū ie ſu xp̄i Ioh̓es exilio in pathmos inſulaꝫ porta ret̉: illic ab eodem apocalypſis p̄oſtenſa deſcri bitur. vt ſicut in pͥncipio canonis. id ē. libri ge neſeos incorruptibile eſt pͥncipium p̄notatum ita etiā incorruptibilis finis ꝑ ꝟginem in apo calypſi redderet̉ dicens. Ego ſū aſpha ⁊ o: ini tium ⁊ finis. Et in epl̓a ad paulinū Hieroꝰ ita ſcribit. Apocalypſis Iohānis tot habet ſacra menta quot verba: parū dixi ⁊ ꝓ merito volu minis laus om̄is inferior eſt. In ſingulis enim ꝟbis multiplices latēt intelligētie. Fuit Iohā nes cū doctoribꝰ doctor: p̄dicando ⁊ ſcribēdo epl̓as canonicas Et vocant̉ canonice ẜm Be trandū. id ē. vniuerſales: qꝛ vniuerſalē eccl̓iaꝫ inſtruūt. Non em̄ fuerunt miſſe ad aliquas ꝑt culares eccleſias. ſicut epl̓e pauli. Uel vocanỉ canonice.i. regulares: qꝛ fidē ⁊ mores aſtruūt. Fuit martyr cū martyribꝰ. Nā de Epheſo du ctus ē romā ligatus ⁊ ibi flagellatꝰ ⁊ tonſus an̄ portam latinā miſſus fuit in dolium feruentis olei: ꝓpter qd̓ tanqͣꝫ d̓ ip̄ius martyrio feſtū fa cit eccleſia fexta die Maij: lꝫ de dolio ſanꝰ exi uerit ⁊ illeſus. Et quāqͣꝫ martyriū morte ꝑficia tur: nihilominꝰ voluntarie ⁊ prompto aīo Io hānes ea ꝑtulit q̄ naturaliter ſolent inferre mor tem: a qua p̄ſeruatꝰ fuit diuino miraculo. Pre terea exiliū eſt mors q̄daꝫ ciuilis vt dic̄ Nico. de lyra ſuꝑ. xx. ca. Matth̓. Et vt legit̉ in eccle ſiaſtica hiſtoria. Ioh̓es fuit ī pathmos inſulaꝫ relegatus ⁊ metallo dānatꝰ: vt ibi forſitā ſecre ta marmoꝝ vel terrā foderet: aut alijs ſimilibꝰ deſeruiret. vt ait Aymo ſuꝑ Apocalypſim. Ꝙ autē vere fuerit martyr cōfirmari pōt ex verbo xp̄i. Matth̓. xx. ca. dicentis ad iacobū ⁊ iohā nem. Calicē qͥdeꝫ meū bibetis. vbi amaritudo paſſionis deſignat̉. Fuit adhuc beatiſſimꝰ Io hānes cū euāgeliſtis euangeliſta figuratus in Ezechiele ꝑ aquilaꝫ. qm̄ ſicut aquila eſt ceterꝭ auibꝰ acutioris viſus: ita ipſe ī diuinis maius lumen intellectꝰ accepit qͣꝫ ceteri. Quare d̓ ip̄o Augꝰ aitꝭ. Si altius intonuiſſet totus mūdus eū non intellexiſſet. Et Gregꝰ ſuꝑ Ezechielem Iohānes ꝑ hoc ꝙ in principio verbum: vidit etiam ſemetip̄m trāſijt. Si em̄ ſe nō trāſiſſet ver bum in pͥncipio nō vidiſſet. Ip̄e nāqꝫ ineffabi lem illā verbi diuini generationē expreſſit cum dixit. In pͥncipio erat verbū. Que ꝟo in eius euāgelio mirāda cōtineāt̉ longum eſſet retexe re. ideo illa in hoc loco p̄termittimus. tm̄ ꝯclu dimus ꝙ Ioh̓is euangeliū alijs merito eſt p̄fe rendū. Ideo Augꝰ li. x. de ciui. dei ca. xxix. ait Initium ſancti euangelij cui nomē ẜm Ioh̓em qͥdam platonicus ſicut a ſancto ſene ſimplicia no: qui poſtea mediolanēſi eccleſie p̄ſedit ep̄s: ſolebamus audire aureis litteris conſcribēdū: ⁊ ꝑ om̄es eccleſias in locis eminentiſſimis pro ponendū eſſe dicebat. ¶ Tertio xp̄s oſtēdit ſe diligere Ioh̓em in recōmendatiōe. dū em̄ pen debat in cruce ⁊ matrē illam pijſſimā querelan tem audiret: inſpiceretqꝫ meſtam ⁊ lachryman tem dixit illi. O mulier ecce filius tuꝰ. deinde diſcipulum Ioh̓em eſt allocutꝰ. Ecce inqͥt ma ter tua. O ſingulare donū: de quo Ambro. ait Auctor humani generis in cruce pendens pie tatis officia diuidebat. Perſecutōeꝫ apoſtolis pacem diſcipulis: corpus iudeis: patri ſpiritū virgini paranimphū: latroni paradiſuꝫ: pecca toribus infernū. xp̄ianis penitētibus veniam legauit. Et Chryẜ. in ſermone de paſſione Tu o iohānes ſācte ad hoc eligeris vt miniſtres et obſequaris marie ea dilectione qͣ filius: ea obe dientia qua diſcipulus: ea ſubiectione qua mi niſter ⁊ famulus: petro cōmendatur eccleſia: ti bi maria: illi tumultuoſa negocia: tibi pacifice

⁊ quieta. Et petrus Damianꝰ in quodā ſermo ne. Cōmiſerat dn̄s petro claues eccleſie: dele gauit Iohāni cuſtodiaꝫ marie. Maria mater xp̄i. Eccleſia mater xp̄ianoꝝ dicit dn̄s petro. Tibi dabo claues regni celorū. Nunqͥd beata maria celum nō fuit in cuius vtero tota diuini tatis plenitudo ꝑmanſit? Hic archangelo ga brieli ad cuſtodiā matris dn̄i ſocius eſt datꝰ vt ⁊ ille intactam ꝟ̓ginem in uiſibiliter cuſtodiret ⁊ iſte forinſecꝰ fragilitati feminee obediētis ſue miniſterium exhiberet. Quantoqꝫ familiarior cum matre verbi cōuerſatur: tāto vicinior ver bo inuenitur. Et quoniā ab ip̄a veritate marie dictus eſt filius: quadaꝫ ſpeciali gratria frater eſt ſaluatoris: hec ille. Qualiter Ioh̓es miraculis coruſca uit. ⁊ qͥd tenēduꝫ: an ſit mortuꝰ. qͥ tn̄ in celo eſt glorioſus. ¶ Capl̓m. III. Ertiū myſteriū ꝯtemplandū de amore qͦ xp̄s Iohā nem dilexit: dicitur cōcluſionis. In fine amor ille ih̓u xp̄i concluſus ac terminatus eſt precipue in tribus. Primo in miraculoſa coruſcatione. Secundo in felici conſūmatione. Tertio in ſuꝑna glorificatione. ¶ Primo qͥdem amor xp̄i ad Ioh̓em exhibi tus cōcluſus fuit in miraculoſa coruſcatiōe: qͣꝫ plurimis em̄ ſignis ⁊ miraculis claruit Rome vt p̄dictū eſt poſitꝰ in dolio feruētis olei: diui no miraculo illeſus ſeruatꝰ ē: nō tn̄ ꝓpterea nō meruit coronā martyrij. Un̄ Augꝰ in li. de nu ptijs ⁊ cōcupiſcētia inqͥt. Non impar meritū ē in Ioh̓e qͥ nō eſt paſſus ⁊ in petro qͥ paſſionē ſu ſtinuit: poſt occaſionē Domiciani duꝫ ab inſi la pathmos redijt epheſū: Druſianā deuotiſſi mā dn̄aꝫ que mater erat pauperū ⁊ Ioh̓is ho ſpita: reperit mortuā ⁊ in pheretro poſitā quā deferebant vt ſepeliret̉. depoſito ꝟo pheretro dixit illi. Dominꝰ meꝰ ih̓s xp̄s ſuſcitet te Drū ſiana. Surge ⁊ vade in domū tuā ⁊ para mihi refectionē. Statim illa ſurrexit ita vt ſibi vidi retur ꝙ de ſomno excitaſſet eam. Ibi Craton ph̓m et duos ditiſſimos iuuenes conuertit ad chriſtū viſo miraculo ꝙ gēme q̄ ſparſe erant in pulueres orante apl̓o fuerunt reintegrate. Ibi iuuene qui mortuus efferebat̉: ad p̄ces matris ſuſcitauit a mortuis. Orāte apl̓o templū diane a quo omnes exierant: corruit. ⁊ diane imago penitus deſtructa fuit. Uenenū ſibi ꝓpinatuꝫ ab Ariſtodemo idoloruꝫ pontifice: qd̓ ⁊ duos bibentes priꝰ extinxerat facto ſigno crucis abſ qꝫ aliquo nocumēto bibit: illoſqꝫ mortuos ora tione ſua ⁊ tunica eius ab Ariſtodemo ſuꝑ cor pora poſita reuocauit ad vitā. Hec ⁊ alia pluri ma fecit vt latius ſcribit̉ in Eccleſiaſtica hiſto ria: etiā vt narrat Iſid̓. in li. de vita. ⁊ obitu ſā ctoꝝ: quare aſiā eccleſijs repleuit: ⁊ ppl̓os ad fi dem xp̄i cōuertit. ¶ Scd̓o amor xp̄i erga Io hannē ꝯcluſus fuit in felici ꝯſūmatione. Dum em̄ ſenuiſſet in oꝑibus bonis eſſetqꝫ annoꝝ nō nagintanouē: anno videlicet imperij Traiani ſcd̓o: apparuit ei dn̄s dicēs. Veni dilecte mi ad me: qꝛ tēpus eſt vt in mēſa mea cū tuis fratribꝰ epuleris: dn̄ica itaqꝫ veniente die vniu̓ſus po pulus ꝯuenit ī eccleſia q̄ fuerat ip̄ius nomīe fa bricata: qͥ a primo pulloꝝ cantu p̄dicauit: hor tans oēs vt in fide eſſent ſtabiles ⁊ ī mandatis dei feruentes. Poſt hec foueā qͣdratā iuxta al tare fieri fecit ⁊ terrā extra eccleſiam iactari: de ſcēdenſqꝫ in foueā expanſis ad deū manibꝰ di xit. Inuitatus ad ꝯuiuiū tuū dn̄e ih̓u: ecce ve nio gr̄as agens qꝛ dignatꝰ es me ad tuas epu las inuitare. Cūqꝫ orationē finiſſet tanta lux ſu per eū emicuit vt nullus in eū reſpicere potuit. Recedēte aūt lumīe nil aliud inuentum eſt niſi māna. Exquo pleriqꝫ dubitare ſolent vtꝝ Io hānes fuit mortuus Et qͥdam dicunt ꝙ non: ſꝫ qd̓ trāſlatus fuerit ſimul cū aīa ⁊ corꝑe ad em pirreū celū ⁊ gl̓iam beatoꝝ ſicut etiā ſi non pec caſſet Adam fuiſſent abſqꝫ morte trāſlati hoīes cū aīa ſimul ⁊ corꝑe ad celeſtē illā patriā. Sed hec opinio ideo videtur ſtare nō poſſe: qꝛ xp̄s adhuc ꝟginē matrē a lege mortis excipere no luit: cū ſtatutuꝫ ſit hōibꝰ ſemel mori. Alij vero opinant̉ ip̄m in paradiſū terreſtrē trāſlatū eſſe Tꝑe ꝟo antixp̄i inde educet̉ ⁊ fideles ꝯfirmāſ ac eis p̄dicans ab ip̄o antixp̄o occidet̉. Unde Theophilꝰ dicit. Xp̄s nō negauit Ioh̓eꝫ mo riturū. Nam qͥcquid orit̉ morit̉. Sed dixit vo lo eū manere vſqꝫ ad finē mūdi: ⁊ tūc ꝓ me mar tyriū patiet̉. Nōnulli ꝟo tenent eum eē defun ctum ⁊ aīam eius cū ceteris apoſtolis ī celeſti bus regnis gaudere cū xp̄o. Corpus ꝟo eius in loco qͥdē hoībꝰ ignoto: deo aūt cognito reſer uari. Sicut de moyſi corꝑe credendū eſt. Pōt qͥdē deus in aliqͦ ſibi noto loco nob̓ aūt ignoto aut ꝑ angeloꝝ miniſteriū: aut ꝑ aliū modū cor pori dilecti ſui exhibe̓ honorē ꝓut decet tm̄ ſu um dilectū hr̄e. Quare aūt diuina prouidētia corpus dilecti ſui iudicauerit occultāduꝫ: nō ē nobis diſtutiendū ſꝫ inter diuina ſecreta cōnu merādū. Sūt ⁊ alij qͥ dicūt ip̄m adhuc viuere ⁊ dormire latēter ſub terra. Ad qd̓ mouent̉ tri plici rōne. Primo qꝛ xp̄s dixit de ip̄o: ſic eum volo manere donec veniā. Ex qͦ exijt ẜmo int̓ frēs ꝙ diſcipulꝰ ille nō morit̉. Scd̓o aiunt iſti ꝙ eſt ſimile de moyſe qͥ viuit ſub terra: tum qꝛ

ſe pulchrū eius nō inuenit̉. Tum qꝛ in trāſfigu ratione xp̄i cū helia qͥ mortuꝰ non eſt viuus ap paruit. Tertio ſuam opinionē roborāt: qꝛ in ſe pulcro Ioh̓is māna ſcaturire videt̉ ad modū arenule ſicut in fontibꝰ fieri ꝯſueuit qd̓ euenire aſſerūt flatu ⁊ anhelitu dormientis. Sꝫ iſta ſic opinātibꝰ obuiat Augꝰ dicēs. cur xp̄s eius di ſcipulo quē p̄ ceteris ꝓ magno munere dilexit tam lōgū donauit ſomnū cū beatuꝫ petrū ꝑ in gētis martyrij gloriā onere carnis abſorbuerit Ad verbū aūt xp̄i ſic eū volo manere dicit ꝙ telligendū ē: qꝛ Ioh̓es nō debebat ſequi xp̄m moriēdo morte violēta. Ideo cū dixiſſet petro ſequere me.ſ. ꝑ martyriū ad me venies. Petrꝰ interrogauit xp̄m de Ioh̓e: h̓ aūt quid. At ih̓s dixit. Quid ad te: tu me ſequere. Iſtū ſic volo manere donec veniā: nō ad iudiciuꝫ: ſꝫ ad aīam eiꝰ de corꝑe educendā. Un̄ in euangelio ſcribit̉ nō dixit ih̓s nō morit̉. De moyſe falſum ē ꝙ vi uat. Nā Deutero. vltꝭ. ca. ſcribit̉. Mortuꝰ eſt moyſes ẜuus dn̄i in terra moab iubente deo et ſepeliuit eū in valle terre moab ꝯtra fogor: ⁊ nō cognouit hō ſepulcrū eius vſqꝫ in p̄ſentē diem Moyſes centū viginti annoꝝ erat qn̄ mortu eſt: nō caligauit oculus eiꝰ: nec dētes illiꝰ moti ſunt. Fleuerūtqꝫ eū filij iſrl̓ in cāpeſtribꝰ moab triginta diebꝰ. Et Ioſue ca. j. ſcriptū eſt Factū ē vt poſt mortē Moyſi ſerui dei loqueret̉ dn̄s ad Ioſue filiū. Num miniſtrum Moyſi ⁊ di ceret ei. Moyſes ẜuus meꝰ mortuꝰ eſt: ſurge ⁊ trāſi iordanē iſtū tu ⁊ oīs populꝰ ⁊cͣ. Qualiter aūt appruit in trāſfiguratione xp̄i: diximus ple ne in ẜmone de ip̄a trāffiguratiōne: ⁊ qͣre ſepul crum eius abſconditū fuit ſcripſi in ẜmone de blaſfemia in qͣdrageſimali noſtro. ne ſcilꝫ iudei circa corpꝰ eius idolatriā exercerēt. De māna ibi ſcaturiēte dicit Augꝰ ꝙ p̄t eē a deo vt mors Ioh̓is ſic p̄cioſa cōmendet̉. Tenet itaqꝫ Augꝰ Ioh̓es ſit mortuꝰ ⁊ aīa eiꝰ a ſuo corꝑe ſeꝑata Idē videt̉ ſentire Hieroꝰ qͥ in ꝓlogo in Ioh̓e ait. Hic eſt Ioh̓es qͥ ſciens ſuꝑueniſſe diē receſ ſus ſui: cōuocatis diſcipulis ſuis ī epheſo per multa ſignoꝝ experimēta promens xp̄m: deſci dit in defoſſum ſepulture ſue locū. factaqꝫ orati one poſitus eſt ad patres ſuos tā extraneꝰ a do lore mortis qͣꝫ a corruptione carnis inuenit̉ ali enus. Et ſi qͥs obſtaret ꝙ in his ꝟbis Hiero dicit Ioh̓em extraneū a dolore mortis: ergo vi det̉ ꝙ non ſit mortuꝰ. Reſpōdemꝰ ꝙ non ita ſo nant ꝟba Hieronymi. Nā in ꝓlogo in apoca lypſim idē ita ſcripſit Hic ē Ioh̓es qͥ ſciēs ſuꝑ ueniſſe ſibi diē egreſſionis de corꝑe: cōuocatis in ephſo diſcipulis deſcēdit in defoſſum ſepul ture ſue locū: orationeqꝫ cōpleta reddidit ſpiri tū tam a dolore mortis factꝰ extraneꝰ qͣꝫ a corru ptione carnis noſcit̉ alienus. Dicit ergo ꝙ ſci uit ſuꝑueniſſe diē egreſſionis de corꝑe: ⁊ ꝙ red didit ſpm̄: ꝑ que ꝟ̓ba expreſſe fatet̉ illū eē mor tuū. Ideo cū aſſerit eū factū extraneū a dolore mortis: deuotat ꝙ in ſeꝑatione anime a ſuo cor pore nullū ſenſit dolore. Inſuꝑ ⁊ ꝙ eius corpꝰ ſit ab incineratiōe p̄ſeruatū vel abicondituꝫ in corruptū vſqꝫ in diē iudicij. Uel vt magis pie credere poſſumꝰ iteꝝ aīe reunitū atqꝫ delatum ad celuꝫ empirreū vbi cū xp̄o ⁊ ꝟ̓gine mr̄e glo ria tā aīe qͣꝫ corꝑis gaudet. ¶ Tertio amor xp̄i ad Ioh̓em ꝯcluſus fuit in ſuꝑna glorificatione Sicut em̄ magnū fecit eū meritis ī eccleſia mili tante: ita magnificauit eū in beata gloria. Sed qꝛ illius menſurā inueſtigare nō poſſumꝰ tm̄ id cōſideremꝰ ꝙ beatiſſimi Ioh̓is gloria p̄emineꝫ magnitudini ⁊ potētie quorūcūqꝫ regū ⁊ impe ratorū huius mūdi: qm̄ Ioh̓es in eternum vi uit glorioſus cuꝫ xp̄o: illorū vero memoria pe rijt cum ſonitū. Quidnā ampliꝰ de diuitijs: de delitijs: de magnificētijs: d̓ pōpa: d̓ famulatu d̓ fama: de p̄ſtātia illoꝝ imꝑatoꝝ qͥ tꝑe Iohā nis euāgeliſte clariſſimi fuerūt in orbe. O infe lix hūana cōditio. O labilis hūane vite decur ſus Imꝑauit Tiberius poſt Octauianū ānis vigintitribꝰ: quo regnāte anno vt puto qͥntode cimo ſui imperij. Ioh̓es factus eſt apoſtolus xp̄i: ⁊ nihilominꝰ mortuꝰ ē. Gayus galli gula poſt ip̄m imꝑauit annis fere quattuor et mor tuus eſt. Claudius ſucceſſit huic ⁊ cū imperaſ ſet annis fere qͣttuordecim mortuus eſt veneno extinctꝰ fraude vxoris. Nero ſumpſit imꝑiuꝫ regnauitqꝫ annis tredecim: menſibꝰ octo: ⁊ ſeip ſum interficiēs mortuꝰ eſt. Galba illi ſucceſſit ⁊ dū imperaſſet mēſibꝰ ſeptē ab Ottōne occiſus mortuus ē. Otto inuaſit imperiū ⁊ metu vitel lij ſe occidens mortuꝰ ē. Uitellius imꝑare vo lens a militibus Ueſpaſiani pugnādo occiſus ē. Fuitqꝫ imꝑiū Galbe Ottōnis ⁊ Uitellij cir citer mēſes decē ⁊ octo et ſicut p̄dictū ē mortui ſunt. Ueſpaſianꝰ in imperiū ſublimatus cū im peraſſet annis decē mortuꝰ eſt. Titus filius eiꝰ imperauit ānis duobꝰ ⁊ mortuꝰ ē. Domician frater Titi imꝑauit annis qͥndecim: menſibus quinqꝫ: qui edificauit tēplū Pantheon. ⁊ Io hannē in doliū feruentis olei iuſſit poni. Anno xp̄i nonageſimoſexto: tādē a ſuis cubicularijs occiſus eſt. Nerua ſecutus eſt qͥ imꝑauit anno vno: mēſibus quattuor ⁊ mortuꝰ eſt. Traianꝰ imꝑium ſuſcepit ⁊ cū regnaſſet annis decē ⁊ no uem: ⁊ mēſibus ſex mortuꝰ eſt. Quid ex his re māſit niſi cineres ⁊ vermes. At Ioh̓es vſqꝫ ad ſcd̓m Traiani annū imꝑauit vitijs vt ab eo di ſcederent regnauit in decore ꝟtutū: ẜuauit p̄ce pta ſui dilecti magiſtri: ꝯtemſit mūduꝫ ſpreuit

terrena: tꝑalia queqꝫ deiecit: tulit patienter ad uerſa. Et tandē in ſenectute bona migrauit ad celos. Ibi nunc fruit̉ eterna pace. Ibi exultat cū angelis ſanctꝭ. Ibi poſſidet omne bonū eiuſ qꝫ memoria facta eſt ſempit̓na. Ibi deniqꝫ pro ſuis deuotꝭ īterpellare nō ceſſat. Quē deprece mur oēs vt ꝓ nobis ītercedat apud xp̄m dn̄m oīm ⁊ ſuā benigniſſimā matrem qͣtenꝰ in hͦ ſecū lo digni efficiamur gr̄a dei. ⁊ in futuro beatitu dinem illā poſſideamꝰ que ē ipſe deꝰ: qui viuit ⁊ regnat in ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo. xxxvj. de ſancto iacobo ma iore filio Lebedei ⁊ fratre Iohannis euangeliſ Idit alios duos fratres Iocobū Lebedei et Ioh̓em fratrē eiꝰ ī naui cū Lebedeo pr̄e eoꝝ reficiētes rhetia ſua vocauit eos. Scribunt̉ hͨ ꝟba originalit̓ Mat. iiij. ca. In toto terraruꝫ orbe beatiſſimꝰ apl̓s Iacobꝰ colit̉ a cūctis fide libꝰ deuotiōe feruētiſſima: qm̄ ſicut meritꝭ apd̓ dn̄m magnꝰ inuētꝰ ē: ita eiꝰ patrociniū expoſci tibꝰ benignꝰ ac liberaliſſimꝰ inuenit̉. Ip̄e eſt qͥ Iacobꝰ maior vocat̉ ſicut ⁊ alter minor qd̓ id̓o ſit qꝛ prior illo a xp̄o vocatus ē. Inſuꝑ ad ma iorē familiaritatē admiſſus fuit vt p̄dictū ē de Ioh̓e euāgeliſta: ⁊ inter apl̓os primꝰ martyriū ſuſcepit: celeſteqꝫ regnū intrauit. Quia vero ec cleſia feſtū illiꝰ ſolēnit̓ celebrat: decet nos qͣꝫtu poſſumꝰ cū dei adiutorio laudibꝰ eius inſiſtere quem id̓o xp̄s ad apoſtolatū aſſumpſit vt cla rus fieret ꝟtutibus atqꝫ ſignis. Quare de ipſo in preſenti ſermone dicemus de quo tria myſte ria ꝓponimus contemplanda. iipiū ⁊mtur diū Primū dicit̉ diabolice ſuperationis. Secundū virtuoſe tollerationis. Tertiū gratioſe auxiliationis. Qualit̓ beatꝰ iacobꝰ ſuꝑauit diaboli cas artes: ⁊ quō p̄t diabolꝰ humana corꝑa moleſtare et viſibilit̓ apparere ac traſfigurare ſe ī angelū lucis. Ca. I Rinū myſteri ꝯtemplandum de beato Iacobo d̓r diabolice ſuꝑationis. Nam diaboli cas artes xp̄i virtute deuicit: vt enim ſcribitur Mat. x. ca. Conuocatꝭ ih̓s. xij. diſcipulis ſuis dedit illis ptātem ſpirituū īmūdoꝝ vt eicerent eos: qͣliter ꝟo Iacobus demones expugnaui ex legenda ip̄ius colligere poſſumꝰ. vbi ſic ha bet̉. Poſt aſcenſionē dn̄i dū Iacobꝰ ꝑ iudeam ⁊ ſamariā p̄dicaſſet in hiſpaniā tandeꝫ venit: ſꝫ dū ibi nil ꝓficere ſe videret ⁊ tm̄ nouē ibi diſci pulos acquiſiuiſſet duos ex illis cauſa p̄dican di ibi reliqͥt: ⁊ alios ſeptē ſecū aſſumēs iterū in iudeā abijt. Cum ergo ibi ꝟbum dn̄i p̄dicaret: magus qͥdam noīe Hermogenes ad inſtātiam phariſeoꝝ diſcipulū ſuū noīe Filetū ad Iaco bū miſit vt ip̄m Filetus corā iudeis ꝯuinceret ꝙ ſua p̄dicatio falſa eſſet: at vbi ille Iacobū vi dit audiuitqꝫ docentē atqꝫ inſpexit ſigna ⁊ mi racula q̄ dn̄s faciebat ꝑ eū corde compūctꝰ ad Hermogenē redijt ꝯteſtans ſe diſcipulū Iaco bi velle fieri ꝑſuadēs vt idē Hermogenes face ret Sed ꝓpterea indignatꝰ Hermogenes arte ſua magica ita eū īmobilē fecit vt ſe nullatenus moue̓ poſſet dicēs. Uidebimꝰ ſi Iacobꝰ tuꝰ te ſaluet. Qd̓ cū Filetꝰ Iacobo ꝑ pueꝝ nūciaſſet miſit ad euꝫ Iacobꝰ ſudariū ſuū dicēs Accipi at ſudariū ⁊ dieat: dn̄s erigit eliſos: dn̄s ſoluit cōpeditos Statimqꝫ vt ſudario tactꝰ ē ſolutꝰ a vincul̓ magicꝭ artibꝰ Hermogenis inſultauit ⁊ ad Iacobū ꝓperauit. Iterū Hermogenes de mones aduocauit p̄cipiēs vt ip̄m Iacobū vin ctū cuꝫ Fileto ad ſe adducāt. Qui veniētes ad Iacobū ī aere vllulare ceper̄t dicētes. Iacobe apl̓e miſerere nob̓ qꝛ ſatis ardemꝰ. Miſit nos Hermogenes ⁊ mox vt ad te venimꝰ angelꝰ dei nos moleſtare nō ceſſat. Quibꝰ Iacobus. Di mittat vos angelꝰ ⁊ ad Hermogeneꝫ redite eū qꝫ ad me vinctū adducite ſꝫ illeſū Qd̓ illi ꝓtin cōpleuerūt vinctūqꝫ adduxerūt ad Iacobum quē a Fileto fecit exſolui: nō ſinens diabolos illi nocere. Dixitqꝫ illi perge quo vis ⁊ tua vte re libertate: quia nemo inuitus bene agit. At il le mutatus in alterū virū veniaꝫ humiliter po ſtulauit. Acceptoqꝫ p̄ timore demonū baculo Iacobi perrexit ad domū ⁊ om̄es libros arijs magice ad apl̓m cremādos adduxit. Quos ta men Iacobꝰ in mare proijci fecit. Itaqꝫ Her mogenes de cetero apl̓o adherēs ꝟtutibꝰ pluri mis floruit. Propter ea que dicta ſunt tria du bia de demonibus ſūt aperienda. Primuꝫ vtrum demones poſſint humana cor pora moleſtare. Scd̓m vtꝝ poſſint hoībus viſibilit̓ apparere. Tertiū vtrū peccet qͥ adorat diabolū cū ſe trāſ figurat in angelum lucis. ¶ Ad primū dubiū dicimus: ꝙ cū ꝑmittit de us poſſunt demones hūana corꝑa multimode ꝑturbare etiā ⁊ mortē inferre. Qd̓ exēplis cla riſſimis demonſtramꝰ. Scribit̉ nanqꝫ Tobie vj. ca. ꝙ Sara fuit ſucceſſiue tradita ſeptem vi ris qͦs omnes occidit demoniū. Et Iob. ij. ca. Egreſſus ſathana facie dn̄i ꝑcuſſit Iob vlcere peſſimo a planta pedis vſqꝫ ad ꝟticē eius. Et Mat. xv. ca. Filia chananee male a demonio vexabat̉. Et Mat. xvij. ca. Xp̄s eiecit demo

nium a puero qͥ lunaticꝰ erat: ⁊ ſepe cadebat in ignē ⁊ crebro ī aquā: ⁊ curatꝰ ē puer ex illa ho ra. Et Luce. xj. et Mat. xij. Erat ih̓s eijciens demoniū ⁊ illd̓ erat mutū: ⁊ cuꝫ eieciſſet demo niū locutꝰ ē mutꝰ. Chryẜ. ait. Ꝙ demō fecerat illū hoīeꝫ mutū: ſurdū ⁊ cecū Iō demone abie cto ſanatꝰ ē. In vitaſpatꝝ legit̉ d̓ beato Anto nio. ꝙ dū ī quodā tumulo latitaret multitudo demonū adeo illū lacerauit ꝙ a diſcipulo eius qͣſi mortuꝰ īuētꝰ ē: ab eoqꝫ inde aſportatꝰ hume ris ꝓprijs: cuꝫ nocte ad ſe redijſſet a p̄fato diſci pulo ad eundē locū aſportari ſe fecit Qui cū ex dolore ꝓſtratꝰ iaceret ex ꝟtute animi ad confli ctum demones excitabat: quē illi iteꝝ ꝟberib crudeliſſimis affecerunt. Tunc ſubito ſplendor maximꝰ ibi apparuit: ⁊ demones cunctos fuga uit. Antoniꝰ aūt ꝯtinuo ſanatꝰ eſt. Ibiqꝫ xp̄m adeſſe intelligens ait. Ubi eras bone ieſu: vbi eras? Quare a pͥncipio non affuiſti vt me adiu uares ⁊ vulnera mea ſanares. Cui dn̄s: Anto ni h̓ eram ſꝫ expectabam videre certamē tuum. Nūc aūt qꝛ viriliter dimicaſti ī toto orbe faciā tenoīari. De ſancto Dominico ſcriptū ē in ſua legēda ꝙ exiſtēte ip̄o Bononie cū frēs iam ad dormiēdū iuiſſent: qͥdaꝫ ꝯuerſus a diabolo ve xari cepit: qd̓ cū frater Raneriꝰ lauſanēſis ma giſter eius audiſſet: beato Dominico ſtuduit ī dicare qͥ ad eccleſiaꝫ an̄ altare ip̄m portari p̄ce pit: vbi cū vix a decē fratribꝰ fuiſſet adductus beatꝰ Dn̄icus diabolo dixit. Adiuro te miſer vt dicas mihi qͣre vexas creaturam dei et quō huc intraſti. Qui rn̄dit: vexo illū qꝛ heri bibit ī ciuitate ſine licētia nō adhibito ſigno crucis. Qd̓ poſtmodū cōpertū ē veꝝ fuiſſe. Ad orati ꝟo beati Dn̄ici cāpana ad matutinuꝫ pul Itē: diabolꝰ ab illo diſceſſit. Refert Ambroſi us qͥ paſſionē beate Agnetꝭ deſcripſit ꝙ filius p̄fecti volens illi vim inferre ⁊ violēter illā op primere: p̄focatus a diabolo expirauit. In vi ſa etiā ſanctoꝝ Simplicij Fauſtini ⁊ Beatricꝭ habet̉ ꝙ Lucretiꝰ p̄fectꝰ qͥ ip̄am beatricē ſoro rem Simplicij ⁊ Fauſtini renuentē idolis īmo lare p̄cepit ſuffocari diabolo arreptus ⁊ ꝑ tres horas vexatus mortuꝰ ē. De Loroaſtre vero bacirianoꝝ rege qͥ qn̄ natꝰ ē riſit vt ait Solinꝰ ⁊ Augꝰ li. xxj. de ciui. dei ⁊ magicas artes īue nit ẜm Iſid̓. li. ethimo. viij. ẜm aliquos tenet̉ ꝙ lꝫ bello fuerit a Nino deuictus: tn̄ a demone quē importunꝰ frequētabat occiſus ē. Suffici ant iam q̄ dicta ſūt: ad intelligendum ꝙ niſi dei manu ptās diaboli arceat̉ multimoda pōt hu manis corporibꝰ nocumenta inferre. Qn̄qꝫ ꝟo ſinit illū deꝰ talia facere vel ad ſue glorie mani feſtationē ſicut euenit in illis qͥ vexati ſuo noī ⁊ ſanctoꝝ meritis liberant̉. Vel ad bonoꝝ ex ercitationē atqꝫ illoꝝ patiētie cōmēdationē: ſi cut factū eſt in Iob ⁊ Antonio. Vel ad iniquo rū vindictā ⁊ punitionē ſicut ꝯtigit illis quos demoniū int̓fecit Nā vt inqͥt Tho. pͥma ꝑte. cxiiij. arti.j. demones impugnāt hoīes duplici ter. Uno mō inducēdo ad peccatū ⁊ ſic nō mit tunt̉ a deo ſꝫ aliqn̄ ꝑmittunt̉ ẜm dei iuſta iudi cia. Aliqn̄ impugnat hoīes puniēdo ⁊ ſic non tm̄ ꝑmittunt̉: ſꝫ etiā mittunt̉ a deo: pena em̄ re fert̉ in deū ſicut ī primū actorē Et tn̄ demones ad puniendū miſſi alia intētione puniūt qͣꝫmit tant̉. Nā ip̄i puniunt ex odio vel inuidia: mit tunt̉ aūt a deo ꝓpter eiꝰ iuſticiā. Et lꝫ poſſint vt iam tactū ē humana corꝑa ledere: non tamē tanta eſt illoꝝ ptās vt valeat corporis liniamē ta in mēbra brutoꝝ animaliū tranſformare: de qͣ materia plene dictū eſt in tractatu de timore iudicioꝝ dei in ẜmone de bello demonū ⁊ ho minū. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtrū demones poſ ſint hominibꝰ viſibiliter apparere Et ad hoc re ſpondeo ꝙ ſinente deo apparēt qn̄qꝫ in aſſūptꝭ corporibꝰ: qd̓ etiā ex illis q̄ diebus nr̄is euene rūt ꝓbare poſſumꝰ. Nā āno dn̄i. Mcccclxvij dum eram apud Albēgam in ꝓuincia ianue aſ fui examinationi quarundā mulierum q̄ male fice putabant̉: audiuiqꝫ ex ore illarū qualit̓ de mones familiares habebāt qͥ eis apparere con ſueuerūt in humana effigie ⁊ multa veriſimilia de eoꝝ cōmercio retulerunt In ꝓuincia ſancti Franciſci apud noceriaꝫ fuit alia mulier San tucia noīe que multa ſecreta hominibꝰ reuela bat. Cōſtruxerat ꝟo ſibi domūculam extra cō munē habitationē in p̄dio ſuo in quo duo ſui fi lij cōmorabāt̉ in tētorijs vt veniētibꝰ ad mr̄eꝫ venderēt vinū ⁊ alia neceſſaria. Quidā aūt ru ſticꝰ dū pecuniā in pāno ligatā ꝑdidiſſet ad ea ſe ꝯtulit. Ibiqꝫ hoſpitatꝰ vt mane a Santucia d̓ ſua pecunia informaret̉. Media nocte audi uit exͣ tuguriū Santuciā cū alio loquētem: ille diabolꝰ erat: naꝫ ſurrexit ruſticꝰ ⁊ caute explo rans q̄ nā hec forentꝭ: vidit Santuciā denuda tam: audiuitqꝫ illā dicentē: vbi ē pecunia huiꝰ ruſtici. Ad q̄ v̓ba audinit diabolū reſpōdēteꝫ: lꝫ illū oculis nō videret. Pecunia iſtiꝰ ē in vē tre porci ſui q̄ cecidit dū erat ī ſtabulo et porc ibi comedēs cū alijs īmūdicijs illaꝫ deglutiuit dicas tn̄ ei qꝛ vxor eius furata eſt vt ſic diſcor dia ſeminet̉ int̓ vxorē ⁊ ip̄m. Statim ruſticus inde diſceſſit ⁊ cōcito greſſu ad ꝓpria feſtinās porcū ſuū interfecit: in cuius viſceribꝰ pecunia ꝑditam inuenit: deinde peruſiū ſe ꝯtulit malefi cā accuſauit: q̄ ad iudiciū deducta: ⁊ d̓ ſuis cō uicta ſceleribꝰ igne cremata ē. ¶ Tertiū dublū fuit vtrum peccet qͥ adorat diabolū cū ſe trāſfi gurat in angelū lucis Ad qd̓ ita dicit dn̄s Bo

nauen. in. iij. di. ix. ar. j. q. vj. ꝙ honor latrie p̄t aduerſario xp̄i duplicit̓ exhiberi: aut ſimplici ter aūt ſub ꝯditiōe. Si ſimplicit̓ dico ꝙ nō pōt eē ſine peccato: offertur em̄ cultꝰ latrie alteri qͣꝫ deo: ⁊ id̓o ē ibi pctm̄ idolatrie: nec excuſat̉ rati one ignorātie Habet em̄ hō triplex adiutoriuꝫ ꝑ qd̓ p̄t errorē deuitare. Primū ē remediū ad monitionis ſacre ſcpͥture qͥ dicit ꝙ multi vētu ri ſūt in noīe xp̄i mēdaciter. Scd̓m ē remediuꝫ ſancte oratiōis qͣ ad deū debet hō recurrere vt cor eiꝰ illuminet. Tertiū eſt ſuſpēſio credulitatꝭ ſue. Nō em̄ debet hō oī ſpūi credere ſꝫ ꝓbare ſi ex deo ſunt. Qui em̄ cito credit in talibꝰ leuis ē corde ⁊ fortaſſis inflatus ī corde ad tales viſio nes ⁊ reuelatiōes idoneū ſe exiſtimat: vn̄ tales apparitiones potiꝰ ſūt formidande qͣꝫ deſiderā de. Narrat̉ em̄ de quodā ſctō patre ꝙ cū ei dia bolꝰ in ſpecie xp̄i apparuiſſet: ille clauſis oculis dixit ſe in hac vita nolle xp̄m videre. At diabo lus eiꝰ humilitate ꝯfuſus ſtatim euanuit. Ecō tra de pluribꝰ d̓r qͥ ſe ad viſiones idoneos repu tauerūt ⁊ deſiderauerūt ꝙ ī multas inſanias ⁊ errores p̄cipitati ſūt. Et id̓o ſi ſimplicit̓ adorat qͦs xp̄i aduerſariū nō excuſat̉ a pctō etiā ſi cre dat ip̄m eſſe xp̄m. Si etiā adoret ſub ꝯditiōe hͨ pōt eē dupliciter: aut qꝛ eſt illa ꝯditio habitua liter aut actualiter cōſiderata ſine oppoſita. Si actualit̓ ſic nō adorat ip̄m lucifeꝝ: ſꝫ magꝭ xp̄m qꝛ nō ſtat or̄o niſi ſtāte ꝯditiōe ⁊ ad eū refertui adoratio ad quē refert̉ adoratiōis impletio vl intētio. Si aūt illa ꝯditio ſit ſub ꝯditione habi tuali hͦ mō nō ſufficit ad vitādū peccatū idola trie reſpectu huiꝰ apparatiōis ſiue trāſfiguratio nis: ſufficit tn̄ reſpectu ſacramēti altaris. Nam talis trāffiguratio ē inſolita. Et ideo nō debet ad eā p̄cipitanter ſequi adoratio: ſꝫ cuꝫ maturi tate ⁊ preuia oratiōe. Sꝫ ꝯſecratio hoſtie ē con ſueta: id̓o ſufficit ꝙ adorās ī habitu hāc habe at ꝯditionē videlicet ſi ꝯſecratio ſit debito mō facta. Un̄ pauci vel nulli fideles in hac adora tione peccāt. Omnes enim accedunt cum con ditione iſta. De felici martyrio beati iacobi ad qd̓ concurrit ſanitas paralitici ⁊ conue ſio Ioſie atqꝫ ſepult̉ e miraculoſa di ſpoſitio. ¶ Capl̓m. II. Ecūdū myſteri um ꝯtēplādū de btō Iacobo d̓r vir tuoſe tolleratiōis. Nam pro chriſto martyriū capitis obtruncatiōe ſuſtinuit: circa qd̓ tria pͥuilegia ꝯſideremus. Primū fuit paralitici ſanatio. Scd̓m Ioſie conuerſio. K3 Tertium ſepulture diſpoſitio. ¶ Primū pͥuilegiū fuit paralitici ſanatio. Cū em̄ iuſſu Herodis ad decollandū duceret̉ qͥdā ꝑaliticꝰ ī via iacēs ad eū clamauit vt ſibi ſani tatē ꝯferret. Cui Iacobꝰ ait In noīe ih̓u xp̄i ꝓ cuiꝰ fide ducor ad decollādū exurge ſanꝰ: ⁊ bn̄ dic creatorē tuuꝫ: qͥ ſtatim ſanꝰ factꝰ ſurrexit ⁊ dn̄m bn̄dixit. ¶ Scd̓m pͥuilegiū fuit Ioſie cō uerſio. Is em̄ funē ī collo eiꝰ miſerat illūqꝫ tra hebat: qͥ viſo miraculo ꝑalitici ad pedes Iaco bi ſe ꝓſtrauit ⁊ veniā petens xp̄ianū fieri ſe po ſtulauit: qd̓ cū vidiſſet Abiachar pontifex ſibi dixit: niſi nomē xp̄i maledixerꝭ cū ip̄o Iacobo decollaberꝭ. Cui Ioſias. Maledictus tu No mē aūt dn̄i nr̄i ih̓u xp̄i ſit bn̄dictū ī ſecl̓a Tunc Abiachar os eiꝰ pugnis cedi iuſſit ⁊ miſſa d̓ eo legatiōe ad Herodē īpetrauit vt cū Iacob de collaret̉. Cū aūt decollari deberēt Iacobus a ſpiculatore lagenaͣ aq̄ petijt ⁊ ibideꝫ Ioſiā ꝓti nus baptizauit: ⁊ ſtatim capitis obtrūcatione martyriū ꝯſūmauit. Decollatꝰ ē aūt beatꝰ Ia cobus. viij. kal̓. aprilis. ī annūciatiōe domīe et viij. kal̓. auguſti. in cōpoſtellā trāſlatꝰ: ⁊ tertio kal̓. ianuarij ſepultꝰ: qꝛ ſepultura eiꝰ fabricata fuit ab auguſto vſqꝫ ad ianuariū ꝓlōgata Sta tuit tn̄ eccl̓ia vt feſtū eiꝰ. viij. kal̓. auguſti tꝑe.ſ. magis ꝯgruo celebraret̉. ¶ Tertiū pͥuilegium fuit ſepulture diſpoſitio: vt em̄ refert Ioh̓es Belet. decollato Iacobo diſcipuli corpꝰ eiꝰ no cte timore iudeoꝝ rapiētes naui illd̓ īpoſuerūt ⁊ ſepulturā diuine ꝓuidētie cōmittētes nauim ſine remige ꝯſcēderūt. Et angelo dn̄i duce ī ga liciā in regno lupe applicuerūt. Erat ibi regina ſic dicta Lupa noīe ⁊ merito vite: deponentes gͦ corpꝰ de naui ſuꝑ quēdā magnū lapidē illud poſuerūt: qͥ lapis mox vt cera corpori ceſſit ⁊ ī ſarcophagū corpori ſe mirabiliter coaptauit. Ingrediētes igit̉ diſcipuli ad Lupā dixerunt Dn̄s ih̓s xp̄s mittit ad te corpus diſcipuli vt quē noluiſti ſuſciꝑe viuū ſuſcipias nūc defun ctū. Et narrātes ei miraculū qͣliter.ſ. illuc ſine remige adueniſſent locū eiꝰ ſepulture ꝯgruū pe tierūt. Que dū regina audiſſet vt p̄fatꝰ Ioh̓es Beleth dic̄ eos ī dolo ad quēdā virū crudeliſ ſimū deſtinauit: vt eiꝰ ſuꝑ hͦ cōſenſū haberent. Qui eos cepit ⁊ ī carcere recluſit. Cum aūt ille diſcūberet angelꝰ dn̄i apparuit ⁊ eos libere abi re ꝑmiſit. Qui ad reginā redeuntes iteꝝ petie rūt locū ſepulture ꝓ corꝑe beatiſſimi Iacobi. qͥbus illa rn̄dit. Accipite boues quos habeo ī tali monte ⁊ plauſtrū iungite ac corpus dn̄i ve ſtri deferte: ⁊ locum ſicut volueritis edificate. Hoc autem Lupa doloſe dicebat. Sciebat em̄ boues eē thauros indomitos et ſilueſtres. Et id̓o putauit ꝙ nō poſſent iūgi nec applicari: vel

ſi iūgerēt̉ hūc illucqꝫ diſcurrerēt et ſic currum diſſiparēt ⁊ corpꝰ eijcerēt ⁊ ip̄os necarēt. Sed nō eſt ſapiētia ꝯͣ deū. Nā illi dolū nō cogitātes mōtē aſcēderūt: ⁊ draconē quēdā ignē ſpirātē ⁊ in eos irruentē cruce oppoſita ꝑ mediū vētrē ſcindūt: facto etiaꝫ ſuꝑ thauros ſigno crucꝭ ve lut agni ꝓtinus manſueuernūt. Et eos ū igen tes corpꝰ ſancti Iacobi cū lapide ſuꝑ quē poſi tū fuerat ī curru poſuerūt. Boues autē ſine al cuiꝰ regimine corpꝰ in mediū palatiū Lupe ad duxerūt Qd̓ illa vidēs ⁊ ſtupēs credidit ⁊ xp̄i ana facta: oīa que petierūt tribuit et palatiū in eccleſiaꝫ ſancto dedicās magnifice ipſam dota uit ⁊ in bonis oꝑbus vitam finiuit. Qualiter beatꝰ Iacobꝰ gratioſus eſt et benignus his qui implorat eius pa trociniū. ¶ Capl̓m. III. Ertiū myſteriū ꝯtēplandū de beato Iacobo d̓r gra tioſe auxiliatiōis. Res mira ē ꝯſide rare qͣꝫ prompte qͣꝫ abunde qͣꝫ ve celeriter Iaco bus ī celobeatꝰ ſuis deuotis ⁊ ſuffragia illiꝰ ex poſcētibꝰ frequēter occurrat. Omiſſis tn̄ mul tis q̄ dici poſſent. tria ī hac ꝑte ſtupēda miracu la exponemꝰ. Primū eſt de quodā Bernardo mutinēſe qͥ dū captꝰ ⁊ cathenatꝰ ī ꝓfundo tur ris poſitꝰ eēt ⁊ ſꝑ beatū Iacobū īuocaret appa ruit ei ſanctꝰ Iacobꝰ dicēs. Veni ſeq̄re me ī ga liciā. Ille ꝟo vinculis ad collū ſuſpenſis ad ſū mitatem turris ꝯſcēdit: ⁊ inde ſine aliqͣ leſione ſaltū vnū fecit cū turris ſexaginta cubitoꝝ alti tudinē poſſideret. Scd̓m miraculuꝫ fuit de tri ginta viris d̓ lothoringia. qͥ circa ānū dn̄i. M lxx. ad ſanctū Iacobū ꝓperātes oēs vno exce pto fidē ſibi mutui ſeruitij ꝓmiſerūt. Unꝰ igit̉ infirmatꝰ a cūctis relinquit̉ ⁊ a ſolo illo qͥ fideꝫ nō ꝓmiſerat ad pedē motis ſancti Michaelis cuſtodit̉. Sꝫ adueſperaſcēte die morit̉: viuus aūt ꝓpter loci ſimilitudinē ⁊ defuncti mortē ⁊ īminētis noctis caliginē: ⁊ gentis barbare feri tatē timuit valde. Sꝫ ſtatim ſanctꝰ Iacobus ī ſpecie equitis ſibi apparēs ⁊ eū ꝯſolas ait. Tra de mihi hūc mortuū ⁊ tu aſcēde poſt me ſuper equū. Sicqꝫ illa nocte an̄ ſolis ortū dietas qͥn decim ꝑagētes ad mōtē gaudij qͥ ē dimidia leu ga circa ſanctū Iacobū ꝑeunerūt. Ibiqꝫ ſāct Iacobꝰ vtrūqꝫ depoſuit: p̄cipiens vt canoni cos ſancti Iacobi ad ſepeliēdū ꝑegrinum mor tuū ꝯuocaret ac ſocijs ſuis diceret ꝙ ꝓpt̓ fid violataꝫ eoꝝ ꝑegrinatio nil valeret. Qui iuſſa cōpleuit ⁊ ſocijs ea q̄ ſanctꝰ Iacobꝰ dixerat in timauit. Tertiū miraculū de eo legit̉ de qͦdam theothonico qͥ cū filio ſuo circa annū dn̄iMil leſimūnonageſimū ad ſāctū Iacobū ꝑgēs: ⁊ ī vrbe Tholoſana gr̄a hoſpitandi diuertens ab hoſpite inebriat̉ ⁊ ab eo ī malis ciphus argēte us abſcondit̉. Mane igit̉ exeūtes quaſi latro nes inſequit̉ eos: ⁊ ꝙ ciphū fuiſſent furati eis obiecit. Qd̓ cū inuentū fuiſſet iudicij accuſant̉ Data ꝟo ſentētia oīa q̄ habebāt hoſpiti dant̉ ⁊ vnus eoꝝ ad ſuſpēdiū iudicat̉. Sꝫ cū pater ꝓ filio ⁊ filius ꝓ patre mori vellet: tandē filius luſpendit̉: ⁊ pr̄ merēs ad ſanctū Iacobū ꝓgre ditur. Igit̉ poſt trigintaſex dies rediēs ad cor pus filij ſui diuertit: lamentabiles voces emit tens. Et ecce filiꝰ ſuſpenſus cepit conſolari euꝫ dicēs Dilectiſſime pater noli flere qm̄ hucuſqꝫ ſanctꝰ Iacobꝰ me ſuſtētauit ⁊ celeſti dulcedine refocillauit. Qd̓ pater audiens ad vrbē cucur rit: ⁊ venientes populi ꝑegrini filiū incolumē depoſuerūt ⁊ hoſpitē ſuſpēderunt. Sūt ⁊ alia miracula ī eiꝰ legēda poſita q̄ cauſa breuitatis dimittimꝰ. Retulimꝰ tm̄ iſta tria vt ſic inflāmē tur ad beati Iacobi deuotioneꝫ oēs illi qͥ ſepe numero in hac vita tribulationibꝰ agitant̉: ha beant beatū Iacobū aduocatū ⁊ nō deerit eis auxiliū de celo In quo ip̄e glorioſus cum xp̄o letatur ꝑ infinita ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo. xxxvij. d̓ ſancto Mattheo apl̓o ⁊ euāgeliſta qͥ xp̄m ſecutꝰ ē ī obe dientia: pauꝑtate: ⁊ patientia. ULes ſecutꝰ e eū. Scribūt̉ hͨ ꝟba Mat. ix. ca. ⁊ ī euāgelio p̄ſentꝭ ſolēnitatis Grauiſſi ma ē iactura illorū qͥ toto affectu diuitijs huiꝰ ſeculi ſeſe dederūt. Tꝑalia qͥppe om̄ia trāſitoria ſūt ⁊ cito depereūt. Propterea inqͥt Dauid in pſalmo. dormierūt ſomniū ſuū ⁊ nihil īuenerūt oēs viri diuitiaꝝ ī manibꝰ ſuis. Saluberrimū itaqꝫ ⁊ ab oībꝰ acceptādū ſaluatoris nr̄i ē docu mētū. qͥ Mat. vj. ca. dixit. Nolite theſaariza re vob̓ theſauros ī t̓ra. Theſaurizate ī celo vbi nec fures timēt̉ neqꝫ finis formidat̉ Audiuit hͦ ꝟba ſāctꝰ Mat. ⁊ vocatꝰ a xp̄o calcatꝭ oībꝰ hu ius mūdi bonis apl̓icā vitā ẜuauit. Tn̄ vt per eū geſta magnifica cōp̄hendamꝰ. in hͦ ſermone conabimur laudes eiꝰ depromere ſub titulo de xp̄i ſequela. Notabimꝰ aūt pͥncipaliter tria ī qͥ bus ip̄e ſecutꝰ ē xp̄m ducē ⁊ caput omniū. Primū fuit obedientia. Scd̓m paupertas. Tertium patientia. Ꝙ beatꝰ Mat. obediuit xp̄o vocāti. Et qͣlit̓ ī oībꝰ obediēdū ē deo ⁊ quare obediētia ſit homini p̄ſtanda. Et d̓ ſe ptem obedientie gradibꝰ. Ca. l.

Rimum in quo Mattheꝰ ſecutꝰ fuit xp̄m ē obediē tia. Erat ip̄e natiōe iudeꝰ vt Hiero aſſerit in ꝓlogo ī Mattheū. officio publicanꝰ id ē. curā hn̄s d̓ publicis actibꝰ ẜm Nico. d̓ h ra. Erāt em̄ tūc iudei tributarij Romanoꝝ Et illi qͥ colligebāt tributū romanis mittēdū dice bant̉ publicani. Hmōi cōiter ſūt campſores et pecuniaꝝ numeratores. Uidit gͦ ih̓s illū ſeden tem in tholoneo. Et tholoneū ꝓnūciat̉ penul tima ꝓducta. Dixitqꝫ illi. Seq̄re me Cōfeſtim obediuit. Nō replicauit: nō cauſam exegit: nō ꝯͣdixit: nō deniqꝫ paſſus eſt morā. In hoc xp̄o qͣꝫtū potuit ſe fecit cōformē qͥ patri eterno eſt fa ctus obediēs vſqꝫ ad mortē. vt d̓r ad Philip. ij. ca. Sꝫ vt obediētie virtus clariꝰ eluceſcat in hͦ loco tria dubia ſe ingerunt declaranda. Pri mū vtꝝ deo ſit in oībus obediēdū. Scd̓m vt homini ſit obediēdū. Tertiū qͣliter ē obediēdū ¶ Ad primū dubiū arguūt qͥdā ſic. Nihil ē fa ciendū ꝯͣ virtutē: ſꝫ inueniūt̉ q̄dam p̄cepta dei ꝯͣ ꝟtutem: gͦ deo nō eſt in illis obediendū. Pr cepit nāqꝫ abrae vt occideret filiū innocentē: ſi cut patet Gen̄. xxij. ca. Et iudeis vt furarētur res egyptioruꝫ. vt ponit̉ Exo. xij. ca. qd̓ fuit ꝯͣ iuſticiā. ⁊ Oſee vt acciꝑet mulierē adulterā ꝙ ē ꝯͣ caſtitatē. Sꝫ ſanctꝰ Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. ciiij. ad hoc ita rn̄det. Ꝙ ſicut deꝰ nihil oꝑatur ꝯtra ⁊ſetibē naturā: qꝛ hoc ē natura vniuſcuiuſqꝫ rei qd̓ in ea deꝰ oꝑatur vt dicit Augꝰ. xix. de ciui. dei. ⁊ etiā glo. ad Roma. xj. ca. oꝑatur tn̄ aliqͥd ꝯtra ſolitū curſum nature. Ita etiā deꝰ nihil pōt p̄ci pere ꝯtra ꝟtutem: qꝛ in hoc pͥncipaliter ꝯſiſtit ꝟtus ⁊ rectitudo voluntatis humane ꝙ dei vo luntati ꝯformet̉ ⁊ eiꝰ ſequat̉ imꝑium qͣꝫuis ſit ꝯtra ꝟtutis modū. Scd̓m hoc ergo p̄ceptum Abrae factū ꝙ filiū innocentē occideret nō fuit ꝯtra iuſticiā: qꝛ deus ē dn̄s mortis ⁊ vite. Si militer nō fuit cōtra iuſticiā ꝙ mādauit iudeis vt res egyptioꝝ acciperent: qꝛ eius ſunt oīa: et cui voluerit dat illa. Un̄. xiiij. q. v. ca. dixit do minꝰ. d̓r. Nec iſraelite furtū fecerūt ſꝫ deo iubē ti miniſteriū exhibuerūt. Nec fuit ꝯͣ caſtitateꝫ pceptū Oſee factū: qꝛ ip̄e deꝰ eſt humane gene rationis ordinator. Et ille eſt debitus modus vtēdi mulieribꝰ quem deꝰ inſtituit. Cōcordat his dn̄s Bonauē̓. in ſuo pͥmo di. xlvij. vbi ait. ꝙ deus nō pōt p̄cipere malū manens malum: ex eo ꝙ illd̓ qd̓ p̄cipit ſemꝑ ē bonū: lꝫ qn̄qꝫ ali qͥd eēt malum anteqͣꝫ ab ip̄o p̄ciperetur. Iuſtū itaqꝫ ⁊ debitum ē in oībus obedire deo cui oīs creatura famulat̉. Ip̄i nanqꝫ obediunt oēs an geli ſol ⁊ luna ⁊ oīa ſidera celi. Inſenſibilia ele menta ⁊ cūcta q̄ in celis ⁊ in terris reperiuntur Quanto magis eius imꝑio ſubiacere tenet̉ hō cui tot īnumera largitus eſt beneficia: ⁊ ꝓpter obedientiā pollicet̉ eterna premia. ¶ Secūdū dubiū fuit vtꝝ homini ſit obediēdū Ad qd̓ ita rn̄det ſanctꝰ Th̓o. vbi ſupra ꝙ ſicut actiōes re rū naturaliū ꝓcedūt ex potētijs naturalibꝰ ita etiam oꝑationes humane ꝓcedūt ex humana volūtate. Opo tuit aūt in rebꝰ naturalibꝰ vt ſu periora mouerent inferiora ad ſuas actiones ꝑ excellentiā naturalis ꝟtutis collate diuinitus. Un̄ etiaꝫ in rebꝰ humanis oportet ꝙ ſuꝑiores moueāt inferiores ꝑ ſuā voluntatē ex vi aucto ritatis diuinitus ordinate. Mouere autē ꝑ ra tionē ⁊ voluntatē eſt p̄cipere. Et ideo ſicut or dine naturali diuinitus inſtituto inferiora in re bus naturalibꝰ neceſſe habent ſubdi motioni ſu perioꝝ. Ita etiā in rebꝰ humanis ex ordine iu ris naturalis ⁊ diuini tenent̉ inferiores ſuis ſu perioribꝰ obedire. Hoc ē ꝙ apl̓s dixit ad Ro ma. xiij. ca. Oīs aīa poteſtatibꝰ ſublimioribus ſubdita eſſe debet. Nō em̄ ē ptās niſi a deo. Sꝫ pleriqꝫ obijciunt huic ſentētie cōtendētes ꝓba re ꝙ non debet hō homini obedire: nā videt̉ hͦ eſſe ꝯͣ ordinationē diuinā cū deꝰ hoīem ꝯdide rit in libertate arbitrij ⁊ reliquerit illū in manu cōſilij ſui: qͣre videt̉ ꝙ vnuſquiſqꝫ ſuo ꝯſilio et volūtate nō alteriꝰ p̄cepto ſe regere debet. Ad hͦ ita rn̄det Tho. ꝙ deus reliqͥt hoīem in manu ꝯſilij ſui: nō qꝛ liceat ei facere omne qd̓ vult ſed ad id quod faciendū eſt nō cogit̉ neceſſitate na ture ſicut creature irratiōales: ſed libera electi on ex ꝓprio cōſilio ꝓcedente. Et ſicut ad alia faciēda debet ꝓcedere ꝓprio ꝯſilio: ita etiā ad hoc ꝙ obediat ſuis ſuperioribꝰ. Exquo obedi re homini qͥ ſuꝑior eſt in his q̄ ſpectant ad ſuaꝫ ſuꝑioritatem debitū ē ⁊ laudabile. Imo obedi entia cunctas virtutes morales excellit. Nam inter ꝟtutes morales tāto aliqͣ potior ē quāto magis aliqͥd ꝯtemnit̉ vt deo inhereat. Sūt au tem tria genera humanoꝝ bonoꝝ q̄ hō pōt cō tēnere ꝓpter deum: quoꝝ infima ſunt exterio ra bona. Media ſunt bona corꝑis. Suprema aūt ſūt bona aīe. Inter q̄ quodāmodo p̄cipua ē volūtas inqͣꝫtū.ſ. ꝑ voluntatē hō oībus alijs bonis vtit̉. Et ideo ꝑ ſe loquēdo laudabilior ē obediētie ꝟtus qͣ qͥs ꝓpter deū ꝯtēnit ꝓpriaꝫ voluntatē qͣꝫ alie virtutes morales que ꝓpter deū aliqua alia bona ꝯtēnūt. Id̓o Grego. vlti mo moralium exponens illd̓ pͥmi Regꝭ. xv. ca. Melior ē obediētia qͣꝫ victime inqͥt. Obediē tia victimis iure p̄ponit̉: qꝛ ꝑ victimas aliena caro: ꝑ obedientiam vero voluntas ꝓpria ma ctatur. Quantuꝫ ꝟo obedientia ſit grata deo: oſtendunt nobis exempla ꝓbatiſſima. Naꝫ in vitaſpatrū narrat̉: qͣliter abbas Paulus pre

cepit diſcipulo ſuo Ioh̓i vt afferret ei fimū bo um qͦ indigebat. At ille ait In loco vbi fimus ē habitat leena. Cui abbas. Si venerit ſuꝑ te al liga eā ⁊ duc tecū. Iuit Ioh̓es ⁊ inuenit leenā irruētē ſuꝑ eum qͥ voluit eā tene̓ ſꝫ ip̄a aufugit Ioh̓es ꝟo ſeq̄bat̉ eā dicēs. Abbas meꝰ p̄cepit vt aligatā ducā te ad eū: mox beſtia ſubſtitit: ⁊ tenes eā reuertebat̉ ad monaſteriū. Qd̓ cum vidiſſet abbas ne forte diſcipulꝰ inde extolleret̉ dixit ei. Sicut tu inſenſibilis es ita inſenſibilē beſtiā adduxiſti: ſolue ⁊ dimitte eā vt ꝑgat ad locū ſuū. Refert adhuc Gregꝰ. ij. dialogoꝝ li. qͣliter Maurꝰ miſſus a ſancto Bn̄dicto vt ſuc curreret placido puero quē rapuerant aq̄. per ſpatiū ſuꝑ aqͣs ambulauit ⁊ pueꝝ eduxit ſaluū qd̓ ſanctꝰ Benedictꝰ obediētie merito deputa uit ¶ Tertiū dubiū fuit qͣliter ē obediēdū Ad qd̓ ẜm Bern̄. dicimꝰ ꝙ ſeptē ſūt gͣdus obedien tie. quoꝝ pͥmus ē obedire libēter quē gͣdū ipſe ait nō pōt aſcēdere qͥ volūtatē p̄cipiētis ſuā nō fecerit. Iō xp̄s Ioh̓. iiij. ca. dicebat Meꝰ cibꝰ eſt vt faciā volūtatē pr̄is mei qͥ miſit me. Ex hͦ Bern̄. ait. Quiſqͥs occulte ſatagit vt qd̓ vult ip̄e hͦ ei p̄latꝰ iniūgat: ipſe ſe ſeducit ſi forte ſibi qͣſi de obediētia blādiat̉ Neqꝫ em̄ in ea ip̄e p̄la to ſꝫ magis ei p̄latꝰ obedit. Et idē Bern̄. in ſer monibꝰ Maiorē inqͥt gr̄am meret̉ qͥ paratū ſe exhibet an mandatuꝫ qͣꝫ qͥ obedire ſatagit poſt mandatū. Scd̓s gͣdus obediētie ē obedire ſim pliciter. Multos em̄ videmus poſt p̄cipiētis imꝑiū multas face̓ q̄ſtiōes ⁊ ſepiꝰ ingeminare: qͣre hͦ fieri debeat? quis valet hoc adimplere? ⁊ hmōi: inde murmuratio: excuſatio: ſimulatio: impoſſibilitas: aduocatio amicoruꝫ. Tn̄ de ve ro obediente d̓r in psͣ. In auditu auris obedi uit mihi. Et Bern̄. ad fratres de mōte dn̄i ait. Uerus obediēs ſtultꝰ fiat vt ſit ſapiēs. ad he omnis eius ſit diſcretio: vt ī hͦ nulla ei ſit diſcre tio. Tertius gͣdus obedientie ē obedire hilari ter. Hilare em̄ datorem diligit deus vt dicitur ſcd̓e ad Corꝭ. ix. ca. Id̓o Bern̄. ait. Serenitas in vultu: dulcedo in ẜmonibus multū colorāt obedientiā obſequētis. Nubiloſa corꝑis com poſitio: ⁊ facies tenebris triſticie obfuſcata de uotionē ab animo receſſiſſe ſignificāt. Quarti gͣdus ē obedire velociter. Dictuꝫ fuit Zacheo Luce. xix. Feſtinans deſcēde. Apl̓i inſuꝑ Pe trus ⁊ Andreas Iacobus ⁊ Iohannes ac ip̄e Mattheꝰ a xp̄o vocati ꝯtinuo ſecuti ſunt eum Quintꝰ gradus eſt obedire viriliter ī rebꝰ vide licet arduis ⁊ duris. Un̄ Bern̄. ait. Memen tote fratres xp̄i qͥ ne ꝑderet obedientiā ꝑdidit vitā. Sextus gradus eſt obedire hūiliter. Un̄ ſaluator Luce. xviij. ait. Cuꝫ oīa benefeceritis q̄ p̄cepta ſunt vobis: dicite ſerui inutiles ſumꝰ qd̓ debuimus facere fecimꝰ Septimꝰ gradus ē obedire ꝑſeuerāter: qꝛ vt d̓r Mat. x. ca. Qui autē ꝑſeuerauerit vſqꝫ in finem hic ſaluus erit. Igit̉ beatus Mattheus obediētiā cōplexus eſt dum īmediate poſt xp̄m abire cepit. Suſce pit tn̄ illū hoſpitio ⁊ in ſua domo parauit cōui uium: diſcūbēte vero xp̄o: ecce multi publica ni ⁊ peccatores veniētes diſcūbebant cum ih̓u ⁊ diſcipulis eius. vidētes aūt phariſei dicebāt diſcipulis. Quare cuꝫ publicanis ⁊ peccatori bus manducat magiſter veſter? qͣſi dicat: vos eſtis fatui qꝛ talē magiſtrū ſeqͥmini. At ih̓s au diens ait: nō eſt opꝰ valentibꝰ medicus: ſꝫ male habentibꝰ. Medicū ſe vocat animaꝝ ſcꝫ de qͦ in psͣ d̓r. Miſit vbum ſuum ⁊ ſanauit eos De inde xp̄s addidit. Euntes diſcite. id ē. diligen ter cōſiderate illud quod ſcribitur Oſee. vj. ca. Quid eſt miſericordiā volo ⁊ nō ſacrificiū: qͣſi dicat: ſi hanc ſcripturā diligēter cōſideretis in uenietis me facere ẜm ip̄am: ꝓpter qd̓ ꝯcludit Non em̄ veni vocare iuſtos ſed peccatores ad penitentiā. ſcꝫ nam ⁊ ſi aliquos iuſtos vocaue rit ad augmentū gr̄e vt Petrū ⁊ Andreā. ⁊ cō ſimiles: tamen peccatores vocauit ſemꝑ ad pe nitentiā. Opietas ih̓u xp̄i benedicti. O verba dulciora ſuper mel ⁊ fauū. O deniqꝫ fiducia et ſpes indubitabilis languentiū aīaꝝ. Nō veni inquit vocare iuſtos ſed peccatores. Ex pergi ſcimini ad vocem tam blandam: tam ſuauē: tā qꝫ benignā. Surgite o peccatores a vitijs: de ponite iā ſordes illoꝝ: vocat vos xp̄s: obedite illi: ⁊ cum Mattheo ſeqͥmini eum qͥ de ſe dixit Qui ſequitur me nō ambulat in tenebris. Ꝙ beatꝰ Mattheꝰ ſecutus fuit xp̄m ī pauꝑtate q̄ data fuit apl̓is ſub prece pto quā ipſi diligēter obſeruauerunt mēdicantes. Capl̓m. II. Ecundū in quo MMattheus ſecutus fuit chriſtū eſt pauꝑtas altiſſima. naꝫ cunctis diui tijs pauꝑibus diſpenſatis nihil d̓ cetero poſſe dit ꝓprium. Pauꝑtatem itaqꝫ voluntariaꝫ ꝓ feſſus eſt: vt ad celi diuitias ꝑueniret. Mēdi (ādo igitur ſibi victum queſiuit: ⁊ elemoſinis bonoruꝫ virorū ſe ſuſtētauit. Sed in hac parte tria ſunt dubia explananda. Primum vtrum paupertas fuit a chriſto data apoſtolis ſub precepto. Scd̓ꝫ vtꝝ apl̓i vitā pauꝑem volūtarie duxer̄t Tertium vtrū ſit licitum mendicare. ¶ Ad primū dubiuꝫ reſpondemus ẜm doctri nam ſcripture atqꝫ ſanctoruꝫ ꝙ chriſtus prece pit apl̓is vt eēt pauꝑes. Un̄ Ambroſiꝰ expo

nens illud Luce. x. ca. Nihil tuleritis ī via in quit. Qualis debet eē qͥ euāgelizat regnuꝫ dei p̄ceptis apoſtolicis deſignat̉: vt ſine ꝟga ſine pera. Et glo. ſuꝑ illo ꝟbo Actꝭ. iij. cā. Argētū ⁊ aurū non ē mihi. hoc dixit Petrꝰ paralitico: memor illiꝰ p̄cepti dn̄ici: noli poſſidere aurum Et Augꝰ in li. de mirabilibꝰ ſacre ſcripture In excuſatiōe elemoſyne ⁊ pauꝑtatis ꝓfeſſiōe di rit paralitico. Surge ⁊ ambula: magiſtri p̄ce ptum ẜuans dicētis: nolite poſſidere aurū. Et Bernardus ad frēs de mōte dn̄i. Cū diues eēt xp̄s pauꝑ ꝓ nobis factꝰ ē. Et qͥ voluntarie de dit p̄ceptū pauꝑtatis ip̄e eiuſdem in ſemetip̄o nobis formā dignatꝰ ē demōſtrare. Et Hiero ad Euſtochiuꝫ. Diſcipuli ſine calciamētorum onere: ⁊ vincul̓ pelliū ad p̄dicationē noui euā ge ij deſtinant̉. Et milites veſtimentis ih̓u ſor te diuiſis: caligas nō habebat qͣs tollerēt: neqꝫ em̄ habere poterat deus qd̓ ꝓhibuerat ī ẜuis Et Chryẜ. omelia vltima ſuꝑ Mattheū. Si bonū eſſet auꝝ hoc vtiqꝫ dediſſet apl̓is xp̄s qͥ bus ineffabilia tribuit dona. Nūc aūt nō ſoluꝫ nō dedit ſꝫ habere ꝓhibuit. ¶ Scd̓m dubium fuit vtꝝ apl̓i p̄ceptū datuꝫ de pauꝑtate imple uerūt. Et ꝙ ſic ptꝫ qꝛ ſcribit̉ Mat. xix. qͣliter petrus dixit xp̄o. Ecce nos reliquimꝰ oīa. Et Mat. iiij. ca. d̓r: cōtinuo relictis oībꝰ ſecuti ſūt eū. Euſebiꝰ in pͥmo lib̓. eccleſiaſtice hiſtorie re fert. ꝙ poſt aſcenſionē xp̄i cū Abagarus rex ſa natus a thadeo apl̓o p̄cepiſſet dari ei aurum et argētū: ille nō accepit dicēs. Si nr̄a reliquimꝰ quō accipiemꝰ aliena? Et d̓ hoc Hieroꝰ ad Ag geruthiā ita ſcribit. Nemo apoſtolis pauꝑior fuit: ⁊ nemo tm̄ ꝓ dn̄o dereliquit. Et idem ad Metriadē ꝟginē. Apoſtolici faſtigij ē ꝑfecte qꝫ ꝟtutis oīa vēdere ⁊ pauꝑibꝰ diſtribuere: et ſic leuē atqꝫ expeditū cū xp̄o ad celeſtia ſubuo lare. Et idē ad Helbidiā. Uis ꝑfecta eē ⁊ ī pri mo ſtare faſtigio dignitatis: fac̄ qd̓ fecerūt apl̓i vende oīa q̄ habes ⁊ da pauꝑibꝰ: ⁊ ſeq̄re ſalua torē ⁊ nudā ſolāqꝫ cruce ſola ſeqͣris. ¶ Tertiū dubiuꝫ fuit vtꝝ ſit licitū mendicare. Ad qd̓ re ſpondebimꝰ ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxxvij. Ꝙ qͣdruplici de cauſa poſſet qͥs mēdicare. Prime cauſa cupiditatis: dū qͥs mēdicat vt theſauri zet vel vt ſic viuat de mendicitate: qͥ victū poſ ſet aqͥrere laborādo. Un̄ lex ciuilis imponit pe na validis mēdicantibꝰ. qͥ nō ꝓpter hūilitateꝫ vel vtilitatē vel neceſſitatē mendicāt. Scd̓o p̄t qͥs mēdicare cauſa humilitatis. Nā actꝰ mēdi cationis habet quādā abiectionē ſibi ꝯiunctā vn̄ illi abiectiſſimi vident̉ inter hoīes eē qͥ non ſolū ſunt pauꝑes ſꝫ intātū egētes ꝙ neceſſe ha bent ab alijs victū acqͥrere. Et ẜm hͦ hūilitatis cauſa aliqͥ laudabiliter mēdicāt. Un̄ Hieroꝰ in epl̓a ad Occeanū cōmendat fabiolā de hoc ꝙ optabat vt ſuis diuitijs pauperibꝰ effuſis pro xp̄o ſtipes acciꝑet. Qd̓ beatꝰ Alexius ꝑfecit qͥ oībus ſuis dimiſſis ꝓpter xp̄m gaudebat ſe eti am a ſuis ẜuis elemoſynaꝫ accepiſſe. Beatꝰ in ſuꝑ Frāciſcus in ſua regula ita dixit. Fratres nihil ſibi appropriēt nec domū nec locū nec ali quā rem ſꝫ tanqͣꝫ ꝑegrini ⁊ aduene in pauꝑtate ⁊ humilitate dn̄o famulātes: vadāt ꝓ elemoſy na cōfidēter: nec oportet eos verecūdari: quia dn̄s ꝑ nobis ſe fec pauperē in hoc mūdo: hec ille. Ubi aduertendū ꝙ dn̄s ih̓s xp̄s mendica uit vt ſic ī hͦ humilitati ſue nobis p̄beret exem plum. Unde Bern̄. ſuꝑ. ij. ca. Luce ait. Vt te dn̄e ꝑ omnia noſtre pauꝑtati ꝯformares ⁊ oēs vite humane calamites ſuſciꝑes qͣſi vnus ītur ba paupeꝝ ſtipē ꝑ oſtia mēdicabas. Quis me dabit illarū buccellaꝝ mēdicataꝝ participem fieri ⁊ illius diuini edulij reliquijs ſaginari Te net Bern̄. ꝙ in illo triduo quo xp̄s ſe ſeparauit a matre ⁊ a Ioſeph ⁊ elemoſynis vixit Et glo. ſuꝑ illo ꝟbo pſalmi. Ego autē mēdicus ſum et pauꝑ: inquit Hoc dicit xp̄s de ſe ex forma ẜui Medicus nanqꝫ fuit quia petes ⁊ pauꝑ. id ē. ſibi nō ſufficiens: qꝛ mūdanas copias nō habe bat. Et Hieroꝰ in quadaꝫ epl̓a. Caueas ne do mino tuo ſcꝫ xp̄o mēdicēte alienas diuitias cō geras. Tertio pōt quis mendicare cauſa neceſ ſitatis. Sicut cum aliqͥs non pōt aliqn̄ habere vnde viuat niſi mendicet Quarto pōt aliquis mendicare cauſa vtilitatis cū ſcꝫ aliqͥs intēdit ad aliqd̓ vtile ꝑficiēdū: qd̓ ſine elemoſinis fide lium facere nō pōt. Sicut petunt̉ elemoſyne ꝓ ꝯſtructione potis vel eccleſie: vel quibuſcūqꝫ alijs oꝑbus q̄ vergunt in vtilitatē cōmunem: ſicut ſcholares vt poſſint vacare ſtudio ſapien tie. Ex his apparet qͣꝫ ſit temerarie ſiue dānabi lis illoꝝ ſentētia qͥ religioſos dānant eo ꝙ men dicādo elemoſynas qͥbus ſuſtentant̉ acqͥrunt cū id laudabilit̓ fiat. Nā elemoſyne religioſis id̓o tribuūt̉ vt liberiꝰ religioſis actibꝰ inſiſtere poſſint quorū cupiūt ſe fieri ꝑticipes. qͥ tꝑalia ſubminiſtrāt. Huiuſmodi aūt actꝰ ſūt oratiōes diſcipline: ieiunia: officia diuīa: celebratio miſ ſarū: ſtudiū ſcripture ſancte: p̄dicatio euāgelij ⁊ huiuſmodi. Vt gͦ iam ad Mattheū apl̓m re deamꝰ: de ip̄o nō ſolū legimꝰ ꝙ reliquerat oīa ſꝫ etiam ex poſt oblata ſibi munera copioſa con tempſit. Nā p̄dicans in ethiopia ī ciuitate qua d̓r vadaber duos magos noīe Zarōes et Ar faxat ibi reperit: qͥ ita hoīes ſuis actibꝰ demēta bant vt quoſcūqꝫ vellēt mēbroꝝ officio ⁊ ſani tate pͥuare viderent̉: q̄ in tātā ſuꝑbiam erupue runt vt ſe qͣſi deos ab omnibꝰ facerent adorari Mattheus aūt apl̓s p̄dictam ciuitatē ingreſ

ſus ⁊ apud Eunuchum candacis regine quem Philippus baptizauerat hoſpitatꝰ ita mago preſtigia detegebat: ꝙ quicqͥd ip̄i faciebant ho minibus in pernitiē: hoc ip̄e cōuerteret in ſalu tem. Eunucho aūt ſāctū Mattheū interrogā te: quō tot linguas loqueret̉ ⁊ ītelligeret: expo ſuit ei Mattheꝰ quō ſpūſancto deſcēdēte oīm linguaꝝ ſcientiā apoſtoli recepiſſent: vt ſicut il li qͥ ꝑ ſuꝑbiā turrim vſqꝫ in celū edificare vole bant p̄ confuſione linguaꝝ ceſſarūt ab edificio ſic apl̓i ꝑ oīm linguaꝝ ſcientiā turrim nō de la pidibꝰ ſed de virtutibꝰ cōſtruant: ꝑ quā oēs qͥ crediderint celū aſcēdant. Tūc venit qͥ diceret magos illos cū duobꝰ adueniſſe draconibꝰ qui ignē ſulfureū ex ore ⁊ naribus euomentes cun ctos hoīes occidebant. Apoſtolꝰ aūt ſigno cru cis ſe muniēs ad eos ſecurus exijtꝭ. quē mox vt dracones viderūt ante eius pedes ꝓtinus dor mierūt dixitqꝫ magꝭ. Et vbi eſt ars veſtra. Ex citate eos ſi poteſtꝭ. Ego aūt niſi dn̄ꝫ rogaſſem qd̓ in me cogitaueritis inferre in nos ꝓtinꝰ ex torſiſſet. Cuꝫ aūt populꝰ cōueniſſet: in noīe ih̓u p̄cepit draconibꝰ vt abirent. Et nullū ledentes ꝓtinus abierūt. Cepitqꝫ populo de gloria pa radiſi terreſtris magnū ſermonē ꝯtexere a qua ꝓpter peccatū eiectū hoīem dixit: ſed ꝑ xp̄m ī paradiſū celeſtē reuocatū. Et cū hec populo lo queret̉. Ecce ſubito tumultꝰ exortus eſt in quo regis filius plāgebat̉ mortuꝰ. Quē cum magi ſuſcitare nō poſſent ſuadebāt regi ꝙ ī deoꝝ cō ſortiū raptꝰ eēt. Et id̓o ſimulacrū ⁊ tēpluꝫ ſibi ꝯſtitui oꝑtere. Predictus aūt Eunuchus me gos cuſtodiri faciēs: apl̓m aduocauit: qͥ or̄one fuſa cū ꝓtinꝰ ſuſcitauit. Quapropter rex noīe Egippus hͦ viſo ꝑ vniuerſas ſuas ꝓuincias mi ſit dicēs. Uenite ⁊ videte deū ī effigie hoīs latē tem. Venerūt igit̉ cuꝫ coronis aureis. ⁊ diuer ſis ſacrificioꝝ generibꝰ volētes ſibi ſacrificare Quos Mattheꝰ cōpeſcuit dicēs. Uiri qͥd fa citis: Ego deꝰ non ſū: ſed ẜuus dn̄i noſtri ieſu xp̄i. Itaqꝫ ⁊ munera acceptare noluit. Illi er go de auro ⁊ argento qd̓ ſibi attulerant ip̄o iu bente eccl̓iam magnā fabricauerūt quam infra triginta dierū ſpaciū cōſūmarunt. Rex autem Egippus cū vxore ſua ⁊ oī populo baptizatꝰ ē Epigeniaꝫ quoqꝫ filiā regis apl̓s deo dicatam pluſqꝫ ducentis ꝟginibus p̄fecit. Patet itaqꝫ qͣꝫto amore beatiſſimus Mattheꝰ pauꝑtateꝫ in omni ſua vita fuerit ꝓſecutus qͥ oblatum ſi bi theſaurum accipere recuſauit. Qualit̓ beatꝰ Mattheꝰ ſecutus fuit xp̄m ī patiētia quaꝫ habuit: equo aīo ferēdo illatā ſibi mortē: ob quam Hi tarcus dei iudiciū nō euaſit ¶ Ca. II. Ertiū in quo be atus Mattheꝰ ſecutꝰ ē xp̄m fuit pa Atiētia. Nā forti animo mortē violen tam ꝓ xp̄o ſuſtinuit de qua tria ꝯſideremus. Primo cauſam. Secundo modum. Tertio iudicium. ¶ Primo ꝯſideremus cauſam: qͣre Mattheꝰ coronatꝰ eſt martyrio. Et hec aſſignat̉ ira et in dignatio Hitarci regis. de quo ſic ſcribit̉ in le genda. Mortuo rege Egippo hic ei ſucceſſit qͥ de alieno genere erat ⁊ Epigeniā ꝟginē concu piſcēs: dimidiū regni ſui apl̓o ꝓmiſit ſi eā ſibi ī ſuū ꝯiugiū faceret cōſentire. Cui apl̓s rn̄dit vt iuxta morē p̄deceſſoris ſui die dn̄ica ad eccl̓iaꝫ ꝯueniret: ⁊ p̄ſente Epigenia cū ceteris virgini bus qͣꝫ bona ſint iuſta cōiugia audiret Qd̓ rex cū gaudio adimpleuit putans ꝙ Epigenie vel let coniugiū ꝑſuadere. Mattheus itaqꝫ virgi nibus ⁊ om̄i populo cōgregatis de bono mr̄i monio diu locutꝰ a rege plurimū eſt laudatus: credens ꝙ hͦ ideo diceret vt virginis animum ad cōſenſū mr̄imonij ꝓuocaret. Deinde impe rato ſilētio ẜmonē repetijt dicēs. Cū bonuꝫ ſit mr̄imoniū ſi ſaluo federe teneat̉. bn̄ ſcitis aſtan tes ꝙ regis ſpōſam aliqͥs ẜuoꝝ vſurpare p̄ſu meret nō ſolū regis offenſā ſꝫ mortē inſuꝑ mere ret̉: nō qꝛ vxorē duxiſſe ꝓbat̉. ſꝫ qꝛ ſpōſam dn̄i ſui accipiens eiꝰ mr̄imoniū violaſſe ꝯuincitur. Ita ⁊ tu rex ſciens Epigeniā eterni regꝭ ſpōſaꝫ effectā ⁊ ſacro velamine ꝯſecratā: quō poteris ſpōſam potentiores te tollere ⁊ tuo mr̄imonio copulare. Hec ꝟba odij ⁊ indignatiōis ꝯͣ apo ſtolū fomitē miniſtrarūt. Hitarci animū inflā marūt ad indiſcretā ⁊ irrōnabilē iracūdiā: hec deniqꝫ illū furibūdū recedere coegerūt. Scd̓o ꝯſideremꝰ de morte apl̓i ſanctiſſimi Matthei modū. Recedēte qͥdeꝫ Hitarco ab eccl̓ia: apl̓s intrepidus ⁊ ꝯſtās ad patientiā oēs ⁊ ꝯſtātiā ꝯfortauit: ⁊ Epigeniā coraꝫ ſe ex timore ꝓſtra tam cū ceteris ꝟginibꝰ bn̄dixit. Poſt miſſarū aūt ſolēnia rex ſpiculatorem miſit qͥ iuxta alta re Mattheū ſtantē ⁊ expanſis in celū manibꝰ oranteꝫ miſſo a tergo gladio interfecit ⁊ marty rem ꝯſecrauit. O mors p̄cioſa in cōſpectu dn̄i. O mors fructuoſa q̄ vitaꝫ in meliꝰ cōmutauit. O felix trāſitus in qͦ Mattheꝰ tā breui ſpatio ad celeſtia regna migrauit. O beata paſſio cui redditur merces infinita. Quiſnā explicet qͣꝫta ſit beati Matthei gloria ī celo et in terra. Aīa eiꝰ vtiqꝫ cū angelis ⁊ ſanctis oībꝰ fruit̉ eterno bono. Corpus ꝟo apd̓ Salernū trāſlatū a cū ctis fidelibꝰ honorificentiſſime venerat̉. Euan gelium inſuper eius p̄ ceteris magis in eccleſia

frequētat̉: ſicut ⁊ pſalmi Dauid: ⁊ epl̓e Pauli vt ex hͦ peccatoribꝰ ad penitētiā redire volenti bus ꝯſequēde venie ſpes indubia p̄beat̉. Naꝫ Dauid peccato luxurie cecidit. Paulꝰ ſuꝑbia intumuit. Et Mattheꝰ auaricie deditiſſimus fuit. Qui tn̄ oēs ꝓpter penitētiā exaltari merij erūt etiā ī eccl̓ia militāte. ¶ Tertio cōſideremꝰ de morte apl̓i iudiciū qͦ punitꝰ fuit Hitarcꝰ ar rogantiſſimꝰ ⁊ inſanꝰ. Mortuo qͥdē apl̓o ppl̓s ad palatiū Hitarci incenſurꝰ oīa ꝓperabat Sꝫ p̄ſbyteri ⁊ diacones īpetū mitigātes apoſtoli martyriū cū gaudio celebrarūt Rex ꝟo cū nec ꝑ matronas ad Epigeniā directas nec per ma gos poſſet eā aliquatenꝰ īmutare totā domum eiꝰ igne copioſo vallauit vt ip̄aꝫ cū ceteris vir ginibꝰ ꝯcremaret Apl̓s aūt eidem apparēs oēꝫ ignē ab eiꝰ domo excuſſit: qͥ erūpens regꝭ pala tiū inuaſit: ⁊ ſolo rege cū vnico filio vix euadē te cūcta ꝯſūpſit. Statimqꝫ filiꝰ eius a demone arreptꝰ pr̄is crimīa cōfitens ad ſepulcrum apl̓i ꝓperauit Pater ꝟo turpiſſimꝰ leproſus effectꝰ ē. Qui cū curari nō poſſet manu ꝓpria gladio ſe ꝑemit. Populꝰ autē fratrē Epigenie ab apl̓o baptizatū regē ꝯſtituit. qͥ ꝑ annos. lxx. regna uit: ⁊ filiū ſuū ſibi ſubſtituēs xp̄ianū cultuꝫ ma gnifice ampliauit. ⁊ totā Ethiopie ꝓuinciā re pleuit eccleſijs. Oremꝰ igit̉ dn̄m ih̓m xp̄m vt ꝑ merita ⁊ īterceſſionē btī Matthei apl̓i ⁊ euāge liſte trahat corda nr̄o ad ſe vt eū ſeqͥ valeamꝰ ī oꝑbus ꝟtuoſis. Sicqꝫ reddamꝰ nos dignos gra ſua ⁊ tandē gl̓ia illa ꝑhenni in qͣ viuit ⁊ re gnat ꝑ infinita ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo. xxxviij. de btō Thoma apo ſtolo quilꝫ fuerit ex duodecim vnus qd̓ ad ſuā gl̓iam accedit. tn̄ inuentus eſt triplici p̄conia decoratus. Homas vnꝰ ex duodecim. Scribunt̉ hͨ ꝟ̓ba Ioh̓is xx. ca. Ꝙuis btō Thome ad gl̓iam imgētē accedere videat̉ eo ꝙ duodecim apl̓oꝝ numero illū dn̄s copulauerit. Uerū tn̄ bn̄ ē vt recogitemus ea q̄ in apl̓atū egerit digna laude. Parū qͥppe imo nihil eſſet apoſtolici faſtigij ac cepiſſe honorē: niſi q̄ ad apl̓atus officiū ſpectāt implerent̉. Propterea in hͦ ſermone de ſancto Thoma dicturi aliqua enarrabimꝰ: ex qͥbꝰ euꝫ verum apl̓m re ⁊ noīe cognoſcemus. Ꝙ em̄ vnꝰ ex duodecim fuerit patet ſatis ex verbis euan gelij tam Iohānis. xx. ca. in themate: qͣꝫ etiam Matthei. x. ca. Igitur referamus qͥd in eo cō mendabile reperitur. Et lꝫ illius pręconia mul ta ſint nos tn̄ de tribus dumtaxat dicemus. Primum dicit̉ confirmatio. Scd̓m predicatio. Tertium paſſio. Qualiter Thomas fuit ī fide ꝯfirma tus videndo xp̄m. vbi declarat̉ quo corpꝰ glorificatuꝫ fit palpabile. ⁊ an Thomas tetigit xp̄m. ⁊ quo d̓ eodeꝫ pōt eſſe fides ⁊ viſio. ¶ Cahl̓m.I. Rimū p̄coniuꝫ beati Thome d̓r ꝯfirmatio Fuit em̄ d̓ reſurrectione xp̄i ⁊ illiꝰ diuinitate mō ſingulari ꝯfirmatꝰ. Cū em̄ vidiſſet apl̓os re citantes reſurrectionē xp̄i qͥ eis apparuerat ip̄a reſurrectiōis die illo abſente credere noluit Ne qꝫ abſentia illa caſualis fuit: ſꝫ ex diuīa ꝓuiden tia vt eēt occaſio iterate apparitiōis ih̓u xp̄i ad ip̄m reducēdū ⁊ nos ī reſurrectōis fide ꝯfirmā dos. ꝓut Gregꝰ aſſerit ī omelia Et lꝫ dicat̉ Lu ce vltꝭ. ca. ꝙ duo diſcipuli eūtes in Emaus cō gnito dn̄o ī fractiōe panis redierūt ī hierl̓m ⁊ ī uenerūt cōgregatos vndecim: int̓ qͦs oportuit ꝙ numeraret̉ Thomas: qꝛ iudas iam erat ex tinctꝰ. Tn̄ vt ait Beda. potuit eē ꝙ Thomas dū illi ī colloqͥo de apparitiōe xp̄i exiſterēt exi uit ab apl̓oꝝ collegio. Et ī iſto interuallo an̄qͣꝫ rediret ad eos xp̄s apparuit decē apl̓is in cena culo exn̄tibꝰ abſente Thoma Narrātibꝰ gͦ illis viſionē xp̄i reſuſcitati. Thomas rn̄dit. Niſi vi dero ī manibꝰ eiꝰ fixurā clauoꝝ ⁊ mittā digituꝫ meū in locū clauoꝝ: ⁊ mittā manū meā ī latꝰ eiꝰ nō credā. Hic Chryẜ. ait. Sicut ſimplicit̓ qͣli tercūqꝫ credere facilitatꝭ ē: ita multū īueſtigare ē groſſiſſime mētis. ⁊ ꝑ hͦ Thomas accuſatur. Alijs em̄ groſſior exiſtēs eā q̄ ē ꝑ ſenſū groſſiſ mū.ſ. tactū q̄rebat fidē ⁊ neqꝫ oculis credebat: vn̄ nō ſufficiebat dice̓: niſi videro: ſꝫ addidit: ⁊ mittā digitū meū ī locū clauoꝝ ⁊ mittā manuꝫ meā in latꝰ eiꝰ nō credā. Sꝫ poſt dies octo duꝫ erāt oēs vndecim ꝯgregati apparuit illis ieſus. Ubi Chryẜ. inqͥt. Nā ſtatim xp̄s apparuit ſed poſt dies octo vt īterim Thomas a diſcipulis ammonitꝰ attēdat in maius deſideriū ⁊ fidelior fieret ī futuruꝫ. Stans gͦ ih̓s ī medio dixit eis. Pax vob̓: deinde dic̄ Thome. Infer digitum tuū huc ⁊ vide manꝰ meas: ⁊ affer manū tuā et mitte ī latꝰ meū: ⁊ noli eē incredulꝰ ſed fidelis. Cōſideremus quāta ſint benignitas ih̓u xp̄i qͥ nō expectauit ꝙ īterrogaret̉ a Thoma. ſed ex ſua miſcd̓ia qͣſi eū p̄ueniēs inuitat ad ſe cogno ſcendū. Rn̄dit ꝟo Thomas iā in fide firmatus dn̄s meꝰ ⁊ deꝰ meꝰ. Cui xp̄s dixit. Quia vidi ſti me Thoma credidiſti: beati qͥ nō viderunt ⁊ crediderūt. Sed vt p̄dicta fine aliquo errore intelligant̉ opus ē vt tria dubia declaremus.

Primū vtrum corpus glorificatum palpabile ſit a tactu non glorificato. Scd̓m vtꝝ Thomas tetigit corpus xp̄i. Tertiū vtꝝ de eodē poſſit eſſe fides ⁊ viſio. ¶ Ad pͥmū dubiū dixerūt aliqͥ ꝙ corpꝰ glorifi catū eſt intāgibile. qd̓ ꝓbare ꝯtēdūt: qꝛ Gregꝰ in omelia inqͥt. Corrūpi neceſſe ē qd̓ pal pat̉ ſꝫ glorioſū corpꝰ eſt incorruptibile: ergo ⁊ impal pabile. Inſuꝑ Chryẜ. in omelia ait. Dignuꝫ ē querere qualiter corpꝰ incorruptibile tagibile fuit mortali manu ẜ ne tumultueris deſceſiōis em̄ fuit. Tn̄ ꝯtrariū ꝓbari p̄t. Naꝫ Luce vltꝭ. ca. xp̄s dixit apl̓is. Palpate ⁊ videte. Et Gre goriꝰ ī omelia. Palpabile fuit ꝑ veritatē natu re ⁊ ſubtile ꝑ effectū ſpūalis potētie. Preterea in corꝑe glorioſo erit veritas oſſis ⁊ carnis Ca ro ē mollis ⁊ os durū: ſꝫ durū ⁊ molle ſunt obie cta tactꝰ: ergo corpꝰ glorioſū ē tāgibile. Ad ha bendā huiꝰ veritatis exp̄ſſam noticiā. ſcienduꝫ ẜm doctrinā Bonauē. in. iiij. di. xlix. ꝙ cuꝫ di co tāgibile duo dico.ſ. ꝙ p̄t īmutare ſenſuꝫ et hͦ ē ꝑfectionis. Et qd̓ nō p̄t latere tactū nr̄m: ⁊ hͦ ē imꝑfectionis. Et qꝛ remanebit qd̓ ē ꝑfectiōis ⁊ tollet̉ qd̓ ē imꝑfectiōis. Ideo dicendū ꝙ cor pus glorioſū p̄t ſe p̄bere tagibile ⁊ p̄t nō p̄bere ſiue latere. Et hͦ hꝫ ẜm diuerſas ꝯditiōes. Nā tangi pōt qꝛ pōt impellēti reſiſtere cū ſit corpꝰ veꝝ non vnū vel fantaſticū: late̓ pōt: qꝛ p̄t pe netrare organū tactus. Primū hꝫ ꝑ veritatem nature Scd̓m ꝑ effectū ſpūalis potētie. Et hec duo ꝯtraria ſunt in nobis ẜ nō in corꝑe gl̓ioſo. Et ad illud qd̓ obijciebat̉: qꝛ qd̓ palpat̉ eſt cor ruptibile. Dicendū ꝙ verū ē de eo qd̓ ē tactui ſubiectū ſꝫ illud nō erat in corꝑe dn̄i: id̓o conde ſcenſionis fuit. ¶ Scd̓m dubiū erat vtꝝ Tho mas tetigit xp̄m. Et qͥdam dicūt ꝙ nō ex eoe qn̄ vidit īmediate credidit: ⁊ p̄ reuerētia nō fu it auſus tāgere tm̄ dn̄m id̓o xp̄s dixit ei Quia vidiſti me Thoma credidiſti: nō dixit qꝛ me te tigiſti Alij aūt aſſerūt ꝙ Thomas tetigit xp̄m vt ſic ꝟbis eiꝰ obediret qͥ dicebat ei. Infer digi tū tuū huc. Et qn̄ xp̄s poſtea retulit: qꝛ vidiſti me: accipit̉ viſus ꝓ tactu. Nā viſus ꝓpt̓ ſuuꝫ nobilē modū cognoſcēdi trāſfert̉ multotiēs ad actū aliaꝝ potētiaꝝ ſenſitiuaꝝ Un̄ Augꝰ n̄ ait tetigiſti ſꝫ vidiſti me qm̄ generalis quodammo do ſenſus ē viſus. Naꝫ ⁊ ꝑ alios qͣttuor ſenſus noīari ſolet: velut cū dicimꝰ audi ⁊ vide qͣꝫ bn̄ ſonet olfa ⁊ vide qͣꝫ bn̄ oleat Guſta ⁊ vide qͣꝫ bn̄ ſapiat. Tange ⁊ vide qͣꝫ bn̄ caleat. Un̄ ⁊ h̓ dn̄s dic̄. Infer digitū tuū huc ⁊ vide manus meas vbi nil aliud ait qͣꝫ tāge ⁊ vide: cū tn̄ ille ocl̓os ī digito nō haberet. Ergo ſiue ītuēdo ſiue etiā tāgēdo xp̄s ei dixit: qꝛ vidiſti me Thoma cre didiſti qͣꝫuis dici poſſit: non auſū fuiſſe diſcpu lum tangere xp̄m: lꝫ offerret ſe illi tangendum. ¶ Tertiū dubiū fuit vtꝝ de eodem poſſit eē fi des ⁊ viſio. Nā apl̓s ad Heb̓. xj. ca. ait. Fides ē ſubſtātia reꝝ ſperādaꝝ argumētū nō apparē tiū. Et Augꝰ ſuꝑ Ioh̓eꝫ. Fides ē virtꝰ qͣ credū tur q̄ nō vident̉. Tn̄ xp̄s dixit Thome. Quia vidiſti me credidiſti Inſuꝑ fides beate ꝟginis magnopere cōmēdat̉. Cui Elizabeth dixit. vt ſcribit̉ Luce.j. Beata q̄ credidiſti qm̄ ꝑficiēt̉ ī te ea q̄ dicta ſūt tibi a dn̄o. Et Augꝰ li. d̓ ꝟgini tate ait Beatior fuit Maria ꝯcipiēdo fidē xp̄i qͣꝫ ꝯcipiēdo carnē xp̄i Materna ꝓpinqͥtas ni hil marie ꝓfuiſſet niſi felicius xp̄m corde qͣꝫ car ne geſtaſſet. Nihilominꝰ ip̄a vidit xp̄m naſcētē de ſe ꝟ̓gine: vidit illū moriētē: vidit a mortuis iā ſuſcitatū: vidit aſcēdētē in celum ⁊ credidit. git̉ aliqͥd pōt eſſe viſū ⁊ creditum Ad hͦ rn̄det Bonauē̓. in. iij. di. xxiiij. ꝙ viſio ⁊ fides nō poſ ſunt eē de eodē vno ⁊ eodē reſpectu: ſꝫ bn̄ diuer ſis reſpectibꝰ. Nam qn̄ aliqͥd ita videt̉ ex vna ꝑte ꝙ ex alia lateat: ẜm id qd̓ latet p̄t eſſe credi tū: lꝫ ex ꝑte altera videat̉. Cuꝫ gͦ ī xp̄o videret̉ vel a Thoma vel ab apl̓is: vel ab ipſa virgine matre illd̓ qd̓ ad eiꝰ corpꝰ ⁊ humanitatē ſpecta bat tn̄ diuinitas eiꝰ ſenſū ⁊ viſū latebat. Et in hͦ maxīe ꝟginis illibate fides extollitur: qm̄ vi deris ī filio tātā humilitatē: credidit tn̄ ſꝑ illius diuinitatē. Et hͦ ē qd̓ Gregꝰ in omelia dixit de Thoma. aliud vidit ⁊ aliud credidit: vidit ho minē ⁊ ꝯfeſſus ē deū. Fuit itaqꝫ in fide ſolidatꝰ a qua ceciderat ſicut ⁊ ceteri. Qualit̓ Thomas apl̓us p̄dicauit po pulis diuerſaꝝ ꝓuinciarū loquēs idi omata eorū varia. ⁊ quō int̓ ceteros ꝯuertit indos ad fidē xp̄i. ¶ Ca. II. Ecūduꝫ p̄coniū Ibeati Thome d̓r p̄dicatio. Nā fideꝫ ⁊ gloriaꝫ xp̄i ardentiſſime p̄dicauit Circa tamen p̄dicationē eiꝰ tria ſunt videnda. Primum qͥbus gentibus p̄dicauit. Scd̓m quo idiomate. Tertium qua efficacia. ¶ Primū vidēdū ē qͥbꝰ gētibꝰ Thomas p̄di cauit. Ad qd̓ ita ait Iſid̓. in li. de vita et obitu ſanctoꝝ Thomas diſcipulꝰ xp̄i ac ſil̓is ſaluato ri: audiēdo incredulꝰ: videndo fidelis fuit: hic euāgeliū p̄dicauit Parthis: Medis: ⁊ Per ſis: Ircaniſqꝫ: ⁊ Gragmanis. Et intrās oriēta lem plagā: ⁊ interna gentiū penetrās: ibi p̄dica tionē ſuā vſqꝫ ad vltimuꝫ ſue paſſionis ꝓduxit hͦ ille. In eiꝰ aūt legēda ponit̉. ꝙ p̄dicauit ī in dia vbi nomē xp̄i plurimū exaltauit. Sūt aūt p̄nomīare ꝓuincie longe lateqͣꝫ diffuſe in qͥbus

habitant populi innumerabiles. Vt enim inqͥt Iſid̓. xiiij. ethimol̓. li. In parthia ſūt regna de cem ⁊ octo porrecta a Caſpio littore vſqꝫ ad ter ras ſcitarū. Et vt refert Plinius li. v. de natu rali hiſtoria Eſt em̄ parthia multis rebꝰ ꝓdigi oſis ⁊ mōſtruoſis mirāda Nā ſunt ibi beſtie fe roces: pardi: tigri: linces: aſpides ⁊ ſerpentes: Gens etiam dura eſt ⁊ crudelis victūqꝫ parca Media inſuꝑ eſt regio opulēta multꝭ flumini bus irrigua: ciuitatibꝰ ⁊ oppidis p̄clara: multo rū populoꝝ dn̄a. Perſida etiam ampliſſima ⁊ valde populoſa in qͣ primū ẜm Iſid̓. vbi ſupra orta ē ars magica. Ad eā qͥdē nēbroth poſt cō fuſionē linguarū abijt: ibiqꝫ perſas ignē colerę docuit. Hircania ē regio in Aſia ſub iugꝭ cau caſi mōtꝭ cōſtituta habēs multas gētes: iſtius hircanie populos deuicit Ioh̓es hircanus fi lius Simonis ſūmi ſacerdotis tꝑe machabeo rū a qͥbus deuictis Ioh̓es hircanꝰ noīatus eſt vt dicit magiſter in hiſtoria ſcholaſtica in pͥnci pio hiſtorie euāgelice Sed oībus his dimiſſis de India loquamur: de qͣ ita refert Iſid̓. vbi ſu pra. India vocata ab indo flumine quo ex ꝑte occidētali claudit̉: hec a meridiano mari porre cta vſqꝫ ad ortum ſolis: ⁊ a ſeptētrione vſqꝫ ad montē caucaſū ꝑuenit: habēs gentes multas ⁊ oppida Inſulā quoqꝫ caprobanem gēmis ⁊ ele phantibꝰ refertam. Criſam ⁊ argireā: auro ar gentoqꝫ fecūdas. Tilem quoqꝫ arborem folijs nūqͣꝫ carentē habet ⁊ fluuīos Gangen ⁊ Indū et Hippanē illuſtrantes indos. Terra indie fa uomo ſpū ſaluberrima ī anno bis metit fruges Uice hyemis eſtatē patit̉ Gignit aūt tincti co loris hoīes: elephantes in gentes Monocero beſtiā: pſitacū auem. Cinamomū piper ⁊ cala mū aromaticū mittit ⁊ ebur: lapides quoqꝫ p̄ cioſos Berillos: Criſopaſſos. Adamātē: Car bunculū: ⁊ alios diuerſi generis. Ibi ſūt ⁊ mō tes aurei qd̓ adire ꝓpter dracones et grifos et imēſoꝝ hominū moſtra impoſſibile eſt. Predi ctas itaqꝫ ꝓuincias beatꝰ Tho. aīas xp̄o lucri faciēdas luſtrauit. ¶ Scd̓m qd̓ erat vidēdū qͦ idiomate Tho. apl̓s p̄dicauerit iam referamꝰ Et ad hͦ plenius intelligenduꝫ nōnulli ſcire cu piūt: vtꝝ apl̓i ꝑ donū linguaꝝ loquebant̉ lin guis oīuꝫ gentiū. Et lꝫ de hoc dixerim in ẜmo ne de ſpirituſancto: tn̄ aliqua erūt h̓ inferenda. Igit̉ ꝓbari poſſet lꝫ apparent̉: ꝙ apl̓i nō loque bant̉ oībus linguis Primo qꝛ illud qd̓ diuina virtute oībus cōcedit̉ optimū ē in ſuo genere: ſicut dn̄s ꝯuertit aquā in vinū bonū vt d̓r Io hānis. ij. ca. Sꝫ illi qͥ habuerūt gr̄am linguarū melius loquebant̉ in ꝓpria lingua. Nam dicit Hieroꝰ. exponēs epl̓am ad hebreos nō eſſe mi radū ꝙ epl̓a illa maiori relucet facundia qͣꝫ alie cum naturale ſit vnicuiqꝫ plus in ſua qͣꝫ in alie na lingua valere. Ceteras em̄ epl̓as apl̓s pere grino. id eſt. greco ẜmone cōpoſuit: hanc auteꝫ ſcripſit hebraica lingua: ergo videt̉ ꝙ apl̓s nō loquebat̉ idiomata alioꝝ ꝑ donū gre gratꝭ da te Scd̓o arguit̉: qꝛ natura nō facit ꝑ multa qd̓ pōt fieri ꝑ vnū. Multo minꝰ deus qͥ ordinatiꝰ qͣꝫ natura oꝑatur. Sed poterat deꝰ facere ꝙ lin guam vnā loquentes eiꝰ diſcipuli ab oībus au dirent̉. ergo videt̉ ꝙ nō habuerūt ſcientiaꝫ lo quendi oībus linguis. Tertio oēs gr̄e deriuā tur a xp̄o in corpus eiꝰ qd̓ eſt eccleſia ẜm illud Ioh̓is pͥmo de plenitudine eius oēs accipimꝰ Sed de xp̄o nō legit̉ ꝙ fuerit locutus niſi vna lingua: ergo videt̉ ꝙ diſcipuli eiꝰ nō acceperūt ad hoc gr̄am vt oībus linguis loquerent̉. Sed in ꝯtrariū eſt gloſa Grego. Actꝭ. ij. ca. que ait. Spūſſanctꝰ ſuꝑ diſcipulos ī igneis linguis ap paruit ⁊ eis oīm linguaꝝ ſciētiā dedit. Rn̄det ergo ſanctꝰ Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxvj. ꝙ pͥmi di ſcipuli xp̄i ad hoc fuerūt ab ip̄o electi vt ꝑ vni uerſum orbē fidem eius p̄dicarent. Non auteꝫ erat ꝯueniens vt qͥ mittebant̉ ad alios inſtrue dos indigerēt ab alijs inſtrui qualiter alijs lo querent̉ vel qualiter q̄ alij loquebant̉ intelligo rent: p̄ſertim qꝛ iſti qͥ mittebant̉ erant alterius gētis ſcꝫ iudee. Erāt etiā pauꝑes ⁊ impotētes nec defacili a pͥncipio reperiſſent qͥ eorū verba alijs fideliter interp̄tarent̉: vl̓ verba aliorū eis exponerēt: maxime qꝛ ad infideles mittebant̉. Et id̓o neceſſariū fuit vt ſuꝑ hoc eis diuinitus ꝓuideret̉ ꝑ donum linguaꝝ: vt ſicut gentibus ad idolatriā declinantibꝰ introducta ē diuerſi tas linguaꝝ: ita etiā qn̄ erāt gentes ad cultum vnius dei reuocāde: ꝯtra hmōi diuerſitatē re mediū adhiberet̉ ꝑ donum linguaꝝ. Ad pͥmū ergo dicendū ꝙ ſicut ſcribit̉ pͥme ad Corꝭ. xij. ca. Manifeſtatio ſpūs dat̉ ad vtilitatē Et id̓o ſufficiēter ⁊ Paulꝰ ⁊ alij diſcipuli fuerūt inſtru cti diuinitus in linguis oīm gentiū: quantū re quirebat̉ ad fidei doctrinā Sed quātū ad que dam que ſuꝑaddunt̉ humana arte ad ornatuꝫ ⁊ elegantiā lectionis: apoſtolꝰ inſtructus erat ī ꝓpria lingua nō autē ī aliena Sicut etiā ī ſapīa ⁊ ſcientia fuerāt ſufficienter inſtructi quātū re quirebat doctrina fidei: non autē quātū ad oīa q̄ ꝑ ſcientiā acqͥſitā cognoſcunt̉: puta de ꝯcluſi onibus ariſmetrice vel geometrie. Ad ſcd̓m ar gumentū rn̄detur ꝙ qͣꝫuis vtrūqꝫ fieri potuiſſet ſcꝫ ꝙ ꝑ vnā lingua apl̓i loquētes ab oībꝰ intelli gerent̉: aut ꝙ oībus ip̄i loquerent̉: tn̄ ꝯueniē tius fuit ꝙ ip̄i oībus linguis loquerēt̉: qꝛ hoc ꝑtinebat ad ꝑfectionē ſciētie ip̄oꝝ ꝑ quā intel ligere nō ſolū loqͥ: ſed intelligere poſſent ea que ab alijs dicebant̉. Si autē oēs vnā eoꝝ linguā

intellexiſſent: hͦ vel fuiſſet ꝑ ſcientiā illoꝝ qͥ eos intelligerēt: vel fuiſſet qͣſi q̄dam illuſio dū alio rū ꝟ̓ba aliter ad alioꝝ aures ꝑferēt̉ qͣꝫ ip̄i ea ꝓ ferrent. Et ideo glo. Actꝭ. ij. ca. dicit ꝙ maiori miraculo factū ē ꝙ apl̓i oīuꝫ linguaꝝ generibꝰ loquerent̉. Et Paulꝰ dicit pͥme ad Corꝭ. xiiij. ca. Gratias ago deo ꝙ oīm veſtrū linguas lo quor Ad tertiū dicēdū ꝙ xp̄s in ꝓpria ꝑſona vni ſoli genti p̄dicaturꝰ erat.ſ. iudeis. Et id̓o qͣꝫ uis ip̄e ſine dubio ꝑfectiſſime haberet ſcientiā oīm linguaꝝ: nō tn̄ oportuit ꝙ oībꝰ linguis lo queret̉. Et vt refert Augꝰ ſuꝑ Ioh̓eꝫ. Cum et mō ſpūſſanctꝰ accipiat̉ nemo loqͥt̉ linguis oīm gentiū. qꝛ iā ip̄a eccl̓ia linguis oīm gentiū loqͥ tur: in qͣ qͥ nō ē nō accipit ſpm̄ſanctū. ¶ Tertiū qd̓ inueſtigandū ē de p̄dicatiōe Thome: qͣ effi catia ꝟbū dei ſeminauerit. Et lꝫ fructuꝫ attule rit ſua p̄dicatio copioſū in oībus ꝓuincijs ⁊ re gnis ſuꝑius noīatis. Tn̄ qͥd in india fecerit au diamꝰ. Peruenit nāqꝫ ad ciuitatē quandā in qͣ rex filie ſue nuptias celebrabat. Cū ꝟo ex aſpe ctu: ex geſtū ⁊ vultū agnoſceret̉ vir gͣuis inte ger ⁊ deo deuotꝰ a rege lꝫ infideli reqͥrit̉ vt ſpō ſum ⁊ ſpōſam bn̄dicat qd̓ apl̓us adimpleuit di cens. Da dn̄e adoleſcētulis his benedictionē tue dextre: ⁊ ī eoꝝ mentibꝰ ſemina ſemen vite. Abeunte apl̓o: in manu iuuenis ē repertꝰ ramꝰ dactilis plenꝰ de qͥbus ſpōſus ⁊ ſpōſa dulciter comederūt: ſtatimqꝫ dormierūt ⁊ ſomniū ſimi liter habuerūt: videbat̉ etenim eis ꝙ rex gem matꝰ eos amplecteret̉ ⁊ diceret. Apl̓s meꝰ bn̄ dixit vos vt eterne vite ꝑticipes ſitis Euigilā tibus ⁊ mutuo ſibi ſomniū reuelātibꝰ: apl̓s ad eos ingredit̉ dicēs eis. Rex meꝰ mō vob̓ appa ruit ⁊ me clauſis ianuis huc adduxit vt ſuper vos bn̄dictio mea fructificet: habeatis carnis ītegritatē q̄ ē oīm regina ꝟtutū ⁊ fructꝰ ſalutis ꝑpetue: ꝟginitas ſoror ē angeloꝝ poſſeſſio bo noꝝ: victoria libidinum: fidei triūphus: expi gnatio demonū: eternoꝝ gaudiorū acqͥſitio hͨ ⁊ ſil̓ia illo referēte duo angeli apparuerūt dicē tes eis. Nos ſumꝰ angeli vobis ad cuſtodiā de putati. Si apl̓i monita ẜuaueritꝭ offeremꝰ deo oīa vota veſtra. Eos igit̉ apl̓s baptizauit ⁊ de fide diligēter eos docuit. Poſtmodū ꝟo ſpon ſa noīe p̄elagia ſacro velamine ꝯſecrata marty riū paſſa ē. Et ſpōſus noīe Dionyſius illi ciui tati in ep̄m ordinatus deinde cū Thomas in diam circūiret: multos ſanauit debiles ⁊ infir mos: multoſqꝫ ꝯuertit ad dn̄m. Et vna die ad p̄dicationē eius baptizati ſūt nouē milia viro rum exceptis mulieribus ⁊ paruulis. Qualit̓ beatꝰ apl̓s Thomas gl̓ioſo martyrio vita ꝯſumauit. ¶ Ca. III Ertiū p̄conium beati Thome d̓r paſſio Non recuſa luit pati ꝓ xp̄o q̄cunqꝫ dura ⁊ exqͥſi ta ſupplicia. Nam iratus ꝯͣ eū rex indic ex eo ꝙ vxorē eiꝰ ⁊ vxorē cariſij cognati ſui ꝯuertit̉ ad fidē: iuſſit afferri ardētes lamīas ferreas ⁊ apo ſtolū ſtare nudis pedibꝰ ſuꝑ eas: ſꝫ nutu dei ꝓ tinus ibi fons erupit: ⁊ eas extinxit. Tunc rex eū in fornacē ardētē miſit q̄ ſic refrigerata ē vt die altera ſanꝰ inde exierit ⁊ illeſus. Deductus tādē ē vt ſacrificaret idolo. Flectens aūt genua dixit. Ego adoro: ſꝫ nō idolū. Ecce adoro ſꝫ nō metallū. Adoro aūt dn̄ꝫ meū ih̓m xp̄m: in cuiꝰ noīe p̄cipio tibi demon qͥ in eo latitas vt ſimu lacrū ip̄m cōminuas: ſtatim quaſi cera liquefa ctū ē. Tunc oēs ſacerdotes mugitū dederunt. Pōtifex aūt tēpli eleuans gladiū apl̓m trāſue berauit. Alij ꝟo lanceis illū trāſfixerūt. Xp̄ia ni aūt corpꝰ eius tulerūt ⁊ honorifice ſepelierūt Anno tn̄ dn̄i.ccxxx. corpꝰ illud in Edeſſam ci uitatē trāſlatū eſt Alexandro imꝑatore ad Si riorū p̄ces hoc faciēte. In illa aūt ciuitate nul lus hereticꝰ: nullꝰ iudeus: nullus paganꝰ pōt viuere: nec tyrannus aliqͥs ibi nocere. Poſtqͣꝫ Agabarus rex illiꝰ ciuitatis epl̓aꝫ manu ſalua toris ſcriptaꝫ acciꝑe meruit: nā ſi qn̄ gens aliqͣ ꝯͣ ciuitatē illā inſurrexerit infans baptizatꝰ ſu per portā ciuitatis ſtans epl̓am illam legit ⁊ ea die tā ſaluatoris ſcriptura qͣꝫ apl̓i Thome me ritis hoſtes aut fugiunt aūt placant̉. Verūtn̄ qͣꝫuis lōgo tꝑe durauerit nihilominꝰ poſtea ci uitas illa capta fuit ⁊ Sarracenis ⁊ ꝓphanata ſublato bn̄ficio ꝓpter abundātiā pctōꝝ. Igit̉ ſicut fuit vnus ex duodecim Thomas in hac ꝑegrinatiōe: ita ⁊ nūc ē vnꝰ ex illis ſedēs ſuper redē ī gl̓ia regni celoꝝ quē dep̄cemur vt ſua in teruētione nos xp̄o cōmēdet. Qui ē bn̄dictꝰ et laudabilis ꝑ infinita ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo. xxxix. de ſancto Iacobo di cto iuſto et minore filio Alphei et fra tre dn̄i nr̄i ih̓u xp̄i. N mēoria eter na erit iuſtus. Verba ſūt Dauid in I¶ pſalmo. cxj. Oīs gl̓ia hoīuꝫ iniquo rū cito extinguit̉ et euaneſcit velut fumꝰ: de qͦ bus in psͣ d̓r. perijt memoria eoꝝ cū ſonitu Iu ſti aūt vt ſcribit̉ Sapīe. v. ca. in ꝑpetuū viuēt: ⁊ apud dn̄m ē merces illoꝝ. Na peracto breui curſu huiꝰ labilis vite p̄miū ſuſcipiūt et̓ne bea titudinis in qua omni malo ſemoto bonū om̄e reperit̉. Propterea dauid in psͣ. xxxvj. dicit. Iuſti hereditabūt terrā.ſ. viuētiū. ⁊ inhabit.

bunt ī ſeculū ſeculi ſuꝑ eā. Hinc beatꝰ Iacobꝰ Alphei filiꝰ iuſticie ſe totū accomodauit. Qui ꝓpterea nō ſolū exaltatꝰ ē in regno celoꝝ: veꝝ etiam in eccleſia militāte a cūctis fidelibus de uotiſſime honorat̉. Cum vero hodierna die ī mineat eius feſtiuitas colendiſſima equū ē vt eius laudibus infiſtamus: de quo appropriate dicunt̉ verba ꝓpoſita: ī qͥbus d̓ iuſticia illius tria myſteria occurrunt contemplanda. Primū d̓r originationis. Scd̓m determinationis. Tertium cōſūmationis. Qualit̓ beatꝰ Iacobꝰ fuit in iuſticia ⁊ ſanctitate ſingularis: tu ꝓpter īcli nationē: tū ꝓpter exēplū xp̄i: tū ꝓpt̓ ſanctificationē in vtero. ¶ Ca. I. Rimum myſte riū ꝯtēplanduꝫ de iuſticia beati Ia cobi d̓r originatiōis. In qͦ videndū ē vn̄ originē habuit iuſticia ſctī Iacobi. Et ſu mitur iuſticia large ꝓ virtute vel ſanctitate Et ad hoc dicimus ꝙ tria fuerunt qͣſi principia ra dicalia iuſticie vel ſanctitatis eius. Primū fuit naturalis inclinatio. Scd̓m exemplaris ſpeculatio. Tertium ſpecialis ſanctificatio. ¶ Primū radicale pͥncipiū iuſticie ⁊ ſanctīta tis beati Iacobi d̓r naturalis inclinatio īclina bat qͥppe ip̄m ad ꝟtutes ip̄a natura. ſꝫ vt id me lius declaret̉. Querunt pleriqꝫ vtꝝ ꝟtutes in ſint homini ab ip̄a natura. Et loqͥmur de ꝟtu tibus moralibꝰ ⁊ acqͥſitis non aūt de infuſis ⁊ theologicis. Et ꝙ ſint a natura ꝓbari p̄t ex di ctis ſanctoꝝ ⁊ philoſophoꝝ. Inquit em̄ Ber nardus: nullū vitiū naturale ē: oīs autē ꝟtus naturalis eſt. Et Damaſcenꝰ in. iij. naturales ſūt in nob̓ v̓tutes ⁊ eqͣliter inſūt omnibus. Et Augª in. iij. de libero arbi. om̄e vitiū eo ip̄o ꝙ vitiū ē ꝯtra naturā ē. Et Tho. pͥma. ij. q. lxiij. arguit ſic. Illud d̓r nobis eē naturale qd̓ ineſt nob̓ a natiuitate. Sꝫ ꝟtutes qͥbuſdam inſunt a natiuitate. d̓r em̄ Iob. xxxj. ca. Ab infantia cre uit mecū miſeratio ⁊ de vtero egreſſa ē mecum Igit̉ ꝟtus ineſt homini ab ip̄a natura. Et Gi raldus oddonis ſuꝑ. ij. ethicoꝝ arguit hͦ mō. Natura nō deficit ī neceſſarijs vt docet ph̓us. Sꝫ ꝟtutes ſūt homini neceſſarie quia ſine ip̄is nō pōt aſſequi ſuū finē. Sole inqͥt Macrobiꝰ de ſomno ſcipionis faciūt virtutes beatuꝫ. Et Sene. ad Lucillū ſola ꝟtus ad beatā vitā effi cax ē. Et Ariſto. in. vij. politice. felicitateꝫ ſine ꝟtute impoſſibile eſt exiſtere. gͦ natura ꝓuidit homini de ꝟtutibꝰ: ꝯtrariū ad hec videt̉ ꝓbari poſſe. Nā Seneca ad Lucillū ait: nō dat na tura ꝟtutē ars ē bonū fieri. Et Ariſto. ij. ethi. boni vel mali natura nō ſumꝰ. Ad hec illud qd̓ ē bonū a natura cōmune ē oībꝰ hoībꝰ ⁊ nō tol lit̉ ꝑ pctm̄: quia etiā in domonibꝰ bona nature manet ītegra. Sꝫ ꝟtus nō ineſt oībꝰ hoībus ⁊ abijcitur ꝑ pctm̄: ergo non ē a natura: inſuꝑ ex his q̄ inſunt a natura nec laudamur neqꝫ vitu peramur ẜm Ariſto. ij. ethicoꝝ. ſꝫ ꝓpter ꝟtu tes laudamur ꝓ qͥbus ꝟtuoſis reddit̉ honor: ergo ꝟtutes nō ſūt a nat̉a: vt oīs ceſſet ꝑplexi tas audiēda ē rn̄ſio Thome vbi ſupra. et Ri car. de media villa in ſuo. iij. diſtin. 33. Ꝙ circa ſciētias ⁊ ꝟtutes triplex fuit opinio. prima fu it platonicoꝝ ꝙ ẜm Dama. ī tertio ſuo ca. xiiij dicebāt ſciētias ⁊ ꝟtutes eē totaliter ab intrin ſeco: ita ꝙ p̄exiſterent in aīa naturaliter. ſꝫ ꝑ di ſciplinā ⁊ exercitiū impedimenta ſcīe ⁊ ꝟtutis tollunt̉ q̄ adueniunt aīe ex corꝑis grauitate. ſi cut ferrū clarificat̉ ꝑ limationē. Sꝫ ꝯtra hanc opinionē eſt oīs philoſophia tenēs cū Ariſto. Ꝙ aīa nr̄a a pͥncipio: eſt ſicut tabula raſa ī qua nihil eſt depictū. Scd̓a opinio fuit Auicē. qui dixit ꝙ ſciētie ⁊ v̓tutes eēt totaliter ab extrin ſeco ſcꝫ ex influentia intelligentie agentis Sed hec opinio ſtare nō poteſt qm̄ ſic nullus ꝟtuo ſus eſſet laude dignus. Tertia opinio Ariſto telis in. ij. ethicoꝝ quaꝫ ſequūtur theologi. Ꝙ ꝟtutes inſunt hoī ab ipſa naturā ẜm aptitudi nē nō ẜm ꝑfectioneꝫ. Un̄ Giraldus oddonis vbi ſupra ait. Ꝙ ꝟtus ē a natura ſicut ab incho atiuo: qꝛ illud qd̓ ſe habet ad ꝟtutem in ratiōe cauſaꝝ primordialiū ē inchoatiuū ꝟtutis. Sꝫ nature aīe ſic ſe habet ad ꝟtutem in rōne mate rie ꝑfectibilis ꝑ ꝟtutem. Itē in rōne pͥncipalis forme inclinātis ad ꝟtutem tanqͣꝫ ad ſequelam ſibi debitā: qꝛ natura aīe naturaliter inclinatur ad felicitatē ſuā ꝑ ꝟ̓tutem acqͥſibilē. Tertio ſe habet natura aīe ad v̓tutē in rōne cauſe efficiē tis: qꝛ efficit illas oꝑatiōes ex qͥbus generatur ꝟtus: qꝛ mediante ip̄a generant ꝟtutē. Quar to ſe habet in rōne cauſe finalis. qꝛ natura aīe fi nis eſt ꝟtutꝭ acqͥſite Ex quo patꝫ ꝙ natura aīe ſe hꝫ ad ꝟtutem moralē aliquo mō in rōne qua druplicis cauſe ⁊ ꝑ ꝯſequēs ꝙ eſt eius inchoa tiuū. Secūdo dicit Giraldus ꝙ ꝟtus eſt a do ctrina tanqͣꝫ ab excitatiuo et ꝓuocatiuo: qꝛ oē oſtenſiuū homini qd̓ ꝓuenit ex virtute et mali ꝓuenientis ex vitio ⁊ iuris: ⁊ debiti: ⁊ natura lis legis qͥbus te neceſſariū eſt vitiū euitare ⁊ ſe qui ꝟtutē eſt excitatiuū ⁊ ꝓuocatiuū hoīs ad virtutem: hoc ꝟo ẜm Ariſto.j. ethi. facit mora lis doctrina. Tertio ſicut ꝟtus eſt a natura tā qͣꝫ ab inchoatiuo animi doctrina tanqͣꝫ ob exci tatiuo ita ē a cōſuetudine tā qͣꝫ a ꝑfectiuo: ⁊ ſic

ſoluunt̉ obiecta. Ad illud ꝟo qd̓ inducebat̉ d̓ natura q̄ non deficit in neceſſarijs dicēdū ꝙ nō ſequit̉ ex hoc ꝙ debeat dare ꝟtutē neceſſariam ſꝫ ſufficit ꝙ dedit oīa neceſſaria ad v̓tutē acqͥrē dam: ſicut nō dat panē neceſſariū hūane vite ẜꝫ dat oīa neceſſaria ad panē acquirēdū: ſꝫ ꝓpter dicta poſſet aliqͥs dubitare ſi ꝟtꝰ eſt a nat̉ a ẜm aptitudinē ⁊ diſpoſitionem ſiue inchoationē: vn̄ ē ꝙ ī pluribꝰ hoīes currūt ad maluꝫ. vn̄. xij q. j. c. j. d̓r. oīs etas ꝓna ē ad malū ab adoleſcē tia. Inſuꝑ nec om̄es ꝟtuoſi inclinant̉ eqͣliter ad ſingulas ꝟtutes: ꝓ quibus dicit Ariſto. j. ethico. multis qͥdeꝫ delectabilia aduerſant̉ ad inuicē: qꝛ nō naturalia ſūt. Et Terētius quot hoīes tot ſnīe ſuus cuiqꝫ mos: et Horatius in epl̓is deniqꝫ nō oēs eadē imitant̉ amantqꝫ. Et Quidiꝰ in li. de arte amādi. Pectoribꝰ mores tot ſūt qͦt in vrbe figure. Et Perſiꝰ. Mille ho minū ſpecies ⁊ reꝝ diſcolor vſus Uelle ſuū cui qꝫ ē nec voto viuit̉ vno. Et Cicero ī li. de fato In naturis hoīm diſſimilitudines ſūt Igit̉ ex tāta diuerſitate ⁊ ineqͣlitate videtur ꝙ ꝟtutes non ſint a natura qm̄ ſi ſic eſſet oēs ad illas eqͣli ter inclinarēt̉. Ad hͦ ita pulchre Rn̄det Tho. vbi ſupra. Ꝙ aliqͥd d̓r hoī naturale dupliciter. Primo ex natura ſpeciei. Scd̓o ex natura indi uidui. Illud em̄ qd̓ ꝯuenit ei ẜm aīam rōnaleꝫ ē ei naturale ẜm naturaꝫ ſpeciei eo ꝙ vnūqd̓qꝫ habet ſpeciē ẜm ſuā formā. Forma ꝟo hoīs ē aīa rōnalis. Illd̓ aūt qd̓ ꝯuenit homini ẜm de terminatā corꝑis cōplexionē ē ei naturale ẜm naturā indiuidui Indiuiduat̉ nāqꝫ vnūqd̓ ẜm materiā lꝫ ergo qͣꝫtum ad natura indiuidui ex diſpoſitiōe corꝑis aliqui ſint diſpoſiti vl̓ me lius vel peius ad qͣſdam ꝟtutes. Un̄ vnus hꝫ maiorē aptitudine ad ſcientiā: alius ad fortitu dinē: alius ad tēperantiā ⁊ hmōi: tn̄ qͣꝫtum ac naturā ſpeciei oēs ad ꝟtutes eqͣliter inclinant̉ inquātū in volūtate eſt qͥdā appetitus natura lis boni qd̓ eſt ẜm rōnem. Sic ergo beatiſſimꝰ Iacobꝰ rōne p̄ditus a natura ip̄a cōmouebat̉ vt vitam eligeret ꝟtuoſam. Scd̓m radicale pͥn cipium iuſticie ⁊ ſanctitatis beati Iacobi fuit exemplaris ſpeculatio: habuit qͥdē ante ocl̓os exemplū ſaluatoris nr̄i ih̓u xp̄i qͥ d̓ ſe ip̄o dixit Ioh̓. viij. ca. Ego ſum lux mūdi qui ſequit̉ me nō ambulat in tenebris. Fuit em̄ Iacobus iſte vnꝰ ex duodecim apl̓is ip̄ius ih̓u xp̄i vt patet Mat. x. ca. dictꝰ ꝟo fuit Iacobꝰ minor ad dif ferētiā Iacobi zebedei qͥ lꝫ natus poſterior ſit Iacobo alphei: tn̄ vocatiōe fuit prior: videtur em̄ illa prioritas tꝑis quandaꝫ ſecū trahere di gnitatē. Ob id pontifices maximi cū de p̄dica toꝝ ⁊ minoꝝ ordinibꝰ inſimul mentionem ali quā faciunt ſꝑ p̄dicatoꝝ ordinē p̄ponūt. qꝛ vt dicit glo. ī ca. Quia ex eo. de pactis. li. vj. ordo p̄dicatoꝝ pͥus fuit ab eccl̓ia approbatꝰ qͣꝫ ordo minoꝝ. Et ſic ī textu ſepius inuenimꝰ p̄poſitū p̄dicatorū ordinē ſiue p̄dicatores vt ptꝫ in ca. quorundā. de electiōe. li. vj. Ubi p̄ponunt̉ in lr̄a p̄dicatores minoribꝰ et minores heremita nis. Idē habet̉ in ca. cū ex eo: de exceſſibꝰ p̄la. ⁊ de p̓uilegijs in ca. in his. Et in clemētina du dū. de ſepulturis. Ad Iacobū iā redeūdo dici mus eū minorē vocatū nō qꝛ minoris ſanctita tis extiterit qͣꝫ alter Iacobꝰ qͥ in ſanctitate vt vi debit̉ apl̓is ceteris ē p̄ponēdus Nā vt pleriqꝫ dicūt frater dn̄i noīatur ꝓpter p̄rogatiuā ⁊ ex cellentiā ſanctitatis ob qua p̄ ceteris apl̓is hie roſolymis ē ep̄s ordinatꝰ vt ſcribit̉. lxvj. di. in ca. porro. Uerūtn̄ ſunt ⁊ alie cauſe p̄ter iſtā qͥ bus ip̄e dn̄i frater ē nuncupatus ſiue qꝛ ex ſoro re ꝟginis erat natꝰ: ſiue qꝛ xp̄o ſimilimꝰ eſſe ꝑ hibebat̉. Ob qd̓ iudei capere volentes xp̄m ſi gnū petierūt a iuda vt oſcularet̉ euꝫ ne decepti iacobū cepiſſent. h̓ etiā teſtat̉ Ignacius ī epl̓a ad Ioh̓eꝫ euāgeliſtā ſic dicēs. Si licitū ē mihi apud te ad hieroſolyme ꝑtes volo aſcēdere vt videā illū venerabileꝫ Iacobū qͥ cognominat̉ iuſtꝰ quē referūt xp̄o ih̓u ſimilimū facie vita ⁊ mō ꝯuerſationis ac ſi eiuſdem vteri. frater eſſet geminus. Quē dicūt ſi videro: videro ⁊ ipſuꝫ xp̄m ẜm om̄ia corporis liniamenta. ¶ Tertiū radicale priuilegiū iuſticie beati iacobi d̓r ſpe cialis ſāctificatio: vt em̄ colligit̉ ex dictis Hie ronymi in lib̓. de viris illuſtribus et egeſippi qͦ fuit apl̓oꝝ contemporaneus fuit beatꝰ Iacobꝰ in vtero mr̄is ſanctificatus. Ex qua ſanctifica tione conſecutꝰ eſt mundationem ab originali culpa debilitationē fomitꝭ ⁊ p̄ſeruationē a pec cato mortali. Et lꝫ dicat̉ ꝙ in morte xp̄i omēs apoſtoli peccauerunt. Forte ab iſta generalita te Iacobꝰ excipit̉. Nam videt̉ ꝙ fideꝫ reſurre ctionis xp̄i nunqͣꝫ ammiſerit. Inqͥt em̄ Hieroꝰ in li. de viris illuſtribus. Ꝙ votum vouit ſe nō comeſturū donec videret dn̄m a mortuis ſurre xiſſe. Ip̄a aūt die reſurrectiōis apparuit ei dn̄s ac eis qͥ erāt cum eo ⁊ dixit ponite menſaꝫ ⁊ pa nem: deinde panem accipiēs benedixit ⁊ dedit Iacobo dicēs: ſurge frater mi comede: qꝛ filiꝰ hoīs a mortuis reſurrexit Et hoc eſt quod aſſe rit paulus. pͥme ad Corꝭ. xv. ca. deinde viſus ē Iacobo. Concurrerunt ita in illo oīa tria p̄di cta ꝓpter q̄ iuſte ſancte mūdiſſimeqꝫ viuere in uentus eſt. Cuius ſanctitatē admirabilē expli cabimꝰ in ſequēti myſterio. Qualit̓ beatꝰ Iacobꝰ fuit virgo pu riſſimꝰ qͥ carne ſuā mortificauit ⁊ ora tioni aſſiduus fuit. ¶ Capl̓m..II.

Ecūdū myſteri um ꝯtemplādū de iuſticia beati Ia cobi d̓r determinationis. vbi deter minādū ē in qͦ p̄cipue ip̄e iuſtus ⁊ ſanctus fuit exiſtimatꝰ. Et dicimꝰ ꝙ ſingulariter in tribus Primo in ꝟginitatis obſeruatione. Scd̓o in carnis mortificatione. Tertio in orationis exercitatione. ¶ Primo qͥdē in ꝟginitatis obſeruatiōe vt ait Hieroꝰ in libro de viris illuſtribꝰ. Iacobus in ꝑpetua ꝟginitate ꝑmanſit. In hoc ſequēs re dēptorē mūdi qͥ ꝟgo de ꝟgine naſci dignatꝰ ē Nec audiēdi ſunt illi qͥ ꝟginitati detrahūt aſſe rentes illā aūt nulliꝰ aut parui fore p̄mij: qm̄ vt Hieroꝰ inqͥt in epl̓a ad filiā Mauritij de cōmē datione ꝟginitatis. Quiſqͥs pudicitiā aūt nul lius p̄mij aūt ꝑui fore exiſtimat: certū ē illū aut ignorare aut non voluntariū eiꝰ ferre laborem. Quiſnā nō cōſideret: ideo de ꝟgine natū xp̄m vt ꝟginitatis amplitudinē ſic mortalibꝰ oſten taret. Hic Hieroꝰ ad filiā Mauritij vbi ſupra ait. U illuſtrius ꝟginitatis merituꝫ clareat et qͣꝫdigna ſit deo manifeſtius poſſit intelligi illd̓ recogitet̉ ꝙ dn̄s ⁊ ſaluator nr̄: cū ꝓpter huma ni generis ſalutē hoīeꝫ dignaret̉ acciꝑe nō aliū qꝫ ꝟginalē elegit vterū: ꝟginē habuit matreꝫ: ꝟgo māſurus: in ſe viris: ⁊ in mr̄e feminis: vir ginitatis p̄buit exemplum. hec ille Sed de vir ginitatꝭ p̄conijs alio loco copioſius diſſeremꝰ. ¶ Scd̓o beatus Iacobꝰ iuſtus ⁊ ſanctꝰ valde viſus ē in carnis mortificatiōe. Nā vt Hiero refert li. de viris illuſtribꝰ. Uinū ⁊ ficerā nō bi bit: carnes nūqͣꝫ comedit. ferꝝ in cyput eiꝰ non aſcēdit. oleo non eſt vnctus: balneo nō ē vſus Ex qͥbus v̓bis apparet ip̄m in cūctis curā cor poris neglexiſſe. Faciebat qͥdem hoc ne leui ſa tem maculare vitā famine poſſet Peccata nan qꝫ venialia ⁊ ſi charitatē nō extinguāt illius tn̄ feruorē diminuūt. Id̓o ⁊ ſācti viri adhuc ī gr̄a cōfirmati euitare illa totis viribus ſtuduerūt. Et vt inqͥt Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xliij. ar. vij. ad vl timū argumētū. Ꝙuis ꝑ pctm̄ veniale gr̄a nō tollat̉ per quā eſt hoī ſalus: inqͣꝫtuꝫ tn̄ veniale diſponit ad mortale: vergit ī detrimentuꝫ ſalu tis. Huiꝰ rei gr̄a: querit̉ a multis an̄ pctm̄ veni ale ſit cōmittendū vt ꝓximo ſubueniat̉ ne mor tale incurrat. Et vt refert Tho. qͥdam dixerūt ꝙ ſic. Sed hͦ implicat cōtradictoria. Si em̄ cō mittendū eſt iā nō ē malū neqꝫ pctm̄. Nā pctm̄ ctiam veniale nō pōt eſſe eligibile. Cōtingit tn̄ aliqͥd ꝓpter aliquā circūſtantiā nō eē pctm̄ ve niale: qd̓ illa circūſtātia ſublata: pctm̄ veniale cſſet. Sicut v̓bum iocōſum ē pctm̄ veniale: qn̄ abſqꝫ vtilitate d̓r. Si aūt ex cauſa rōnabili ꝓfe ratur non eſt ocioſū neqꝫ pctm̄. Quare ſi pctm̄ veniale remaneret pctm̄ nō deberet fieri vt ꝓxi mus liberaret̉ a pctō mortali: diximus iſta vt exēplo beati Iacobi vnuſqͥſqꝫ qͣꝫtuꝫ pōt conet̉ cū dei adiutorio venialia pctā effugere ac decli nare. ¶ Tertio beatꝰ Iacobꝰ iuſtus ⁊ ſanctus ab oībus ꝓbatus eſt ꝓpter or̄onis frequētati onē. Vt em̄ tradit Hieroꝰ li. de viris illuſtribꝰ Totiēs in oratiōe genua flectebat vt calos ī ge nibus ſicut calcaneis videret̉ hr̄e. Ob nimiaꝫ aūt ſanctitatē ſuā ſolꝰ inter apl̓os ꝑmittebatur in ſctā ſctōꝝ intrare: nō qͥdeꝫ imolatiōis cauſa ſꝫ oratiōis. Tāte etiā reuerētie in populo exti tit vt fimbriā veſtimenti eiꝰ certatim tāgere cu perēt. Hic primꝰ inter apl̓os miſſam celebrauit Hieroſolymis. Un̄ de ꝯſe. di. j. ca. Iacobꝰ. ita d̓r. Iacobus frater dn̄i cui primū credita ē hie roſolymitana eccleſia: tradidit nobis miſſe ce lebrationē.i. ordineꝫ celebrādi miſſe. Qd̓ non ē intelligendū de oībus miſſe ſolēnitatibus ⁊ or dinationibus: ſed de aliquibus. Qm̄ vt ſcribit Hugo li. ij. de ſacramentis. Introituꝫ in miſſa poſuit Celeſtinꝰ. Gloria in excelſis deo. decre uit cōciliū: vt ponit̉ de cōſe di. j. ca. d̓ hymnis. Dn̄s vobiſcum. d̓r ex antiquiſſimo vſu. Colle ctas ordinauit Gregꝰ ⁊ pr̄ nr̄ Grego. ⁊ ſic a di uerſis vident̉ diuerſa ⁊ multa addita. Qualiter beatꝰ Iacobꝰ ꝓpter verita tem quaꝫ p̄dicabat martyrio corona tus eſt. ¶ Capl̓m. III. Ertiū myſteriū ꝯtēplandū de iuſticia beati Iacobi d̓r ꝯſūmationis. Conſūmata quip pe fuit dum violentaꝫ mortem ꝓ xp̄o non hor ruit: de qua conſideremus tria. videlicet. ¶ Cauſam. ¶ Penam. ¶ Uindictam. ¶ Primo ꝯſideremꝰ de morte Iacobi violēta cauſā Et hͨ fuit libera atqꝫ publica p̄dicatio ve ritatis. Hec ē nāqꝫ illa ꝟitas quā deꝰ in nob̓ di ligit: qꝛ ip̄e veritas ē. ad Roma. iij. ca. Eſt aūt deꝰ verax. De hac inqͥt Eſa. xxxiij. ca. Qui lo quit̉ veritatem in excelſis habitat. Et ſapiens Sapīe. iiij. ca. Non ꝯtradicas ꝟbo ꝟitatis vl̓ lo mō. Hec ē q̄ ꝯſuetudini iure p̄ponit̉. de qua Augꝰ di. viij. ca. veritate. ait. Cedat ꝯſuetudo veritati. Et eadē di. ca. Si ꝯſuetudinē: ſubdit̉ vſus qͥ veritati ē ꝯtrariꝰ abolēdus ē. Idē con firmat̉ in ca. qͥ ꝯtēpta. ⁊ in ca. ꝯſuetudo. Hec ē quā Xorobabel tā ampliſſime cōmendauit co ram Dario perſaꝝ rege. Nā vt colligit̉ ex. iij. lib̓. Heſdre ca. iij. dum propoſita fuiſſet coram

Dario q̄ſtio. Quid de tribꝰ fortiꝰ videret̉. Re e vino ⁊ muliere. Vnꝰ rn̄dit ꝙ rex: qꝛ cuꝫ hō pſit ceteris aīantibꝰ: rex p̄eſt hoī ⁊ ad nutū ei oīa diſponūt̉. Quidā aliꝰ p̄tulit vinū eo ꝙ vi nū aī fortitudinē ſuꝑat. Zorobabel ꝟo mulie rē vtroqꝫ fortiorē aſſeruit. Nā regibꝰ ⁊ his qͥ vi tem plātant mulieres dn̄ant̉ Et ꝓ mulieribus hoīes cuiuſcūqꝫ ſtatꝰ aīas ponere nō formidāt Suꝑ hͦ autē oīa ꝟitatē dixit eē fortiorē: quam oīs tra inuocat: ⁊ celū bn̄dicit: ⁊ manet inęter nū Propter hāc aūt veritatē ꝓferēdā hortat ē xp̄s diſcipulos: vt mori non ꝑtimeſcerent: di xit em̄ Mat. x. ca. Nolite timere eos qui occi dūt corpꝰ: aīaꝫ aūt nō pn̄t occidere. Sꝫ ve no bis: nos ſumꝰ in qͦs fines ſeculoꝝ deuenerunt. Ab oībꝰ ꝓ maiori ꝑte veritas cōculcat̉. Cūcta mēdacijs: dolo: fraude: deceptiōibꝰ: ⁊ falſitati bus fedata cernūt̉. vbiqꝫ adulatiōes: iuſticiā ⁊ veritatē deijciūt. Nō ē hͨ doctrina ph̓oꝝ In qͥt Ariſto. iiij. Topicoꝝ. ⁊. iiij. Ethic̄. ꝑ ſe mē daciū prauū ⁊ fugiēdū ē: veꝝ aūt ⁊ bonū ⁊ lau dabile ē. Sꝫ mūdi redēptor veritatem nos ex colere docuit. qꝛ ip̄e ē veritas et vita. Hinc et beatꝰ Iacobꝰ illā ſuo ſanguine defendere non recuſauit. dū em̄ vt Egiſippus refert. Iudei re quiſiuiſſent eū vt ꝯͣ xp̄m p̄dicaret ī die ſolenni paſce. aſcēdēs ſupra pinnaculū tēpli voce ma gna rn̄dit Quid me īterrogatis de filio homīs Ecce ip̄e ſedet ī celis a dextris ſūme ꝟtutꝭ: vi uos ⁊ mortuos iudicare venturꝰ. Que ꝟba et ſil̓ia iudeos ī tātū leſerūt: vt exclamantes dice rent. O o ⁊ iuſtus errauit: interficiamus eum. ¶ Scd̓o ꝯſideremꝰ de morte iacobi penā. Sta tim qͥdē aſcēdētes iudei p̄cipitauerūt eū: dein de lapidauerūt. Ip̄e ꝟo ſuꝑ genua ꝓcūbēs di cebat. Rogo dn̄e dimitte eis: qꝛ neſciunt qͥd fa ciunt. Quidā ꝟo ſacerdos exclamauit parcite q̄ſo qͥd facitis: ꝓ nob̓ h̓ orat: iuſtus: quem lapi datis. Tūc vnꝰ particā fullonis arripiēs vali do ictu caput eius impetijt ⁊ cerebrū excuſſit Taliqꝫ martyrio migrauit ad dn̄ꝫ. Anno trige ſimo ep̄atꝰ eiꝰ. Sepultuſqꝫ ē ibidē ꝓpe tēplu Cū aūt populꝰ mortē eius vindicare ⁊ malefa ctores caꝑe ac punire vellet ꝓtinꝰ aufugerun ¶ Tertio ꝯſideremꝰ d̓ morte Iacobi vindictā Nā iudei ⁊ ꝓpter hͦ pctm̄ ⁊ pͥncipaliꝰ: qꝛ xp̄m occiderūt diuina vltione ꝑcuſſi fuerūt: quorū deſolationē ac deſtructionē ciuitatis narraui mus ī tractatu d̓ timore iudicioꝝ dei. Nūc ꝟo ſufficit intellexiſſe qͣꝫtū beatꝰ Iacobꝰ deo celi fu erit gratꝰ quē in hͦ ſeculo tot ꝟtutibus pollere fecit ī futuro eterno bona donauit. Ad qͦs nos ꝑducat clemētia xp̄i. Qui eſt bn̄dictꝰ ⁊ lauda pilis in ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo. xl. de laudibꝰ fidei xp̄iane: q̄ veriſſima ꝓbat̉ extra quā nullꝰ cō ſequi pōt eternā ſalutē. In feſto ſctō rū Philippi ⁊ Iacobi recitādus. N me credite. Verba ſūt redēptoris nr̄i. Ioh̓. xiij. ca. qͥ ī euāgelio pn̄tis ſolenni tatis: decepti pleriqꝫ a ſuo debili paruiſſimoqꝫ īgenio nolūt acceptare illa q̄ deꝰ nob̓ ſua benignitate reuelauit. Reputant qͥppe ſtultū fore ac ſatꝭ leue ſi credāt̉ pure ⁊ ſimplici ter altiſſima fidei xp̄iane myſteria Cōtra qͦs lo quit̉ ſcpͥtura oſtēdēs qͣꝫ ſit laudabile quāqꝫ vti le ⁊ meritoriū credere diuinis abſqꝫ inqͥſitione curioſa vel ꝯͣdictione. Scribit̉ nāqꝫ Gen̄. xv. ca. Credidit abraā deo ⁊ reputatū ē ei ad iuſti ciā. Et. ij. Paral̓. xx. ca. Credite ī dn̄o deo vr̄o ⁊ ſecuri eritis. Et Ecc̄i. ij. ca. Qui timetꝭ deuꝫ credite illi ⁊ non euacuabit̉ merces vr̄a. Et ad Roma. x. ca. Corde em̄ credit̉ ad iuſticiaꝫ. Et Marci vltꝭ. ca. Qui crediderit ⁊ baptizatꝰ fu erit ſaluꝰ erit. qͥ ꝟo nō crediderit ꝯdēnabit̉. Et Ioh̓.j. ca. Dedit eis ptātem filios dei fieri his qͥ credunt in noīe eiꝰ. Et. iij. ca. Sic deꝰ dilexit mūdū vt filiū ſuū vnigenitū daret: vt oīs qͥ cre dit ī illū nō pereat ſꝫ habeat vitā eternā. Et. vij ca. Qui credit ī me ſic̄ dicit ſcpͥtura flumina de vētre eiꝰ fluēt aque viue Et. viij. ca. Si nō cre dideritis moriemini ī pctō vr̄o. Et. xj. ca. Qui credit ī me etiā ſi mortuꝰ fuit viuet. Et. xx. ca. Beati qͥ nō viderūt ⁊ crediderunt. Et vltꝭ. ca. Credētes vitā habeatis ī noīe eiꝰ. Et Luce. ij. ca. Eliſabeth a ſpūſācto mota dixit īmaculate ꝟgini. Beata q̄ credidiſti Et lꝫ iſta ſufficerent ad extinguēdā neqͥciā hoīm elatoꝝ. verūtamē oſtēdemꝰ in pn̄ti ẜmone fidei nr̄e clariſſimā ve ritatē. Hanc p̄dicauerūt philippus ⁊ iacobus apl̓iqꝫ ceteri. hāc didicerunt a xp̄o: hāc deniqꝫ ꝯprio ſanguine defenderūt Neqꝫ dari pōt alia fides p̄ter iſtam in qua ſperari poſſet eterna ſa lus. Vna inquit textus in ca. firmiter. de ſum. trini. ⁊ fi. ca. eſt fidelium vniuerſalis eccleſia ex tra quaꝫ nullus oīno ſaluat̉. Et apl̓s ad Eph̓. v. ca. ait. Unus deꝰ vna fides q̄ ſcꝫ credit xp̄m deū ⁊ hoīem de virgine natū ſaluatorē mundi Ꝙ aūt iſta fides veriſſima ſit ⁊ indubitata pro bare poſſumus triplici rōne. Prima d̓r mundialis acceptationis. Scd̓a paſſionalis tollerationis. Tertia diuinalis magnificationis. Ꝙ fides xp̄i vera ſit oſtēdit̉ eo ꝙ mū dus totꝰ illā acceptauit mediate p̄di catione apl̓oꝝ qd̓ fieri non potuiſſet abſqꝫ v̓tutē dei ⁊ miraculis euidētibꝰ

¶ Capituium. j. Rima rō qua ꝓ bat̉ ꝙ vera ſit fides xp̄i d̓r mūdialis acceptatiōis. Non enim abſqꝫ ꝟtute dei fides iſta acceptata fuit ī toto terraꝝ orbe a populis aphiloſophis: a regibꝰ ⁊ imꝑatoribꝰ. Clarum qͥppe ē ꝙ ande p̄dicationē apl̓oꝝ mūdus totus ſuꝑſtitionibꝰ varijs noxijſqꝫ erat īmerſus. Et vt in ẜmone ſcd̓o huiꝰ oꝑis diximus. Alij cole bant ꝓ deo celeſtia corꝑa. Alij elemēta inſenſi bilia. Alij corruptibiles homīes ac mortales. Alij beſtias ⁊ ſerpentes. Alij deniqꝫ idola va naſurda ⁊ muta. Ob qd̓ ⁊ īnumera flagicia ꝑ petrabant atqꝫ ritus deteſtabiles obẜuabant. Nā vt inqͥt Euſebiꝰ panphili li. j. de euāgelica p̄paratione. Perſe matres ꝓprias nephādi. nuptijs cognoſcebāt Scite carnibꝰ veſcebant̉ hūnis. Maſagēte ⁊ derbices ꝓpinquos ⁊ a fines ſuos ſenectute ꝯfectos miſerrimos putan tes interficiebant īmolando ip̄os idolis: deni qꝫ comedebāt. Tibareni ſeniores: ſuos viuos p̄cipitabāt. Et vt tradūt Manethus hiſtori cus Egyptius ⁊ Apollodorus: et Philo qui fenicū ſcripſit hiſtoriā. Et Dionyſiꝰ alicarna ſea vir romane hiſtorie ac italice peritiſſimꝰ: it pater vnicū filiū dilectū: mater filiā demoni tā qͣꝫ ouem ſacrificabāt. Oīa tn̄ iſta ⁊ ſimilia p̄di catione apl̓oꝝ penitus ſūt deleta. Omiſſis aūt ceteris. Nōne philippus apl̓s Scitarū gentes ad xp̄m ꝯuertit? Ip̄e qͥdē illis euangeliū xp̄i ꝑ annos. xx. feruētiſſime p̄dicauit. Ubi quattu ormirāda feci. Primo draconē expulit: nā cū aīal illud īmaniſſimū ſub ſtatua martis laterēt indeqꝫ exiuiſſet interfeciſſetqꝫ filiū pontificis ⁊ duos tribunos: iuſſu beati philippr in locū de ſertuꝫ deſcēdit: nulliqꝫ de cetero nocuit. Scd̓o idolū martis ꝯfringi iuſſit: ⁊ loco eiꝰ crucē xp̄i erexit quā om̄es fideliter ad orauerant. Tertio oēs morbidos flatu draconis ꝑfecte ſanauit: illis tribꝰ mortuis vite beneficiuꝫ reſtituit: qui oēs crediderūt in xp̄m ⁊ baptizati ſunt. Qua to hereſim ebionitarū qͥ carnem xp̄i fantaſtic dogmatizabāt extinxit. Erant aūt illi due fili ſacratiſſime ꝟgines ꝑ quas dn̄s ml̓tos ad fidē ꝯuertit. Notanduꝫ tn̄ hͦ loco ꝙ fuit alius phi lippus vnus ex ſeptē diaconibꝰ de quo ſcribit̉ actibꝰ apl̓oꝝ. d̓ qͦ dicit Hieroꝰ ī martilogio ꝙ octauo idus Iulij ſignis ⁊ ꝟtutibus inclitus apd̓ ceſareā requieuit: iuxta quē filie eius tre tumulate ſunt nam qͣrta apd̓ epheſū requieſcit Primus gͦ philippus ab iſto differt: qꝛ iſte fuit apl̓us iſte diaconus. Ille qͥeſcit apud Ieropo ſim. Iſte apud Ceſareā. Ille habuit duas filias ꝓphetiſſas. Iſte qͣttuor: lꝫ hiſtoria eccleſia ſtica videat̉ dicere ꝙ fuit philippꝰ qui habuit quattuor filias ꝓphetiſſas. Sed in hoc magis Hiero. eſt credēdū. De philippo itaqꝫ apoſtu lo ita ſcribit Ambroſiꝰ in li. de vita ⁊ obltū ſan ctoꝝ Philippus gentilibus predicat xp̄m: bar baraſqꝫ gentes vicinaſqꝫ tenebris ⁊ mari ocea no cōiunctas ad ſciētie lumen fideiqꝫ portū de ducit: demū in Ierapoli frigie prouincie vrbe crucifixus: lapidatuſqꝫ obijt ſimulqꝫ cū filfabꝰ ſuis ibi requieſcit. Diximus iam conuerſionē Scitarū aliarūqꝫ gentiū factaꝫ predicante phi lippo: apoſtoliſqꝫ cetcris. Qd̓ vtiqꝫ ſine deo ad iuuante ꝑfici minime potuiſſet. vt em̄ ſcribitur Marci vltꝭ. ca. Apoſtoli predicauerūt vbiqꝫ dn̄o cooperante ⁊ ſermone confirmante ſequē tibus ſignis. Non cōfirmaſſet deos illoruꝫ ſer monē: neqꝫ ſigna fuiſſent ſecuta: niſi fides quā predicabant vera fuiſſet. Propterea Augꝰ lib̓. xxij. de ciuitate dei. inqͥt. tria eſſe magna ⁊ ẜm naturā incredibilia. Primū eſt xp̄m dei filium de ꝟgine natuꝫ paſſum ⁊ in cruce mortuū atqꝫ in ſepulcro poſitum: reſurrexiſſe tertia die: ⁊ qͣ drageſima poſtqͣꝫ ſurrexit ad celos aſcendiſſe. Tum philoſophi: ſtoici: Epicuri ⁊ reliqui au diebant Athenis paulum iſta p̄dicantem. Ali qui dicebāt eū ſemiuerbiū. id ē. ſeminatorē ver borū Alij ꝟo addebāt: annūciatorē nouoꝝ de ioniorū. id eſt. nouaꝝ ſcientiaꝝ videt̉ eſſe. vt d̓r Actꝭ. xvij. ca. Scd̓m magnū ⁊ incredibile ē totū mūdū credidiſſe illud primū. Nam vt ptꝫ om̄es nationes relictis ſuꝑſtitionibꝰ idolatrie crediderūt in xp̄m. Qd̓ etiam ꝯfirmari pōt: qꝛ Roma abiecta idolatrie ſpurcicia xp̄m cōfeſſa eſt ⁊ vſqꝫ in p̄ſens illuꝫ crucifixum adorat. Ne qꝫ vt quidaꝫ aiunt indocta plebs ſuaſioni apo ſtolorū conſenſit: quinimo ⁊ philoſopi clariſſi mi ⁊ ciues honoratiſſimi ⁊ reges ⁊ pͥncipes ac ſapientiſſimi viri xp̄m ſunt venerati. Tertium magnū ⁊ ẜm naturaꝫ incredibile eſt mundū to tum primū incredibile credidiſſe: predicatione apoſtolorū qui neqꝫ pollicebant̉ tēporalia bo na: neqꝫ voluptati fauebāt: neqꝫ vitā tēporalē tuendā dicebant. Sed p̄dicabant mundi cōtē ptum: paſſionū tollerantiā: ⁊ mortꝭ violēte de ſideriū: non in pulchritudine ⁊ elegantia orati onis: non in vi armoꝝ populos at. raxerūt vt crucifixo ieſu xp̄o diuinū exhiberēt honorem. O res ad modū ſtupēdiſſima. O īuicta ꝟtus oīpotētꝭ dei duodecim ſimplices hoīes a xp̄o electi potuerūt ī oēs ppl̓os ⁊ nationes ꝟitatem euāgelicā diſſeminare. Aut igit̉ miraculis ⁊ ſi gnis fideꝫ quam p̄dicabāt vt inſideles illam ac cept. rent confirmauerunt. Et ſic apparet ꝙ in cis tanqͣꝫ fidelibus nuncijs eterne vite eſ fiuxit

diuina gr̄a. Aut ſi abſqꝫ miraculis id fuit eſſe ctū: ⁊ hͦ vtiqꝫ miraculū ꝑmaximū erit cēſendū vt ſimplici ꝑſuaſioni apl̓oꝝ crediderit totus mūdus: rem primā tā grādē ⁊ vt p̄dictuꝫ ē ẜm naturā incredibilē. Sꝫ qͥdā inſenſati obijciunt nob̓. ꝙ ſi ideo ē vera fides xp̄i: qꝛ ab oībꝰ natio nibꝰ fuit ſuſcepta: pari mō dicere poſſumꝰ ꝙ ſe cta Magumethi iam qͣſi vbiqꝫ dilata fuerit a deo: ⁊ ꝑ ꝯſequēs Magumethani pn̄t ſperare futurā ſalutē. Ab hͦ rn̄demꝰ. Primo qꝛ ſecta il la multa ꝯtinet ſtulta ⁊ irrationabilia ⁊ p̄ter il la q̄ vitā Magumethanoꝝ voluptuoſā ⁊ bru talē oſtēdūt: id maxime ē attēdendū: videlicet ꝙ illoꝝ btītudo adhuc ī voluptate finiet̉. Nā vt aſſerunt: ꝓmiſit deꝰ ſeruantibꝰ legē Magu meth paradiſū.i. hortū deliciaꝝ aqͥs p̄terfluē tibus irrigatū: in qͦ ſedes habebūt perpetuas: nec frigore aūt eſtū aliquo affligent̉: oībꝰ cibo rū veſcent̉ generibꝰ Sericis veſtimētis oīs co loris induent̉: ⁊ ꝟginibꝰ ſpecioſiſſimis ꝯiūgē tur. In delicijs oībus accubabūt: qͥbus ange li pincernaꝝ more cū vaſis aureis ⁊ argenteis miniſtrabūt offerētes eis vinū lac ⁊ mel: dicen tes. comedite ⁊ bibite in leticia. Tria nanqꝫ flu mina.ſ. lactis ⁊ mellis ⁊ vini optimi aromatici eos habere dixit Magumeth ī paradiſo: ⁊ ꝙ angelos pulcherrimos ſūt viſuri adeo magnoſ ꝙ ab vno oculo angeli vſqꝫ ad celū ſit ſpatium vniꝰ diei. Contra qͣs fatuitates inqͥt Auicēna ix. metaphiſice. ca. vij. lex nr̄a quā dedit Ma gumēthus on̄dit diſpoſitioneꝫ felicitatis ⁊ mi ſerie q̄ ſūt ẜm corpꝰ. Sed ē alia ꝓmiſſio q̄ appre hendit̉ ab intellectu. Seqͥt̉. Sapientibꝰ multo magis fuit cupiditas ad ꝯſequēdū hāc felicita tem qͣꝫ corpoꝝ: q̄ qͣꝫuis daret̉ eis tn̄ nō attende rūt nec appreciati ſūt eā cōparatione felicitatis q̄ ē cōiuncta pͥme veritati. Scd̓o lex illa multo veneno cōmixta eſt. Nā aſſerit in ſuo alcorano Magumeth. ꝙ moyſes fuit magnꝰ ꝓpheta: ſꝫ xp̄s maior ⁊ ſūmꝰ ꝓphetaꝝ natꝰ ex maria vir gine ꝟtute dei abſqꝫ hoīs ſemīe. Sed venenu īmiſcuit: qꝛ xp̄m nō vere paſſum nec vere reſur rexiſſe dixit: ſꝫ aliū quendā hoīeꝫ ſibi ſimileꝫ hͦ egiſſe vel paſſuꝫ eē docuit. Tertio ip̄e maxim fuit deceptor qͥ rudes ppl̓os facile ꝑuertere po tuit. Nā ſecutꝰ Epicuri doctrinā cum finxiſſet multa falſa: ſibi credētibꝰ indulget oēꝫ laſciuiā De epicuro qͥppe ſic ait Luctantiꝰ li. iij. diuina rū inſti. Epicuri diſciplina ml̓to celebrior ſemꝑ fuit qͣꝫ ceteroꝝ: nō qꝛ veri aliqͥd affert: ſed quia multos ad populare nomē voluptatis inuitat Nemo em̄ nō ī vitia ꝓnus eſt. Preterea vt ad ſe multitudinē ꝯtrahat: oppoſita ſingulis qͥbu qꝫ moribus loquit̉ deſidioſū. Uetat lr̄as diſce re: auaruꝫ populari largitione liberat: ignauū ꝓhibit accedere ad rēpublicā: pigrū exercere: timidū militare. hec ille. Pari mō magumeth ſequentibꝰ illū ad luxuriandū ⁊ fornicandū li beram licentiam largit̉. Fuit aūt tꝑe bonifacij quarti ⁊ Heraclij imperatorisⁱ ex gente arabū qui vt aiūt ꝯſilio cuiuſdā Sergij monachi apo ſtate: ml̓ta calliditate ⁊ aſtutia decepit arabes. deinde vſqꝫ ad tꝑa nr̄a: neſcimus qͦ iudicio dei maximā orbis partē corrupit. Cui nihil effica tius obijcere poſſum qͣꝫ ſua deliramēta que ī li bris ſarracenoꝝ inueniunt̉ deſcripta. In alco rano quippe Magumēthus ait. Laus eius ſit qͥ tranſire fecit ſeruū ſub vna nocte ab oratorio hellarū que eſt domus Mecque vſqꝫ ad ora toriū remotiſſimū q̄ eſt domus ſancta in hieru ſalem quam benediximus. Expoſitio huiꝰ ſen tentie eſt in li. qͥ dicit̉ arabice halmaeris: qd̓ la tine interpretat̉ in altū aſcendere. Et ideo vul gariter d̓r ſcala Magumeth. Ibi inducit̉ ma gumēth qͥ de ſe loquēs dicit ridendas ac dete ſtandas futuitates. Prima ꝙ cū dormiret et ī lecto iuxta vxorem in Mecqua ī arabia appa ruit ei gabriel angelus ⁊ dixit ei. Surge ⁊ veni poſt me. cūqꝫ ſurrexiſſet ⁊ veniſſet ad portā do mus vidit ꝙ gabriel tenebat ꝑ habenas quan dam beſtiā cui nomen erat Alborath que erat grandior aſino: ⁊ habebat faciē hoīs: ⁊ crines d̓ perlis: ⁊ pectꝰ de ſmaragdo: caudā d̓ rubino oculos clariores ſole: pedes ⁊ vngulas ad mo dū camele: Sellā p̄cioſam de perlis ⁊ auro. Et erat iſta beſtia circūdata angelis qui cuſtodie bāt eā. Et cū dixiſſet angelꝰ Magumeth aſcē de ⁊ equita. beſtia ſtare nolebat. Cui dixit an gelus. Alborath ſta in pace: qꝛ nunqͣꝫ talis hō eqͥtauit ſuꝑ te nec equitabit. Tunc beſtia inter rogauit. qͥs eſt iſte: ⁊ gabriel rn̄dit. Hic ē Ma gumeth dei nuncius ⁊ ꝓpheta magnus: vt hͨ audiuit beſtia ſtetit ⁊ Magumetheqͥtauit: et gabriel tenuit ſibi ſcandile ſiue ſtaffam. Scd̓a fatuitas ꝙ alborath ꝯfeſtim ire cepit cito ⁊ ſua uiter: ⁊ paſſus eius ita magni erāt ꝙ inter vnū paſſum ⁊ aliū erat tantū ſpatij quātū poſſit hō longiꝰ ꝓprijs oculis reſpicere a remotis. Ter tia fatuitas ꝙ ſic aſſociatus ab angelo ꝑuenit ad templum in hierl̓m: ⁊ inuenit oēs ꝓphetas ſtātes ibi quos deus fecerat exire de ſepulcris vt honorarent ipſū Magumeth: qui ſalutaue runt eū gaudentes ⁊ amplexantes. Quarta fa tuitas ꝙ exeuntes templū angelus oſtendit ei quandaꝫ ſcalā que durabat a terra vſqꝫ ad pri mū celū ⁊ erant gradus illius de lapidibus p̄ cioſis ⁊ angeli circūdabant eā. Tūc gabriel di xit illi. Aſcēde magumēth: ⁊ aſcēdit: ⁊ gabriel ⁊ alij angeli aſſociabant euꝫ. Cunqꝫ aſcendiſſet inuenit ī via vnū angelū ita magnū ꝙ tenebat

caput ſuū ſupra celū ⁊ pedes eiꝰ ī abyſſum. Et erat factꝰ ad modū galli: cui deꝰ oſtendebat qn̄ erat orādū. nā veniebat ad eū q̄dā vox de celo dicēs. Tu creatura q̄ deo es obediēs lauda de um. Et mox ille angelꝰ dicebat alta voce Bn̄di cat̉ deꝰ rex ſāctiſſimꝰ. qͦ dicto: galli qͥ ſūt in terra cātabāt Quīta fatuitas ꝙ vidit quēdā alium angelū cuiꝰ medietas erat ignis ⁊ medietas nix nec ignis deſtruebat niuē: nec econtra. qͥ etiam laudabat deū orās ꝙ ſic̄ in eo ꝯiūxerat ignē et niuē ſic ꝯiūgeret cordagētium q̄ ip̄i deo eſſent obediētes. Sexta fatuitas ꝙ ꝑuenit ad celū lu ne qd̓ erat totū ferreū. Et cum pulſaret gabrieˡ ad portā: venit qͥdā angelꝰ ita magnꝰ ꝙ ip̄e ha bebat ī lōgitudinē ſpatiū itinerꝭ homīs ꝑ mille ānos ⁊ tātūdē ī latitudine. Et portis aꝑtis ab iſto angelo Magumeth intrauit. Septima fa tuitas ꝙ cū ītraſſet ibi vidit angelos qͥ habebāt facies hoīm ⁊ corpora ad modum vaccarum ⁊ alas ad modū aqͥlaꝝ. Et erāt ī numero ſeptua ginta milia capita. Et quodlibet caput ſeptua ginta milia cornua. Et quodlibet cornu ſeptua ginta milia nodoꝝ: ⁊ int̓ vnū nodū ⁊ aliū erat ſpatiū itineris hoīs ꝑ qͣdraginta ānos. Et in qͦ libet p̄dictoꝝ capitū erāt ſeptuagīta milia faci es. Et q̄libet facies habebat ſeptuaginta milia ora. Et qd̓libet os ſeptuagīta milia linguas: ⁊ q̄libet ex illis linguis ſciebat ſeptuaginta milia loquelas ⁊ laudabāt deū ſeptuagīta milibꝰ ho ris in die. Octaua fatuitas ꝙ ꝑuenit ad ẜm ce lū qd̓ erat eneū. inde ad tertiū qd̓ erat argēteuꝫ poſtea ad qͣrtuꝫ qd̓ erat aureū. Et in hͦ vidit ſe ptuaginta milia angeloꝝ: qͥ oēs habebant faci es aqͥlaruꝫ. Et q̄libet ala habebat ſeptuaginta milia pēnas. ⁊ q̄libet pēna habebat ī lōgitudi ne ſeptuaginta milia cubitorū. Nona fatuitas ꝙ poſtea ꝑuenit ad qͣrtū celū qd̓ erat totum de perla: ⁊ h̓ vidit vnū angelū qͥ totꝰ erat de igne: ⁊ habebat ſeptuaginta milia brachia. Et ī quo libet ſeptuaginta milia manus Et in qͣlibet ma nū ſeptu agīta milia digitos. Deinde venit ad ſextū celū qd̓ erat d̓ ſmaragdo ⁊ ad ſeptimū qd̓ erat de rubino. Et tandē ad octauū qd̓ erat de topazion: ⁊ h̓ īuenit deū qͥ dixit qͣliter elegerat eū ⁊ ordinauit ei legem ⁊ oīa q̄ debebat facere. Et tandē redijt ꝑ eandē viā vſqꝫ ad finē ſcale ⁊ eqͥtauit Alborath ⁊ venit ad domū ſuā ⁊ inue nit vxorē ſuā in lecto q̄ dormiebat: narrauitqꝫ ei oīa q̄ geſta fuerāt. Ecce qualibus figmentis diabolicis vſus eſt magume: h: in qͥbus nil cō gruū: nil rectū: nil rōnabile: nil deniqꝫ veriſimi le inuenit̉. Sed ⁊ fidei nr̄e decora myſteria ho neſtiſſima ⁊ vera ac rōnabilia ſunt. Nā vt inqͥt Scotus in ꝓlogo pͥmi libri ſnīaꝝ. Quid rōna bilius qͣꝫ deū ſuꝑ oīa diligere et ꝓximū ſicut ſe ip̄m. De deo aūt nil credimꝰ qd̓ aliquaꝫ imꝑfe ctionē importat: imo qͥcqͥd de illo dicimꝰ atte ſtat̉ ꝑfectioni diuine: ſicut patet de trinitate ꝑ ſonaꝝ: de incarnatione ꝟbi ⁊ hmōi Ob quod Augꝰ li. ij. d̓ ciui. dei. ca. xxviij. ait. Nihil tur pe aūt flagicioſū ſpectādū imitandūqꝫ ꝓponit̉ vbi veri dei aut p̄cepta mādant̉ aut miracula narrant̉: aut dona laudant̉: aut bn̄ficia poſtu lant̉ Quicqͥd igit̉ magumēth fecit vt ſua ſecta reciperet̉ malicia et dolo cōpleuit. Nō ſic apl̓i de quibus iam p̄dictū eſt: ꝙ tꝑalia bona oīno ſpernēda: vitia deteſtāda: ſequendas ꝟtutes: deſiderādāqꝫ futurā vitam ſuaſerunt. Ꝙ vera ē fides xp̄i ex eo ꝙ ꝓ illiꝰ ꝯfeſ ſione tot hoīes ⁊ mulieres mortē vio lētam forti aīo tulerunt. ¶ Ca. II. Ecunda rō qua ꝓbat̉ ꝙ vera ſit fides xp̄i d̓r paſſio nalis tolleratiōis. Pro iſta qͥppe tot milia miliū vtriuſqꝫ ſexus martyriuꝫ pati vſqꝫ ad mortem cōſtantiſſime voluerunt. In quib tria ſunt conſideranda. Primum eſt numeroſitas. Scd̓m bonitas. Tertium nouitas. ¶ Primū qd̓ eſt conſideranduꝫ in his qui pro xp̄o martyriū paſſi ſūt: d̓r numeroſitas Naꝫ ſi pauci eēt fortaſſis quis diceret illos fuiſſe de luſos. Sed quō illos numerare valebimus cū ꝑſecutio chriſtianoꝝ facta fuerit ꝑ orbē a tot ī peratoribꝰ ſucceſſiue. Nam vt inquit Augꝰ li. xviij. de ciui. dei. Quidā voluerunt decē fuiſſe perſecutiones eccleſie. Prima fuit Neronis. Secūda Domitiani. Tertia Traiani. Quarta Antonini. Quīta Seueri. Sexta Maximini Septīa Decij. Octaua Ualeriani. Nona Au reliani. Decima Diocletiani et Maximiani. Sub quibus innumerabiles viri ⁊ mulieres ꝓ confeſſione fidei exquiſitiſſimis cruciatibus af flicti: mortem forti animo tulerunt. Et vt refert Hieroꝰ in martilogio. Tempore Diocletiani ⁊ Maximiani ītra vnū mēſem decē ⁊ octo milia xp̄ianoꝝ martyrio coronati ſūt. Si igit̉ in ore duoꝝ vel triū teſtiū ſtet oē verbum. vt d̓r Deu terono. xix. ca. Et Matthei. xviij. Et extra d̓ teſtibus. ca. licet. Quāto magis ſtandū erit ve raciſſimo teſtimonio ſanctorū martyruꝫ. Pro pterea inqͥt Hieroꝰ in queſtionibus ad heiuidi am. Triumphus dei eſt paſſio martyrū: ꝓ xp̄i nomīe cruoris effuſio ⁊ inter tormenta lericia. Cuꝫ em̄ qͥs viderit tanta conſtantia ſtare mar tyres atqꝫ torqueri et in ſuis cruciatibus dele ctari: odor noticie dei diſſeminatur in gētibus

et ſubdit tacita cogitatio ꝙ niſi verū eſſet euan geliū nūqͣꝫ ſanguine defenderet̉ ¶ Scd̓m qd̓ ē ꝯſiderandū in his qͥ ꝓ xp̄o martyriū paſſi ſūt: d̓r bonitas. Nō em̄ erant vitioꝝ amatores aut tꝑaliū bonoꝝ auidi: qn̄ vt apparet vitā ꝓpriā ꝯtēnebant. Ideo ſuſpecti eſſe de mendacio aut falſitate nō pn̄t. Nā vt inqͥt Lactantiꝰ. li. j. di uina. inſti. Volūtas fingēdi ac mētiendi eoruꝫ ē qͥ opes appetūt: qͥ lucra deſiderāt. q̄ res ꝓcul a ſanctis viris fuit. Et vt ait Hieroꝰ ad pama chiū. Si iocando paſſi ſunt credant̉ iocādo lo cuti. ¶ Tertiū qd̓ eſt cōſiderandū in his qui ꝓ xp̄o paſſi ſūt: d̓r nouitas. Nā nō erant a tenerꝭ annis educati in fide xp̄i: ſꝫ ꝓ maiori ꝑte multi ex eis nouiter ad fidē ꝯuerſi: etiſſimi ad marty riū cōuolabāt. Hoc aūt fieri nō potuiſſet abſqꝫ īteriori auxilio diuine gr̄e: ⁊ exterioribꝰ ſigni miraculis ac reuelationibꝰ Que Corneliꝰ taci tus negare nō audens qꝛ gētilis erat: xp̄ianos genus maleficū appellauit. Sed reuera oīa illa nō maleficio imo dei ꝟtute fiebāt. Quiſnā non miret̉ Tiburtiū ⁊ Ualerianū nobiles Roma nos in gētilitate nutritos a Cecilia ꝟgine ad hͦ inductos fuiſſe vt mortē ꝓ xp̄o ſubire nō formi darēt. Quid de Romano dicemꝰ qͥ dū ſꝑ ido la coluiſſet: militiāqꝫ exercuiſſet: a btō laurētio martyre baptizari popoſcit. Dū em̄ iuſſu De cij laurētiꝰ ſcorpiōibꝰ cedebat̉: is romanus cla mādo dixit: O laurēti video an̄ te iuuenē pul cherrimū ſtātē ⁊ mēbra tua cū lintheo extergē tē: adiuro te gͦ ꝑ dn̄m nō me derelinqͣs ſꝫ feſtina me baptizare. Solūtꝰ ꝟo laurē iꝰ ⁊ ī cuſtodia recluſus hypoliti. Romanꝰ afferēs vrceū cun aqua ad pedes laurētij ꝓcidit: ⁊ ſacꝝ ab eo ba ptiſma ſuſcepit. Qd̓ vbi Deciꝰ cōperit: fuſtibꝰ iuſſit eū cedi deinde decollari. Hipolitꝰ ip̄e in ſuꝑ qͥ carceres cuſtodiebat a btō laurētio cum oī ſua famllia baptiſmum ſuſcepit. Qui poſtꝙͣ laurētij corpꝰ ſepeliuit: venit in domū ſuā: vt eiꝰ legēda narrat̉: ⁊ dās pacē ẜuis ⁊ ancillis ſi is oēs ſacr̄o altaris qd̓ Iuſtinꝰ p̄ſbyter obtul rat cōmunicauit. Poſt qd̓ appoſita mēſa priu qͣꝫ cibū ſumerēt: veniētes milites eū rapuerūt ⁊ ad ceſarē adduxerūt. Cui Decius. Nūquid tu magus effectus es qͥ corpus laurentij ſepeli ſti: Cui Hipolitus. Hec feci nō quaſi magus ſed vt xp̄ianus. Contra quē tyrannꝰ deſeuiens fecit eū fuſtibus cedi: ⁊ pectinibus laniari. E cū inter tormenta ſemꝑ xp̄m cōfiteret̉. Decius oēm familiaꝫ eius adduci fecit: iuſſitqꝫ concor diā de xp̄o loquenteꝫ qͥ nutrix erat hipoliti tā diu plūbatis cedi quouſqꝫ ſpm̄ emiſit. Tandi hipolitus cū oī familia extra portā tiburtinam adductus fuit: vbi in ꝯſpectu hipoliti oīm ca pita amputata fuerunt. Hipoliti ꝟo pedes ad colla indomitoꝝ equorū ligati ſūt: atqꝫ ſic per cardos ⁊ tribulos tā diu tractus ē donec ſpm̄ exhalauit. Eoꝝ aūt corꝑa Iuſtinꝰ p̄ſbyter ra puit ⁊ iuxta corpꝰ ſancti laurētij ſepeliuit. Si oīa hmōi vellemꝰ exprimere: longiſſimis profe cto ſermonibꝰ foret vtendū. Sꝫ pauca hec que cōmemorauimꝰ ideo dicta ſūt: vt appareat veri tas fidei: quā illis tꝑibus cōfiteri nil aliud erat niſi dira ſupplicia ⁊ morteꝫ exquirere. Et tn̄ vt p̄diximus innumerabiles quodāmodo ſūt in uēti: qui martyres torq̄bant̉: relicto gentilitatꝭ errore publica voce chriſtianos ſe aſſerētes: ad mortē vltro tendebant. Ꝙ fides xp̄i vera eſſe ꝓbatur ex eo ꝙ deꝰ illam ꝯtinuis miraculis magnifi cat etiam tꝑibus nr̄is. Ca. III. Ertia ro qua ꝓ batur ꝙ vera ſit fides xp̄i d̓r diuina lis magnificationis. Magnificata qͥppe eſt fides iſta ab omnipotenti deo in oꝑib miraculoſis. Et antiquis dimiſſis: ꝓferamꝰ ea que quotidie oculis nr̄is ꝑſpicimus: que ī tri bus generibus diſtingui poſſunt. Primū d̓r odorationis. Scd̓m ſcaturitionis. Tertium conditionis. ¶ Primū genꝰ miraculoꝝ q̄ quotidie videmꝰ d̓r odorationis. Nā qͥ baptiſmi lauacro ſunt re generati odore quodā ſuaui ab infidelibus di ſtinguunt̉. Ip̄i ꝟo infideles qͥ nō ſūt baptiza ti fētore quodā intollerabili deturpāt̉. Teſtor deū ⁊ angelos eiꝰ: ꝙ dū ſemel Brūduſij pecto ris dolorē incurriſſem. Quidā medicꝰ iudeus nō vocatꝰ ad me venit: qui qͣꝫplurimū intrauiſ cellulaꝫ in qͣ iacebā in lectulo: fetore ſuo ita tur bauit ſtomachū meū vt viderer euomere velle om̄ia viſcera ⁊ tīeſtina: nec quieſcere potui do nec a me licētiatus diſceſſit Quid plura? Audi ui ego a qͣꝫ plurimis ⁊ fidedignis. Ꝙ in caſtel lo ſancti petri ꝓpe Rhodum quod milites ſā cti Iohanis hieroſolymitani tuent̉: ſūt canes ferociſſimi qui in die ligantur. in nocte vero ſol uuntur ⁊ extra caſtelluꝫ liberi dimittuntur: hi ſi xp̄ianum aliquē inueniunt nullam ei moleſti am inferunt. Si ꝟo aliquem turcū aūt ſarrace num reperiunt latratibus ⁊ morſibus vſqꝫ ad mortē inſequūt̉. Ex odoratu quippe xp̄ianos ab alijs diſcernunt. Sed non eſt omittendum quod experimur de ſanctoruꝫ reliquijs in qui bus tanta eſt odoris fragrantia vt merito con fiteri cogamur oſſa illa felicia ſic a deo reſerua ta: cū ſuis animabus tādē glorificanda. ¶ Se cundum genus miraculoruꝫ d̓r ſcaturitionis.

Utiqꝫ ẜm naturā fieri non pn̄t vt ex aridis oſſi bus ⁊ inaīatis: liquor ꝓfluat indeſinēter qd̓ tn̄ fieri negare nō poſſumꝰ. Nā ⁊ ſi nō oīm tn̄ mul toꝝ ſctōꝝ corꝑa māna ſcaturiūt. Sic̄ ſācti Ni colai apd̓ Barū. Sācti Andree apd̓ Amalfiā. Sācti Matthei apd̓ Salernū. ¶ Tertiuꝫ ge nus miraculoꝝ d̓r ꝯditionis. Un̄ ē hͨ ꝯditio in ꝟo ligno crucis vt in igne ꝓiectū ⁊ ſi inflāmet̉ nūqͣꝫ tn̄ cōburat̉ ſi ponat̉ in aqͣ non natet ſꝫ ſub mergatur niſi ex miracl̓o dei. De ſpina corone dn̄i adhuc a pleriſqꝫ accepi ꝙ rodi ī paraſceue floret. De colūna q̄ ē ī ſctō petro in vrbe maxīa teſtimonia d̓ viſu referre poſſumꝰ: ꝙ ibi vexati a demone liberāt̉. Aiūt qͥdē illā eē in qͣ dū ih̓s p̄dicabat in tēplo in hierl̓m qͥeſcere ſolebat. In Apulia ꝓpe puliganū ē eccl̓ia in qͣ corpꝰ ſancti Uiti reqͥeſcit: in qͣ illi qͥ morſu rabidoꝝ canū ti mēt īterire abſqꝫ vlla medicina liberāt̉ In ciui tate Brūduſij reſeruat̉ aduſtum corpus ſancti Theodori martyrꝭ cū veneratiōe ⁊ deuotione ppl̓i. Tꝑe ꝟo ficcitatis cū ꝓceſſiōibꝰ ⁊ letanijs corpꝰ illd̓ extrahit̉: et ſepiſſime imo eodem die pluuia d̓ celo deſcēdit Sūt ⁊ alia multa hmōi ī religiōe nr̄a xp̄iana ꝓpt̓ q̄ merito dice̓ poſſumꝰ Ꝙ nō ē alia natio tā grādis q̄ habeat deos ap propinquātes ſibi ſic̄ adeſt nob̓ deꝰ nr̄. Igit̉ le tent̉ fideles qͥ credūt ī xp̄m: qꝛ nō ambulant in tenebris: ſꝫ habebūt lumē vite: in pn̄ti ꝑ gr̄am ⁊ ī futuro ꝑ gloriā ſempiternā. Amen. Sermo.xlj. de ſingulari electiōe ſctī Matthie qͥ ad apl̓atū aſſumpꝰ eſt. Nnumeratꝰ eſt cū vndecim apl̓is. Scribunt̉ hͨ ꝟba Actꝭ j. ca. ⁊ in epl̓a hodierne feſtiui tatis. Cupiētes laudibꝰ beati matthie inſiſtere bn̄ eſt vt illius electionē qͣ ad apl̓atuꝫ fuit aſſū ptus ꝑſcrutemur. De ipſa qͥppe copioſe loquit̉ epl̓a p̄ſens: ī qua multa pulchra ⁊ notabilia cō tinent̉. In oībus tn̄ q̄ ibi ponunt̉: matthie ſan ctitas eximia demonſtrat̉. Ip̄e em̄ apl̓atuꝫ ob tinuit nō aliqua elatione cōmotus: ſed ab apo ſtolis orantibus ⁊ deo reuelante vocatus. Id circo vt iſta omnia deuotius meditari poſſimꝰ tria myſteria d̓ electione huius apoſtoli beatiſ ſimi proponimus contemplanda. Primū d̓r cauſalitatis. Scd̓m qualitatis. Tertium vtilitatis. Qualit̓ ꝓpter pctm̄ deſperationis iu das dānatꝰ fuit: ⁊ de grauitate pecca ti deſperatiōis. Et cur apl̓i locū iude voluerūt ſupplere. ¶ Capl̓m.I. Rimū myſteri ꝯtēplandū de electiōe matthie dici tur cauſalitatis. Fuit nāqꝫ talis ele ctionis cauſa vt numerus duodenariꝰ apl̓oruꝫ impleret̉. Naꝫ ex caſu ⁊ preuaricatione Iude vndecim tm̄ remanſerant apoſtoli. Sed vt ꝑs iſta melius intelligatur: tria erūt hic dubia de claranda. Primū quare Iudas dānatus fuit. Scd̓m vtꝝ deſperatio ſit maximū pctōꝝ. Tertium cur apoſtoli numeꝝ duodenariū vo luerunt ſupplere. ¶ Pro primi dubij explanatione ſciendum ꝙ multa fuerunt grauiſſima pctā Iude. Primuꝫ fuit pctm̄ ingratitudinis. Nā xp̄s fecit eū ſuuꝫ diſcipulū ⁊ apl̓m ſibiqꝫ familiarē: cui multam benignitatē oſtēdit. Ip̄e ꝟo illū impie ꝓdidit Sed quedā hic orit̉ difficultas. An Iudas fu it electꝰ a xp̄o. Nā Lucas ca. vj. ait. Vocauit ſcꝫ xp̄s diſcipl̓os ſuos ⁊ elegit duodecī ex ip̄is quos ⁊ apl̓os noīauit. Et inter iſtos anuumē rat̉ iudas. Ioh̓is ꝟo ca. xiij. xp̄s dixit. Beati eritis ſi feceritis ea. non de oībus vobis dico: ego ſcio quos elegerim. vbi videt̉ dicere ꝙ nō elegiſſet iudā Ad qd̓ dicendū. ꝙ iudas electus fuit ad apl̓atū ẜm tp̄s. Et hoc d̓r Luce. vj. ca. vbi ſupra. ſꝫ nō fuit electus ad finalē gr̄aꝫ ⁊ glo riā. Et hoc exprimit̉ a xp̄o ſuꝑius Ioh̓is. xiij ca. Si qͥs ꝟo vlteriꝰ quereret. Cur xp̄s elegit iudā ad apl̓atū quē ſciebat futurum ꝓditorem Rn̄demus qꝛ tūc erat idoneus. vn̄ ſicut nō de buit intermittere creationē luciferi ⁊ alioꝝ qͦs ſciebat fore dānādos: ita nec aſſumptionē iſtiꝰ ad apl̓atū. Inſuꝑ xp̄s id fecit vt nob̓ exemplū patientie daret: dū iudaꝫ tollerauit ⁊ illi tanta beniuolentie ſigna oſtēdit. Scd̓ꝫ pctm̄ iude fu it auaricia. qꝛ vt d̓r Ioh̓is. xij. ca. Furꝭ erat et loculos hn̄s. Fecerat ip̄m xp̄s cōſeruatorē ele moſynaꝝ q̄ ſibi donabant̉. Ille vero furto ſur ripiebat decimā partē vt qͥdā dicūt. Et ideo ꝓ decima ꝑte quaꝫ in vnguento amiſerat pro tri ginta denarijs dn̄m vendidit. Tertiū pctm̄ iu de fuit ꝓditio. qꝛ xp̄m ſigno oſculi tradidit. nā vt d̓r Matth̓ xxvj. ca. dedit ſignū his qͥ xp̄m caꝑe volebāt dicens. Quēcūqꝫ oſculatus fue ro ip̄e eſt tenete euꝫ. Quartū pctm̄ iude fuit p̄ ſūptio qꝛ p̄ſūpſit oſculari faciē illā in quā deſi derāt angeli ꝓſpicere. Quintū pctm̄ iude fuit ſimulatio. dū dixit. Aue Rabi. cū tn̄ illi mortē ꝓcuraret. Sextū pctm̄ fuit obdura: io. qꝛ nll̓o obſequio: nullis blandicijs: nullis cōminatiō bus voluit a ſuo malo propoſito reſiſtere. Se ptimū pctm̄ d̓r deſperatio. qꝛ abiens laqueo ſe ſuſpendit. hͦ vno ſolo ꝑfecta fuit dānatio Iudo

Si enim nō deſperaſſet ⁊ pnīam veram egiſſet vtiqꝫ poſt tot commiſſa flagicia: pꝰ tot enormia mala: poſt tot nephāda facinora: dei fuiſſet mi ſericordiā cōſecutꝰ. O ineſtimabilis pietas bn̄ dicti dei: diſplicēt illi q̄cunqꝫ pct̄a: ſed ſuꝑ oīa deſperationē abhorret. Et ſumo hic deſperati on quā cōcomitat̉ impenitentia finalis: ꝓba mus qd̓ dicimꝰ. nā Hieroꝰ ad Ruſticū mona chū inqͥt. Nihil ſic offendit deū ſicut cor impe nitēs. Solū deſperatiōis crimē eſt qd̓ veniā cō ſequi nō pōt. Et Leo papa de pe. di. iij. ca. īter oīa. iudā ſic alloquit̉. Sceleratior oībꝰ o iuda ⁊ infelicior extitiſti quē non pnīa reuocauit ad dn̄m: ſꝫ deſperatio traxit ad laqueuꝫ. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtꝝ deſperatio ſit maximuꝫ pctōꝫ Ad qd̓ rn̄det Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xx. ꝙ peccat. q̄ opponunt̉ ꝟtutibꝰ theologicis ſunt ẜm ſuuꝫ genꝰ alijs peccatis gͣuiora. Cū em̄ ꝟtutes thec logice habeāt deum ꝓ obiecto: pctā eis oppoſ ta importāt directe ⁊ pͥncipaliter auerſioneꝫ deo. In quolibet autē peccato mortali pͥncipa lis rō mali ⁊ grauitas ē ex hoc ꝙ auertit a deo Si em̄ eſſe poſſet ꝯuerſio ad bonuꝫ cōmutabil ſine auerſione a deo: qͣꝫuis eēt inordinata non eſſet pctm̄ mortale. Et ideo illud qd̓ pͥmo ⁊ ꝑ ſe habet auerſionē a deo eſt grauiſſimū inter pec cata mortalia. Uirtutibꝰ autē theologicis op ponunt̉ infidelitas: odiū dei ⁊ deſperatio. In ter q̄ odium ⁊ infidelitas ſi deſperationi cōꝑa rent̉ inuenient̉ ẜm ſe qͥdem.i. ẜm rōnem ꝓpri ſpeciei grauiora. Infidelitas em̄ prouenit ex hͦ ꝙ hō ip̄am dei veritatē nō credit. Odiū dei ꝓ uenit ex hͦ ꝙ volūtas hoīs ip̄i diuine bonitat ꝯtrariat̉. Deſperatio aūt ex hͦ ꝙ hō non ſperat ſe bonitatē dei ꝑticipare. Ex quo ptꝫ ꝙ infide litas ⁊ odiū ſunt ꝯtra deū ẜm ꝙ ī ſe eſt. deſpera tio auteꝫ ẜm ꝙ eiꝰ bonū participat̉ a nob̓. Ui maius pctm̄ eſt ẜm ſe loquendo nō credere dei ꝟitatē vel odire deū qͣꝫ nō ſperare ꝯſequi grat tiam ⁊ gloriā ab ip̄o. Sꝫ ſi cōparet̉ deſperatio ad iſta duo ex ꝑte nr̄a: ſic deſperatio eſt pericu loſior: qꝛ ꝑ ſpem reuocamur a malis: ⁊ ītrodu cimur in bona ꝓſequēdā: ⁊ ideo ſublata ſpe in effrenata hoīes labunt̉ vitia ⁊ a bonis oꝑbꝰ re trahunt̉. Un̄ gloſa ſuꝑ li. Numeroꝝ ait. nihil eſt execrabiliꝰ deſperatiōe: quā qͥ hꝫ ⁊ ī gener libus huiꝰ vite laboribꝰ: ⁊ qd̓ prius eſt in fidei certamine ꝯſtantiā ꝑdit. Et Iſid̓. lib̓. de ſūmo bono ait. Perpetrare flagiciuꝫ aliqd̓ mors aīe ē: ſed deſperare ē deſcēdere in infernū. hec ille. Peccato itaqꝫ deſperatiōis iudas obrutꝰ ⁊ ab apl̓atu cecidit ⁊ hereditate celeſti priuatus eſt. ¶ Tertiū dubiū fuit Cur cadente iuda volue runt apl̓i ꝑ electionē matthie numeruꝫ duode nariū cōplere. Ad qd̓ rn̄demus ꝙ apl̓i xp̄i de bebant eſſe duodecim ꝓpter tria. Primo ꝓpter electionem. Scd̓o ꝓpter predicationem. Tertio ꝓpter figurationem. ¶ Primo ꝓpter electionē. Nam xp̄s elegerat duodecim vt p̄dictum eſt: ergo cadēte iuda nu merus ille vacuus remanebat Et ſicut in natu ra nō datur vacuū: ita nec in eccleſiaſtica ierar chia ſiue in eccleſia triūphante ſiuemilitante. Propterea cadēte lucifero ⁊ ceterꝭ angelis euꝫ ſequentibꝰ: ſucceſſit loco eoꝝ humana natura. Id̓o Augꝰ in Enchiridion ait. illud qd̓ ponit̉ in. ij. Snīaꝝ. di. x. Superna hierl̓m mater no ſtra: ciuitas dei: nulla ciuiū ſuoꝝ numeroſita tate fraudabit̉: aut etiā vberiore fortaſſe copia regnabit. Neqꝫ em̄ numeꝝ īmundoꝝ ſpirituū nouimus: in quorum locuꝫ ſuccedentes filij ca tholice matris que ſterilis apparebat in terrisī ea pace de qua illi ceciderūt ſine vllo temporis termino ꝑmanebunt. hec ille. Sic a ſimili in lo cum a xp̄o preordinatum a quo iudas cecide rat: aliqͥs alius erat reponēdus. Scd̓o apl̓i de buerūt eſſe duodecim ꝓpter p̄dicationē. Naꝫ ip̄i p̄dicaturi erant fidē trinitatis in qͣttuor par tes mūdi.ſ. orientē: occidentē: meridiē: ⁊ ſeptē trionē. multiplicato autē ter in qͣttuor ꝯſtituit duodecim. ẜm etiā Ptolomeū in. ij. qͣdri parti ti. Duodecim ſunt ꝓuincie pͥncipales mundi: circa mediū habitatiōis: ẜm ꝙ ſunt duodecim ſigna celi. Tertio apl̓i debuerūt eſſe duodecim ꝓpter figurationē. nā numerus iſte in veteri te ſtamento fuit multipliciter figuratꝰ. Prima fi gura fuit in duodecim ducibꝰ. de qͥbꝰ dixit de us abrae. Suꝑ hiſmael exaudiui te. Ecce bene dicā ei ⁊ augebo ⁊ multiplicabo eū valde: duo decim duces generabit: ⁊ faciā illuꝫ in gentem magnā. Iſti duces figurarūt apl̓os qͥ duxerūt nos ad deū. Scd̓a figura fuit in duodecim pa triarchis filijs iacob ⁊ patribus totiꝰ populi a iacob deſcendentis: quoꝝ noīa ponunt̉ Gen̄. xlix. ca. Iſti apl̓os duodecim p̄ſignarūt: quia ip̄i fuerūt p̄cipui filij dn̄i nr̄i ih̓u xp̄i: ex quodā ſpęciali dilectionis munere: qui patres vocari pn̄t totius populi xp̄iani Tertia figura fuit in duodecim fontibꝰ aquaꝝ de qͥbus d̓r Exo. xv ca. Uenerūt filij iſrael in helim: vbi erāt duode cim fontes aquaꝝ. Apl̓i nanqꝫ fontes fuerūt d̓ qͥbus hauſta fuit aqua ſapīe ſalutaris. Quar ta figura fuit in duodecim vitulis oblatione in dedicatione altaris poſt cōpletū tabernaculū de qͥbus ſcribit̉ Numeri. vij. ca. Hi figura fue rūt apl̓orū qͥ obtulerūt dn̄o corꝑa in martyrio ad eccleſie catholice dedicationē Quīta figura fuit ī duodecim exploratoribus miſſis a moyſe ad explorandum terrā ꝓmiſſionis. ſicut habet̉

Numeri. xiij. ca. Apl̓i tanqͣꝫ vere ꝯtemplatiui ⁊ ꝑ ꝯtemplationē iuerunt primi ad patriaꝫ cele ſtem vt dicerent id qd̓ ponit̉ ad Philip. iij. ca. Nr̄a ꝯuerſatio in celis eſt. Sexta figura fuit in duodecim viris qͥ de mādata dn̄i tulerunt duo decim lapides d̓ medio iordanis alueo: qn̄ ior danis ꝯuerſus fuit retrorſū ſicut ſcribit̉ Ioſue iiij. ca. Hi p̄ſignarunt apl̓os qͥ portarūt duode cim articulos in fimbolo ab eis compoſito Se ptima figura fuit in duodecim leunculis ī thro no Salomonis de qͥbus fit mētio. iij. Regꝭ. x. ca. Hi apl̓os denotabāt qͥbus a deo dictuꝫ fuit Matth̓. xix. ca. Sedebitis ſuꝑ thronos duo decim iudicantes duodecim tribus iſrl̓. Octa ua figura fuit ī duodecim bobꝰ ſuſtinētibꝰ ma re eneū vt ptꝫ. iij. Regꝭ. vij. ca. Apoſtoli qͥdeꝫ fuerūt pͥmi miniſtri baptiſmi qd̓ ꝑ mare eneum figurari pōt. qͥbꝰ dixit xp̄s Mat. vltꝭ. ca. Eun tes baptizate om̄es gentes. Nona figura fuit ī duodecim iugis boū in qͥbus arabat heliſeus. vt ſcribitur. iij. Regꝭ. xix. ca. Heliſeus figurat xp̄m qͥ interp̄tatur deus meus ſaluator qͥ arat agrū ſuū.i. eccleſiā duodecim apl̓is quoꝝ etiā apoſtolicā vitā ſuadet alios acciꝑe ꝑ imitatio nem dicēs Matth̓. xj. ca. Tollite iugū meū ſu per vos. Decima figura fuit in duodecim pro phetis q̄ recte ꝯuenit apl̓is qͥ fuerūt ꝓphete no uiteſtamenti. Numerus inſuꝑ duodenariꝰ ce leoratus fuit a Romanis qͥ acceperūt a grecis legē d̓uodecim tabulaꝝ ſicut nos accepimꝰ ab apl̓is legē duodecim articuloꝝ fidei. Nā vt no tat̉. ff. d̓ origine iurꝭ. l. ij.§. exactis Romani mi ſerūt decē viros ad grecos ꝓ copia illaꝝ legu habenda: q̄ vocant̉ leges duodecim tabularū. Igit̉ a ſpūſancto edocti apl̓i moti fuerūt: vt vi debimꝰ ad electionē Matthie: vt ſic in eis eēt̉ numerus duodenarius perfectus. Qualit̓ ſingularis fuit ⁊ ſācta electio Matthie reſpectu eligētiū: reſpectu modi eligēdi. reſpectu electu. ¶ Ca. II Ecūdū myſteri um ꝯtemplandū de electione Mat thie dicit̉ qualitatis. In quo vide bimus qualiter electio illa fuit debite iuſte ⁊ ſā ctiſſime celebrata: triplici reſpectu. Primo reſpectu eligentium. Scd̓o reſpectu modi eligendi. Tertio reſpectu electi. ¶ Primo inquā fuit debite celebrata reſpectu eligentiū. Electores em̄ fuerūt magne auctori tatis: qꝛ fuerūt apl̓i qͥ ſunt pͥncipes mūdi. iani tores eccl̓ie: ⁊ iudices ſeculi. Ad ip̄os ⁊ non ad alios ſpectabat talis electio: qͥ ad hāc ꝑficiēdā cōſulte vt apparebit ꝯuenerūt. Nā vt inqͥt Bo nauen. in ſuo. j. di. xj. Sicut qͣttuor fuerūt cōci lia pͥncipalia patꝝ: de qͥbꝰ d̓r. xv. ca. Canones. ita qͣttuor fuerūt ꝯcilia apl̓oꝝ in pͥmitiua eccle ſia. Primū fuit ad electionē matthie. Scd̓ꝫ ad ad electionē ſeptē dia conoꝝ Actꝭ. vj. ca. Terti um ad nō imponenda legalia gentibꝰ Actꝭ. xv. ca. Quartū ad tolleranda legalia ad tp̄s. Actꝭ. xv. ca. ¶ Scd̓o electio illa fuit debite celebrata reſpectu modi eligendi. Inchoata qͥdē fuit ab exhortatōe ſalutifera: dum petrus apl̓oꝝ prin ceps exurgens in medio: vbi erat turba hoīm fere centuꝫ viginti dixit. Uiri fratres oꝑtet im plere ſcripturā: quā p̄dixit ſpūſſanctus per os Dauid de Iuda: qͥ fuit dux eoꝝ. qͥ cōprehēde runt ih̓m: q̄ cōnumeratꝰ erat in nobis: ⁊ ſortit eſt ſortē miniſterij huiꝰ. Et accipit̉ hic ſors pro ꝑte ẜm Nico. de lyra. Et h̓ qͥdeꝫ poſſedit agrū ideſt. poſſideri fecit d̓ mercede iniqͥtatis. Quia triginta denarios qͥbꝰ inique vēdiderat xp̄m ī tēplo ꝓiecit Ex qͥbꝰ pͥncipes ſacerdotū emerūt agrum ꝓ ſepultura ꝑegrinoꝝ vt habet̉ Mat. xxvij. ca. Alij aūt dicūt ꝙ iudas fuit ibi ſepul tus ⁊ ſic poſſedit agrū illū. Sed vt dicit Nico. de lyra hoc nō eſt veriſil̓e: qꝛ pͥncipes ſacerdo tum erāt intenti circa mortē xp̄i ꝓcurandā: ꝓ pter qd̓ nō ita cito emerūt illū agrū Nec etiam ager ille emptꝰ: ſtatim fuit ꝓ ſepultura diſpoſi tus: ⁊ ſic videt̉ fuiſſe tp̄s intermediuꝫ. Iudas aūt eadē die qͣ ꝓiecit argenteos videt̉ ſe ſuſpen diſſe: ꝓpter qd̓ expoſitio pͥma melior videtur. Sequunt̉ ꝟba petri. Et ſuſpenſus ſcilꝫ iudas crepuit medius: ⁊ diffuſa ſunt oīa viſcera eius Et notū factuꝫ ē oībus habitātibus hierl̓m ſcꝫ enorme factū iude: ita vt appellaretur ager ille lingua eorū Ageldemach. hoc eſt ager ſangui nis. Sciendū hoc loco ẜm Nico. de lyra. qd̓ il le due dictiones ageldemach: agrū ſanguinis in latinū ſingnificātes: nō ſunt ꝓprie hebraice: ſed magꝭ ſyriace. Tn̄ lingua hebraica ⁊ ſyriaca ſūt valde ꝓpinque. vt dicit Hieroꝰ in prologo galeato. Iudei autē notabiliter lr̄ati magꝭ vte bant̉ lingua ſyra ⁊ hebraica. vnde ⁊ libri eoruꝫ qui ſūt extra bibliā: ꝓ mangna parte ſcripti ſūt in ſyro idiomate lr̄is tn̄ hebraicis: qd̓ de facili pōt fieri: qꝛ lr̄e hic ⁊ ibi ſunt eiuſdē numeri ⁊ ſo ni: differentes tn̄ in caracteribus. Subdidit pe trus. Scriptū eſt enī in libro pſalmoꝝ. fiat ha bitatio eorum deſerta: ⁊ nō ſit qui in habitet in ea. Et ep̄atum eius accipiat alter. Notandum qd̓ verbū illud fiat habitatio eoruꝫ deſerta. po nit̉ psͣ. lxviij. Et illud qd̓ ſequit̉. Ep̄atuꝫ eius accipiat alter. ſcribit̉. cviij. vterqꝫ tn̄ pſalmꝰ in titulat̉ a Dauid tāqͣꝫ ab auctore. Cōiūxit auta petrꝰ iſtas duas auctoritates ſimul: qꝛ loqu at

de pena ꝓ morte xp̄i inflicta. pͥma loquit̉ de pe na ſacerdotū mortē xp̄i ꝓcurantiū. In penam em̄ mortꝭ xp̄i templum ⁊ ciuitas hierl̓m fuerūt deſtructa ꝑ Romanos ⁊ ſacerdotes ꝑtim īter fecti ⁊ partim captiuati. Et hͦ ē qd̓ p̄dixit Da uid. fiat cōmoratio.i. habitatio eoꝝ deſerta Si ꝟo loquit̉ de pena iude ꝓditoris. Et hͦ ē qd̓ di cit. Ep̄atuꝫ eiꝰ accipiat alter. Cōcluſit itaqꝫ pe trus dicēs. oportet gͦ ex his viris qͥ nobiſcū ſūt cōgregati omī tꝑe qͦ intrauit ⁊ exiuit inter nos dn̄s ih̓s incipiens a baptiſmate Ioh̓is vſqꝫ in diem qͣ aſſumptꝰ eſt a nobis teſtem reſurrectio nis eius nobiſcū fieri: vnum ex his. Et ſtatue runt ſcꝫ elegerūt duos: Ioſeph qͥ vocabat̉ bar ſabas: qͥ cognominatꝰ eſt iuſtus. ⁊ Matthiaꝫ ẜm aliqͦs iſte barſabas fuit ille qͥ cum paulo ad apl̓atum aſſumptꝰ fuit. de quo fit mētio Actꝭ. xiij. ca. Sed Nico. de lyra ſuper j. ca. ⁊. iiij. ca. Actuū apl̓oꝝ: aſſerit aliū fuiſſe. Nā iſte cogno minatꝰ eſt barſabas. Ille vero barnabas. Iſte barſabas fuit filius alfei. ⁊ ſic de galilea oriun dus. Ille ꝟo barnabas d̓r cyprinus.i. d̓ cypro natꝰ. de quo mētionē facit Hieroꝰ in li. d̓ viris illuſtribꝰ. Cōſequēter apl̓i ꝓſecuti ſunt electio nē Matthie cū or̄one deuota Nā orātes dixe runt. Tu dn̄e qͥ corda noſti oīm oſtende quem elegeris ex his duobꝰ: vnū acciꝑe locū miniſte rij huius ⁊ apl̓atus: de quo p̄uaricatꝰ ē iudas vt abiret in locū ſuū: ⁊ dederūt ſortes eis. Qui dam dicunt vt Hieroꝰ ⁊ Beda. ꝙ he ſortes ta les fuerūt qͣles ille qͣꝝ in lege veteri creberrimꝰ vſus erat. d̓ qͥbꝰ ſrcibit̉ Prou̓. xvj. Sortes mit tūtur in ſinū: ſed a dn̄o temperant̉. Exquo in quit Nico. de lyra. Qd̓ vti ſortibꝰ eſt ex vario euētu ſeu diſpoſitiōe alicuiꝰ rei ſenſibilis ꝓpo ſite terminare aliqd̓ dubiū vel incertuꝫ. Sicut ex feſtucis ꝓpoſitis: ꝑ hͦ ꝙ aliqͥs accipit breui orem vel longiorem: ſeu in ꝓiectiōe taxillorū ꝑ hͦ ꝙ aliqͥs ꝓijcit plura vl̓ pauca puncta: vel ex conſimilibꝰ aliqd̓ dubiū inter homīes determ natur. Et ſi hoc fiat ad alicuiꝰ rei diuiſionē in homīes vt ꝑ hoc determinet̉ qͥs: quā partē ac cipiat vocat̉ ſors diuiſoria. Si aūt hoc fiat ad aliquid determinate agendū: vocatur ſors con ſultoria. Si ꝟo fiat vt p̄cognoſcatur aliqd̓ futu rum cōtingens vt inqͥt Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xcv. ar. iij. vocatur ſors diuinatoria: vti ſorte diui ſoria licitū eſt dūmodo non adſit ibi aliquā ſu perſtitio: puta inuocatio demonis vel expecta tio euentus rei ab influētia planetaꝝ ⁊ ſimilia Sortibꝰ vero cōſultorijs ⁊ diuinatorijs maxīe in electionibꝰ p̄latoꝝ eccleſie abſtinendū ē. vt ſcribit̉.xxvj. q. ij. ca. non ſtatim. ca. hi qui. ca. nō exemplo Et de ſortilegijs ꝑ totū. nec obſtat qꝛ in electione Matthie vſi ſūt ſortibꝰ. Quia vt ait Beda. pͥuilegia paucoꝝ cōmunē legem non faciūt. Et apoſtoli in hoc moti fuerunt ex familiari cōſortio ſpūſſancti ⁊ ſine aliqua ſuper ſtitiōe. ¶ Tertio fuit illa electio debite celebra ta reſpectu electi qui fuit Matthias rectꝰ: ſim plex: ꝓbus: mundus: iuſtus: innocens: impol lutꝰ. Cecidit em̄ ſors ſuꝑ illū. Et factus ē duo decimus apl̓us impleuitqꝫ numerū illū Notā dū hoc loco ꝙ Diony. qui fuit Pauli diſcipu lus: videtur aliud fentire de ſorte illa qͣꝫ ceteri Ait nanqꝫ ſic in libro Eccleſiaſtice ierarchie d̓ diuina ſorte que ſuper Matthiam cecidit Alij quedā alia dixerūt non religioſe ſicut arbitror. Meā autē intentionē ⁊ ip̄e dicā. Uidetur em̄ mihi eloquia diuina ſortē noīare thearticū qͦd dam donū demōſtrans illi theartico choro: a diuina electione ſuſceptuꝫ: hec ille. In qͥbꝰ ver bis innuit ꝙ illa ſors nihil aliud fuit niſi qͥdam ſplendor ⁊ radius ſuꝑ Matthiā diuinitꝰ emiſ ſus: ꝑ quē ip̄e oſtendebat̉ in apoſtoluꝫ aſſumē dus. Sed re vera eſſe pōt vtrūqꝫ: ⁊ ꝙ apoſtoli vſi ſunt ſortibꝰ ne a lege diſcreparent in quaſū mus ſacerdos ſorte querebat̉. Et q radiꝰ emi cuerit ſuꝑ Matthiā. Qui apoſtolicā dignita tem cuꝫ tanta deuotione ac intentiōe recta tam ex ꝑte ſui qͣꝫ ex ꝑte apl̓oꝝ fuit aſſecutus. O qͣꝫ miſerabilis eſt tēporū hoꝝ ꝯdictio. O qͣꝫ deflē dus eccleſie ſtatus. O qͣꝫ lugēda xp̄iane religi onis iactura. qm̄ dignitates eccl̓ie qͣꝫſepe confe runt̉ indignis: nihil vtiqꝫ ē qd̓ magis officiat eccleſie dei: qͣꝫ ꝙ indigni aſſumunt̉ p̄lati ad re gimen aīaꝝ. Sed de hoc ſatis dictū eſt ī ſermo ne de ambitione in quadrageſimali nr̄o. Qualiter beatꝰ Matthias p̄dicauit conſtanter veritatem euangelicam ſe quētibꝰ ſignis ob quā martyrij coro nam accepit. ¶ Capl̓m. II. Ertiū myſteriū cōtemplandū d̓ electione Matthie Gr vtilitatis. fuit nanqꝫ electio illa ⁊ aſſumptio vtilis ꝓpter tria. Primo ꝓpter veritatis p̄dicationem. Scd̓o ꝓpter miraculoꝝ oꝑationem. Tertio ꝓpter martyrij tollerationem. ¶ Primo fuit vtilis aſſumptio Matthie ad apoſtolatū ꝓpter veritatis euāgelice p̄dicatio nē. Nā p̄dicauit euangeliū xp̄i ī Macedonia ⁊ ī iudea de qͦ ſic ſcribit̉ in qͣdā legēda: q̄ treue ris īuenit̉: Matthias de tribu iuda ⁊ ī ciuita te bethleē illuſtri ꝓſapia oriūdus ſuit Qui lr̄is traditus oēm in breui legis ⁊ ꝓphetaꝝ ſciētia apprehēdit: laſciuiā quoqꝫ abhorrens pueriles ānos moꝝ maturitate vincebat. Informatus

quoqꝫ animꝰ eiꝰ ad ꝟtutē. vt eēt ad intelligētiā habilis: ad miſcd̓iaꝫ facilis: in ꝓſperis nō ela tus ī aduerſis ꝯſtans: ⁊ in trepidis ſalagebat: vt qd̓ ſenſu ꝑceperat oꝑe compleret̉: ⁊ oris do ctrinā manꝰ oꝑatiōe moſtraret Hic cū ꝑ iudeā p̄dicaret ⁊ coram pōtifice accuſaret̉ in multis. Rn̄dit de obiectis: q̄ crimina dicitis nō oꝑtet me cūcta dicere: qm̄ xp̄ianū eē nō ē criminis ẜꝫ gl̓ie. Cui pōtifex. Si tibi dant̉ inducie vis pe nitere. ⁊ ille. abſit vt a ꝟitate quā ſemel īueni ꝑ apoſtaſiā digrediar. Cōſtantiſſime itaqꝫ xp̄m p̄dicando magnificauit. ¶ Scd̓o fuit aſſūptio vtilis ꝓpter miraculoꝝ oꝑationē multa nāqꝫ miracula ꝑ illū oꝑatus ē deꝰ. Nam in macedo nia quandā potionē toxicatā q̄ viſu cūctos pri uabat quā ſibi dederūt in noīe xp̄i bibit ⁊ nul lam leſionē incurrit. Et cuꝫ illa potio qͣꝫplures alios excecaſſet ille ſingulis manuꝫ imponens oēs in xp̄i noīe illuminauit: multaqꝫ alia ſigna fecit ꝓpter q̄ multi crediderūt in xp̄m. ¶ Ter tio fuit vtilis aſſumptio matthie ꝓpter marty rij tollerationē. Nā lꝫ aliqui dicāt ꝙ poſt mul ta bona oꝑa in pace quieuit. tn̄ credit̉ ꝙ mar tyrio fuerit coronatꝰ: de quo etiaꝫ diuerſa nar rant̉. Nam qͥdā aſſerūt eū fuiſſe lapidibꝰ obru tū. Alij fuiſſe crucifixū. Nōnulli ꝟo ſecuri mo re romano ꝑcuſſum. Potuit eſſe ꝙ oīa concur rerint ⁊ ꝙ fuit cruci affixus ⁊ cum non cito ex tingueretur ꝙ fuerit lapidatꝰ ⁊ anteqͣꝫ ſpirituꝫ exhalaret ꝙ fuerit ſecuri ꝑcuſſus. Huiꝰ corꝑ rome in eccleſia ſancte marie maioris ſub lapi de porfirico ſepultum eſſe ꝑhibetur. Et ibidem caput eius populo demonſtratur. Quidaꝫ ve ro aiunt ꝙ corpus illud de iudea romā deinde treuerim fuit trāſlatum. anima ꝟo cum angelis ⁊ ſanctis gaudet in celis vbi fruitur eterno bo no. Ad quod nos perducat ille ieſus filius dei qui cum patre ⁊ ſpirituſancto viuit ⁊ regnat in ſecula ſeculorum. Amen. Sermo. xlij. d̓ gloria beati Bartho lomei apoſtoli que magna oſtēdit ex triplici eius excellentia: Agna eſt gloria eius. Scribunt̉ hec ꝟba pſalmo. xx. Licet ingētiſſima ſit gl̓ia ſanctorum quā habēt ī regno celorum: tn̄ ⁊ illa qua ī eccle lia militante illuſtrāt̉ admirabilis eſt ⁊ copio la. Ubiqꝫ nanqꝫ ⁊ quotidie nomē illorū ſanctū ⁊ venerabile p̄dicatur atqꝫ de qͣꝫplurimis per anni circulū feſtiuitas in eccleſia celebrat̉. Ho die ꝟo celebris memoria recolit̉ beati apoſto li bartholomei quē omnes fideles deuotiſſime venerant̉. Hic vnus fuit ex duodecim apoſtolis quē aiūt nōnulli ex nobilibꝰ parentibꝰ ortū ſcꝫ rege indie ⁊ cū diutino detētꝰ errore idoloꝝ fuiſſet tandē audita fama ⁊ ſāctitate ac miracu lis ih̓u xp̄i in iudeā abijt: vbi ad xp̄m ꝯuerſus ꝑpetuo ei adheſit ⁊ poſt ſuſceptū ſpiritūſanctū euangeliū feruētiſſime p̄dicanit. Merito igit̉ in hoc ẜmone de ip̄ius gloria tractare debemꝰ quam dixit magnam illuminatus propheta ꝓ pter triplicem eius excellentiam. Prima dicit̉ idolatrie deſtructio. Scd̓a martyrio tolleratio. Tertia corporis conſeruatio. Qualiter beatꝰ bartholomeꝰ p̄dicās in india idolatriā extinxit. Et de ido latrie diffinitione originatione ⁊ gra ui offenſione. ¶ Capl̓m.I. Rima excellen tia beati bartholomei oſtēdens ma gnitudineꝫ glorie eiꝰ d̓r idolatrie de ſtructio. Naꝫ in india idola deſtruxit ⁊ popu los ad xp̄m ꝯuertit Acceſſit qͥdem ibi ad tēplū in quo erat idolū noīe aſtaroth in quo qͥdā de mon habitabat qͥ ſe languentes curare dicebat Sed cū templū languētibꝰ plenuꝫ eſſet. Et nul̓ lum ab idolo reſpōſū hr̄e poſſent ad aliā ciuita tem ꝑrexerūt: vbi aliud idolū noīe berith cole bat̉. Et interrogantibꝰ cur ſibi aſtaroth reſpō ſum nō daret. Rn̄dit berith. Deꝰ veſter cathe nis igneis cōſtrictꝰ nec reſpirare nec aliqͥd au det ab illa hora qua apl̓s dei bartholomeꝰ indi am intrauit. Dicūt illi qͥs eſt iſte bartholome Et demon rn̄dit. Amicus eſt dei oīpotētis Et ideo venit in iſtā ꝓuinciā: vt om̄es deos indie euacuet. At illi. dic nobis ſigna eiꝰ vt cuꝫ inue nire poſſimꝰ. Quibꝰ demō ait. Capilli eiꝰ nigri ⁊ criſpi. Caro eiꝰ cādida: oculi grandes: nares eqͣles ⁊ directe: barba prolixa hn̄s paucos ca nos: ſtatura eqͣlis: induit̉ pallio albo qd̓ ꝑ ſin gulos angulos gēmas hꝫ purpureas Uiginti ſex āni ſūt exquo veſtes ⁊ ſandalia eiꝰ nec vete raſcūt nec ſordidant̉. Centies flexis genibꝰ per diē orat ⁊ cencies ꝑ noctē. Angeli cū eo ambu lāt qͥ nūqͣꝫ eū fatigari nec eſurire ꝑmittūt. Sem per eodē vultū ⁊ aīo letus ac hilaris ꝑſeuerat. Oīa p̄uidet: oīa nouit: oīm gentiū linguas ītel ligit. Et qd̓ vobiſcū loquor ip̄e iam nouit: ⁊ qn̄ q̄retis eū ſi vult oſtēdet ſe vobis ſi aūt nō vult nō poteritis inuenire. Rogo aūt vos vt cū eū inueneritis rogate euꝫ ne huc veniat ne angeli ſui hoc mihi faciant qd̓ ſocio meo iam fecerunt Cū ergo per duos dies ſolicite querentes eum minime inueniſſent qͣdaꝫ die qͥdam demoniacꝰ exclamauit dicens Apoſtole dei bartholomee

Incēdunt me oratiōes tue. Cui apl̓s. obmute ſce ⁊ exi ab eo: ⁊ ſtatim liberatus eſt. Quod au diens rex regionis illius polemius cū haberet filiā lunaticā miſit ad apoſtolū rogans vt ad ſe veniret. ⁊ filiā ſuā ſanaret. Ad quam cum apl̓s veniſſet ⁊ eam cathenis ligatā videret. qꝛ acce dentes ad illam morſibus lacerabat: iuſſit eam ſolui. Et cum miniſtri ad eaꝫ accedere nō aude rent dixit. Ego demoniū qͥ ī ea erat iam ligatū teneo ⁊ vos timetis Et ſtatim ſoluta ⁊ liberata eſt. Tunc rex camelos auro ⁊ argento ⁊ lapidi bus p̄cioſis onerauit ⁊ apoſtoluꝫ inquiri faci ens eū nullatenus inuenire potuit. Mane au tem ſequenti apparens apoſtolus cuꝫ ſolo rege in cubiculo dixit ei. vt quid me cum argento et auro tota die queſiſti. Iſta munera ſunt neceſ ſaria his qui terrena requirūt. Ego nihil terre num nihil carnale deſidero. Tūc ſanctus Bar tholomeus cepit euꝫ multa de myſterio noſtre redēptionis docere oſtendens inter cetera chri ſtum viciſſe diabolū ꝑ mirabilem congruētiā: potentiam: iuſticiam: ⁊ ſapientiā: congruū em̄ fuit vt qui filium ꝟginis. id ē. adam factum de terra dum adhuc eſſet virgo vinceret a filio vir ginis vinceret̉. Potenter quoqꝫ ip̄m vicit cuꝫ de ſua dominatiōe potēter eiecit: quaꝫ diabolꝰ ꝓ deiectione primi homīs vſurpauit. Et ſicut alicuius victor tyranni comites ſuos mittit vt eius titulos vbiqꝫ erigant ⁊ tyrāni deiciāt Sic xp̄s victor nūcios vbiqꝫ mittit vt diaboli cul tum euacuent ⁊ xp̄i ſtatuant. Iuſte quoqꝫ dia bolum vicit. qꝛ iuſtum eſt vt qui comedentem hoīem vincēs detinebat: ieiunāte hoīe victuꝫ hominē amplius nō teneret. Sapienter autem illum ſuꝑauit duꝫ ars diaboli deludit̉ arte xp̄i nam dum xp̄s in deſerto ieiunauit anhelabat diabolus illū agnoſcere ſi deus eēt ⁊ ex hoc cō gitabat ꝙ ſi nō eſuriret poſt quadraginta dies deꝰ erat. Si vero eſuriret ꝙ hō eſſet ⁊ tunc ip̄m vt primū hominē per cibum deuinceret. Sed cognoſci deus nō potuit: quia eſuriuit: nec vin ci: quia eius temptationi non ceſſit. Cum ergo eidem ſacramenta fidei p̄dicaſſet dixit regi ꝙ ſi baptizari vellet deum ſuum cathenis ligatu ſi bi oſtenderet. Sequenti ergo die iuxta regꝭ pa latium dum pontifices idolo ſacrificarēt cepit clamare demon ac dicere. Ceſſate miſeri ſacrifi care nobis ne peiora me patiamini qͥ cathenis igneis ab angelis ih̓u xp̄i ligatus ſum Statim qꝫ om̄es miſerūt funes vt ſimulacrū euerterēt: ſed non potuerūt. apoſtolꝰ autem demoni pre cepit vt inde exiens idolum ip̄m cōminueret: qui ſtatim exiens om̄ia idola templi per ſeip̄m confregit Deinde fuſa oratiōe ab apoſtolo om nes infirmi ſanati ſunt. Apoſtolꝰ autē templuꝫ deo dedicauit ⁊ demonem in deſertum abire p̄ cepit. Tunc angelus domini ibideꝫ apparuit ⁊ templum circūuolans in qͣttuor angulis ſignū crucis digito ſuo ſculpſit dicens: hec dic̄ dn̄s. Sicut vos omnes ab infirmitate veſtra mūda ui. Ita ⁊ templuꝫ hoc ab omni ſorde mundabi tur ⁊ habitatorem eius quem apoſtolus in de ſertum locum abire precepit prius vobis oſtē dam quem videntes ne timeatis. Sed quale ſi gnum in lapidibus his ſculpſi tale in vr̄is fron tibus imprimatis. Tunc oſtēdit eis et hiopem nigriorē fuligini: facie acuta: barba ꝓlixa: cri nibꝰ vſqꝫ ad pedes protenſis: oculis igneis vt ferrū ignitū ſcītilla emittētibꝰ flāmas ſulfureas ex oculis ⁊ ore ſpirātē. cathenis igneis vinctū retro manibus. Et dixit eis angelus: quoniaꝫ iuſſionē apoſtoli audiſti ⁊ de templo oīa idola confregiſti ſoluā te vt vadas in talem locū vbi nullus hō morat̉ ⁊ ibidem ſis vſqꝫ ad diē iudi cij. Ille aūt ſolutus cum magno ſtrepitu ⁊ vlu latū diſparuit Angelus aūt dn̄i in celū cunctis vidētibus euolauit. tunc rex cum vxore ⁊ filijs omniqꝫ populo baptizatus eſt ⁊ relicto regno apl̓i diſcipulus eſt effectꝰ. Sed vt p̄dicta clariꝰ intelligant̉ ⁊ ne credant̉ falſa eſſe atqꝫ conficta tria in hac ꝑte de idolatria ſūt declaranda. Primū qͥd eſt idolatria. Scd̓m vnde ortum habuit. Tertium vtꝝ ſit grauiſſimū peccatoꝝ. ¶ Ad pͥmuꝫ dicimꝰ ẜm ſnīaꝫ Iſid̓. li. viij. ethi. ⁊ ſctī Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xciiij. Ꝙ idolatria ē cul tus qͥ ſoli deo debet̉ exhibitꝰ creature. Nā ido latria idoloꝝ ſeruitꝰ ſiue cultura interp̄tat̉. la tria em̄ grece latine ſeruitꝰ d̓r q̄ qͣꝫtum ad veraꝫ religionē attinet nō niſi vni ⁊ ſoli deo debetur: hāc ſicut impia ſuꝑbia ſiue hoīm ſiue demonū ſibi exhiberi iubet vel cupit. Ita pia hūilitas vel hoīm vel angeloꝝ vel ſanctoꝝ ſibi oblataꝫ recuſat: ⁊ cui debet̉ oſtendit: ſicut paulꝰ ⁊ bar nabas fecerūt de qͥbꝰ ſcribit̉ Actꝭ. xl. ca. Ꝙ cuꝫ liſtris ꝓpter miracula q̄ fiebant vellēt ip̄is ppl̓ diuinū honorē tribuere ⁊ dare thura: dicentes dij ſil̓es facti hoībꝰ deſcēderūt ad nos. Et voca bāt barnabā iouē: paulū ꝟo mercuriū. qꝛ ipſe erat dux ꝟbi. Illi conſciſſis tunicis ſuis exilie rūt in turbas clamātes ⁊ dicentes: viri qͥd hͦ fa citis: ⁊ nos mortales ſumꝰ ſil̓es vobis homīes Igit̉ idolatria d̓r a latria ⁊ idolo. Idolū auteꝫ ē ſimulacrū: qd̓ hūana effigie factū ⁊ ꝯſecratū eſt: iuxta vocabuli interp̄tationē. Idos enim grece formā ſonat: ⁊ ab eo ꝑ diminutionē: ido lū deductū qd̓ apud nos formulā facit. Igitur omnis forma vel formula idolū ſe dici expoſcit Quidā ꝟo imꝑite dicūt idoluꝫ ex dolo ſūpſiſſe nomē eo ꝙ diabolꝰ creature cultū diuini noīs

inuexit. Dicunt̉ inſuꝑ idola ſimulacra. Nā ſi mulacra a ſil̓itudine nūcupant̉ eo ꝙ manu arti ficis ex lapide aliaue materia eoꝝ vultꝰ imitā tur qͦꝝ honore fungunt̉ ſimulacra dicta: vel ꝓ eo ꝙ ſūt ſil̓ia vel ꝓ eo ꝙ ſimulata atqꝫ conficta Simulacra pͥmus ex luto fecit hiſmael ẜm he breos. ẜm ꝟo gētiles primus fuit ꝓmetheus. Greci ꝟo referunt ꝙ fuit cetrops. Fuit aūt ꝓ metheꝰ tꝑe Iacob frater athlātꝭ aſtrologi de qͦ bus ml̓ta loqͥt̉ Augꝰ li. xviij. de ci. dei ca. viij. Hic ꝓmetheꝰ primꝰ dictꝰ ē feciſſe hoīes: tū qꝛ de rudibꝰ fecit doctos: tū qꝛ legit̉ feciſſe hoīuꝫ imagines qͣs arte qͣdam deambulare faciebat. Cetrops ꝟo fuit ille qͥ mētu plagaꝝ egypti vt dicit mgr̄ ī hiſtoria ſcholaſtica: fugit ī greciā ⁊ cōdidit athenas: et pͥmus bouē imolauit ioui. ¶ Scd̓m qd̓ declarādū: vn̄ ortū habuit idola tria: ⁊ ad hͦ aſſignari ſolēt tres originales cauſe Prima d̓r inordinata affectio. Scd̓a naturalis delectatio. Tertia negligens cōſideratio. ¶ Prima cauſa fuit inordinata affectio quā tā git Lactantiꝰ li. j. diuinaꝝ inſti. ⁊ Iſid̓. vbi ſu pra. Nā fuerūt qͥdā vrbium cōditores aūt viri fortes: qͥbꝰ mortuis homīes qͥ eos dilexerūt ſi mulacra finxerunt: vt haberent aliqd̓ ex imag nis ꝯtemplatione ſolatiū. Et vt recitat mgr̄ in hiſtoria ſcholaſtica a Nino orta ſunt idola mō qͥ ſequit̉. Mortuo ſiqͥdem belo pr̄e: ninus ī ſo latiū doloris fieri fecit imagineꝫ patris ſui: cui multaꝫ exhibebat reuerentiā: hinc hoīes regi onis vt ei adularent̉ ⁊ nōnulli timore ducti di uinos honores imagini exhibere ceperūt huiꝰ exēplo plures charꝭ ſuis mortuis imagines de dicare ceperūt. Et ſicut ab idolo beli cetera tra xerunt originē: ſic ab eius noīe: noīa generalit̓ acceperūt. Sicut em̄ belus dictus ē ab aſſirijs ſic ⁊ alie nationes ẜm idiomata ⁊ linguaꝝ va rietates: alie bel: alie baal: aliebaalim: alie bel regor: alie belzebuch: eoruꝫ idola vocauerunt Diophantꝰ ꝟo lacedemonū auctor libros ſcri pſit antiquitatuꝫ. xiiij. In qͥbus ait. Sirofanē egyptiuꝫ familia ſubſtātia locupletē: filium ge nuiſſe quē velut enormis ſubſtātie ſucceſſorem ineffabili vltra qͣꝫ paternitas exigebat affectu diligebat: is dū aduerſus fortune in curſibꝰ ra peret̉ patrē inſuꝑabili affecit merore. Qui fili ſimulacrū in ſuis edibꝰ inſtituit: vniuerſa vero familia in dn̄i adulatione aut coronas plectere aut flores inferre aut odoramēta ſimulacro ſuc cendere ꝯſueuit. Nōnulli etiā ſeruoꝝ culpabi les dn̄i furiā euitātes ad ſimulacrū ꝓfugi veni am merebāt̉: hec ⁊ hmōi facta ſūt poſt diluuiū Nā vt ait Tho. vbi ſupra arti. iiij. in reſpōſio ne ad ſcd̓m articulū In prima etate nō fuit ido latria ꝓpter recentē memoriā creationis mun di ex qͣ adhuc vigebat cognitio vnius dei ī mē te hominū. In. vj. etiā etate idolatria eſt exclu ſa: ꝑ ꝟtutem ⁊ doctrinā xp̄i qui de diabolo tri umphauit. Scd̓a cauſa originalis vn̄ ortū ha buit idolatria fuit naturalis delectatio. hō em̄ naturaliter de rep̄ſentatione delectat̉: ideo ho mines rudes a pͥncipio vidētes ꝑ diſigentiā ar tificū imagines hominū fieri diuinitatis cultū eis impenderēt. Quidā inſuꝑ ꝑ quādā nefariā artē imagines quaſdā cōſtituebant q̄ ꝟtute de monū aliquos certos effectꝰ habebāt vn̄ puta bant in ip̄is imaginibꝰ eſſe aliquid diuinitatis ⁊ ꝑ ꝯſequēs diuinū cultuꝫ illis exhibebāt. Et hec fuit opinio hermetis termegiſti. vt Augꝰ dicit in. viij. de ciui. dei. Tertia cauſa origina. lis vn̄ orta eſt idolatria d̓r dei inconſideratio. Negligentes qͥdē hoīes ad ꝯſiderādā excellen tiā dei veri: qͥbuſdā creaturis ꝓpter aliquā ex cellentē ꝟtutē diuinitatis cultū exhibuerūt. ſi cut diximꝰ in ẜmone de ſimplicitate dei ⁊ in ſer mone de aīa. vn̄ Lactātiꝰ li. j. diuina. inſti. ait. illos qͦs deus imꝑiti ⁊ inſipientes tāqͣꝫ deos ⁊ nūcupāt̉ ⁊ adorat: nemo eſt cā inconſideratus qui nō ītelligat fuiſſe mortales Quō gͦ inqͥt ali qͥs dij crediti ſunt nimiruꝫ qꝛ reges maximi ac potentiſſimi fuerūt: ob merita ſuarum virtutuꝫ aut muneꝝ aūt artiū repertarū: cum chari fuiſ ſent his qͥbꝰ imperauerāt in memoriaꝫ ſunt ꝯſe crati: qd̓ ſi qͥs dubitet res eorum geſtas ⁊ facta cōſideret q̄ vniu̓ſa tā poete qͣꝫ hiſtorici veteres ꝓdiderūt. hec ille. Cū gͦ ſingulis dijs ſtalue de dicarent̉: demones hoībus errantibus colen dos ſe exhibuerūt ī idolis dando reſpōſa ⁊ ali qua que videbant̉ hoībus mirabilia faciendo ¶ Tertiū qd̓ erat declarandū vtꝝ idolatria ſit grauiſſimuꝫ pctōꝝ Et ad hoc rn̄det̉ ꝑ glo. ſuꝑ xv. ca. Leuitici q̄ ait Oē pctm̄ īmūdicia eſt aīe Sed idolatria maxīa Aduertēdū tn̄ ẜm Tho. ꝙ grauitas alicuius pctī pōt attendi duplicit̓ Uno mō ex ꝑte ip̄ius peccati: ⁊ ſic pctm̄ idola trie eſt grauiſſimū Sicut em̄ in terrena republi ca grauiſſimū eſſe videt̉ ꝙ aliquis honorem re giū alteri impendat qͣꝫ vero regi. qꝛ qͣꝫtum in ſe eſt totū reipublice ꝑturbat ordinē: ita ī pecca tis q̄ ꝯtra deum cōmittunt̉: que tamē ſunt ma xima: grauiſſimū eſſe videt̉ ꝙ aliquis honorē diuinum creature impendat: quia qͣꝫtum in ſe eſt facit alium deum in mundo minuens pͥnci patum diuinū. Si vero obijceret̉. ꝙ peſſimuꝫ optimo opponit̉ vt dicit̉. viij. ethic̄. Sed cultꝰ interior qͥ ꝯſiſtit in fide ſpe ⁊ charitate ē melior qͣꝫ cultus exterior. ergo infidelitas deſperatio ⁊ odiuꝫ dei que opponunt̉ cultui interiori ſunt grauiora peccata qͣꝫ idolatria q̄ opponit̉ cultui

exteriori. Rn̄deri poſſumꝰ ẜm Tho. Ꝙ idola. tria p̄ſupponit īteriorē infidelitatē ⁊ adijcit exte rius indebitū cultū. Si ꝟo ſit exterior tm̄ idola tria abſqꝫ īteriori infidelitate addit̉ culpa falſi tatis. Scd̓o p̄t attēdi gͣuitas pctī ex ꝑte peccā tis: ſicut grauiꝰ eſt pctm̄ eiꝰ qͥ peccat ſcienter qͣꝫ qͥ peccat ignorāter: ⁊ ẜm hͦ grauius peccāt he retici qͥ ſciēter corrūpūt fidē quaꝫ acceperūt qͣꝫ idolatria ignorāter peccātes. Et ſil̓i ter etiā ali qua alia pctā pn̄t eſſe maiora ꝓpt̓ maiorē ꝯtē ptū peccātis. Cōtra pctm̄ igit̉ idolatrie p̄dica uit efficaciſſime beatꝰ bartholomeꝰ qd̓ in ꝓuin cia indie vt p̄dictum eſt virtuoſe deleuit. Qualit̓ ī albano maioris armenie be atus bartholomeꝰ paſſus ē martyriū de cuiꝰ paſſione varia ē opinio qͥ tn̄ fa cile ꝯcordat̉. ¶ Capl̓m. II. Ecūda excellen tia beati bartholomei oſtendēs ma gnitudinē glorie illiꝰ d̓r martyrij tol leratio. Trāſiuit qͥppe ex hͦ mūdo glorioſo mar tyrio coronatꝰ. Nā poſtqͣꝫ rex polemiꝰ ſacꝝ ba ptiſma ſuſcepit vt ponit̉ in legēda oēs tēplorū pōtifices ꝯgregati ad aſtragē regē fratrē eiꝰ cō uenerūt. Et de deoꝝ ſuoꝝ amiſſiōe ⁊ tēpli ſub uerſione: ⁊ regis ꝑ artē magicaꝫ deceptione apl̓m ſūt cōqueſti. aſtrages gͦ rex indignatꝰ mil ſe viros armatos ad capiēdū apl̓m deſtinauit qͥ cū adductꝰ fuiſſet corā eo dixit ei rex. Tu ne es ille qͥ euertiſti fratrē meū. Cui apl̓s. ego illū nō euerti: ſꝫ cōuerti. cui rex. ſicut tu feciſti frēm meū deū ſuū relinquere ⁊ tuo credere ſic ⁊ ego te faciā deū tuuꝫ relinq̄re ⁊ meo ſacrificare. cui apl̓s. Ego deū quē colebat frater tuꝰ ligaui ⁊ li gatum oſtēdi: ⁊ vt ſimulacrū frāgeret coegi: ſi ſic poteris facere deo meo poteris me ad ſimu lacrū adorādū ꝓuocare: ſinautē deos tuos cō minuā ⁊ tu crede deo meo: hͨ illo dicēte nūciat̉ regi: ꝙ deꝰ ſuus baldach cecidiſſet ⁊ cōminutꝰ fuiſſet: qd̓ rex audiēs purpurā qͣ indutus erat ſcidit. Et apl̓m fuſtibꝰ cedi iuſſit atqꝫ īterfici. d̓ gene̓ aūt paſſiōis huiꝰ apl̓i triplex extat opinio Prima eoꝝ qͥ dicunt ꝙ fuit crucifixus. Scd̓a eoꝝ qͥ aſſerunt ꝙ fuit excoriatus. Tertio alioꝝ qͥ tenēt ꝙ fuit capite truncatꝰ. ¶ De pͥma opinione loquit̉ ſic beatꝰ dorothe us. bartholomeus indis p̄dicauit qͥ euangeliū ẜm mattheū in ꝓpria eoꝝ lingua eis tradidit. Dormiuit in Albano ciuitate magne armenie crucifixus deorſū habens caput. De ſcd̓a ⁊ ter tia opinione ita ſcripſit Theodorꝰ abbas ⁊ do ctor p̄cipuus apl̓s dei Bartholomeꝰ primū in licaonia p̄dicauit: poſtmoduꝫ in india ad vlti mum in albano vrbe ſcꝫ maioris armenie. Ubi pͥmo excoriatus. Tandē capite plexus ibidem ſepultꝰ eſt. Sꝫ cōtrarietas iſta facile ſolui pōt: vt dicat̉ ꝙ pͥmo crucifixus fuit deinde an̄qͣꝫ in cruce moreret̉: depoſitꝰ: excoriatꝰ fuit. Et po ſtremo capite trūcatus: cuiꝰ corpus xp̄iani tu lerūt ⁊ honorifice ſepelierunt. Rex aūt Aſtra ges ⁊ temploꝝ pontifices a demonibꝰ arrepti mortui ſūt. Rex ꝟo polemius in ep̄m ordinat̉ ⁊ viginti annis officiū epiſcopatꝰ laudabiliter implens plenus ꝟtutibus in pace quieuit Sꝫ mirari forte quis poſſet quō bartholomeus in albano maioris armenie ſit paſſus: cū in india p̄dicando idoloꝝ cultum euacuauerit. Ad qd̓ reſpōdeo: quia veriſimile eſt ꝙ rex aſtrages ar menie regno p̄ſidebat. Nam vt ait Iſid̓. xiiij. Ethi. li. armenia ſita eſt inter taurū ⁊ caucaſuꝫ et capadocia vſqꝫ ad caſpiū mare protēſa hn̄s a ſeptētrione Cerannos montes ex cuius colli bus Tigris fluuius naſcit̉ ⁊ in cuius montibꝰ archa poſt diluuiū ſediſſe ꝑhibetur. hec eſt te ra ararach in quā fugerūt filij Senacherib: qn̄ ip̄m in templo dei ſui oranteꝫ interfecerunt. vt ſcribit̉. iiij. Regꝭ. xix. c. Ex quibus colligimꝰ ꝙ armenia in die ſit cōtigua: ad quā rex Aſtra ges deduci fecit apl̓m bartholomeum. Qualit̓ corpus apl̓i ꝯſeruatuꝫ eſt mi rabiliter qn̄ ꝓiectum in mari deuenit ad inſulā liparitanā Et inde collectis oſſibꝰ qͥ a ſaraceniſ fuerūt diſperſa de ltan fuit beneuentū vbi deuotiōe ſin gulariſſima venerat̉. ¶ Capl̓m. III. Ertia excellētia beati bartholomei gloriā eiꝰ manife ſtans d̓r corporis ꝯſeruatio: placuit quidem altiſſimo deo corpus apoſtoli ſui mira biliter conſeruare oſſiumqꝫ eius curam gerere ſpecialem. Et hoc tripliciter. Primo in ꝓiectione. Scd̓o in diſperſione. Tertio in veneratione. ¶ Primo deus mirabiliter cōſeruauit corpus apl̓i in ꝓiectione: dū em̄ pagani viderēt ꝓpte ſignoꝝ frequētiā corpus eius plurimū venera ri: indignati loculo plūbeo impoſitū in mare p̄ cipitauerūt. Et de hͦ ita ſcripſit beatꝰ Theodo rus ſupradictꝰ: mota ē cū impetu de regionibꝰ armenie archa cū quattuor alioꝝ martyriū ar chis q̄ ſil̓iter dū ſigna oꝑarent̉ cū ea fuerant in mare ꝓiecte: ⁊ ꝑ tātū ſpatiū maris qͣttuor his p̄cedētibꝰ ⁊ tāqꝫ miniſtris obſequiū quodāmo do apl̓o faciētibꝰ: venerūt in ꝑtes ſicilie in inſu lam q̄ lipparis nuncupat̉: ſic̄ ep̄o hoſtienſi qui

tunc pn̄s erat reuelatū fuit: venit ad pauꝑculā theſaurꝰ ditiſſimꝰ: venit ad ignobileꝫ p̄cioſiſſi ma margarita: venit ad meſtam ſplēdiſſimū li minare. Alijs gͦ qͣttuor ad diuerſas terras eun tibꝰ ſanctuꝫ apl̓m in dicta inſula reliquerūt. Et em̄ p̄dictos qͣttuor martyres apl̓s retrorſū reli quens vnuꝫ.ſ. papinū in ciuitate ſicilie milas: Aliū ꝟo lucianū noīe meſſinā trāſmiſit: reliqͦs ꝟo duos ī calabriā direxit: gregoriū qͥdeꝫ in ci uitatē columnā: achaciū aūt ī ciuitatē q̄ chale vocat̉. Qui vſqꝫ hodie ſuffragijs ſuis ſplēdēt. Suſceptꝰ ē gͦ beatꝰ apl̓s cū multis hymnis lau dibus ⁊ luminaribꝰ ⁊ templū ſibi magnifice fa bricat̉. ¶ Icd̓o deꝰ mirabiliter ꝯſeruauit cor pus apl̓i in diſperſione. anno qͥppe dn̄i. cccxxx Saraceni ſiciliā inuadētes lipparitanā inſula vbi corpꝰ ſancti bartholomei quieſcebat vaſta uerūt ac eius ſepulcrum ꝯfringētes oſſa ip̄ius diſperſerūt Illis aūt poſtea inde recedētibꝰ ap paruit apl̓s cuidā monacho dicēs. Surge col lige oſſamer q̄ diſperſa ſūt. Cui ille: qͣ rōne oſſe tua colligere aūt aliquē honoreꝫ tibi exhibere debemꝰ cū nos deleri ꝑmiſeris nec auxiliū nob̓ impēderis. Cui ille: ꝑ multū tp̄s meritis meis dn̄s huic ppl̓o peꝑcit. Sed eoꝝ pctīs nimis in ualeſcentibꝰ ⁊ vſqꝫ ad celū clamātibꝰ iam ꝓ eis nō potui veniā obtinere. Sꝫ cū monachus di ceret: quō inter tot alioruꝫ oſſa ſua qͦꝫ inueniri poſſent ait: nocte ad ea colligēda ibis. Et ea q̄ vt ignē ſplēdētia videris ꝓtinus hec leuabis: qͥ oīa vt dixerat inueniēs: apl̓i oſſa leuauit. Et ſuꝑ quādā nauē ꝯſcendens beneuētū ea trāſtu lit. ¶ Tertio deus ꝯſeruat mirabiliter corpus bartholomei ī veneratiōe. Uult equideꝫ illd̓ a fidelibꝰ deuotiſſime venerari: nā lꝫ ſingulis die bus anni eccleſia in qͣ oſſa illa felicia ſūt repoſi ta a fidelibꝰ frequentet̉: verū tn̄ in feſto ip̄iꝰ ſā cti īnumerabilis ſi dici p̄t xp̄ianoꝝ multitudo ad eandē ꝯfugit: vbi etiam ep̄i oēs ſuffraganei abbates ⁊ alij ad laudandū deū in ſuo ſācto cō ueniūt. Gaude O beneuentana ciuitas: ditata tāto munere ad deū p̄ces tuas ꝯfidenter effun de: ſperans indubitāter Bartholomei meritis impetrare qd̓ petis: nō ab re diſponit ſapiēti dei: vt ex lipparitanā inſula ſacrū hoc pignꝰ ad te deferret̉. Igit̉ Bartholomei p̄ſidiuꝫ indeſi nenter implora: vt per interceſſionē illiꝰ liberet te deꝰ ab omni malo ⁊ in ſua gratia ꝯſeruet. Sermo quadrageſimuſtertiꝰ d̓ victo ria quaꝫ habuerūt ſancti apoſtoli Si mon ⁊ Iudas in qua oſtendit̉ virtus dei que erat in illis. Ortes facti ſūt in bello. Doctoris gentiū ꝟba ſunt iſta ad Heb̓. xj. ca. Si abſqꝫ vlla cō tradictiōe p̄dicaſſent apl̓i fideꝫ xp̄i facile fuiſſet ꝑſuadere gētibꝰ vt in illū crederēt. Sꝫ ꝓfecto vbiqꝫ duriſſimā reſiſtētiā īuenerūt. Ob quam opꝰ fuit illos nō niſi forti aīo docere euāgelicā ꝟtutem. Omiſſis aūt alijs Simonē ⁊ Iudā in ſpiciamꝰ qͥ ꝑſaꝝ ppl̓os ab idolatrie ſuꝑſtitione reuocarūt. Ip̄i nāqꝫ ml̓ta virilit̓ egerūt ad ex pugnādos ꝟitatꝭ inimicos. Quos tn̄ cooꝑan te deo potētiſſime debellarūt: verū tn̄ vt iſta fa ciliꝰ capiāt̉ in pn̄ti ẜmone d̓ victoria ſctōꝝ Si monis ⁊ iude diſſeremꝰ. Fuerūt qͥppe victores ⁊ fortes ī bello: ita vt aduerſarij turpiſſime cō fuſi deficerēt. hi aūt triplicit̓ diſtingui poſſunt Primi fuerunt diaboli. Secundi magi. Tertij idolorum pontifices. Qualit̓ Simo ⁊ Iudas deuicerūt di abolos Et vtꝝ demones habeāt ſciē tiā futuroꝝ ꝯtingētium. Et quō hn̄t ꝓphetas falſos atqꝫ qͣliter veritatem fatent̉. quā odiūt. ¶ Capl̓m.I. Rimi aduerſa rij Simōis ⁊ Iude qͦs deuicerūt fuerūt diaboli: dū em̄ in ꝑſidē ap plicuiſſent. Baradach dux regis babilonie ꝯͣ indos ad p̄liuꝫ ꝓfecturꝰ: nullum a dijs ſuis potuit habere reſponſū ꝑgētes aūt ad fanū ꝓxime ciuitatis reſpōſū ibidē habuerūt. Ꝙ ꝓpt̓ apl̓os qͥ venerūt dij rn̄dere nō poſſent. Tūc dux eos inqͥri fecit. Et inuētos qͥ nā eēt vel ꝓ qͣ re veniſſent inqͥſiuit. Qui reſpōderūt. Si genus q̄ris hebrei ſumꝰ. Si ꝯditionem ſer uos ih̓u xp̄i nos eſſe fatemur. Si cauſaꝫ: ſalutꝭ vr̄e cauſa huc venimꝰ: qͥbꝰ dux reſpōdit. Cum felix reuerſus fuero audiaꝫ vos. Cui apl̓i: mō magis ꝯgruū ē recognoſcere illū cuiꝰ oꝑe poſſi tis vincere: vel certe rebelles placatiſſimos in uenire. Quibꝰ dux dijs nr̄is potentiores vos video: finē belli vob̓ rogo p̄dicite. Cui apl̓i: vt deos tuos mēdaces eē cognoſcas iubemꝰ illis ad q̄ſita dare rn̄ſa: vt dū dixerint q̄ ignorāt pro bemꝰ eos ꝑ oīa eē mētitos. Tūc fantaſtici: grā de bellū dixerunt futurū ⁊ multū populū hinc inde ruituꝝ. Tūc apl̓i ridere ceperūt: dixit eis dux: me timor inuaſit ⁊ vos ridetꝭ. Cui apl̓i: nō li timere: qꝛ pax huc nobiſcum ītrauit. Et cras hora diei tertia legati indoꝝ ad te veniēt: ⁊ tue ſe ptāti cū pace ſubijciēt. Tūc pōtifices riſū le uauerūt: ⁊ duci dixeruūt. Ad hoc iſti ſecuꝝ te

reddere volunt: vt dū incautꝰ fueris ab aduer ſarijs occuperis. Cui apoſtoli: nō diximus ti bi expecta vnū mēſem ſed vnuꝫ diem ⁊ eras in pace victor exiſtes. Tunc dux vtroſqꝫ cuſtodi ri fecit: vt ex rei exitu veraces honorarēt̉ ⁊ mē daces ꝓ crimine punirent̉. Cum ergo in craſti num qd̓ apl̓i p̄dixerant eueniſſet ⁊ dux pontifi ces intēdere vellet ꝓhibuerūt apoſtoli ne hoc fieret cum ip̄i nō irruētes occidere: ſꝫ mortuos viuificare miſſi eēt: itaqꝫ demonuꝫ fallacia ab apl̓is ꝟa narrātibꝰ fuit detecta. Tn̄ vt ꝑs iſta clarior fiat tria hͦ loco erūt dubia diſputanda. Primū vtꝝ ī demōibꝰ ſit p̄cognitio futuroꝝ. Scd̓m vtrū a demōibꝰ eē poſſit aliqͣ ꝓphetia Tertiū vtrū demones per ſe vel per alios poſ ſint veritatem fateri. ¶ Pro primi dubij explanatiōe aduertenduꝫ ꝙ qͥdam incōſiderate dixerūt demones oīa fu tura p̄ſcire. Et hoc cōtendūt ꝓbare. Primo ꝑ ſimile: qꝛ aſtronomi ⁊ mathematici per curſuꝫ aſtrorū p̄cognoſcūt ⁊ dicūt multa futura: ⁊ vi demus ꝙ in multis vera dicūt: ergo ſi maior ē ītelligētia ⁊ cognitio in domonibꝰ: videt̉ ꝙ ip̄i futura p̄ſciant. Scd̓o id oſtēdit̉ ab effectu: qꝛ magi ⁊ diuini ꝑ pacta cū demonibꝰ multa ꝟa p̄dicunt: ⁊ nō p̄nt niſi ꝑ reuelationē demonuꝫ: ergo videt̉ ꝙ ip̄i futura p̄cognoſcāt. Sꝫ cōtra ſic aſſerētes ē auctoritas Eſa. ca. xlj. vbi d̓r an nūciate q̄ vētura ſūt in futurū: ⁊ ſciemus qꝛ dij eſtis. ⁊ iteꝝ Augꝰ. xxvj. q. j. ca. futura. ait. fu tura p̄ſcire ſoliꝰ dei eſt qͥ in ſui ꝯtemplatiōe illa qn̄qꝫ angelos videre facit. Et Hieroꝰ ſuꝑ illo ꝟbo Danielis qd̓ dixerūt ſapiētes babylonis Nabuchodonoſor. ẜmo quē tu rex q̄ris gͣuis eſt nec reꝑit̉ quiſqͣꝫ qͥ indicet illū: exceptis dijs qͦꝝ non ē cum hoībꝰ ꝯuerſatio. Inqͥt. Cōfiten tur magi ꝯfitent̉ arioli ⁊ oīs ſcīa ſecularis litte rature p̄ſciētiaꝫ futuroꝝ nō eē homīs: ſꝫ dei: ex quo ꝓbat̉ ꝓphetas dei ſpū locutos qͥ futura cecinerūt. Preterea ſi demones p̄ſcirēt oīa fu ra tunc ſciret qͥd cras vnuſquiſqꝫ debeat velle vel cogitare Sed hoc ē falſū: qꝛ quāto aliquid ē magis p̄ſens alicui tanto certius ē ei: ſꝫ volū tas vniuſcuiuſqꝫ ſibi p̄ſentior ē qͣꝫ alij. ergo cer tiorē ſibi ꝙ velle debeat qͣꝫ alij. ſed nullus certi tudinaliter ſcit qͥd debeat cras velle vel cogita tare: ergo multo minꝰ nec alia creatura. Diſtin guendū ergo ē ẜm Bonauen. in. ij. di. vij. de fu turis. Nam illorū triplex genus reꝑitur. Que dam em̄ ſūt futura que habēt cauſam determi natam ⁊ infallibilē. vtpote ſunt illa que attēdū tur circa motum corporuꝫ ſuperiorū: in quibꝰ eſt determinatio. ⁊ om̄is impedimēti remotio. Talia poſſunt certitudinaliter ſciri nō ſolum a deo ſed a creatura. Et hoc in ſua cauſa ſicut tē pus eclypſis ſolis ⁊ ſimilia. Quedā futura ſūt que habēt cauſam determinatā ſꝫ tn̄ fallibileꝫ. vtpote ſunt illa q̄ ſūt ẜm inferiorē naturā. q̄ id̓o habēt cauſaꝫ determinatā. qꝛ ītētio nature mo uet determinate ad vnū. Ideo vero fallibilem qꝛ multipliciter pōt occurrere impedimētū Si cut ſi ager ſeminatꝰ ſi terra pinguis eſt: ⁊ bona diſpoſitio ſuperiorū corpoꝝ afferūt pinguem fructū. Et hec futura p̄ſciri poſſunt a creatura tn̄ fallibiliter ꝓpter impedimēta q̄ poſſent eue nire. aut tēpeſtatū aut brutoꝝ ⁊ locuſtaꝝ ⁊ hu iuſmodi. Quedā aūt ſūt futura q̄ habēt cauſaꝫ indeterminatā ⁊ fallibilē. Sicut ſūt ea q̄ ſunt a volūtate nr̄a. q̄ indeterminata ē eo ꝙ eſt ad op poſita. fallibilis etiā qꝛ pn̄t etiā volēti ꝓficere occurrere ml̓ta impedimēta. Et talia non pn̄t certitudinaliter ſciri ab aliqͣ creatura: ſꝫ ſolum a deo vel ꝑ reuelationē diuinā. Ratio eſt. qꝛ co gnitio creature pēdet ex re Quoniā igit̉ res in certa ē ⁊ in ſe ⁊ in ſua cauſa. id̓o creatura nō p̄t illaꝫ certitudinaliter noſcere aut p̄ſcire: diuina aūt cognitio nō depēdet a re aliqͣ imo oīa q̄ no uit ẜm modū ſue veritatꝭ nouitꝭ. Et qꝛ veritas ſua ē certiſſima certiſſime cognoſcit ꝯtingentia vt neceſſaria. Et ſic̄ certiſſime nouit ita pōt cer titudinaliter demōſtrare ⁊ reuelare. Ideo hͨ p̄ cognitio futuroꝝ vel dei ē vel a deo. Et id̓o cū talia futura p̄dicunt̉. ꝑditio d̓r diuinatio. Et qꝛ demones ſuꝑbi maxime deſiderāt honorari vt deꝰ maxime conant̉ oſtēdere hͦ in ſe habere. Et ideo dicere ꝙ demones ꝑ ſe ip̄os futura cō tingētia p̄ſciāt certitudinalit̓ hoc ē eis attribue re qd̓ dei eſt. Ideo ē ibi infidelitas ⁊ infidelita ti frequēter annexa idolatria. Ideo diuinatio ē ꝓhibita. Nā vt ſanctꝰ Tho. ſcd̓a ſcd̓e. qͥ xcv ait. ſi qͥs futura ꝯtingentia p̄noſcere aūt p̄nūci are quocūqꝫ modo p̄ſumpſerit niſi deo reuelā te manifeſte vſurpat qd̓ dei eſt. Et ex hoc aliqͦ dicunt̉ diuini ẜm Iſid̓. li. viij. ethi. qͣſi deo ple ni. diuinitate em̄ ſe plenos ſimulant. ⁊ aſtucia quādā fraudulētie hominibꝰ futura cōiectant diuinatio ergo non d̓r ſi quis p̄nunciet ea que ex neceſſitate eueniūt. vel vt in pluribꝰ que hu mana rōne cognoſci poſſunt. Neqꝫ etiā ſi quis futura aliqua contingētia deo reuelāte cogno ſcat ⁊ nūciet: tunc em̄ ille nō diuinat. id ē. qd̓ di uinū eſt facit: ſꝫ qd̓ diuinū eſt ſuſcipit. Tūc em̄ ſolū dicit̉ diuinare qn̄ ſibi ī debito mō vſurpat p̄nūciationeꝫ futuroꝝ euentuū. vnde Hieroꝰ ſuꝑ Lucā dicit ꝙ diuinatio ſemꝑ in malā ꝑteꝫ accipit̉. qꝛ non dicit̉ ab ordinata ꝑticipatione alicuius diuini. ſed ab indebita vſurpatione. hͦ Tho. ſequit̉ Bonauen. ꝙ qͣꝫuis demones nō poſſint ꝑ ſeip̄os futura ꝯtingentia ſcire certitu dinaliter. Tamē frequēter vera p̄dicunt. hͦ au

tem eſt quadrupliciter ẜm Augꝭ. in tertio ſuꝑ Geneſim ad litterā. Aut em̄ ſenſus vel ingeni acrimonia. aut multa experientia. Aut doloſa cautela. Aut aliena doctrina. Senſus acrimo nia vt quādo vidēt diligēter ⁊ cōſiderāt ad qͥd inclinat̉ affectio noſtra. vel que ſint inducētia vel retrahētia. Experiētia tempoꝝ. qꝛ ex tali bus viderūt accidere talia doloſa cautela quā do ꝓponunt aliquid facere ⁊ p̄dicunt. Aliena doctrina quādo iuſto dei iudicio ꝑmittūt̉ ad diſcere ab angelis. De aſtrologꝭ ergo ꝙ frequē ter vera p̄dicunt tenendū eſt. ꝙ hoc ſolū eſt cō iecturando ſiue ẜm legem aſtroꝝ. ſiue ẜm dia bolica cōmertia. Scd̓m legem aſtroruꝫ vtpote qn̄ dominat̉ ſtella q̄ habet impreſſioneꝫ ſuꝑ di uerſos humeros diſponēs ẜm hoc homine ad diuerſos mores ⁊ affectiōes. Scd̓m diabolica cōmertia. vt qn̄ volūt vim aſtrorū vltra ꝓten dere. qͣꝫ ad illud ſuꝑ qd̓ poſſunt. Tunc em̄ niſi diabolus adeſſet ita frequēter falſum ſicut veꝝ dicerent. lꝫ frequenter falſa p̄dicant ⁊ decipiā tur. Hinc Augꝰ li. v. de ciui. dei. c. vij. ait. non īmerito credit̉ cuꝫ aſtrologi mirabiliter multa vera reſpondent oculto inſtinctu fieri ſpirituū non bonoꝝ quoꝝ cura eſt. falſas ⁊ noxias opi niones de aſtralibꝰ fatis inſerere humanis mē tibus atqꝫ firmare. Similiter ⁊ malefici ſiue di uini: qn̄qꝫ vera p̄dicunt. que p̄cognoſci in ſuis cauſis naturaliter poſſunt. Futura vero cōtin gentia nō certitudinaliter ſed ex cōiectura quā doqꝫ p̄nunciāt. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtrū a de monibus eſſe poſſit aliqua ꝓphetia. Ad qd̓ re ſpondet Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxij. ꝙ ꝓphetia ī portat cognitionē quādā ꝓcul exiſtētē a cogni tione hūana. Manifeſtū ē aūt ꝙ intellectꝰ fu perioris ordinis: aliqͣ cognoſcere pōt que ſunt remota a cognitiōe intellectꝰ inferioris Supra intellectū aūt humanū eſt non ſolū intellectꝰ di uinus: ſꝫ etiā intellecꝰ angeloꝝ bonorū ⁊ malo rū: ẜm nature ordinē. Et ideo q̄dā cognoſcunt demones ſua naturali cognitiōe q̄ poſſunt ho minibus reuelare. tanqͣꝫ remota a cognitōe ho minū. Simpliciter autē ⁊ maxime remota ſūt: que ſolus deus cognoſcit. Et ideo ꝓphetia ꝓ prie ⁊ ſimpliciter dicta fit ſolum ꝑ reuelationeꝫ diuinā. Sed etiā ip̄a reuelatio facta ꝑ demōes pōt ẜm qͥd dici ꝓphetia: vnde illi qͥbus aliqͥd ꝑ demones reuelat̉: nō dicūt̉ in ſcripturis pro phete ſimpliciter ſꝫ ꝓphete falſi ſiue idolorū fi ctio ſiue cum aliqua alia adiectione Un̄ Aug xij. ſuper Geneſim ad litteram ait. Cuꝫ malus ſpūs arripit hoīes ī hac vita: aut demoniacos facit aut arrepticios: aut falſos ꝓphetas. No tādū ꝙ demones ea q̄ ſciūt hoībus manifeſtāt non qͥdeꝫ ꝑ illuminationē intellectꝰ ſꝫ ꝑ aliquā imaginariā viſionē aut etiā viſibilit̓ colloquē do. ¶ Tertiū dubiū fuit vtꝝ demones ꝑ ſe ve per alios poſſint veritatē fateri. Et videtur ꝙ non. Naꝫ dicit̉ Ioh̓is. viij. ca. de diabolo. me dax eſt ⁊ pater eius ſcꝫ mendacij. Et. xxij. q. v ca. cauete fratres Omnes qui amāt mendaciū filij ſūt diaboli. Cū ergo diabolus ſit veritatis inimicus: ergo illā cōfiteri fugit. Ad qd̓ reſpō demus: ꝙ lꝫ diabolo veritas ſit exoſa tn̄ illam quandoqꝫ predicat ⁊ cōfitetur propter tria. Primo ꝓpter coactionem. Secundo ꝓpter accuſationem. Tertio ꝓpter deceptionem. ¶ Primo diabolus veritatē fatetur ꝓpter co actionē: qn̄ cogitur ab ip̄o deo. Sicut factū le gimus quando clamās in idolis ſanctorū apo ſtolorum ꝟtuteꝫ ⁊ gratiam ſuis cultoribꝰ ſigni ficabat. Sic etiam in ꝟtute xp̄i a ſanctis demo nes interrogati ſepe in obſeſſis corporibꝰ vera reſpondēt lꝫ inuiti. ¶ Secūdo diabolus veri tatem fatetur ꝓpter accuſationē dum ſcꝫ homi nū peccata ad cōfuſionē illorū accuſat. Naꝫ lꝫ deus hominū peccata cognoſcat: vult tamē vt diabolus illa declaret ad maiorem peccantiuꝫ exprobationē. Ille vero hoſtis malignustuc veritatem quā odit propter odium animaꝝ fa tatur. ¶ Tertio diabolus veritatē loquitur ꝓ pter deceptionē. Nam vt inquit Tho. vbi ſu pra intellectus ad falſuꝫ deducitur propter ap parentiā veritatis: ſicut voluntas ad maluꝫ ꝑ apparentiā bonitatis. Interduꝫ igitur diabolꝰ veritateꝫ oſtendit: vt ſic falſitas eius ſecurius acceptetur. Hinc chriſtus nō ſinebat loqui de mones qui erant in corporibus obſeſſis: ⁊ dice bant ip̄m eſſe chriſtū: ne miſcerēt veris falſa. vt dicit Nico. de lyra ſuper pͥmo ca. Marci. Et iiij. ca. luce. Dicta ſūt iſta vt ſciamꝰ vera eſſe q̄ de apoſtolorū victoria p̄miſimus qͥ deo reue lante imminentem futuram pacem illi duci pre dixerunt cum tamen demones contrarium mē tiendo ſuaſiſſent. Qualiter Simo ⁊ Iudas deuicerūt magos. Et qͥ dicunt̉ magi. atqꝫ d̓ dif ferētia miraculoꝝ dei ⁊ ſctōꝝ a mira culis magoꝝ ¶ Capl̓m..II. Ecūdi aduerſa rij Simonis ⁊ Iude quos ip̄i deui cerunt fuerunt magi. Et hic tria cō ſiderare debemus. Primum qui dicuntur magi. Secundū quomodo magorum miracula appa rentia a veris miraculis diſtinguunt̉. Tertiū qualiter hi apoſtoli magos ſuperarūt.

¶ Ad primuꝫ reſpōdet Iſidorus. viij. li. ethi. magi ſūt qui vulgo mlefici vocant̉ ob facino rum magnitudinē: hi ⁊ elementa concutiūt tur bant mētes hominū ac ſine vllo veneni hauſtu violentia tamen carminis interimunt. vnde et Lucanus. Mens hauſti nulla ſanie polluta: veneni incātata perijt. Magorū auteꝫ pͥmus Zoroaſtes rex batrianorū fuit de quo Auguſ. libro. xxj. de cinitate dei ait. Ꝙ quando primo natus eſt riſit: hunc poſtremo NNinus rex aſſi riorū interfecit: lꝫ pleriqꝫ teneant illuꝫ a demo nie ſuffocatum. Artem ꝟo magicam multa poſt ſecula democritꝰ ampliauit quādo ⁊ Hipocra tis medicine diſciplina effloruit: hec autē vani tas magicarū artium: ex traditione angeloruꝫ malorū in toto terrarum orbe plurimis ſeculis inualuit. Nec mirū de magorū p̄ſtigijs quādo intantū ꝓdiere maleficorū artes vt etiā Moy ſe ſimilimis ſignis reſiſterent veriētesᵇ vrgas in dracones aquas in ſanguinē. hec Iſid̓. Sed vt Auguſ. li. x. de ciui. dei. ca. viij. aſſerit: facie bant illi veneficijs ⁊ incantationibꝰ magicis qͥ bus ſunt angeli mali.i. demones dediti. Mor ſes autē tāto iuſtius quāto potētius dei nomīe qͥ fecit celū ⁊ terrā eos facile ſuꝑabat. Deniqꝫ ī tertia plaga deficientibꝰ magis decem plage ꝑ Myſen magna myſteriorū diſpenſatiōe com plete ſunt. hec Augꝰ. Quāta vero ſit ꝟtus de monū cum a deo ꝑmittunt̉ ſiue ad deludendū humanos ſenſus: ſiue ad operandū lꝫ ẜm natu ram effectus mirabiles ſiue etiā ad corpora ve xandū ⁊ moleſtandum dixit plene in tractatu de timore iudiciorū dei. Uerūtamen hic narra bo qd̓ ſuꝑioribꝰ diebus legi in quodā libro no uiter cōfecto qͥ vocat̉ fortalitiū fidei. In regno francie: cuꝫ iudei maleficijs vterent̉: accidit ſe mel ꝙ iudeus qͥdam crudeliſſimus factꝰ ē ami cus cuiuſdā miniſtri iuſticie. Quadā vero die rogauit euꝫ inſtātiſſime vt vnius homīs daret ei cor fingens ſe illo egere ꝓ medicina. Et colo rando factū ſuū dixit Ꝙ qͥdam homo dabat vi ginti coronas auri ſi eū ſanaret. Et ꝙ ip̄e daret ſibi decem illarū ſi ei tribueret cor ſupradictuꝫ Illetū ex cupiditate: tum amicitia ꝓmiſit. Ex trahenſqꝫ illud cor a quodaꝫ xp̄iano: quē iuſti cia exigente: in partes dimiſerat tradidit vxo ri ſue cuſtodiendū dicens ei. ꝙ decem coronas eſſet recepturus ꝓ illo: quas ſibi iudeus ꝓmi ſerat ſe daturū. Cum ergo mulier illa cognouiſ ſet iudeū illum reatu multorū fore maleficū du re rep̄hendit maritū. Ille ꝟo ecōtrario eam ar guebat dicendo: ꝙ ip̄a faceret eum perdere de cem coronas ⁊ alia ꝓmiſſa. Tandē deduxit vi rū mulier vt iudeo cor porci tribueret̉. Adim pleuit vir quod vxor ꝯſuluit: iudeus vero cor hominis chriſtiani credēs ſe accepiſſe tradidit illi decem coronas Quo facto: iudeus hilaris ſuis vtens maleficijs ſepeliuit cor illud in quo dam campo latiſſimo. In quo poſt paucos di es cōgregata eſt īnumerabilis multido porco rum: non ſolum domeſticoꝝ ſed etiam ſilueſtri um. Et tanta fuit lis ⁊ prelium inter eos: ꝙ om nes mutuo rabidis morſibus ſe dilacerātes oc ciderunt: ſic vt nec vnus remaneret viuꝰ. Qd̓ factuꝫ a rege francie qͥ tunc erat cognitū iudeo capto aꝑta eſt veritas: ꝙ ſic fuiſſet factū de ho minibus xp̄ianis illius ꝓuincie ſicut d̓ porcis ſi cor ſepeliſſet homīs xp̄iani Profecto niſi ma nū dei diabolica poteſtas cōpeſceretur multa incredibilia mala malefici oꝑa diabolis coope rantibus exercerent. Secundū quod erat con ſiderandum quomodo diſcernuntur miracula demonū a miraculis veris. Et dicūt̉ illa mira cula largo modo. quia lꝫ eſſe poſſint mira ope ra non tamē miracula. Ideo dn̄s Bonauē. in ij. di. vij. ait. Ꝙ differūt illa a miraculis veris. Primo ex parte principalis agentis. Naꝫ ī mi raculis diuinis operatur agens potentie infini te ⁊ ſupra naturā In miraculis demonū oꝑat ꝟtus nat̉e multiplicit̓ adiute: ꝑ naturas alias Scd̓o differūt ex ꝑte finis qꝛ miracula dei fiūt ad vtilitatē hoīm ⁊ diuinā gloriā ſed magoruꝫ ſiue demonū: ad deceptionem ⁊ gloriam vanā Tertio differunt ex parte facti: quia demones faciūt huiuſmodi vilia ⁊ inutilia.ſ. ranas ⁊ ſer pentes: quia hec de facili producuntur opera tione nature: nō autē poſſunt facere ea in qͥbus natura ſuccumbit ſicut facit deus.ſ. illuminare cecū a natiuitate: reſuſcitare mortuos et hmōi. ¶ Tertiū cōſiderandū qualiter Simon ⁊ Iu das magos ſuperarūt. Et de hoc ita ſcribit̉ in legenda Ꝙ in perſide erant duo famoſi magi.ſ. Lares ⁊ Arfaxath quos Mattheus fugaue rat d̓ ethiopia. Cū vero apoſtoli ꝑ Baradach coram rege adducti fuiſſent. Et p̄ſentibus illis magis dixiſſet Baradach. Iſti o rex ſūt dij la tentes in effigie hominū: zelo inuidie magi cō moti dixerunt: illos malignos eſſe cōtra regnū ſubtiliter cogitare: dixit eis Baradach. Si au detis cum eis cōfligite. Cui magi Si vis vide re quia nobis p̄ſentibus loqui non poterūt ve niant huc viri eloquētiſſimi ⁊ ſi corā nobis lo qui auſi fuerint: nos ꝑ oīa imꝑitos probabis. Cum aūt plurimi adducti eſſent ꝯtinuo coram magis ita muti facti ſūt: vt nec nutibꝰ qͥdeꝫ qd̓ loqͥ non poterāt indicarēt: dixerūtqꝫ magi ad regem: vt ſcias nos deos eē ꝑmittemꝰ eos loqͥ ſꝫ ambulare nō poſſe. Iterūqꝫ reddemꝰ eis greſ ſum. Sꝫ faciemꝰ eos aꝑtis oculis nihil videre Qui cuꝫ hec oīa feciſſent dux aduocatos illos

turpiter cōfuſos ad apl̓os duxit. Quibus apl̓i idoloꝝ cultuꝫ diſſuadētes vt in xp̄m crederent monuerūt. Qd̓ cū illi ex corde ſe facturos ꝓmi ſiſſent apl̓i ſigno crucis in frontibꝰ eoꝝ munie rūt. Et ſtatim liberi ab oī moleſtia: ad regē cō ram magis iteꝝ ingreſſi ſūt. Quare irati magi multitudinē ſerpētū aduenire fecerūt. Statim qꝫ ad iuſſum regꝭ veniētes apl̓i pallia ſua de ſer pentibꝰ impleuerūt ⁊ ī magos ꝓiecerunt dicen tes. In noīe dn̄i nō moriemini. ſꝫ a ſerpētibꝰ la cerati doloꝝ veſtroꝝ mugitꝰ dabitis. Cum gͦ magi ſe cruciarent̉: rex ⁊ ceteri rogabāt apl̓os vt eos a ſerpentibꝰ occidi ꝑmitterēt. Quibus apl̓i reſpōdere ſe miſſos reducere a morte ad vi tam nō aūt a vita p̄cipitare in mortē. Cū auteꝫ magi ī malicia perſeueraſſent ab apoſtolis ſani dimiſſi inde aufugerūt. Poſt hoc filia cuiuſdā ducis ex fornicatiōe ꝯcepit ⁊ filium parturiēs: quendā ſanctū diaconē infamauit. Cum auteꝫ parentes puelle diaconē occidere villēt. Adue niētes apoſtoli infantē adduci fecerūt: qͥ die il la natus fuerat. Et corā diacone interrogaue runt dicētes dic infans. In nomine domini ſi iſte diaconꝰ hoc p̄ſumpſit. ad hec infans iſte in quit diaconus caſtus ⁊ ſanctꝰ eſt nec vnqͣꝫ car nem ſam coinquinauit. Cum auteꝫ parentes ī ſtarent vt apoſtoli quererēt quis actor huius ſceleris fuiſſet. Reſpōderūt apoſtoli. Nos īno centes abſoluere decet: nocentes vero perdere non debemus. Manſerūt poſt hec ⁊ alia mul ta apoſtoli ī eodē loco ꝑ annū ⁊ tres mēſes In quo ſpacio plus qͣꝫ ſexaginta milia hoīuꝫ exce ptis paruulis cū rege ⁊ pͥncipibꝰ baptizati ſūt. Qualiter Simō et iudas debellarūt potifices idoloꝝ patiētes mori poti qꝫ ſtatuā ſolis adorare. ¶ Ca. III. Ertij aduerſarij Simonis ⁊ Iude qͦs ip̄i debellarunt fuerūt idoloꝝ pōtifices Cū em̄ deue uiſſent ad quandā ciuitatē nomīe ſuamay: īue nerunt ibi magos ſuperius nominatos qͥ pon tifices idoloruꝫ ⁊ populū contra apoſtolos cō citauerunt. capientes vero ip̄os ad templū ſo lis deduxerunt: vt aut eos ſacrificare compel lerent aut penitus necarēt. Facto autē ſilentio apoſtoli dixerunt vt ſciatis ꝙ hec idola plena ſunt demonibus. ecce eis imperamus vt exeāt ⁊ ſingula ſimulacra confringāt Statimqꝫ de ſi muſacris exierunt ⁊ confractis illis cum diris vocibus abſceſſerunt. Quod videntes pontifi ces in apoſtolos irruerunt ⁊ eos trucidauerūt In ip̄a autē hora cum nimia ſerenitas eſſet tan ta fulgura extiterunt: vt templum ipſum trifarie ſcinderet̉ ⁊ illi duo magi ī carbones ictu ful guris verterent̉. Rex auteꝫ corpora apoſtolo rum ad vrbem ſuam tranſtulit ⁊ in honorē eo rum eccleſiam mire magnitudinis fabricauit. Notandū ꝙ de beato Simone in pluribus lo cis īuenitur ꝙ crucis patibulo ſit affixus Qd̓ etiam Iſidorus libro de obitu apoſto orū. Et Euſebius in hiſtoria eccleſiaſtica ⁊ Beda ſuꝑ actus apoſtolorū. Et magiſter Ioh̓es beleth in ſūma ſua teſtat̉. Cum em̄ vt aīunt in egypto p̄dicaſſet ieroſolymiā redijt. Et poſt mortē Ia cobi mīoris ī epiſcopū ieroſolymitanū ab apo ſtolis vnanimiter eſt electus. Et ante mortem ſuam triginta mortuos ſuſcitaſſe narratur. Cū auteꝫ eccleſiam ieroſolymitanā per annos mul tos rexiſſet ⁊ centeſimum atqꝫ vigeſimū annuꝫ etatis ageret tempore traiani imperatoris At ticus conſularis ip̄m cruci affigi iuſſit. omnibꝰ qui aderant ⁊ ipſo iudice admirantibus. Ꝙ cē tum viginti annorū ſenex crucis ſupplicium per tuliſſet. Nōnulli vero dicunt ſicut ē rei veritas Ꝙ non fuit Simon chananeus qui fuit crucifi xus. Sed fuit alius filius cleofe. Qd̓ etiaꝫ Eu ſebius ceſariēſis epiſcopus in ſua cronica teſta tur. Ideꝫ dicunt Iſidorus ⁊ Beda in ſuis cro nicis. Naꝫ Iſidorus et Euſebius quod prius dixerūt poſtmodū in cronicis correxerūt. Qd̓ patet etiam per Bedaꝫ: qui ſe ſenſiſſe redargu it in retractionibus ſuis Laudemus igitur do minū in ſanctis ſuis quibus tātam gratiam cō tulit: vt cunctis inimicis ꝓbiſſime conſterna tis ad celorum regna glorioſi migrauerint: vbi cum chriſto latantur. Qui viuit ⁊ regnat in ſe cula ſeculorum Amen. Sermo. xliiij. de ſacris admirādiſqꝫ ſtigmatibus ſerafici Franciſci. Go eni ſtigma Ita domini ih̓u in corpore meo porto Doctoris gentiū ꝟba ſūt iſta ad Ga lathas vltꝭ. ca. Elegit pater omniū deꝰ beatuꝫ franciſcū qͥ nō ſolū euāgelica doctrina viteqꝫ ꝑ fectiōe: ſꝫ mirabili ſigno ſtigmatū excitaret ho minū corda ad deſideriū eterne vite. Duobus qͥdem annis picturaꝫ crucis in manibꝰ pedibꝰ ⁊ latere viſibiliter tulit Et ſicut apoſtoli ꝟtute magna reddebāt teſtimoniū reſurrectiōis ih̓u xp̄i. ita frāciſcꝰ ī ſeip̄o in ꝓprio ſuo corꝑe xp̄m reſuſcitatū luculentiſſime demonſtrabat. Sed pleriqꝫ dū hec audiūt vel credere nolūt. franci ſcū ſigno crucifixi fuiſſe inſignitū: vel qͥd leue ⁊ nō admiranduꝫ id aſſueuerāt. Quapropter vt nouitas tāte rei cū deuotiōe fidelibꝰ innoteſcat reprimaturqꝫ temeritas curioſorū in hͦ ẜmone

de facris frāciſci ſtigmatibus tractare decreui. Oſtendam aūt ꝯſignationem frāciſci: non niſi int̓ dei mirabilia magna fore deputandam: ob qd̓ ꝯuenientiſſime ſanctus iſte ſublimis ꝟba ꝓ poſita dicere pōt. In quibus de ſtigmatibus ip̄is tria myſteria ꝓponimus contemplanda. Primum dicit̉ veritatis. Secundum ſublimitatis. Tertium congruitatis. Ꝙ nō ē fictio qͥcqͥd dicit̉ de ſtigmati bus frāciſci: cū veritas tāte rei multi pliciter cōfirmet̉. ¶ Capl̓m.I. Rimū myſteri um cōtemplādū dicit̉ veritatis. In quo ſpeculari libet an ſit verū ꝙ ſan ctus franciſcus habuit ſtigmata in ſuo corpo re ꝟtute diuina ⁊ ſuꝑnaturali impreſſa. Nam poſſet aliquis dicere multa fuiſſe ab exquiſitis ingenijs cōficta ⁊ in ſcriptis tradita: que tamē ſunt penitus a ꝟitate aliena. Idcirco Auguſ. li. xviij. de ciui. dei. c. xiij. inquit. Fabule facte ſūt d̓ minotauro ꝙ beſtia fuerit incluſa laborin tho: quo cum intraſſent hoīes inextricabili er rore inde exire nō poterāt. De cēturis ꝙ equo rū hominūqꝫ fuerint natura coniuncti. De ce bero ꝙ ſit triceps inferioruꝫ canis. De frixo ⁊ helle eius ſorore ꝙ vecti ariete volauerūt. De gorgone ꝙ fuerit crinita ſerpentibꝰ: ⁊ aſpicien tes conuertebat in lapides. De belloro fonte ꝙ equo pennis volante ſit. vectus qui equus pe gaſus dictus ē. De anſione vel arione ꝙ citha re ſuauitate lapides mulſerit ⁊ attraxerit De fa bro dedalo ⁊ eius Icaro filio ꝙ ſibi coaptatis pēnis volauerūt. hec ille. Si igit̉ iſta ⁊ alia hu ius excogitari potuerūt quid mirū inquiūt in creduli ſi de frāciſco aliqͥs fingendo ⁊ mētiēdo dixerit ꝙ in manibus pedibus ⁊ latere plagas quaſi crucifixus habuit Sed tales incredulos nos facile cōuincere poſſumꝰ dū ꝟitatē ſtigma tū franciſci ex tribus ad lucem deducimus. Primo ex eccleſie auctoritate. Secundo ex teſtium ſanctitate. Tertio ex miraculoꝝ claritate. ¶ Primo ꝓbamus veritatem ſtigmatum frā ciſci ex eccleſie auctoritate. Nam vt xp̄s dixit Matth̓. xviij. ca. Qui eccleſiā non audierit ſit tibi ſicut ethnicus ⁊ publicanus. Igitur pōti fices ⁊ cardinales de illis ſtigmatibus clarū ꝑ hibent teſtimoniū. Nam dn̄s Bonauen. card nalis ep̄s albanēſis vir eximie ſanctitatis leg dam ſācti franciſci eleganter ſcripſit: in qua dif fuſe loquitur de ſtigmatibꝰ illis. Dominꝰ Ray nerius cardinalis. e viterbio compofuit hym num qui incipit. plaude turba pauꝑcula: vbi d̓ ſtigmatibus ſequentē verſiculū interpoſuit. vili contentus tegmine ſancto caleſcens flamīe vicit algore caumata chriſti duꝫ geſtat ſtigma ta. Dominꝰ Tho. cardinalis de capua edidit hymnū qui īcipit. In celeſti collegio. Et hym num qͥ incipit. decus morū dux minorū: ⁊ in hͦ de ſtigmatibus ita inquit Regis ſignū ducem dignū inſignit manu latere Bn̄dictꝰ papa duo decimꝰ bullam fecit de ſtigmatibꝰ ſacris in qua ſtatuit vt fratres mīores publice in eccleſia of ficium ſtigmatū ānuatim poſſent celebrare. N colaus papa tertius in extrauagāti q̄ ponit̉ in ſex. decretaliuꝫ ⁊ incipit. Exijt qͥ ſemīat ⁊cͣ. dū regulā beati franciſci in multis extolleret poſt ea ita ſubdidit: hec eſt cui atteſtante paulo nul lus de cetero debet eſſe moleſtus quā xp̄s ſuis ſacris ſtigmatibus cōfirmari volens inſtituto rem ip̄ius paſſiōis ſue ſignis notabilit̓ inſigni uit. Alexander papa quartus ꝑ ſuas apoſtoli cas lr̄as frāciſci ſtigmata cōprobauit. Prima eius bulla incipit: grande ac ſingulare miracu lum. Scd̓a. Si noue leticie militantis eccleſie. Tertia. Benigna diuine oꝑationis voluntas. In hac ita de ſtigmatibꝰ loquit̉. iocūda dn̄ice paſſionis inſignia ī eiuſdē ſancti corꝑe dum ad huc vitali ſpū foueret̉ manꝰ celeſtis oꝑatoris ī preſſit Et iteꝝ ibidē in manibꝰ eius ⁊ pedibꝰ ex p̄ſſa vndiqꝫ ſil̓itudo clauoꝝ de ſubiecto ꝓprie carnis excreuit vel de materia noue creationis accreuit. De iſto Alexādro dic̄ dn̄s Bonauē. ī legēda maiori. dn̄s Alexāder qͣrtꝰ dū publice p̄dicaret corā multis fratribꝰ ⁊ audiēte me aſſe ruit ſe ſacra illa ſtigmata dū ſanctꝰ viueret pro prijs oculis ꝯſpexiſſe. Gregꝰ papa nonꝰ qͥ bea tū frāciſcū cathalogo ſctōꝝ aſcripſit ī bulla q̄ ī cipit Cōfeſſor dn̄i gl̓ioſus. q̄ dirigit̉ vniu̓ſitati vr̄e: nō indigne duximꝰ expͥmendū videlicet ꝙ ſancꝰ franciſcꝰ dū adhuc vite ſpatiū ꝑcurreret pn̄tis ⁊ poſtqͣꝫ feliciter cōſūmauit manibꝰ late re ⁊ pedibꝰ ſpē ſtigmatuꝫ diuinitus extitit inſi gnitus. Hic Gregꝰ antiphonā fecit q̄ cantat̉ in veſperis ⁊ de ſtigmatibꝰ clare ſic loquit̉: plāge turba pauꝑcula ad patrē clama pauperū hͦ u gubre ſuſpirium pr̄ frāciſce ſuſcipe: ⁊ ꝓde xp̄o ſtigmata laterꝭ pedū manuūqꝫ: vt nob̓ reddat orfanis tāti pr̄is vicariū. Inſuꝑ Grego. p̄fatꝰ an̄qͣꝫ btm̄ franciſcū cathalogo ſctōꝝ aſcriberet ſcrupulū ī corde habuit: quo ad vulnꝰ laterale Ncteo ꝟo qͣdā ſicut idē pōtifex poſt referebat cū lachrymis beatꝰ franciſcꝰ qͣdā faciei ꝓtenſa duricie ei ī ſomnis apparuit. Et heſitationē cor dis redarguēſ: eleuauit brachiū dextꝝ detexit vulnꝰ: fialāqꝫ popoſcit: qͣ porrecta videbat̉ ſā guine ex latere defluēte īpleri. Ex tūc vt inquit

Bonauen. ad illud ſacrum miraculū tāta cepit deuotiōe affici ⁊ emulatiōe feruere: vt nll̓o mō pati poſſet ꝙ aliqͥs p̄fulgētia illa ſigna: ſuꝑba p̄ſumeret impugnatiōe fuſcare: qͥn cū ſeuera in crepatiōe ferret. Et vt ip̄e Bonauē. teſtat̉. vi derūt ſtigmata illa ex familiaritate quā cū viro ſācto habebāt aliqͥ cardinales: laudes ſacroruꝫ ſtigmatū ꝓſis ⁊ hymnis ac antiphonis qͣs ad ip̄iꝰ ediderūt honorē veracit̓ īferētes qͥ tā ꝟbo qꝫ ſcpͥto ꝑhibuerūt teſtimoniū ꝟitati. ¶ Scd̓o ꝓbamꝰ ꝟitatē ſtigmatū frāciſci ex teſtiū multi plicitate. Preter em̄ pōtifices ⁊ cardinales ec cleſie ſācte de qͥbꝰ diximꝰ: fuerūt ⁊ alij qͣꝫpluri mi qͥ ⁊ dū ſanctꝰ viueret ⁊ poſtqͣꝫ volauit ad ſu peros ſtigmata illa viderūt. nā vt dn̄s Bona uen. refert cernēs xp̄i ſeruus ꝙ ſtigmata carni tā luculēter imp̄ſſa ſocios familiares latere nō poſſent: timēs nihilominꝰ publicare dn̄i ſacr̄m in magno fuit poſitꝰ dubitatiōis agone: vtrum qd̓ viderat diceret vel taceret. Cōpulſus tn̄ cō ſciētie ſtimulo qͥbuſdā ex fratribꝰ intimioribꝰ ſi bi cū multo timore ſeriē retulit viſionis prefate Iſti fuerūt frater Illuminatus: frater Leo: fra ter Rubinus: frater pacificus: ⁊ alij eius ſocij de qͥbus dicit Bonaue̓. ꝙ lꝫ eēt ꝓpter ſancti tatē p̄cipuā viri ꝑ oīa fidedigni: tn̄ ad om̄e du biū ammouēduꝫ: ſic eſſe: ac ſe vidiſſe tactꝭ ſacro ſanctis iuramēto firmauerūt. Uiderūt etiaꝫ in morte illa ſigna mirifica plus qͣꝫ quinquaginta fratres: ꝟgoqꝫ deo deuotiſſima clara cū ceter ſororibꝰ ſuis ⁊ ſeculares īnumeri ex qͥbꝰ qͣꝫplu rimi ⁊ oſculati ſunt ex deuotiōis affectu: ⁊ con tractauerūt ad teſtimonij firmitatē. Et in. c. de trāſlationibꝰ. ſiue tranſitu tanti pr̄is ita ſcribit Bonauē. Audito tranſitū pr̄is et fama diffuſa miraculi accelerās populꝰ ꝯfluebat ad locū: vt id cerneret oculis carnis: qd̓ a rōne dubiū om ne repelleret ⁊ affectiōi gaudiū cumularet. Ad miſſi ſūt itaqꝫ ciues aſſiſinates qͣꝫplurimi ad ſti mata illa ſacra ꝯtēplāda oculis ⁊ labijs oſcu lāda: vnꝰ aūt ex eis Hieronymꝰ noīe miles litte ratus prudēs corā oībus mouebat clauos ſta timqꝫ manus pedes ⁊ latꝰ manibꝰ ſuis ꝯtracta bat ꝓpter qd̓ teſtis huiꝰ ꝟitatis conſtans effe ctus ē. ¶ Tertio ꝓbamꝰ veritatē ſtigmatū frā ciſci ex miraculoꝝ claritate. Multa qͥppe mira cula operatus ē deus: poſtqͣꝫ illa ſigna frāciſco donauit. Nā vt ſcribit Bonauē. in. c. d̓ ſtigma tibus circa monteꝫ aluerne grādinis violenta tēpeſtas fructus terre cōſuetudinarie deuaſta bat. Sed poſt illam apparitionē felicē non ſine incolarum admiratiōe grando ceſſauit vt cele ſtis illiꝰ viſionis excellentiā ⁊ ſtigmatū ibideꝫ impreſſoꝝ ꝟtutem ſerenata p̄ter morem ip̄a cō li facies declarat. In ꝓuincia reatina peſtis in ualuerat valde grauis: que bones et oues oēs ſic cōſūmebat crudeliter ꝙ nullū poterat reme diū adhiberi: vir aūt qͥdā timēs deū nocte fuit ꝑ viſionē cōmonitꝰ vt ad heremitoꝝ fratrū fe ſtināter accederet: ⁊ loturam manuū ac peduꝫ famuli dei franciſci: qͥ tunc tēporis morabatur ibidem acceptam: ſuꝑ animalia cūcta reſparge ret. mane itaqꝫ ſurgens venit ad locuꝫ loturaqꝫ huius ꝑ ſocios ſancti viri latēter obtēta: oues ⁊ boues lāguētes ex eā reſperſit. Statimqꝫ ani malia lāguida ⁊ in terra iacētia recuperato vi gore ſurgebāt ꝯtinuo: ⁊ tanqͣꝫ nil mali ſenſiſſent ad paſcua feſtinabāt. Sicqꝫ factū eſt vt ad vir tutem mirādā aque illius q̇ ſacras plagas con tingerat: omnis ꝓrſus plaga ceſſaret. Apd̓ hi lerdā ciuntatē catalonie accidit viruꝫ quēdā no mine Ioh̓eꝫ: beato frāciſco deuotū: quodā ſe ro ꝑ quandaꝫ incedere viam: in qua pro infere da morte latitabant inſidie non quideꝫ ip̄i: ſed alteri cuidā qͥ videbatur ſimilis eiꝰ: ⁊ tunc erat in cōmunicatu ip̄ius Exurgens autē quidam ex inſidijs cū hoſtē ſuuꝫ hunc eſſe putaret tam letaliter eū plagis plurimis gladiauit vt nulla ꝓrſus ſuꝑeſſet ſpes recuperāde ſalutis Siqui dem pͥmo inflicta ꝑcuſſio humerū cuꝫ brachio pene totū abſciderat. Et ictus alius ſub mamiſ la tātā reliquerat aperturā: vt flatus inde pro cedens circa ſex candelas ſimul iunctas extin gueret. Cum igitur iudicio medicorum ip̄ius impoſſibilis eſſet curatio ꝑ eo ꝙ putreſcētibus plagꝭ ex eis fetor tam intollerabilis exhalaret: vt etiaꝫ ip̄a eius vxor vehemēter horreret nul liſqꝫ iam humanis iuuari poſſet remedijs. Cō uertit ſe ad beati patris patrociniū quāta pote rat deuotiōe poſcendū. Et ecce aſtitit qͥdā ī ha bitu fratris minoris ꝑ feneſtrā vt ei videbat̉ in greſſus: qͥ vocans euꝫ ex noīe dixit. Quia fidu ciā in me habuiſti ecce dn̄s liberabit te A quo cū eger quis eſſet inquireret. frāciſcū ille ſe eſſe reſpondit. Et ſtatim vulnerū illiꝰ ligaturas re ſoluit ſuiſqꝫ manibꝰ tetigit Ad cuiꝰ ꝯtactū mox priſtine datus eſt ſanitati quo facto beatꝰ pater abſceſſit Et ip̄e ſentiēs ſe ſanatū ⁊ in vocē diui ne laudis ⁊ beati frāciſci letanter erumpēs vo cauit vxorē. At illa celerius currens ⁊ ſtare iā videns quem ſepelienduꝫ credebat in craſtino cum eſſet ſtupore ꝑterrita viciniā totā clamore cōpleuit. Accurretes aūt ſui cū illuꝫ crederent tanqͣꝫ freneticuꝫ in lectulo reponere: ⁊ ille ꝯͣ re nitens aſſereret. ⁊ oſtenderet ſe ſanatū: tāto ſūt ſtupore attoniti: vt quaſi ſine mente om̄es aſſe cti fantaſticū eſſe crederēt qd̓ videbant. Quia quē paulo an̄ ꝯſpexerāt pluagis atrociſſimis la niatū ⁊ totū iā marcidū: plena cernebāt incolu mitate iocūdū. Ad qͦs ille qͥ factꝰ fuerat ſanus

nolite timere inquit nolite credere inane qd̓ cer nitis: qꝛ ſanctꝰ frāciſcus mō a loco receſſit ⁊ illa rū ſacraꝝ manuū tactu me integre ab omni pla ga curauit. Quo miraculo viſo omnes deū pa riter laudauerūt. Cōcludit gͦ dn̄s Bonauē. di cens. Digne qͥdem beatꝰ pr̄ carne iā mortuꝰ et viuēs cū xp̄o. p̄ſentie ſue oſtēſione mirabili: et manuū ſuaꝝ palpatione ſuaui vulnerato ſetali ter viro ſanitatē conceſſit cū illius in ſe ſtigma ta tulerit: qͥ miſericorditer moriens ⁊ mirabilit̓ ſurgens vulneratū genꝰ humanuꝫ ⁊ ſemiuiuū relictū plagaꝝ ſuaꝝ ꝟtute ſanauit. Ecce qd̓ ex omni parte relucet veritas ſtigmatū franciſci q̄ a viris p̄ſtantiſſimis ⁊ ſanctitate mira fulgenti bus: vt patuit tam multipliciter confirmatur. Ꝙ ex imp̄ſſione ſtigmatuꝫ triplici de corat̉ ſublimi progatiua franciſcus. ¶ Capitulum. I. Ccūdū myſteri um cōtemplandū de ſtigmatibꝰ illis ſacris dicit̉ ſublimitatꝭ. In quo dili gēter perſcrutari debemus: qͣꝫ ſublimis inter ſā ctos franciſcus fuerit effectus ꝓpter ſtigmata ſibi data. Et hoc triplici ratione. Primo ratione operis excedentis. Secundo ratione ſimilitudinis excellentis. Tertio rōne glorie reſurgentis. ¶ Primo apparet ſublimitas ⁊ p̄rogatiua frā ciſci ratione operis excedentis. Quia deꝰ ī cor pore illo fecit opus ſupernaturale naturā exce dens. Ad qd̓ clarius intelligendū tres difficul tates erunt abſoluende. Prima vtrum ſtigma ta franciſci poterunt eſſe a natura vel artificio. Secūda vtrū ſtigmatizatio franciſci annume rāda ſit inter maxima miracula dei Tertia vtꝝ illud miraculū fuit ꝑmanens aut ꝑtranſiens ⁊ ſucceſſiuū. Ad primā difficultatem dicimus ꝙ franciſci ſtigmata non fuerūt a natura neqꝫ ab arte: ſed a ꝟtute om̄ipotentis dei. Qd̓ collige re poſſumus ex his q̄ dicta ſūt in precedentibꝰ teſtimonio gregorij ⁊ alexandri atqꝫ alioꝝ. Sꝫ fortius id oſtendimus triplici ratione. Primo ratione materie. Secundo ratione forme. Tertio ratione vite. ¶ Primo rōne materie. nam ſtigmata illa im preſſa fuerunt in materia dura in loco oſſoſo et neruoſo vbi non facit caſuꝫ imaginatio. Qd̓ ꝓ pterea dicimus qꝛ pleriqꝫ ꝯtendere ſatagūt po tuiſſe fieri ꝙ ex vehementiſſima imaginatione paſſionis xp̄i. franciſcus illas plagas habuerit qꝛ vt dicit Auicēna in ſexta ꝑte naturaliū ima ginatio fortis pōt corpus trāſmutare. Sꝫ hoc non eſt intelligendū in om̄ibus. Un̄ Tho. ī ter tia ꝑte. q. xiij. diſputās vtꝝ aīa xp̄i habuit om nipotentiā reſpectu ꝓprij corꝑis ī reſponſione ad tertiū argū. ait ꝙ imaginationi ſi ſit fortꝭ na turaliter obedit corpus qͣꝫtum ad aliqua. puta qͣꝫtum ad caſum de trabe in alto poſita: qꝛ ima ginatio nata eſt eſſe pͥncipiuꝫ motus localis vi dicit̉ tertio de anima. Similiter etiam qͣꝫtū ad alterationē: que eſt ẜm calorem ⁊ frigus. ⁊ alia cōſequētia eo ꝙ ex imaginatiōe ꝯſequēter nate ſūt ꝯſequi paſſiones aīe ẜm qͣs mouet̉ cor. ⁊ ſic ꝑ cōmotionē ſpirituū totuꝫ corpꝰ alterat̉. Alie vero diſpoſitiones corporales q̄ nō habent na turalē ordinē ad imaginationē: non trāſmutā tur ab imaginatione quātūcunqꝫ ſit fortis. pu ta figura manus vl̓ pedis: vel aliqͥd ſimile. hec Tho. Materia igit̉ illa oſſiū ⁊ neruoꝝ corpo ris frāciſci nō habebant diſpoſitionē vt ꝑ ima ginationē illo mō trāſmutaret̉. Scd̓o oſtendi mus ꝙ ſtigmata fuerūt ſuꝑnaturaliter ⁊ diuīa ꝟtute corpori franciſci depicta rōne forme: nō em̄ tm̄ erat apertura ī manibus pedibꝰ ⁊ latere. Sed in manibus ⁊ pedibus videbāt̉ claui dei artificio fabrefacti. De quibus ita dicit Bona uen. in ca. d̓ ſtig. In manibus eius ⁊ pedibus apparere ceperūt ſigna clauoꝝ ip̄oꝝ capitibꝰ ī interiori parte manuū ⁊ ſuperiori pedū apparē tibus: ⁊ eoꝝ acuminibꝰ exiſtentibꝰ ex aduerſo. Erantqꝫ clauoꝝ capita in manibus ⁊ pedibus rotūda ⁊ nigra Ip̄a vero acumina oblonga re torta ⁊ reꝑcuſſa. que d̓ ip̄a carne ſurgentia: car nem reliquā excedebant. Si qͥdē reꝑcuſſio ip̄a clauoꝝ ſub pedibus adeo ꝓminēs erat ⁊ extra ꝓtenſa: vt nō ſolū plantas ſolo libere applicari nō ſineret. verū etiā intra curuationē circualeꝫ ip̄oꝝ acuminū faciliter īmitti valeret digitus manus. ſicut ⁊ ab eis ip̄e accepi qui oculis pro prijs ꝯſpexerūt. Et in. c. de trāſitū mortis Bo nauen. ita ſequit̉. Cernebant̉ qͥdeꝫ in mēbris il lis felicibus claui ex eiꝰ carne ꝟtute diuina mi rifice fabrefacti: ſicqꝫ carni eidē vniti ꝙ dum a ꝑte qualibet p̄merentur ꝓtinus quaſi nerui cō tinui ⁊ duri ad ꝑtem oppoſitam reſultabāt. Si quis igit̉ cōſideret illoꝝ clauorū cōditionē fa cile deprehendet ſtigmata illa dei ſola potētia fuiſſe formata. Tertio oſtendimus ꝙ ſtigmata frāciſci fuerūt miraculoſa rōne vite. nō em̄ po tuiſſet ꝑ naturaꝫ viuere duobus annis beatus franciſcus plagatus in quinqꝫ locis ſpaſmoſis ex qͥbus ꝯtinuo fluebat ſanguis cuꝫ dolore ve hemētiſſimo: nō ſolū corporis imo ⁊ cordis ex memoria paſſionis dn̄ice. Neqꝫ vſus ē ꝓ toto tꝑe illo aliquo vnguento vel medicina. Sꝫ tm̄ pānis reſtringebat ſanguinē emanentē: quem ſexta feria libere prodire ſinebat. Et qd̓ ad hoc

miraculū auget erāt ille plage odore fragrātiſſi me: ex qͥbus nulla vnqͣꝫ putredo vel īmūdicia cauſata fuit Scd̓a diſſicultas erat vtꝝ ſtigma tizatio frāciſci ānumerāda ſit inter maxīa mira cula dei. Et vt hͦ meliꝰ ītelligat̉ audiēda ē ſnīa ſancti Tho. j. ꝑte. q. cv̓. ar. vltꝭ. vbi ait ꝙ nihil p̄t dici miraculū ex cōparatiōe diuine potētie. qꝛ qd̓cūqꝫ factū diuine potētie cōparatū ē mi nimū. Un̄ Augꝰ in epl̓a ad voluſianū inqͥt. in rebꝰ mirabiliter factis tota ratio facti ē potētia faciētis. q̄ ſcꝫ ē eadem ⁊ qͣ vniuerſa miracula fu it. Sꝫ d̓r aliqͥd miraculū ꝑ cōꝑationē ad facul tatem nature quā excedit. ⁊ ideo ẜm ꝙ magis excedit facultateꝫ nature. ẜm hoc d̓r maius mi raculū. Excedit aūt aliqͥd facultateꝫ nature tri pliciter. Primo qͣꝫtum ad ſubſtantiā facti ſicut ꝙ duo corpora ſint ſimul vel ꝙ ſol retrocedat aūt ꝙ corpus humanū glorificet̉ qd̓ nullo mo donatura facere p̄t. ⁊ iſta tenēt ſūmū gradū in miraculis. Scd̓o aliqͥd excedit facultatē natu re nō qͣꝫtū ad id qd̓ ſit ſꝫ qͣꝫtum ad id in qͦ fit. Si cut reſuſcitatio mortuoꝝ ⁊ illumīatio cecoꝝ et ſimilia. p̄t em̄ natura cauſare vitā: ſꝫ nō in mo tuo p̄t p̄ſtare viſū: ẜꝫ nō in ceco. Et hͦ tenēt ẜm locū in miraculis Tertio excedit aliqͥd faculta tem nature qͣꝫtū ad modū ⁊ ordinē faciēdi. Si cut cū aliqͥs ſubito ꝑ ꝟtutē diuinā a febre cura tur: abſqꝫ ꝯſueto ꝓceſſu nature ī talibꝰ. Et cuꝫ ſtatim mare condenſat̉ ī pluuias ꝟtute diuina abſqꝫ naturalibꝰ cauſis. ſicut factū eſt ad p̄ces ſamuelis ⁊ helie. Et hec tenēt infimū locū ī mi raculis. Quelibet tn̄ hoꝝ habēt diu̓ſos gͣdus ẜm ꝙ diuerſimode excedūt facultatē nature. hͦ Tho. Cū itaqꝫ ſtigmatizatio frāciſci ſit opꝰ tā le quale neqꝫ natura fecit. neqꝫ facere p̄t. videt̉ ꝙ ꝓpter ſubſtantiā facti ſit cōnumeranda īter maxima miracula dei Tertia difficultas an mi raculū ſtigmatizationis fuit ꝑmanens vel per trāſiens ⁊ ſucceſſiuū. Nā in illuminatione ceci qͣꝫuis potētia viſiua miraculoſe det̉ tn̄ poſt ac ceptā illaꝫ potentiā cecus naturaliter videt ita ꝙ miracula amplius non ꝑmanēt. lꝫ illumina tio fuerit miraculoſa. Stigmatizatio franciſci miraculoſa fuit: dū ſtigmata illi ſunt impreſſa Sed miraculū idē ꝑmanſit. qꝛ ſemꝑ videbatur ſadtiſdli jue res ſuꝑnaturalis. videbāt̉ qͥppe manꝰ ⁊ pedes cōclauati cum illis cōdictionibus que ſuꝑius poſite ſūt. Et erāt illi claui ſeparati a carne mo uebaturqꝫ ī vulneribꝰ illis. nec poterāt inde ex trahi ꝓpter reꝑcuſſionē Fert̉ qͥppe ꝙ dū corpꝰ ſancti trāſportaret̉ a ſācta maria d̓ angelis ver ſus aſſiſiū: delatū fuit ad monaſteriū ſācti Da miani: in qͦ morabat̉ ꝟgo feruentiſſima clara: q̄ accipiēs manū corporis iā defuncti p̄ deuotio nenimia: illā oſculabat̉. tēptauit aūt ex vulne̓ clauū extrahere neqꝫ potuit qd̓ ⁊ demū dimiſii ¶ Scd̓o apparet ſublimitas ⁊ p̄rogatiua fran ciſci ꝓpter ſtigmatizationē rōne ſimilitudinis excellētis. Ip̄e qͥdē ſil̓is factus ē filio dei. No tandū tamē ꝙ triplex ſimilitudo p̄t diſtingui. Prima d̓r ꝑſonalis ⁊ oīmode idēptitatis q̄ ē ꝑ ꝯueniētiā oīmodā in natura. ⁊ ſic vna ꝑſona ē alteri ſil̓is in trinitate vt dicit dn̄s Bonauē. in ij. di. xvj. ⁊ hoc non pōt cōuenire alicui creatu re neqꝫ humane neqꝫ angelice. vn̄ in pſal. dixit ꝓpheta: deus quis ſimilis erit tibi: qͣſi. d. nul lus ē Secūda ē ſimilitudo ꝓpartionalis. dicta ẜm ꝓportionē. Sicut ꝯueniūt ⁊ ſil̓es ſunt nau ta ⁊ auriga: hͦ mō aīa aſſimilat̉ deo inqͣꝫtum in ea vna: ſūt tres potētie realiter diſtincte: ſicut ī vna eſſentia diuina tres ꝑſone. Sil̓iter oīa que ſūt a deo aſſimilāt̉ ei vt dicit Tho. pͥma ꝑte. q. y. inqͣꝫtum ſūt entia: vt pͥmo ⁊ vniuerſali prin cipio totiꝰ eſſe. Tertia ē ſil̓itudo corporalis in manibꝰ pedibꝰ ⁊ latere miraculoſe ſignatis: et hͦ vſqꝫ nunc ꝯuenit ſoli franciſco de quo ſic ſcri bit Bonauē. Deſcēdit angelicꝰ vir frāciſcus d̓ monte ſecū ferēs crucifixi effigiē non in tabulis lapideis vel ligneis manu figuratā artificis: ſꝫ in carneis membris deſcriptaꝫ digito dei viui. Et iterū de eo dicit. Dextrū quoqꝫ latus qua ſi lācea tranſfixū rubea cicatrice obductū erat: qd̓ ſepe ſanguinē ſacrum effūdēs tunicā ⁊ femo ralia in tanta copia reſpergebat: vt poſtmodū fratres ſocij: ea lauantes: ꝓ tempore indubitā ter aduerterent: ꝙ ſicut in manibus ⁊ pedibus ſic ⁊ in latere famulus domini expreſſe haberet impreſſam ſimilitudineꝫ crucifixi. Tertio appa ret ſublimis p̄rogatiua franciſci ꝓpter eius ſti gmatizationē: ratione glrie reſurgentis. Nam ſicut de martyribus refert Augꝰ lib̓. xxij. de ci ui. de ꝙ reſurgent cū cicatricibus que ad orna tū facient ⁊ decorē corporum: non ad aliquam deformitatem. Ita pie tenere poſſumus ꝙ fran ciſcus cum illis ſignis cum quibus ex hac vita diſceſſit ad vitam īmortalem reſurget. Ꝙ ſtigmata fuerunt impreſſa frāciſco ſatis congrue reſpectu perſone loci ⁊ modi. ¶ Capl̓m. III. Ertiū myſteriū contemplandum de ſtigmatibus be Aati franciſci dicitur congruitatis: lꝫ enim inueſtigabiles ſint vie dei nihil tamen ab eo fieri arbitrandum eſt niſi in pondere nume ro ⁊ menſura. Idcirco dum frāciſcū voluit cō ſignare conueniēter ac rationabiliter id effecit: poeſt autem colligi congruitas talis ſtigmat: tizationis ex triplici reſpectu.

Primo reſpectu perſone. Secundo reſpectu loci. Tertio reſpectu modi. ¶ Primo qͥdem congrue ſunt illa ſtigmata im preſſa frāciſco reſpectu ꝑſone. Elegit qͥdem de illū vt tēporibꝰ iſtis nouiſſimis ꝟbo et exēplo ad regnū celeſte hoīes īuitaret ꝯfirmaretqꝫ do ctrina ſua in fide que iam pene vbiqꝫ defecerat Quis igit̉ illū audire recuſet. Quis ei de īmor tali vita docēti nō credat dū videt̉ in illo corꝑe regis eterni admirandū vexillū. Propterea in quit Bonauē. alloquēs ſanctū Frāciſcū. Eya nūc ſtrenuiſſime miles xp̄i ip̄iꝰ fer arma īuictiſ ſimi ducis: qͥbus munitꝰ inſigniter oēs aduer ſarios ſuperabis. Fer vexillū regꝭ altiſſimi: ad cuiꝰ intuitū oēs pugnatores diuini exercitꝰ an ment̉. Fer nihilominꝰ ſigillū ſūmi pōtificꝭ xp̄i: quo verba ⁊ facta tua tanqͣꝫ irrep̄hēſibilia ⁊ au ctētica merito ab oībus acceptentur. Ita enim ꝓpter ſtigmata dn̄i ieſu xp̄i que in corpore tuo portas: nemo tibi debet eſſe moleſtus qͥn poti qͥlibet xp̄i ſeruus debet eſſe deuotꝰ. Iam ꝑ hec ſigna certiſſima: nō duobꝰ aut tribꝰ teſtibus ad ſufficientiā: ſꝫ qͣꝫplurimis ad ſuꝑabundātiā cō probata teſtimonia dei in te ⁊ ꝑ te credibilia fa cta nimis: omne tollunt infidelibꝰ excuſationis velamen. hec Bonauē. Quare aūt alijs a Frā ciſco nō fuerūt ſtigmata data nō eſt noſtrū īu ſtigare ſed nouit ille qͥ fecit: cuiꝰ oꝑa cūcta opti ma ſunt cēſenda. ¶ Scd̓o colligit̉ congruitas ſtigmatū Frāciſci reſpectu loci: imp̄ſſa quideꝫ fuerūt in loco cōuenienti ſcꝫ in monte aluerne: vt ſic dep̄hendi poſſet oꝑis magnitudo. Nam grandia facta in montibꝰ celebrata legunt̉ poſt diluuiū reqͥeuit archa in mōtibus armenie: vt ſcribit̉ Gen̄. viij. c. In mōte bethel ſtetit abraā egreſſus a patria: vt ptꝫ Gen̄. xiij. ca. In mōte gala ad ſtetit Iacob fugiēs laban. Gen̄. xxxiij. ca. In mōte ſynai moyſes legē accepit. Exodi xx. cā. In mōte gariczie filij iſrl̓ adorauerūt do minū qn̄ pͥmo intrarūt terrā ꝓmiſſionis: ⁊ Pa ralippo. vj. ca. In mōte moria edificatū fuit tē plum Salomonis. iij. Regꝭ. lx. ca. In mōte ta bor trāſfiguratus ē xp̄s. Matth̓. xvij. ca. De monte oliuēti aſcēdit ad celos. Actꝭ.j. Et ne ſin gula cōplectamur. In mōte aluerne cōſignatꝰ fuit ſignis paſſionis franciſcus. Ille ſiquidem mons ſeparatꝰ eſt ab alijs: ad innuendū ꝙ fran ciſcus penitꝰ fuit alienꝰ ab amore mundanorū. Eſt inſuꝑ eleuatꝰ ad ſignificandū ꝙ beatꝰ fran ciſcus eleuatus erat ad ꝯtemplationē diuinoꝝ ⁊ amorem bonoꝝ celeſtiū. Et ad hoc ille mōs in pleriſqꝫ locis apertus: vbi ſciſſure videntur qͣſi violēter: nō naturaliter facte: poſſibile eſſet: vt tēpore illo ita eueniret: ꝙ petre ille ſciſſe ſunt patiēte in cruce ieſu filio dei. ¶ Tertio colligit̉ cōgruitas ſtigmatū frāciſci reſpectu modi qui exprimit̉ a Bonauen. dum ait. Fidelis reuera famulꝰ ⁊ miniſter xp̄i franciſcus: biennio an̄qͣꝫ ſpiritū redderet celo: cū in loco excelſo ſeorſū qͥ mons aluerne dicit̉ qͣdragenariū ad honorem archangeli michaelis ieiuniū inchoaſſet ſuꝑne ꝯtemplationis dulcedine abundantiꝰ ſolito ſu perfuſus ac celeſtium deſiderioꝝ ardētiore flā ma ſuccenſus ſuꝑnaꝝ cepit īmiſſionū cumulati us dona ſentire. Dū igit̉ ſeraphicis deſiderio rū ardoribꝰ ſurſū ageret̉ in deū ⁊ affectus: com paſſiua teneritudine trāſformaret̉ in eū: cui ex charitatis nimia crucifigi cōplacuit: quodam mane circa feſtū exaltationis ſancte crucis ī la tere mōtis orans: vidit qͣſi ſpeciē vniꝰ ſeraph. ſex alas tam fulgidas qͣꝫ ignitas habentē de ce lorū ſublimitate deſcendere qͥ volatu celerrimo ad aeris locū viro dei ꝓpinquū ꝑueniēs: non ſolū altus: ſed ⁊ crucifixus apparuit. Manus qͥdem ⁊ pedes habēs extenſos ⁊ cruci affixos. Alas ꝟo ſic miro modo hincinde diſpoſitas vt duas ſupra caput erigeret ad volādū exten deret: duabꝰ ꝟo reliqͥs totū corpꝰ circūplecten do velaret. hoc videns vehemēter obſtupui mixtūqꝫ dolori gaudiū mens eius incurrit: dū ⁊ ī gratioſo xp̄i aſpectu ſibi tam mirabiliter qͣꝫ familiariter apparētis: exceſſiuā quandā cōcu piebat leticiā ⁊ dira cōſpecta crucis affixio ip̄i us animā cōpaſſiui doloris gladio ꝑtranſibat. Et infra ſeqͥtur. diſparēs igit̉ viſio poſt archa num ac familiare colloquiū mentē ip̄iꝰ ſeraphi co interius inflāmauit ardore. Carnē ꝟo cruci fixo cōformi exterius inſigniuit effigie: tanqͣꝫ ſi ad ignis liquefactiuā ꝟtutem p̄ambulaꝫ: ſigit latiua q̄dam eēt impreſſio ſubſecuta. Ex his lu culēter apparet qͣꝫ digna qͣꝫ ſingularis qͣꝫ ve ſtu penda fuerit imp̄ſſio illoꝝ ſtigmatū: nec tituba re quiſpiā debet de apparitione xp̄i: qͥ in ſpē ſe raphin ⁊ veluti crucifixus videri voluit: quo niam hmōi apparitio cōueniebat tali myſterio Nouo qͥppe modo crucifigēdus erat frāciſcus: atqꝫ ardore ſeraphico debebat inflāmari. Qua re vt diſcipuli euntes ī emaus viderūt illuꝫ in ſpecie peregrini: ⁊ magdalena qͣſi hortulanum inſpexit: ⁊ ſtephanus veluti ſtantē a dextrꝭ dei agnouit: ⁊ paulus ingēti lumine decoratꝰ intui tus eſt: ita frāciſus regem celoꝝ ⁊ dn̄m gl̓ie ve luti crucifixū ſibi apparētē adorauit. O felices oculi qui meruerūt adhuc ī hac vita mortali ta li viſione gaudere. O aures beati frāciſci que a rędēptore mūdi vigilāter vocari ſe ꝑceperunt O corpus omni mūdicia repletū: in quo mira biliter xp̄i vulnera ſunt renouata: hec igit̉ ſunt illa ſtigmata: ſpeculuꝫ īmortalitatis: ſpes vite

future: firmitas fidei: ⁊ domini nr̄i ih̓u xp̄i vali diſſimū teſtimoniū: hec ſunt q̄ tota mētis deuo tione a cunctis fidelibꝰ ſunt colēda. Hec ſunt q̄ frāciſcus offert ⁊ oſtendit xp̄o: dū ꝓ fidelibꝰ in tercedit. Mater qͥdeꝫ dei oſtendit pectꝰ ⁊ vbe ra: filius latus ⁊ vulnera: et frāciſcus ſua ſacra ſtigmata. Quibus interueniētibꝰ: euꝫ inuocā tibus impetrat exoptata beneficia: ⁊ tādē gra tiam in p̄ſenti ⁊ in futuro gl̓iam. Amen. Sermo quadrageſimuſquintꝰ de tri bus excellentijs beati franciſci. Adi alteꝝ ange lū aſcēdentē ab ortu ſolis habentem ſſignū dei viui: ⁊ clamauit voce ma gna. Scribunt̉ hec ꝟba Apoc̄. vij. ca. p̄clariſſi ma beati frāciſci p̄conia excedunt qͥdeꝫ multū qꝫ ſuꝑeminēt oēm humani eloquij facultatem Abundauit qͥppe in eo gr̄a ſaluatoris nr̄i quem pater miſericordiaꝝ ⁊ luminū tā larga dulcedi nis bn̄dictione p̄uenit ꝙ ſicut ex vite ip̄ius de curſu luculēter apparet. nō ſolū de mundialib tenebris eduxit in lucē: ſꝫ ⁊ ꝑfectis effecit ꝟtutū p̄rogatiua ⁊ meritis celebrē: necnō p̄claris cir ca eum crucis offenſis myſterijs inſigniter de mōſtrauit illuſtrē. Licet gͦ in p̄cedenti ẜmone frāciſcū mira laude fuerimꝰ ꝓſecuti: ex eo ꝙ ſi gna crucifixi biēnio tulerit: nihilominꝰ offerūt ſe qͣꝫ multa memorata digna d̓ ip̄o adhuc diſſe rēda: hec ꝟo a Ioh̓e ſunt deſignata in ꝟbis aſ ſumptis ꝓ themate: in qͥbus triplex excellētia ſancti franciſci exprimit̉ vel continetur. Prima dicitur diuinalis miſſionis. Secunda ꝟtualis perfectionis. Tertia ſingularis magnificationis. Ꝙ beatꝰ frāciſcꝰ fuit miſſus a deo qd̓ ꝓbat̉ qͥnqꝫ rationibꝰ. ¶ Capl̓m.I. Rima excellen tia beati frāciſci d̓r diuinalis miſſio nis q̄ exprimit̉ a Ioh̓e cū dicit: vidi alterum angelum ſcꝫ beatum franciſcū dei nun cium: amabilē xp̄o: imitabilē nobis: ⁊ admira bilem mūdo. Ip̄e qͥdeꝫ fuit a deo miſſus vt ho mines excitaret ad deſideriū ſuꝑnoꝝ: neqꝫ di aboli ſuggeſtione aūt ſpirituū ⁊ humorū melā conicoꝝ abūdantia motus: ſed ſpūſancto affla tus tres ordīes ordinauit: abrenūciauit mūdo parētes reliqͥt: ⁊ xp̄m ſtuduit imitari. Ꝙ auteꝫ deꝰ frāciſcū elegerit veluti nouū apl̓m: qͥ vitaꝫ euangelicā renouaret ꝓbari pōt ex quinqꝫ. Primo ex ꝓphetica p̄nunciatione. Secundo ex ſpeciali vocatione. Tertio ex multiplici viſione. Quarto ex auctentica teſtificatione. Quinto ex mundi cōmotione. ¶ Primo ꝓbari pōt ꝙ beatus franciſcus fuit electus a deo cuiꝰ auctoritate: tā ſanctas noui tates induxit: ex ꝓphetica p̄nūciatiōe. Nā de ipſo ꝑ multa antea ſecula ꝓphetauit ſibylla: q̄ fuit tꝑe regis Priami ⁊ troiani belli: q̄ dū p̄di xiſſet xp̄m ventuꝝ in mundū atqꝫ ꝑ illū apl̓os eligendos: tandeꝫ beatoꝝ dominici ⁊ franciſci p̄nunciauit aduentuꝫ. Inquit ergo ſic. in vlti ma etate humiliabit̉ deꝰ ⁊ humiliabit̉ ꝓles di uina: iunget̉ humanitati deitas: iacebit ī feno agnus: ⁊ puellari officio educabit̉ deꝰ ⁊ homo Signa p̄cedēt apud iudeos: mulier vetuſtiſſi ma ſcꝫ helizabet pueꝝ cōcipiet Boetē.ſ. ſtellā orbis mirabit̉: ducatū p̄ſtabit ad ortum.ſ. xp̄i Hic hn̄s penes. xxxiij. annos: elegit ſibi de pi ſcatoribꝰ deiectis numeꝝ duodenariū: vnūqꝫ diabolū.ſ. iudā. Nō in gladio: bellouē eneadē vrbē ſcꝫ romā regeſqꝫ ſubijciet. Sꝫ in hamo pi ſcatoris deiectiōe ⁊ pauperie ſuꝑabit. diuitias ⁊ ſuꝑbiā cōculcabit: morte ꝓpria mortuos ſu ſcitabit: ⁊ cū mactabit̉ viuet ⁊ regnabit. Et cū ꝯſūmabūt̉ om̄ia fiet reſurrectio: bonos iudica bit ⁊ malos. huic qͣttuor animalia ſurgent̓ ī te ſtimoniū ſcꝫ qͣttuor euāgeliſte. nomē agni in tu ba cōcinent ſerētes iuſticiā legemqꝫ irrep̄hēſi bilē ſcꝫ euangeliū: cui ꝯtradicet̉ a beſtia ſcꝫ an tichriſto. Et ſurget ſtella mira.ſ. paulꝰ qͣttuor habēs animaliū imaginē. Eritqꝫ in tuba mira bili damnatos illuminabit. hic gladiabit̉: mo riens illuſtrabit̉ porro glorioſus exitus eius. Erit aūt beſtia horribilis ab oriēte veniens.ſ. magumeth: cuiꝰ rugitꝰ vſqꝫ ad gentes punicas audiet̉. Sequit̉ poſtea Sibylla dicēs d̓ beato dominico ⁊ frāciſco. ſtelle quoqꝫ due ꝯſimiles pͥme inſurgēt ꝯtra ip̄am ⁊ non obtinebunt vſqꝫ dum veniat abhominatio: ⁊ volūtas altiſſimi ꝯſumetur. Inſuꝑ abbas Ioachim vir eximie ſanctitatis ⁊ ꝓphetico ſpū clarens in quodaꝫ ſuo libello ita dixit. Erūt duo viri vnꝰ hinc ali us inde qͥ duos ordines interp̄tant̉ vnꝰ italus de thuſcia. alter hiſpanꝰ de hiſpania: pͥmus co lumbinus: ſcd̓s coruinꝰ. Et ſequit̉. ordo em̄ cō lumbinus ꝑ mare aqͥlonare trāſibit vſqꝫ ad no uiſſima tꝑa duraturus aſpera paſcua guſtabit regina auſtri ꝓteget ⁊ fouet eū in amaritudine ſua: flumen enfraten trāſibit vndam ⁊ impetuꝫ eius ſua p̄dicatione mitigabit. Aſpera reducē tur in planuꝫ in ẜmone eius. Terra ſalſuginis id eſt. egypti ad dominū ꝯuertet̉ ꝑ ip̄m. In ea dem terrā ſecure euangeliū p̄dicabit: multe gē tes ꝑ ip̄m ordinē ad dn̄m ꝯuertent̉. gens idola tra cuius lingua ignorabit̉: que de finibꝰ terre

veniens miſſa a deo in adiutoriū terre ꝓmiſſio nis: ⁊ vt ip̄a cognoſcat deum patrem omnipo tentē ⁊ filium eius vnicum dominuꝫ noſtrū ad ſidem catholicaꝫ conuertet̉. futurū eſt enim ꝙ ordo columbinꝰ viriliter ſe opponet cōtra mor tis angelū. Et contra eum p̄dicando plures ⁊ maxima multitudo de filijs ip̄ius ordinis mar tyrio ad deum trāſibunt. Sicut dictum eſt per Dauid ꝓphetā Poſuerūt mortalia ſeruorum tuorū eſcas volatilibꝰ celi carnes ſanctoꝝ tuo rum beſtijs terre: gaudebūt in cāticis ſuis. id ē p̄dicationibꝰ omnes tribus terre: ⁊ gens īmun da machometi qͥ remanebūt: ⁊ qui reſidui erūt ad dominū cōuertent̉. hec ille. Qui etiaꝫ in ex poſitiōe Hieremie in ꝓlogo ca. j. multa ſimilia locutus ē. Et qd̓ ore ꝓphetauit demonſtrauit opere. Nam depingi cuꝫ fecit in eccleſia ſancti Marci de venetijs: cū ſtigmatibꝰ ſuꝑ oſtium ſacriſtie: ſicut hodierna die cernentibꝰ ptꝫ Itē de beato frāciſco multa p̄dixit Cirillus abbas mōtis carmeli: cui ab angelo dū celebraret de late fuerūt due tabule ſcripte litteris grecis: in qͥbus multa erant de beato Franciſco vētura. ¶ Secūdo probari poteſt ꝙ beatus frāciſcus fuit electus ⁊ vocatus a deo: ex ſpeciali vocat on. Dum em̄ adoleſcētibus in domo parētu adhuc cohabitans: ad hoc egreſſus ſemel vt ī quit Bonauen. ad meditandū in agro: cuꝫ d̓ ambularet iuxta eccleſiā quādā ſancti Dami ani: que minabatur p̄nimia vetuſtate ruinam ⁊ inſtigante ſe ſpiritu eandē cauſa orationis in traſſet ꝓſtratus ante imaginē crucifixi nō mo dica fuit in orādo ſpūs cōſolatione repletꝰ. Cū qꝫ achrymoſis oculis intenderet in dominice crucem voce̓ de ip̄a cruce ad ſe miro quodāmo do delapſam corporeis audiuit auribꝰ ter dic tem. Franciſce vade repara domū meā que vi cernis tota deſtruitur. Ad cuius ſtupende vo cis cōmonitionē mirificam: vir dei primū qui dem ꝑterritus: dehinc gandio ⁊ admiratione repletus ꝓtinus exurrexit totum ſe recol ligēs ad ꝑficiendum mandatū de reparāda materia lis eccleſie denuo: lꝫ pͥncipalis intentio ꝟbi ad eam ferret̉ quaꝫ chriſtus ſuo ſanguine acquiſi uit: ſicut cum ſpūſſanctꝰ edocuit: ⁊ ip̄e poſtmo duꝫ fratribꝰ ſibi familiaribꝰ renelauit. Verūta men collecta pecunia ad eccleſiaꝫ illam ſe cōtu lit: ⁊ dū ſacerdos pecuniā recuſaret accipere in quandā feneſtrā illā ꝓiecit: ⁊ in dicto loco cum ſacerdote p̄fato aliqͣꝫdiu morā ꝯtraxit. ¶ Ter tio ꝓbari pōt. Ꝙ beatꝰ Franciſcus fuit electus ⁊ vocatus a deo ex multiplici viſionē. Prima viſio oſtenſa fuit cuidā ſacerdotiʳ nomīe Silue ſtro ciuitatis aſſiſij: hic a pͥncipio cōuerſionis Frāciſci cū ꝓpter nouitateꝫ rei viam Frāciſci fratūqꝫ ſuorū humano ſpū abhorreret ne peri clitaret̉ ꝓ temeritate iudicij: lumine fuit ſuꝑne gratie viſitatꝰ: videbat nāqꝫ in ſomnis totaꝫ aſ ſiſij ciuitatē a dracone magno circūdari: p̄ cuiꝰ magnitudīe nimia tota regio videbat̉ extermi nio ſubiacere: cōtuebat̉ poſt hoc crucē quādā auream ex ore ꝓcedentē Frāciſci cuiꝰ ſūmitas celos tangebat: cuiuſqꝫ brachia ꝓtenſa in latū vſqꝫ ad mūdi fines videb nt̉ extendi. Ad cui etiā aſpectū p̄fulgidum draco ille tecer ⁊ horri dus penitꝰ effugebat̉: hoc dū ſibi tertio mōſtra ret̉ diuinū eſtimās eſſe oraculū: viro dei ⁊ fra tribus ſuis ꝑ ordinē enarrauit ac nō ml̓io poſt mundū relinquēs beato Frāciſco voluit adhe rere: cuiꝰ vite ſanctitas in ordine autenticā red didit eā quā ī ſeculo habuerat viſionē. Ex hu ius ꝟo viſionis auditu vir dei nō in gl̓ia ē ela tus humana: ſꝫ bonitatē dei recognoſcēs: forti us animatꝰ eſt ad hoſtis antiqͥ fugādā verſutiā ⁊ gloriā crucis xp̄i p̄dicandaꝫ. Scd̓a viſio de monſtrata fuit Innoc̄. pape. iij. d̓ qͣ refert Bo nauen. ꝙ dū beatus Frāciſus cū ſocijs ꝓpone ret adire p̄ſentiā ſūmi pōtificis ꝓ ꝯfirmatione regule obtinēda: xp̄s vicariū ſuū ꝑ viſionē cō monefecit: vt ſupplicāti pauꝑculo ⁊ placitū da ret auditū ⁊ benignū p̄beret aſſenſum: vidit nā qꝫ in ſomnis pōtifex ip̄e romanus lateranēſem baſilicā ruine fore iam ꝓximā quā qͥdā homo pauꝑculus ⁊ deſpectꝰ ꝓprio do:ſo ſubmiſſo ne caderet ſuſtētabat. Cū igit̉ dei famulꝰ ſuis cō paruiſſet ꝯſpectibꝰ: vere inqͥt hͦ eſt ille: qͥ oꝑe et doctrina xp̄i ſuſtentabit eccleſiā vnde p̄cipua deuotiōe repletus: petitioni eiꝰ ſe ꝑ oī̄a inclina uit: atqꝫ iliuꝫ ſpeciali ſemꝑ amore dilexit. Ter tia viſio fuit illa de qua ſcribit̉ in vitā ſctī Do minici. dū em̄ ip̄e ad vrbē ꝓ ꝯfirmatione ſui or dinis ſe ꝯtuliſſet nocte orās: vidit in ſpū xp̄m ī aere exiſtentē ⁊ tres lāceas in manu tenentē: at qꝫ ꝯtra mundū eas vibrantē. Cui velociter be nigna mater occurrēs. Quidnā vellet facere ī qͥſiuit: ⁊ ille: ecce totꝰ mundus tribꝰ vitijs eſt fe datꝰ. ſuꝑbia.ſ. auaricia. ⁊ luxuria Et ideo his lāceis volo ip̄m perimere: tūc ꝟgo ad eius ge nua ꝓcidens ait: fili dulciſſime iuſticiā tuaꝫ di gneris tꝑare cuꝫ miſcd̓ia: peccatores ſuſtine lō ganimitate tua: habeo em̄ fidelē ſeruū ⁊ pugilē ſtrēnuū qͥ vbiqꝫ diſcurrens mūdū expugͣbit ⁊ tuo dn̄io ſubiugabit: aliūqꝫ ſeruū ſibi ī adiuto riū dabo: qͥ ſecū ſil̓r decertabit. Tūc illa ſanctū Dominicū xp̄o p̄ſentauit obtulit etiā ſāctū frā ciſcū: qͦs xp̄o vultū placido cōmēdauit. San ctus ergo Dominicꝰ ſociū ſuū in viſione ſua di ligēter ꝯſiderās quē ante nō viderat: in craſti no in eccleſia inuentū: ex his q̄ nocte viderat ſi ne indice cognouit: ⁊ eiꝰ amplexꝰ ⁊ oſcula ſctā

ruens ait. bn̄ es ſociꝰ meꝰ bn̄ pariter curres me cū: viſionē qͦꝫ p̄dictā ſibi ꝑ ordinem enarrauit Et ex tūc factū ē eis cor vnū ⁊ aīa vna in dn̄o. ¶ Quarto ꝓbari p̄t ꝙ beatꝰ Frāciſcꝰ fuit vo catꝰ a deo ex autētica teſtificatione. Dn̄s pape Gregꝰ nonꝰ in ꝓſa quā fecit d̓ beato Frāciſco ē incipit. caput draconis vltimū ſic dicit: veꝝ d̓ xp̄i latere nouꝰ legaꝰ mittit̉ in cuiꝰ ſacro corꝑe vexillū crucis cernit̉. Et dn̄s Alexāder papa qͣrtus ī pͥuilegio d̓ ſtigmatibꝰ ita ait: poſtqͣꝫ dei filiꝰ victor mortꝭ ad patrē vn̄ deſcēderat vehicu lo ꝓprie maieſtatis aſcēdit mirifice fortitudī viros in ꝯfirmationē ſctōꝝ diuerſis tꝑibꝰ ſuſci tauit. Inter alios aūt diebꝰ nr̄is almus xp̄i cō feſſor apparuit Frāciſcꝰ ſignis ⁊ ꝟtutibꝰ glorio ſus: qͥ clariſſimꝰ pie viuēdi meritis ⁊ exemplis fecūdauit eccl̓iaꝫ ⁊ caligātia p̄ſentis etatis tꝑa fulgoris ſui lāpade illuſtrauit: viā ꝑfecte iuſti tie parans in deſerto altiſſime pauꝑtatis quaꝫ ip̄e currēs alacriter ⁊ exultās: ꝯͣ carnem nudā ⁊ demones velut gigas traxit poſt ſe d̓ infero rū faucibꝰ: ⁊ trāſduxit ad dn̄m ppl̓m humilē bo noꝝ opeꝝ ſectatorē. ¶ Quinto ꝓbat̉ ꝙ beatꝰ Frāciſcus fuerit a deo miſſus ex mūdi cōmoti on: niſi em̄ illū elegiſſet deꝰ: nō potuiſſet ī toto terraꝝ orbe ⁊ ita cito tantaꝫ facere cōmotionē: nā ad ſui ſequelā attraxit hoīes graues ⁊ ſapiē tes. Sic̄ fuerūt frater Bernardus de qͥnta val le: miles de aſſiſio: frater Ruſinus canonicꝰ ec cleſie maioris de aſſiſio frater angelus de reate miles ⁊ doctor ⁊ alij qͣꝫplurimi. Et illud miran dū eſt ꝙ ſuo tꝑe in capl̓o generali cōuenerūt v tra qͥnqꝫ milia fratꝝ. hͦ ita refert Bonauē. in le gēda in ca. de ꝓfectu ordinis ꝓceſſu tꝑis mul tiplicatis iā fratribꝰ cepit eos paſtor ſolicitus ī loco ſancte Marie de portuncula ad generale capitulū cōuocare: vbi lꝫ oīm neceſſarioꝝ eſſet penuria fratrūqꝫ multitudo vltra quinqꝫ milia ꝯuenirēt: aliqn̄ diuina tn̄ opitulāte clemētia: ⁊ victꝰ ſufficiētia ſuberat ⁊ ſalꝰ comitabat̉ corpo rea et ſpūalis iocūditas affluebat: inſuꝑ ad ſu deuotionem induxit oēm romanā curia: ⁊ p̄la tos reuerēdiſſimos eccl̓ie ſancte dei. Innocētiꝰ papa dedit ſibi d̓ pnīa p̄dicāda mādatū appro bauit regulaꝫ ⁊ laicis oībꝰ fratribꝰ: qͥ ſeruū dei fuerant comitati: fecit coronas ꝑuulas fieri: vt ꝟbū dei libere p̄dicarēt: ſicut recitat Bonauē. i legēda in ca. d̓ inſti. religionis. Et vt cātat̉ in pͥmis veſꝑis eiꝰ feſti cepit ſb̓ Innocentio curſū qꝫ ſub honorio ꝑfecit glorioſum: ſuccedēs his boregꝰ magnificauit ampliꝰ miraculis famoſū. Ꝙ qͥnqꝫ p̄clariſſimis virtutibꝰ: quib floruit beatꝰ Frāciſcꝰ. ¶ Capl̓m. n Ecūda excellen tia beati Frāciſci d̓r ꝟtualis ꝑfecti onis floruit qͥdem vtutibus p̄clariſ ſimis. ꝓpterea dixit Ioh̓es illū aſcēdere. Et re liquis omiſſis: quinqꝫ dūtaxat in hac ꝑte ꝟtu tes eius: deuote cōſiderabimus. ¶ Prima dicitur pictatis. ¶ Secunda paupertatis. ¶ Tertia auſteritatis. ¶ Quarta humilitatis. ¶ Quinta patientie. ¶ Prima ꝟtus beati Frāciſci cōſideranda d̓r pietatis: pijſſimꝰ nanqꝫ fuit pauꝑibꝰ et egenis nō ſolū poſtqͣꝫ xp̄m ꝑfecte induit. Sꝫ etiā dum in habitu viueret ſeculari. ideo de ip̄o ſic refert dn̄s Bonauē. Inerat nāqꝫ iuuenis Frāciſci p̄ cordijs diuinitꝰ indita q̄dā ad pauꝑes miſera tio liberalis que ſecum ab infantia creſcēs tāta cor ip̄ius benignitate repleuerat: vt iā euange lij non ſurdus auditor omī ꝓponeret ſe petenti tribuere: maxime ſi diuinuꝫ allegaret amorem Cū aūt ſemel negotiatiōis intentꝰ tumultibus pauperē quendā ꝓ amore dei petentē elemoſy naͣ p̄ter morē ſolitū vacuū repuliſſet: ſtatim ad cor reuerſus: cucurrit poſt ip̄m ⁊ elemoſyna il li clemēter impēſa: ꝓmiſit dn̄o deo ꝙ nunqͣꝫ ex tūc dum adeſſet poſſibilitas petentibꝰ ꝓ amore dn̄i ſe negaret. Qd̓ vſqꝫ ad mortē indefeſſa pie tate obſeruās copioſa in deū dilectiōis ⁊ gre ī crementa ꝓmeruit. Quid plura: ex pietate mi litem quēdā generoſū ⁊ pauperē ſe nudato ve ſtiuit: ⁊ poſtqͣꝫ ſeculo renūciauit totiꝰ humilita tis amator ſe trāſtulit ad leproſos eratqꝫ cū eis diligētiſſime ſeruiēs oībus ꝓpter deū: lauabat ip̄oꝝ pedes: ligabat vlcera: educebat putredi nē ⁊ ſaniē abſtergebat oſculabat̉ etiā ex miran da deuotione vlceroſas plagas ip̄oꝝ euangeli cus medicus mox futurus. ¶ Secūda virtus beati Franciſci ꝯſideranda d̓r paupertatis vo luntarie qͥppe ꝓpter xp̄m pauꝑtateꝫ ardentiſſi me cōplexus ē: hanc publice ꝓfeſſus eſt: dum ſeculo ⁊ patri renūciauit: coram ep̄o aſſiſij: naꝫ dum pater eius tēptaſſet eum vt facultatibꝰ re nūciaret paternis: ad epiſcopū ciuitatis ambo ſe cōtulerūt. Ibi adoleſcēs Frāciſcus depoſitꝭ omnibꝰ veſtimentis reſtituit ea patri Inuētus eſt aūt tūc ſub veſtibus delicatis cilitiū ad car nem habere nudus vero manēs patrem ſic al locutus ē: vſqꝫ nūc vocaui te patrem in terris: ammodo aūt ſecure dicere poſſum pr̄ nr̄ qͥ es in celis: apd̓ quē oēm theſauꝝ reponi ⁊ oēm ſpei fiduciā collocaui. Inſuꝑ vt aſſerit Bonauen. nemo tam auri qͣꝫ ipſe cupidus pauꝑtatis: nec theſauri cuſtodiēdi ſolicitior vllus: qͣꝫ iſte huiꝰ

euangelice margarite. Tunica cordula ⁊ femo ralibꝰ ꝯtentus fuit vſqꝫ ad mortē. Chriſti auteꝫ ih̓u pauꝑtatē ⁊ matris frequent̓ cū lachrymis reuocabat ad mētē: inde hanc ꝟtutū aſſerēs eē reginā qꝛ in rege regū ⁊ in regina matre ip̄iꝰ tā p̄ſtanter effulſit. In regula ꝟo fratꝝ minorum ip̄os ad pauꝑtatis obẜuantiā animauit cū di xit: fratres nihil ſibi appropriēt nec domuꝫ. nec locū: nec aliquaꝫ rem. Sed tanqͣꝫ ꝑegrini ⁊ ad uene in hͦ ſeculo: in pauꝑtate ⁊ hūilitate dn̄o fa mulantes: vadūt ꝓ elemoſyna confidēter: nec oportet eos verecūdari: qꝛ dn̄s ꝓ nobis ſe fecit pauperē in hoc mūdo. Hec ē illa celſitudo alti ſime pauꝑtatis: q̄ vos chariſſimos fratres me os heredes ⁊ reges regni celoruꝫ inſtituit par peres rebꝰ fecit ꝟtutibꝰ ſublimauit cui dilectiſ ſimi fratres tota inherētes nil aliud ꝓ nomine dn̄i in perpetuū ſub celo hr̄e velitis: hec ī regu la p̄fata. Et vt aſſerit Bonauē. mādabat diru aliqn̄ domꝰ erectas: aut fratres exinde amoue ri: ſi aliqͥd in eis ꝑciperet qd̓ rōne appropriatio nis vel ſumptuoſitatis cōtrariū eēt euangelice pauꝑtati. ¶ Tertia ꝟtus ꝯſideranda in beato Frāciſco d̓r auſteritatis: miro qͥppe mō ſuo cor pori vt illud ſpiritui ſubderet auſterꝰ fuit. Id̓o de ip̄o ſic ſequit̉ Bonauē. attendens em̄ illuc apl̓i verbū: qͥ aūt ſunt xp̄i carnē ſuam crucifixe rūt cū vitijs ⁊ ꝯcupiſcentijs: vt crucis armatu ram iugiter ſuo ferret in corꝑe: tanta diſcipline rigiditate ſenſuales appetitꝰ arcebat: vt vix ne ceſſaria ſumeret ſuſtentationi nature. Difficile nanqꝫ fore dicebat neceſſitati corꝑis ſatiſfacere ⁊ ꝓnitati ſenſuū non parere: ꝓpter qd̓ cocta ci baria ſanitatꝭ tꝑe vix admittebat ⁊ raro Admiſ ſa ꝟo aut cōficiebat cinere: aut cōdimēti ſaporē admixtione aque vt plurimuꝫ reddebat inſipi dū: de potu viui qͥd dicā cū ⁊ de aqua dū ſitis extuaret ardore vix ad ſufficientiaꝫ biberet. Et lꝫ ita ſuū corpꝰ ꝯtinue maceraret: tn̄ extra dum hoſpitaret̉ in alicuiꝰ domo ꝯformabat ſe ī cibo ⁊ potu: alijs ne ſingulis reputaret̉. De illiꝰ ve ro dormitione refert Bonauē. Nuda humꝰ vt frequētius: lectus erat: laſſato corpuſculo. Et ſepius ſedens ligno vel lapide ad caput poſito dormiebat. Omitto eiꝰ diſciplinas: verbera tū ſiones pectoris: ſuſpiria: lachrymas et reliqua quibus corpuſculuꝫ illud continue cruciabat. ¶ Quarta ꝟtus ꝯſiderāda ī beato Franciſco dicit̉ humilitatis. non em̄ in tanto ꝟtutum cu mulo vt de ſe p̄ſumebat: non ꝯtemebat alios: non verba iactantie dicebat imo vt ait Bona uentura. Omniū ꝟtutū cuſtos ⁊ decor humili tas copioſa viruꝫ dei vbertate repleueret. In ꝓpria qͥdeꝫ reputatiōe nihil erat: niſi peccator cū in ꝟitate ſpeculū eēt et ſplendor oīmode ſanctitatis: ſtultū ꝓinde iudicabat mūdanis exto li fauoribꝰ. Gaudebat de opprobrijs ⁊ de laudi bus triſtabat̉: generali ꝟo cedens officio. Guꝫ ardianū petijt cuiꝰ volūtati ꝑ oīa ſubiaceret: di cebatqꝫ ſocijs. Ita diligēter nouicio vniꝰ hore obedirē ſi mihi Guardianꝰ daret̉ ſicut antiqͥſ ſimo ⁊ diſcretiſſimo fratri: ſubditꝰ em̄ p̄latū ſuū nō hominē ꝯſiderare debet ſꝫ illū ꝓ cuiꝰ ē amo re ſubiectus: quāto aūt cōtēptibilior p̄ſidet: tā to magis humilitas obedientis placet: ſuntqꝫ alia plurima de illius humilitate a Bonauen. deſcripta: q̄ in legēda poteris īuenire. ¶ Quin ta virtus in beato Fraciſco ꝯſiderāda d̓r patiē tie: a principio nāqꝫ ſue ꝯuerſionis dum ciues aſſiſij cerneret eū facie ſqualiduꝫ ⁊ mente muta tum: ac ꝑ hoc alienatū putarēt a ſenſu: luto pla teaꝝ: ⁊ lapidibus impetehāt: ⁊ tanqͣꝫ inſano et demēti clamoroſis vocibus inſultabāt: famulꝰ autē dn̄i nullus fractus aut mutatꝰ iniuria: vt ſurdus in omnibꝰ ꝑtrāſibat: de hoc ſic dicit̉ in reſpōſorio: dū pater hūc ꝓſequit̉ latens dat lo cum ire. Cōſtanter poſt aggredit̉ in publicum ꝓdire. Squalenti vultū cernit̉ putatur inſani re luto ſaxis impetitur Sed patiens vir nititur vt ſurdus ꝑtrāſire: deinde toto tꝑe vite ſue cū ctos labores: oēs cōtumelias: quaſcūqꝫ egritu dines mente hilari ſemper tulit. Et vt inqͥt Bo nauen. in ca. de patientia ip̄ius ⁊ tranſitu mor tis in legenda maiore: ad hoc per varias ⁊ diu turnas ac quotidianas egritudines deductus eſt vt conſūptis iam carnibus quaſi ſola cutis oſtibus cohereret. Cunqꝫ durius corpus auge retur doloribus illas ſuas anguſtias: nō pena rum cenſebat nomine: ſed ſororū. Cum autē ſe mel grauius ſolito: dolorum vrgeretur aculeis Quidam frater ſimplex dixit ad eum frater frā ciſce ora dominū vt mitiꝰ tecuꝫ agat: manū em̄ ſuaꝫ plus debito: ſuper te grauare videt̉. Quo audito vir ſanctus cum eiulatū exclamans ait niſi noſcerem in te ſimplicē puritatem tuum ex nunc abhorrerem cōſortium: qui auſus fueris circa me diuina iudicia rep̄henſibilia iudicare Et ꝓijciens ſe in terram: oſſa debilia duro caſu colliſit. Et deoſculans humū. Gratias inquit tibi ago dn̄e deus de omnibꝰ doloribus meis. Teqꝫ mi domīe rogo: vt cētuplum ſi tibi placu erit addes: quia hoc erit mihi acceptiſſimū: cū tue ſancte volūtatis adimpletio: ſit mihi conſo latio ſuperplena: videbat̉ ꝓpterea fratribꝰ ꝙ qͣſi alterū Iob viderent: cui cuꝫ languor creſce ret carnis creſcebat ſimul ⁊ vigor mentis. Qualiter deus magnificauit ſanctuꝫ Franciſcum p̄cipue in quinqꝫ progati uis. ¶ Capl̓m. II.

Ertia excellētia beati Frāeiſci d̓r ſingularis magnifi cationis: voluit deus magnꝰ ⁊ excel ſus ſuum ſeruū decorare lꝫ in multis vt patuit ī ſermone precedenti de ſtigmatibus ſacris: pre cipue tamen in quinqꝫ. ¶ Primo in intellectus illuſtratione. ¶ Secundo in creaturaꝝ condeſcēſione. ¶ Tertio in felici cōſūmatione. ¶ Quarto in ſolēni canonizatione. ¶ Quinto in miraculoꝝ coruſcatione. ¶ Primo magnificauit illū deus intellectus il luſtratione. Nā vt aſſerit Bonauē. in legēda ī ca. de intelligētia ſcripturaꝝ ⁊ ſpiritu ꝓphetie Ꝙuis Frāciſcus nō habuerit ſacrarū lr̄aꝝ pe ritiā: ꝑ doctrinā eterne tn̄ lucis irradiatꝰ fulgo ribꝰ: ſcripturaꝝ ꝓfundo miro intellectꝰ ſcruta bat̉ acumine. Interrogatꝰ ſenis a quodaꝫ reli gioſo viro theologie ſacre doctore de qͥbuſdaꝫ q̄ſtionibus difficilimis tanta claritate doctrine diuine ſapiētie patefaciebat archana: vt vehe mēter ſtuperet vir ille peritus. ⁊ cū admiratio ne referret: vere theologia ſancti pr̄is iſtiꝰ puri tate ac ꝯtēplatiōe tā qͣꝫ alis in altū ſubuecta eſt aqͥla volās: nr̄a vero ſcientia venter gradit̉ ſu per terram: lꝫ em̄ imperitꝰ eēt ẜmone: ſciētia ta men plenꝰ enodabat dubia queſtionū: ⁊ abſcō dita ꝓducebat in lucē. Claruit etiā in ip̄o ſpūs ꝓphetie: vt ⁊ p̄uideret futura: ⁊ cordiū ꝯtuere tur occulta: abſentia qͦꝫ velut p̄ſentia cerneret: ⁊ ſe p̄ſenteꝫ abſentibꝰ mirabiliter exhibet̉ Apd̓ celanuꝫ ſupplici deuotione a milite quodā inui tatus ad prandiū benignū hoſpitē familiariter monuit vt cito ꝯfiteret̉ ⁊ domui ſue diſponeret Qd̓ cū ille diligēter feciſſet intrauerūt tādeꝫ ad menſam ⁊ incipiētibꝰ alijs manducare: hoſpes ſubito ſpm̄ exhalauit iuxͣ ꝟbuꝫ hoīs dei repen tina morte ſublatꝰ: dū ſemel fatigatus ⁊ laſſus eqͥtaret ſuꝑ aſelluꝫ. eſſetqꝫ in itinere cum fratre Leonardo de aſſiſie: frater ip̄e Lęonardus ce pit dicere intra ſe humanū aliqͥd paſſus nō de pari ludebāt parentes huiꝰ ⁊ mei. Et ip̄e eqͥtat ⁊ ego pedeſter aſinū eiꝰ duco: hec illo cogitāte ꝓtinus de aſino deſcēdit vir ſanctꝰ ⁊ ait. Non frater ꝯuenit vt ego equitē tu venias pedes qꝛ nobilior ⁊ potētior me in ſeculo fuiſti: obſtupu it frater ⁊ ad pedes eiꝰ ꝓuolutꝰ hūiliter veniaꝫ petijt. ¶ Scd̓o magnificauit deꝰ beatū Frāci ſcū in creaturaꝝ obediētia ⁊ ꝯdeſcēſionē. Apd̓ aretiū viuus viro dei fuit oblatꝰ lepuſculꝰ: qui lꝫ in terra poſitꝰ cū poſſet qͦ vellet effugere vo cāte eū pr̄e benigno in ſinū illiꝰ ꝓpero curſu ſa tauit. Qd̓ cuꝫ pluries effeciſſet iuſſu pr̄is a fra tribꝰ delatꝰ ē ad loca ſolitudinis tutiora: mō cō ſimili in inſula lacus ꝑuſmi cuniculꝰ qͥdam ca ptus: ⁊ viro dei oblatꝰ: cū ceteros fugeret ma nibꝰ ſuis ⁊ ſinu ſe domeſtica ſecuritate cōmiſit Apud lacū reatinū eidē ad heremū de artio ꝓ perāti: piſcator vnaꝫ ex deuotione obtulit auē fluuialē: quā cū libēter ſuſceptā apertis inuita ret manibꝰ ad receſſum nec illa vellet abire: ere ctis in celū oculis in oratione diutiꝰ ꝑmāſit Et qͣſi aliunde poſt horā reuerſus ad ſe iterato dul citer mādatū auicule fecit vt deū laudatura re cederet. Suſcepta itaqꝫ cū benedictione licētia geſtu corporis quoddā p̄tēdens gaudiū aduo lauit. Alio tēpore ambulās cū quodā fratre ꝑ paludes venetiaꝝ: inuenit maximā auiū multī tudinē reſidentiū ⁊ cantantiū in ꝟgultis: qͥbus viſis dixit ad ſocium: ſorores aues laudāt crea torem ſuū nos itaqꝫ in mediū ip̄aꝝ euntes lau des ⁊ horas canonicas domino decātemꝰ: cū qꝫ in medio eaꝝ intraſſent nō ſunt aues cōmote de loco: ⁊ qꝛ ꝓpter garritū ip̄aꝝ in dicēdis ho ris ſe mutuo audire nō poterāt: cōuerſus vir ſā ctus dixit ad aues: ſorores aues a cantu ceſſate donec laudes ⁊ horas canonicas ꝑſoluamꝰ At ille cōtinuo tacuerūt: tādiu in ſilētio ꝑſiſtentes qͣꝫdiu dictis horis ⁊ laudibꝰ ꝑſolutis a ſācto de cantādi licentiā receperūt. Dante aūt viro dei licentiā eis ſtatim cantū ſuū more ſolito reſum ſerunt. Eidē ſenis infirmo faſianꝰ qͥdam de no uo captus: a nobili quodā trāſmiſſus eſt viuꝰ: qͥ cōtinno vt virū ſanctū audiuit ⁊ vidit: tanta illi amicabilitate coheſit vt nullo pacto patere tur ab ip̄o diſiungi. Nā pluribꝰ vicibꝰ extra lo cellū terraꝝ ī vinea poſitꝰ vt abiret ſi vellet ra pido ſemꝑ curſu redibat ad patrē: tāqͣꝫ ſi ab eo dem fuiſſet omni tꝑe educatꝰ: deinde cuidā col latus viro: qͥ ex deuotione ſeruū dei viſitare ſo lebat: velut ſibi moleſtū foret a pij patrꝭ abſen tari cōſpectu ē ſcā recuſauit omnino. Reporta tus tandē ad famulū dei ſtatim vt cōſpexit eun dem: qͥbuſdaꝫ hilaritatis p̄tenſis geſtibus aui de māducauit. Cū ex cōtinuo fletu infirmitatē oculoꝝ incurriſſet grauiſſimā cōſuluerūt medi ci: vt pateret̉ ſibi ꝑ cocture remediū ſubueniri aſſenſit vir dei vocatuſqꝫ venit cirogicꝰ inſtru mentū ferreū igni ſubmittens ad faciēdū coctu ram. At ip̄e ſeruꝰ corpus ꝓprium iam horrore concuſſum cōfortans ſicut amicū cepit ignē al loqui dicens: mi frater ignis ꝟtuoſuꝫ pulchrū ⁊ vtilem te creauit altiſſimꝰ eſto mihi in hac ho ra ꝓpitius eſto curialis: p̄cor magnuꝫ deum qͥ te creauit vt tuū mihi calorē tēperet. Oratione finita ꝯtra ignē ſignū crucꝭ edidit ac deinceps intrepidus ꝑſiſtebat. ꝓfundatuꝫ eſt crepitans ferrū in tenera carne: et ab aure vſqꝫ ſuꝑcilium coctura ꝓtracta. Statim ſanctꝰ ad frēs dixit.

laudate altiſſimū qꝛ vere dico vobis: nec ignis ardorē ſenſi: nec carnis vllū dolorē. Et conuer ſus ad medicū Si nō ē inqͥt caro bn̄ decocta im prime iteꝝ. Stupefactꝰ medicꝰ miraculū extu lit dicens. dico vob̓ frēs: vidi mirabilia hodie ¶ Tertio magnificauit deꝰ beatū frāciſcū in fe lici ꝯſūmatione. nō em̄ ſilētio p̄terire debemus quāta deuotiōe quāta feruore trāſijt Frāciſcꝰ ī hͦ mūdo ad pr̄em. de qͦ ſic ſcribit Bonauen. ꝙ anno vigeſimo a ſua ꝯuerſiōe cū fuiſſet multis infirmitatibꝰ moleſtatꝰ tuliſſetqꝫ biēnio ſtigma ta illa ſacra ad ſanctā mariā d̓ portiūcula ſe por tari popoſcit: quo cū fuiſſet ꝑductꝰ ſuꝑ nudaꝫ humū ſe totū nudatū in ſpūs feruore ꝓſtrauit. Decubans ſic ī terra ſaccina veſte depoſita: fa ciem ſolito more leuauit in celū ⁊ ītēdēs illi glo rie totus manu ſiniſtra dextri lateris vulnꝰ ne videret̉ obtexit. Et ait ad fratres. ego qd̓ meū ē feci: qd̓ veſtrū ē xp̄s edoceat. Illachrymanti bus aūt ſocijs ſācti vnꝰ ex eis quē vir dei guar dianū ſuū eſſe dicebat votū ip̄iꝰ diuina inſpira tione cognoſcēs feſtinus ſurrexit. Et acceptaꝫ cū corda ⁊ femoralibꝰ tunicā pauꝑculo xp̄i ob tulit dicēs. hͨ tibi tanqͣꝫ pauꝑi cōmodo ⁊ tu illa ſuſcipias obediētie ſācte mādato Gaudet ex hͦ vir ſāctꝰ qꝛ fidē tenuiſſe dn̄e pauꝑtati vſqꝫ ī finē ſe vidit: palmaſqꝫ leuatas ad celū xp̄m ſuū be nedixit: ſicqꝫ indutꝰ habitu vili. fratres aſſiſtē tes ꝯſolatorijs v̓bis ꝓ ſua morte demulcēs pa terno affectu ad diuinū eſt hortatꝰ amorem. Et poſt bn̄dictionē datā adiecit valete filij om̄es ī timore dn̄i ⁊ ꝑmanete in eo ſemꝑ. Ego ad deū ꝓpero: cuius gr̄e vos oēs cōmendo. Iuſſito euangeliorū ſibi codicē apportari: ⁊ euangeliū ẜm Ioh̓em.ſ. ante diem feſtū paſce ſibi legi po poſcit. ip̄e vero ꝓut potuit ī huius pſalmi vo cem prorupit. voce mea ad dn̄m clamaui: ⁊ ad finē vſqꝫ compleuit inquiēs. me expectāt iuſti donec retribuas mihi Tandē cūctis in eum ex pletis myſterijs obdormiuit in dn̄o Fuitqꝫ mi niſtro t̓re laboris ⁊ ep̄o aſſiſinati exiſtēti ī mon te gargano: eius trāſitus diuinitus reuelatus ⁊ diffuſius videre poteris in legenda. Tranſijt aūt venerabilis pater ex huius mundi naufra gio anno dn̄ice incarnatiōis. M.ccxxx. qͣrto nonas octobris die ſabbati in ſero: ſepultus eſt in die dn̄ico. ¶ Quarto magnificauit deꝰ bea tu franciſcū in ſolēni canonizatione. cuꝫ em̄ pa ſtor eccleſie gregoriꝰ nonus nō ſoluꝫ ex miracu lis auditis poſt mortē franciſci: vetrū etiam ex experimētis in vita ip̄ius oculis viſis ⁊ mani bus ꝯtractatis ſanctitatē eius mirabilē: plena fide certificatus agnoſceret: ac ꝑ hoc ī celis glo rificatū a deo nullatenus dubitaret: cathalago ſāctoꝝ aſcribenduꝫ ſtatuit. Quā de re ſeruātis om̄ibus que fieri debent in canonizatiōe ſācto rū ⁊ examīata cauſa ꝑ cardinales ad hoc depu tatos veniens ꝑſonaliter ad ciuitatē aſſiſij cuꝫ maximis que longū foret enarrare ſolēnijs bea tum patrē canonizauit. ¶ Quinto magnifica uit deus beatū fraciſcū in miraculoꝝ coruſcati one. Et omiſſis illis que ip̄o viuente dignatus eſt deus eiꝰ meritis operari: aliqua hic inſera mus celebrata poſt mortē In caſtro pomarico ī mōtanis apulie poſito: defuncta ē puella que dam parentibꝰ vnica ⁊ p̄dilecta inuocauit ma ter plena fide franciſcū cui deuotiſſima erat Ap paruit illi in viſu frāciſcus dixitqꝫ. noli flere qꝛ qd̓ poſtulas obtinebis. Statim illo diſparente filia eius viua ⁊ incolumis videntibꝰ cūctꝭ ſur rexit. In ciuitate nocerie filius pͥmogenitꝰ cu iuſdā petri ex infirmitate mortuꝰ inuocato bea to frāciſco redijt ad vitam. Cuiuſdaꝫ vrbis ro me notarij puerulus: vix ſeptēnis matrē ad ec cleſiaꝫ ſancti euntem puerili more ſequi deſide rās: dū remanere domi compelleret̉ a matre ꝑ feneſtraꝫ palatij ſe ꝓiecit: ⁊ vltima quaſſatione colliſus continuo expirauit. mater ꝟo que non dū longe diſceſſerat ad ſonitū corruentis celerꝭ ter redijt: filiūqꝫ reperiens extinctū: ſuis clamo ribꝰ totā excitauit viciniā ad lamētū: frater ꝟo qͥdam Rao nomīe patrē induxit: vt puerū ſan cto franciſco cōmendaret: qd̓ cum factū fuiſſet: ſtatim corā oībus ſurrexit incolumis puer In cinitate capue: puer qͥdā in flumen cecidit: vbi cum diu ſtētiſſet a natatore quodā inuentꝰ fuit ſub ſabulo. Eduxit tandē illū extra extinctū at qꝫ defunctū. inuocato ꝟo a ſuis ⁊ a populo cir cūſtante beati frāciſci noīe incolumis puer ſur rexit petijtqꝫ ſe ad eccleſiā beati frāciſci deduci vt gratias illi deuotus exolueret cuius ſe noue rat ꝟtute mirabiliter ſuſcitatū. In ciuitate ſueſ ſa: repente domꝰ quedam corruit ⁊ vnū abſor buit iuuenē ac interemit. Amotis ꝟo poſt ſpa tium lignis ⁊ lapidibꝰ: mortuꝰ inuētus eſt. At mater doloris vocibꝰ exclamabat. ſancte franci ſce redde mihi filiū meū. ſic ⁊ populi qͥ aderant beati patris p̄ſidium flagitabant. Sed cum nō eſſet vox neqꝫ ſenſus: cadauer poſuerūt in lectu lo ad ſepelienduꝫ ip̄m: diem craſtinū expectan tes: mater ꝟo fiduciā habēs in domino ꝯtinue btō frāciſco filiū cōmendabat. Et ecce circa me diā noctis horā exurgens ſanus iuuenis in lau dis ꝟba ꝓrupit. In caſtro poſis qd̓ in campa nia poſitū eſt. Sacerdos qͥdaꝫ thomas nomīe ad reꝑanduꝫ acceſſit eccleſie molendinū: deam bulans aūt ī caute ſecus extrema canalis: ſubi to caſu cauilloſo ligno intruſus eſt. cuiꝰ impul ſu voluit̉ molendinū. Cuꝫ igit̉ ꝯſertus iaceret in ligno ⁊ ſuꝑ os ip̄ius qꝛ ſupinus erat aquaꝝ

impetus inundaret corde tm̄: qꝛ lingua non po terat ſanctū frāciſcū flebiliter inuocabat. ꝑ ma gnum ꝟo ſpatiū ſic illo iacente: ac de vita ip̄i ſocijs iam penitꝰ deſperatis in ꝯtrariā partem molā cum violentia reuoluerūt. Et ſic eiectꝰ ſa cerdos palpitās volūtabat̉ in aque meatū. Et ecce qͥdam frater minor cū magna ſuauitate ar reptum ꝑ brachiū extra flumen eduxit dicens. Ego ſum franciſcus quē vocaſti: ille ſic libera tus nimis obſtupuit volenſqꝫ peduꝫ ip̄ius de oſculari veſtigia huc atqꝫ illuc anxiꝰ diſcurre bat: querēs a ſocijs vbi eſt ille: quo abijt ſanctꝰ Qua via diſceſſit: ſicqꝫ gr̄as egit deo ⁊ ſuo ſer uo frāciſco. Iuuenis qͥdam de burgo celani in cautꝰ in puteū cecidit qͥ quaſi paſſus quattuor aquarū cōtinebat: accurrentibꝰ autē alijs vt eū iuuarēt poſt longū ſpatiū dimiſſis vnus per fu nem in puteū puerū reſpexit in aquaꝝ ſuꝑficie reſidentē extractus tādē de puteo dixit oībus qui aſtabāt Quādo ſubito cecidi beati frāciſci patrociniū īuocaui. Qui corruēti mihi ſtatim p̄ſentialiter affuit ⁊ manū porrigens leuiter ap prehēdit nec vnqͣꝫ deſeruit donec vna vobiſcū de puteo me eduxit. In ſabinēſi dioceſi vetula quedā octogenaria erat cuiꝰ filia moriēs lactā tem infantulū dereliquit. Cū igit̉ anus pauꝑ cula plena eēt inopia: ⁊ vacua lacte: nullaqꝫ eēt mulier q̄ ſitienti paruulo lactis ſtillicidium: iu xta qd̓ exigebat neceſſitas erogaret: quo ſe ver teret vetula penitus ignorabat. debilitato ꝟo infantulo: nocte quadā omni humano deſtitu ta ſubſidio ad beati patris franciſci auxiliū im plorandū ſe ꝯuertit: affuit ſtatim innocētꝭ ama tor etatis. Ego inquiēs ſum frāciſcus o mulier pone māmas tuas in ore puerili: qꝛ abundan ter tibi lac dominꝰ dabit. Impleuit anus ſācti mādatuꝫ ⁊ ſtatim octogenarie māme lactis co piam effuderunt: qd̓ factum innotuit multis tā viris qͣꝫ mulieribus: qͥ om̄es deū pariter lauda uerunt: ⁊ ne oīa diſtincte ꝑcurramus: cū audi torū labore cōcludo cum dn̄o Bonauen. dicen te. porro vir iſte beatꝰ mirādis ꝟtutum ſignis in vita claruit: ⁊ die a trāſitꝰ ſui vſqꝫ in p̄ſentis ꝑ diuerſas mundi partes p̄claris miraculoruꝫ ꝓdigijs diuina ſe potentia glorificāte coruſcat nā cecis ⁊ ſurdis: mutis ⁊ claudis: idropicis ⁊ paraliticis: demoniacis ⁊ leproſijs: naufragijs ⁊ captiuis ip̄iꝰ meritis remedia ꝯferunt̉ oībuſ qꝫ morbis neceſſitatibꝰ ⁊ periculis ſubuenit̉: ſꝫ ⁊ multꝭ mortuis ꝑ ip̄m mirifice ſuſcitatꝭ innote ſcit fidelibꝰ magnificētia ꝟtutis altiſſimi cui eſt honor ⁊ gloria ꝑ infinita ſecula ſeculoꝝ. Amē. Sermo..xlvj. d̓ ſancto Ludouico or dinis minoꝝ ep̄o tholoſano. Uaſi ſol reful gens ſic iſte refulſit in templo dei Scribunt̉ hec verba originaliter Ecc̄i. l. c. Qui mundū condēs mi rabili ſapientia celos diuerſis ornauit ſideribꝰ ip̄e eccleſiam ſuam ſanctorum varietate voluit decorare. Et vt oſtenderet viam ſalutis oībus patere poſſe: elegit de quolibet ſtatu aliquos qͥ electorū numero aſcriberent̉. Idcirco ⁊ beatū Ludouicū eximiū confeſſorem ſuum fecit meri tis ⁊ gloria copioſum: is eſt qui iam beatus cū chriſto nunqͣꝫ deſerit eos: qui patrociniū eius expoſcunt. Cuius profecto interceſſione vt ap parebit in ſequentibus innumera vt ſic dicam bn̄ficia ſūmo patre petita impetrātur. Propte rea in preſenti ſermone ad eius laudes ingētes exprimēdas omni ſtudio eſt elaborandum De quo cōuenientiſſime dici poſſunt verba in the mate p̄poſita. In quibus triplicem ſplendorē ſancti Ludouici diſtinguemus. ¶ Primus dicit̉ nobilitatꝭ. ¶ Secūdus ſanctitatis. ¶ Tertius claritatis. Qualiter ſāctꝰ Ludouicꝰ magnifica tur ex nobilitate ſue originis eo ꝙ fu it filius pͥmoge nitus: regis karoli: re gis ſicilie. ¶ Capl̓m.I. Ximꝰ ſplendor ſancti Ludouici dicitur nobilitatis fuit qͥdem nobilis genere karoli re gis ſicilie filius pͥmogenitus prout teſtatur pō tifex maximus Iohannes.xxij. in bulla cano nizationis Uerūtamē hoc loco videndū ē vtꝝ nobilitas ſanguinis ⁊ carnalis originis: ſanctꝭ ad laudem ſit aſcribenda Et ꝙ ſic ꝓbatur ſuffi cientiſſime: quoniā qui vitas ⁊ geſta ſanctoruꝫ ſcripſerunt ſemꝑ illorū nobilitatē prius notifi care voluerūt. Vnde Matth̓.j. ca. genealogi am xp̄i texere conatus eſt dicēs. Liber genera tionis ih̓u xp̄i fili dauid fili abraam ⁊cͣ Et eccle ſia cantat ſic de virgine matre. Natiuitas glo rioſe ꝟginis marie ex ſemine abrac orta de tri bu iuda clara ex ſtirpe danid. Et iterū. Rega li ex progenie maria exorta refulget. d̓ infraſcri ptis ⁊ ſequētibus ſanctis ita habetur. Nicola us ex nobiliſſimis parentibus originem duxit Uincentiꝰ nobilis genere ſꝫ nobilior fide. Am broſius filius prefecti rome Alexius fuit filius Eufemiami viri nobiliſſimi et ī aula imperato ris primi germanus nobiliſſimus genere. Ber nardus ex nobiliſſimis parentibus ortus eſt. Egidius ex ſtirpe regia genitus Hieronymus

euſebij viri nobiliſſimi filius. Clemens ep̄s ex nobili romanorū ꝓ ſapia ortus. Lucia ꝟgo ſi racuſana nobilis gene̓. Anaſtaſia nobiliſſima romana Paula fuit nobiliſſima matrona roma na. Agatha ingenua mente ⁊ corpore. Maria magdalena a caſtro magdalo denominata: cla riſſimis eſt orta natalibꝰ vtpote ex ſtirpe regia deſcendentibꝰ. Criſtina nobiliſſimis parētibꝰ orta. Ratherina coſti regis filia: clara claris or ta natalibus. Et de ioſeph ab arimathia ſcribi tur Luce. xxiij. Et Marci vltꝭ. ca. Uenit Io ſeph ab arimathia nobilis decurio. Quare vi det̉ ꝙ nobilitas carnis facit ad extollentiā etiā ſanctoꝝ Ex ꝑte altera videt̉ ꝓbari poſſe ꝙ no bilitas parui aūt nullius valoris exiſtat. Nam apl̓s. j. ad Corꝭ. j. ca. dixit. Ignobilia ⁊ cōtem ptibilia mūdi elegit deus. Ad idē facit ca. cum ẜm. de p̄bendis ⁊ dignitatibus. Ad qd̓ ego re ſpōdeo. ꝙ ex ꝟbis apl̓i non dat̉ intelligi ꝙ no bilitas nō ſit ornamentū eorū qui illam habent ſed tm̄ ꝙ deꝰ non elegit nobiles ⁊ doctos viros ſed piſcatores ⁊ ſimplices: vt ſic magis nota fie ret ꝟtus diuina dum per illorum predicationē in xp̄m crederet mundus Sed notandū ꝙ tria hominū genera reperiuntur. Primi ſunt nobiles origine ẜꝫ nō ꝟtutibus. Scd̓i ſunt nobiles nō origine ẜꝫ ꝟtutibus Tertij ſūt nobiles ⁊ origine ⁊ ꝟtutibus. ¶ Primi qͥdem ſatis obſcuri ſunt infames ⁊ re prehēſibiles. ꝓ quibus Claudianus dicit. De generāt homines vitijs fiūtqꝫ minores. Et Se neca in tragedijs. Qui genus iactat ſuū aliena laudat. Et Ouidiꝰ libro de ponto non cenſus nec clarum nomen auoꝝ. Sed ꝓbitas magnū ingeniūqꝫ facit. Hinc Tulliꝰ in inuectiua con tra ſaluſtiū dicebat. Ego maioribꝰ meis virtu te mea preluſi: vt ſi prius noti non fuerant a me accipiant initium memorie ſue. Tu ꝟo tuos qͣꝫ turpiter offendiſti: vt ſi fuerant egregij ciues obliuionem venerint. Quare noli mihi antiqͦs viros obiectare. hec ille. īueniuntur multi qui flagicijs ⁊ de decore affecti gloriant̉ ſic de nobi litate parentum. Alij ꝟo vitijs ſordētes de pa trie nobili cōditiōe letant̉. Contra quos eſt ex emplum quod refert Iohānes ſolobriēſis ī po licatōne de anatharſiſtita. hic cum vituperare tur ab archico quoniaꝫ ſcita foret: mihi inquit dedecus patria. Tu ꝟo patrie at etiaꝫ temiſto cles vt ſcribit̉ a Cicerone in libro de ſenectute: fertur ſerifio cuidam in iurgio reſpondiſſe: cuꝫ dixiſſet. Non eū ſua ſed patrie gloria ſplendorē aſſecutum nec Hercle inquit. Si ergo ſerifius eēt ignobilis: nec tu ſi athenienſis eſſes clarus vnqꝫ fuiſſes. Alij dicūt nec ego ſerifius ſi eſſem nobilis. Et ſaluo meliore iudicio vtrūqꝫ ſtare poteſt: ſcilicet nobilis ⁊ ignobilis. nam ſi dixe rimus ignobilis: poteſt eſſe ſenſus nec ego cum virtutibꝰ meis eſſem ignobilis ſi eſſem ſerifius in patria ſcꝫ humili natus. Et ſi dicamus nobi lis poteſt intelligi ſic: nec ego qui ſcilicet in pa tria glorioſa ſum natus: ſi eſſem ſerifius ſcilicet vitioſus eſſem nobilis. Secūdi ſunt nobiles: et ſi non origine tamen ꝟtutibus qui de ſuorū pa rentum humilitate cōfundi nō poſſunt. nam vt inquit Hieronymꝰ ad cellātiaꝫ. Sola apud de um libertas eſt non ſeruire peccatis ⁊ vera no bilitas clarū eſſe ꝟtutibus. Et Caſſiodorꝰ ī epi ſtolis. hec eſt indubitata nobilitas que moribꝰ ꝓbatur ornata. Et Iuuenalis. nobilitas ſola eſt atqꝫ vnica ꝟtus. Et Ariſto. in. iiij. politice ingenuitas eſt ꝟtus. Et Seneca ad lucillū. ani mus nobilē facit cui ex quacūqꝫ cauſa lꝫ ſupra fortunam ſurgere. Et Claudianꝰ. exaltat ꝟtus nobilitādo genꝰ. Et licꝰ vt refert Seneca in tra gedijs. nobiles nō ſunt mihi qui nec altis incli tū titulis genꝰ ſꝫ clara ꝟtus. Et ī decretis di. xl ca. nos d̓r nos qͥ p̄ſumꝰ nō ex locoꝝ vl̓ generis dignitate ſꝫ morum nobilitate innoteſcere debe mus: nec vrbium claritate ſed fidei puritate. ¶ Tertij ſunt nobiles et origine et virtutibus qͥ inter homīes ſplendent: vt ſol in firmamento celi. Satis vtiqꝫ decorat hominē nobilitas ſā guinis cū nobilitate bonoꝝ morū. Quiſnā nō magnifaciet ſanctū ludouicū qͥ regis ⁊ regine fi lius formoſus corꝑe diuitijs affluēs. Etate flo rens ingenio acutꝰ: ac qͥbuſlibet tꝑalibꝰ bonis affluens: vitia ſpreuit: terrena calcauit. ⁊ xp̄m ih̓m bene beateqꝫ viuendo queſiuit. Iſta tn̄ in ſequenti ſplendore diffuſius expriment̉. Qualiter ſanctꝰ ludouicꝰ ſpreto mun do ⁊ temporali regno. vitam ſpiritu alem elegit ꝑmanes vſqꝫ ī fine ī virgi ¶ Capl̓m. II. nitate. Ecundus ſplen dor ſancti Ludouici dicit̉ ſanctitatꝭ quāta ꝟo fuerit ſanctitas eius depre hendere poſſumus precipue ex tribus. ¶ Primo ex mundi deſpectione. ¶ Scd̓o ex ſpeciali exercitatione. ¶ Tertio ex ꝟginitatis dilectione. ¶ Primo deprehendimus qͣꝫ grandis fuit ſan ctitas Ludouici ex mūdi deſpectione: nam vt inquit Ioh̓es.xxij. in bulla canonizationis. cō ſiderans ſanctꝰ iſte. ꝙ mundus totꝰ ſit poſitus in maligno qd̓qꝫ cuꝫ cōcupiſcentia ſua tranſit. ip̄m fugiendo deſeruit totaliter ⁊ contempſit. nā rediens de catalonia. votū qd̓ fecerat de in trando ordinē minoꝝ in conuentu ſācti franci

ſci de monte peſulano voluit ad implere: ſed eū fratres timore patris ip̄m recipere nō auderēt votum ip̄m ibi publice iterauit. Et cū a Boni facio papa p̄deceſſore ip̄ius Ioh̓is requireret̉ ꝙ aſſenſum preſtaret ꝓuiſioni de ſe facte: eccle ſie tholofane: reſpōdit ſe hoc facturum nullate nus quo aduſqꝫ votum qd̓ fecerat adimpleret. Cuius deuotioni annuēte pontifice habitū or dinis minoꝝ ſuſcepit in p̄ſentia generalis mini ſtri: qui fuit poſtea Ioh̓es epiſcopꝰ portuētis. atqꝫ flexis genibus fecit ꝓfeſſionē quo facto ꝓ uiſionē d̓ ſe factā eccleſie tholoſane acceptauit mādatiſqꝫ apoſtolicꝭ obediuit: itaqꝫ habituſā cti frāciſci veſtitus: pōtificalē dignitatem ſuſce pit. Quē habitum ſemꝑ vſqꝫ ad mortē detulit ẜm tamē condecentiā ep̄alis gradis. Et in hoc minorū ordinis excellentia demonſtrat̉: cuius habitū deferre non erubuerūt tot inſignes ⁊ ce lebratiſſimi viri: vt ſanctꝰ ludouicus d̓ quo lo quimur. Et alij plurimi qͥ non ſunt omittendi. Nam vt habemus ī cronicis ordinis. ferdinā dus. Rex caſtiliie dimiſſo regno nepoti ſuo in trauit hunc ſanctū ordinē mortuuſqꝫ eſt frater minor ſepultus colibrie. Rex iacobus ī regne arroganie mortuus eſt cuꝫ habitu fratrū mino rum et ſepultus barchinone. In eodem regno rex alfonſus mortuus eſt cū habitu ⁊ ſepultus hilerde Fridericus rex inſule ſicilie mortuus ē cū habitu ⁊ ſepultus meſſane. Robertus rex ſi cilie frater ſancti ludouici ꝑ tres dies ante mor tem ſuſcepto habitu ⁊ facta ꝓfeſſione ſepultus eſt neapoli in ſancta clara. Beatus Henricus rex cipri virgo puriſſimus factus frater minor obijt cum habitu ⁊ ſepultus eſt nicoſie. Tanta qͥdem eſt xp̄ianoꝝ deuotio ad habitū beati frā ciſci vt qͥ illum in vita non ferūt ſepenumero cu piāt habere in morte ⁊ ſepultura. Ob quā cau ſam pōtifices ſūmi ſpūſancto edocti deuotionē hanc ampliare volentes ſpūalibus gratijs ſic deferētes habitū donare voluerūt. Nam v̓. ba ibſplū nus quartus conceſſit remiſſionē quarte ꝑtis peccatorū moriētibus cuꝫ habitu fratrū mino rū: bulle habent̉ ianue ⁊ in mōte peſulano. Si militer ⁊ Nicolaus quartꝰ concedit remiſſionē quarte partis. Idem facit Clemens tertiꝰ bul le habent̉ ianue: peruſij: mediolani: ⁊ venetijs dicta ſūt hec ad extollendā merito humilitatē habitus ordinis minorū quem beatꝰ ludouio tanto ardore ac deuotione geſtauit. ¶ Secun bo dep̄hendimꝰ qͣꝫ ſublimis fuit ſanctitas beati ludouici ex ſpirituali exercitatione. vt em̄ teſt tur ſupranominatꝰ Ioh̓es. xxij. ſanctꝰ iſte ī et te exiſtens tenera religioſiſſime educatus ē dū vero quartūdecimū attigit annuꝫ: ductus fuit in cataloniaꝫ cum duobꝰ ſuis fratribus: datus obſes ꝓ liberatione patris. vbi tam feruēter de dicauit ſe ſtudio ꝙ infra ſeptēniū quo mihi ob ſes fuit ſub diſcipulis fratrū minoꝝ: quos ſecū habebat ī ſocios in pͥmitiuis ſciētijs ⁊ ſacra pa gina ſic ꝓfecit ꝙ vir dei pollens ingenio de pre dictis ſcientijs non ſolū publice ac pͥuate ſubti liter diſputare valeret ſed ſolēniter clero ⁊ po pulo ꝓponere verbū dei vt putaret̉ hec ſciētia infuſa ſibi magis diuinitꝰ qͣꝫ humanitus acqui ſita: orationi erat aſſiduꝰ miſſas audiebat deuo te. In magnis ꝟo feſtiuitatibꝰ cum p̄paratiōe ml̓ta corpus ſūmebat dominicū. factus aūt ſa cerdos diebus quaſi ſingulis celebrabat. audi entie ꝟbi dei inſiſtebat attente. Mira ꝟo com paſſione ad pauperes ferebat̉: quibus ſargius tam pͥuatas qͣꝫ publicas elemoſynas faciebat. vnde factus ep̄s tholoſanus ꝑ vnū ſuū famili arem ſecretariū mandauit. ꝙ de ſuorū quātita te reddituū quantū ſibi ſufficeret ꝓ moderatis expenſis retineret volens ꝙ totū reſiduū in ſu ſtentandis pauperibꝰ poneret̉: qͣꝫ qͣꝫ prelatꝰ ta magnus eſſet ac filius tanti regis Cum aūt iret pariſius pauperi quē quaſi nudū reperit mul tū compatiens: abſcondite cappā cōtulit: quaꝫ portabat ſibiqꝫ fecit ſecrete aliam apportari Ui gintiquinqꝫ pauperes in ſua domo reficiebat quotidie: quorū ip̄e aquam manibus infunde bat aliaqꝫ ſeruitia menſe miniſtrabat: viſitabat multotiens hoſpitalia pauperū ⁊ infirmis ꝓm pto animo ſubueniebat: pontificatus officium exercebat cuꝫ diligentia miſſas dicēdo aſſidue ordines deuotiſſime celebrādo. Clericos qͥbus de beneficijs ꝓuidere volebat examinando de articulis fidei: vitā ⁊ moribꝰ diligenter iudeos ⁊ gentiles inducebat ſedulo ad baptiſmū ac qͦſ dam eoꝝ de ſacro fonte leuauit. ¶ Tertio dep̄ hendimus quāta fuerit ſanctitas beati ludoui ci ex virginitatis dilectione floruit quippe ꝟgi nitate puriſſima. d̓ qua Ioh̓es.xxij. in bulla ſe pius nominata ait. Caſtitatis amor a puero af fecerat eius mētem adeo ꝙ ob ip̄ius fidē cuſto diam: mulierū conſortia vitabat oīno: intantū ꝙ niſi forſan cum matre ⁊ ſororibꝰ: ſolus cuꝫ ſo la: nullo vnqͣꝫ tēpore loquebat̉: verba inhone ſta horrebat audire: ⁊ loquentes talia grauiter arguebat fratres nō minꝰ qͣꝫ duo ⁊ interdū qͣt tuor in ſua iacebāt camera in ſue teſtimoniū ni tide puritatis. Cum apl̓o etiam paulo ſobricta te cibi ⁊ potꝰ corpꝰ ſuū caſtigabat aſſidue ſeqꝫ frequēter manu ſua qn̄qꝫ autē alicuius cōſocij cathenis ferreis diſciplinans veſtiendo ꝓ ca miſia rudem ſtamineā ⁊ deferendo ad nudam carnem ꝓ cingulo cordam groſſam: ip̄aꝫ carnē in ſeruitutem ſpūs redigebat.

Qualit̓ ſanctꝰ Ludouicus migrauit iuuenis ex hac vita: quē Ioh̓es. xxij canonizauit: qͥ et plurima eiꝰ miracu la narrat. ¶ Capl̓m. III. Ertius ſpledor ſancti ludouici dicitur claritatꝭ. vo luit nanqꝫ deus ipſum triplici clari tate niteſcere. ¶ Prima dicit̉ felicis conſūmationis ¶ Secūda eccleſiaſtice canonizationis. ¶ Tertia miraculoſe coruſcationis. ¶ Prima claritas dicit̉ felicis cōſumatiōis. re fert de ip̄o Iohannes. xxij. hec v̓ba. glorioſus iſte ſanctus ad deū fontem viuū quē auide ſiti erat migraturus infirmitate decūbens vltima deudtiſſime ſūpſit: dn̄icum corpꝰ qͣꝫuis ſatꝭ de bilis de lecto exiens in occurſū dn̄i ſaluatoris: quo reuerenter ſuſcepto oſculataqꝫ cruce in ſilē tio diutius manſit. Tandē in eum diuinis con pletꝭ miniſterijs aīa illa ſancta carne ſoluta in ce lum aſcendit: cuiꝰ facies poſt mortem pulchri or qͣꝫ ante apparuit. Ipſūqꝫ intuentibꝰ nō mor tuus ſed dormiēs videbat̉. In ipſa aūt ſui trāſi tus hora. Quidā frater minor deuotus officio predicator in orōne exiſtens ī quodam loco re moto neſciens de obitu eius: vidit animā ipſi multitudine angeloꝝ in celuꝫ deferri dicentiū. ſic fit ẜuienti d̓o in mūditia ⁊ puritate. Fuit āt totius vite ſue curſus vigintitriū annoꝝ et ſex menſiū. Tranſiuit ex hoc mūdo in loco qͥ brun dula dicit̉ anno dn̄i. M. cc. lxxxix. quartode cimo kalēdas ſeptembris media nocte: ferie ſe cunde infra octauā aſſumptiōis beate marie ꝟ ginis. Et ſepultꝰ in regia ciuitate marſilie in eo cleſia fratrū minoꝝ. ꝓut ipſe iā dum viueret or dinauit. Propter hec oīa ⁊ illa q̄ dicēda erunt audienda ſunt verba grauiſſima Ioh̓is xxij. Ait enim. laudet̉ magnifice deus noſter cuius dextera huic ep̄o contulit ſtelliferū regium dia dema. Applaudant ⁊ ip̄i celi ciues quorum ceti bus ſanctꝰ iſte ſole ſplendidior eſt inſertus. Ca nant quoqꝫ altiſone francie ſicilie ⁊ vngarie re gna de quorum orto cādoris niuei flos crupit. Quorū vitis germinat dulcem vuam cuius li quor celū letificans: abūde effundit̉ in calice ſū mi regis Letet̉ inſuꝑ ciuitas tholoſana tāto di tata p̄ſule: que apud deū aduocatū habet ſedu lum ⁊ patronū. Sed ⁊ fratrū minorū ordo con ſpicuus: noue laudis canticū promere non de ſiſtat: in aula celeſti tam p̄clarum alūnum feſti ne diuinis cōſpectibus repreſentans hec igitur ¶ Secūda claritas qua deus ſplēdere fecit be atum ludouicū dicit̉ eccleſiaſtice canonizatio nis Ioh̓es qͥdem ſecundus ip̄m cathalago ſan ctoꝝ aſcripſit ẜuatis oībus que requirūt̉ in ca nonizatione ſanctoꝝ. Nā p̄deceſſores ſui.ſ. bo nifacius octauꝰ cuius tꝑe beatꝰ ludouicus ex hac luce migrauit. Et bn̄dictus vndecimꝰ. Et clemens qͥntus īterueniēte morte id cōplere nō valuerunt. ¶ Tertia claritas d̓r miraculoſe co ruſcatiōis nāqꝫ vt p̄fatꝰ Ioh̓es. xxij. aſſerit ma gnis miraculis deꝰ ſanctuꝫ ludouicū poſt eius obitū clarū fecit. quoꝝ aliqua certis ꝓbata te ſtimonijs ad declarandā huiꝰ ſancti gl̓iam ipſe narrat. q̄ etiā nos hͦ loco duximꝰ inſerēda. Que dam duoꝝ annoꝝ puella duobꝰ menſibꝰ paſſa febres expirauit. facto ꝟo voto ꝑ patrē iſti ſan cto mox ſuſcitata ē ⁊ vbera matris ſuxit. Qui dam puer qͥnqꝫ annorū febribus extinctus. fa cto voto ꝑ patrē eius: ad vitaꝫ redijt ſanꝰ ⁊ abſ qꝫ febribus. Quedā puella annorū ſeptem per dies aliquos febribꝰ cruciata tandē expirauit. facto ꝟo voto ꝑ ſuos ad dictū ſanctū: recupera uerit ſpiritū ⁊ reuixit. Quedā puella nobilis q̄ ex caſu ad terraꝫ de nutricis brachijs ꝑ ſeptem annos paſſa fuerat ſurditatē ad īuocationē hu ius ſancti ad plenū extitit liberata. Quidam qͥ poſt fortē febrem loquelā ꝑ menſem ꝑdiderat: ad ſepulcrū ſancti huius delatus illā recupera uit. Quedā mulier cū ex partu quodā violēto de puero mortuo ⁊ in eius vtero trāſuerſato cō tracta in manibus ⁊ pedibus ac femoribꝰ bien nio ꝑmāſiſſet. facto voto ad iſtū ſāctū: ꝙ ſi eam ſuis meritis adiuuaret. toto tꝑe vite ſue viſita ret eccleſiā vbi corpꝰ ſācti iacebat. ſubito cepit dormire. Et expergefacta repperit ſe ſanatam. Mulier q̄dā ꝑ octo annos morbo epilētico fa tigata emiſſo voto ꝙ ſingulis annis ſepulcrum ſācti viſitaret mox extitit liberata. Monialis q̄dā poſt lōgā febrē quā paſſa fuerat dolorē in currerat in oībꝰ mēbris ſuis intātū ꝙ diebꝰ duo decim nō niſi alieno adiutorio de lecto poterat ſe mouere. Inuocato ꝟo huiꝰ ſācti patrocinie an a ⁊ incolumis ē effecta. Cū hō qͥdaꝫ qͥ mira raculis huiꝰ ſācti detrahere nitebat̉ euerſionē faciei ⁊ oculoꝝ turpiter īcurriſſet: ſicqꝫ manēs ꝑ duos dies huic ſancto cū oī deuotiōe qͣ pote rat ſe vouiſſet ad ſepulcrum eius veniens ⁊ of ferens caput cere anteqͣꝫ exiret eccleſiaꝫ reperit ſe ſanatū. Hec inquit Ioh̓es. xxij. ſunt mirabi lia ſolius altiſſimi quibus ⁊ qͣꝫpluribꝰ alijs mi rificare voluit ſanctū ſuū ac toti mūdo reddere venerandum. Igitur ⁊ nos deprecemur illum vt ſua interuentione obtineamus dei gratiā e tandem gloriam ſempiternam. Amen. Sermo. xlvij. de ſancto Thoma de aquino ordinis p̄dicatorum.

c Edit iui ſciētiaꝫ ctōꝝ. Scribunt̉ hͨ ꝟba originaliter Sapīe. x. ca. Obligatur xp̄iana reli gio colere ac venerari deuotiōe p̄cipua ſanctū thomā de aqͥno qͥ ſua eruditiōe mirabili ſingu lariſſimaqꝫ doctrina eccl̓iaꝫ dei magnopere de corauit. Nā tꝑibus nr̄is nullꝰ eſt adeo ſapiēs et doctus qͥ ſancti thome p̄ſidio non indigeat: vt em̄ in hoc ẜmone clarius explicabimus de rebus tam humanis qͣꝫ diuinis: tantā docuit: tantaqꝫ ſcripſit. ꝙ quilibet in qͣcunqꝫ facultate peritiſſimꝰ: ſancti thome libros legendo docti or fieri poſſit. Qua de reſcientia eius diſſerere equū eſt ac rōnabile quā magꝭ illi a deo infuſa qͣꝫ humanitus acquiſitā pie pateri poſſumꝰ: in qͥbus triplicē excellentiā ſcientie ſācti thome ꝓ ponimus extollendam. Prima dicitur ſublimitatis. Scd̓a vtilitatis. Tertia ſanctitatis. Qualiter ſanctꝰ thomas fuit doctor theologie. ⁊ de ip̄iꝰ theologie atqꝫ ſci entię laudibus. ¶ Capl̓m.I. Rima excellen tia ſcientie ſācti thome d̓r ſublimita tis. Naꝫ doctor fuit ſacre theologie que dignitate ſua p̄ponitur cunctis ſciētijs na turalibꝰ ⁊ moralibꝰ. Sed ꝓ intelligētia plenio re huius partis: tria dubia ſunt abſoluēda. Primū vtꝝ theologia ſit ſcientia. Scd̓m vtꝝ ſit alijs ſcientijs dignior. Tertiū vtꝝ ſcīa ī generali ſūpta ſit extimanda ¶ Ad primuꝫ dubiū rn̄det Tho. j. ꝑte. q. j. Ꝙ theologia ſcientia eſt. Sed ſciendū ꝙ duplex ē genus ſcientiaꝝ. Quedaꝫ em̄ ſūt q̄ ꝓcedunt ex pͥncipijs notis: lumine naturalis ītellectus. ſic̄ ariſmetrica: geometria: muſica et hmōi. Que dam ꝟo que ꝓcedunt ex pͥncipijs notis lumīe ſuꝑioris ſcientie: ſicut ꝑſpectiua ꝓcedit ex pͥn cipijs notificatꝭ ꝑ geometriā. Et muſica ex pͥn cipijs notis ꝑ ariſmetricā. Et hoc modo ſacra doctrina eſt ſcientia: qꝛ ꝓcedit ex pͥncipijs notꝭ lumine ſuperioris ſcientie: que ſcꝫ eſt dei ⁊ bea torū. Vnde ſicut muſica credit pͥncipia tradita ab ariſmetrica: ita ſacra doctrina credit princi pia reuelata a deo. Sꝫ obijcere quis poteſt. q theologia nō ſit ſciētia. nam vt inquit Ariſto. in pͥnci. metaphiſice. experiētia ſingulariū eſt: ars vero vniuerſaliū: ſit aūt ars cū ex multꝭ ex perimētꝭ ī intellectu vna fit de ſimilibꝰ acceptio Sed docrtina theologie ꝓ magna parte non ē vniuerſaliū: ſꝫ ſingulariū. tractat enim de geſtꝭ abraam iſaac ⁊ ſil̓ibus: ergo non ē ars vel ſcien tia. Ad hͦ ita rn̄det Alexāder de ales in j. ſūme Ꝙ vniuerſale d̓r qͣttuor modis. In p̄dicādo vl hō. In exemplādo vt forma ſotularis ad mul tos ſotulares. Et vita iob ad vitā multoꝝ ho minū. In ſignificādo vt iacob ad ſignificandū iuſtū qͥ ꝯtrahit cū Rachele ⁊ lya qꝛ exercet ſe ī vita actiua ⁊ ꝯtemplatiua. In cauſando vt de us cauſa vniuſalis oīuꝫ reꝝ. Et xp̄s cā vniu̓ſa lis reparatiōis hoīuꝫ. ẜm hͦ gͦ dicēdū. Ꝙ ē vni uerſale in ſcriptura ſacra hꝫ em̄ ſnīas generales vt ibi: initiū ſapientie timor dn̄i. hꝫ ſnīas parti culares. vt que ꝓponunt̉ hiſtorice in qͥbꝰ qͣꝫtū ad ſenſum exteriorē ē vniuerſale ſcd̓o modo di ctum ſcꝫ in exemplando. vt verbi gr̄a. In litte rali hiſtoria abrae ⁊ iob: qd̓ narratur eſt ſingu lare. Sꝫ adhuc ī ſcriptura narrat̉ vt exemplar ſit vite ⁊ cōuerſationis bonoruꝫ. Hinc ad Ro ma. xv. ca. ait apoſtolꝰ. Quecūqꝫ ſcripta ſūt ad noſtram doctrinaꝫ ſcripta ſunt. qͣꝫtum vero ad ſenſū interiorē ⁊ ſpūaleꝫ eſt vniu̓ſale tertio mo do in particularibꝰ ſententijs ſcꝫ vtile in ſignifi cando: quia eſt ſignum rei vniuerſalis ad mul ta. Ꝙtum ꝟo ad vtrūqꝫ ſenſum interiorē ⁊ ex teriorem ſiue in ſententijs particularibꝰ ſiue ge neralibus ẜm ꝙ ſit reductio ad deum qͥ eſt cau ſa vniuerſalis conditionis rerū: vel ad chriſtū qui ē vniuerſalis cauſa reparationis. Uniuer ſale eſt quarto modo in cauſando. ẜm ergo hūc moduꝫ ⁊ diſtinctionē eſt dicere doctrinā ſacrā eſſe rerū vniuerſaliū. ¶ Secundū dubiuꝫ fuit vtrum theologia ſit alijs ſcientijs dignior. Ad qd̓ reſpōdet Tho. vbi ſupra. ꝙ ſic. nā cum iſta ſcientia qͣꝫtum ad aliquid ſit ſpeculatiua ⁊ pra ctica om̄es alias trāſcendit: tā ſpeculatiuas qͣꝫ practicas. Speculatiuaꝝ em̄ ſcientiaꝝ vna al tera dignior d̓r. tum ꝓpter certitudinē: tum ꝓ pter dignitatē materie. Et qͣꝫtuꝫ ad vtrūqꝫ hec ſcientia alias ſciētias ſpeculatiuas excedit. ẜm certitudinem quidem. alieſcientie certitudineꝫ habēt ex naturali lumine rōnis humane q̄ pōt errare hec aūt ſcientia certitudinē habet ex lu mine diuine ſcientie que decipi nō pōt. Scd̓m dignitateꝫ vero materie: qꝛ iſta ſciētia eſt pͥnci paliter de his que ſua altitudine rōnem trāſcē dunt. Alie ꝟo ſcientie cōſiderant ea tm̄ que ra tioni ſubduntur. Practicarū vero ſcientiaꝝ il la dignior eſt: que nō ad vlteriorem finē ordina tur ſicut ciuilis militari. Nam bonum exercit ad bonum ciuitatis ordinatur. finis autem the ologie ſiue doctrine ſacre: inqͣꝫtum eſt practica eſt beatitudo eterna: ad quam ſicut ad vltimuꝫ finē ordinātur omnes alij fines ſcientiarum pra cticarum. Franciſcus ꝟo de maronis in lib̓. d̓ veritatibꝰ dionyſij quem ſcripſit ad inſtantiaꝫ

regis Roberti. ſuꝑ librū de myſtica theologia ait. Omnes ſciētie ancil āt̉ theologie ⁊ aliquo modo ſubalternāt̉. Sed notandū ꝙ quattuor modis vna ſciētia d̓r ſb̓alteri alternari. Primo mō qꝛ efficiens ſub efficiēte: vt qꝛ pͥncipiuꝫ ſub pͥncipio: ponendo ꝙ pͥncipia ſunt cauſe cōclu ſionum effectiue Et ſic ſubalternat̉ muſica ari metrice ⁊ ꝑſpectiua geometrie: quia ꝯcluſiōes ſuperiorū ſunt pͥncipia inferioꝝ. Et iſta d̓r pro pria ſubalternatio Scd̓o modo qꝛ materia ſub materia: ⁊ qꝛ ſubiectū ſub ſubiecto. Sicut phi ſica ſubordinat̉ metaphiſice Quia corpꝰ mobi le qd̓ ē ſubiectuꝫ phiſice ꝯtinet̉ ſub ente quod eſt ſubiectū metaphiſice. Tertio modo qꝛ for ma ſub forma. vtpote qꝛ modus agendi ſb̓ mo do agendi. Et ſic omnis alia ſciētia ſubordina tur logice. qꝛ ip̄a tradit modū ſillogizādi ⁊ de monſtrandi vniuerſis. Quarto modo qꝛ finis ſub fine: frenefactiua equeſtri: qꝛ finis illiꝰ ē ꝓ pter finē iſtius. Alie ergo ſciētie nō ſubalternā tur theologie pͥmo modo: qꝛ eius pͥncipia non ſunt cōmunia. vtpote articuli fidei. Nec ſecun do modo qꝛ ſubiectum eius eſt ſingulariſſimū Nec tertio modo qꝛ nō ꝓcedit ꝑ regulas quas alijs ſciētijs tradat Sed qͣrto modo qꝛ fines ali arum ſūt ꝓpter fineꝫ iſtius: melius tn̄ d̓r ſubor dinatio qͣꝫ ſubalternatio. hec frāciſus. ¶ Ter tium dubiū fuit vtrū ſcientia in generali ſūpta ſit magnificiēda. Et vt refert Tho. iij. ꝑte. q. ix ſcientia large accipit̉ ꝓ qͣlibet cognitiōe intelle ctus. ſunt ergo nōnulli qͥ ſcientiā reprobant vi roſqꝫ doctos aſpernant̉. Contra quos duo ad laudē ſcientie merito duximꝰ inſpiciēda. Pri mum in qͥbus ſcientia reperit̉ cum decore ⁊ or namēto maximo. Scd̓ꝫ quantā humano gene ri ſciētia attulit vtilitatē. Accedit qͥdem primo ad cōmendationē ⁊ extollentiaꝫ ſciētie. ꝙ ipſa reperit̉ in deo ⁊ in qͥbuſſibet ab eo ꝓductis ele ctiſqꝫ creaturis. De ꝯditore ſiqͥdem oīm aiunt theologi ī rebus diuinis exercitati: ꝙ ſicut bo nus eſt eternus īmenſus incōmutabilis ⁊ bea tiſſimꝰ. Ita ⁊ oīa ſciens Sciētia tamē vt poni Tho. j. ꝑte. q. xiiij. non ē in eo qͣlitas vel habi tus: ſed actus purus: ⁊ ſubſtātia: qm̄ nō ꝑ ali ud a ſe ītelligit. Et qͣꝫuis alia a ſe cognoſcat: ta men vt ſcripſimꝰ in ẜmone pͥmo de timore iudi ciorū dei. intellectus ille diuinꝰ infinitus nō re cipit aliunde ꝑfectionē: cuius ꝑfectio ē ſola di uina eſſentia. Quo fit vt materialia īmateriali ter diuiſibilia indiuiſibiliter ⁊ ml̓ta vnitiue co gnoſcat: qꝛ ip̄e īmaterialis eſt ſimplex ⁊ vnus. vnde qͣlis eſt ipſe: talis ⁊ cognitio eiꝰ. Et ne in his diutius īmoremur: in deo ē ſciētia qͣ cogno ſcit ſeip̄m. Et quicqͥd eſt in rebꝰ creatis ſiue in celo ſiue in t̓ra ſiue in mari. qͥnimo ſapīa ſua cō didit tam varias diſtinctas ordinataſqꝫ rerum naturas vniuerſa ꝯſtitituens in pōdere: nume ro: ⁊ mēſura. nouit om̄ia anteqͣꝫ eſſent qͥ nume rat multitudinē ſtellaꝝ ⁊ gutulas oceani. Sꝫ taceamꝰ ſtupenda q̄ dici poſſent de ſcīa dei. Et ad alios ꝟtamus ſermonē. Fecit ille artifex ſa pientiſſimꝰ angelos a ſue creationis pͥmordio: tāta luce ſciētie p̄ditos: vt ītellectuales ſubſtā tie ſpūales mentes ⁊ īmaterialia lumina a ſan ctis intelligentieqꝫ a philoſophis nuncupent̉. At ⁊ hoī pͥmo hoc donū ampliſſimū tradit̉ fu iſſe tributū: ꝙ reꝝ oīuꝫ ꝓpter ip̄m cōditaꝝ cō gnitionē acceperit vt mgr̄ ſnīaꝝ refert di. xxiij. ſcd̓i li. cunctiſqꝫ aīantibꝰ noīa ẜm ſuaꝫ ꝓprieta tem deſignauit. Non eſt p̄tereundū ſilentio. ꝙ dū verbū caro factuꝫ eſt ⁊ habitauit in nobis aīam de nouo creatā plenam ſcientia ⁊ gr̄a ſibi vinculo indiſſolubili copulauit: om̄i ignorātia ſecluſa. vt diximus in ẜmone. v. hmōi operis. Apoſtoli inſuꝑ militantis eccleſie fundatores cum lr̄is opera nō dediſſent: ⁊ ad p̄dicationeꝫ euangelij forent deſtinādi a ſpūſancto illumīa ti ſunt: vt ſic doctiores effecti euāgelicā tubam ſonarent. Inde moti patres antiqͥ ſtatuerunt: vt nullus officiuꝫ p̄dicationis exerceat: niſi ſit apprime eruditus ⁊ doctꝰ ſicut in qͣdrageſima li ſcripſi in ẜmone d̓ ꝟbo dei. Cur ergo nō erit extollēda ſciētia. cur nō ſtudioſe q̄renda. Cur non a cūctis mortalibꝰ auidiſſime exoptāda. fa cit aūt ad eius cōmendationē p̄ter illa q̄ cōme morauimꝰ. ꝙ oēs homīes natura ſcire deſide rant. vt dicit Ariſto. Et oēs ducimur ⁊ trahi mur ad cognitiōis ⁊ ſcientie cupiditatē ẜm ꝙ ait Cicero. Propter q̄ oīa Plato in thimeo di xit. Scientia ē diuins dei: quo nihil maius di uina magnificētia humano generi cōmodauit Scd̓o ꝑſcrutari debemꝰ. quāta ſit ſcientie alti tudo ſublimis ex vberrima vtilitate quaꝫ ꝯtu lit humano generi ⁊ indies afferre nō deſinit: ⁊ in pͥmis a iuris cōſultis viris clariſſimis initiū ſumēdi duxi. ip̄i nanqꝫ legibꝰ ab eis ꝯditis: ex qͥbus inſimul collectis tā grādia volumina cō plent̉ gentes populoſqꝫ inſtruxerunt vt huma nā celibēqꝫ vitam excolerēt. Quiſnā hoīes ra tione p̄ſtantes: nō exiſtimet brutis deteriores viſioreſqꝫ pecudibꝰ: ſi paſſionibꝰ vitioſis non dominent̉. Ideo lex ꝓdit̉ vt appetitꝰ noxiꝰ ſb̓ iuris regula limitet̉ ꝑ quā genus humanuꝫ vi honeſte viuat: alteꝝ nō ledat: ius ſuū cuiqꝫ tri buat informat̉. ſicut ponit̉ ī ꝓlogo decretaliū. ſūmo igit̉ ingenio facte ſūt leges vt ſcribit̉ diſ. iiij. ca. facte ſunt aūt leges vt eaꝝ mētu hūana coherceat̉ audacia. tutaqꝫ ſit inter improbos ī nocētia. Ciues pacifice viuant: maiores mino ribus fauorē impendant: minores maioribus

reuerentiā exhibeāt: pares paribꝰ ꝯcordiā do nēt. Et om̄es īmortali deo pie religioſeqꝫ famu lent̉. De ip̄is ꝟo medicis qͥd referemus: nō ta cet ſcriptura ſacra dignitatē eoꝝ: dum ſnīa illa grauiſſima ſapiētis oblectat̉. Honora inqͥt me dicum: ꝓpter neceſſitatē em̄ creauit altiſſimus Et iterū. diſciplina medici exaltabit caput illiꝰ ⁊ in cōſpectu magnatoꝝ collaudabit̉ altiſſimꝰ De terra creauit medicinā: ⁊ vir ſapiens nō ab horrebit illā. Que ꝟba ponunt̉ Ecc̄i. xxxviij. ca. Profecto corpora nr̄a aīe ītellectiue inſtru mēta ⁊ organa delicata a qͥbꝰ exeunt tanta mor boꝝ mala ꝑſepe medicoꝝ p̄ſidio curata: gratiſ ſime ſanitati reddunt̉: ⁊ q̄ ſana ſūt ⁊ robuſta ne in graues egritudines incidant p̄ſeruant̉. Sec his omnibꝰ maius ē ꝙ theologoꝝ oꝑa factum eſſe nemo ſane mētis ambigit. Nōne apoſtolo rum p̄dicatione idolatrie pernicies q̄ totuꝫ pe ne vaſtauerat orbē vndiqꝫ eſt eiecta. Inſuꝑ tot inſurgentes hereſes qͥs expugnauit quis euer tit: quis penitus ſuffocauit: niſi ꝟtus ⁊ ſapien tia eorū qui ſe doctrine firmiter dedicarūt. Au deo dicere ꝙ ſi doctores vtriuſqꝫ lingue grece ſcꝫ ⁊ latine hereticoꝝ venenatas fraudes oppu gnaſſent: xp̄iana religio foret extincta. Obmit to quanta facta ſint ab inqͥſitoribꝰ heretice pra uitatis: p̄cipue p̄dicatoꝝ ⁊ minoꝝ ordinū con tra ꝑditiſſimas hereſes manicheoꝝ: arrianoꝝ legardoꝝ: fraticelloꝝ: aliorūqꝫ quorū vocabu la cauſa breuitatis ſubticemꝰ. Et vt ꝑtem iſtaꝫ breuius expediamꝰ dicimꝰ. ꝙ ſciētia viros do ctos reddit in vtroqꝫ ſeculo glorioſos. Nā So crates magnū nomē adeptus ē. de quo Tulliꝰ ī queſtionibꝰ tuſculanis ait. Socrates primus ph̓iam vocauit e celo quā locauit in vrbibꝰ in troduxit ī domos ⁊ coegit de vita ⁊ moribꝰ re buſqꝫ bonis ⁊ malis q̄rere. Et Hieroꝰ cōtra io uinianū dicit de ſocrate. Hunc omniū ph̓oꝝ ſe cte tanqͣꝫ ſapientie ⁊ ꝟtutis vnicū fontem vene rant̉. Is tn̄ vt Ualeriꝰ meminit de his qͥ humꝰ li loco nati clari euaferūt Matre obſtetrice p tre marmorario genitus eſt. cuiꝰ nomē ſplendet ꝓpter ſcientiā. Demoſtenes inſuꝑ pͥnceps ora torū grecie humilimos habuit genitores. Au luſgelius etiā li. ij. noctiū acticaꝝ refert ꝙ phe don cuiꝰ nomē plato illū librū diuinū de īmor talitate aīe dedit. ẜuus fuit emptus a cebe ſora tico. cuius ſociꝰ fuit in ph̓ie diſciplinis. ex poſt ph̓us illuſtrꝭ fuit. Menippus fuit ſeruꝰ poſtea ph̓us. Pōpiliꝰ ẜuꝰ thefaſtri ꝑipatetici. poſtea ph̓us. Perſeus zenonis ſtoici ſeruꝰ ph̓us. Di ogenes cinicus ſeruꝰ ⁊ ex ẜuitute in libertateꝫ venit tandeꝫ ph̓us. Epictetꝰ ſeruus poſtremo ph̓us. qͥ om̄es ex ph̓is ꝓpter peritiā lr̄aꝝ glo riam ſibi ampliſſimā vendicarūt. Nec ſoluꝫ ip̄i qͥ doctrina pollēt clariſſimi habent̉. Quinimo ciuitates ⁊ regna in quibꝰ lr̄aꝝ ſtudia frequen tant̉ miro fulgēt decore. Vnde Augꝰ. xviij. li. de ciui. dei. ait. qͣꝫuis atheniēſes in grecia plu rimū claruiſſe fateat̉. Etiam Saluſtiꝰ romanꝰ hiſtoricꝰ plus tn̄ fama qͣꝫ re ip̄a. Nā loquēs de illis. athenienſiū inqͥt res geſte ſicut ego exiſti mo ſatis ample magnifice fuere. verū aliquāto minores qͣꝫ fama ferūt̉. Sed qꝛ ꝓuenere ibi ſcri ptorum ingenia ꝑ terraꝝ orbem athenienſiū fa cta ꝑ maxima celebrant̉. Ita eoꝝ qͥ fecerūt vir tus tanta habet̉ quantū v̓bis potuerūt extol lere p̄clara ingenia. Accedit huic ciuitati non parua etiaꝫ ex lr̄is ex ph̓is gloria. ꝙ ibi potiſſi mū talia ſtudia viguerūt. hec ille In regno ꝟo celorū viri docti fulgebūt qͣſi ſplēdor firmamē ti ⁊ qͣſi ſtelle in ꝑpetuas eternitates. vt dicitur Dan̄. xij. ca. Id̓o Hieroꝰ aſſerebat. Diſcamus in terris quoꝝ ſcientia nobiſcū ꝑſeuerat in celo magna itaqꝫ ſcientie ⁊ doctrine eſt excellentia. In qua ſingularis inuētus eſt beatꝰ Thomas Neqꝫ tm̄ viribus ingenij ⁊ exercitij illam acqͥſi uit. ſed munere diuino poſt factam qͥdem ꝓfeſſi onem ſuā ī ordine p̄dicatoꝝ. Frater Iohānes Theutonicꝰ magiſter ordinis ip̄m ſecum pari ſiū duxit. deinde coloniā. Ubi ſb̓ fratre Alber to magiſtro in theologia eiuſdem ordinis flore bat ſtudiū generale. Studio aūt vacans orati ni ⁊ ſilētio quātū poterat adeo ſe dabat. vt vo carēt eū fratres bouē mutū. Cum aūt magiſter Albertus librū dionyſij d̓ diuinis nominibꝰ le geret qͥdam ſtudens tardus ingenio ad ſanctuꝫ thoma ſe ꝯtulit vt ei lectionē repeteret. qd̓ ſan ctus tho. libenti aīo fecit nō ſine admiratione il lius. qui mox magiſtro ꝑſpicacitatē ingenij ſā cti thome reuelauit. Contigit aūt illis diebꝰ di ctum magiſtrū diſputare quādā q̄ſtionē diffici lem. quā cum frater thomas collectā ſcripſiſſet in cedula. ⁊ qͥdem ſtudēs caſu ip̄am ante eiꝰ cel lulā inueniens magiſtro Alberto oſtendit. qui mandauit magiſtro ſtudentiuꝫ vt queſtionem ſatis difficilem ei cōmitteret de qua in craſtino reſponderet. quā ex obedientia ſuſcepit. Et ad orationē cōfugit atqꝫ in craſtino ita rn̄dit vt di ceret ei magiſter frater thoma. Tu nō viderꝭ te nere locū reſpondētis ſed determinātis. fecitqꝫ ſibi qͣttuor argumētatam ſubtiliſſima vt crede ret oīno illum concluſū. Ad que cuꝫ frater tho mas ſufficiētiſſime reſpondiſſet. dixit albertus. Nos vocamꝰ iſtū bouē mutū: ſꝫ ip̄e talē mugi tum dabit: qͥ ſonabit in toto mūdo. Tandē cuꝫ in breui plurimū ꝓfeciſſet factus fuit baccalari us pariſinꝰ Et ibi pariſiꝰ gradū magiſterij cum humilitate ſuſcepit. Omni qͥppe tꝑe dum ſegere vel diſputare debebat orare ſolebat deū ⁊ hanc

orationem dicebat. Creator ineffabilis qui de theſauris tue ſapiētie nouē angeloꝝ ierachias noſti. ⁊ eas ſupra celum empirreū miro ordine collocaſti atqꝫ elegātiſſime partes vniuerſi di ſpoſuiſti. Tu inquā qͥ verus fons luminis dice ris atqꝫ ſuꝑeminēs pͥncipiuꝫ infundere dixeris ſuꝑ intellectꝰ mei tenebras lumē claritatis ⁊ iu ſticie duplicē in qͣ natꝰ ſū remoueas pͥuationeꝫ tenebraꝝ. pctm̄ ſcꝫ ⁊ ignorantiā. Qui linguas infantiū facis diſertas linguā meā erudias ⁊ in labijs meis gr̄am ⁊ bn̄dictionē infundas. Da mihi intelligēdi acumē: addiſcēdi facilitatē: re tinēdi capacitatē: interp̄tādi ſubtilitatē: loquē di gr̄am copioſam: ingreſſum inſtruas: ꝓgreſ ſum dirigas. Egreſſum compleas ꝑ xp̄m dn̄m nr̄m. Amē. Dū itaqꝫ gradū magiſterij deberet ſuſcipere: ⁊ orationi feruēter intenderet aliquā tulū obdormiuit. Apparuit autē illi ſic dormit ti angelus cōfortans eum vt magiſterium acce ptaret. ꝓponeretqꝫ in ſuo examine illud publi ce. Rigans montes de ſuperioribꝰ tuis: in fru ctu operum tuoꝝ ſatiabitur terra. Qualit̓ doctrina ſācti thome ē ſatis vtilis: eo ꝙ eſt copioſa facilis ⁊ meri to ſapientibus ⁊ inſipientibus grata ¶ Capl̓m.II. Ecūda excellen tia ſcīe ſācti thome d̓r vtilitas. Pro fuit nāqꝫ mirū īmodū eccleſie dei: eo ꝙ non tm̄ fuit in ſe ſciens. ſed alios docuit pre dicando ⁊ legendo: ⁊ vt ꝑpetua fierent que do cebat ſcribendi officiū accepit. Eius auteꝫ ſcri pta triplicem habent cōditionem. ¶ Prima d̓r copioſitatis. ¶ Scd̓a facilitatis. ¶ Tertia gratioſitatis. ¶ Prima cōditio eoꝝ que ſanctꝰ thomas ſcri pſit d̓r copioſitatis. Scripſit nanqꝫ copioſe: tā ea q̄ ſpectāt ad naturalē vel etiā moralē ph̓iam Sed ſuper oīa res diuina abūdantes notauit. Scripſit ſuꝑ qͣttuor libros ſnīaꝝ. ſūmā theolo gie quā in tribꝰ voluminibꝰ cōpilauit Sūmam ꝯtra gētiles. opus ſuꝑ qͣttuor euāgelia. Et pre ter hoc aliā poſtillā ſuꝑ euangelia. Suꝑ epl̓as pauli. ſuꝑ Eſaiā ſuꝑ Hieremiā. ſuꝑ Cātica. ſu per Iob. ſuꝑ magnā ꝑtē pſalterij. Cōpendiu theologie. qͣſtiones de veritate. q̄ſtiones de qͦ libet. q̄ſtiones de aīa ſuꝑ dionyſiū de angelica ierarchia. ⁊ de diuinis noībꝰ. ſuꝑ boetiū de tri nitate. ⁊ hebdomatibꝰ. ⁊ de duabꝰ naturis. cō tra auerrōis de vnitate intellectꝰ. ꝯͣ guilelmuꝫ de ſācto amore qͥ dicebat religioſos mēdicātes nō laborātes manibꝰ nō poſſe ſaluari. Scripſit etiaꝫ officiū de corꝑe xp̄i. Et qͣꝫplura opuſcula de diuerſis materijs vt in hͦ videat̉ de eo tā ſtu pēdū miraculū. ꝙ vnus homo modico tꝑe: tot potuerit ſubtilitates q̄ſtionū ⁊ ꝓfunditates tā ſubtiliter penetrare ſtilo tam cōpoſito ⁊ ſuccin cto diſcurrere Que ī tot voluminibꝰ reduxit in ſcriptis. vigintiqͥnqꝫ anni fluxerūt inter eiꝰ ma giſteriū ⁊ obituꝫ. Obijt nanqꝫ anno dn̄i. M. cclxxiiij. pontificatꝰ gregorij. x. anno. iiij. Et vi te ſue anno. xlviij. ſeptima die marcij. hora ma tutinali. Vt igit̉ vbertatē doctrine ſancti Tho me magnificemꝰ dicere poſſumus. Ꝙ ſi omnes libri ph̓ie ⁊ theologie perirēt. Et illi quos tho mas ſcripſit ſoli reperirent̉: nūqͣꝫ lux ſcientie et veritatis poſſet extingui. ¶ Scd̓a cōditio eoꝝ que thomas ſcripſit dicit̉ facilitatis. habet em̄ doctrina illa quādaꝫ claritatē ⁊ ordinē ita ſua uem vt abſqꝫ multa difficultate imbibi valeat. Neqꝫ ꝓpterea eſt paruipēdenda: quia cum fa cilitate ſit tradita: cuꝫ ī quolidet genere ſiue do cendi ſiue dicendi a cunctis viris doctis facili tas extollat̉. Inquit em̄ Cicero li. de oratore. Is ē eloquēs qͥ alta humiliter: humilia grauit̓ ⁊ mediocra temperate dicere pōt. In eodeꝫ in ſuper libro magis comprobare videt̉ ſentētias graues abſqꝫ ornatu: qͣꝫ fucata ꝟba ſine ſenten tia ait ergo. Quid eſt tam furioſū qͣꝫ ꝟborū vel optimoꝝ atqꝫ ornatiſſimorū ſonitꝰ inanis nul la ſubiecta ſentētia: nec ſciētia. Sunt nōnulli qͦ gloriant̉ ſi id qd̓ docent aūt ꝑſuadēt: ꝓpter in uſitata verba: aut confuſas ⁊ implicitas ratio nes: ſub auditoribꝰ cum labore intelligāt̉. Con tra quos auluſgeliꝰ li. x. noctiū acticaꝝ itaſcri bit. Verbis vti nouis ⁊ incognitis durius eſt. qͣꝫ ꝟbis ſordentibꝰ. Rome qͥdam celebratꝰ ho mo in cauſis cū apud p̄fectum vrbis verba fa ceret. Et dicere vellet: inopem quendā miſero victu viuere ⁊ furfureū rodere panē vinūqꝫ fe tidum potare. hic inqͥt. Eques romanus: aplu dam edit: ⁊ flores bibit que ꝟba cunctoꝝ aſtā tium animos ꝓuocarūt ad riſū. ille em̄ legerat: apludā veteres ruſticos frumēti furfureū dixi ſe. iteꝫ flores audierat priſca voce ſignificare vi ni fecem vitiacijs expreſſam. primū ꝟbum lege rat in plauto. ſcd̓ꝫ apud ceciliū in polimenis: q̄ ſibi ad ornamēta orationuꝫ ſeruauerat. diximꝰ iſta vt oſtendamꝰ qͣꝫ ſit laudabile ſentētias ſub tiliſſimas cū om̄i qua fieri pōt facilitate explica re: ſicut ſanctus thomas feciſſe ꝓbatur. ¶ Ter tia cōditio doctrine ſācti thome d̓r gratioſitas Eſt quippe vniuerſaliter grata doctis pariter ⁊ indoctis. Qd̓ veꝝ eē ego expertꝰ ſū in p̄dicati onibꝰ qͣs feci in oībꝰ fere italice ciuitatibꝰ. nam fauēte deo vbiqꝫ ad me audiendū populi ī mul titudine copioſiſſima cōuenerūt. Quibus pro

maiori ꝑte ſācti thome: ⁊ dn̄i Bonauēture du bia ⁊ q̄ſtiones de diuerſis occurrētibꝰ rebꝰ de claraui. Accepi nāqꝫ a patre meo ſancto franci ſco documētū vt annūciarē vitia ⁊ ꝟtutes: de qͥbꝰ nemo vel abundātiꝰ vel melius: vt ſic dixe rim: thoma diſſeruit. De geſtis ꝟo ſaluatoris nr̄i ih̓u xp̄i: ⁊ gr̄a p̄eminentia ꝟginis mr̄is nul lus eo diffuſiꝰ atqꝫ dulcius locutꝰ eſt. Qd̓ ip̄iꝰ benigniſſimi ih̓u teſtimonio īdubitabili fuit cō probatū. Nā dū p̄fatus ſanctꝰ in cōuentu nea politano tertiā partē ſcriberet: nocte quadā ad orandū ſicut ꝯſueuerat an̄ pulſationē orologi ad eccleſiā in capellā ſācti Nicolai deſcēdit. Et dū ibi oraret ante imaginē crucifixi. frater dn̄i cus de caſerta cōuerſus: qͥ erat ſacriſta: vir vt qꝫ magne deuotiōis ⁊ ſanctitatis. ſanctum do ctorē curioſius obſeruans: vidit ip̄m miro mo do in oratione ſuſpenſū. Et corꝑe eleuatū a ter ra. audiuitqꝫ a crucifixi imagine ꝓcedere vocē dicentē ſibi. thoma vera de me ſcripſiſti: quaꝫ mercedē ꝓ labore tuo recipieſ? Qui rn̄dit: dn̄c teip̄m. Quid referā de quattuor euāgeliorum Matthei ſcꝫ Marci Luce ⁊ Ioh̓is declara tione. inſpiciat̉ opus illd̓: qn̄ recte cathena au rea nūcupat̉: in quo ipſe tam ordinate collegit doctoꝝ tā grecoꝝ qͣꝫ latinoꝝ ſnīas qͣs ipſe ꝓſe quendo ꝓ clariore intelligentia mirabiliter am pliauit: non mirū igit̉: ſi ego qͥ minimus ſum p̄ dicatorum eccleſie dei: tanti doctoris obſerua uerim documenta ſiue p̄dicando ſiue p̄dicabi les ẜmones ſcribendo: ẜm gr̄am a domīo mihi datam: cū vt p̄dixi videā ſatis ꝓficere ad veri tatis illuſtrationē atqꝫ cōſolationem fidelium: ſancti thome doctrinā ſequendo. Qualit̓ ſanctꝰ thomas: non ſolū fuit doctꝰ ſꝫ virtutibꝰ ornatus: qͥ mundo ſpreto religioſus effectꝰ: mūde vixit. ⁊ vitā felicit̓ ꝯſūmauit. ¶ Ca. III. Ertia excellētiā ſciētie ſācti thome d̓r ſanctitas. paꝝ qͥdem eſt imo nihil multa ſcire: mul ta cognoſcere: multa docere: nō ſolū nature ſe creta: ⁊ ꝓprietates elementoꝝ aſtrorūqꝫ motꝰ: ſed etiā fidei rudimēta: niſi bn̄ beateqꝫ viuatur Ideo beatꝰ iacobonꝰ dicere ſolebat. Scientia acqͥſita mortal ſi daferita ſi non ſera veſtita de core humiliato. ſanctus ꝟo Augꝰ in principio cōuerſionis ſue. dum audiuit famā antonij ma gni. vt ſcribit̉ in libro cōfeſſionuꝫ exclamando dixit Surgunt indocti ⁊ rapiunt regnū celoꝝ Nos autem cū noſtris doctrinis demergimur in ꝓfundum: que omnia conſiderans thomas glorioſus dedit operam vt ſimul cuꝫ doctrina fulgeret in ip̄o ſanctitas vite. Poteſt ꝟo ſācti tas eius potiſſime ex tribus monſtrari. ¶ Primo ex mundi deſpectione. ¶ Scd̓o ex religioſa ꝯuerſatione. ¶ Tertio ex finali cōſūmatione. ¶ Primo monſtrat̉ ſanctitas thome ex mūdi deſpectione. deſpexit qͥdem munduꝫ ⁊ omnem pompam eius vt xp̄m lucrifaceret: qͣliter vero id expleuerit: audiamꝰ ea que in eius legenda ſcribunt̉. Hic nanqꝫ ex nobili ꝓſapia domino rum de aquino originē duxit patre landulfo: ⁊ matre theodora nuncupatis dū ꝟo mater pue rulum nōdum natum geſtaret in vtero. Quidā heremita bonꝰ re ⁊ nomine dei reuelatione ei p̄ dixit: qualiter filium eſſet paritura quē thomā vocarent: ⁊ qui ordinem fratrum p̄dicatorum eſſet ingreſſurus: in quo ita ꝓficeret: ꝙ ſuo tem pore tam in ſciētia qͣꝫ in ꝟtute: vix parem habe ret: nato igit̉ infante cum ingenti parentuꝫ leti cia qd̓ heremita p̄dixerat iam viſum eſt fuiſſe ī pletum. dum qͥntum attigiſſet annū miſſus fuit a parentibꝰ ad monaſterium montis caſini vt ibi ſub ſpeciali vita imbueret̉ litteris ⁊ moribꝰ abbas monaſterij videns in puero poſt paruū tempus ingenij ſubtilitatē: conſuluit patri ſuo domino landulfo vt eum neapolim mitter et ad ſtudenduꝫ. Sicqꝫ factum eſt. ⁊ ibi neapoli ſub magiſtro martino grāmatice: ⁊ ſb̓ magiſtro pe tro de hibernia logice operā dedit. adultus au tem ordinem p̄dicatoꝝ intrauit qd̓ vt mater au diuit que erat in rocca ſicca: feſtina neapolim acceſſit: vt filiū in ẜuitio domini cōfortaret fra tres ꝟo ꝓpoſitum eius ignorantes timenteſqꝫ ne filiuꝫ materna pietate turbaret: ip̄m romam miſerūt. at ibi mater eam ſecuta eſt. quē fratres inde fugauerūt: pariſius tēptantes illū deſtina re de quo mater turbata ad filios ſuos qui erāt cum imperatore in caſtro aque pendētis miſit nunciū ſpecialem: mādans eis ꝙ thomā ſuum filiū: fratrē ipſoꝝ: quem fratres p̄dicatores fu gabant quererēt: ita vt eum in ſuis haberēt ma nibus: qui obtenta ab imperatore licentia ꝑ vi as miſerūt famulos tandē cōtigit illos p̄dictuꝫ fratrē ſuum iuxta cuiuſdā fontis irrigua qͥeſce tem: cum quattuor fratribꝰ dicti ordinis inue nire: quem cōfeſtim matri trāſmiſerūt. ipſa ꝟo euꝫ cuſtodiri fecit in carcere: vſqꝫ ad filioꝝ ad uentum. Et interim vt exꝑiretur voluntatē eiꝰ monuit eum ⁊ moneri fecit: vt habitū depone ret. Ad qd̓ thomas nunqͣꝫ conſenſit. In carce re ſic exiſtens: bibliā totā legit ⁊ textum ſenten tiarū ⁊ cōpilauit tractatū fallatiaꝝ. Et quādā ſuam ſororē ad dei ſeruitiū induxit: que mona chaſancti benedicti facta eſt: venerunt tandeꝫ fratres ſui: qui tēptauerūt eū verbis ſuaſionis

Iniurijs: ⁊ laceratione habitus: a ſuo ſancto ꝓ poſito remouere: nec valuerūt: introduxerunt poſtmodū pulchram puellā ornatā habitu me retricio vt eum molliret. Quā expulit indignā ter. Et intactus remanēs ſigno crucis ſe muni ens cū lachrymis obdormiuit: tūc duo angeli apparuerūt ſibi: ⁊ ſtringētes ip̄m in lūbis dixe runt. Ex parte dei te cingimꝰ cingulo caſtitatꝭ qd̓ nulla poſſit diabolica impugnatione diſſol ui itaqꝫ ꝟbo ꝟginitatis donū in ſe confirmatū accepit. ſtetit ꝑ bienniū carceratus: quem vlti mo mater diſſimulata cuſtodia abire ꝑmiſit: de feneſtra caſtri ꝑ funē vbi parati erant fratres p̄ dicatores: que ſuſceptū cuꝫ gaudio: neapolim duxerūt. ¶ Scd̓o monſtratur ſanctitas beati thome: ex religioſa cōuerſatiōe a pͥncipio quip pe vſqꝫ ad fine adeo laudabiliter ⁊ ſācte cōuer ſationis fuit: vt nihil in eo rep̄henſibile potue rit inueniri. fuit eqͥdem humilis: deuotꝰ: pius: ſobrius: temperatus: ⁊ virgo puriſſimꝰ: non ſo lum corpore: ſed etiā mente. frater Raymūdus ſeueri: qͥ pariſius in ꝯfeſſione: thomā audiebat iurauit. ꝙ in ſeptē annis quibus fuerat ſecuꝫ in ſtudio ⁊ audierat eum in cōfeſſione. ꝙ nūqͣꝫ cō ſenſit in aliquā cogitationē carnalem. Quidaꝫ alius frater petrus nomīe: qui in extremis con feſſionē ſuaꝫ audierat: generale in predicatione ſua ad populū teſtimoniuꝫ referens ſue laudis dixit. ꝙ ſua cōfeſſio fuerat ſic pura et munda a carnis ꝯtagione ſicut ꝯfeſſio vniꝰ pueri ꝑuuli. Idem teſtatus eſt frater Bernardus ſociꝰ eius qui eū adhuc in ꝯfeſſione audiuerat. Cur puri tati tota vita ſua teſtimoniū ꝑhibuit veritatis que ſic fuit ꝟtutum actibus dedita vt nullꝰ cō trarijs moribus poſſit eſſe collapſa. nam veriſi mile de eo cōꝑtuꝫ eſt. ꝙ nocturno tempore hu mane deputato quieti: poſt breuē ſomnū ī ora tione ꝓſtratꝰ: impetrabat qd̓ dictando vel ſcri bendo docebat Et p̄ter illud tempus modicuꝫ qd̓ ſomno vel refectioni ꝓ valitudine corporis indulſiſſet: reliquū tempus orationi lectioni di ctamini: vel ſcribēdis voluminibꝰ occupabat: vt nullū tempus eſſet vacuū: quod non foret ſā cta actione repletum. ¶ Tertio monſtrat̉ ſācti tas beati thome ex finali cōſūmatione vt enim Ouidius in lib̓. metamorphoſios cecinit. vlti ma ſemꝑ expectāda dies homini: diciqꝫ beatꝰ: ante obituꝫ: nemo ſupremaqꝫ funera. Felix ita qꝫ tranſitus thome vltimiqꝫ dici cōſūmatio fu it: modo qui ſequit̉. Cum ſūmus pontifex gre gorius decimus generale cōciliū induxiſſet ce lebrare lugduni ad qd̓ greci ꝯuenire debebant mandauit fratri thome vt cōtra errores greco rum de qͥbus erant in cōcilio cōuincendi opus quod fecerat de mandato ſui p̄deceſſoris vrba ni pape ad conciliū ſecū deferret. Quod cuꝫ ex ecutioni vellet mādare. frater paulus de aqͥla exiſtens neapoli: vidit in ſomnis nocte p̄cedē te diē quo dictus doctor debebat iter erripere beatū paulū ingrediētē ſcholas dicti doctoris cui cū occurreret īterrogauit ip̄m ſi bene expo ſuerat ſuas epl̓as. qui dixit ei. bene expoſuiſti. Sed tēpus eſt vt mecū venias ad patriaꝫ. vbi melius intelliges. Et trahens ip̄m ꝑ cappaꝫ vi debatur ip̄m ſecū ducere quē thomas libenter ſequebat̉. tūc frater paulus clamās in ſomnis dicebat: ſuccurrite fratres qꝛ frater thomas re cedit. Et cū dicto clamore euigilās: om̄ia alijs fratribꝰ enarrauit: ip̄e ꝟo ſanctꝰ thomas iter in choans iuit ꝑ cāpaniā verſus romā. Informa tus autē in itinere diuertit ad monaſteriū foſſe noue qd̓ cum ingrederet̉ dixit. hec reqͥes mea ī ſeculū ſeculi: hic habitabo quoniā elegi eā. Cū ꝟo cepiſſet grauius infirmari petijt ſacramēta eccleſie: cūqꝫ deportatuꝫ fuiſſent illa accepit. ⁊ poſt modicū cum laude ⁊ benedictione dei ſan cta illa aīa faciliter diſceſſit a corpore que ab an gelis ad ſuperos fuit delata ip̄m ꝟo corpus in eodem monaſterio ſepultū honorificentiſſime: ad cuiꝰ exequias ml̓ti nobiles ac religioſi tam p̄dicatores qͣꝫ minores ac alij ꝯuenerūt: nec de fuit ibi ꝟtus diuina ī miraculorū oꝑatiōe quā do ſuperior dicti monaſterij patiens in oculis cōmendanſqꝫ ſe thome liberatus eſt. Et quidā frater petrus: qͣrtanaꝫ patiens: meritis huiꝰ ſa nitatē recepit. ſicqꝫ ⁊ alij plurimi beneficia ſani tatis impetrarūt. igit̉ hunc ſanctū pio venere mur affectu. qui nūc in celis cū xp̄o letat̉ ꝑ infi nita ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo quadrageſimuſoctauꝰ d̓ ſan cto Nicolao famoſiſſimo ꝯfeſſore. N diebꝰ ſuiſ pla cuit deo. ex lib̓. eccleſiaſtici aſſumit mater hec verba ſancta eccleſia origi naliter ibi. xliij. ca. deſcripta. maxīo otio ſūmo qꝫ ſtudio vnuſqͥſqꝫ laborare debet vt placeat/ omnibꝰ vijs ſuis altiſſimo creatori noſtro quo niā eos qui ſtudent ſuam voluntatē implere et in hoc cōplacere maieſtati ſue: nō ſolū in futura īmortali vita. verūetiā ⁊ in p̄ſenti ſeculo: ſubli miter magnificat ⁊ exaltat. quiſnam explicare queat quāta ſit beatiſſimi Nicolai gloria. nō ſo lum in illa ſocietate ſanctoꝝ vbi pax eſt ꝑfecta: ⁊ poſſeſſio ſecura indeficiētis boni ſed adhuc in eccleſia militāte: vbi ſpe currimus ad heredita tem ꝓmiſſaꝫ. vbiqꝫ ꝓfecto celebre eſt nomē ſan ctiſſimiqꝫ Nicolai. vbiqꝫ illiꝰ miracula fulgent vbiqꝫ tandē a fidelibꝰ deuotiōe ſingulariſſima

colitur: quia vero eius hodierna die feſtum ce lebrat̉ equū eſſe cenſui ad eius ingentes ampliſ ſimaſqꝫ laudes ꝑorandas cū dei adiutorio om nē dare operā. de quo dicunt̉ verba in thema te poſita ꝙ in diebus ſuis placuit deo. Et lꝫ hͦ fuerit ꝓpter plurimas virtutes ſuas tamen ex illis tres precipuas colligemus quas explica re ſigillatim curabimus. ¶ Prima dicit̉ prudentia ſpūalis. ¶ Scd̓a miſericordia ꝓximalis. ¶ Tertia obſeruantia paſtoralis. Qualit̓ beaꝰ nicolaus placuit deo ꝓ pter prudētiā ſpūalem q̄ ſpreuit terre na ⁊ celeſtia ꝯcupiuit. ¶ Capl̓m.I. Rima beati Ni colai virtus qua placuit deo dicitur prudētia ſpūalis. d̓ hac dixit ſapiēs Prou̓. iij. ca. In om̄i poſſeſſione tua acqͥre pru dentiā. Et. xvj. ca. acquire prudentiā. quia pre cioſior ē argento. Et xp̄s Matth̓. x. ca. Eſto te prudētes ſicut ſerpentes. eſt autē hec prudē dētia vt docet Ariſto. in. vj. ethic̄. Recta ratio agibiliū: qua homo in qͥbuſcūqꝫ agendis fineꝫ cōſiderat: atqꝫ ad illū media cōuenientia acco modat ⁊ diſponit. qꝛ vt Boetius inqͥt in. ij. de ꝯſolatione. qd̓ an̄ oculos ſitū ē nō ſufficit ītueri reꝝ exitus prudētia metit̉ tn̄ vt ait Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xlvij. triplex prudētia diſtingui poteſt. ¶ Prima eſt falſa. ¶ Scd̓a vera. ¶ Tertia ꝑfecta. ¶ Prima eſt prudentia falſa ꝑ ſimilitudinē di cta que in malis ⁊ peccatoribꝰ reperitur. et de hac xp̄s Luce. xvj. ca. dixit. filij huiꝰ ſecl̓i pru dentiores filijs lucis ī generatiōe ſua ſūt ⁊ pau lus ad Romanos. viij. ca. Prudentia carnis mors eſt. Cū em̄ prudens ſit qui bene diſponit que ſunt agenda ꝓpter aliquē bonuꝫ finē. Ille qui ꝓpter aliquē malū fine aliqua diſponit cō gruentia illi fini habet falſā prudentiā inqͣꝫtum illud qd̓ accipit ꝓ fine. non eſt verū bonum ſed ẜm ſimilitudinē. ſicut dicit̉ aliquis bonꝰ latro hoc em̄ modo poteſt ẜm ſimilitudineꝫ dici pri dens latro. qui cōuenientes vias inuenit ad l trocinandū. ¶ Secūda eſt prudētia vera: ſed ī perfecta. que inuenit vias accomodas ad fineꝫ bonū ſed ē imꝑfecta dupliciter. Uno modo qꝛ illud bonū quod accipit ꝓ fine nō eſt cōmunis finis totius hūane vite. ſꝫ alicuius ſpecialis ne gocij puta cū aliquis adinuenit vias accomo das ad nauigandū vel negociandū dicit̉ pru dens nauta vel negociator. Alio modo prudē tia dicit̉ imꝑfecta. qꝛ deficit ī pͥncipali actu prudentis. puta cuꝫ aliquis bene ꝯſiliat̉ ⁊ recte iu dicat de his que ꝑtinent ad totam vitam. ẜꝫ nō efficaciter percipit. ¶ Tertia eſt prudētia vera ⁊ ꝑfecta. Et hec eſt que recte cōciliatur et recte iudicat ad bonum finem totius vite ac etiam ꝑ cipit. Et hec in ſolis bonis reperit̉. d̓ hac dicit ſapiens Prouer.j. ca. Prudētia ſeruabit te vt eruaris a via mala. hec auteꝫ in pauciſſimis re pęritur. quoniā om̄es ꝓ maiori ꝑte ſolliciti ſūt de terrenis ⁊ tēporalibꝰ bonis. d̓ quibus dicit̉ Baruth. iij. ca. Exquiſierūt priidentiā que de terra eſt. Et de celeſtibꝰ aūt nulla aut modica ē illis cura. Hi ſunt qui in die iudicij vidētes ele ctos ⁊ amicos dei affluere omni bonorū copia Et ſeipſos cōſiderātes eternis fore deputatos ſupplicijs dicent illud Sapīe. v. ca. Nos inſen ſati vitam illorū eſtimabamꝰ inſaniā: ⁊ finē illo rum ſine honore. Ecce quomodo cōputati ſūt inter filios dei et inter ſanctos ſors illorum eſt. Propterea beatus Nicolaꝰ prudentiā veram ſpiritualem ⁊ ꝑfectaꝫ ſectatus eſt. nam ex diui tibus ⁊ ſanctis parentibus originē duxit. Cu ius pater epifanius mater Iohāna ex ciuitate patere ciues cuꝫ in pͥmo iuuentutis ſue flore eū genuiſſent cōtinenter viuentes celibē vitaꝫ du xerunt. Hic pͥma die duꝫ balnearet̉ erectus ſte tit in pelui. inſuꝑ quarta et ſexta feria ſemel tm̄ ſuggebat vbera. Factus auteꝫ iuuenis alioruꝫ iuuenū deuitans laſciuias eccleſiaꝝ potiꝰ tere bat limina. Et quicqͥd ibidē de ſacra ſcriptura intelligere poterat memoriter retinebat. Parē tibus ꝟo defunctis non cogitauit vxorē duce re non multiplicare diuitias nō ſatiſfacere cor poris voluptati: ſed qualiter tāta diuitiaꝝ co piam: non ad laudē humanā ſed ad laudeꝫ dei diſpēſaret: vt ſic theſaurizaret theſauros ī celo iuxta p̄ceptum ſaluberrimuꝫ noſtri ſaluatoris Matth̓. vj. ca. Nolite inquit theſaurizare vo bis theſauros in terra vbi fures effodiunt ⁊ fu rāt̉: theſaurizate vobis theſauros in celo qͦ fur nō appropriat neqꝫ tinea demolit̉ Ad bona igi tur ſempiterna dedicauit animū ⁊ ꝓ illis adipi ſcendis omnē adhibuit diligentiam. Qualit̓ ſanctꝰ Nicolaꝰ ex miſericor dia ſubuenit ciui pauperi qͥ tres filias nuptui tradidit ꝓpter elemoſina quā nicolaus fecit. ¶ Capl̓m. II. Ecūda beati ni colai ꝟtus: qua placuit deo: d̓r miſe ricordia ꝓximalis. de hac redēptor mundi dixit Matth̓. v. ca. beati miſericordes qm̄ ip̄i miſericordiā conſequent̉. Hāc Hiero cōmēdauit in ca. qui clementiā. lxxxvj. di. vbi

ait. Qui clemētiaꝫ nō hꝫ nec indutus ē viſcera miſcd̓ie qͣꝫuis ſpūalis ſit nō adimplet legē xp̄i. Et Ambro. eadē di. ca. ī ſingulis inqͥt. Miſe ricordia cōmunis ē vſus: id̓o cōmune p̄ceptuꝫ oībꝰ officijs: oībꝰ etatibꝰ neceſſaria: ⁊ ab oībꝰ de ferēda. Nō publicanus: nō miles excipit̉: non agricola: nō vrbanꝰ diues ⁊ pauꝑ oēs in cōmu ni admonēt̉. vt ꝯferāt nō habēti Hāc miſcd̓iaꝫ in ſe fuiſſebeatꝰ Nicolaꝰ apertiſſime demōſtra uit: dū elemoſynā indigēti ⁊ in extrema neceſſi tate poſito cōuicino ſuo benigne tribuit: habe bat ille tres filias ꝟgines qͣs p̄ inopia ꝓſtitue re cōgebat̉ vt ſic infami eaꝝ cōmertio aleretur Qd̓ vt ad aures viri ſancti deuenit ſcelꝰ abhor ruit: ⁊ maſſam auri pāno inuolutā in domū eiꝰ ꝑ feneſtraꝫ clam ꝓiecit clamqꝫ receſſit. Mane lurgens hō maſſam auri reperit: ⁊ deo gratias ages pͥmogenite nuptias eelebrauit. Inde ad aliqͦs dies ſil̓e opꝰ: dei famulꝰ egit. Qd̓ rurſuꝫ ille reperiēs ⁊ ī laudes īmenſas ꝓrumpēs d̓ ce cetero vigilare vpoſuit: vt ſciret qͥs eſſet qͥ ſue inopie ſubueniſſet. Poſt etiā paucos dies du plicatā auri maſſam in domū ꝓiecit Ad cuius ſonitū ille excitat̉: et nicolaū fugientē inſequit̉ taliqꝫ voce alloquit̉ ſiſte gradum teqꝫ aſpectui nō ſubtrahas meo. Et accurrēs velocius Ni colaū hunc eſſe cognouit. Mox humi ꝓſtrat oſculari volebat pedes eius: ꝙ ille refugiēs ab eo petijt ne factū alicui qͣꝫdiu viueret reuelaret In hac ꝟo elemoſyna obſeruauit Nicolaꝰ tres illius conditiones neceſſarias. ¶ Prima conditio qꝛ fuit prompta. ¶ Scd̓a qꝛ fuit copioſa. ¶ Tertia quia fuit ſecreta. ¶ Prima ꝯditio illiꝰ elemoſyne fuit prompta: qꝛ non multis p̄cibꝰ data vel impetrata. Inqͥt Seneca libro de beneficijs. Ingratū ē bn̄ficiū qd̓ diu int̓ dantis manꝰ heſit. Et idem. Nulla res carius emit̉ qͣꝫ que p̄cibus empta eſt. Et lꝫ deo grata ſit elemoſyna q̄ dat̉ pauperibꝰ illam petentibꝰ. Gratiſſima tn̄ eſt ꝯſpectui ſuo cū tri buit̉ pauperi: ⁊ egeno: p̄ verecūdia petere non audenti Ex hoc ait Ambro. li. j. d̓ officijs. Sū multi qͥ malūt miſeria tacite egeſtatis aſtringi qͣꝫ publica petitiōe ꝯfundi: hi q̄rendi ſunt ⁊ ad iuuandi: vt ꝑ hͦ ampliꝰ gaudeāt: ꝙ paupertati ꝯſulāt ⁊ pudiori. Scd̓a ꝯditio illius elemoſyne fuit copioſa. qm̄ tantū dedit quātū ſufficere iu dicauit ꝓ puellis ꝟginibus maritādis. ẜm cō ſtitutionē Tobie qui. iiij. ca. ait. Si multū tibi fuerit abundanter tribue. Tertia ꝯditio fuit ſe creta. qꝛ obſeruauit documētū ſaluatoris nr̄io Matth̓. ca. v. dixit. Cū facis elemoſynaꝫ noli tuba canere ſicut hypocrite faciūt. o quāta te piditate his tꝑibus ducunt̉ mortales in qͥbus charitas non ſolū friguit. Sed vt videt̉ penitꝰ eſt extincta: oēs q̄ ſua ſunt querunt om̄es tm̄ ſe ip̄os diligūt: qͥ reuera etiā gentiliū voce ꝯfun di merito poſſunt. inqͥt Seneca ad lucillū. non pōt quiſqͣꝫ beate degere: qͥ ſe tm̄ intuet̉ qui oīa ad vtilitates ſuas ꝯuertit: alteri viuas oportet ſi vis viuere tibi. Et idem in lib̓. de beata vita Ubicūqꝫ homo eſt beneficio locus ē. Et Oui dius libro de ponto. Regia crede mihi res eſt ſuccurrere lapſis. Conueniēs hoī hoīeꝫ ẜuare voluptas: ſꝫ p̄ter voces ⁊ documēta paganoꝝ aſſunt nob̓ xp̄i ⁊ ſanctoruꝫ monita pariter ⁊ ex empla: inter q̄ vnū qd̓ de beato Nicolao iam p̄ diximus notabile valde eſt ac ſingulare. Qualit̓ beatꝰ nicolaꝰ obſeruauit offi ciū boni paſtoris: circa regimen aīaꝝ ꝓmotus ad tꝑalem dignitateꝫ ex vo luntate dei. ¶ Capl̓m. II. Ertia virtꝰ qua placuit deo almus cōfeſſor Nicolaꝰ d̓r obſeruantia paſtoralis: obſerua uit quidem officium paſtoris boni circa curaꝫ ⁊ regimē aīaꝝ: qd̓ oſtēdimus tripliciter. ¶ Primo in ſua ꝓmotione. ¶ Scd̓o in paupeꝝ ſubuentione. ¶ Tertio in populi doctrinatione. ¶ Primo oſtendimꝰ beatuꝫ Nicolaū fuiſſe pa ſtorē bonū in ſua ꝓmotione. non em̄ ꝓmotus fuit ad ep̄alem dignitatē prece vel precio vt ſic ri ſolet tꝑibus his malignis: ſꝫ cum humilitate acceptauit onus regiminis vocatꝰ ad illd̓ ex di ſpenſatiōe diuina. hodierna ꝟo die nullꝰ ꝓmo uet̉ īuitus: imo eccleſiaſtica beneficia ⁊ digni tates non niſi importune petentibꝰ diſpenſant̉ Ex quo facti ſunt hoīes ambitioſi: ⁊ dum ſuſci piunt cathedrā paſtoraleꝫ non niſi de terrenis ⁊ trāſitorijs curāt. Sed audiant id qd̓ Chryẜ. ſcribit di. xl. ca. multi. in fi. Quicunqꝫ deſidera uerit primatū in terra inueniet ꝯfuſionē in celo nec inter ẜuos xp̄i computabit̉ qͥ de primatu tractauerit. Ad beatū itaqꝫ nicolaū redeuntes ꝯſideremꝰ qͣliter ep̄alem honorē ſuſcepit defun cto qͥdeꝫ ep̄o mirree ciuitatis: vbi ip̄e moraba tur cōuenerunt ep̄i cōuicini illi eccleſie de ep̄o ꝓuiſuri. Aderat inter eos qͥdaꝫ magne auctori tatis ep̄s. ad cuiꝰ electioneꝫ oīuꝫ ſnīa depende bat. cum ergo cūctos ieiunijs ⁊ orationibꝰ inli ſtere monuiſſet: nocte illa vocē audiuit dicēteꝫ ſibi: vt hora matutinali fores eccleſie obſerua ret: ⁊ quē primū ad eccleſiā cui nomē ē Nicola us: venire ꝯſpiceret ip̄m in ep̄m ꝯſecraret. hoc ergo ⁊ alijs reuelās ep̄is ammonuit vt oēs ora tioni inſiſterēt ⁊ ip̄e p̄ foribꝰ excubaret Et eccc

hora matutinali qͣſi a deo miſſus an̄ oēs ad ec cleſiā nicolaꝰ ꝓperauit: quē apprehendēs ep̄s dixit ei: qd̓ tibi nomeū eſt: ille vt erat colūbina ſimplicitate plenus. inclinato capite inqͥt vr̄e ſanctitatis ẜuus nicolaꝰ: quē in eccleſia ducēs ſꝫ plurimū renitentem: in cathedra collocauit: neqꝫ in hoc rep̄henſibilem ip̄m quiſpiam iudi cet qui paſſus eſt in cathedra collocari cuꝫ ag nouerit hoc ex dei voluntate ꝓueniſſe. etiā cu ab epiſcopis ibidem congregatis rationabilit cogeretur. Nam vt ſcribitur. viij. q. j. ca. in ſcri pturis. Si is qui valet omnipotētis dei oues paſcere renuit: oſtendit ſe ſūmum nō amare pa ſtorē Acceptato itaqꝫ a nicolao pontificatꝰ offi cio ſectabatur in omnibꝰ humilitatē: morū gra uitatem: peruigilabat in oratiōe corpus mace rabat: mulieꝝ vitabat conſortia: affabilis in ſu ſcipiendo: efficax in loquendo: aſacer in exhor tando: feuerus in corripiēdo. Et vt in cronicis legitur: fuit tēpore Cōſtantini ſecundi filij Cō ſtantini magni. Et Iulij pape qui cōgregauit ſinodū apud niceam trecentoruꝫ decem ⁊ octo patrū cōtra arriū. de qua ſcribit̉. xv. di. ca. ca nones. Et ibi fuit Nicolaꝰ: eius tēpore florue rūt Euſebius ep̄s vercellenſis. Illaris ep̄s pi ctauiēſis. Antonius magnus. ⁊ Marchariꝰ. ¶ Secūdo oſtendimus beatiſſimū Nicolaum fuiſſe paſtorem bonum in pauperum ſubuenti one. naꝫ vt dicit Hieroꝰ ad nepotianū ⁊ ponit̉ in decretis. xij. q. ij. ca. gloria. Gloria ep̄i ē pau perū opibus ꝓuidere ignominia ſacerdotis eſt pprijs ſtudere dinitijs. Et in ca. aurū. xij. q. ij. Ambro. ait. aurū habet eccleſia nō vt ẜuet ſed vt eroget. Ex hoc ſanctiſſimꝰ Nicolaꝰ de pau peribꝰ ſpecialiter curaꝫ ſuſcepit ob qd̓ pijſſim deus menſuram tritici ab eo ſuſcepti miraculo ſe ſuppleuit. Quodā nanqꝫ tēpore totaꝫ prouin ciam ſancti nicolai: fames valida ꝑtulit: ita vt om̄ibus deficerēt alimēta. Audiens autem vir dei naues onuſtas tritico applicuiſſe portui il luc ſtatim ꝓficiſcitur. Et rogans naͣutas vt ſal tem in centū modijs per quālibet nauē fame pe riclitantibꝰ ſubuenirēt. cū illi reſpōdiſſent non audemꝰ pater: qꝛ menſuratū alexādrie oportet in horrea imꝑatoris nos reddere ſanctꝰ inqͥt fa cite nunc qd̓ dico. Et vobis in dei ꝟitate ꝓmit to ꝙ nullā minorationē habebitis apud regiū exactorē. Qd̓ cū feciſſent ⁊ eādē mēſurā alexā drie quā acceperant reddidiſſent miniſtris im peratoris miraculorum referunt: ⁊ deuꝫ in ſuo famulo magnifica laude attollunt. frumētū au tem vniuſcuiuſqꝫ indigentiā vir dei diſtribuit ita vt miracuⁱoſe duobus annis non tm̄ ad vi ctum ſufficeret ſꝫ etiā abuſum ſeminis abūdaret ¶ Tertio oſtēdimꝰ beatū nicolaū fuiſſe paſtorem bonū in ppl̓i doctrinatione. nō em̄ neglexit populū ſibi ſubiectuꝫ paſce̓ cibo ſpūali qͥnimo cum regio illa idolis deſeruiſſet. adhuc poſt cō uerſionem ad chriſtū populus nephande dia ne adhuc deſeruiebat. Et ſub quadam arbore illi conſecrata quoſdam ritus gentiū exercebat quem ritum de omnibꝰ finibus vir dei expulit ip̄amqꝫ arborem p̄cidi mandauit. Tandē in ꝑ ſeuerantia bonorū operum feliciter ad chriſtū migrauit. Et vt ſcribitur in eius legēda an̄ ani me exitum angelos ad ſe veniētes vidit. Et di cto pſalmo. In te domine ſperaui. vſqꝫ. ī manꝰ tuas domine cōmendo ſpiritū meum: tradidit ſpiritū. anno dn̄i. ccclxiij. vbi apud terrigenas celeſtꝭ audita eſt melodia. Corpus itaqꝫ hono rifice in tumba marmorea repoſituꝫ fuit: quod tādē barū trāſſatū fuit: anno dn̄i. M. lxxxvij. O igitur felix anima Nicolai: que peracto hu ius breuis tēporis curſu: tandē celeſtia regna petiuit. ibi cōgaudet xp̄o ⁊ omnibus electis ꝑ infinita ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo. xlix. de tribus pͥuilegijs bea ti ſtephani prothomartyris. qͥ coope rante xp̄o eū glorioſū fecerunt. Ideo celoſ aper tos: ⁊ ih̓m ſtantem a dextris ꝟtutis dei. Scribuntur hec verba Actuū vij. ca. ⁊ in epiſtola preſentis ſolēnitatatis: in tribulatiōe poſitis ac laborantibus quibuſcū qꝫ pro diuino amore: nūqͣꝫ deeſt auxiliū ſuꝑne gratie: qua fit: vt quecūqꝫ ardua ⁊ difficiſlima nō ſolū nō moleſte: ſꝫ equo aīo ac iocundiſſimo ferant. nihil em̄ terribiliꝰ eſt morte: quā tn̄ ami ci dei etiā violentā paſſi ſunt ꝓ xp̄o gaudētes. Ecce in ꝓmptu occurrit nobis exēplū ſtepha ni ꝓthomartyris: qͥ in etate florenti lapidatio nis martyriū patiētiſſime tollerauit: cui cuꝫ ex debito teneamur honorē quem poſſumꝰ exhi bere: vt ſic valeamꝰ interueniētibꝰ eius meritis vite ip̄iꝰ imitatores fieri: hodierna die ad illuꝫ ẜmonē vertemꝰ: qͥ vidit xp̄m ſtanteꝫ a dextris dei paratiſſimū ad eū adiuuādū: ꝓut ipſe retu lit in ꝟbis a nobis p̄miſſis. In qͥbus tria beati ſtephani pͥuilegia diſtinguemus: qͥ cooperāte xp̄o eū celeberrimū glorioſiſſimūqꝫ oſtendūt. ¶ Primum d̓r gratie. ¶ Scd̓m victorie. ¶ Tertium glorie. Qualiter beatus ſtephanꝰ fauente di uina gratia ſuꝑauit. ſuꝑbiaꝫ. auariti am. ⁊ luxuria. ¶ Capl̓m.I.

Rimū priuilegi um beati ſtephani d̓r gr̄e de quo ſic d̓r Actꝭ. vj. ca. ſtephanus plenꝰ gra tia ⁊ fortitudīe faciebat ꝓdigia ⁊ ſigna magna in populo. Fuit eqͥdem in eo gr̄a: qua tria pͥnci palia peccata ad que cetera reducunt̉ ſuꝑauit. Primū fuit ſuꝑbia. Scd̓m auaricia. Tertium luxuria. de qͥbus Ioh̓. pͥme canonice. ca. ij. ait Om̄e qd̓ eſt in mundo cōcupiſcētia carnis eſt: aūt ꝯcupiſcentia oculoꝝ: aut ſuꝑbia vite. Su perbiā nanqꝫ ſuꝑauit ꝑ virtutē humilitatꝭ Lu xuriā ꝑ ꝟtutē caſtitatis. ⁊ Auaritiā ꝑ ꝟtutem pauꝑtatis. Primo fuit humilis in honore ſibi ab eccleſia exhibito. Nā vt ſcribit̉ Actꝭ. vj. ca. Ipſe fuit vnꝰ imo pͥmus ex ſeptē diaconibꝰ ab apl̓is ordinatis ī miniſteriū. Cū em̄ excreſceret multitudo credentiū apl̓i decreuerūt eligere ſe ptem: qͥ p̄eſſent adminiſtrationi tꝑali vt ip̄i va carent ꝟbo diuino. Et elegerūt ſtephanū virū plenū fide ⁊ ſpirituſācto: ⁊ philippū ⁊ ꝓchorū: ⁊ nicanorē: ⁊ timonē: ⁊ ꝓmenam: ⁊ nicolaū ad uenā anthiocenuꝫ. In qua electione ⁊ honore ſibi exhibito ſtephanus hūiliter ſe cōtinuit qd̓ quantū fit laudabile cuꝫ qͥs in dignitatibꝰ ⁊ ho noribus nō tumeſcit. ptꝫ ex ꝟbo ſapientis: qui ca. iij. Ecc̄i ait. Quanto maior es humilia te in oībus: qd̓ Cicero in pͥmo d̓ officijs elegātiſſime retulit. In rebus inqͥt etiam ꝓſperis ſuꝑbia fu gienda eſt ⁊ arrogantia. nā vt aduerſas res ſic ⁊ ſecūdas īmoderate ferre leuitatis eſt. Secun do beatus ſtęphanꝰ ſuperauit luxuriā ꝑ ꝟtutē caſtitatis. nam d̓r de eo ꝙ fuit vir boni teſtimo nij ⁊ mūdiſſime fame hoc ꝟo expleri nō poteſt abſqꝫ auxilio diuine gr̄e: qꝛ vt ait Augꝰ in lib̓. de agone xp̄iano. Inter omnia xp̄ianoꝝ certa mina: duriora ſunt p̄lia caſtitatis. vbi quotidi ana pugna ⁊ rara victoria Tertio ſuꝑauit aua riciā ꝑ ꝟtutem pauꝑtatis. nā fuit plenus fide. Super que verba inquit Augꝰ qui verā fideꝫ habent de deo: non cupiūt in his miſerijs diui tes fieri. Sed pleriqꝫ obſtinatiōe volūtaria iu ſuis peccatis cōmorantes excuſare ſuā prauita tem ſatagunt aſſerētes nō poſſe ꝟtuoſe viuere: quia ip̄is deus non porrigit gratiam ſuaꝫ: qui bus reſpōdemus ꝙ gratiā ad ſalutē neceſſariaꝫ deus non denegat: niſi his qui illaꝫ habere no lunt. Ideo Ciprianꝰ in epl̓a ad donatū ait: pro fluens largiter ſpūs nullis finibꝰ p̄mit̉: nec vl lis coercentibꝰ clauſtris intra certa metaꝝ ſpa tia refrenat̉: manat iugiter exuberat affluēter: nr̄m tn̄ pectꝰ ſitiat ⁊ pateat quātū illuc fidei ca pacis afferimꝰ tātū inde gr̄e mūdātis haurim hec ille Igit̉ vt inqͥt Ariſto. in li. de cauſis. pr ma cauſa ineſt oībꝰ rebus ẜm diſpoſitionē vnā non tn̄ oēs eā recipiūt ẜm eandē diſpoſitioneꝫ qͣre ⁊ aliqui gr̄am nec in minimo habēt: qꝛ illaꝫ hr̄e ꝯtemnūt: ⁊ loquor de gr̄a gratum faciente qͥdam gr̄am hn̄t ſeruantes in charitate diuina mādata. Alij aīo feruētiores qͣꝫ primi ad obſer uātiā ꝯſilioꝝ aſcēdūt: qͣre gr̄a maior eſſe pōt ī vno qͣꝫ in alio. Unde Augꝰ ad dardanum ait. In qͥbus habitat deus non equaliter habitat. Et idem ad bonifaciū gr̄a meret̉ augeri. quod ẜm Alexandrū in tertio intelligendū eſt de ma gnitudine ⁊ augmēto ẜm quātitatē ꝟtualē. nō ẜm quātitatē dimenſiuā. Quare vicit beatꝰ ſtephanꝰ cuꝫ adiu torio dei tria plia ī quoꝝ quolibet af fuit ſibi diuinū auxiliū. ¶ Capl̓m. II. Ecundū priuile Igium beati ſtephani d̓r victorie. vi cit eqͥdeꝫ cū adiutorio diuino malos hoīes euꝫ ꝑſequentes: mos nanqꝫ maloꝝ ē bo nis ⁊ ꝟtuoſis moleſtiam inferre. qꝛ ẜm ph̓oꝝ ſnīaꝫ ꝯtraria ſimul ſtare nō poſſunt: ſꝫ mutuo ſe expellunt vt docet Ariſto. x. metaphiſice et in p̄dicamentis. Sicut calidum non ſtat cū frigi do: aut albū cū nigro ſiue tenebra cū lumīe. cd̓o xxiij. q. iiij. ca. qui ẜm carneꝫ. Hieroꝰ ait. Qui ẜm carnē natus eſt ꝑſequebatur ſpūalē: nunqͣꝫ ꝟo ſpūalis carnaleꝫ ꝑſequit̉ ſed ignoſcit quaſi ruſtico: ſurrexerunt ergo viri magni contra ſte phanū ꝓcurantes mortem eius: interueniente triplici prelio. ¶ Primum fuit diſputationis. ¶ Scd̓m accuſationis. ¶ Tertiū cōminationis. ¶ Primū fuit p̄lium diſputationis. de quo di cit̉. ſurrexerunt autē quidam de ſinagoga que appellabat̉ libertinoꝝ a regione ſic nominato rū ẜm Nico. de lyra. ⁊ cirenenſiū a cirene ciui tate. ⁊ alexandrinorū ab alexandria metropol egypti ⁊ eorū qui erant a cilicia et aſia: queſūt regiones ꝓpinque iudee. diſputantes cum ſt phano in quo prelio datus eſt ſibi ſpūſſanctus qui ſibi facundiā miniſtrauit. ẜm xp̄i ꝓmiſſuꝫ qui Luce. xxj. ca. dixit. Ego dabo vobis os ⁊ ſapientiam cui non poterūt reſiſtere aduerſarij veſtri. Ex hoc dicit̉ de ſtephano. nō poterant reſiſtere ſapientie ⁊ ſpiritui qͥ loquebat̉. ¶ Se cundū p̄lium fuit accuſationis. videntes em̄ iu dei ꝙ diſputādo ſuccubuerunt callide ſubmiſe rūt duos falſos teſtesⁱ: qͥ eū ī iudicio accuſarēt dixerūtqꝫ eum blaſfemaſſe deum moyſen taber naculū ⁊ templū: que om̄ia potentiſſime confu tauit. Et dum loqueret̉ affuit ſibi diuinū auxi liū qm̄ intuētes in eum oēs qui erant in cōſilio

viderūt faciem eius tanqͣꝫ faciem angeli qͥbus ip̄e declarauit magnificādo deum. legem moy ſen: ⁊ templū de deo dixit: ip̄m fuiſſe locutū pa tribus qui eſt deus glorie. d̓ moyſe. ꝙ amicus dei fuerit. de lege ꝙ fuerat a deo data d̓ templo ꝙ inſtructū fuerat ex diuino p̄cepto. ¶ Terti um p̄lium fuit cōminationis. nā cū ſtephanus fuiſſet multa locutus qͥbꝰ iudei cōtradicere nō valebant: audientes q̄ dicebāt̉: diſſecabāt̉ cor dibus ſuis ⁊ ſtridebant dentibus in eum Tūc̄ videns īminere ſibi de proximo morteꝫ: inten dens ī celum vidit gloriā dei ⁊ ait. Ecce video celos apertos ⁊ ih̓m ſtanteꝫ a dextris virtutis dei. Hic dubitat̉ a quibuſdā vtrum viſio bea ti ſtephani fuerit mentalis aut imaginaria vel corporalis. Aliqui dicunt. ꝙ fuit mētalis tm̄: ita ꝙ ex gr̄a ſpeciali fuit conceſſuꝫ ſtephano vi dere non ſolū humanitatē xp̄i ſed etiā deitateꝫ Sicut ⁊ paulo de quo dicit Augꝰ ad paulā de videndo deū: ꝙ ſibi fuit cōceſſuꝫ videre diuinā eſſentiā eo ꝙ erat doctor gentiū ⁊ moyſi qui fu it doctor iudeorū. Et hoc videt̉ dicere quedaꝫ glo. ſuꝑ locum iſtū que talis eſt. quidā electoꝝ adhuc in hac vita detenti mūdato cordis ocuj lo videre meruerunt gloriaꝫ dei: vt hic ſtepha nus ⁊ paulus ad tertiū celuꝫ raptus. Sed hoc dictū non videtur ſufficiens. quoniā vt docto res dicunt viſio diuine eſſentie non eſt cōceſſa alicui ī vita p̄ſenti: vtenti ſenſibꝰ exterioribus niſi homini xp̄o. vnde ⁊ paulus non dicit̉ deū ſic vidiſſe: niſi ī raptu ab iſtis ſenſibus. ſtepha nus autē non videt̉ tunc fuiſſe raptus ſꝫ magis vtens ſenſibus: naꝫ loquebat̉ iudeis audienti bus. Alij opinant̉. ꝙ fuit vſſio imaginaria: ita ꝙ in eius imaginatione fuerūt effigies diuini tus formate ad rep̄ſentandū deum: ⁊ homineꝫ xp̄m. ſicut legitur de Eſaia ca. vj. ꝙ vidit dn̄m ſedentē ſuꝑ ſoliū ⁊ mente cognouit ſignificatū illius: ita ⁊ ſtephanus habuit viſionem imagi nariam: ⁊ agnouit ſignificatū illius rep̄ſentat onis. Et ſic qͣꝫtum ad hoc fuit non ſoluꝫ imag naria viſio ſed etiā mentalis ſicut viſiones pro phetarū. Et non eſt dubiuꝫ ꝙ potuit ſic fieri: ſ ex modo loquendi ſcripture videt̉ ꝙ fuerit cor poralis: quia dicit̉. intendēs in celū vidit glo riam dei. Propter qd̓ aliqui dixerunt ꝙ viſus ſtephani fuit a deo fortificatꝰ intantū ꝙ vidit ie ſum exiſtenteꝫ in celo empirreo celos acucie vi ſus penetrādo: ſed iſtud non videt̉ poſſe ſtare: qꝛ ſic viſus fuiſſet extramittēdo ab oculo: ⁊ nō intus ſuſcipiendo ab obiecto qd̓ improbat phi loſophus lib̓. d̓ ſenſu ⁊ ſenſato. Propter qd̓ vt refert Nico. de lyra ſuꝑ hoc paſſu ꝓbabiliꝰ vi detur dicendū ꝙ a corꝑe xp̄i exiſtentis in celo fuit īmutatus oculus ſtephani ad viſioneꝫ humanitatis xp̄i. nā in poteſtate eius eſt ꝙ corpꝰ eiꝰ ſic videat̉ a longe ſicut de ꝓpe. Et forte idē eſt de quolibet alio corpore glorioſo. qꝛ totalit̓ eſt ſubiectū anime ꝓpter qd̓ videt̉ ꝙ ad nutuꝫ eius poſſit īmutare viſū indifferenter a longe ⁊ d̓ ꝓpe. Sicut in poteſtate eius eſt ꝙ īmutet vi ſum ⁊ videat̉ in ꝓpria vel in aliena effigie. dei tatē ꝟo videre nō potuit iſto modo: ſed ſicut ī viſione imaginaria format̉ in ꝟtute imaginati na aliqua effigies ad rep̄ſentandū deū vt dictū eſt Ita exterius pōt diuinitus formari ad īmu tationē corporalis oculi ſicut ſuo modo fit ī ap paritione angeloꝝ quādo apparent in corpori bus aſſumptis que corporaliter vident̉: ita ali qua effigies corporalis nō a deo aſſumpta: ſed formata pōt ip̄m repreſentare oculo corporali. Et ſic̄ ꝓbabiliter abſqꝫ vlla ꝯtradictiōe poteſt dici. ꝙ ſic fuit in viſione ſtephani. mētaliter ta men cognouit ꝙ illa effigies nō erat ip̄a deitas niſi tm̄ rep̄ſentatiue. Et huic modo dicēdi con cordat lr̄a cuꝫ dicit. Ecce video celos apertos ſi igit̉ viſio p̄tacta ſtephani fuit corꝑalis: tunc tria ibi fuerūt miracula. Primū qꝛ vidit celos apertos. qd̓ ẜm Nico. de lyra intelligendū eſt. non ꝙ celi fuerūt diuiſi cū ſint incorruptibiles ſed quia ſic clare vidit ac ſi nullū eſſet obſtacu lum inter mediū Scd̓m miraculū fuit: qꝛ vidit ih̓m in gloria patris: cum ẜm naturā impoſſibi le ſit vt corpus glorificatū in ſua gloria ab ocu lo corporali nō glorificato videri poſſit. Terti um miraculū fuit: qꝛ cū corpꝰ xp̄i ſit in celo em̄ pirrco. videndo ip̄m vidit vltra celum ſidereū aereū ⁊ criſtallinuꝫ. Impoſſibile eſt autem ẜm naturā ꝙ oculus corꝑalis in tanta diſtātia poſ ſit videre. Si inſuꝑ viſio ſtephani fuit menta lis vt p̄dictum eſt. tunc factū eſt vt eius mens eſſet a deo illuminata ad noticiā glorie dei ⁊ do mini ih̓u xp̄i filij ſui. ꝙ nihil aliud poſſet vl̓ vel let deſiderare: nec mortē quaꝫ om̄es naturalit̓ timēt ⁊ fugiūt timeret ſicut ⁊ facto oſtēdit. Iu dei autē cum audiſſent eum talia dicentē: conti nuerūt aures ſuas ẜm glo. ne audirēt blaſfemā tem. Sic em̄ falſo extimabant ip̄m blaſfemare: Quare educētes eū exͣ ciuitatē lapidabāt: ⁊ te ſtes depoſuerūt veſtimēta ſua vt celeriꝰ interfi cerēt: ad pedes adoleſcētis qͥ vocabat̉ ſaulus: poſtea ꝟo fuit paulꝰ vas electiōis. ip̄e aūt lapi datꝰ: vulneratꝰ cruore ꝑfuſus. nō dicebat heu me dolētē nō heu me iuuenē: nō heu me qꝛ mo rior abſqꝫ culpa: relinquo mūdū: parētes deſe ro ⁊ amicos: morte violēta occiſus: nō hͨ vel ſi milia loquebat̉. Sꝫ aīo hilari: facie ad celū di recta. dn̄e inquit ih̓u accipe ſpm̄ meum: ⁊ ne ſta tuas illis hoc pctm̄. quod cum dixiſſet obdor miuit in dn̄o. vbi glo. pulchre dictuꝫ eſt obdor

miuit ⁊ nō mortuꝰ eſt: qꝛ obtulit ſacrificiū dile ctionis: ⁊ obdormiuit in ſpe reſurrectiōis. Ꝙ beatus ſtephanus dicit̉ primꝰ mar tyr ⁊ qualiter multis miraculis coru ſcauit. qui iam plene beatificatus ē in celis. ¶ Capl̓m. III. Ertiū priuilegi um beati ſtephani dicitur glorie. ad eptus nanqꝫ fuit ꝓpter eiꝰ merita co pioſa triplicem gloriam. ¶ Prima d̓r ſpecialis honorationis. ¶ Scd̓a miraculoꝝ oꝑationis. ¶ Tertia plene beatificationis. ¶ Prima gloria dicit̉ ſpecialis honorationis Eſt em̄ in eccleſia dei inter martyres pͥmꝰ cui feſtuꝫ īmediate poſt natiuitatē domini celebra tur. Sed pleriqꝫ dubitare ſolent: quomodo ſte phanus pͥmus martyr dicatur: cum ante ipſuꝫ etiam alij martyres p̄dicētur. nam abel martyr innocentes martyres: Ioh̓es baptiſta martyr non ergo ſtephano prioritas martyrij debetur Ad qd̓ reſpōdemus ꝙ ideo pͥmus martyr gici tur. quia ip̄e prius ceteris paſſus eſt: poſt noui teſtamēti cōſūmationem que facta fuit: quādo omnino ceſſarunt legalia dū xp̄s dixit cōſūma tum eſt. etiam quia pͥmus euolauit. nam alij lꝫ martyriū fuiſſent paſſi ante ip̄m: nihilominus quia nōdum erat aperta ianua nō euolauerūt. Dicitur inſuꝑ primus martyr: quia paſſus eſt ꝓpter fidei defenſionem ⁊ confeſſionem. Inno centes qͥppe paſſi ſunt ꝓ xp̄o ſed nondū illū con fiteri poterant Iohānes baptiſta paſſus eſt qꝛ arguebat herodem. abel ꝓpter inuidiā fratris. ſtephanus autē quia xp̄m p̄dicabat filiuꝫ dei regē regū ⁊ dominū dominantiū. Notandū ta men ꝙ beatus ſtephanꝰ paſſus fuit die qua ei inuentio celebrat̉. inuentū nanqꝫ fuit tunc cor pus eiꝰ anno dn̄i. ccccxvij. honorij pͥncipis an no ſeptimo. mutauit tamē eccleſia feſtiuitates vt feſtū paſſionis eiꝰ cū ampliore deuotione ce lebraret̉ īmediate poſt natiuitatē dn̄i. qꝛ paſſio eius dignior eſt qͣꝫ inuētio. ¶ Secūda gl̓ia bea ti ſtephani dicit̉ miraculoꝝ operationis. dicit em̄ Augꝰ lib̓. xxij. de ciui. dei. beatū ſtephanū īnumerꝭ miraculis coruſcaſſe ⁊ mortuos ſex ſi is meritꝭ ſuſcitaſſe. multoſqꝫ curaſſe a varijs lā guoribus. Et vt ibi refert: flores de altari ſācti. ſtephani aſſumpti cuiuſdā mulieris cece ocl̓is impoſiti ſūt q̄ ꝯtinuo lumē recepit. qͥdaꝫ inſuꝑ nobilis marcialis noīe: cum infidelis eſſet ⁊ ne quaqͣꝫ ꝯuerti vellet: cuꝫ plurimū egrotaret ge ner ſuꝰ valde fidelis ad eccleſiaꝫ beati ſtephani venit. Et de ip̄is floribꝰ qͥ ſuꝑ altare erat acci1i7 piens ad caput ſoceri latenter poſuit. Suꝑ qͦs cū ille dormiſſet ꝓtinꝰ ante diluculuꝫ clamauit vt ad ep̄m mitteret̉: cū autem ep̄s abeſſet ſacer dos ad eū venit: ⁊ cū ſe credere diceret baptiza tus eſt. Qui qͣꝫdiu vixit hͦ ꝟbū ſꝑ in ore habuit Xp̄e accipe ſpm̄ meū: cuꝫ tn̄ ignoraret: hͨ fuiſſe ꝟba vltima ſācti ſtephani ¶ Tertia gl̓ia d̓r ple ne beatificatiōis. hanc hꝫ in regno celoꝝ dn̄m clare vidēdo: tenēdo: atqꝫ fruēdo: ibi factꝰ eſt ī pace locus eiꝰ ibi poſſeſſionē hꝫ opulētā: ibi co ronat̉ aureola: q̄ dat̉ doctoribꝰ: virginibus: ⁊ martyribꝰ: d̓ qͣ plenius in ẜmonibus de ꝟgini bus diſſeremꝰ. O igit̉ felix iuuentus beati ſte phani: que morte ⁊ martyrio fuit in melius cō mutata. O p̄cioſa ⁊ delicata tollerātia. O dul ces lapides torrētꝭ qͥbus tam grāde p̄miū eter ne vite ſtephanus ipſe ꝓmeruit. mortuꝰ fuit ꝓ xp̄o ⁊ ecce ineternū regnat cū xp̄o qͥ eſt benedi ctus in ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo qͥnquageſimus de innocenti bus occiſis ab herode aſcalonita qui xp̄m ꝑuerulū extinguere nitebat̉. Orge et accipe pueꝝ ⁊ fuge ī egyptū. angeli ad Io ſeph loquētꝭ v̓ba ſūt iſta originalit̓ Mat.j. ca. ⁊ in euāgelio pn̄tis feſtiuitatꝭ iniqͥ tas male mētis herodis impij ⁊ crudelis ih̓m ī cuna vagientem ꝑſequi cepit. Nā volēs illum perimere alios paruulos occidi iuſſit credēs īˡ numero eoꝝ xp̄m ꝯcludere. Qua de re beatiſſi 2 mis illis īnocētibꝰ eccl̓ia ſācta honorē debituꝫ tribuit ſtatuēs hanc ſolēnitatē ad eoꝝ reueren tiā a fidelibꝰ celebrādā. vt aūt mens xp̄iana ꝑ cipere valeat quāta ſit obligatio nr̄a ad filium ꝟginis diligenduꝫ qͥ in qualibet etate ꝓ nobis pati non recuſauit. in pn̄ti ẜmone decurremus ea que de illius peregrinatione in egyptum et puerorū interfectione euangelica tradit hiſto ria. vbi tria myſteria ſe offerunt ꝯtemplanda. ¶ Primū d̓r xp̄i peregrinatio. ¶ Scd̓m herodis malignatio. ¶ Tertiū innocentiū coronatio. Qualit̓ ioſeph monente angelo fugi cū ih̓u ⁊ v̓ginē mr̄e ī egyptū ¶ Ca. I. Rimū myſteri I um cōtemplandū dicit̉ xp̄i peregi natio. Et hoc notat̉ in pͥma ꝑte euā gelij. cū d̓r. Angelus dn̄i apparuit in ſomnis io ſeph dicēs. Surge ⁊ accipe puerū ⁊cͣ. Ad quo rum ꝟborum explanationē mitiorem triaſun hoc loco dubia diſceptanda.

¶ Primū vtrū xp̄s habuit angelum ad ſui cu ſtodiam deputatum. ¶ Scd̓ꝫ cur angelꝰ apparuit ioſeph ī ſomnis ¶ Tertiū qͣre in ſua fuga xp̄s egyptū petijt. ¶ Ad primū dixerūt aliqui ꝙ chriſtus habuit angelū ad ſui cuſtodiā. nā Luc̄. ij. ſcribit̉ ꝙ an gelus annunciauit paſtoribꝰ xp̄i natiuitateꝫ potuit eſſe angelus eius cuſtos. Et Luce. xxi ca. dicit̉. Ecce apparuit ei angelus domini con fortans eum. vbi Beda ait. In teſtimoniū vtri uſqꝫ nature angelus eum cōfortaſſe et angelus ei miniſtraſſe deſcribit̉. Inſuꝑ xp̄s ih̓s ẜm hu manam naturam ⁊ paſſibilitatis ſtatū fuit pau lominus ab angelis minoratus. vt docet magi ſterſententiaꝝ in. j. di. xvj. Unde qͣꝫtuꝫ ad hoc videbatur angelico indigere p̄ſidio Adhuc an gelica cuſtodia facit ad anime īdignitateꝫ. Un̄ Hieroꝰ ſuꝑ. xviij. ca. Matth̓. Magna inquit eſt dignitas animaꝝ vt vna queqꝫ ab ortu nati uitatis ſue in ſui ꝓfectuꝫ ⁊ cuſtodiā habeat an gelū ſpecialiter deputatū. Anima auteꝫ chriſti cuꝫ ſit nobiliſſima nō debet tanta dignitate pri uari. Sed cōtrariū tenent doct. in. ij. ſentētiaꝝ di. xj. vbi dicit dn̄s Bonauē. Ꝙ xp̄s nō indige bat angelo cuſtodiente: qꝛ aduerſariꝰ non pote rat opprimere ꝑ violentiā corpꝰ diuinitati vni tū: nec poterat ſeducere ꝑ aſtutiā intellectū ple narie a verbo illuſtratuꝫ: nec poterat allicere ꝑ blāditias affectū plenitudine gratie ꝯfirmatū: Ideo xp̄s nō indigebat angelo bono: nec qͣꝫtū ad corporis defenſionē: nec qͣꝫtum ad eruditio nem rōnis: nec qͣꝫtum ad incitationē affectiōis non cōpetebat etiam ip̄i xp̄o habere angelū cu ſtodem: qꝛ cuſtodia in cuſtodiente reſpectu cu ſtodiri dicit p̄ſidentiā quandā. Et quia angeli xp̄o dn̄o ſuberant: ideo nullū officiū p̄ſidenti ip̄is angelis reſpectu cōmitti debebat Quicqͥd autē de ſcripturis allegatū eſt contrariū: de an gelis adminiſtrantibꝰ ⁊ ſeruientibꝰ ip̄i chriſto non de p̄ſidentibus eſt intelligendū: nunqͣꝫ em̄ ſic minoratus eſt xp̄s ab angelis vt aliquis an gelus auderet ei p̄ſidere: cuꝫ ita bene ſit adorā dus chriſtus in cruce ⁊ in ſua infirmitate ſicut cum apparebit in ſua ꝟtute. Cum vero diceba tur ꝙ angelica cū ſtodia facit ad hoīs dignita tem. Dicendū ꝙ cu ſtodiri ab angelis ita dicit dignitatē in aīa reſpectu aliaꝝ creaturaꝝ que nō cōmittunt̉ angelice̓ cū ſtodie: vt tn̄ dicat im perfectionē reſpectu angeloꝝ beatoruꝫ qui ali na cuſtodia nunqͣꝫ egent. Et qꝛ aīa xp̄i ab inſtā tiſue cōceptionis erat ꝑfecte beata angeluꝫ cu ſtodientē nō debebat habere: ſed bn̄ miniſtran tem nō vnū tm̄ ſed etiā plures. ¶ Scd̓m dubiū fuit. Cur angelꝰ apparuit ioſeph in ſomnis. Ad qd̓ reſpōdet Chryẜ. in omelia dicēs. Id̓o non apparuit manifeſte ſicut paſtoribus: qꝛ valde fi delis erat: paſtores indigebāt quaſi rudes. vi go indiguit qͣſi de maximis inſtruēda. Sil̓iter Zacharias indiguit an̄ ꝓlis cōceptionē viſio ne mirabili. At Remigiꝰ aliā rōneꝫ aſſignat mo ralē dicēs. ꝑ hͦ ꝙ angelus in ſomnis apparuiſſe d̓r: myſtice deſignat̉: qꝛ illi a curis terrenis ⁊ ſe cularibꝰ negocijs requieſcūt: ꝑfrui angelica vi ſionemerent̉. Dixit ergo angelus ſic apparens ioſeph accipere puerū et matrē eius. non dicit acciꝑe matrē ⁊ puerū eiꝰ. quia vt dic̄ Chryẜ. non ꝓpter matrē puer natus eſt ſed ꝓpter pue rum mater p̄parata. Et notanter dixit matrem eius nō cōiugem tuā: ſicut anteqͣꝫ xp̄m peperiſ ſet vt oſtēderet̉ matris xp̄i ꝟginitas. vt ponit Illarius ſuꝑ Mattheū. ¶ Tertiū dubiū fuit cur ī ſua fuga xp̄s egyptū petijt. Ad qd̓ reſpō det euāgeliſta. vt impleret̉ inqͥt qd̓ ſcriptuꝫ eſt ꝑ ꝓphetaꝫ. Ex egypto vocaui filiū meū inſuꝑ Eſa. xix. ca. ita ꝓphetauit. aſcendet dominꝰ ſu per nubē leuē ⁊ ingrediet̉ egyptū ⁊ mouebunt̉ ſimulacra egypti a facie eius Narrat magiſter in hiſtoria ſcholaſtica. ꝙ ea nocte chriſtus cuꝫ matre intrauit egyptū qua precepto ſuo exiue rant filij iſrael Et ſicut tunc non fuit domus in qua non iaceret mortuus angelo ꝑcutiente ſic ip̄o ingrediēte non fuit templuꝫ in quo idolum non corruerit. de egypto Iſidorꝰ in. xiiij. ethi mologiaꝝ libro. ita ſcribit. egyptus prius area dicebat̉ deinde egyptus vocata ab egypto da nai fratre ibi regnante. hec ab oriente ſirie eſt ⁊ mari rubro coniuncta Ab occaſu libiam habet a ſeptētrione mare magnum. Regio celi imbri bus inſueta ⁊ pluuiaꝝ ignara. nilus ſolꝰ circū fluens eam irrigat ⁊ inundatione ſua fecundat vnde multā terraꝝ patrē fenum ait. Ceterorū quoqꝫ negocioꝝ adeo copioſa vt impleat mer cibus ſuis etiam orbē terraꝝ. Iam ad pijſſimā ih̓u matrē redeundū eſt que egyptū petere a io ſeph monita fuit. retulit forte illi ſpōſus ioſeph caſtiſſimus excitatus a ſomno. O virgo digniſ ſima fugiamus repente: qꝛ ab angelo didici ꝙ herodes tuum q̄rit extinguere filiuꝫ. quiſnā ex plicet quātus timor virgineā mentē inuaſerit. quātū ſue dolor percuſſerit cor eius benignuꝫ. puto nanqꝫ ꝙ mox filiū in brachijs ſuſcipiens lachrymantibꝰ oculis cum ioſeph ſene puella iter ad deſerta direxit. Cōtemplare nūc fidelis anima. quot noctes duxerunt inſomnes. quot̉ vicibus ſitis eſtuabant ardore quotiens ⁊ abſ qꝫ cibo ꝑnoctarūt in heremo. Compatere aīa mea creatori tuo ꝓ te peregrināti. Cōpatere io ſeph qͥ tm̄ laborat ꝓ viribus vt neceſſitatibus mr̄is ac filij ſuccurrat. ⁊ qn̄qꝫ ꝓpter ſolitudinē loci qd̓ querit inuenire nō poteſt. Compatere

⁊ virgini ſacratiſſime que nūc terretur nūc pa uet: nunc filiū inter vbera ſtringit: nunc faciem eiꝰ lachrymis rigat: nūc adorat: nunc aſſūptas deplorat penalitates. De differentia hęrodis aſcalonite. et alioꝝ qui ſic vocati ſunt. Et quare no eodeꝫ anno quo natꝰ eſt xp̄s fuerunt innocentes occiſi. Et de herodis ſeui tia. ¶ Capl̓m. I. Ecūdū myſteri um ꝯtamplandū in euangelio d̓r he rodis malignatio. ad qd̓ bene expla nandū tria de herode conſideramus. ¶ Primo differentiā. ¶ Scd̓o ſufferentiā. ¶ Tertio maliciā. ¶ Primo ꝯſideremus differentiā. vt em̄ colli gimus ex hiſtoria ſcholaſtica. Tres fuerūt he rodes Primꝰ aſcolonita ſb̓ qͦ natꝰ ē xp̄s. Scd̓s antipas qͥ decollauit Ioh̓eꝫ ⁊ fuit filiꝰ herodis aſcalonite. Tertiꝰ dictꝰ eſt agrippa qͥ iacobū oc cidit ⁊ petrū incarcerauit: ⁊ iſte fuit nepos an tipatis. pͥmꝰ fuit innocentū īterfector. ¶ Scd̓o ꝯſideremus ſufferentiā. nō em̄ eo ip̄o quo delu ſus fuit a magꝭ pueros occidi mādauit. ſꝫ poſt aliqd̓ tp̄s vt dicit Nico. d̓ lyra ſuꝑ Matthei cū vellet oēs pueros bethleē interficere ne chri ſtus ſibi incognitꝰ euaderet. impeditꝰ eſt ab ex ecutione huiꝰ facti. eo ꝙ a ceſare auguſto ꝑ epi ſtolā fuit citatꝰ. filioꝝ accuſationibꝰ reſpōſurꝰ eundo aūt romā ⁊ manendo in curia ⁊ redeun do ad iudeā. appoſuit annū ⁊ plus. et ideo fere poſt duos annos ad regnū ſuū reuerſus ⁊ in re gno cōfirmatꝰ. qꝛ ſnīam ꝓ ſe ꝯtra filios habuit tunc ꝑfecit necem pueroꝝ pͥus in mente conce ptam. ¶ Tertio cōſideremus herodis maliciā tanto nanqꝫ furore ſuccēſus fuit neqꝫ herodes ꝙ vt ꝑderet xp̄m omēs pueros qͥ erant in beth leem ⁊ in oībus finibꝰ eiꝰ occidi mandauerit ab imatu ⁊ infra. id ē. ab infantibꝰ duoꝝ annoruꝫ vſqꝫ ad pueros qͥnqꝫ annoruꝫ. Cui aſſertioni f dem facere videntur q̄dam oſſa innocētū adeo grādia ꝙ pueroꝝ duos annos habētiū eſſe nō poſſunt. niſi dixerimꝰ corꝑa tunc maioris quā titatis fuiſſe. vel ab imatū ⁊ infra. id ē. ab infan tibus duoꝝ annoꝝ vſqꝫ ad pueros vnius no ctis. vt em̄ ait Augꝰ in ẜmone. Timebat hero des ne puer cui aſtra famulabant̉ ſpem ſuaꝫ in fra etatē vel ſupra paulo trāſformaret. tunc ad impletū eſt qd̓ dictū eſt ꝑ Hieremiā ꝓphetaꝫ vox in rama audita eſt ploratus ⁊ vlulatꝰ mul tus rachel plorās filios ſuos. vbi Hieroꝰ ait ꝙ aūt d̓r in rama nō putemꝰ nomē loci eſſe qd̓ ē iu xta gabba. Sed rama excelſuꝫ interp̄tat̉. vt ſit ſenſus. vox in excelſo audita eſt longe lateqꝫ di ſperſa. vnde Chryẜ. ſuꝑ hoc loco ait. ploratus fletum paruuloꝝ oſtēdit vlulatus aūt matruꝫ ſignificat lamentū. Et qꝛ in euāgelio d̓r rachel plorans filios ſuos. ẜm Nico. d̓ lyra metapho rice eſt intelligēdū qͣſi rachel ſit mater bethleē rōne ſue ſepulture: qꝛ ibi ſepulta eſt vt habetur Gen̄. xxxv. ca. Hinc Hieroꝰ ſuꝑ Maltheum ait. Querit̉ quō rachel filios alteriꝰ tribus ſcꝫ filios bethleē quaſi ſuos ploret. Reſpōdemus breuiter. qꝛ ſepulta fuit iuxta bethleē in effrata ⁊ materni corpuſculi hoſpitiū nomē malris ac cepit ſiue qm̄ iuda ⁊ beniamin qͥ d̓ rachele natꝰ ē due tribus iūcte erāt. Et herodes p̄cepat nō ſolum in bethleē interfici pueros: ſed ī oībꝰ fini bus eiꝰ. vnde ꝑ occiſionē bethleē: ītelligimus multos etiā de beniamin fuiſſe occiſos. o quale edictū irrationale ⁊ crudele. o qͣꝫ lugubris ⁊ fle bilis executio. o qͣꝫ iniuſta ⁊ iniqͣ occiſio Rapi ebant̉ paruuli qͥdam a peccatoribꝰ matrū: qui dam in cuna iacentes: qͥdam blande parentibꝰ alludentes: qͥdam vrbane in domibus ꝑambu lantes: ⁊ ſine vlla pietate: vel ꝓijciebāt̉ ad mu ros: vel feriebāt̉ gladio: vel ſtrictis in gutture manibꝰ ſuffocabāt̉: vidiſſes tūc in t̓ra iacere ca dauera paruuloꝝ: vidiſſes et terrā paruulorū ſāguine madefactā: vidiſſes mr̄es in qͣlibet do mo ſparſis crinibꝰ tam horrēdū flagitiū: ſingul tibus lachrymis: ⁊ vlulatibus acclamātes. Ꝙ īnocētes patiēdo ꝓ xp̄o meruerūt decorari corona martyrij. ¶ Ca. III. Ertiū myſteriū templandū d̓r innocētū coronatio ip̄os vtiqꝫ hac die honorat eccleſia: qm̄ in celis coronā habēt martyrij. Sꝫ circa hͦ triplex reperit̉ dicēdi modus. ¶ Primꝰ eſt eo rū qͥ tenent paruulos iſtos occiſos nihil meru iſſe: eo ꝙ in eis nondū erat expeditꝰ rōnis vſus nec voluntarie ꝓ xp̄o patiebant̉. Cōtra quos eſt auctoritas vniu̓ſalis eccleſie: que illos mar tyres noīat ⁊ appellat. vn̄ dicit in oratione. De us cuius hodierna die p̄coniū innocētes mar tyres: nō loquendo ſed moriēdo: ꝯfeſſi ſunt. Et Augꝰ in ſermone hodierne feſtiuitatis ita pul chre loquit̉. Hodie fratres chariſſimi natalē il loꝝ infantū colimꝰ quos ab herode crudeliſſi mo rege interfectos eē euāgelij textꝰ eloquitu Et ideo cū ſūma exultatione: gaudet terra nr̄a celeſtiū militū ⁊ tantaꝝ parens fecūda ꝟtutuꝫ Ecce ꝓphanus hoſtis nunqͣꝫ beatis paruulis tantū ꝓdeſſe potuiſſet obſequio quātum ꝓfuit

odio. nam ſicut ſacra p̄ſentis diei feſta manife ſtant: quātū ꝯtra beatos paruulos iniquitas abūdauit tātū in eis gr̄a diuine bn̄dictionis eſ fulſit. Beata es o bethleē terra iuda q̄ herodis regis īmanitatē in pueroꝝ extinctione ꝑpeſſa es: qͥ ſub vno tꝑe candidatā plebem imbecillis infantie deo offerre meruiſti: digne tn̄ illoꝝ na talē colimꝰ quos beatiꝰ eterne vite mūdus edi dit qͣꝫ quos mūdo maternoꝝ viſceꝝ ꝑtus effu dit. hec Augꝰ. qͥ merita innocentū elegātiſſime perorauit. ¶ Scd̓s modus dicēdi ē alioꝝ qui tenuerūt ꝙ in īnocentibꝰ miraculoſe acceleratꝰ fuit vſus liberi arbitrij: ita ꝙ volūtarie paſſi ſūt Sed cū hͦ nō inueniat̉ in ſcripturis expreſſum neqꝫ a doctoribꝰ affirmatū: nō eſt a vobis ita le uiter acceptāduꝫ. qꝛ vt Hieroꝰ refert in epl̓a ad paulinū. Qd̓ de ſcripturis ſanctꝭ auctoritatem non hꝫ eadē facilitate ꝯtēnitur qͣ ꝓbat̉. Et pro pterea eſt tertiꝰ modus dicendi ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. cxxiiij. Ꝙ martyrij gloriā quam in alijs ꝓpria voluntate meret̉ illi paruuli occiſi ꝑ dei gr̄am ſunt aſſecuti. nā effuſio ſanguinis ꝓpter xp̄m vicē gerit baptiſmi. vn̄ ſicut pueris bapti zatis ꝑ gr̄aꝫ baptiſmalē meritū xp̄i oꝑatur ad gloriam obtinendā. Ita in occiſis ꝓpter xp̄m. meritū xp̄i oꝑatur ad palmā martyrij obtinen dā. Et hͦ eſt qd̓ Augꝰ dicit in quodā ẜmōe: qͣſi alloquens innocētes. Ille inqͥt de veſtra coro na dubitabit in paſſione ꝓ xp̄o qͥ etiā paruulis baptiſmū ꝓdeſſe nō extimat: nō habebatis eta tem qua ī xp̄m paſſurū crederetis: ſed habeba tis carnē in qua ꝓ xp̄o paſſuro paſſionem ſuſti neretꝭ. hͨ ille. Cū itaqꝫ viderimꝰ hos paruulos feliciſſimos celicolas eſſe factos: qꝛ ꝓpter xp̄m paſſi ſunt. eos ita veneremur vt etiā ꝑ dn̄o ih̓u xp̄o ſimul cuꝫ eis pati nō timeamꝰ. Qui pro ſe laborantes exaltat ī fine ⁊ beatos facit in regno glorioſo celoꝝ: in quo viuit ⁊ regnat per infini ta ſecula ſeculorum. Amen. Sermo. lj. de beato Georgio marty re qui fortis fuit in bello temporali fe rali ⁊ paſſionali. Ortis fuit ī bel lo. Scribunt̉ hec verba originaliter Ecc̄i.xlvj. ca. Gaudet ī celis beatiſ ſimꝰ Georgiꝰ qm̄ legitime certauit in terrꝭ. Co rona qͥppe victoribus datur vt inquit Augꝰ in omelia. ⁊ hͦ paulus exp̄ſſit j. ad Thimo. ij. ca. Non coronabit̉ inqͥt niſi qui legitime certauit quāta ꝟo fuerit Gegorij probitas ⁊ animi for titudo declart Ambroſiꝰ in p̄fatiōe vbi ait Ge orgius fideliſſimus miles xp̄i dū xp̄ianitatꝭ ꝓ feſſio ſilentio tegeretur: ſolus īter chriſticolas dei filiū eſt confeſſus: cui ⁊ tantā fidei cōſtantiā gratia diuina cōceſſit: vt tyrānice poteſtatis p̄ cepta cōtemeret ⁊ īnumerabiliū non formida ret tormenta penarū. hec ille. verū tn̄ vt ꝟtutuꝫ eius ⁊ ſanctitatis excellentiā diffuſius explice mus in p̄ſenti ẜmone curabimus aperire. in qͥ bus bellis inclitis hic preliator fortis inuētus eſt ⁊ victorioſus. nā lꝫ verba ꝓpoſita d̓ Ioſue dicantur ad litterā: tamē appropriate cōuenire poſſunt ſancto Georgio xp̄i militi inuictiſſimo Qui fortis fuit in triplici bello. Primo in bello temporali. Scd̓o in bello ferali. Tertio in bello paſſionali. Qualit̓ beatꝰ Georgiꝰ miles fuit ſtrē nuus. Et an ſit licitū militare. atqꝫ de duodecim ꝯditionibus quas habere debent hi: qui volūt laudabiliter mi litiam exercere. ¶ Capl̓m.j. Rimo beatꝰ Ge orgius fuit fortis ī bello tꝑali. deſer uiuit qͥppe laudabiliter exercitio mi litari. vn̄ interrogatus a datiano p̄ſide: vn̄ eēt aut quo noīe vocaret̉. Rn̄dit Georgiꝰ vocor ex nobili capadocū ꝓſapia. paleſtinā xp̄o fauē te deuici: ſꝫ oīa deſerui: vt ſeruire poſſim liberiꝰ deo celi. Sed in hac ꝑte q̄reret aliqͥs: vtꝝ pec catū ſit militare Ad qd̓ rn̄det Augꝰ li. de ꝟbis dn̄i. Et ponit̉. xxiiij. q. j. ca. militare. Milita re inqͥt nō eſt pctm̄: ſꝫ ꝓpter p̄dam militare pec catū eſt. Et idē ad Bonifaciuꝫ. ⁊ noͣ. xxiij. q. j. ca. noli. Noli extimare neminē deo placere poſ ſe: qͥ armis bellicis miniſtrat. In his erat ſāctꝰ dauid cui dn̄s tam grande ꝑhibuit teſtimoniū In his etiam plurimi illius tꝑis iuſti. In his erat ille centurio qͥ dn̄o dixit. Nō ſum dignꝰ vi intres ſub tectū meuꝫ. Et ideꝫ ꝯͣ manicheos. ⁊ habet̉. xxiij. q. j. ca. qͥd culpat̉. xp̄s tributa ce ſari monet reddi. qꝛ ꝓpter bella neceſſaria mili ti ſtipendiū p̄bet̉. Et de hoc ita ſcribit̉. xxiij. q j. ca. paratus. in fi. Nā ſi xp̄iana diſciplina oīa bella culparet: hoc potiꝰ ꝯſiliū ſalutis petētibꝰ in euangelio diceretur: vt abijcerent arma ſeqꝫ oīno militie ſubtraherēt. dictū eſt autē eis. ne minē cōcuſſeritis. Eſtote ꝯtēti ſtipendijs vr̄is Quibus ꝓprium ſtipendiuꝫ ſufficere precepit debere militare vtiqꝫ non prohibuit. glo. ſuꝑ il lo verbo concuſſeritis. Concutere eſt aliqͥd pe tere vltra debitū rōne officij alicuius. Notan dum tamē ꝙ volens debite ⁊ laudabiliter exer cere: duodecim debet cōditiones habere. ¶ Prima d̓r laicalis ſtatus. ¶ Scd̓a virilis ſexus.

¶ Tertia diſpoſitum corpus. ¶ Quarta affectus iuſtus. ¶ Quinta animus magnus. ¶ Sexta preuium exercitiū. ¶ Septima victus ſobrius. ¶ Octaua promptum obſequium. ¶ Nona fidelitas firma. ¶ Decima prudētia circūſpecta. ¶ Undecima miſericordia benigna. ¶ Duodecima ſuꝑna confidentia. ¶ Prima cōditio d̓r laicalis ſtatꝰ. naꝫ clericis ⁊ alijs ad cultū diuinū deputatis interdicitur vſus ⁊ officiū artis militaris. Sicut ptꝫ. xxiij. q. viij. ca. j. vbi d̓r. Cū petrꝰ qͥ pͥmus apl̓oꝝ ma terialē gladiuꝫ vellet exercere vt magiſtrū a iu deoꝝ iniuria defenderet: audiuit. ꝯuerte gladi um tuū in vaginā. Idē ꝯfirmat̉ eadeꝫ cauſa et q̄ſtione. ca. cū a iudeis. ca. non pila. ca. clerici. ca. qͥcūqꝫ. Et di. l. ca. clericū. d̓r. Nō ꝯuenit mi litibꝰ eccleſie militare ſeculo. Rō eſt ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xl. qꝛ ī militari arte multa ē inquie tudo ꝯtraria clericali officio: ita ꝙ nō ſūt cōpe tibilia. ꝓpterea dixit apl̓us. ij. ad Timo. ij. ca. Nemo militās deo implicet ſe negocijs ſecula ribus vt ei placeat cui ſe ꝓbauit. Qd̓ dictū po nit̉. lxxx. di. ca. ꝯſequēs. Et. xvj. q. j. ca. ſūt nō nulli. Et. xxj. q. iij. ca. placuit. Et. xxiij. q. viij. ca. rep̄hēſibile. ⁊ exͣ ne cle. vel mo. ca. multa. et ca. ſꝫ nec. Notādū tn̄ ẜm Tho. ⁊ Alexandrū d̓ ales in. iij. volumīe ſūme. qꝛ lꝫ clerici nō poſſint nec debeāt pugnare manu: pn̄t tn̄ ī caſu pugna re nutu: iuſſu: vel auxilio. ſicut ꝓbat̉. xxiij. q. viij. ca. igit̉. ⁊ ca. ſcire nos oportet. ⁊ ca. om̄i ti more. in ca. hortatu d̓r Hortatu ⁊ p̄cibus adri ani romani vrbis ep̄i. Exhortatꝰ karolus re bellū ꝯͣ longobardos ſuſcepit. Et in ca. vt p̄dē habet̉. ꝙ beatus Gregoriꝰ ciuibꝰ tuſcie mand uit. vt ꝯtra longobardos arma pararēt ⁊ mili tibus ſtipendia decreuit. Non ſolum pugnare ſꝫ etiaꝫ arma deferre interdictū ē clericis. vt pa tet de vita ⁊ honeſta. cle. ca. clerici. vbi d̓r. Cle rici arma portātes excōmunicēt̉. glo. tamē ibi dicit. ꝙ ſi trāſituꝫ faciunt ꝑ loca periculoſa tūc portare poſſunt arma: ad terrorē latronuꝫ: lꝫ ꝑ cutere nō debeāt niſi vim vi repellendo cū mo deramine inculpate tutele. ¶ Scd̓a ꝯditio ei qͥ militiaꝫ habet debite exercere dicit̉ virilis ſe xus. qͥ em̄ vult militare vir eſſe debet: nō muli er. eo ꝙ mulieribus conditio non eſt apta belli cis artibus ſunt nāqꝫ mulieres pauide: timide molles ⁊ delicate: nec ſufficiūt ferre labores qui requirunt̉ in p̄liantibus. Verūtamē quādoqꝫ inuente ſūt alique mulieres bellicoſe ⁊ ſtrēnue ſatis. Iudith qͥdem vidua vt ſcriptura ſancta tradit. trūcauit caput holofernis. Pāthafilea amico regina in auxiliū troyanorū venit. mul taqꝫ ī bello cū ſuis puellis egit ſtrēnue ac virili ter dimicādo. De thamiri maſſagetarū regina ſcribūt Iuſtinꝰ ⁊ Oroſiꝰ. ꝙ nō muliebriter quā do Cirus bellū ſibi intulit: aduentu hoſtiū ter rita eſt. nam cum ꝓhibere ip̄os trāſito araxis fluminis poſſe tranſire ꝑmiſit: ſperans ſibi faci liorem victoriā inter termīos ſui regni: ⁊ hoſti bus fugam difficiliorē obiectu fluminis. Et cū Cirus flumē ꝑtrāſiſſet firmaſſetqꝫ aliquātiſper caſtra: ſimulato metu. qͣſi fugiens inſtructa ca ſtra vino epuliſqꝫ deſeruit. Qd̓ cū regine denū ciatum foret. adoleſcentulū filium ad ſequēduꝫ eum cum tertia parte copiaꝝ miſit. Adoleſcēs aūt rei militaris ignarus cū veniſſet ad caſtra tanqͣꝫ ad epulas: nō ad prelia omiſſis hoſtibus ꝓrupit ad crapulas. Cirus autē per explorato res edoctus nocte reuertit̉ cunctoſqꝫ cum regi ne filio interfecit. At virago thamiris: perdito vnico filio ⁊ militātiū magna parte. nō lachry mis ſed hoſtiū ſanguine cogitat iniurias vindi care. ſimulata igit̉ diffidentia ꝓpter vulnus re center acceptū. Cirū ſemꝑ refugiebat quouſqꝫ hoſtem in inſidias traxit vbi diſpoſitis in inſi dijs inter montes ducēta milia perſarū cū rege deleuit. adeo ꝙ nec tante cladis nūcius ſuꝑfue rit: Ciriqꝫ caput amputatū in vtrē humano ſā guine pleno reponi iuſſit: dicēs. ſatia te ſangui ne humano quē triginta ānis ſitiſti. ſanguineꝫ ſitiſti: ſāguinē bibe. Narrat inſuꝑ Ualeriꝰ ma ximus li. ix. rubrica de ira dicēs. Ꝙ ſemiramis aſſiriorū regina cū ei circa cultū capitis ſul oc cupate: nūciatū eſſet babiloniā defeciſſe altera ꝑte crinium adhuc ſoluta ꝓtinus ad eaꝫ expu gnandam cucurrit: nec prius decorē capillorū ī ordinē qͣꝫ tātā vrbē in poteſtatē redegit: qͦ cir ca ſtatuta eſt in babilo. nec poſito illo habitu qͦ ad vltionē exigendā celeritate precepti tetēdit Sed cum iſta rara in mulieribꝰ ſint reperta re ſpectu tot belloꝝ: que geſta ſunt in mundo nō ſunt trahenda in cōſequentiā. ¶ Tertia condi tio illius qͥ militiā ꝟtuoſe habet exercere dicit̉ diſpoſitū corpus Nō em̄ licet militiā aſſumere his quibus corpora ſunt delicata: qꝛ vt inquit Hieroꝰ ad demetriadem ꝟginem. Statim cor pora delicata frangūt̉. oportet ergo milites eē robuſtos: vt ferre poſſint famē ſitim: friguſ: ca lores: ⁊ ſimilia. Ideo Uegētiꝰ li. j. de re milita ri ait. Nūqͣꝫ credo potuiſſe dubitari aptiorē ar mis ruſticaꝫ plebem que in labore nutrit̉: ſolis ardorem patiens. vmbre negligens: balneorū neſcia: deliciaꝝ ignara: ſimplici animo: paruo cōtenta: duratis ad omnē malorū tollerantiaꝫ membris: cui geſtare ferrū ducere foſſaꝫ: onus ferre: cōſuetudo de rure eſt. Et Seneca ad Lu

cillum ait. Nullū laboreꝫ recuſant manus que ad arma ab aratro tranſferunt̉. qͥſnam explicet quot laboribꝰ quatiunt̉. Perſepe hi qui ad bel la ſe conferunt: ſi qͥs homo ſcire velit legat ceſa ris: pompei: ſcipionis: lucilli: marci antonij: et alioꝝ geſta: imo interrogent eos qͥ noſtris tem poribus ſub his qͥ in rebus bellicis florētiſſimi fuere militauerūt. dicant ip̄i quot noctes duxe runt inſomnos: quot diebꝰ non guſtauerūt pa nem: quotiēs exigente neceſſitate aſperrima fri gora: caloreſqꝫ intenſos ꝑtulerūt. Recitat frō tinus de re militari ſcipionē emiltanū in itinere cum amicis ambulantē accepto pane veſci ſoli tum. ¶ Quarta cōditio dicit̉ affectus iuſtus. militandū qͥdem eſt ꝓ iuſticia. ſcꝫ ꝓ patria vel vtilitate rei publice. nam vt ait Tullius lib̓. j. d̓ officijs. Belluꝫ ita ſuſcipiat̉ vt nihil aliud niſi pax queri videat̉: non debet miles finē ſuū cō ſtituere lucrū temporale. aut ꝓprium cōmodi ſed cōmune bonū. Propterea Ualerius li. iiij rubrica de abſtinētia cōmendat: curiū qui cor ſul factus cōtra ſamnites ab ip̄is auro deuinci tēptatus ē. nam dū ſcamno ſederet ligneo lega tis ſamnitū vt erat ſe ſpectādū p̄buit: qui pau pertatē eius mirati magnū pondus auri publi ce miſſum benignis ꝟbis hortati ſūt reciꝑe. ri ſit ille ⁊ ait. carum vobis ⁊ mihi ſuꝑuacuū. me tallū in patriā reportare: nō em̄ habere aurum mihi p̄cioſuꝫ exiſtimo ſed aurū habētibꝰ impe rare. ¶ Quinta cōditio dicit̉ animus magnꝰ. vt em̄ inqͥt Saluſtius in catillinario. Semꝑ in bello his maximū eſt periculuꝫ qui maxime ti ment audacia ꝓ muro habet̉. ex hoc Seneca li. iij. de q̄ſtionibꝰ naturalibꝰ ait. Nullꝰ ꝑnitio ſior hoſtis eſt: qͣꝫ quē audacē anguſtie faciunt Et Uegētiꝰ li. j. de re militari ait hoc ē in quo totius rei publice ſalus cōſiſtit: vt tirones non tm̄ corporalibꝰ: ſed etiā animis p̄ſtantiſſimi eli gant̉ Et qͥdem cauendū eſt ne dubitantē formi dantēqꝫ exercitū ad pugnā publicam aliquan do ꝑducas. Et ibidē Uegētiꝰ ſequit̉. Ip̄a die qua certaturi ſunt milites qͥd ſentiāt diligēter explora. nam fiducia vel formido ex vultū: ver bis: inceſſu: moribus cernit̉ ⁊ noueris te opo tere differre ſi exercitati bellatores metuunt di micare. ¶ Sexta cōditio eſt preuiū exercitiuꝫ ẜm em̄ ꝙ ait Eaſſiodorꝰ lib̓. j. epiſtolaruꝫ Ars bellandi ſi non p̄ludit̉: cū fuerit neceſſaria non habet̉. Et hoc Uegetiꝰ refert. In omni prelio: non tam multitudo ⁊ ꝟtus: qͣꝫ ars ⁊ exercitiuꝫ ſolet p̄ſtare victoriam hoc vtiqꝫ declarant nob̓ exempla. Scribit Frontinꝰ lib̓. iiij. d̓ re milita ri. Ꝙ domitiꝰ corbulo duabꝰ legionibꝰ et pau ciſſimis auxilijs diſciplina correptis panthos ſubſtrauit Alexāder macedo qͣdraginta milib hominū iam ante a philippo patre diſcipline aſ ſuefactis: orbem terraꝝ agreſſus īnumeras ho ſtium copias ſuperauit Lirus bello aduerſus perſas. xiiij. milibus armatoꝝ īnumerabilē ex ercitū fudit. Luculus aduerſus mitridatem ⁊ tigrauem cū qͥndecim milibus armatorū hoſti um īnumerabilē multitudinē inhabilē debella uit. Epaminundas dux thebanoruꝫ quattuor milibus hominū ex qͥbus quadringenti tm̄ eqͥ tes erant lacedemonioꝝ exercituꝫ vigintiqͣttu or miliū peditū: equitū miliū ſexcentoꝝ vicit. Hinc eſt ꝙ Uegetiꝰ ait. Nulla alia re videm populū romanuꝫ orbē ſubegiſſe terrarū niſi ar morū exercitio diſciplina caſtroꝝ vſuqꝫ militie ¶ Septima cōditio d̓r victus ſobrius. debent milites eſſe ſobrij ⁊ tēperati: neqꝫ licet eis incon tinenter ⁊ laſciue viuere. ꝓpterea Ualeriꝰ ma ximus lib̓. ij. de diſciplina militari commendat Quintū ceciliū metellū qͥ aduerſus iugurtaꝫ a romanis miſſus. oīa que vires poſſent effemīa re bellantiū de exercitu remouit. Et Frontinꝰ li. j. de re militari ſcipionis. cōtinentiā magnifi cat dicēs. Scipio africanꝰ in hiſpania cū inter captiuas eximie forme ꝟgo nobilis ad eū eſſet ꝑducta: que omniū oculos in ſe cōuertebat ſū ma cuſtodia habita ſponſo reddidit. Inſuꝑqꝫ: aurū qd̓ parētes eius redempturi: captiuā ſci pioni attulerant eideꝫ ſponſo ꝓ nuptiali mune re dedit. Qua multiplici gr̄a vniuerſa gens vi cta imperio populi romani acceſſit. ¶ Octaua conditio dicit̉ ꝓmptū obſequiū nihil vtiqꝫ mi litibus eſt ita neceſſariū: ſicut prompta obediē tia: qm̄ vbi nō eſt obedientia: non eſt ordo. Et vbi non eſt ordo: ibi cōfuſio. Ideo Augꝰ li. v. de ciui. dei. narrat illud qd̓ ponit Ualeriꝰ. qͣli ter mallius torquatꝰ cōſul miſſus ꝯtra tuſcula nos p̄cepto edixit. ne qͥs extra ordinem pugna ret in hoſtem: qͥ cum oraturus rei gr̄a in p̄torio eſſet: filius eiꝰ in caſtris remanēs: a tuſculanoꝝ duce iniurijs fuit ꝓuocatus ad iram a qͦ tādeꝫ audiuit. Tuip̄e cōgredere mecū: vt modo iam hic euentū cernat̉: quātū latinus eques p̄ſtet romano: qͥ verbis ꝓuocatus atqꝫ imperij pr̄is oblitus ad bellū ingredit̉ ⁊ hoſtē interfecit ſpō lijſqꝫ detractis ad patrē acceſſit dicēſ. vt me pa ter omnes tuo ſanguine natū referant: hce ſpo lia capta ex hoſte ceſo porto qd̓ vt pater cogno uit cōſilio ꝯuocato eū morti tradidit. ſic inqui ens. Quādo neqꝫ imperiū cōſulare: neqꝫ maie ſtatē paternā veritus aduerſus edictuꝫ noſtrū extra ordinē pugnaſti: quātū in te fuit diſcipli nā militarē quāa ſtetit viqꝫ ad hāc diem res ro mana ſoluiſti: meqꝫ in eā neceſſitateꝫ adduxiſti vt aut reipublice mihi: aut mei meoꝝqꝫ obliui ſcendū fit: nos potiꝰ noſtro delicto plectemur:

qͣꝫ reſpublica tanto ſuo dāno nr̄a peccata luat. mandauit igit̉ lictori vt ip̄m morti traderet: qꝛ tutiꝰ erat ip̄m interficere: qͣꝫ rempublicā milita ri diſciplina carere ¶ Nona ꝯditio d̓r fidelitas firma. debēt milites eē fideles etiā inimicis: dū eis qͥcqͣꝫ ꝓmittit̉. Un̄ Augꝰ. xxiij. q. j. ca. noli ait. fides qn̄ ꝓmittit̉ etiā hoſti ẜuanda eſt. Et de hoc ſatis cōmendant̉ antiqͥ romani: qͥ etiam ſuis inimicis fideliſſimi erant. Un̄ Ualeriꝰ lib̓. vj. rubrica de iuſticia. dicit camillo faliſtos ob ſidenti. ludi magiſter liberos faliſtoꝝ tāqͣꝫ am bulandi eā extra murū eductos: tradidit dicēs repetēdis obſidibꝰ neceſſario ciuitateꝫ impera ta facturā. camillus nō ſolū ſpreuit ꝑfidiam ſed etiā reſtrictis poſt terga manibꝰ: magiſtrū vir gis agendū: ad parētes tradidit: ſic adeptꝰ be neficij victoriā: quā fraude nō cōcupierat. naꝫ faliſti ob hanc iuſticiā ſe ei ſpōte dederūt. mul ta etiā valerius refert d̓ fidelitate romanoꝝ ac de fide publica. ¶ Decima ꝯditio d̓r prudētia circūſpecta. debent milites magis prudētie qͣꝫ viribus corporis inherere: qꝛ ingeniū ſuperat vires. Et maxime ꝓuidentia illis vtenduꝫ eſt. qꝛ vt dicit Ualeriꝰ de diſciplina militari. Ni hil tam turpe inducit̉ in milite qͣꝫ dicere: nō pu tabā. eo ꝙ cū oīs error emendationeꝫ recipiat. error qͥ in bello cōmittit̉ emendationē non reci pit ſꝫ errorem martis ſtatim ſequit̉ penitentia. ¶ Undecima conditio d̓r miſcd̓ia benigna. de cet quippe milites eſſe clemētes atqꝫ benignos qm̄ crudelitas vitiū eſt ſatis cōtrariū humane cōditioni. Ideo Augꝰ li. j. de ciui. dei. dicit de romanis. ꝙ amabant ſibi in laudibꝰ dici. parce re ſubiectis ⁊ debellare ſuperbos. Et lib̓. v. lau dat clementiā marci marcelli. Egregiꝰ inqͥt ro mani noīs marcus marcellus. qͥ ſiracuſas vrbē ornatiſſimaꝫ cepit. fertur eam prius fleuiſſe rui turā ⁊ ante eius ſanguineꝫ ſuas illi lachrymas effudiſſe. geſſit ⁊ curā pudicitie etiā in hoſte ſe uande. nam priuſqͣꝫ oppidū victor iuſſiſſet inua di conſtituit edicto. ne qͥs corpus liberum vio laret. Quod exemplū ponit̉ a valerio li. v. ru brica de humilitate ⁊ clemētia. ¶ Duodecima cōditio dicit̉ ſuperna cōfidentia in deo nāqꝫ fi ducia milituꝫ eſt collocanda. qꝛ vt dixit iudas machabeꝰ. ij. Machabeoꝝ. iij. ca. Nō in mul titudine exercitus victoria belli. ſed de celo for titudo eſt. Cū his itaqꝫ cōditionibus vt valeri us refert diſciplina militaris eſt p̄cipuū decus et ſtabilimentū imperij ⁊ tenaciſſimū vinculuꝫ ⁊ pacis tutela firmiſſima. Et d̓ hac ait Ambro ſius li. j. de offi. illud qd̓ noͣ. xxiij. q. iij. ca. forti tudo. Fortitudo q̄ bello patriā tuet̉ a barbar vel domi defendit infirmos vel a latronibꝰ ſoci os plena iuſticia ē. Igit̉ beatiſſimꝰ gregoriꝰ mi litie tēporali laudabiliter deſeruiuit qͦuſqꝫ ad ſpūaleꝫ militiā longe meliorē ſe trāſtulit. Qualit̓ draco eſt aīal terribile et quō beatꝰ georgius occiſo dracone cōue tit populū ad fidē xp̄i. ¶ Capl̓m. II Ecundo beatuſ Georgius fuit fortis in bello ferali. dum ſcꝫ feram peſſimā draconeꝫ in gentem ꝟtuoſiſſime ſuperauit. tamen vt pars iſta clarior ſit tria conſideremus. ¶ Primū eſt draconis conditio. ¶ Scd̓m draconis offenſio. ¶ Tertium draconis occiſio. ¶ Primū qd̓ ꝯſiderare debemus eſt draconis ꝯditio. Inqͥt em̄ Iſid̓. li. xij. ethi. draco maior eſt cūctis ſerpentibꝰ: ſiue oībꝰ aīantibꝰ q̄ ſūt ſu per terrā qͥ ſepe a ſpelūcis abſtractꝰ fert̉ in aerē cōcitaturqꝫ ꝓpter eum aer. Eſt aūt criſtatꝰ ore paruo ⁊ artis fiſtulis vim aūt nō in dētibus ſꝫ in cauda hꝫ gignit̉ aūt in ethiopia ⁊ in india. ī ip̄o incēdio iugis eſtus. Et vt refert Pliniꝰ li. viij. d̓ naturali hiſtoria. ca. xiij. draco. xx. cubi toꝝ. magnitudine naſcit̉ apd̓ ethiopes Et ca. xij. aſſerit Ꝙ int̓ elephātes ⁊ dracones ꝑpetua ē dimicatio. Nā draco cauda ꝯſtringit elephā tem ⁊ cadere eū facit ſꝫ non impune: qꝛ dū inter ficit elephantē interficit̉ caſu eiꝰ. Suꝑ illū autē locū Hieremie. xiiij. ca. attraxerūt ventū ſicut dracones. Hieroꝰ ait. draco ē aīal valde ſitibū dum intantū ꝙ vix pōt in aqua ſatiari. Et id̓o perit os vēto vt ſic extinguat ardorē ſitis vn̄ cū videt nauim ī mari ⁊ maximꝰ eſt vētus ꝯtra velū. vt ibi hauriat ventū frigidū volat ad ve lū. ⁊ qn̄qꝫ ꝓpter magnitudinē corꝑis ⁊ ꝓpter fortē eius impetū ſubuertit nauem. ⁊ naute qn̄ vident appropinquare draconē: qd̓ ꝑcipiūt ex tumore aque: ſtatim deponūt velum ⁊ ſic eua dūt. Idem dicit Solinus addens ꝙ ethiopes vtūt̉ ſanguine draconis ꝯͣ feruorem eſtus: ve ſcunt̉ etiaꝫ carnibus eius ꝯͣ diuerſos morbos. Sciunt em̄ ſeparare venenū a carnibꝰ eius. nā ſolū habet venenū in lingua ⁊ in felle. Et ideo amputant ei linguā ⁊ fel: q̄ receptiua ſunt vene ni. ⁊ ſic abſtracto veneno vtunt̉ corꝑe reliquo tā in medicina qͣꝫ in cibo. ⁊ hoc videtur tāgere Dauid cū dicit. Dediſti eū eſcā populis ethio pum. Addit Pliniꝰ ꝙ vi veneni ſemꝑ erigitur eius lingua. et qn̄qꝫ ex calore veneni inflamat aerē ita ꝙ videt̉ ſpirare ex ſe ignē. Aliqn̄ etiaꝫ emittit: dū ſibilat flatū cōtagioſū. Et inde cor rumpit̉ aer ⁊ inficit̉ ⁊ morbus peſtilēs inde ge nerat̉. in mari qn̄qꝫ habitat: qn̄qꝫ in fluminibꝰ natat in ſpeluncis ⁊ antris latitat: raro dormit

imo ſemꝑ vigilat: aues ⁊ beſtias deuorat. acu tiſſimū hꝫ viſū vn̄ a remotis videt p̄dā ſuā. Et lꝫ vera ſint iſta oīa. tn̄ qͦ ad magnitudinem ne ſcio an draco reliqͦs ſerpētes ſuꝑet. Nā Plini p̄tacto li. viij. ca. xiiij. inqͥt. Megaſtenes ſcri bit ī india ſerpētes ī tantā magnitudinē adole ſcere vt ſolidos hauriāt ceruos thauroſqꝫ. Au luſgeliꝰ inſuꝑ li. vj. noctiū acticaꝝ ait. Tubero in hiſtorijs ſcriptū reliqͥt bello pͥmo punico. At tiliū regulū conſidē in africa caſtris ad prabu gudam flumē poſitis p̄liū grāde atqꝫ acre feciſ ſe aduerſus vnū ſerpētē in illis locis ſtabulātē: inuſitate īmanitatis: cūqꝫ magna totiꝰ exercit ꝯflictione baliſtis atqꝫ catapulis: diu oppugna tū eiuſqꝫ interfecti longiū coriū: pedes centū ei viginti romā miſiſſe: ſꝫ quicqͥd fit negari nō p̄t magnitudo ⁊ īmanitas draconuꝫ ſicut ptꝫ non ſolū relatu ſapientū: verū etiā exꝑientia reꝝ ge ſtaꝝ. ¶ Scd̓m qd̓ ꝯſiderare debemꝰ eſt draco nis offenſio. inuenit qͥdē georgiꝰ draconē quen dam populos grauiſſime offendentē. nā dum ꝑueniſſet ad ꝓuinciā libie: ad ciuitatē q̄ ſileita dicebatur ſe cōferebat. Et vt ſcribit Iſid̓. xiiij. ethimo. lj. Libia cirenenſis in ꝑtes africe pͥma eſt: a cirene vrbe metropoli: q̄ eſt in eiꝰ finibꝰ nū cupata. huic ab oriente egyptus eſt: ab occaſu ſirtes maiores ⁊ trogodite: a ſeptētrione mare libicū: a meridie ethiopia ⁊ barbaroꝝ varie na tiones ⁊ ſolitudines inacceſſibiles: q̄ etiā baſi licos ſerpētes creant. Iuxta igit̉ ciuitatē p̄ta ctam ſileitā erat ſtagnuꝫ inſtar maris: in qͦ dra co peſtifer latitabat: qͥ ſepe populum ꝯtra ſe ar matū in fugā vertebat: flatūqꝫ ſuo ad muros ci uitatis accedens plurimos occidebat: quapro pter cōpulſi ciues duas oues quotidie ſibi da bant: vt ita eiꝰ furorē ſedarēt. Cū ergo iā oues pene defeciſſent: inito ꝯſilio ouē cū adiūcto ho mine tribuebāt. Cū ergo ſorte filij ⁊ filie oīm d̓ rent̉ ⁊ ſors nominē exciperet. Quadam vice fi lia regis vnica ſorte eſt deprehenſa: ⁊ draconi adiudicata: hāc dū pater liberare nō poſſet ꝓ pter furorē ppl̓i: induit eā veſtibꝰ regalibꝰ ⁊ am plexatus ea cū lachrymis ⁊ ſingultibꝰ ad locū deputatū accedere dolēs ꝑmiſit. Nec incredi bile videri debet: potuiſſe draconem ciuitatem vnā ita grauiter obſidere: vt cogerēt̉ ciues ho minū corpora ſibi tradere: qn̄ certū eſt: neſcimꝰ qͥ dei iudicio: ciuitates ⁊ gentes a minimis ani malibꝰ fuiſſe deletas. Refert nāqꝫ Plinius li. viij. de naturali hiſtoria. A cuniculis ſuffoſſuꝫ in hiſpania oppidū A talpis in theſalia a ranis ciuitatē in gallia pulſam a locuſtis in africa. ex giaro cicladum inſula amidios a muribꝰ fuga tos. ī italia amidas a ſerpentibꝰ delatas. citra ci namulgos ethiopes late deſerta regio ē a ſcor pionibꝰ ⁊ ſolipigis gente ſublata. ¶ Tertiū qd̓ ꝯſiderare debemꝰ ē draconis occiſio: dū em̄ be atus georgiꝰ appropinquaſſet ad locum: in quo puella dracornē p̄ſtolabat̉: forte ligata vel aliqͦ mō ꝯſtrictai. īterrogata qͥd ibi ſola faceret: cur ve amariſſime fleret. illa factuꝫ retulit Cui bea tus georgiꝰ. noli inquit timere: qꝛ ego te in xp̄i noīe adiuuabo. Et dū hͨ loquerent̉. Ecce dra co veniēs caput de aqua leuauit. Tūc georgi equū aſcēdens ⁊ ſigno crucis ſe muniēs draca ne ꝯͣ ſe venientē audacter aggredit̉: ⁊ lāceā for titer vibrās: ⁊ ſe deo cōmēdans: ip̄m grauiter vulnerauit: ⁊ ad terraꝫ deiecit: dixitqꝫ puelle: proice zonā tuam in collū draconis: nihil dubi tans filia. Qd̓ cū feciſſet: ſequebat̉ eā velut mā ſuetiſſimꝰ canis. Cū ergo populꝰ ciuitatꝭ terre retur nimiū: a beato georgio ꝯfortatꝰ eſt. Et cū fidē xp̄i plurimuꝫ cōmendaſſet. Rex ⁊ oēs po puli baptizati ſūt. beatꝰ aūt georgiꝰ euaginato gladio draconē occidit: quē extra ciuitatē effer ri p̄cepit. Baptizati ſunt aūt illa die viginti mi lia hoīm: exceptis paruulis et mulieribꝰ. Re aūt in honore beate marie: ⁊ beati georgij eccle ſiam mire magnitudinis conſtruxit. Qualiter beatus georgiꝰ forti animo tulit ſeuiſſimos cruciatus. ⁊ tandem capitis obtruncatiōe: martyr effectꝰ eſt. ¶ Capl̓m. III. Ertio beatꝰ Ge orgius fuit fortis in bello paſſionali nā ꝓpter xp̄m aſperrimos cruciatꝰ tormētaqꝫ īmaniſſima paſſus ē. ideo ab eccleſia martyriū eiꝰ venerabiliter celebrat̉. De qͦ ī mar tyrologio ſic ſcribit̉. In ꝑſide ciuitate dioſpo li: paſſio ſācti georgij martyris: cuiꝰ geſta paſſi onis: ⁊ ſi inter apocrifas cōnumerat̉ ſcpͥturas tn̄ illuſtriſſimū eiꝰ martyriū eccl̓ia dei inter co ronas martyriuꝫ venerabiliter honorat. Fuit aūt vt ponit̉ ī eiꝰ legēda martyrio coronatꝰ im perantibꝰ diocletiano ⁊ maximiano. Suo tꝑe ſeuiſſima erat ꝑſecutio xp̄ianoꝝ. Beatus itaqꝫ georgiꝰ militari habitu abiecto: publice ſe xp̄i ānum ꝟbo ⁊ oꝑe demōſtrabat. Qua d̓ re dati anus p̄ſes: ꝯͣ eū indignatꝰ: iuſſit eū in eculeū le uari: ⁊ mēbratim corpꝰ eiꝰ vngulis laniari. Ap poſitis inſuꝑ ad latera facibus patentibꝰ viſce rum intimiſſale plagas eius fricari iuſſit. ſꝫ cuꝫ in fide cōſtans ⁊ īmobilis ꝑmaneret: nocte xp̄i dulci viſione cōfortatus ē. videns vero datia nus ꝙ eum ſuꝑare non poſſet quendā maleficū cum aduocauit: qͥ bis venenū bibēdū georgio ꝓpinauit. Qd̓ vtiqꝫ ſigno crucis facto: ſine le ſione bibit: qͣre magus ille ad xp̄m conuerſus:

xp̄ianuꝫ fieri ſe poſtulauit. Quē mox iudex de collari fec̄: ſequēti die iuſſit georgiū poni ī rota bis acutꝭ gladijs vndiqꝫ circūſepta Sꝫ ſtatim rota frāgit̉ ⁊ georgiꝰ īuenit̉ illeſus. tūc iratꝰ iuſ ſit euꝫ in fartaginē plumbo liquefacto plenam proici: qͥ remiſſo ſigno crucis ī eā intrauit: in qͣ ſtetit ſicut in recēti balneo ⁊ delectabili. Extra ctus inde a p̄ſide monet̉ blādicijs: vt xp̄o reli cto ſacrificet idolis. At georgiꝰ ad tēplū ꝑgere petijt ſimulans velle idolis imolare. Cūqꝫ ibi maxīa multitudo ppl̓i ꝯueniſſet orauit georgi dn̄m: vt tēplū cū idolis diſſiparet. ſtatim ignis de celo deſcēdēs templū cuꝫ idolis ⁊ ſacerdoti bus ꝯcremauit. Cūqꝫ poſt hec datiano p̄ſenta ret̉. vxor datiani xp̄ianam ſe dixit. Que iuſſu viri ꝑ capillos ſuſpēſa ⁊ flagellis duriſſimis ce ſa emiſit ſpiritū. Tandē georgiꝰ capitis abſciſi one martyriū cōſūmauit. felix autē aīa eius ad celos cōſcendit vbi ineternū dei iocunda viſio ne letabitur atqꝫ cum xp̄o ⁊ ſanctis eius gaude bit in delicijs paradiſij. Amen. Sermo. lij. de beato marco euangeli ſta. qui leoni ꝓpter dignas illiꝰ aīalis ꝯditiones. merito aſſimilat̉. Aciēs leonis a dextris ip̄oꝝ quattuor. Scribūt̉ hec ꝟba Ezech̓.j. ca. lꝫ oēs euan geliſte loquant̉ de xp̄o Tamē qͥ mattheus circa eiꝰ humanitatē verſat̉. vt ha bens faciē hominis p̄nunciatus ē a ꝓpheta. ⁊ qꝛ Lucas xp̄i exprimit ſacerdotiū faciē bouis habere d̓r qd̓ ē animal imolatitiū ẜm antiquaꝫ legem. quoniā ꝟo Ioh̓es diuinitateꝫ xp̄i alti intonauit velut habēs faciem aqͥle deſignatur Marcus autē xp̄i regnū ⁊ reſurrectionē ardē ter ꝓnūciās: leoni animaliū regi: merito aſſimi latur. Dicunt̉ ꝟo hi quattuor euāgeliſte: quat tuor aīalia. qꝛ ẜm Iſid̓. in. vj. ethi. lib̓. Per qͣt tuor mūdi ꝑtes: fides xp̄iane religionis eoruꝫ p̄dicatione diſſeminata eſt. aīalia aūt dicta ſūt quoniā ꝓpter animā homīs p̄dicatur euange lium xp̄i. Cū igit̉ hodierna die feſtū beati ma ci ab eccleſia celebret̉. laudes illiꝰ explorari vo lentes triplicē eiꝰ excellētiā: ẜm tres leonis cō ditiones ⁊ ꝓprietates explicabimus. ¶ Prima d̓r viuacitatis. ¶ Scd̓a animoſitatis. ¶ Tertia gratioſitatis. Qualit̓ beatꝰ marcus multos popu los viuificauit. euāgeliū ſcribēdo. p̄ dicādo ⁊ obſeruādo. ¶ Capl̓m.I. Rima excellen tia beati marci d̓r viuacitatꝭ. ⁊ hͨ de notat̉ ī ꝓprietate ſeu ꝯditiōe leonis qͥ filiū dormiētē excitat ⁊ viuificat. Nā vt ſcri bit Iſid̓. xij. ethi. li. Cū catulꝰ leonis naſcit̉: tri bus diebꝰ ⁊ tribꝰ noctibꝰ dormire fert̉. tūc dein de pr̄is fremitu vel rugitu veluti tremefactꝰ cu bilis locꝰ ſuſcitare d̓r catulū dormiētē: ſic qͣꝫtuꝫ ad hͦ beatiſſimꝰ marcus ml̓tos pctōres ⁊ ī pctīs mortuos excitauit ⁊ viuificauit. Et hͦ triplicit̓ ¶ Primo legē euangelicā deſcribendo. ¶ Scd̓o legem euāgelicā p̄dicādo. ¶ Tertio legē euangelicā obſeruando. Primo beatꝰ marcus vocauit multos ad vitā legē euāgelicā deſcribendo. Et hec tria dubia erūt declarāda. Primū vtꝝ lex euāgelica om nē aliā legē ſuperet ⁊ excedat. Scd̓m vtꝝ qͣttu or debuerūt eſſe legis euangelice pͥncipales ſcri ptores. Tertiū vtꝝ beatus marcꝰ in deſcripti one ſui euāgelij potuit errare. Ad primū dubiū reſpōdeo ẜm Nico. d̓ lyra in ꝓlogo ſuꝑ Mat theū. ꝙ cuiuſlibet legis cōuenienter date ſunt qͣttuor cōditiones. Prima eſt vitia extirpare. Scd̓a mores ſeu actus hoīm ordinare. Tertia inducere ad felicitatem. Quarta lucide tradere veritatē. In his qͣttuor ꝯditionibꝰ: lex euāge lica excedit oēm aliā legē ⁊ diuinā ⁊ humanaꝫ vt patebit ꝑ ſingula diſcurrēdo. Prima igitur ꝯditio legis eſt. ꝙ debet vitia extirpare. Ad hͦ em̄ leges date ſunt vt qͦs pͥuata caſtigatio cohi bere nō potuit metu penarū q̄ legibꝰ infligunt̉ a maleficijs retrahāt̉. Un̄ in ꝓlogo decretaliū d̓r. ideo lex ꝓdit̉: vt appetitꝰ noxius ſub iurꝭ re gula limitet̉. Et diſ. iiij. ca. facte ſunt. Iſid̓. ait. Facte ſūt aūt leges vt eaꝝ metu hūana coher ceat̉ audacia: tutaqꝫ ſit inter improbos innocē tia: et in ip̄is improbis formidato ſupplicio re frenet̉ nocendi facultas. Propter hoc dic̄ apo ſtolus. j. ad Timo.j. ca. Iuſto non eſt lex poſt ta ſꝫ iniuſtis ⁊ nō ſubditꝭ impijs ⁊ peccatoribꝰ ſceleratis ⁊ contaminatis patricidis ⁊ matrici dis homicidis ⁊ formicarijs maſculoꝝ ꝯcubi toribꝰ plagiarijs mendacibꝰ ⁊ periuris In hac autē extirpatione vitioꝝ lex humana inuenit̉ defectiua: qꝛ nō ponit om̄ia mala. cuiꝰ ratio eſt qꝛ lex cōitati ꝓponitur obſeruāda. In cōitate autem pauci inueniunt̉ virtuoſi ⁊ ꝑfecti: ⁊ plu res imꝑfecti ⁊ defectuoſi. ideo ſicut pueris ali qua ꝑmittunt̉: que nō ꝑmitterent̉ viris perfe ctis: ita ī legibꝰ que cōitati ſeruande imponūt̉: aliqͣ mala minora ꝑmittunt̉ vt maiora euiten tur Sicut lex ciuilis meretrices in ciuitatibus ꝑmittit: ne res publice ꝓpter imꝑfectionē mul titudinis: que caſtitatē difficile obſeruare pōti

diſſentionibꝰ que ꝓpter libidineꝫ inſurgerent cōturbet̉. vnde dicit Augꝰ li. de ordine. Aufer meretrices a ciuitatibꝰ oīa cōturbabis libidini bus. verū tn̄ iſta mala q̄ bono modo auferri nō poſſunt: reliqͥt diuino iudicio punienda. vnde Augꝰ. j. de li. arbi. ait. Lex iſta q̄ regendis ciui uitatibꝰ fert̉: multa ꝯcedit atqꝫ impunita relin qͦt: q̄ ꝑ diuinā ꝓuidentiā vindicant̉ Similiter lex moſayca diuinitꝰ data: aliqua tamē mala ꝑ mittit: ſicut permiſit dare libellum repudij. vt habet̉ Deutꝭ. xxiiij. ca. ne vxores interficerēt. Et dare ad vſuram extraneis ne fratres propri os grauarēt. Ratio huiꝰ fuit qꝛ lex illa data fu it populo dure ceruicis ⁊ imperfecto: id̓o ſunt eis ꝑmiſſa aliqua mala minora vt euitent̉ ma iora. Propter qd̓ ſaluator Matth̓. xix. ca. dic̄ iudeis de ꝑmiſſione libelli repudij. Ad duritiā cordis veſtri ꝓmiſit vob̓ dimittere vxores ve ſtras ſic ergo patet: ꝙ tam lex hūana qͣꝫ moſay ca permittit aliquamala: ⁊ qͣꝫtuꝫ ad hoc eſt im perfecta. Sed lex euāgelica nullum malum per mittit tāqͣꝫ ꝑfectiſſima: ſed om̄ia excludit ⁊ pu nienda p̄dicit: ꝓpter qd̓ legiſlator euāgelicus ih̓s xp̄s dicit Matth̓. xij. ca. Dico aūt vobis ꝙ de om̄i verbo ocioſo: multo grauius de noci uo: qd̓ locuti fuerint homīes ſuꝑ terrā: reddēt rationē in die iudicij. Et ſi de v̓bo multo magꝭ de facto. Secūdo ad legem pertinet mores ſeu actus humanos ad bonum ordinare. vnde di cit ph̓us. ij. ethi. Intentio cuiuſlibet legiſſato ris eſt ciues facere bonos in hoc aūt inuenitur lex humana defectiua: qꝛ de actibꝰ exterioribꝰ tm̄ ordinat: lex aūt diuina ordinat actus interi ores. Similiter lex moſayca ī hoc deficit. qꝛ vt habet̉ ī glo. ſuꝑ epl̓aꝫ ad Philippē. iij. ca. Pro hibebat manū nō aīam. qd̓ dupliciter pōt intel ligi. Uno mō erronee. Et ſic intelligebant do ctores iudeoꝝ dicentes voluntatē malā nō eſſe pctm̄: niſi aliquo mō exeat in actū. vt patet per Ioſephū. xiij. li. antiquitatū. Et qn̄ arguebat̉ ꝯͣ eos. qꝛ ſcriptū ē Exodi. xx. Nō concupiſces vxorē ꝓximi tui reſpōdebāt ſic. ꝙ hoc p̄cepto nō ꝓbibet̉ cōcupiſcentia vitioꝝ: ſed manifeſta tio exterior quaſi dicat nō cōcupiſces.i. ſigna cōcupiſcentie nō facias. vt ꝑ amplexus ⁊ oſcu la ⁊ cōſimilia. Sed hoc manifeſto patet falſū. qꝛ actus exterior nō habet maliciā vel bonita tem moralē: niſi inqͣꝫtum ꝓcedit ab actu interi ori de ſentē. excō. ca. cū volūtate. Alio mō ītel ligit̉ p̄dictum ꝟbum ſcꝫ ꝙ lex vetus ꝓhibebat̉ manū nō animū: recte ⁊ bn̄ videlicet ꝙ lex vetꝰ in paucis ꝓhibebat animū ⁊ cōcupiſcentiā in teriorē. videlicet ī vitio: mechie ⁊ auaritie tm̄ Et adhuc lꝫ ꝓhibet in iſtis cōcupiſcentiā: non tamē trāſgreſſoribus infligebat aliquā penam Et ideo in talibꝰ inuenit̉ imꝑfecta: lex aūt euā gelica tanqͣꝫ ꝑfectiſſima: generaliter ꝓhibet cō cupiſcentiā malaꝫ ⁊ ꝯcupiſcentibus indicit pe nam infligēdā. Propter qd̓ ſaluator Matth̓. v. ca. ait. audiſtis qꝛ dictuꝫ eſt antiquis nō oc cides. Qui autē occiderit reꝰ erit iudicio. Ego autē dico vobis: qꝛ om̄is qui iraſcit̉ fratri ſuo reus erit iudicio. Et eodem modo dicit d̓ alijs p̄ceptis. Tertio ad legem ꝑtinet ad felicitateꝫ homīes adducere. verūtamē lex humana non adducit: niſi ad felicitateꝫ politicā: q̄ eſt trāqͥllꝰ ⁊ pacificus ſtatus ciuitatis in vita morali. Sꝫ ad felicitatē que poſt hanc vitā habet̉ ordinat lex diuina: qꝛ felicitas illa: nō habet̉ niſi ꝑ gra tiam ſui. ꝙ d̓r ad Roma. vj. ca. gratia dei vita eterna. hanc aūt gr̄am lex moſayca nō dabat ẜꝫ ad ip̄am diſponebat: ꝓpter qd̓ dicit̉ ad Heb̓. vij. ca. Neminē ad ꝑfectum adduxit lex. Sed hanc ꝑfectionē a xp̄o dandā expectabat ẜm ꝙ ſcribit̉ Ioh̓. j. ca. Lex ꝑ moyſen data eſt gratiā ⁊ veritas ꝑ ih̓m xp̄m facta eſt. Propter quod ſaluator in principio euangelice doctrine dicit Matth̓. iiij. penitentiā agite appropinquabit em̄ regnum celorū. Quarto ad legem ꝑtinet ve ritatem plane ⁊ lucide tradere. cuius ratio ē. qꝛ lex p̄ponitur multitudini intelligēda ⁊ ſeruan da. in multitudine aūt ſunt plures deficientes ingenio: ⁊ pauci ſubtiles ⁊ ingenioſi: ꝓpter qd̓ lex que multitudini p̄ponitur debet veritatem plane ac lucide tradere. In hoc autē inuenitur lex humana defectiua: qꝛ ibi inueniunt̉ multe obſcuritates ⁊ ꝑplexitates: ꝙ patꝫ ꝑ legū mul titudinē ⁊ varietatē ⁊ mutationē: ⁊ aliquaꝝ ar rogationē. vt patet intuenti iura canonica ⁊ ci uilia. Similiter in hoc deficit lex moſayca: qꝛ ī velaminibꝰ ⁊ figuris tradidit veritatē de agē dis ⁊ credibilibus: in cuius ſignū moyſes vela ta facie loquebat̉ ad populū. vt habet̉ Exodi xxiiij. ca. ideo apoſtolus. j. ad Corꝭ. x. ca. dixit Om̄ia in figura cōtingebāt illis. Sed lex euan gelica in hoc inuenitur ꝑfecta: qꝛ veritas que ī veteri teſtamēto latebat occulta ꝑ euidentiam facti facta eſt manifeſta. In cuius ſignū in paſ ſione domini quādo myſteria noue legꝭ fuerūt impleta: velū templi ſciſſum ē mediuꝫ. vt dicit̉ Luce. xxiiij. ca. ꝓpter qd̓ dicit ſaluator Ioh̓is xvj. venit hora cū iam nō in parabolis loquar vobis: ſed palam de patre annunciabo vobis. Propter p̄dicta quattuor dicit̉. pſalmo. xvii lex domini. id ē. lex euāgelica: que ē dn̄i noſtri ih̓u xp̄i īmaculata: quia nullū vitium ꝑmittit: cōuertens animas: quia actꝰ interiores anime perfecte ordinat ⁊ diſponit. teſtimoniuꝫ domi ni fidele: quia ad felicitatem ꝓmiſſaꝫ efficaciter perducit: ſapientiam preſtans paruulis: quia

veritatē oībꝰ lucide tradidit: facit inſuꝑ ad hu ius legis dignitatē legiſlatoris excellētiaˡ. Nā p̄eſt oībꝰ qͥ leges tulerūt: imo cūctis angelis et hoībꝰ ceteriſqꝫ creaturis celi ⁊ terre. vt em̄ tra dit Iſid̓. v. ethim. li. multi fuerunt legis aucto res. nam foroneus grecꝰ: rex pͥmus: leges iudi ciaqꝫ conſtituit. Mercuriꝰ termegiſtus pͥmus leges egyptijs tradidit. Solon pͥmꝰ leges athe nienſibꝰ dedit. Ligurgus pͥmus lacedemonijs iura ex apollinis auctoritate confinxit. Numa pumpiliꝰ qͥ romulo ſucceſſit in regnuꝫ pͥmus le ges romanis edidit. Deinde cū populꝰ ſeditio ſos magiſtratꝰ ferre nō poſſet decē viros legib ſcribēdis creauit: qͥ leges ex libris: ſolonis: ī la tinū ſermonē tranſlatas: duodecim tabulis ex poſuerūt. Fuerūt aūt hi. Apius. Claudiꝰ. Ge nutius. Uecerius. Iuliꝰ. Maniliꝰ. Sulpiti Sectius. Curatiꝰ. Romulꝰ. Poſtumius. Su pradicti tn̄ oēs dn̄o ih̓u xp̄o: nec in minimo va lent cōparari. Moyſes ꝟo gentis hebree pri mus oīuꝫ diuinas leges ſacris lr̄is explicauit verūtamē qͣꝫuis vetus ⁊ nouū teſtamentū ſint a deo data. Tn̄ vetus fuit datū mediantibꝰ an gelis. vnde Actꝭ. vij. ca. Stephanꝰ dicebat iu deis. accepiſtis legem in diſpoſitiōe angeloꝝ. Sꝫ nonū teſtamentū dedit ꝑ ſeip̄m xp̄s deꝰ ꝓ nobis incarnatꝰ. ꝓpter qd̓ Augꝰ in li. de ẜmo ne dn̄i in monte exponens illud Matth̓. v. Et aperiens os ſuū dicit. tunc aperuit os ſuum in lege veteri aperiebat ora ꝓphetaꝝ. Et hͦ eſt qd̓ ait apl̓s ad Heb̓. j. ca. Multipharie multiſ qꝫ modis olim deus loquens patribus in pro phetis. nouiſſime diebꝰ iſtis locutus eſt vobis in filio quem cōſtituit heredem vniuerſorū per quem fecit ⁊ ſecula. ¶ Scd̓m dubium fuit vtꝝ legis euangelice debuerūt eſſe quattuor princi pales ſcriptores. Et dicimus ꝙ ſic. Et hoc ꝓ pter figurā ſacramēti: quia iſte qͣternarius fuit in veteri lege multipliciter figuratus. Primo ī quattuor fluminibꝰ de paradiſo exeuntibus d̓ qͥbus ſcribit̉ Gen̄. ij. ca. Secundo in quattuor patriarchis pͥncipalibus: a qͥbus denominata eſt coria thabeer. id eſt. ciuitas qͣttuor q̄ antea dicebat̉ Ebron. vt patet Ioſue. xiiij. ca. Quia quattuor magni patriarche ſunt: ibi ſepulti cū vxoribꝰ ſcꝫ adam eua: abraam ſara: iſaac et re becca: iacob ⁊ lia. Tertio in quattuor circulis arce teſtamēti. Exodi. xxv. ca. Quarto ī quat tuor pedibus menſe ꝓpoſitiōis. Exodi xxv. ca. Quinto in qͣttuor cornibꝰ altaris holocau ſtoꝝ. Exodi.xxvij. cā. Sexto in qͣttuor ordini bus lapidum rationalis. Exodī. xxviij. ca. Se ptimo ī quattuor deambulatorijs domus ſalo monis. iij. Regꝭ. vij. ca. Octauo in qͣttuor ven tis mortuos viuificātibus. Ezech̓. xxxvij. ca. Nono in qͣttuor faciebus q̄ apparuerunt ī rota vna Ezech̓.j. ca. Decimo in qͣttuor fabris cor nua hominū deijcientibꝰ. Tach̓. j. ca. Undeci mo in qͣttuor quadrigis ꝑ orbem diſcurrētibꝰ. Zach̓. vj. ca. Duodecimo in qͣttuor animalibꝰ oculatis ante ⁊ retro. Apoc̄. iiij. ca. que reqͥem non habebūt die ac nocte dicentia. Sanctꝰ ſan ctus ſanctus dn̄s deus om̄ipotens: cui eſt ho nor ⁊ gloria in ſecula ſeculoꝝ. Amen. ¶ Terti um dubium fuit vtrū beatus marcus euāgeliū ſcribēdo potuit errare. Et ad hoc reſpōdemus ꝙ nō. tum qꝛ illud qd̓ ſcripſit a ſpūſancto acce pit. tum qꝛ ⁊ a petro apl̓oꝝ pͥncipe multa didi cit. vnde de ip̄o vt refert Hieroꝰ in prologo in Marcū. Marcꝰ euāgeliſta dei electus ⁊ petri in baptiſmate filiꝰ: atqꝫ ī diuino ẜmone diſcipu lus ſacerdotiū in iſrael agens ẜm carnē. leuita ꝯuerſus ad fidē xp̄i euangeliū in italia ſcripſit oſtēdēs in eo qͥd ⁊ generi ſuo deberet ⁊ xp̄o. hͨ Hieroꝰ. Ubi oſtendit beati Marci auctorita tē: cū ad officiū ſcribendi euangeliū. dicit euꝫ a deo electū ⁊ aſſumptū inſuꝑ ⁊ eū a petro erudi tum aſſerit: enarrās deinde ſtatū eius an̄ ꝯuer ſionem: qꝛ ad ſacerdotes ⁊ leuitas ꝑtinebat ſci re p̄teritas ſcripturas veteris teſtamēti: que d̓ xp̄o teſtimoniū ꝑhibent vt dicit Nico. de lyra in ꝓlogo in Marcū. Dū itaqꝫ cū petro romē veniſſet: ⁊ petrus ibi euangeliū p̄dicaret: roga uerūt fideles qͥ erāt romē beatū marcū: vt euā geliū ad ꝑpetuā memoriā deberet conſcribere. qd̓ ille fecit. ſcripſitqꝫ euangeliū greco ẜmone. Et poſtmodū aquilegie iteꝝ ſcripſit illd̓ ẜmo ne latino: qd̓ vſqꝫ hodie in aquilegienſi eccleſia oſtendit̉. ⁊ deuotiōe cōgrua reſeruat̉. In hoc aūt apparet ꝙ ſpūſſanctus erat in eo: qꝛ cum fu iſſet hēbreꝰ linguis tamē oīuꝫ gentiū loqueba tur: qͣre nec errare neqꝫ mentiri poterat̉: qꝛ ſpūſ ſanctus ſpūs ē ſapiētie ⁊ veritatis. ¶ Scd̓o be atus marcus vocauit multos ad vitā legē euā gelicā p̄dicādo Nā vidēs petrus ip̄m ī fide cō ſtantem aquilegiā illum deſtinauit. vbi ꝟbum dei p̄dicans īnumeras gētiuꝫ multitudines ad fidem xp̄i ꝯuertit. Tandeꝫ hermogenā ciuem aquilegiēſem quē ꝯuerterat romā ad beatū pe trū adduxit: quē petrus quilegienſem ep̄m cō ſecrauit. Ille ꝟo aquilegiā reuerſus cū aquile gienſem eccleſiā optime gubernaſſet. Tandem ab infidelibꝰ captus martyrio coronatꝰ ē. bea tus ꝟo marcus alexandriam iuſſu petri petijt. Et vt dicit filo diſſertiſſimus iudeorū in primo ingreſſu eius maxima multitudo in fide chriſti ⁊ deuotione: ⁊ cōtinentie obſeruatione aduna ta eſt. Deinde iuit egyptū: vbi idola deſtruxit maximā multitudine cōuertit: ⁊ ꝟtutes ml̓tas fecit. venit ⁊ cirenem ⁊ pentapolim: vbi cecos

illuminauit: mortuos ſuſcitauit: quos baptiza uit: ⁊ ī fide xp̄i ꝯfirmauit. ¶ Tertio beatꝰ mar cus vocauit multos ad vitā legē euangelicam obſeruando hic terrena oīa ſpernit: celeſtia de ſiderat: ꝟtutes amplectit̉: vitia deteſtat̉: ⁊ de um diligit ſuꝑ om̄ia. vt diximus ī pͥmo dubio. hāc marcus ꝓfeſſus indeſinēter vſqꝫ ad mortē coluit ⁊ ſeruauit: ꝓ hac inſuper policē ſibi am putauit. vt Hieronymꝰ refert in ꝓlogo ī Mar cum. ne ad ordinē ſacerdotij poſſet humano iu dicio ꝓmoueri. Uerūtamē diſpoſitio dei ⁊ au ctoritas ſancti petri p̄ualuit qui ipſum alexan driam epiſcopū deſtinauit. Notandū tamen h̓ quia vt dicit Nico. de lyraſuꝑ. viij. ca. Mat. non eſt amputandū aliquod membrū vt euite tur peccatum. tum quia per hoc non excludit̉ concupiſcentia interior in qua viget peccatum tum quia per aliam viam poteſt melius obuia ri peccato per rationem ⁊ liberum arbitriuꝫ co hercendo membrū a peccatoꝝ exercitio Et ſic dicitur manus abſcidi: inquātū prohibetur ab illicito actu: quia manus abſciſa non poteſt al quid agere. Et eodem modo exponendum eſt de alijs membris. Ꝙ auteꝫ marcus amputauit ſibi policē: potuit eſſe ꝙ id fecerit inſtinctu ſpi rituſſancti. vt dicit Nicoſaus de lyra in prolo go in Marcum. Qualit̓ beatus marcus cōparat̉ leo ni: ꝓpter magnitudineꝫ quā habuit tollerātia martyrij: ⁊ diuinis ꝯſolati onibus ſibi factis. ¶ Capl̓m. II. Ecunda excelle tia beati marci d̓r animoſitas que le onis ꝓprietati recte ꝯuenit. Naꝫ vt refert Plinius. leo eſt aīal animoſū ſatis et au dax: qui maxime ī periculis apparet glorioſus vnde cū ꝑſequit̉ a canibꝰ ⁊ venatoribꝰ non lati tat nec ſe occultat: ſed ſedet in campis vbi vide ri poſſit ⁊ ad defenſionē ſe parat. vnde vbi vi gultuꝫ ſiluaſqꝫ penetrat acerrimo fertur curſu: valde reputans turpem abſcōſionem: non em̄ ſe abſcondit eo ꝙ timeat: ſed ſolum ne timeatur Quando vulneratur mira obſeruatione noſcit primo ſe tangentē: etiam in quātalibet multitu dine: primū ꝑcuſſorē. Et cum quis telum miſe rit ⁊ eū non tetigerit correptū raptatūqꝫ ſternit ſed nequaqͣꝫ ip̄m vulnerat ſiue ledit que omnia ex animi generoſitate ꝓueniunt. ſic beatꝰ mar cus inter tormentoꝝ ſupplicia fuit imperterritꝰ cuius paſſio fuit valde acerba. Primo qꝛ fuit bis ꝑ ciuitatē fune ligato ad collū eius tractus Cū em̄ in ſolēnitate paſcali miſſā celebraret: cō uenerūt illuc omēs ⁊ fune ī collo eius miſſo ip ſum ꝑ ciuitatē trahebāt dicētes. Trahamꝰ bu balū ad loca buculi: erat em̄ locus extra ciuita tem alexandrie iuxta mare. qͥ ſic vocabat̉. Se cundo fuit toto corpore laceratus: ⁊ carnes eiꝰ in terrā fluebant. Tertio fuit ſanguine cruenta tus: nam ⁊ illo lapides rigabant̉. Quarto fuit in carcere recluſus: ibiqꝫ vſqꝫ mane dimiſſus. Meruit tamē in hͦ duro p̄lio multiplicē cōſo lationē. Prima fuit diuina confortatio. nā ip̄e dn̄s ih̓s xp̄s eum viſitauit cōfortauitqꝫ dicēs Pax tibi marce euangeliſta meus: noli timere qꝛ ego ſum tecū vt eruā te. Scd̓a fuit angelica apparitio. nam angelus ad euꝫ in carcerē venit ⁊ ip̄m cōſolatus fuit dicēs. Ecce nomē tuum ī celo ſcriptū eſt. ſociuſqꝫ factus es ſupernaꝝ vir tutū: mane igitur facto trahebant euꝫ ſicut pri us dicentes. trahamus bubalū ad ſoca buculi ille aūt dum traheret̉ gr̄as agebat dicens. In manus tuas dn̄e cōmendo ſpiritū meum. Et hͦ dicens. ſpiritum exhalauit. cum auteꝫ pagani corpus vellēt cōburere: ſubito aer turbat̉: grā do exorit̉: tonitrua intonant: fulgura coruſcāt ita vt quilibet euadere niteretur. Xp̄iani vero corpus eius rapuerunt: ⁊ in eccleſia cuꝫ omni reuerentia ſepelierunt. De gratitudine leonis per exēpla de clarata: in qua ſibi beatus Marcus aſſimilatur cuiꝰ pſidio reſpublica ve netorū ſuſtentat. eiuſqꝫ gloria ī dies auget̉. ¶ Capl̓m. III. Ertia excellētia beati Marci gratioſitas nuncupa tur. Et in hac cum leone conuenit nam eſt animal homini ſatis amicabile vt inqͦ Iſid̓. xij. libro circa hominē leonum natura ē. vt non niſi leſi nequeant iraſci. patet enim eorū miſericordia exemplis aſſiduis proſtratꝭ enim parcunt. Captiuos obuios repatriare permit tunt hominem nō niſi in magna fame perimūt. Plinius autem lib̓. viij. de naturali hiſtoria re fert: ꝙ leo eſt animal valde gratum cognoſcēs ⁊ diligens benefacientem. nam quantū ſpectat ad amicitiam demonſtratur exemplo mento ris. d̓ quo refert Mentor ſiracuſanus. in ſiria leone obuio: ſuppliciter voluntate attonitꝰ pa uore cum refugienti vndiqꝫ ſeſe fera oppone ret et veſtigia lamberet adulanti ſimilis ani naduertit in pede eius tumorem vulnuſqꝫ. Et extracto ſurculo liberauit cruciatū. Pictura caſuꝫ hunc teſtatur firacuſis. De recognitione vero beneficij a leone ſuſcepti ſic ſeqͥtur Plini us. Helpis ſamnis natione in affricam delatus

mare ⁊ iuxta littus ꝯſpecto leone hiatuminari arborē fuga petijt. At leo ꝓcūbens ad arborē: hiatu qͦ terruerat miſerationē petebat. Os em̄ morſu auidiore inheſerat dentibꝰ eiꝰ: cruciabat qꝫ: inedia: qͣre helpis timore depoſito deſcēdit de arbore ⁊ leonē audiuit: liberauitqꝫ euꝫ ab il lo impedimēto oſſe de ip̄iꝰ ore euulſo. Tradūt qꝫ qͣꝫdiu nauis ea in portu ſtetit: retuliſſe gr̄am venatꝰ agregādo. Auluſgelius ꝟo li. v. noctiū acticaꝝ ſtupendiſſimū inducit exemplū de leo nis gratitudine. Appion inqͥt lr̄is homo mul tis p̄ditus narrat: ſe rome vidiſſe: gr̄am leonis exhibitā. androdo cuidā erat ip̄e ſeruꝰ viri cō ſularis: qͥ ad beſtias dānatꝰ fuit: inter quas ad erat leo vnus terribilis valde. h̓ vt androdū vi dit ꝓcul repente qͣſi admiratꝰ ſtetit: ac deinde ſenſitu atqꝫ placide: tanqͣꝫ noſcitabūdus ad ho minē accedit. Tū caudā more atqꝫ ritu adulā tiū canū: clementer ⁊ blande mouet: hoīſqꝫ ſeſe corpori adiungit. Cruraqꝫ eius ⁊ manꝰ: ꝓpria exanimati metu līgua leuiter demulcet. andro dus inter illa blādimenta ammiſſū recuꝑat ani mū paulatimqꝫ oculos ad contuendū leonem refert. Tum qͣſi mutua recognitiōe facta: letos ⁊ gratulabūdos vidēs hoīem ⁊ leonem. Que res in eū oēs in admirationē traxiſſet: eductus androdus: atqꝫ ceſari p̄ſentatus reqͥritur. Cur ſibi leo tam familiarē ſe p̄buiſſet. At ille. Cū in quit affricam ꝓ cōſulari imperio meꝰ dn̄s obti neret. Ego ibi iniquꝰ quotidianis ꝟberibꝰ ad fugā ſum coactus: ⁊ vt mihi a dn̄o terre illius p̄ſide tutiores latebre forent: in camporū ⁊ are narū ſolitudines cōceſſi: ac deficiente cibo con ſilium fuit: mortē aliquo pacto q̄rere. tum ſole medio rapido ⁊ fragati ſpecū quandā nactꝰ re motā latebroſāqꝫ in eam me rapio ⁊ recōdo: ne qꝫ multo poſt ad eandē ſpecū venit h̓ leo: debi li vno ⁊ cruēto pede gemitꝰ adens ⁊ murmura dolorē cruciatūqꝫ vulneris cōmiſerātia: atqꝫ il lic pͥmo aſpectu pauere cepi. Sed poſtqͣꝫ intro greſſus leo mitis ⁊ manſuetꝰ acceſſit: ⁊ ſublatū pedē oſtēdere mihi ⁊ porrigere qͣſi opis peten de gr̄a viſus ē: ibi ego ſtipem ingentē veſtigio pedis eiꝰ herētē euulſi: ꝯceptāqꝫ ſaniē vulnere intmio exp̄ſſi: atqꝫ deterſi cruorē. Ille tūc mea oꝑa ⁊ medela leuatꝰ. pede in manibꝰ meis poſt to recubuit ⁊ quieuit. atqꝫ ex eo die trienniū to tū ego ⁊ leo in eadē ſpecū eodēqꝫ victu viximꝰ nam qͣs venebatur feras membra opimiora ad ſpecum mihi ſuggerebat: que eo ignis copiam non habēs ſole meridiano torrens edebā. Sed vbi me vite illius ferme iam perteſum ē leone ī venatum ꝓfecto. reliqui ſpecuꝫ ⁊ viam fere tri dui ꝑmenſus a militibꝰ viſus apprehenſuſqꝫ ſū Et ad dominū ex africa romā deductus. is me ſtatim rei capitalis dānandum dandūqꝫ ad be ſtias curauit. intelligo autē hunc quoqꝫ leonē me tunc ſeperato captum. gr̄am nūc mihi bene ficij ⁊ medicine referre. quibus auditis andro dus. a pena ſolutus ⁊ leo liberatim donatꝰ fuit Poſtea inquit appion videbamus androdum ⁊ leonem loco tenui reuinctū vrbe tota circum tabernas ire. donari ere androduꝫ floribꝰ ſpar gi leonem: omneſqꝫ fere vbiqꝫ obuios dicere. h̓ eſt leo hoſpes hominis. hic eſt homo medicus leonis. Ad ſanctū Marcū iam redeamus qui qͣꝫ ſit gratus deuotis ſuis experiētia ip̄a decla rat. veneti qͥdeꝫ anno dn̄i. cccclxvj. corpꝰ eius de alexandria venetias trāſtulerunt. vbi eccle ſia in honore ſancti Marcimire pulchritudīs fabricata eſt. ibiqꝫ ſacrū illud pignus recondi tum. Et lꝫ a cunctis fidelibus beatus Marcꝰ veneretur tamē veneti illum deuotiōe ſingula riſſima colunt. illum ſuū apud deum habent in terceſſorem p̄cipuū. illum ꝓtectorem ⁊ patro num eorum benigniſſimum predicant ⁊ confi tentur. quibus qͣꝫ ſit ip̄e beniuolus. qͣꝫqꝫ grat illiꝰ ciuitatis celſitudo manifeſtat cui recte con uenire poteſt illud pſalmiſte dictum. Glorioſa dicta ſunt de te ciuitas dei. Quā ſuis meritꝭ be atus Marcus exaltat in dies: preſidio igitur Marci glorioſiſſimi ad qd̓ veneti ſemꝑ confu giunt: liberant̉ a grauiſſimis malis ⁊ meritis il lius eoꝝ ſtatus īmobiliter cōſeruatur. Ob qd̓ petrus damianus in ſermone dicit Beata es o alexandria triumphali huius ſanguine purpu rata Felix ⁊ tu italia corporis huius theſauro diues effecta. Gaudeant itaqꝫ ⁊ letentur veneti qui apud celeſtem regem beatum Marcū ha bent ſolicitiſſimū interceſſorē ſperantes indubi tanter ꝑ illius ſuffragia non ſolum tꝑalem glo riam ampliare ſed acqͥrere dei gr̄am in p̄ſenti ⁊ in futuro vitam eternam. Amen. Sermo. liij. de beato luca euāgeliſta qͥ vt bos vel vitulꝰ figurat̉. eo ꝙ a ſa cerdotio īcipit zacharie Et xp̄i genea logia ꝑ ſacerdotes deſcribit. Ucas medicus chariſſimus ſalutat vos. ꝟ̓ba ſūt do ctoris gētiū in epl̓a ad Colocen. iiij. ca. In ordine quattuor euāgeliſtaꝝ: poſt mat theū ⁊ marcū tertiꝰ ponit̉ beatꝰ lucas. De quo ita inquit Iſid̓. lib̓. vj. ethimo. Lucas greci ſer monis eruditiſſimus euangelium in grecia ſci pſit ſb̓ theophilo ep̄o: initiās a ſacerdotali ſpi ritu dicens. fuit in diebus herodis regis iudee ſacerdos qͥdaꝫ noīe zacharias: vt manifeſtaret xp̄m pꝰ natiuitatē carnis: ⁊ p̄dicatōeꝫ euāgelij

hoſtiam fuiſſe effectū ꝓ ſalute mūdi: ip̄e eſt em̄ ſacerdos de qͦ dictū eſt in pſalmis. Tu es ſacer dos ineternū ẜm ordinē melchiſedech: vbi em̄ xp̄s aduenit ſacerdotiū iudeorū obmutuit: lex ⁊ ꝓphetia ceſſauit. h̓ ille. Cum gͦ hodierna die huiꝰ euāgeliſte memoriā digniſſimā ſācta eccle ſia celebret rōnabile ē vt laudes eiꝰ nō taceamꝰ pn̄t vtiqꝫ de ip̄o multa narrari q̄ fidelibꝰ cūctis ob reꝝ magnitudinē iocunda gratiſſimaqꝫ eſſe debēt: qͥbus etiaꝫ ⁊ nos dicimus ꝟba pauli in themate poſita: vbi de beato luca tria laude di gna ꝯtinent̉ myſteria a nobis ꝯtemplanda. ¶ Primū dicit̉ qualitatis ¶ Scd̓m ꝟtuoſitatis. ¶ Tertium vtilitatis. De gēte ⁊ patria ac exercitio beati lu ce atqꝫ qͣliter ad medicos ē recurren dū. qͥ infirmos ad cōfeſſionē iuduce re tenet̉. ⁊ d̓ ſalario medicoꝝ ¶ Ca. I. Rimū myſteri um a nobis cōtemplandū d̓r qͣlitatꝭ qd̓ continet̉ ī ꝟbis apl̓i qͥ ait. lucas medicꝰ: oſtēdēs qͣlis cōditiōis extiterit: anteq̄ xp̄i diſcipulis iungeret̉. Sꝫ Hieroꝰ in ꝓlogo ī actus apl̓oꝝ latius id exprimit dicēs. lucas na tione ſirus: cuiꝰ laus in euāgelio canit̉: apd̓ an tibchiā medicine artis egregius: et apl̓oꝝ xp̄ diſcipulus fuit. Et in ꝓlogo in lucaꝫ ait. lucas natione ſirus anthiocenſis: arte medicus: vbi ꝯditionē eius denotat qͣꝫtum ad tria. ¶ Primo qͣꝫtum ad gentem. ¶ Scd̓o qͣꝫtum ad patriam. ¶ Tertio qͣꝫtum ad exercitiū. ¶ Primo Hieroꝰ denotat ꝯditionem beati lu ce quātū ad gentē: qꝛ dicit eum natione ſirum: eſt autē ſiria vt Iſid̓. dicit. xiiij. li. ethi. que ab oriente fluuio eufrate: ab occaſu mari mauro ⁊ egyptio terminat̉ tangens a ſeptētrione arme niam ⁊ capadociā: a meridie ſinuny arabicum Situs eius porrectus in īmenſaꝫ longitudinē in lato anguſtior: habet em̄ in ſe prouincias co magenā: feniciā: ⁊ paleſtinā cuiꝰ pars ē iudeꝫ abſqꝫ ſaracenis ⁊ nabatheis. Et vt multi veriſ ſime tradūt: eſt ſiria regio ſpecioſiſſima: fertiliſ ſima frugibus: ⁊ fructibus armentis ⁊ pecudi bus: eqͥs aſinis ⁊ camellis ditiſſima In cedris in ſpeciebꝰ aromathicis ⁊ metallis munitiſſima ciuitatibꝰ ⁊ caſtrꝭ. Irrigua nobiliſſimis fluuijs ⁊ lacubus atqꝫ ſtagnis habēs nobiles portus maris: ⁊ hoc p̄cipue in paleſtinis maritimis ⁊ fenicijs. Ex hoc itaqꝫ beatus lucas originē du xit. ¶ Scd̓o Hieroꝰ denotat ꝯditionē beati lu ce quātū ad patriaꝫ: que fuit antiochia: de hac ita dicit Iſid̓. lib̓. xv. ethi. ſelentus vnꝰ ex pue ris alexandri: poſt mortem eiuſdem occupato regno orientis: vrbē in ſiria condidit: eamqꝫ ex anthiochi patris ſui nomīe anthiochiā nuncu pauit: ⁊ ſirie caput inſtituit. ¶ Tertio denota tur cōditio beati luce quātū ad exercitiū: quia erat medicus artē exercēs medicine: medicina autē vt inquit̉ Iſid̓. lib̓. iiij. ethimo. eſt que cor poris vel tuetur vel reſtaurat ſalutem: cuiꝰ ma teria verſat̉ in morbis ⁊ vulneribus. Et d̓r me dicina a modo. id eſt. a tēperamēto: vnde ẜm huguitionē medicina quaſi modicina: huiꝰ ar tis auctor aut repertor apud grecos ꝑhibetur apollo: hanc filius eiꝰ eſculapius laude vl̓ ope re ampliauit. Sed poſtqͣꝫ fulminis ictu interijt interdicta fertur medendi ars: ⁊ ars ſimul cum auctore defecit: latuitqꝫ ꝑ annos pene qͥngen tos vſqꝫ ad tēpus artaxerſis regis ꝑſarum: tūc eam reuocauit ī lucem hipocrates aſclepio pa tre genitus. Inſula cheo. Sed qꝛ de medicꝭ lo quimur tria occurrūt ī hac ꝑte dubia ſoluēda. ¶ Primū vtrū medici vocādi ſint ab infirmis ad eoꝝ ſanitatē ꝓcurandā. ¶ Scd̓m vtruꝫ me dici teneant̉ infirmos ad confeſſionē inducere ¶ Tertiū vtrū medici poſſint ꝓpter infirmoꝝ curam p̄cium reciꝑe. ¶ Primū dubiū vtrum medici vocandi ſint vt infirmorū ſanitatē ꝓcu rent. Et qͥdam dicunt ꝙ nō. Nam deus ē qui ſanat ⁊ qͥ occidere pōt ⁊ viuificare: vn̄ ſapiens Ecc̄i. xxxviij. ca. inqͥt. a deo ē om̄is medela. Et meſue ī ꝓlogo. ſanat ſolꝰ languores deꝰ. Et Ia cobꝰ. v. c. ſue canonice. infirmat̉ qͥs ī vob̓ indu cat p̄ſb̓ros eccl̓ie: ⁊ orēt ſuꝑ eū: vngentes eum oleo ī noīe dn̄i: ⁊ oratio fidei ſanabit infirmū: ⁊ alleuiabit eū dn̄s. Et Iob. v. c. increpationeꝫ dn̄i ne reprobes: qꝛ ip̄e vulnerat ⁊ medet̉: ꝑcu tit ⁊ manꝰ eiꝰ ſanat. Et btā agatha dicebat. me dicinā carnalē corpori meo nūqͣꝫ exhibui: ſꝫ ha beo dn̄m qͥ ſolo ẜmone reſtaurat vniu̓ſa. Sed ꝯtrariū ꝓbari p̄t ꝑ auctoritates ⁊ exēpla. In qͥt em̄ ſapiēs Ecc̄i. xxxviij. ca. da locū medico etenī dn̄s illū creauit: ⁊ n̄ diſcedat a te. qꝛ oꝑa eiꝰ ſūt neceſſaria. ⁊ iteꝝ ibi. honora medicū: ꝓ pter neceſſitatē em̄ creauit illū altiſſimꝰ. Et ite rū ibidē. altiſſimꝰ d̓ t̓ra creauit medicinā: ⁊ vir ſapiēs nō abhorrebit illā. ⁊ Augꝰ ī regl̓a dicit. ſi nō ē certū de infirmitate alicuiꝰ fratrꝭ medio ꝯſolat̉. Et. xxiij. q. viij. ca. d̓ thirijs.§. ſequen. gratianꝰ ait. Ꝙͣuis certiſſime ſciamꝰ neminē vt tra terminū ſibi a deo p̄fixū eē victurū: oībꝰ tn̄ languētibus nō incōgrue medemur. Sācti vi ri inſuꝑ vſi ſunt medicinalibꝰ. nam legimus de Iohāne euāgeliſta: ꝙ exiſtēs ī balneis vidēs cherintū hereticuꝫ dixit ſocijs. fugiamus hinc ne balnea corruant in qͥbus cherintꝰ filius dia

boli lauatur. Et de hoc habet̉. xxiiij. q. j. c. oīs Sanctus inſuꝑ germanꝰ epiſcopꝰ capuanꝰ ad balnea infirmitatis cauſa acceſſit vt refert Gre goriꝰ in. iiij. dialogoꝝ lib̓. ſic ⁊ alij ſancti medici nā nō recuſarūt: quare ad oēm dubietatē amo uendā dicendū eſt. ꝙ deus om̄es infirmitates ⁊ ſolus ſanat effectiue: tn̄ ſepius agēs ꝑ cauſas ſecundas ſiue mediātibꝰ cauſis ſecūdis effectū ſanitatis inducit. Operat̉ qͥdem deus media tibus cauſis ſecūdis nō d̓ neceſſitate: ſed vt ſer uetur ordo ſue ineffabilis ſapiētie: qͣꝫuis igitur p̄ter naturā operari ſemꝑ poſſet ſi vellet tamen id raro facit tū iudicat hͦ humane ſaluti expedi re. ſi qͥs igitur medico indigens: cuꝫ poſſet illū habere: expectaret a ſolo deo ſanitatem graui ter peccaret: qꝛ tēptaret deū niſi ſuꝑ hoc habe ret familiare ꝯſiliuꝫ ſpūſſancti: ſicut habuit be ata agatha: erat em̄ experta diuinā beniuolēti am: vt dic̄ Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xcvij. arti. j. in re ſpōſione ad tertiū ar. Et ſic patet ꝙ ſꝫ a deo ſit ſemꝑ ſalus expetenda: pͥncipaliter tamē qꝛ me dicus eſt inſtrumentū dei ⁊ artifex nature q̄rē dus eſt ⁊ ꝯſulendus atqꝫ iuxta ip̄ius documē ta ſubueniendū egrotis. Hinc caſſiodorꝰ. vj. li. epl̓aꝝ. epl̓a. xviij. ait. inter vtilimas artes: qͣs ad ſuſtentandā humane fragilitatis indigētiā diuina clemētia tribuit: nulla videt̉ p̄ſtare ali quid ſimile ei: qd̓ pōt auxiliatrix medicina con ferre: ip̄a em̄ morbo periclitantibꝰ materna gr̄a ſemꝑ aſſiſtit: ip̄a cōtra dolores ꝓ noſtra imbe cillitate ꝯſurgit Et ibi nos nitit̉ ſubleuare: vbi mille diuitie nulla pōt dignitas ſubuenire. It riſperiti palmites habent̉ qͥ negocia defendūt ſinguloꝝ: ſed quāto glorioſiꝰ eſt defendere vel depellere qd̓ mortē videatur inferre: ⁊ ſaluteꝫ egrotanti ꝓmittere: de qua coacti fuerāt ceteri deſperare. hec ille. ¶ Secūdū dubiū fuit vtrū medici teneant̉ infirmos ad ꝯfeſſionem induce re. Ad qd̓ reſpōdeo ꝙ ip̄i tenent̉ ſeruare illud qd̓ ſcribit̉ extra de penitētijs ⁊ remiſſionibꝰ. c. cū infirmitas. vbi ſic habet̉. cuꝫ infirmitas cor poralis nōnūqͣꝫ ex peccato ꝓueniat: dicēte do mino languido quē ſanauerat. vade et ampli noli peccare ne deteriꝰ tibi ꝯtingat. pn̄ti decre to ſtatuīꝰ ⁊ diſtricte p̄cipimꝰ medicis corpori vt cū eos ad infirmos vocari cōtingerit: ipſos ante om̄ia moneāt ⁊ inducant: vt medicos ad uocent aīaꝝ: vt poſtqͣꝫ fuerit infirmo de ſpūali ſalute ꝓuiſum: ad corporalis medicine remed um ſalubrius ꝓcedat̉: cū ceſſante cauſa ceſſet eſ fectꝰ. vbi dicit Io. an. in nouella ꝙ ſignāter di cit decretalis nōnunqͣꝫ. qꝛ non ſemꝑ ſed aliquā do. vnde. vij. q. j. Gregꝰ ait. cuꝫ ꝑcuſſio corpo ralis īminet: vtꝝ ꝓ vindicta vel purgatiōe cō tingat iudiciū dei in hoc ignoratur. cōſtitutio igit̉ illa medicis iniūgit̉ ex p̄cepto in quacūqꝫ infirmitate ſiue mortali fiue nō mortali. Sꝫ du bium eſt an ſufficiat medicꝭ tm̄ admonere infir mos ꝙ vocent cōfeſſores qͥbus confiteant̉: an etiā requirat̉ ꝙ ita inducāt vt etiaꝫ ſequat̉ effe ctus.ſ. ꝙ infirmus cōfiteat̉: al̓s medicꝰ derelin quat eū. Et de hoc videt̉ ſentire hoſtiē. ꝙ ſic ſed dura videt̉ talis opinio cū in periculo con ſtitutis quātūcūqꝫ etiā obſtinatis ſit ſubueni endū ẜm ordinē charitatis. nec textus hoc dic̄ ideo petrꝰ d̓ palude dicit ꝙ tenēt̉ medici tm̄ ad monendū. ¶ Tertiū dubiū fuit vtrū medici ꝓ infirmoꝝ cura poſſint ſtipendiū ſiue ſalariū re cipere. Ad qd̓ reſpondet̉ ex dictis Augꝭ. xiiij. q. v. ca. non ſane. ꝙ ſic. quia vt dixit chriſtꝰ lu ce. x. ca. dignus ē operariꝰ mercede ſua: nec ex hoc ꝙ medicus accipit ⁊ pet it ſalariū dicit̉ vē dere ſcientiā ſuā vel ſanitatē: que ſpūalia ſunt f locat operas ſuas ꝓ ſuo laborē habito: tūc vel prius in ſtudendo. nam vt ſcribit̉. x. q. ij. c. pre carie. Nemo de ſuo cogit̉ facere beneficiuꝫ. Ꝙ aūt ſancti medici coſmas ⁊ damianus nil ſuſce perint cum curabāt infirmos: hoc ideo fecerūt ne viderent̉ vendere gratiā ſanitatū: quia non ꝟtute et induſtria hūana: ſed infuſione diuina docti fuerāt illaꝫ artē ⁊ miraculoſe ſanabāt Si cut etiam heliſeus ꝓpheta poſt naaman cura tum a lepra nil tēporale acciꝑe voluit. ⁊ gieczi qui ex auaricia p̄ciuꝫ occulte accepit ſine ſcitu heliſei: lepra percuſſus eſt vt ſcribit̉. iiij. Reg v. ca. Licet igit̉ moderatuꝫ ſalariū medicis pe tere ⁊ accipere: qd̓ intelligendū eſt ab his qͥ poſ ſunt: nam pauꝑibus non valentibꝰ ſoluere gra tis debēt mederi: ⁊ nō ſe ab eoꝝ cura ſubtrahe re: qꝛ hͦ eēt indirecte occidere: morteꝫ em̄ ꝓbat̉ languētibꝰ inferre qͥ hāc cū pōt nō excludit vt dicit Simachus papa. lxxxiij. di. c. j. diximus oīa ſupradicta tn̄ ad laudē medicoꝝ de qͦꝝ nu mero ſanctꝰ lucas fuiſſe p̄dicat̉: tū etiā vt ⁊ ſuꝑ ſtitioſos dānemꝰ qͥ dū poſſunt ī ſuis infirmita tibꝰ medicoꝝ auxilio ſanari illos negligūt ⁊ cō tēnūt: tū inſuꝑ vt medicis pauꝑes ⁊ impoten tes ad ſoluēdū cōmendatos efficiamus. De virtutibus ſancti luce in quo nul lum peccatū ſcꝫ mortale fuit poſt con uerſionē ad xp̄m: quoniaꝫ in eo erat ſpūſſanctꝰ: ob qd̓ ꝑſeuerauit ī ſancti tate vſqꝫ ad morte. ¶ Capl̓m. II. Ecundū myſte rium a nobis contemplandū de bea to Luca dicitur virtuoſitatꝭ. fuit qͥ: dem ꝟtuoſus: ideo paulo ⁊ ceteris chariſſimꝰ: qꝛ cicerone teſte. Nihil ē amabiliꝰ ꝟtute Ꝙtū

vero ⁊ ꝟtuoſus ⁊ ſanctus extiterit beatꝰ lucas oſtendit Hieronymus in ꝓlogo in lucā dicēs. Ꝙ lucas diſcipulus apoſtoloꝝ fuit qͥ paulū ſe cutus eſt vſqꝫ ad cōſūmationem eiꝰ per marty riū.ſ. in vrbe roma ſeruiens dn̄o ſine crimīe: nā neqꝫ vxorē vnqͣꝫ habens neqꝫ filios: ſeptuagin taqͣttuor annorū obijt in bithimia plenus ſpiri tuſancto: ex qͥbus verbis colligimus tres cōdi tiones virtutum beati luce. ¶ Prima dicitur puritatis. ¶ Secunda veritatis. ¶ Tertia firmitatis. ¶ Prima ꝯditio d̓r puritatis. qꝛ v̓tutes eiꝰ fu erunt ſine aliqͣ admixtionē alicuiꝰ peccati. Nā inqͥt Hieroꝰ ꝙ ẜuiuit dn̄o ſine crimine: hͦ ē ſine peccato mortali ſaltē poſt cōuerſionē ſuam ẜm Nico. de lyra. Sꝫ pleriqꝫ dubitāt vtꝝ beatꝰ lu cas fuit vnus de ſeptuagintaduobꝰ diſcipulis xp̄i: vt em̄ ait damaſus papa. lxviij. di. ca. Cor ep̄i. Nō ampliꝰ qͣꝫ duos ordines inter diſcipi los dn̄i eē cognouimꝰ. id ē. xij. apl̓oꝝ ⁊ ſeptua gintaduoꝝ diſcipuloꝝ. Et anacletꝰ papa. xxj. di. c. In nouo teſtamēto. dicit. vidētes aūt ip̄i apoſtoli meſſem eē multā ⁊ operarios paucos rogauerunt dn̄m meſſis vt mitteret oꝑarios in meſſem ſuā vn̄ ab eis electi ſūt ſeptuagintaduo diſcipuli Et de his d̓r luce. x. deſignauit dn̄s ⁊ alios ſeptuagintaduos: ſicut deꝰ accepit d̓ ſpū moyſi: ⁊ dedit ſeptuagintaduobꝰ viris qͥ rege rent populū cū moyſe. vt d̓r Numeri. xj. ca. iſte etiā numerꝰ figuratꝰ fuit ī ſeptuagintaduabus palmis qͣs inuenerūt filij iſrael in deſerto. Exo di. xl. ca. inſuꝑ ille numerus ꝯueniebat ſeptua gintaduabꝰ linguis in qͣs mūdus diuiſus ē: qͥ bus p̄dicandū erat euangeliū xp̄i. Modo de luca varia eſt opinio. Nam qͥdam aſſerunt eū fuiſſe diſcipulū apoſtoloꝝ ⁊ non domini: ita ꝙ domino p̄dicanti non adheſit: ſed poſt reſurre ctionem eius ad fidem venit. Alij auteꝫ referūt ip̄m fuiſſe vnū de ſeptuagintaduobꝰ diſcipulis quoniā dum narrat apparitionē xp̄i factā duo bus diſcipulis euntibꝰ in emaus nomē vniꝰ ſc cleophe explicat: alterius vero tacet: qd̓ ex hi militate fecit: qꝛ ip̄e fuerat ſecūdus. Et iſtd̓ cō muniter tenet̉ a doctoribꝰ. Et qͣꝫuis dicat Hic ronymꝰ ip̄m diſcipulū apoſtoloꝝ fuiſſe: hoc ē: qꝛ paulo in oībꝰ tribulationibꝰ ſemꝑ adheſit: ⁊ ab eo nunqͣꝫ diſcedēs eidē in p̄dicationibꝰ ſub ſidiū fuit. de qͦ ſcd̓e ad Timo. iiij. cā. Paulꝰ di xit. lucas ē mecū ſolus.ſ. tanqͣꝫ adiutor ⁊ defer ſor. ⁊ ſcd̓e ad Corꝭ. viij. ca. Ordinatꝰ eſt ſcꝫ lu cas ab eccleſijs comes peregrinatōis noſtre in hanc gr̄am que miniſtrat̉ a vobis. ¶ Secūda cōditio ꝟtutum beati luce dicit̉ veritatis fue rūt quippe in eo ꝟtules vere: qꝛ charitate infor mate: qd̓ ꝓbatur quoniā fuit plenus ſpirituſā cto. Sed h̓ inſiſtendū eſt ⁊ diſputādū. Vtrum abſqꝫ charitate poſſit eſſe aliqͣ vera virtꝰ. Et ꝙ ſic videt̉. nā ꝓſper in li. ſnīaꝝ ait. oīs ꝟtus pre ter charitatē poteſt eſſe cōis bonis ⁊ malis Et Hieroꝰ. xxviij. q. j.§. Ex his inqͥt v̓tutibus ro mani ꝓmeruerūt imperiū Nā ꝟtutis eſt bonū actū ꝓducere. ⁊ hoc fieri poteſt ſine charitate. Quis enim antiquoꝝ romanoꝝ geſta ꝟtuoſa non reputabit. de qͥbus tanta laude digna nar rant̉: ⁊ tamē cū infideles eſſent ⁊ idola colerēt abſqꝫ charitate talia facere potuerūt: ex qͥbꝰ ali qua exempla delegemꝰ ex multis valeriū publi colam Aug. li. v. d̓ ciui. dei. de pauꝑtate cōmē dat. Is vt valeriꝰ recitat li. iiij. finito regio im perio ī vrbe initiū ꝯſulatus accepit ⁊ tres ꝯſu latꝰ acceptiſſime rexit et tāte fuit pauꝑtatis ꝙ patrimoniū eiꝰ ad impenſas exequiaꝝ defecit. De catōne vticenſi fert̉ ꝙ floruit tāta rigidita te: vt vitia hominū rigide expugnaret ⁊ cōdē naret ꝓut refert Boetiꝰ li. j. de ꝯſolatiōe: ⁊ Sa luſtius in catilinario. Quid dicemꝰ de iuſticia bruti. de cōſtantia nūcij: de ꝯtinentia ſcipionis de fidelitate marcij reguli: ⁊ de magnanimitate pauli emilij: ac reliqͥs ꝟtutibꝰ qͥbus floruerunt antiqui romani vtiqꝫ ſine charitate tales ꝟtu tes cōplectebant̉. Sed ꝯtrariū ꝓbari pōt: qm̄ Augꝰ ī gloſa ad romanos ait: illud qd̓ notatur xxviij. q. j. ca. oēs.§. ex his. vbi deeſt agnitio eterne ⁊ incōmutabilis veritatis. Falſa ꝟtus eſt etiā in optimis moribꝰ: ⁊ loquit̉ d̓ cognitio ne nō ſolū ītellectiua ſꝫ affectiua q̄ iuncta ē cha ritati. Reſpondet ergo ſanctꝰ tho. ſcd̓a ſcd̓e. q xxiiij. ⁊ pͥma ſcd̓e. q. lxviij. Ꝙ ꝟtutes morales ꝓut ſūt oꝑatiue boni ī ordine quantū ad finē qͥ nō excedit facultatē naturalē hoīs poſſunt per oꝑa humana acqͥri: ⁊ ſic acqͥſite ſine charitate eſſe poſſunt: ⁊ ſic erūt in multis gentibꝰ Scd̓m aūt ꝙ ꝟtutes ſūt oꝑatiue boni in ordine ad vl̓ timū finē ſuꝑnaturalē: ſic ꝑfecte ⁊ vere habent rōnem ꝟtutis: ⁊ nō poſſunt humana actibꝰ ac quiri ſed a deo infundunt̉. Et huiuſmodi ꝟtu tes morales: ſine charitate eſſe nō pn̄t. Quare ſole ꝟtutes infuſe ſunt ꝑfecte ⁊ ſimpliciter dicē de ꝟtutes. qꝛ bene ordināt hominē ad finē vlti mum ſimpliciter. Alie vero ꝟtutes acqͥſite ſūt ẜm quid ꝟtutes nō autē ſimpliciter qꝛ ordināt hominē ad aliquē bonū finē particularem non ordinatū ad bonū vniuerſale. ¶ Tertia condi tio ꝟtutū beati luce d̓r firmitatis. Nā firmiter ī illis perſeuerauit: qd̓ non multi faciunt. Inqͥt em̄ Hieronymus ad lucianū heremitā Cepiſſe multoꝝ ē: ad calcē ꝟo ꝑueniſſe paucoꝝ. Bea tus ꝟo lucas ī via ⁊ lege dn̄i ꝓficiēs iuit d̓ vir tute in ꝟtutē. Et vt ſuꝑius diciū ē. lxxiiij. ānū

etatis agēs quieuit ī pace Sꝫ h̓ dubitāt nōnul li de numero annoꝝ beati luce: qm̄ Hieroꝰ ī ꝓ logo ī actibꝰ apl̓oꝝ alit̓ dic̄: videlicꝫ ꝙ. lxxxiiij annos etatis agēs ī bithinia de ſecuſo noſcitur emigraſſe. Mirū ergo ꝙ Hieroꝰ ibi dixerit. lxxiiij. annoꝝ: h̓ ꝙ. lxxxiiij. ſpiritum deo dede rit. Ad qd̓ rn̄dēt qͥdā. ꝙ Hieroꝰ in ꝓlogo ī actꝰ apl̓oꝝ cōputat oēs annos ſue etatꝭ. In ꝓlogo ꝟo in lucā cōputat annos ſue ꝯuerſionis ad fi dem catholicā: ſꝫ hͦ nō videt̉ veriſimile: qm̄ an̄ ꝯuerſionē fuit arte medicus: ⁊ puer. x. annorū nō pōt illam artēſcire neqꝫ exercere: ꝙ tn̄ opor teret dicere ẜm iſtos ⁊ ꝓpterea vt inqͥt Nico. de lyra. Alij aſſeruerūt ⁊ meliꝰ ꝙ varietas illa annoꝝ nō fuit ex obliuione vel ignauia hiero nymi. ſꝫ potius vitio ⁊ defectu ſcriptorū. Igit̉ aut. lxxiiij. aut. lxxxiiij. annoꝝ erat dū quieuit ī pace. Sepultꝰ aūt fuit ī bithinia. De bithinia refert ſic Iſid̓. li. xiiij. ethi. Bithinia ex pōti ex ordio ad ꝑtē ſolis orientis aduerſa tracie iacet: multis antea noībꝰ appellata. Nā pͥus hebricia dicta: deinde migdoma: mox a bithino rege bi thinia nūcupata. Ip̄a ē ⁊ maior frigia nicomē dia vrbs in ea eſt: vbi hānibal fugiens veneni hauſtu animā expirauit. hec Iſid̓. Tꝑe ꝟo cō ſtantini oſſa beati luce in cōſtantinopolim ſunt trāſlata: deinde vt fertur in italiam deducta: ⁊ padue ī eccleſia ſācte iuſtine collocata: brachiū ꝟo eiꝰ oſtēdit̉ ī ſācta maria maiore in vrbe. Quātū ꝓfuit eccl̓ie dei beatus lucas ſcribēdo euāgeliū ad qd̓ induxerunt eū volūtas diuina vtilitas eccleſie et falſitas hereticoꝝ. ¶ Capl̓m. III. Ertiū myſteriū a nobis ꝯtēplādū de beato Luca d̓r vtilitatis: vberrimū qͥppe fructuꝫ at tulit eccleſie dei nō ſoluꝫ p̄dicatiōe ſua qͣ ml̓tos populos attraxit ad xp̄m ſꝫ etiā euāgelij deſcri ptiōe. De qͦ ita ſcripſit paulꝰ ſcd̓e ad Corꝭ. vii ca. Cuiꝰ laus ē in euāgelio ꝑ oēs eccl̓ias: qd̓ lꝫ aliqͥ exponāt de beato barnaba vt dicit Nico. de lyra qui fuit comes peregrinatōisʳ apl̓i cuiꝰ laus eſt in euāgelio ab eo p̄dicato tamē cōmu niter ꝟbum illud de ſancto Luca alij aſſerūt in telligēdū: cuiꝰ laus eſt in euāgelio ab eo deſcri pto: ad illud ꝟo ſcribendū tria induxere eum. ¶ Primū dei voluntas. ¶ Scd̓m eccleſie vtilitas. ¶ Tertiū hereticoꝝ falſitas. ¶ Primū fuit volūtas dei ⁊ inſtigatio ſpūſſan cti: vn̄ Hieroꝰ in ꝓlogo ait. Cū iā ſcripta eēnt euāgelia ꝑ mattheū qͥppe ī iudea: ꝑ marcū ī ita lia: ſācto inſtigāte ſpū lucas in achaye ꝑtibus ſcripſit euāgeliū: vnde em̄ inquit Aug. voluit dn̄s duos teſtes hr̄e de viſis.ſ. mattheū ⁊ Io hannē. Et duos de auditis.ſ. marcū ⁊ lucā Et qm̄ teſtimoniū qd̓ eſt de viſis firmꝰ ē ⁊ certius qꝫ illud qd̓ eſt de auditis. ideo duo euāgelia q̄ ſūt de viſis ponunt̉ extrema: ⁊ alia duo q̄ ſūt d̓ auditis ponūt̉ media: vt hͨ media tāqͣꝫ infirmi ora ab illis extremis q̄ ſūt certiora hincinde ful ciant̉ ⁊ roborent̉. Neqꝫ ꝓpterea inualiduꝫ eſt marci ⁊ luce teſtimoniū: qꝛ audita nō viſa refe rūt: cū illi a qͥbꝰ audierūt fuerint qͥ cū xp̄o ꝯuer ſati fuerāt ⁊ ꝟitatꝭ defenſores falſa nequaqꝫ di cere potuiſſent. Et hͦ ē ꝙ lucas ait in ꝓlogo ſui euāgelij. ſicut tradiderūt nob̓ qͥ ab initio ip̄i vi derūt ⁊ miniſtri fuerūt ẜmonis. Credit̉ inſuꝑ abſqꝫ dubio ꝙ beatꝰ lucas de multis a virgine ꝟginū inſtructꝰ fuit. nā ip̄a ꝯſeruabat oīa cōfe rens in corde ſuo: vt illa poſtmodū ſcriptoribꝰ reſeraret. vn̄ glo. ibideꝫ ait. Oīa q̄ de dn̄o vel a dn̄o facta vel dicta cognouit in memoriā recō debat vt cū tp̄s p̄dicāde vel ſcribende incarna tionis adueniſſet ſufficiēter vniuerſa ꝓut eēnt geſta poſſet explicare q̄rētibus. Et Hern̄. aſſi gnans rōneꝫ qͣre angelꝰ annūciauit beate virgi ni ꝯceptū heliſabeth inqͥt. ideo ꝯceptus heliſa beth nunciat̉ marie: vt dū nūc ſaluatoris nūc p̄curſoris edocet̉ aduentꝰ rerū tp̄s ⁊ ordinē te nens ip̄a poſtmodū meliꝰ ſcriptoribꝰ p̄dicato ribus euāgelij reſeret ꝟitateꝫ q̄ plene de oībus a pͥncipio cclitus fuit inſtructa myſterijs. Cre dit̉ igit̉ ꝙ euāgeliſte eam de multis interroga bant ⁊ ip̄a eos certificabat. Et p̄cipue tenet̉ d̓ beato luca ꝙ ad eā tāqͣꝫ ad archā teſtamenti re currit: ⁊ ab ea didicit ml̓ta q̄ ip̄i ꝟgini ſoli ꝯſta bāt. Sicut myſteria annūciationis natiuitatis ⁊ hmōi de qͥbus lucas ſolꝰ tractat. ¶ Scd̓ꝫ qd̓ induxit beatū lucā ad ſcribendū euangeliū fuit vtilitas eccleſie. Nā lꝫ mattheꝰ ⁊ marcus vera ſcripſiſſent tn̄ aliqua de xp̄o omiſerāt: qͦꝝ noti cia ē valde vtilis: imo neceſſaria. ſicut agnoſce re xp̄i ꝯceptionē natiuitatē cū laudibꝰ ⁊ ingēti lumine ab angelo annunciatā ⁊ hmōi que ꝑ lu cam fuerūt ſuppleta vt ſic qͣttuor euāgeliſte ī de ſcribēdo ꝟitateꝫ euāgelij ī multis ꝯcordarēt in nullo diſcordarēt: ⁊ tamē ſinguli aliqua ꝓpria dicerent. ¶ Tertiū qd̓ induxit beatū lucam ad ſcribendū euangeliū fuit hereticoꝝ falſitas vt enim refert Nico. de lyra. Quidaꝫ pſeudo euā geliſte ſub nomine diſcipulorū xp̄i vtpote tho me ⁊ matthie ſcripſerūt euāgelia īſerētes here ſes vt ſub noīe diſcipuloꝝ xp̄i faciliꝰ ſeducerēt ſimplices qͦꝝ falſitas ex deſcriptiōe euāgelij lu ce deprehenditur. ſicut per alia euāgelia a mat theo marco et iohāne deſcripta. Et vt Hiero aſſerit in ꝓlogo in Actꝰ apl̓oꝝ. poſtqͣꝫ Lucas ī

achaye ꝑtibꝰ euāgeliū ſcribēs grecis fidelibꝰ in carnationē dn̄i fideli narratiōe oſtēdit eūdēqꝫ ex ſtirpe dauid deſcēdiſſe mōſtrauit ſibi n̄ īme rito ſcribendoꝝ apl̓oꝝ actuū ptās ⁊ myſteriū dat̉. In ꝓlogo ad hͦ ī epl̓a ad hebreos Hiero lucā comendat de illius epl̓e traductōe. ait em̄ hanc epl̓am fert̉ apl̓s ad hebreos ꝯſcriptaꝫ he braica lingua miſiſſe. Cuius ſenſum ⁊ ordinem retinēs lucas euāgeliſta poſt exceſſū beati pau li apoſtoli greco ẜmone compoſuit. Tandem Hierony. ad paulinū lucā ita extollit. actꝰ inqͥt apoſtoloꝝ nudam qͥdem videret̉ ſonare hiſto riam ⁊ naſcētis eccleſie infantiaꝫ texere. Sed ſi nouerimꝰ ſcriptorē eoꝝ lucā eſſe medicū: cuius laus eſt in euāgelio animaduertimꝰ pariter oī ꝟba illius aīe languētis eſſe medicinā. Et in ꝓ logo Actuū apl̓oꝝ ita Hiero. ſequit̉. lucaꝫ ita diuina ſubſecuta ē gratia vt nō ſoluꝫ corporibꝰ ſed etiā animabꝰ eius ꝓficeret medicina. Salu tat ergo lucas fideles ⁊ credētes in xp̄m. id eſt. eterna illis oībus ſalutē exoptat quos inſtruit ⁊ monet doctrina exemplo ⁊ euangelio ſcripto vt dn̄m ieſum verbis ⁊ factis ꝯfiteant̉: qͥ a mor tuis reſurgēt videntibꝰ poſt diſcipulis aſcēdit ī celū vbi cū ſuis angelis ſanctis ac beatiſſimo luca viuit ⁊ regnat in ſecula ſeculoꝝ. Amē. Sermo. liiij. de beato Laurētio mar tyre qui ꝓbatus a deo triplici igne in uentus eſt ſine iniquitate. Gne me exami naſti ⁊ non eſt inuenta in me iniqui tas. Scribunt̉ hec ꝟba pſalmo. xvj Satis ſuperqꝫ pia ē paſſio beati Laurētij que ab eccleſia cum grādi veneratiōe celebrat̉: naꝫ inter martyres facit ip̄m ſingularem in ieiunio qꝛ in vigilia eiꝰ ſtatuit ieiunandū: in officio ad huc ip̄m honorat dū ꝑ octauā de ip̄o laurētio ſicut ⁊ de ſtephano ſingulis canonicꝭ horis eiꝰ memoriā facit feſtumqꝫ illiꝰ ſolēniter obſeruan dum ac ſanctificandū cūctis fideſibꝰ ſub prece pto iubet. Propterea in matutinis legit̉ ẜmo venuſtiſſimꝰ beati Augꝭ. qui ait. Cum omnes beatos martyres quos nobis tradidit antiqui tas honorificētia digna veneremur: p̄cipue tn̄ beatū laurentiū martyrē debemꝰ tota deuotio ne ſuſciꝑe. hec ille. Merito itaqꝫ hodierna die huius martyris laudibus ē incūbenduꝫ: vt ſic valeant efficaciꝰ ad illiꝰ reuerētiā corda fideliū inflāmari. Quapropter de ip̄o v̓ba facturi d̓ il lius examinatiōe ⁊ ꝓbatione facta ꝑ ignē dice mus. nā introducit̉ qͣſi ad deū loquēs laurētiꝰ glorioſus ī ꝟbis p̄miſſis themate ī qͥbꝰ triplicē ignē ꝓbatōis ⁊ examinatiōis ſue diſtinguem oſtēdētes ꝙ nō fuit ī illo inuēta iniqͥtas qͥ ſe to tū ardētiſſime obtulit ſaluatori nr̄o ih̓u xp̄o pa tiens q̄cūqꝫ dura ⁊ ſeuiſſima illata ſibi ſupplicia ¶ Primꝰ ignis dicit̉ diuine dilectionis. ¶ Secūdus ignis ꝓximalis miſerationis. ¶ Tertius ignis tyrānice ꝑſecutionis. Qualit̓ beatꝰ laurētiꝰ examinatꝰ fuit igne diuini amoris. ⁊ d̓ ꝑfectiōę diui ne dilectōis ⁊ magnitudīe illiꝰ p̄cepti atqꝫ d̓ inductiuis ad amorē dei ¶ Ca. I Rimuſ ignis in quo examinatꝰ ē ⁊ ꝓbatꝰ īuētus eſt abſqꝫ defectu iniqͥtatꝭ beatꝰ laurēti dr diuine dilectionis: amor em̄ dei ignis ē de qͦ dicebat xp̄s Luce. xij. ca. Ignē veni mittere ī terra: ⁊ qͥd volo niſi vt ardeat. Et de iſto myſti ce dixit deꝰ Leuitꝭ. vj. c. Ignis ī altari meo ſp ardebit: h̓ ignis amor dei ītelligit̉: qͥ iugiter ar dere dꝫ ī altari.i. in aīa: q̄ aīa alta ē eo ꝙ ad ima ginē ⁊ dei ſil̓itudinē creata Altare qͥppe qͣſi alta res interp̄tat̉. dū gͦ ignis diuini amoris ī aīa ē ſucceſus facit tēporalia cūcta ꝯtēnere ⁊ deū ſū mū bonū diligere ſuꝑ oīa vitāqꝫ p̄ſentem oī pe riculo mortis libēter exponere: ſic factū legimꝰ in beato laurentio vt videbit̉ in ſequentibꝰ qui nec tormēta timuit nec mortē acerbiſſimaꝫ hor ruit: de qͦ ſic inqͥt Ambro. in ſermone huiꝰ diei. fortiſſimuꝫ martyre ſeuiſſima ꝑſecutoris flāma ſuꝑare nō potuit: qꝛ lōge ardētiꝰ veritatꝭ radijs mens eius accēſa feruebat. Sꝫ hͦ loco cum loqͣ mur de dilectiōe dei tria erunt dubia ſoluēda. ¶ Primū vtrū poſſit aliqua creatura deū ꝑfe cte ⁊ totaliter diligere. ¶ Secundū quare p̄ceptuꝫ de dilectiōe dei di citur primū ⁊ maximū. ¶ Tertiū que ſūt illa que incitāt nos vt diliga mus ſuꝑ omnia deum. ¶ Ad pͥmū dubiū reſpōdet Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xxiiij. ꝙ ꝑfectio dilectiōis p̄t duplicit̓ intelligi vno mō ex ꝑte diligibilis. alio mō ex ꝑte diligē tis Ex ꝑte diligibilis ꝑfecta ē dilectio. cū aliqͥd diligit̉ qͣꝫtum diligibile eſt. deꝰ aūt tm̄ diligibi lis eſt qͣꝫtum ē bonus. bonitas aūt eiꝰ eſt infini ta vnde infinite diligibilis ē: nulla aūt creatura pōt eū diligere infinite cū quelibet ꝟtus creata ſit finita. vnde ꝑ hunc modū nulla creatura p̄t deum ꝑfecte ⁊ totaliter diligere. Secūdo perfe ctio dilectionis pōt cōſiderari ex parte diligen tis: ⁊ ſic dicitur eē ꝑfecta quādo aliquis ẜm to tum ſuū poſſe diligit: qd̓ quidem cōtingit in di lectione dei tripliciter. Uno modo ſic ꝙ totum cor hoīs actualiter ſꝑ ferat̉ ī deū. ⁊ hec eſt ꝑfe ctio dilectiōis pͥme que non eſt poſſibilis ī hac

vita in qua impoſſibile eſt ꝓpter humane cōd tionis infirmitatē ſemꝑ actu cogitare de deo ⁊ moueri dilectiōe ad ip̄m. Scd̓o ꝯtingit vt ho mō ẜm ſuuꝫ poſſe diligat deū: ita vt om̄e ſuum ſtudiū deputet ad vacandū deo ⁊ rebꝰ diuinis p̄termiſſis alijs niſi quantū neceſſitas vite pre ſentis reqͥrit: ⁊ iſta ē ꝑfectio dilectionis: q̄ ē poſ ſibilis in via non tn̄ ē cōmunis oībꝰ nec oēs ob ligant̉ ad illā. Tertio ꝯtingit vt homo ẜm ſuū poſſe diligat deum ſic ꝙ habitualiter aliqͥs cor ſuū ponat ī deo: ita ſcꝫ ꝙ nihil cogitet vel velit qd̓ ſit diuine dilectioni ꝯtrariū. ⁊ hec ē ꝑfectio cōmunis oībꝰ poſſibilis ad quaꝫ oēs tenēt̉. Ex his ꝯcludimꝰ cū dn̄o Bonouē. in. iij. di. xxvij. ꝙ ꝑfectio charitatis ⁊ dilectionis diuine que ī hac pn̄ti vita ex ꝑte hominuꝫ diligentiū deum exigit tm̄ vt excludat oēm affectū cōtrariū non aūt omnē affectuꝫ extraneū. ¶ Scd̓m dubium fuit qͣre p̄ceptū de dilectione dei dicit̉ primū ⁊ maximū: ſicut dixit xp̄s Matth̓. xxij. ca. Ad qd̓ rn̄demꝰ ꝙ hoc ē multiplici rōne. Prima qꝛ dilectio dei ē vita aīe: vnde Deutꝭ. iij. ca. dicit̉ Elige tibi vitā vt tu viuas ⁊ ſemē tuū: diligas dn̄m deū tuū. Et Ioh̓es pͥma Canonica. ca. ii Qui nō diligit manet in morte. ⁊ Apoc̄. iij. ca. d̓r de illo. qͥ ſine dei dilectione putat ſe viue̓ ha bēs ꝟtutes alias: nomē habes ꝙ viuas ⁊ mor tuꝰ es. Scd̓a rō eſt qꝛ oēs virtutes abſqꝫ amore dei ſunt imꝑfecte: nec pōt a iqͥs ſine dei amore ſimpliciter ꝟtuoſus tueri: id̓o apl̓s ad Roma. xiij. dixit. plenitudo legis ē dilectio. ⁊ Gregꝰ in omel̓. inqͥt. nō hꝫ aliqͥd viriditatis ramus boni oꝑis ſi nō māſerit ī radice charitatis Tertia ra tio eſt. qꝛ dilectio dei dū eſt in corde rationalis creature fac̄ eā ꝓmptā fortē ⁊ expeditiſſimā ad quecunqꝫ ardua et difficillima toleranda. ideo Gregꝰ in omelia ait. Amor dei nunqͣꝫ ē ocioſus operat̉ em̄ magna ſi ē. Si aūt operari negligit amor nō eſt. Et Hiero. ad euſtochiū ita ſcribit Amemus xp̄m ⁊ eiꝰ ſemꝑ q̄ramus amplexus. ⁊ facile videbit̉ omne difficile breuiaqꝫ putabi mus vniuerſa q̄ lōga ſūt: ⁊ iaculo illiꝰ vulnerati ꝑ horaꝝ momenta dicemꝰ. heu mihi qꝛ incola tus meꝰ ꝓlongatꝰ eſt. Quarta rō eſt qꝛ dilectio dei magis vnit aīam cū deo qͣꝫ q̄libet alia ꝟtus vnde apl̓s pͥme ad Corꝭ. vj. ca. dicit. Qui adhe ret deo vnꝰ ſpūs ē cū deo. ⁊ Hugo ī li. de arra ſpō. dic̄. Scio aīa mea ꝙ dū aliū diligis ī eius ſil̓itudinē trāſformarꝭ. ⁊ Augꝰ ſuꝑ Ioh̓eꝫ inqͥt Talis ē vnuſqͥſqꝫ qͣlis ē dilectio ſua: ſi deū dili gis deꝰ es. ſi hoīeꝫ hō. ſi terrā terra. Quinta rō qꝛ dilectio dei magis letificat ⁊ delectat aīaꝫ qͣꝫ q̄cunqꝫ ꝟtus. vt inqͥt apl̓s ad Roma. viij. ca. Diligētibꝰ deū oīa cooperant̉ in bonū: qꝛ in ꝓ ſperitate ⁊ aduerſitate ſꝑ ſūt ī leticia. id̓o beatꝰ iacobꝰ d̓ tudecto dicebat. Amore dinino amo re. amore che non ſey amato amore la tua ami citia e piena di delicia nō cade may in triſticia lo cor chi te ha aſſagiato. Tertiuꝫ dubiū fuit q̄ ſūt illa q̄ nos incitant vt diligamus deuꝫ ſuper oīa: ⁊ lꝫ ſint multa tn̄ nos dicemus de qͥnqꝫ. ¶ Primum eſt ſcriptura. ¶ Scd̓m eſt fractura. ¶ Tertium creatura. ¶ Quartum gratia. ¶ Quintum amicitia. ¶ Primum eſt ip̄a ſcriptura: vnde Deutꝭ. vj. ca. ſcribit̉. Audi iſrael dn̄s deus tuꝰ vnus ē: di liges dn̄m deū tuum ex toto corde tuo: ex tota aīa tua: ⁊ ex tota fortitudine tua. Et eiuſdē. xj. ca. Ama dn̄ꝫ deū tuū. ⁊ Matth̓. xxij. Marci xij. ⁊ Luce. x. Diliges dn̄m deū tuuꝫ ⁊ ꝓximū tuum ſicut teip̄m. In his duobꝰ p̄ceptis tota lex pendet ⁊ ꝓphete. Scd̓m qd̓ nos inducit vi diligamus deū eſt factura qꝛ ipſe fecit nos. Si em̄ naturaliter amat filius patrem a quo habet parteꝫ corporis ſui: quāto magis amare debet deum qui corpus ⁊ animā fecit. Ideo ſapiens Ecc̄i. vij. ca. ait. In tota anima tua dilige eum qͥ te fecit. Nam ſi diligēter qͥs attendat quātuꝫ eſt beneficiū qd̓ illi deus tribuit dū corpus de dit vtiqꝫ dignū amore cenſebit. Quot em̄ ſunt mēbra in corꝑe tot dei beneficia īueniunt̉ ⁊ ma gna. Et ꝓnimio membro plus debet̉ hō ama re deū qͣꝫ ament euꝫ multi ꝓ cunctis bn̄ficijs q̄ ab eo receperūt. Si qͥs em̄ amiſerit oculū: qͣꝫtū amaret euꝫ qui ſibi reſtitueret. Et ſi qͥs meruiſ ſet amittere eū: qͣꝫtum diligeret illū qͥ ſibi oculū cōſeruaret. Nō minus ergo amādus eſt qͥ eum ab initio dedit ⁊ datū cōſeruauit cū ſepenume ro vtendo illo cōtra deū euꝫ amittere merueri homo. Sic referre poſſumꝰ de ſingulis mēbris Et ſi tantū amādus eſt qͥ dedit corpus: quāto fortius qͥ dedit aīam. Clamant igit̉ om̄ia que ī homīe ſunt a deo facta. Ama deū. Clamāt ocu li: ama deū. Clamāt aures: ama deuꝫ. Clamat lingua: ama deū. clamāt dentes: ama deuꝫ. cla mant manus: ama deū. clamāt pedes: ama de um. clamat ratio: ama deum. clamat memoria: ama deū. clamat intellectꝰ: ama deū. clamat vo luntas: ama deū: qꝛ ab ip̄o ſunt omnia. Ob qd̓ Bern̄. inqͥt. Ualde omnino mihi amādus ē quē ſum: viuo ⁊ ſapio. ¶ Tertiū qd̓ nos indu cit vt diligamꝰ deū eſt om̄is creatura. ait em̄ d̓ hoc Augꝰ lib̓. x. ꝯfeſſionū. Celuꝫ ⁊ terra ⁊ oīa q̄ in eis ſūt: ecce vndiqꝫ mihi dicūt vt te amem nec ceſſant dicere omnibꝰ vt ſint inexcuſabiles Dupliciter dicunt creature nobis vt deū ame mus. vno modo oſtēdendo eū digniſſimū amo re noſtro. Bonitas em̄ vniuerſitatꝭ creaturaꝝ

oſtendit creatorē eſſe optimū: ⁊ ideo amore di gniſſimū. Alio modo dicūt nob̓ vt amemꝰ deū exhibēdo nobis tot īnumera bn̄ficia. Nā terra ⁊ fructus eius aqua ⁊ piſces maris. Aer ⁊ vo lucres celi. Ignis ⁊ claritas ſolis: ⁊ ſpēdor ſtel larū ⁊ lune: ⁊ om̄ia alia que homini ꝑſtāt: non ceſſant ſuo modo homini dicere. Ama deum: amā deū: ama deū: qͥ cuncta ad vſū tuum ordi nauit. Quartū qd̓ nos inducit vt diligamꝰ deū ē gr̄a ſcꝫ nobis tributa: cū deus ꝓ nobis incar natus trigintatribꝰ annis cū oībus ꝯuerſando pati ꝓ nobis voluit famē: ſitim: frigꝰ: calorem ⁊ tandeꝫ ſubijt iugū grauiſſime crucis in qͣ ſan guinem fundēs morte p̄cioſa genus humanuꝫ redemit. Nā ſi puerulū ip̄m in p̄ſepio naſcēteꝫ inſpicimus: audimꝰ illū dicenteꝫ. amor tuus o oīa facit me deū celi carne veſtitū hoc vili loco teneri. Si pānis inuolutū vel vagientē ī cuna: aut herodis iram ꝑegrinando in vlnis matris fugientem miramur. Mox ⁊ ip̄e rn̄det. O aīa mea amor tuus ad hec oīa me compellit Si ſin gulos eius actus ſubtiliter meditamur oēs ab amore ardētiſſimo emanare videmꝰ Quid plu ra vincula: ſputa: ludibria: verbera: ꝯtumelie: deriſiones: flagella: corona ſpinea: crux: claui: ſpongia: lancea: nōne ſuo modo ſonum faciunt amoris. O inſenſibilis rationalis creatura. E mens ferrea om̄i adamāte durior. O deniqꝫ in gratiſſima aīa quaꝫ non inflāmant nō adurunt xp̄i ih̓u amoris incendia. ꝓpter hec oīa Bern̄. in lib̓. d̓ diligendo deū ait. Quid retribuā dn̄o pro oībus que retribuit mihi. in pͥmo opere me mihi dedit: in ſcd̓o ſe ⁊ vbi ſe dedit memihi red didit: datus ergo ⁊ redditus me ꝓ me debeo ⁊ bis debeo. Quid deo retribuā ꝓ ſe: nā etiam ſi me millies rependere poſſem qͥd ſū ego ad dn̄ꝫ Et ideꝫ ſuꝑ Can. Suꝑ oīa reddit te mihi ama bilē bone ih̓u calix quē bibiſti: opus redēptio nis noſtre hoc amorē noſtrū facile vendicat: to tum ſibi. hoc inquā eſt qd̓ noſtrā deuotioneꝫ ⁊ blādius allicit ⁊ iuſtiꝰ exigit ⁊ artius ſtringit et afficit vehemētius. Et iteꝝ in ẜmonibꝰ Bern̄. dicit. O duri ⁊ indurati filij adam qͦs nō emol lit tāta benignitas tāta flāma tam ingēs ardor amoris tā vehemens amator: qͥ ꝓ vilibus ſarci nulis tam p̄cioſas merces expendit. Quintuꝫ ꝙ nos incitat ad amorē dei d̓r amicitia. de ſolo qͥppe deo certi eē valemus: ⁊ ſi eū diligimꝰ nob̓ ſit fidelis ⁊ verus amicus. Alij ꝟo amici inue niunt̉ tripliciter infideles. Primo qꝛ aliqn̄ nō amāt lꝫ ament̉. ſꝫ nō ſic eſt d̓ eo qͥ Prouer. viij ca. ait Ego diligentes me diligo. ⁊ de hoc xp̄s dixit Ioh̓. xxiiij. ca. Qui diligit me diligetur a pr̄e meo: ego diligā eū. Scd̓o qꝛ multi ſūt ami ci tꝑe ꝓſperitatis ⁊ in aduerſitate deficiūt: id̓o ſapiēs Ecc̄i. vj. ca. ait. eſt amicus ẜm tp̄s ſuū: ⁊ nō ꝑmanebit in tꝑe tribulatiōis. Sꝫ nō ſic ē in deo de qͦ d̓r ī pſalmo. Iuxͣ ē dn̄s his qͥ tribu lato ſunt corde ⁊ qͣꝫuis amicos ſuos ⁊ eoꝝ vtili tatem flagellari ſepe ꝑmittat: illos tn̄ nūqꝫ deſe rit quos in tribulatiōe cōfortat. Tertio pleriqꝫ amant amicos dū viuūt ſed in morte inimici ef ficiunt̉: mortuos expoliātes ⁊ bona eoꝝ pau peribꝰ diſpenſanda tanqͣꝫ lupi rapiētes. Sꝫ de us ſpirituꝫ a corpore exeuntē ad ſe ſuſcipit: illū qꝫ delicijs ac diuitijs et̓ne vite facit participē. Cōſiderans oīa ſupradicta beatus laurentius patriā ſcꝫ hiſpaniā ⁊ parētes reliquit: terrena oīa calcauit ſpreuitqꝫ hereditatē: cū filius fuiſ ſet vt aiunt nobiliſſimi ducis: atqꝫ beatuꝫ ſixtū papam ſecutus romam vſqꝫ ꝑuenit: ibi a beato fixto factus eſt archidiaconꝰ: qui tāto fidei ze lo ductus fuit: vt nec cōminationes nec ꝟbera dura nec ignis incēdiū horreret Id̓o Ambro. ī ẜmone ſic ſcpͥſit d̓ illo. ardebat extrinſecꝰ mar tyr laurētiꝰ tyrāni ſeuiētis incēdijs: ſꝫ maior il lū intrinſecꝰ xp̄i amoris flāma torrebat. Qualit̓ beatꝰ laurētiꝰ ꝓbatꝰ fuit igne pximalis miſeratiōis. ⁊ an poſſit ele moſyna dari abſqꝫ charitate. ⁊ ſi fieri pōt de illicite acqͥſitis. ⁊ quo pōt cau ſare ſpūalem effectum ¶ Capl̓m. II. Ecundus ignis quo examinatꝰ eſt ⁊ ꝓbatus inuēt abſqꝫ crimine beatꝰ laurentiꝰ d̓r ꝓxi malis miſerationis: nā ad ꝓximos miſericors fuit. qͥbus theſauros eccl̓ie diſpenſauit: naꝫ vt recitat̉ in legēda. Tꝑe beati ſixti philippus im perator: ⁊ filius ſuꝰ noīe philippus fidē xp̄i rece perāt: ⁊ eccleſiā ſublimare plurimū intendebāt Regnauit aūt iſte philippus āno milleſimo ab vrbe cōdita: vt milleſimus rome annꝰ xp̄o po tius qͣꝫ idolis diceret̉: qͥ annus milleſimꝰ fuit a romanis cū ingenti ludoꝝ ⁊ ſpectaculoꝝ appa ratu celebratꝰ. Erat aūt cuꝫ philippo imꝑatore miles qͥdā nomīe decius: quē miſit in galliā vi eā rebellātē imperio romano ſubiugaret. Qui pergens cum exercitu ꝓſpere cuncta geſſit: vi ctorqꝫ ad vrbē redibat. audiens imꝑator eiꝰ ad uentū honorare eū volens eidē a roma vſqꝫ ve ronā obuius iuit nec videri debet cuiqꝫ duruꝫ hoc qd̓ d̓r de verona: quaſi vellet eā nouā fore ciuitatē: quoniā vt in cronica ricobaldi ſcribit̉ tꝑe tarquinij priſci qͥnti regis romanoꝝ: cōdi te fuerunt in italia agallie vrbes ſcꝫ mediolanū brixia verona vincentia. decius igit̉ ambitiōe imperij papilionē imꝑatoris latenter introiuit ⁊ dormientē dn̄m iugulaūit. attraxit aūt exer

citū ⁊ illos qͥ cū imꝑatore venerant p̄ce p̄cio ⁊ muneribus: atqꝫ cū eis ad vrbē gradu cito pro perauit. audiēs hoc philippus iunior vehemē ter extimuit: ⁊ totū theſaurū patris ⁊ ſuū bea to ſixto ⁊ ſancto laurētio cōmendauit vt ſi ip̄m a decio interfici ꝯtingeret theſauruꝫ ip̄m eccle ſijs ⁊ pauꝑibus erogarēt: nec te moueat ꝙ the ſauri quos laurentiꝰ diſpēſauit: nō dicunt̉ the ſauri imperatoris ſed eccleſie: qꝛ potuit eē ꝙ cū ip̄is theſauris philippi aliquē etiam thaſauruꝫ eccleſie diſpēſauit: vel forte id̓o dicunt̉ theſau ri eccleſie qꝛ philippus eos reliquerat eccleſijs diſpēſandos. Senatꝰ ergo obuiā decio ꝓceſſit ⁊ ip̄m in imperiū cōfirmauit: ne ꝟo ꝓditorie ẜ zelo idolatrie dn̄m ſuū occidiſſe videret̉ xp̄ia nos cepit crudeliſſime ꝑſeqͥ adeo vt multi mar tyrio coronarent̉ inter quos etiā philippus iu nior annumeratus fuit: poſt hoc oblatus ē de cio beatus ſixtus tanqͣꝫ qui xp̄m coleret ⁊ īpe ratoris theſauros haberet: tūc decius in carce re recipi ip̄m iuſſit donec ꝑ illata tormēta ⁊ the ſauros ꝓderet ⁊ xp̄m negaret. beatus autē lau rentius ip̄m ꝓſequens: poſt eū clamabat: quo ꝓgrederis ſine filio pater: quo ſacerdos ſancte ſine miniſtro ꝓperas. Tu nunqͣꝫ ſine miniſtro ſacrificiū offerre ꝯſueueras. Quid in me diſpli cuit paternitati tue: nūqͥd degenerē me ꝓbaſti experire certe vtrū idoneū miniſtrū elegerꝭ cui cōmiſiſti dominici ſanguinis diſpēſatiōeꝫ Cui beatus ſixtus dixit: nō ego te deſero fili neqꝫ te derelinquo. ſed maiora tibi debent̉ ꝓ fide xp̄i certamina. nos quaſi ſenes leuioris pugne cur ſum recipimꝰ: te autē quaſi iuuenē manet glori oſior de tyranno triūphus. poſt triduū me ſeq̄ ris ſacerdoteꝫ leuita: deditqꝫ ei oēs theſauros p̄cipiens vt eccleſijs ⁊ pauꝑibꝰ erogaret. Qui xp̄ianos diligenter die ac nocte queſiuit ⁊ vni cuiqꝫ ꝓut opus fuerat miniſtrauit om̄eſqꝫ pau peribus diſpēſauit. id̓o eccleſia cantat de eo id pſalmiſte qd̓ ponit̉. ij. ad Corꝭ. viij. c. diſperſit dedit pauperibus iuſticia eius manet in ſeculū ſeculi. Que verba ponderāda ſūt diſperſit em̄ dicit̉: qꝛ pluribꝰ cōdiuiſit ⁊ nō vni: diſperſit e non auare retinuit: dedit ⁊ nō vēdidit. dedit li bere ſine ſpe mercedis lucri aut cōmodi aut ob ſequij tēporalis. dedit nō dādū poſt mortē d̓ reliquit pauperibꝰ ſcꝫ xp̄i non parētibus non diuitibus. ideo iuſticia eius manet in ſeculū ſe culi: qꝛ merces iuſticie eius eſt eterna: vt expo nit Nico. de lyra. Sed quia hoc loco elemoſy na beati laurentij tam ſublimiter magnificat̉ li bet tria de ip̄a dubia diſputare. ¶ Primū vtꝝ elemoſynā dare ſit actꝰ charitatꝭ ¶ Secundū vtrū elemoſyna fieri poſſit de illi cite acquiſitis. ¶ Tertium vtrum elemoſyna corporalis habe atſpiritualē effectum. ¶ Ad primū dubiū poſſet quis dicere arguen do. Ꝙ actus charitatis non pōt eſſe ſine chari tate: ſed largitio elemoſynaꝝ pōt eſſe ſine chari tate: igit̉ nō erit actus charitatis. nā prime ad Corꝭ. xiij. c. apl̓s dixit. Si diſtribuero ī cibos pauperū om̄es facultates meas charitatē aūt nō habuero nihil mihi ꝓdeſt. Ad hoc reſpon det Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xxxij. Ꝙ aliqͥd dicit̉ eſſe actus ꝟtutis dupliciter: vno modo materiali ter ſicut actꝰ iuſticie eſt facere iuſta: ⁊ talis actꝰ pōt eſſe ſine ꝟtute: nam multi nō habētes hab tum iuſticie operant̉ iuſta: vel ex naturali rati on: vel ex timore: vel ex ſpe aliqͥd adipiſcendi Alio modo d̓r aliqͥd eſſe actus ꝟtutis formalit̓ ſicut actus iuſticie eſt actio iuſta eo modo quo iuſtus facit ſcꝫ prompte ⁊ delectabiliter. Et hͦ modo actus ꝟtutis non eſt ſine ꝟtute. ẜm hͦ ex go dare elemoſynā materialiter p̄t eſſe ſine cha ritate. dare ꝟo elemoſynā formaliter. id eſt. ꝓ pter deum delectabiliter ⁊ prompte ⁊ omni eo modo quo delectet: nō eſt ſine charitate elemo ſyna qͥdem eſt opus quo dat̉ aliqͥd indigēti ex cōpaſſiōe ꝓpter deū. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtꝝ elemoſyna fieri poſſit de illicite acqͥſitis. Ad hͦ reſpondet Tho. vbi ſupra. ꝙ aliquid pōt dici tripliciter illicite acquiſitū Vno modo illd̓ qd̓ illicite ab alio accipit̉ ⁊ debet̉ ei: nec poteſt ab eo qui accipit retineri: ſicut cōtingit in rapina furto ⁊ vſuris ⁊ de talibus cuꝫ homo teneatur ad reſtitutionē elemoſyna fieri non pōt. Secū do modo eſt aliquid illicite acquiſitū: qꝛ ille qͥ acquiſiuit retinere nō pōt: nec tamē debetur ei a quo acquiſiuit ſcꝫ qꝛ cōtra iuſticiā accepit et alter cōtra iuſticiā dedit. Sicut cōtingit ī ſymo nia in qua dans ⁊ accipiens cōtra iuſticiā legꝭ diuine agit: vnde non debet fieri reſtitutio ei qͥ dedit. Sed debet ī elemoſynas erogari: ⁊ eadē ratio ē in ſimilibꝰ in quibꝰ ſcꝫ datio ⁊ acceptio eſt contra legem. ¶ Tertio modo eſt aliqͥd illi cite acquiſitū non qͥdeꝫ qꝛ ip̄a acqͥſitio ſit illic ta: ſꝫ qꝛ id ex quo acquirit̉ eſt illicitū Sicut piꝫ de eo qd̓ mulier acquirit ꝑ meretriciū ⁊ hoc ꝓ prie vocat̉ turpe lucrū. Quia em̄ mulier q̄ me retriciū exercet turpiter agit ⁊ ꝯͣ legē dei. Sed in eo ꝙ accipit non iniuſte agit nec ꝯtra legem vnde licite retineri pōt ⁊ de eo elemoſyna fieri: nō tamē fit d̓ tali lucro oblatio ad altare. iuxta illud Deutꝭ. xxiiij. c. Non offers mercedē ꝓſti buli in domū dei tui: tum ꝓpter ſcandalū: tum ꝓpter ſacroꝝ reuerentiā. ¶ Tertiū dubiū fuit vtrū elemoſyna corporalis habeat ſpiritualem effectū. ⁊ arguit̉ ꝙ nō. Nam effectꝰ nō ē potior ſua cauſa: ſed bona ſpiritualia ſunt potiora cor

poralibus: non ergo elemoſyna corporalis ha bet ſpiritualē effectum. Secundo multiplicata cauſa multiplicat̉ effectus. Si ergo elemoſyna corporalis cauſaret ſpūalem effectuꝫ: ſequereỉ ꝙ maior elemoſyna magis ſpiritualit̓ ꝓficeret Qd̓ eſt cōtra id qd̓ ſaluator dixit Luce. xxj. c. de vidua ponēte duo era in gazophilatiū. Re ſpōdet Tho. vbi ſupra: ꝙ elemoſyna corꝑalis pōt tripliciter cōſiderari. Uno modo ẜm ſuam ſubſtantiā ⁊ ẜm hoc non habet niſi corporaleꝫ effectum inquātū ſcꝫ ſupplet corporales defect ꝓximoꝝ. Alio modo pōt cōſiderari ex ꝑte cau ſe eius inquātū ſcꝫ aliquis elemoſynā dat ꝓpt̓ dilectionem dei ⁊ proximi. Et quātum ad hoc affert fructum ſpiritualem: vnde ſapiens Ecc̄i. xxix. ca. ait. Elemoſyna viri gratiam hominis quaſi pupillā cōſeruabit. Tertio pōt cōſidera ri ex parte illius cui datur: ⁊ ſic habet ſpiritua lem effectū inqͣꝫtum ſcilicet ꝓximus cui per cor poralē elemoſynā ſubuenitur mouetur ad orar dum ꝓ benefactore Ad primū itaqꝫ argumētū dicendū ꝙ ratio illa ꝓcedit de corporali elemo ſyna ẜm ſubſtantiā. Ad ſecunduꝫ vero dicit̉ ꝙ vidua que minus dedit ẜm quātitateꝫ plus de dit ẜm ſuam ꝓportionem: ex quo penſat̉ in ip ſa maior charitatis affectꝰ: ex qua charitate ele moſyna corporalis ſpūaleꝫ efficaciā habet Ig tur beatus laurentiꝰ ex hoc maxime cōmendat̉ quia totus charitate ſuccenſus theſauros par peribus diſpenſauit. Nec obſtat qꝛ ſui nō erā quos ſi voluiſſet potuiſſet ꝓ ſe retinere: cū etiā ſi ſꝑ illos poſſediſſet: adhuc diſtribuiſſet pau peribus ꝓpter diuinū amorem. Qualiter beatus Laurentius exami natus eſt igne tyranice perſecutionis de gratia conſtātia ⁊ gloria beati lau rentij. ¶ Capl̓m. III. Ertiꝰ ignis quo examinatus eſt beatus Laurentius ⁊ nō eſt inuenta in illo iniquitas im patientie: dicit̉ tyrānice ꝑſecutionis: nam deci us ꝑſecutus eſt eum vſqꝫ ad mortem: quā ipſe letanter ꝓ xp̄o ſuſcepit. de hac tamen illius ꝑſe cutione cōſiderare debemus tria. ¶ Primo gratiam. ¶ Secundo cōſtantiam. ¶ Tertio gloriam. ¶ Primo conſideremus gratiaꝫ quā deus cō tulit beato Laurentio in miraculis faciēdis et cōuertendis gētilibꝰ. veniens nanqꝫ ad domū cuiuſdam vidue que multos xp̄ianos in domo ſua abſconderat: quā longus dolor capitis de tinebat: impoſita manu ſuꝑ caput eius eā a do lore capitis liberauit ⁊ pauperū pedes lauans omnibus elemoſynā dedit. Eadem nocte in do mo cuiuſdam xp̄iani veniens quendam cecum ibi repperit ⁊ facto ſigno crucis eū illuminauit vnde eccleſia cantat de eo Laurentius bonum opus operatꝰ eſt: qͥ per ſignum crucis cecos il luminauit. Cum autē beatꝰ Sixtus decio nol let cōſentire nec idolis īmolare ip̄m decollari p̄ cepit: accurrens autē beatus Laurentius poſt ip̄m exclamabat. noli me derelinquere pater ſā cte: qꝛ theſauros tuos iam expēdi: quos tradi diſti mihi. Tunc milites audientes theſauros laurentiū tenuerunt. ⁊ perthemio tribuno tra diderūt. Ip̄e autem decio eum p̄ſentauit Qui tradidit euꝫ Ualeriano prefecto vt aut theſau ros prodat ⁊ ſacrificet idolis: aut diuerſis eum interire faciat ſupplicijs ⁊ tormentꝭ. valerianus autem cuidam vicario nomīe hipolito in cuſto diam euꝫ tradidit: quē ille cū multis alijs ī car cere recluſit. Erat autē ibi in cuſtodia qͥdaꝫ gē tilis nomine lucillus qui plorando lumen ocu lorum amiſerat. Cui beatus Laurentiꝰ lumē ſe reſtaurare ꝓmiſit: ſi in xp̄m crederet et baptiſ mū ſuſciperet: ac ille ſe baptizare inſtantius po ſtulauit. Accipiens ergo Laurentiꝰ aquā dixit ei: omnia in cōfeſſione mundat̉. Cunqꝫ illuꝫ de articulis fidei īterrogaſſet diligēter. Et ille oīa ſe credere confeſſus fuiſſet: aquaꝫ ſuꝑ eiꝰ caput effudit ⁊ ip̄m in chriſti nomīe baptizauit. Sta timqꝫ qui cecus fuerat ſumen recepit. Quapro pter multi ad eum ceci veniebāt: ⁊ ab eo illumi nati redibāt. Interrogatꝰ ab hipolito d̓ theſau ris: ita reſpondit ꝙ ip̄m ad fidem ꝯuertit ⁊ cuꝫ omni familia baptizauit. Secūdo conſiderem beati Laurētij cōſtātiam quā habuit in tormē tis: poſt omnia qͥdem ſupradicta mandauit va lerianus ad hipolitū vt Laurentiū p̄ſentaret: cui Laurentiꝰ ait. ambulemus pariter qꝛ mihi ⁊ tibi gloria preparatur. ad tribunal igitur am bo veniūt et ſit iterum inquiſitio de theſauris: laurentiꝰ autē triduo indutias petijt: quas va lerianꝰ eidē ſb̓ hipolliti pollicitatiōe cōceſſit: in hoc triduo Laurētiꝰ pauperes claudos cecos ⁊ alios collegit: ⁊ eos ī palatio ſaluſtiano corā decio preſentauit dicens Ecce iſti ſunt theſauri eterni qui nunqͣꝫ minuūtur ſed creſcunt: qͥ ī ſin gulis diſpergunt̉ ⁊ in omnibꝰ inueniunt̉. horū enim manus theſauros in celum deportauerūt Ualerianus p̄ſente decio dixit. Quid variaris per multa iam nūc ſacrifica ⁊ magicam artē de pone. Cui Laurentiꝰ. Quis debet adorari qui factus eſt an qui fecit. Iratus decius iuſſit euꝫ ſcorpionibus cedi: ⁊ omne genus tormentorū ante ip̄m afferri: quem cū ſacrificare iuberet vt hec tormēta euaderet. reſpōdit infelix: has epu

las ſemper optaui. Tunc iubente decio nudus fuſtibus ceditur ⁊ ardētes lamine ad latera ap ponūtur. Dixitqꝫ laurentiꝰ. Domine ih̓u chri ſte deus de deo miſerere mihi ſeruo tuo: qꝛ ac cuſatus non negaui: interrogatus te dominuꝫ cōfeſſus ſum. Dixitqꝫ ei decius. ſcio ꝙ per arte magicā tormenta deludis: me tamen deludere non valebis. Iuſſitqꝫ eū plūbatis duriſſime ce di: laurētius autem orauit dicēs. Domine ih̓u chriſte accipe ſpiritū meum: tūc audiēte decio vox inſonuit. Adhuc multa certamina tibi de bentur. Tūc decius furore repletus dixit: viri romani: audiſtis demones iſtum ſacrilegū cor ſolantes: qui nec deos colit nec tormēta metui nec iratos pͥncipes expaueſcit. Iuſſitqꝫ iterum eum ſcorpionibꝰ cedi. Subridens autē Laure tius gratias egit: ⁊ ꝓ aſtātibus exorauit: eadē hora romanus in xp̄m credidit Recluſus poſt hec iterum Laurentiꝰ in cuſtodia hipoliti: no cte ſequenti Laurentiꝰ ad decium adducit̉. cui decius: aut inqͥt dijs ſacrificabis aut nox iſta ī te cum ſupplicijs expendet̉. Cui laurētius mea nox obſcurum non habet: ſed omnia in luce cla reſcunt. Dixitqꝫ decius: afferat̉ lectus ferreus vt requieſcat in eo contumax Laurentiꝰ: mini ſtri ergo eum exuentes ſuꝑ craticulā ferreaꝫ ex tendūt: ⁊ prunis ſuppoſitis eū cū furcis ferreis cōpreſſerunt. Dixitqꝫ laurentiꝰ valeriano. di ſce miſer: qꝛ carbones tui mihi refrigeriuꝫ: tib autē eternuꝫ ſuppliciū p̄ſtant: quia ip̄e domin nouit ꝙ accuſatꝰ non negaui euꝫ: interrogatus chriſtū cōfeſſus ſum: aſſatus gratias ago: dixit qꝫ hilari vultū ad deciū. Ecce miſer aſſaſti vni partem gira aliam ⁊ manduca. deinde ſubdidit gr̄as ago tibi domine: quia ianuas tuas ingre di merui: ⁊ ſic ſpiritū emiſit. Confuſus decius cum valeriano ambulauit in palatiū tiberij re licto corpore ſuꝑ ignē. Qd̓ hipolitus mane ra puit ⁊ cum iuſtino p̄ſbytero in agro verano cō ditum aromatibꝰ ſepeliuit. ¶ Tertio cōſidere mus gloriā quam aſſecutus eſt beatꝰ Laurēti us poſt ſuſceptū martyriū ⁊ ille que in celis eſt ⁊ nobis eſt imꝑſcrutabilis obmiſſa tm̄ ad eā di rigamus mentē quaꝫ tribuit illi deus in ſua ec cleſia militante fecit qͥdem deus ſanctū ſuū mar tyrem multis miraculis coruſcare: de qͥbus ꝓ deuotione noſtra aliqua pauca narremus. Re fert Gregꝰ turonenſis. ꝙ dum qͥdam ſacerdos quandum eccleſiā ſancti Laurētij repararet ⁊ trabes quedam nimiū breuis eſſet. rogauit be atum Laurentiū vt qui pauꝑes fouerat ſue in opie ſubueniret. Que ſubito ſic excreuit vt ꝑs non modica abūdaret. Quaꝫ partem ſacerdos minutatim incidit. et multas inde infirmitates ſanabat. Quidā inſuꝑ p̄ſbyter nomine Santu lus beati laurentij eccleſiā a lōgobardis incen ſam reparare volens artifices multos cōduxit Quadā autē vice dum qͥd eis apponeret nō ha beret p̄miſſa oratione reſpexit in clibanū ⁊ ibi dem candidiſſimū panem inuenit. Sed cū vix ad vnius prandij eſum tribus ꝑſonis ſufficere videret̉ laurentiꝰ artifices ſuos nolens defice re ſic p̄dictuꝫ panem multiplicari fecit ꝙ in ali mentum decem dierū operarijs cūctis ſuffecit. Sūt ⁊ alia huius ſācti miracula que cauſa bre uitatis omittimꝰ. igit̉ deuotiōe qua poſſumus beatū Laurētiū dep̄cemur vt ſua interceſſione nos dignos efficiat qua mediāte ꝑuenire vale amus ad illam gloriā ſempiternā in qua ip̄e le tatur cuꝫ domino ih̓u xp̄o. Cui ſit honor ⁊ glo ria in ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo quinquageſimuſquintus de ſancto Auguſtino preclariſſimo lumi ne eccleſie ſancte dei. Hriſtꝰ purgauit peccata ip̄ius ⁊ exaltauit ineternuꝫ cornu eius. Sapiētis ſūt verba iſta originaliter Ecc̄i.xlvij. ca. Ex omni parte reſo nant laudes eximie auguſtini doctoris p̄ſtan tiſſimi. Tanta ex verbo illaꝝ copia eſt vt nō ni ſi longiſſimis orationibꝰ explicari queāt. verū tamē ne in ſolennitate ip̄ius ab eius deuotione mens noſtra ieiunet aliqua d̓ ip̄o patre celebra tiſſimo breuiter diſſeremꝰ. Gaudent quippe bre uitate moderni. vt notat̉. ff. ꝙ metus cau. l. j. C de appellationibꝰ. l. ampliore.§. in refutatorijs Colligemuſqꝫ aliqua ex multꝭ que ſancti augu ſtini ⁊ merita ⁊ gloriam exprimunt verba ſapi entis in themate in qͥbus tria myſteria d̓ beato auguſtino diſtinguemus. ¶ Primū dicit̉ conuerſionis. ¶ Secundum cōmendationis. ¶ Tertium magnificationis. De ꝯuerſione beati auguſtini ⁊ d̓ his q̄ induxerūt euꝫ ad hereſim ⁊ de erro ribus manicheoꝝ. ¶ Capl̓m.I. Rimuꝫ myſteri um declarandū de beato auguſtino dicit̉ cōuerſionis de quo dicit̉. xp̄s purgauit peccata ip̄ius. hoc vtiqꝫ factuꝫ fuit: dū relicta vanitate ph̓oꝝ: abiectaqꝫ impijſſima hereſi manicheoꝝ in xp̄m ꝑfecte credidit et ſa crū baptiſma ſuſcepit ad qd̓ plenius intelligen dū tria in hac parte dubia ꝓponemus. ¶ Primum que fuerint cauſe auguſtinū ad he reſim manicheoꝝ inducentes.

¶ Secundū qui ſunt manicheoꝝ errores pͥnci pales ⁊ deteſtādi. ¶ Tertium que fuerunt media ad penitentiaꝫ ⁊ cōuerſionem auguſtini cooperantia. ¶ Ad primū dubium reſpondemus ꝙ fuerint tres cauſe p̄cipue que induxerunt auguſtinuꝫ in errores manicheorū. Prima dicit̉ intellect exiſtimatio. Secūda affectus inordinatio Ter tia cordis obduratio. ¶ Prima cauſa fuit ex iſtmnalio intellectus: habuit nanqꝫ ex dono na ture tantā ingenij ſublimitatē tātūqꝫ ītellectus acumē vt videat̉ quodāmodo impoſſibile qd̓ ip̄e de ſe in ꝟitate fatet̉. Ait em̄ ſic in lib̓. cōfeſſi onū. Om̄es libros artiū quas liberales vocāt tūc nequiſſimꝰ cupiditatū iniquaꝝ ſeruus per meip̄m legi ⁊ intellexi quoſcūqꝫ legere potuit. Quicqͥd em̄ ē de arte diſſerēdi ⁊ loquēdi Quic quid de dimenſionibꝰ figurarū ⁊ de muſicis et de numeris ſine magna difficultate nullo homi nū tradēte intellexi. Scis tu dn̄e deus meus ꝙ celeritas intelligēdi ⁊ diſcēdi acumē donū tuū eſt: ſed non inde ſacrificabā tibi: hoc ideo ſic cō cludit qm̄ non ſe hūiliabat deo neqꝫ ſcripturis ſanctis p̄bere volebat aſſenſuꝫ. Et vt Bern̄. ſu per cantica aſſerit. Superbo loco veritas non videt̉. Et ſuꝑ illud Hieremie. xlix. arrogantia tua et ſuꝑbia cordis tui decepit te. glo. ait. oīs hereticus arrogans quia ſuꝑbia facit hereticū non ignorātia. Gregꝰ inſuꝑ dicit. Tanto a dei luce ſuꝑbi lōge ſunt quāto apud ſe humilis nō ſunt. Ad hanc itaqꝫ dementiaꝫ ſuꝑbi deueniūt vt intellectum eorū minime limitatū arbitrent̉ creduntqꝫ illum ꝓpria vi attingere poſſe om̄ia intelligibilia. Sic ⁊ auguſtinꝰ putabat ſe abſqꝫ deo ſuo intellectu omnia penetrare: ob quod ſi nebat eum deus ruere in tenebras erroꝝ: vnde in lib̓. cōfeſſionum loquēs ad deuꝫ dicit. tumo re meo ſperabar a te ⁊ nimis inflata facies clau debat oculos meos. Et iterū in eodem libro. in ſtitui animuꝫ intendere in ſcripturis ſacris: ſec viſa eſt mihi ſcriptura indigna quā tuliane di gnitati cōpararem. Tumor em̄ mētis fugiebat modum eius. Illa auteꝫ erat que creſceret cum paruulis: ſed ego dedignabar eē paruulꝰ ⁊ tu midus fauſtu grandis mihi videbar. ¶ Secū da cauſa que induxit auguſtinū in errores fuit affectus inordinatio. inclinauerat qͥppe affectuꝫ ſuuꝫ inordinate ad iſta tēporalia bona ad diui tias ad gloriā vanam ⁊ ſimilia. Nam de carta gine romā ⁊ de roma mediolanū perrexit: vt re thoricā venderet illam ſcꝫ legēdo ⁊ ſue cupidi tati ⁊ glorie ſatiſfaceret: vnde ip̄e ait in lib̓. con feſſionū. Docebā artem rethoricā ⁊ victorioſā loquacitatem victus cupiditate vendebā. Et tterum in eodem libro. Exalabant nebule de limoſa cōcupiſcentia carnis ⁊ ſcatebra puberta tis ⁊ obnubilabāt cor meū vt nō diſcerneret̉ ſe renitas dulcedinis a caligine libidinis Multi em̄ tanto ardore ad hec tēporalia inflammātur vt omnino ceci facti in varios labant̉ errores: hij lꝫ interdū chriſtianos ſuo ore ſe fore dicant: tamē in corde nil credunt de vita futura: nec pe nas timēt. neqꝫ deſiderāt gloriam ſempiternaꝫ ¶ Tertia cauſa que induxit Auguſtinū in erro res dicit̉ cordis obduratio: vocatꝰ nāqꝫ a deo multotiens ⁊ tactus gratia illius nolebat aperi re cor ſuum: imo claudebat illud. vnde in libro cōfeſſionū dicebat. Vocaſti me ⁊ non erat qͥ re ſponderet tibi dicenti mihi. Surge qͥ dormīs ⁊ exurge a mortuis: ligatus em̄ eram non alieno ferro ſꝫ mea ferrea voluntate. Volūtabat̉ ergo auguſtinꝰ in ꝑditiſſimis erroribus manicheo rum necnō ⁊ aliorū. Nam ad has nugas addu ctus eſt vt arboerm fici plorare diceret: cum ab ea ficus vel folium tolleret̉. ¶ Secundū dubi um fuit: qui ſunt manicheorū errores principa pales ⁊ deteſtādi: ⁊ ad hoc dicimus ꝙ ſūt tres ¶ Primus eſt contra principij veritatem. Scd̓s cōtra incarnationis xp̄i veritatem. ¶ Tertius contra legis antique bonitatem. ¶ Primus error manicheorū eſt cōtra pͥncipij vnitatem. nam vt dicit̉ in. c. j. de ſūma trinitate ⁊ fide catholica. vnuꝫ vniuerſorū pͥncipiū Qd̓ Ariſto. ⁊ ph̓i. viij. phiſicoꝝ. vnum mouens: ⁊ in libro de cauſis vnam primā cauſaꝫ. et in. xij. metaphiſice. vnum principē appellat. Sed Au guſtinus cōſcribit in lib̓. de natura boni. mani chei duo pͥncipia ponūt vnum mali aliud boni vnꝰ ẜm eos pͥncipes lucis eſt Cuius habitatio regio lucis ſuꝑ iſta viſibilia Alter eſt princeps tenebraruꝫ ex aduerſo: cuius habitatio ē regio tenebrarū: ⁊ vterqꝫ pͥnceps habet populū ſuuꝫ ⁊ a principio tenebrarū dicūt eſſe corruptibilia ⁊ mutabilia. Iſte error valde cōtumelioſus ē: et creatori ⁊ creaturis. Creatori qͥppe quia ma gnam ꝑtem ſui regni ⁊ glorie ſue aufert ei domi nū creaturarū viſibiliū alteri tribuit. Creaturꝭ etiam cōtumelioſus eſt: quas retrahit a domīo tam honorabili ⁊ ſubdit eas tam vili ſeruituti: vt eſt ſeruitus diaboli. Sed vt appareat huius erroris falſitas ſubdemus auctoritates ⁊ ratio nes qͥbus īnititur vt ſic debilitas eius facilius corruat. Arguūt gͦ pͥmo manichei. qꝛ Matth̓. vj. ca. dixit chriſtus. nemo pōt duobus domi nis ſeruire: vocans diabolū dominū eo ꝙ ipſe ſit dominus mundi: vt ip̄i aiunt: ergo ip̄e ē de us vel creator ip̄ius. Sed argumentū non con cludit. cum reges gentiū dominent̉. luce. xxij. ſed tamē non ſūt dij vel creatores. Secundo ar guūt qꝛ Matth̓. vij. c. ſcribitur. non pōt arbor

bona fructus malos facere. Ex quo inferūt: er go mala nō poſſunt eſſe ab eodē pͥncipio a quo ſunt bona. Ergo ſūt duo pͥncipia vnū bonorū: aliud maloꝝ. Quibꝰ reſpōdemꝰ ꝙ lꝫ arbor bo na nō faciat malū fructum: tamen nihil ꝓhibet fructū quē arbor bona ꝓduxit poſſe putrefieri ⁊ corrumpi: ⁊ nemo adeo fatuus eſt vt cum vi det diuerſa pira in archa vel in mēſa: quorum alia putrida ſūt: alia ſana ꝙ ꝓpter hoc non cre dit ea nō poſſe eſſe ex eadē arbore: nec aliqͥs cre dat duas mulieres nō poſſe habere vnā mr̄eꝫ: eo ꝙ vna ꝟgo alia corrupta. Sic nihil ꝓhibet diabolū eſſe bonū creatiōe ⁊ factū a deo: maluꝫ ꝟo ſua voluntate. ¶ Tertio arguūt maniche qꝛ Ioh̓is. viij. c. ſcribit̉. vos ex parte diabolo eſtis. ergo diabolus eſt creator illoꝝ: quibꝰ ver ba illa ſic dicta ſūt. Reſpondet̉ ꝙ nō ſequitur nam pater dicit̉ aliqͥs alterius: vel qꝛ ab eo ha bet ſubſtātiā: vel quia ab eo habet mores ſuſci piendo eius doctrinā: vel imitādo vitā: hͦ ſcd̓o modo diabolꝰ erat pater phariſeoꝝ. ¶ Quar to arguunt Ioh̓. xiiij. xp̄s dixit de diabolo. ve nit em̄ pͥnceps mundi huius ⁊ in me nō habet quicqͣꝫ: diabolꝰ pͥnceps mūdi vocat̉: ergo mū dus eſt ab eo. reſpōdet̉ ꝙ non omnes pͥncipes ſunt dij vel creatores: preterea ip̄e pͥnceps erat vſurpatione: vnde iudicio a mūdo erat eicien dus: ẜm illud Ioh̓. xij. Nunc iudiciū eſt mūdi nūc pͥnceps mūdi huius eiciet̉ foras. ¶ Quin to arguūt quia Ioh̓. xviij. dixit xp̄s. regnū me um non eſt de hoc mūdo. ergo xp̄s non eſt rex huius mūdi: ergo mūdus eſt regnum diaboli. Reſpondet̉ ꝙ regnū xp̄i fideles vocant̉: qͥ non ſunt de hoc mūdo: qꝛ non ſunt dediti mūdanis ſunt tamē in mūdo ſed quaſi exulātes ⁊ eternū dei deſiderātes. ¶ Sexto arguūt: qꝛ apoſtolꝰ ſcd̓a ad Corꝭ. iiij. ca. ait. deus huius ſeculi exce cauit mētes infideliū: diabolus ergo deus huiꝰ ſeculi eſt. Reſpondet̉ ꝙ diabolus nūcupatiōe deus eſt vel dn̄s ⁊ non ẜm veritatē. Nam ⁊ vē ter deus vocat̉ ad Philippē. iij. ca. quorū deꝰ venter eſt: tamē venter nō eſt creator: oſtenden dum eſt igit̉ manicheis ꝙ om̄ia ſunt creata ab ip̄o deo viſibilia ⁊ inuiſibilia. Scribitur nāq Matth̓.vj. ca. Reſpicite volatilia celi ⁊cͣ. Et ſubdit̉ pater veſter celeſtis paſcit illa: ergo cib corruptibilis quo aues paſcunt̉ a patre celeſti eſt. Et Matth̓. v. c. dicit̉ de pane celeſti. pluit ſuper iuſtos ⁊ iniuſtos: ergo pluuia eſt a deo. Et Matth̓. viij. ca. ſcribit̉ de xp̄o ꝙ vēti ⁊ ma re tanqͣꝫ domino obediebāt ei. ⁊ Ioh̓. j. c. Om nia ꝑ ip̄m facta ſunt. ⁊ iteꝝ ibi. In ꝓpria venit ⁊ ſui eam non receperūt. Sed nō erat ꝑ gratia ſui: cum eſſent mali: ergo ſui erant ꝑ creationē. Item mutauit aquā ī vinū corruptibile. Ioh̓. ij. ca. ergo ⁊ corruptibilia ſunt ab ip̄o. Et apl̓a ad Roma. ij. ca. ait. ex ip̄o ⁊ ꝑ ip̄m ⁊ in ip̄o ſūt om̄ia Et pͥme ad Corꝭ. x. ca. Ex deo om̄ia. ⁊ ad Ephe. ij. ca. ip̄ius factura ſumꝰ. ⁊ eiuſdē. iij. c. In deo qͥ creauit om̄ia. ⁊ ad Eollocē. iij. c. In ip̄o cōdita ſūt vniuerſa que ſūt in celo ⁊ int̓ra viſibilia ⁊ inuiſibilia. Et ad Heb̓. j. ca. Initio tu dn̄e terrā fundaſti: ⁊ oꝑa manuū tuaꝝ ſūt ce li. ⁊ Actꝭ. iij. ca. dicit̉. Tu feciſti celū ⁊ terram. ⁊ eiuſdē. xvij. ca. deus qͥ fecit mundū ⁊ om̄ia q̄ in eo ſūt. ⁊ Apoc̄. x. ca. iurauit ꝑ viuētē in ſecu la ſeculorū qͥ creauit celū ⁊ terram mare ⁊ om̄ia que in eis ſūt. mouent̉ itaqꝫ manichei abſqꝫ vl la rōne docentes multas fatuitates. ¶ Secun dus error manicheoꝝ ē ꝯtra incarnatiōis xp̄i veritatē: dicunt em̄ xp̄m non habuiſſe verā hu manā naturā. Sed contra iſtos eſt ſcriptura ſa cra: que xp̄m affirmat deū ⁊ hominē: homineꝫ ꝟo ꝑfectum ex aīa rationali ⁊ hūana carne ſub ſiſtentē: atqꝫ verū redemptorē mundi affirmat qͥ nos redemit p̄cioſo ſanguine ſuo. ¶ Tertius error manicheoꝝ eſt cōtra legis antique boni tatem. dicūt em̄ patres veteris teſtamēti fuiſſe dānatos: qꝛ legunt̉ aliquādo peccaſſe Sꝫ ſimi liter dicendū foret d̓ petro ⁊ paulo qͥ aliquādo peccauerūt. qd̓ ip̄i negāt Sed nos ꝓbamus te ſtimonijs noui teſtamēti qd̓ ip̄i recipiunt anti quos patres bonos fuiſſe atqꝫ ſaluatos: nam le git̉ Matth̓. viij. ca. Multi ab oriēte ⁊ occidē cidente veniēt ⁊ recūbent cū abraam iſaac ⁊ ia cob ī regno celoꝝ: ergo abraā iſaac ⁊ iacob ſūt ī regno celorū. Item Matth̓. vij. ca. in trāſfigu ratiōe domini apparuerūt moyſes ⁊ helias cuꝫ eo loquētes: ſi damnati fuiſſent in trāſfiguratio ne illa nō affuiſſent. Inſuꝑ luce. xvj. lazarꝰ mor tuus portatus eſt ab angelis in ſinū abrae. Te nēt adhuc manichei legē veterē datam eē a pͥn cipe tenebraꝝ ⁊ malam eſſe. Cui errori occaſio nem dedit pͥmo legis grauitas. Uiſū eſt em̄ ali quibꝰ nō fuiſſe deū benignū qͥ tam graue onus populo impoſuerit. Ad qd̓ dicēdū ꝙ corda iu deorū erecta erant per p̄ſumptionem. Nam di cebant Exodi. xviij. ca. Nō deeſt qui impleat: ſed deeſt qui iubeat. Et Exodi. xxiiij. ca. Re ſpondit vniuerſus populus ſimul cuncta q̄ lo cutus eſt dominꝰ faciemꝰ. ideo humiliādi erāt graui onere legis vt ad auxiliū gratie currerēt. Secūdo dedit occaſioneꝫ huic errori iuſticia qͣ puniebant̉ criminoſi. vnde dicūt non fuiſſe de um benignū qͥ legem tam crudelē dedit. Ad qd̓ dicendū ꝙ cum pͥncipium ſapiētie ſit timor dei vt ſcribitur Prouer.j. ca. ꝑfectio vero ſapiētie ſit amor dei. pͥma lex debuit inchoare a timore malos acriter puniēdo ſecūda lex debuit ſapiē tiam ꝑficere cuꝫ amore multis amonitionibꝰ et

ꝓmiſſionibus ⁊ beneficiorū exhibitionibꝰ inci tando. Tertio huic errori occaſionē dedit ver bum apoſtoli ad Roma. vj. ca. vbi ait. nunc ſo luti ſumus a lege mortis: et vocat̉ ab apoſtolo lex vetus lex mortis. Ad qd̓ dicēdū ꝙ lex mor tis fuit ſuis trāſgreſſoribꝰ: ſed lex vite fuit inten tione dantis: ſed lex mortis vitio trāſgredient vnde ſubdit apoſtolus. Quid ergo dicemꝰ: le peccatū eſt abſit̉. Sunt ⁊ alij manicheorū erro res ridendi: quos cauſa breuitatis omittimus Si quis autē de illis pleniꝰ edoceri velit legat ſūmam de ꝟtutibus ⁊ ibi materiā iſtaꝫ bene co pioſeqꝫ digeſtam inueniet. ¶ Tertiū dubiū fu it: Que fuerūt media ad penitentiā ⁊ conuerſi onem auguſtini cooperātia. Et dicimꝰ ꝙ tria: primū fuit pie matrꝭ lachrymoſa oratio. Secū dū ambroſij facūda p̄dicatio. Tertiū exemplo rum ꝓuocatio. Primuꝫ fuit pie matris lachry moſa oratio. Ip̄e nanqꝫ in ꝓuincias africe ciui tate vero cartaginēſi ortus honeſtis parentibꝰ genitus ē ex patre ſcꝫ patritio: matre vero mo nicha nuncupata: hec religioſa valde: ⁊ in chri ſti amore fundata plurimū flebat pro filio: ⁊ ip ſum ad vnitatē fidei reducere ſatagebat. Qua dam autem vice ⁊ ip̄e in libro cōfeſſionū teſtat̉ mater illa ſancta vidit ſe ſtare in quadam line li gnea lꝫ triſtem: ⁊ quidaꝫ ei pulcherrimus iuue nis aſtitit ⁊ cauſaꝫ tante triſticie reqͥſiuit. Que cum diceret ꝑditioneꝫ filij mei auguſtini deplo ro. Ille reſpondit: eſto ſecura: quia vbi tu ibi il le: ⁊ ecce continuo filiū ſuuꝫ iuxta ſe ſtare vidi hec poſt dum auguſtino retuliſſet. Ille ait falſe ris mater non tibi ſic dictū eſt. Sed vbi ego ibi tu. ecōtra illa dicebat. Non fili mihi dictum eſt vbi ille ibi tu. Sꝫ vbi tu ibi ille. Rogabat ergo ſedula mater quaſi importuna quendaꝫ epiſco pum vt pro ſuo filio ītercedere dignaretur. Cui tanta quodāmodo importunitate deuictus ꝓ phetica voce reſpondit: vade ſecura quia im poſſibile eſt vt filius tantarū lachrymarum pe reat De ip̄a itaqꝫ referre poſſumus illud quod chriſtus in ẜmone qui legitur ī feſto beati iaco bi maioris dixit. non ſentiebat inquit illa ſicut cetere matres que corpus natorum amant ani mā autem contēnunt. Deſiderāt enim illos va lere in hoc ſeculo. et non curāt quid in alio ſint paſſuri. Alij militias filijs ꝓuidēt alij honores ⁊ nemo filijs ꝓuidet dominū: ꝑditionem illoꝝ cum magno p̄cio cōparāt: ⁊ ſalutē illis nec do nō acciꝑe volūt. Si vident illos pauperes tri ſtantur ⁊ ſuſpirāt. Si aūt viderint peccātes ne vero ſapice mo triſtat̉. vt oſtendāt qꝛ corpoꝝ ſūt parentes nō aīaꝝ. hec ille. Scd̓m mediuꝫ qd̓ cōcurrit ad penitentiā ⁊ ꝯuerſionē auguſtini fuit ambroſij facūda p̄dicatio. Cū em̄ auguſtinꝰ apud carta ginē multis annis rethoricaꝫ docuiſſet occulte matre neſciēte romā venit: ⁊ ibidē multos diſci pulos cōgregauit: his tēporibus mediolanen ſes a ſynaco p̄fecto romanoꝝ petiere ſibi docto rem in rethorica deſtinari. Erat ibi tūc p̄ſul vi dei ambroſiꝰ ⁊ ad p̄ces mediolanēſiū illuc mit titur auguſtinꝰ: mater autē eius quieſcere non valens cū multa difficultate ad eum venit: ⁊ ip ſum iā nec vere manicheū: nec vere catholicuꝫ repperit. Cepit autē auguſtinꝰ beato ambroſio adherere ⁊ eius p̄dicationes frequēter audire Erat em̄ in p̄dicatione ſatis ſuſpēſus ne qͥd cō tra ip̄am manicheoꝝ hereſim vel ꝓ ip̄a dicere tur. quadā vice cōtra illū errorē ambroſiꝰ diu tius diſputauit ⁊ ip̄m aꝑtis rōnibus ⁊ auctori tatibus ꝯfutauit: ita vt error a corde auguſtini penitus pelleret̉. Tertiū mediū qd̓ cōcurrit ad penitētiā ⁊ cōuerſionē auguſtini dicit̉ exēplo rū ꝓuocatio ⁊ inflāmatio. Cū em̄ ſicut ip̄e nat rat in lib̓. cōfeſſionū iam via xp̄i ſibi placeret ẜ per ip̄am anguſtā adhuc ire pigeret īmiſit dn̄s in mētē eius vt ad ſimplicianuꝫ in quo lucebat̉ gratia diuina ꝑgeret vt ſibi eſtus ſuos cōferēti ꝓferret qͥs eſſet aptus modus ambulādi in via dei in qua alius ſic ibat: diſplicebat em̄ ei quic quid agebat in ſeculo p̄ dulcedine dei ⁊ decore domus eius quā dilexit. Simplicianꝰ autē ce pit eum hortari ip̄e quoqꝫ cepit ſeip̄m hortari ac dicere. Quot pueri ⁊ puelle intra eccleſiam deo ſeruiūt. tu nō poteris ꝙ iſti ⁊ iſte? an vero iſti ⁊ iſte in ſeip̄is poſſunt ⁊ nō in deo ſuo: quid in te ſtas ⁊ nō ſtas: proice te in euꝫ ⁊ excipiet te ſanabit te. Int̓ hoꝝ colloquia memoria victo rini ī mediū venit: vn̄ exhilaratꝰ ſimplicianus narrat Qualiter idē adhuc gētilis ob ſui ſapiē tiā rome qd̓ maximū erat tunc ſtatuā meruiſſet Et qualiter ſe ſepius chriſtianū dicebat: cui cū ſimplicianꝰ diceret: non credo niſi videro te in eccleſia: ille iocādo dicebat: nūquid parietes fa ciunt hominē chriſtianū: tandeꝫ dum ad eccle ſiam veniſſet ⁊ ei tanqͣꝫ verecūdo occulte liber vbi erat ſymbolū fidei ad legendū datus fuiſſet ille in altū aſcēdit ⁊ alta voce ꝓnūciauit Tunc etiaꝫ ab africa quidā amicus auguſtini nomīe pontianus ſuꝑuenit ⁊ vitā ⁊ miracula ip̄iꝰ ma giſtri antonij qui nuꝑ in egypto ſub Cōſtātino imperatore defunctus fuerat recitauit. hoꝝ ex emplis auguſtinus vehemēter exarſit: ita ꝙ ſe ciū ſuū alippiū tā vultū qͣꝫ mēte turbatꝰ inuaſit ⁊ fortit̉ exclamauit. Quid patimur qͥd audimꝰ Surgūt indocti ⁊ cerū rapiūt ⁊ nos cuꝫ doctri nis noſtris ī infernuꝫ demergimur: ⁊ accurrēs in quendam hortum ſub quadam ficū ſe ꝓiecit vt ip̄e narrat in lib̓. confeſſionum ⁊ amariſſime flens lamentabiles voces dabat. Cū autē amā

riſſime fleret audiuit vocem dicentē ſibi. Tolle lege: aperuitqꝫ ſtatim codicē apoſtolicū ⁊ con iectis oculis ad primū cap̄. legit. induimini do minū ih̓m xp̄m. ⁊ ſtatim ab eo om̄es dubietatꝭ tenebre diffugerūt: interim autē tam vehemen tiſſimo dolore dētiū torq̄ri cepit: vt fere ad cre dendam opinionē cornelij ph̓i ſuccēderet̉ ꝙ ſū mū bonum anime in ſapiētia: ſūmū vero bonū corporis in nullū ſentiendo dolorē poſuerat. tā vehemēs aūt ille dolor fuit ꝙ etiā loquelā ami ſit. Quo circa vt ī li cōfeſſionū refert in tabulis cereis ſcripſit vt om̄es ꝓ eo orarēt vt dolorē il lum deus mitigaret: ip̄e vero cum alijs genua flexit ⁊ ſubito ſanū ſe ſenſit. inſinuauit ergo per litteras ſancto viro ambroſio votū ſuū vt mo neret quid ſibi de libris ſanctis legenduꝫ eſſet quo acrior fieret fidei xp̄iane: at ille iuſſit Eſaiā ꝓphetam ea ꝙ euāgelij ⁊ vocationis gentium ꝓnūciator apertior videatur Cuius pͥncipiuꝫ cum Auguſtinꝰ non intelligeret totū aliud tale eſſe arbitrans diſtulit vt illud relegeret cū ī ſcri pturis ſanctis magis exercitatus eſſet. Adueni ente vero paſcali tempore Auguſtinꝰ cum eſſet annorū triginta cum filio ſuo a deo dato puero valde ingenioſo: quem Auguſtinꝰ in ſua adole ſcentia dū adhuc gentilis ⁊ philoſophꝰ eſſet ge nuerat: necnon cū alippio ſuo amico ſacrum ba ptiſma ſuſcepit: de hac Auguſtini conuerſione ſcripſit ſanctꝰ datius epiſcopꝰ mediolanēſis li. j. ſue cronice. ca. x. de quo datio gregoriꝰ memi nit in libris dialogoꝝ. Tunc in illo baptiſmate ambroſiꝰ cepit. Te deū laudamꝰ. ⁊ Auguſtinꝰ reſpondit. te dominū cōfitemur. Et ſic ip̄i duo hūc hymnū alternatim cōpoſuerūt: ⁊ vſqꝫ in fi nem decātauerūt: ꝓtinus aūt in fide catholica mirabiliter ꝯfirmatꝰ ſpem omnē quā habebat ī hoc ſeculo dereliqͥt: ⁊ ſcholis quas regebat ab renūciauit. omiranda dextre dei excelſi muta tio q̄ auguſtinū nō ſolū de tenebris eduxit in lu cem ẜꝫ illū lumīare grāde ī ſua eccl̓ia p̄fecit. De humili penitentia et ſingulari do ctrina atqꝫ integritate vite beati Au guſtini. ¶ Capl̓m. II. Ecūdum myſte rium declarandū de beato Auguſti no dicitur cōmendatio. Cōmendat̉ quidem maxime de tribus. ¶ Primo de penitentie humilitate. ¶ Secūdo de doctrine ſingularitate. ¶ Tertio de vite integritate. ¶ Primo cōmendat̉ de penitētie humilitate. nam lꝫ peccata grauia amariſſime defleuiſſet: ta men ex ip̄a hūilitate de peccatis q̄ nos minima reputamus in lib̓. cōfeſſionū deo ſe dolenter ac. cuſat. Sicut de eo ꝙ cū puer eſſet ludebat ad pi lam cū ad ſcholas ire deberet. Itē de eo ꝙ non volebat legere vel addiſcere niſi vi a parentibꝰ vrgeret̉. Iteꝫ de eo ꝙ fabulas poetaꝝ ſicut fa bulā enee cū adhuc eēt puer libenter legebat: ⁊ didonē mortuā ꝓpter amorē plorabat. Itē de hoc ꝙ de celario vel mēſa parentū aliqͣ furaba tur vt pueris ludentibꝰ daret. Itē de eo ꝙ in lu dos pueroꝝ fraudulētas victorias exercebat. Item de eo ꝙ pira de quadā arbore vicina vi nee ſue cū eſſet annoꝝ ſedecim furatꝰ fuerat. Ac cuſat etiā ſe d̓ eo ꝙ aliquādo nimis libēter canē vidit currentē. Et de eo ꝙ ꝑ agrū tranſiēs ve natione libēter ꝓſpexit: ⁊ de eo ꝙ domi exiſtēs araneas muſcas ſuis retibꝰ capientes nimis at tente ꝓſpexit. Ideo aūt de his corā dn̄o cōfite bat̉ vt ip̄e dicit. Quia aliquādo a bonis medi tationibꝰ auertunt ⁊ oratiōes interrūpunt. Si qͥs ꝟo feruorē cōpunctiones deuotionē ꝯtriti onē auguſtini penitētis plene ſcire deſiderat le gat libros cōfeſſionū qͥ vndiqꝫ reſonāt liquefa ctionē cordis ip̄ius. Secūdo cōmendat̉ augu ſtinus de doctrine ſingularitate Ꝙͣ ſingularis ⁊ excellentiſſimꝰ fuerit in doctrina oſtendūt no bis libri quos cōpoſuit: ſed ad eius gloriā acce dit alioꝝ ſanctoꝝ doctoꝝ teſtimoniū: qui d̓ au guſtino loquētes ip̄m copioſiſſimis laudibus attolunt. Vnde ꝓſper in lib̓. de vita cōtempla tiua inqͥt Auguſtinꝰ epiſcopꝰ acer erat ingenio ſuauis eloquio: ſecularibꝰ litteris peritꝰ: ī eccle ſiaſticis laboribꝰ ſtudioſus: in quotidianis di ſputationibꝰ clarus: in om̄i ſua actione cōpoſi tus: in q̄ſtionibus ſoluēdis acutus: in cōuince dis hereticis circūſpectꝰ: in expoſitiōe fidei no ſtre catholicus: in explanādis ſcripturis cano nicis cautꝰ. Quē in libellis meis ꝓ poſſibilita te mea ſum ſecutꝰ. Et Anſelmꝰ in ꝓlogo mono logion̄. nihil potui inuenire nec dixiſſe qd̓ non catholicoꝝ patꝝ ⁊ maxime beati auguſtini di ctis cohereat. Et policrates lib̓. ij. c. xviij. nar ratiōis auctorē magnū teneo Augꝭ. Et poſſido nius. auguſtinꝰ ſapīe lumē p̄fulgidū ꝓpugna culū veritatis omnes eccleſie doctores tā inge nio qͣꝫ ſciētia vicit. Incōparabiliter florēs tam ꝟtutum moribus qͣꝫ influētia doctrinarū. Hu go in didaſcalō. lib̓. iiij. ⁊ Ifid̓. lib̓. vj. ethimo. De noſtris apud grecos origenes in ſcriptura rū labore tam grecos qͣꝫ latinos opeꝝ ſuoꝝ nu mero ſuperauit: deniqꝫ hieronymꝰ ſex milia li broꝝ eiꝰ legiſſe fatet̉: hoꝝ tamē oīuꝫ ſtudia au guſtinꝰ ingenio ⁊ ſciētia ſua vicit. nam tāta ſcri pſit vt diebus ac noctibꝰ nō ſcribere quiſqͣꝫ va leat libros ſuos: ſed nec legere quideꝫ occurrat Et egeſippus in ꝓlogo libri de floribus paradi

ſi. Inter magnos et egregios catholice docto res eccleſie p̄clarum fuiſſe ⁊ eſſe auguſtinuꝫ qͥs ignoret? quē cum diuina ⁊ humana eruditiōe mirabilē om̄es orthodoxi in toto terrarū orbe venerantur: precipue cuꝫ apoſtolice ſedis anti ſtites ſcripta eius ſua probabile auctoritate fir mantes: tanto maiore ſtudio ſemꝑ amplexi ſūt quāto ampliore ſolatio eis vſuros ſe fuiſſe teſtā tur. Et caſſiodorꝰ in ꝓlogo ſuꝑ pſalteriuꝫ. Ad Auguſtini facundiſſimi patris cōfugi opulen tiſſimā lectionē: quo circa memor infirmitatis mee mare ip̄ius quorundā pſalmoꝝ fontibꝰ ꝑ fuſum: diuina miſeri cordia largiēte in riuulos vadoſos cōpendioſe breuitatis deduxi vno co dice tot diffuſa cōplectens quot ille in decādes qͥndecim mirabiliter explicauit. Sed vt qͥdam de homero ait. Tale eſt de eius ſenſu aliqͥd ſub ripere quale herculi clauā de manu tollere Eſt enī lr̄aꝝ omniū egregius magiſter decurrēs tā qͣꝫ fons puriſſimus nulla fece pollutus. Sed in integritate fidei ꝑſeuerans: neſcit hereticis lo cum dare: vnde ſe poſſint aliqua colluctatione defendere. Totus catholicus. totꝰ ortodoxus īuenit̉: ⁊ in eccleſia dn̄i ſuauiſſimo nitore reſplē dēs: ſuꝑni luminis claritate radiat̉. Et haymo in cōmetario ſuper ſecūda epl̓a ad Corinthios ẜm beatū auguſtinū: neceſſe eſt ad altiora cōſci dere: ⁊ ꝓfundiora ſcrutari: qui in lucidandis q̄ ſtionibus om̄es doctores excellit. Et iteꝝ har mo ibidem. Sicut ſol in lumine excedit omnes planetas: ita auguſtinꝰ omnes exceſſit in ſacris exponendis ſcripturis. Et voluſianꝰ cui augu ſtinꝰ ep̄as ſcpͥſit. Legi dei deeſt quicqͥd Augu cōtigerit ignorare. Et Gregꝰ in epiſtola ad īno centiū p̄fectuꝫ africe. Ꝙ expoſitionē ſancti iob vobis trāſmitti voluiſtis: veſtro ſtudio cōgau demus: ſed ſi delitioſo cupitis pabulo ſagina ri: beati Auguſtini cōpatriote veſtri opuſcula legite: ⁊ ad cōparationē illius ſiliginis noſtrū furfurē non queratis. Et idem in regiſtro legit ꝙ beatus auguſtinꝰ nec cuꝫ ſorore habitare cō ſenſerit dicens. Que cū ſorore mea ſunt ſorores mee nō ſunt. docti ergo viri cautela magna no bis debet eſſe inſtructio. Et Hieroꝰ in li. d̓ duo decim doctoribꝰ. Auguſtinꝰ ep̄s volans ꝑ mō tium cacumina: quaſi aquila multa celorū ſpa tia terrarūqꝫ ſitus ⁊ aquarū circulū claro ẜmo ne ꝓnunciauit. Et idem in epl̓a ad auguſtinu duobꝰ libellis tuis eruditiſſimis: ⁊ oīs eloque tie ſplendore fulgentibꝰ reſpondere non potui. Certe quicqͥd dici potuit: ⁊ aſſum ingenio ⁊ de ſcripturaꝝ hauriri fontibus a te poſitum eſt at qꝫ diſertum: ſed queſo reuerentiā tuaꝫ parūper patiaris me tuū laudare ingeniū. Sunt et alia tam hieronymi qͣꝫ alioꝝ doctoꝝ teſtimonia de laudibus auguſtini que nos breuitatꝭ cauſa ꝑ tranſimus ¶ Tertio cōmendatur auguſtinus de vite integritate: poſt cōuerſionē qͥdem inte gerrimā vitam atqꝫ ſanctiſſimā duxit: nā e me diolano diſcedens aſſumptis ſecum nebridio ⁊ euodio matre ad africam remeabat. Sed cum eſſent apud hoſtiā tiberniā: pia mater eius de functa eſt: poſt cuius mortē reuerſus eſt augi ſtinus ad agros ꝓprios: vbi cū his qui ſibi ad herebāt ieiunijs ⁊ orationibꝰ deo vacabat ſcri bebat libros ⁊ indoctos docebat. Fama āt eiꝰ vbiqꝫ defundebat̉ ⁊ ī omnibꝰ libris ſuis ⁊ acti bus admirabilis habebat̉. Refugiebat aūt ad aliquā ciuitatē accedere que careret epiſcopo: ne ip̄m in predicto officio occupari cōtingeret. Eodē tēpore apud hypponem erat qͥdā vir ma gnarum opum: qui auguſtino miſit ꝙ ſi ad eū accederet ⁊ verbum ex ore ſuo audiret ſeculo re nunciare poſſet. Qd̓ auguſtinus vbi cōperit: il luc concitus iuit. audiēs autē valeriꝰ hypponē ſis epiſcopꝰ famā eius ip̄m plurimū retinenteꝫ in eccleſia ſua p̄ſbyteruꝫ ordinauit: nōnullis qͥ dem lachrymas ſuas ſuꝑbe interp̄tātibus: ⁊ tā qͣꝫ eum cōſolantibus: ⁊ dicentibus quia ⁊ locꝰ p̄ſbyterij lꝫ ip̄e maiori dignus eēt appropinqua ret tamē epiſcopatui. Qui ſtatim monaſteriuꝫ clericorū inſtituit. Et cepit viuere ẜm regulam ſub ſanctis apoſtolis cōſtitutam vbi nullus ali quid ꝓprium habebat: ſed om̄es in cōmuni vi uebant. De cuiꝰ monaſterio dec̄em epiſcopi fu erūt electi. Fratribꝰ autē ſuis quos canonicos regulares vocauit regulā tradidit ſub qua mi litant p̄dicatores heremitani: ſeruite: ordo ſan cte brigide: ordo ſancti hieronymi: ordo ſancti Iohānis hieroſolomitani: ordo ſācti antonij: ordo cruciferorū. Cum vero valerius epiſcop eſſet grecus: ⁊ minus in latina lingiia ⁊ litteris doctꝰ auguſtino poteſtateꝫ tribuit: vt ꝯtra mo rem orientalis eccleſie coraꝫ ſe in eccleſia predi caret: vnde cum ep̄i cōtradicerent ille de hͦ non curabat: dūmodo per eū fieret: quod per ſe fie ri nō valebat. Eodē tēpore p̄ſbyteꝝ fortunatū manicheū ⁊ alios hereticos: p̄cipue rebaptiza tos donatiſtas ⁊ manicheos ꝯuicit abſtulit et fugauit. Cepit aūt beatꝰ valeriꝰ formidare ne fi bi auguſtinꝰ tolleret̉ ⁊ ab alia ciuitate ī ep̄m pe teret̉: nā ſibi aliqn̄ ablatꝰ fuiſſet: niſi cū ad locū ſecretū tranſire curaſſet: ita vt inuenire minime potuiſſet. impetrauit igit̉ ab archiep̄o cartagi nenſi: vt ip̄e cederet: ⁊ auguſtinū hypponēſi ec cleſie p̄ficeret ī ep̄m. ſꝫ cū hͦ auguſtinꝰ omnimo de recuſaret: cōpulſus tn̄ ſuccubuit ⁊ ep̄atꝰ cu ram ſuſcepit. Qd̓ in ſe poſtea fieri non debuiſſe vt ſuo viuente ep̄o ordinaret̉: ⁊ dixit ⁊ ſcripſit ꝓpter ꝯcilij vniuerſalis ꝓhibitionē Quā poſt

modū ordinatꝰ didicit: qͣꝫ ſancte in ep̄atu ſe ha buit videre poterꝭ ī legēda. in diebꝰ aūt eiꝰ van dali totā africe ꝓuinciā occuparūt: vaſtantes om̄ia: nec parcētes ſexui ordini vel etati. Et vt pleriqꝫ tradūt vandali poloni eē credunt̉ a flu mine vādalo polonie dicti. in li. ꝟo hiſtorie hi ſpanie ſcribit̉. Ꝙ tꝑe agenſorici regꝭ vādaloruꝫ facta ē ab ip̄o grauis eccleſie ꝑſecutio in hiſpa nia ⁊ africa. nā multos martyres fecit: ꝯfeſſori buſqꝫ linguas abſcidit: qͥ vt Iſidorꝰ narrat ab ſciſſis linguis ꝑfecte loq̄bant̉. ⁊ de his fit men tio. C. d̓ offi. p̄fec̄. p̄torio africe. cū tādē vandaꝫ li ad hypponēſem ciuitatē veniſſent: Augꝰ ꝯuo catis fratribus dixit. Ecce rogaui dn̄m vt aut nos ab his ꝑiculis eruat: aut patientiā tribuat aut me de hac vita ſuſcipiat ne tot calamitates vide̓ cōpellar. Et ecce tertiū qd̓ petijt obtinuit Tertio nanqꝫ obſidionis menſe febribus labo rans lecto decubuit in quo ſeptē pſalmos cū la chrymis legēs: ſūptaqꝫ euchariſtia: reuerēdiſſ me integro aſpectu atqꝫ auditu corā poſitꝭ fra tribus ⁊ orantibus migrauit ad deū anno eta tis ſue. lxxvj. ep̄atus ꝟo ſui. xlv. De miraculis ⁊ trāſlatione corꝑis be ati auguſtini: d̓ quo fit officiū duplex in eccleſia. ¶ Capl̓m. III. Ertiū myſteriū declarādū de beato auguſtino dicit̉ magnificatio. placuit qͥdē oīpotenti deo hūc ſanctū magnificare p̄cipue in tribus. ¶ Primo in miraculoꝝ rutilatione. ¶ Scd̓o in corporis trāſlatione. ¶ Tertio in officij celebratione. ¶ Primo magnificauit eū deꝰ in miraculoꝝ ru tilatione. Naꝫ in vita ⁊ in morte miraculis cla ruit. In li. nāqꝫ. xxij. de ci. dei. dicit deſe nomē ex hūilitate nō exprimens Scio ep̄m ſemel pro adoleſcēte quē nō vidit oraſſe illūqꝫ illico demo nio caruiſſe. Cū etiā qͥdā infirmꝰ incidi deberet ⁊ de eiꝰ morte ob inciſionē plurimū timeret̉ ci infirmꝰ cū multis lachrymis deū exoraſſet: cuꝫ eo ⁊ ꝓ eo auguſtinꝰ orauit: ⁊ ſine aliqͣ inciſiōe ī tegrā ſanitatē recepit. hͨ et alia in vita ſua facta legunt̉. poſt mortē ꝟo cōpertū ē illū miraculis plurimis coruſcaſſe. Ex qͥbus aliqͣ enarrabim Molendinariꝰ qͥdā in beatū auguſtinū ſpecia lem deuotionē habēs: cū quādā infirmitateꝫ d̓r flegma ſalſū in tibia pateret̉: beatuꝫ auguſti nū deuote in ſui adiutoriū inuocabat. Cui ꝑ vi ſum ſanctus auguſtinꝰ apparuit: ⁊ tibiā manu palpās integre reſtituit ſanitati: qͥ excitatꝰ ſe li beratuꝫ inuenit: ⁊ deo ⁊ beato auguſtino gr̄as reddidit. Quidā puer cū vitio lapidis p̄meret̉ ⁊ de ꝯſilio medicoꝝ incidi deberet: mater ꝑue ri mortis ſibi timēs periculū beatū auguſtinuꝫ deuote ī ſui filij ſubſidiū īuocauit. Statimqꝫ fū ſa oratione vrinā cū lapide emiſit: ⁊ plenā ſani tatē recepit. Prepoſitꝰ cuiuſdā eccleſie in bea tū auguſtinū multā deuotionē habens: cū per tres annos grauē infirmitatē paſſus fuiſſet: ita vt de lecto ſurgere nō valeret aduenientē ſolen nitatē beati auguſtini cuꝫ iā in eiꝰ vigilia ad ve ſperas pulſaret̉ ad rogandū ſanctū auguſtinuꝫ tota deuotiōe ſe ꝯtulit Cui in albis ſanctꝰ augu ſtinꝰ apparēs dixit. Ecce aſſum totiēs ad te vo catus: ſurge cito ⁊ celebra mihi officiū veſperti nū. Qui ſanus ſurgēs cūctis ſtupentibꝰ eccleſi am intrauit: ⁊ officiuꝫ deuote peregit. ¶ Scd̓o magnificauit deus beatū auguſtinū ī corporis tranſlatiōe. Naꝫ poſtqͣꝫ gens barbara africam occupauit fideles corpus auguſtini ceperūt: ⁊ ip̄m in ſardiniā tranſtulerūt. Tranſactis auteꝫ ab eius obitu annis ducētis octoginta. Luprā dus deuotus longobardoꝝ rex audiens ſardi niā a ſarracenis depopulatā ſolēnes illuc nūci os miſit vt doctoris ſancti reliquias papiaꝫ de ferrent Qui magno p̄cio dato corpꝰ ſācti augu ſtini tulerūt. ⁊ vſqꝫ ianuā portauerūt. Ꝙ deuo tus rex audiēs vſqꝫ ad p̄dictā ciuitatē cum ma gno gaudio eidē obuiauit ⁊ reuerenter excepit Cū aūt mane vellēt corpꝰ illud deducere: nullo modo moueri potuit: donec rex votū emiſit ꝙ ſi ſe inde deduci ꝑmitteret: ibideꝫ in ſuo noīe ec cleſiā fabricaret: cū aūt votū feciſſet ſtatim ſine difficultate inde deductū eſt. Rex aūt qd̓ voue rat impleuit. Et ibidē ī honore beati auguſtini eccl̓iaꝫ fabricauit Idē miraculū die ſequenti in quadā villa ep̄atꝰ terdonenẜ q̄ d̓r caſelle ꝯtigit Et eo mō ibidē in honore beati auguſtini eccle ſiā fabricauit. Inſuꝑ villā ip̄aꝫ cū oībꝰ appendi tijs ꝯceſſit ẜuiētibꝰ eccl̓ie ſancti auguſtini ꝑpe tuo poſſidēdā. Sicqꝫ cū magno gaudio papi deducit̉: ⁊ in eccl̓ia ſancti petri q̄ celū aureū d̓r honorifice collocat̉ ¶ Tertio magnificauit de us beatū auguſtinū in officij celebratiōe. Nam nō niſi deo inſpirāte factuꝫ ē vt eccleſia ſtatuit vt officiū qͣttuor doctoꝝ pͥncipaliū Auguſtini videlꝫ hieronymi ⁊ ambroſij atqꝫ gregorij ſolē niter ſeu duplicit̓ celebraret̉: ſic̄ ptꝫ li. vj. de re liquijs ⁊ veneratiōe ſanctoꝝ in. c. gl̓ioſus deꝰ. Igit̉ auguſtinū doctorē magnū veneremur in terris: vt ſic ꝑ illiꝰ merita cuꝫ ip̄o regnare poſſi mus in celis. Ubi xp̄o ih̓u fruemur cū gaudio qͥ ē benedictus in ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo. lvj. de btō Hieronymo: qui gl̓iam ingentē adeptus ē ꝓpter ſcien tiam penitentiā ⁊ patientia.

Eatificauit illū in gl̓ia ⁊ circūcinxit illū zona glorie. Scribūt̉ hͨ ꝟ̓ba Ecc̄i. xlv. c. Neſcio qͣ copia ⁊ facultate dicēdi laudes hierony. glo rioſi perorari poſſint qͥ tū doctrine vbertate: tū eximie ſāctitatis merito admirabilē ac venerā dū ſe cūctis mortalibus p̄bet̉. Is nanqꝫ ē quē eccleſia ſancta dei p̄clariſſimū ꝟitatis doctorē fatet̉: eiuſqꝫ ſcripta roborat cōfirmat atqꝫ com probat ⁊ acceptat: ſicut ptꝫ. xv. di. decretoruꝫ ca. ſācta romana eccl̓ia. Is eſt qͥ in toto orbe a cūctis fidelibꝰ ſūma ⁊ ſingulariſſima deuotiōe colit̉: cuiꝰ nomē latitudīs terre cōpleuit. Is de niqꝫ ē qͥ inter angelorū choros n̄ mediocri gl̓ia fulget in regno celoꝝ quē deꝰ benedictꝰ ſtola ī mortalitatis decorauit. Quis igit̉ audebit de hicronymo nō niſi balbutiēdo loqui. Uerūta men vt debito ſatiſfaciā: cuꝫ in ſolennitate ip̄i de eo verba facere opus ſit: cum omni qua po terimus affectione de illius gloria tractabimꝰ de qua dicuntur verba ꝓpoſita. In quibus ex primit̉ magnitudo glorie hieronymi quaꝫ aſſe cutus eſt tam in beata vita qͣꝫ etiam in p̄ſenti ſe culo. Quare autem hieronymus ſit adeo glo rioſus effectus. Triplex pōt ratio aſſignari. ¶ Prima dicit̉ ſcientie. ¶ Secunda patientie. ¶ Tertia penitentie. Qualit̓ ſcientia hieronymi fuit a ma giſtris eū docētibꝰ cauſata ⁊ ꝙ ſimul cū illa habuit ſcientiā infuſam. ⁊ qua liter alios doctores ſuperauit in not cia diuerſoꝝ ideomatuꝫ ⁊ multitud ne hiſtoriaruꝫ ⁊ in vtili ſcripture traſ latione. ¶ Capl̓m.I. Rima rō quare hieronymꝰ glorioſus effectꝰ eſt: ⁊ ne men grāde ſibi vendicauit in celo et in terra dicit̉ ſcientie: nam effulſit in eo ſcientia rerum humanaꝝ ⁊ diuinarū. Et illa ꝟbo ⁊ lit̓ teris cōmunicauit. hinc Dan̄. xij. ca. ſcribitur. Qui docti fuerint fulgebunt quaſi ſplendor fi mamenti: ⁊ qui ad iuſticiā erudiunt multos: qͣ ſi ſtelle in perpetuas eternitates. Verūtamē in hac parte tria ſe ingerunt dubia declaranda. ¶ Primū vtꝝ ſcientia beati hieronymi fuit in eo a magiſtris eū docentibus cauſata. ¶ Scd̓m vtꝝ ſcīa Hieronymi fuit acqͥſita. ¶ Tertiū vtꝝ ſcīa Hiero. fuit excellentiſſima. ¶ Ad pͥmū dubiū rn̄dere poſſumꝰ ꝙ ſcīa hiero nymi fuit ī eo cauſata a magiſtris eū docentib Nā vt colligit̉ ex dictis eiꝰ in libro de viris illu ſtribus: cuꝫ ip̄e genitꝰ eſſet patre euſebio. xxvj. anno imperij magni Cōſtantini: in oppido ſtri donio qd̓ a gothis euerſū dalmatie quōdā pan nonieqꝫ ꝯfinium fuit cū parētibus in puericia veniens romā: viris inſignibꝰ tradit̉ inſtruen dus: nā in grāmatica donatū habuit p̄ceptorē in rethorica victorinū. Ꝙͣtuꝫ ꝟo ī diſcendo la borauerit: ip̄e aſſerit ī epl̓a ad occeanū: vbi ſcri bit. Dū eſſem iuuenis nimio feruebā amore di ſcēdi: nec iuxta quorūdā p̄ſūptionē ip̄e me do cui: apollinarē audiui anthiochie frequēter et̓ colui. Iā canis ſpargebat̉ caput ⁊ magiſtꝝ po tius decebat qͣꝫ diſcipulū: perrexi tn̄ alexādriā audiui didimū ī multꝭ ei gr̄as ago: qꝛ qd̓ neſcie bam didici: ⁊ qd̓ ſciebā illo docente nō ꝑdidi: veni rurſus hieroſolymā ⁊ bethleē: qͦ labore: qͦ p̄cio baraniā nocturnū habui p̄ceptorē. Time bat em̄ iudeos: ⁊ alteꝝ mihi exhibebat nicode mū. Et in epl̓a ad ruſticū monachū inqͥt. Duꝫ eſſem iuuenis: et meſolitudinis deſerta valla rent̓ incentiua vitioꝝ: ardorēqꝫ nature ferre nō poterā. Quā cū crebris ieiunijs frangerē: mēs tn̄ cogitationibꝰ eſtuabat: ad quā hebdomadā cuidā fratri qui ex hebreis crediderat me in di ſciplinaꝫ dedi: vt poſt quintiliani acumina. Ci ceroniſqꝫ fluuios grauitatēqꝫ frontonis ⁊ leui tatem Plinij alphabetū diſcerē ſtridētia anhe lantiaqꝫ verba meditarer: qͥd ibi laboris ſūpſe rim: quid ſuſtinuerim difficultatis: quotiens deſperauerim: quotiēſqꝫ ceſſauerim: ⁊ cōtentio ne diſcendi rurſus inceperim teſtis eſt cōſcien tia tam mea: qͥ paſſus ſum qͣꝫ eoꝝ qui mecū vi tā duxerūt: ⁊ gr̄as ago dn̄o ꝙ de amaro ſemīe lr̄aꝝ dulcedinis fructus capio. hͦ ibi Perrexit etiā cōſtantinopolim vbi audiuit gregoriū na zāſenū: vt ip̄e teſtat̉ in tertio Eſaie explanatio nū libro. Sꝫ obuiare qͥs p̄t ꝙ vnꝰ hō aiiū doce re nequeat. dicit nāqꝫ dn̄s Mat. xxiij. c. Noli te vocari rabbi vbi dicit glo. Hiero. ne diuinū honorē hoībꝰ tribuatꝭ. eē gͦ magiſtꝝ ꝑtinet pro prie ad diuinū honorē. Sꝫ docere ē ꝓpriū ma giſtri: hō ergo nō pōt docere. Sꝫ hoc ē ꝓpriū dei Rn̄det Tho. j. par. q. cxvij. Ꝙ circa hoc di uerſe fuerūt opiniones. Auerrōis em̄ in cōmē to tertij de aīa poſuit vnum intellectū poſſibilē eſſe oīuꝫ hominū. Et ex hoc ſequeret̉ ꝙ eedem ſpecies ītelligibiles ſūt omniū hominū. Et ẜm hͦ ponit ꝙ vnus hō ꝑ doctrinā nō cauſat aliam ſciē:t iā in altero ab ea quā ip̄e habet: ſed cōicat ei eandem ſciētiā quam ipſe habet ꝑ hoc ꝙ mo uet eum ad ordinandū fantaſmata ī anima ſua ad hͦ ꝙ ſit diſpoſita conuenienter ad intelligibi lem apprehenſionē Que quidem opinio quātū ad hoc vera eſt: ꝙ eſt eadeꝫ ſciētia in diſcipulo

⁊ magiſtro ſi ꝯſideret̉ idemptitas ẜm vnitateꝫ rei ſcite. Eadē em̄ rei veritas ē: quaꝫ cognoſcit ⁊ diſcipulus ⁊ magiſter. Sꝫ quātū ad hͦ ꝙ po nit vnū intellectū poſſibilē oīuꝫ hoīuꝫ ⁊ eadeꝫ ſpecies intelligibiles differētes ſolū ẜm diuerſa fantaſmata: falſa ē eiꝰ opinio. Alia ē opinio pla tonicoꝝ: qͥ poſuerūt ꝙ ſcientia ineſt a pͥncipio aīabus nr̄is ꝑ participationē formaruꝫ ſepara taꝝ: ſicut etiam ponit̉.j. ꝑte. q. lxxxiiij. ſꝫ aīa ex vnione corporis impedit̉ ne poſſit ꝯſiderare li bere ea quoꝝ ſcientiā habet. Et ẜm hͦ diſcipu lus a magiſtro nō acqͥrit ſcientiā de nouo: ſꝫ ab eo exercet̉ ad ꝯſiderādū ea qͦꝝ ſciētiā habet vt ſic addiſcere nihil aliud ē qͣꝫ quodāmodo remi niſci. Sed hͦ falſum ē: qꝛ intellectꝰ poſſibilis aīe hūane eſt in potētia pura ad ītelligibilia. vt di cit Ariſto. in tertio de aīa. Et ideo aliter dicen dū eſt. ꝙ docens cauſat ſcientiā in diſcipulo re ducendo ip̄m de potētia in actuꝫ ſicut d̓r. viij. phiſicoꝝ. Ad cuiꝰ euidentiā ꝯſiderandū eſt: effectuū qͥſūt ab exteriori pͥncipio: aliqͥs eſt ab exteriori pͥncipio tm̄: ſicut forma domus cauſa tur in materia ſolū ab arte. Aliquis aūt eſt effe ctus: qn̄qꝫ qͥdem ab exteriori pͥncipio: qn̄qꝫ au tem ab interiori: ſicut ſanitas cauſat̉ in infirmo qn̄qꝫ qͥdem ab exteriori pͥncipio ſcꝫ ab arte me dicine: qn̄qꝫ aūt ab interiori pͥncipio. cuꝫ aliqͥs ſanat̉ ꝟtute nature. Et in talibus effectibꝰ duo ſunt attendenda. Primo qͥdem ꝙ ars imitatur naturā in ſua oꝑatione Sicut em̄ natura ſanat infirmū alterādo: digerēdo: ⁊ expellēdo mate riam q̄ cauſat morbū. ita ⁊ ars. Secūdo attēdē dū eſt: ꝙ pͥncipium exterius ſcꝫ ars nō oꝑatur ſicut pͥncipale agens: ſꝫ ſicut coadiuuans pͥnci pale agēs: qd̓ eſt pͥncipiū interius: cōfortando ip̄m ⁊ miniſtrādo ei inſtrumēta ⁊ auxilia qͥb vtat̉ ad ꝓducendū. Sicut medicus ꝯfortat na turā ⁊ adhibet ei cibos ⁊ medicinas qͥbus na tura vtat̉ ad finē intentū. Scientia aūt acqͥrit̉ in homīe: ⁊ ab interiori pͥncipio: vt ptꝫ in eo qͥ ꝑ inuentionē ꝓpriā ſcientiā acqͥrit. Et a princi pio exteriori: vt patꝫ in eo qͥ addiſcit. Ineſt eni vnicuiqꝫ homini quoddaꝫ pͥncipiū ſcientie ſo lumen intellectꝰ agētis ꝑ qd̓ cognoſcūt̉ ſtatim a pͥncipio naturaliter quedā vninerſalia princi pia omniū ſcientiaꝝ. Cuꝫ aūt aliqͥs hmōi vni uerſalia principia applicat ad aliqua particula ria: quoꝝ memoriā ⁊ experimentū ꝑ ſenſuꝫ ac cipit: ꝑ inuentionē ꝓpriā acqͥrit ſcientiā eorū que neſciebat ex notis ad ignota ꝓcedēs. Un̄ ⁊ qͥlibet docens ex his q̄ diſcipulꝰ nouit: ducit euꝫ in cognitionē eoꝝ que ignorabat ẜm ꝙ di cit̉ in pͥmo poſterioꝝ: ꝙ oīs doctrina ⁊ oīs di ſciplina ex p̄exiſtenti ſit cognitiōe. Ducit autē magiſter diſcipulū ex p̄cognitis in cognitionē ignotoꝝ dupliciter. Primo qͥdē ꝓponendo ei aliqua auxilia vel inſtrumēta qͥbus ītellectus eius vtat̉ ad ſcientiā acqͥrendā. puta cuꝫ ꝓpo nit ei aliqͣs ꝓpoſitiones minus aduerſales: qͣs tn̄ ex p̄cognitis diſcipulus dijudicare pōt: vel cū ꝓponit ei aliqua ſenſibilia exempla vel ſimi lia vel oppoſita vel aliqua hmōi ex qͥbus intel lectus addiſcentis manuducit̉ ad cognitionē veritatis ignote. Alio modo cū ꝯfortat intelle ctum addiſcētis: nō qͥdē aliqua ꝟtute actiua: qͣſi ſuꝑioris nature: qꝛ oēs intellectꝰ hūani ſūt vnius gradus in ordine nature. Sed inquātū ꝓponit diſcipulo ordinē pͥncipioꝝ ad ꝯcluſio nes: qͥ forte ꝑ ſeip̄m non haberet tantā ꝟtutem collatiuā: vt ex pͥncipijs poſſet cōcluſiones de ducere Et ideo d̓r in pͥmo poſterioꝝ: ꝙ ſillogiſ mus eſt demōſtratio faciens ſcire: ⁊ ꝑ hūc mo dū ille qͥ demonſtrat auditorē ſcientē facit: ho mo ergo docens ſolūmodo exterius miniſteri um adhibet ſicut medicus ſanās. Sed natura interior eſt pͥncipalis cauſa ſanatiōis. Ita ⁊ in terius lumē intellectꝰ eſt pͥncipalis cauſa ſcien tie: vtrunqꝫ aūt hoꝝ eſt a deo. Et ideo ſicut de deo d̓r. Qui ſanat oēs infirmitates tuas: ita de eo d̓r qͥ docet hominē ſcientiā inquantū lumer vultꝰ eius ſuꝑ nos ſignat̉. ¶ Scd̓ꝫ dubiū fuit vtꝝ ſcientia hieronymi fuit acqͥſita. Ad qd̓ re ſpondemꝰ ꝙ reperiunt̉ tria hoīnꝫ genera: qͥdā habēt ſcientiā ſimpliciter acquiſitam ſicut hi qͥ ea q̄ humanā rōnem non trāſcendūt inueſtigā do ⁊ ab alijs audiēdo didicerūt. Tales fuerūt illi de qͥbus hieronymꝰ in epl̓a ad paulinū ait. Legimꝰ in veteribꝰ hiſtorijs quoſdaꝫ luſtraſſe ꝓuīcias nouos adijſſe populos maria trāſiſſe: vt eos quos ex libris nouerant corā quoqꝫ vt derēt: ſic picthagoras mēfiticos vates: ſic pla to egyptū: ⁊ architā tarētinū eādemqꝫ orā ita lie que quondā magna grecia dicebat̉ laborio ſiſſime peragrauit: vt qͥ athenis magiſter erat ⁊ potēs cuiuſqꝫ doctrinas achademie gymna ſia ꝑſonabant fieret peregrinus atqꝫ diſcipulꝰ: malens aliena verecūde diſcere qͣꝫ ſua impudē ter ingerere. deniqꝫ cū lr̄as toto qͣſi orbe fugiē tes ꝑſequitur captus a piratis ⁊ venundatꝰ t rāno crudeliſſimo: paruit captiuus vinctus et ẜuus. Tamē qꝛ ph̓us maior emente ſe fuit Ad titū liuiū lacteo eloquētie fonte manantē ex vl timis hiſpanie galliarūqꝫ finibꝰ quoſdaꝫ veniſ ſe nobiles legimus. Et quos ad ſui cōtēplatio nem romā non traxerat vnius hoīs fama ꝑdu xit: habuit illa etas inaudituꝫ oībus ſeculis ce lebrandūqꝫ miraculū: vt vrbē tantā ingreſſi ali ud p̄ter vrbem q̄rerent̉. Apolliniꝰ ille ſine ma gus vt vulgus loquit̉ ſiue ph̓us vt pictagori ci tradunt intrauit perſas: ꝑtrāſiuit caucaſum

abanos: ſcitas: maſſagetas opulētiſſima indie regna petrauit ⁊ ad extremuꝫ latiſſime phyſon amne trāſmiſſo ꝑuenit ad bragmanas vt hiar cam ī trono ſedentē aureo ⁊ de tantali fonte po tantē: int̓ paucos diſcipulos d̓ nat̉a: d̓ moribꝰ de curſu dieꝝ ⁊ ſiderū audiret docentē: inde ꝑ elamitas: babilonioſ: chaldeoſ: medos: aſſirioſ parthos: fenices: arabes: paleſtinos. reuerſus alexādriā: ꝑuenit ethiopiam: vt gymnoſophi ſtas ⁊ famoſiſſimā mēſam ſolis videret in ſabu lo. Inuenit vbiqꝫ vir ille qͥd diſcere: vt ſemꝑ ꝓ ficiens ſemꝑ ſe melior fieret. Scripſit ſuꝑ hͦ ple niſſime octo voluminibꝰ philoſtratꝰ. hͨ Hiero Qui oſtēdit quāto labore ⁊ ſtudio pictagoras ⁊ plato ac apollonius ſcientiā adepti fuerunt. Sunt ⁊ alij qͥ ſcientiā habēt ſimplicit̓ infuſaꝫ: ſi cut de apoſtolis diximus: qui a ſpūſācto didi cerunt omnē veritatē ad ſalutē neceſſariā. Ter tij vero habēt ſcientiā acquiſitā: ⁊ p̄ter illaꝫ ad huc hn̄t ſcīaꝫ infuſā. hij fuerūt doctores eccl̓ie ſancte: qui lꝫ humano ſtudio liberales diſcipli nas didicerit: tamē de rebꝰ diuinis nō niſi a fō te ſpūſſancti acceperūt tam multa tāqꝫ ſtupēda que docuerūt ⁊ redegerūt in ſcriptis: ⁊ vt de ce teris taceamus inſpiciāt̉ libri quos Hierony. ſcripſit ⁊ aperte patebit ip̄m ſpirituſancto inſpi ratum locutū fuiſſe. ¶ Tertiū dubium fuit vtꝝ ſcientia hieronymi fuit excellētiſſima: ⁊ ad hoc reſpondere poſſumꝰ: ꝙ in tribus hieronymus alios doctores exceſſit. ¶ Primo in linguaꝝ varietate. ¶ Scd̓o in hiſtoriaꝝ multiplicitate. ¶ Tertio in trāſlationis vtilitate. ¶ Primo fuit excellētiſſima ſciētia hieronymi qꝛ doctores alios ſuꝑauit ī linguaruꝫ ſeu lr̄aꝝ varietate. Fuit em̄ ꝑitiſſimꝰ in lr̄is latinis gre cis ⁊ hebraicis. Un̄ de eo ſic ſcribit Augꝰ. Sā ctus hieronymꝰ p̄ſbyter greco latino ⁊ hebreo eloquio eruditus in locis ſanctis atqꝫ in lr̄is ſa cris vſqꝫ ad decrepitā vixit etateꝫ cuius nobis eloquij ab oriente vſqꝫ in occidentē inſtar ſolis lāpas reſplēduit. Et Iſid̓. in lib̓. ethi. ait. Hie ronymꝰ triū linguaꝝ peritꝰ extitit. cuiꝰ interp̄ tatio ceteris antefert̉ qm̄ ⁊ verboꝝ tenatior eſt ⁊ ꝑſpicuitate ſnīe clarior atqꝫ vtpote a xp̄iano interprete verior. in dialogo ꝟo ſeueri ſic d̓ hic ronymo d̓r. Hieronymꝰ p̄ter fidei meritū: dotē qꝫ ꝟtutū nō ſolū latinis ſed grecis atqꝫ hebrai cis lr̄is inſtructus eſt: ita vt ſe illi in omī ſciētia nemo audeat cōparare. ¶ Scd̓o fuit excellens doctrina hieronymi in hiſtoriaꝝ multiplicita te. Ob qd̓ ip̄e ī expoſitiōe danielis ꝓphete ait Ad intelligēdas extremas danielis ꝑtes multi plex grecoꝝ hiſtoria neceſſaria eſt. Sutorij vi delicet ⁊ callinici: diodori: polibij: poſſidonij: theonis ⁊ andronici: ioſephi quoqꝫ ⁊ eorū qͦs ponit ioſephus: noſtriqꝫ liuij ac popei trogi: qͥ oēs extreme viſionis narrant hiſtoriā. Et poſt alexandruꝫ vſqꝫ ad ceſarē auguſtū Scelenci ⁊ antiochi ſirie ⁊ egypti ac ptholomeorum bella deſcribunt. Et ſi qn̄ cogimur ſeculariū lr̄aꝝ re cordari: ⁊ aliqua dicere ex his que olim obmi ſimus: non nr̄e eſt volūtatis: ſed grauiſſime vt ita dicam neceſſitatis vt ꝓbemus ea que a ſan ctis ꝓphetis ante ſecula multa p̄dicta ſunt tam grecoꝝ qͣꝫ latinoꝝ ac aliarū gentiū lr̄is ꝯtineri hec ibi. vbi Hiero. oſtēdit ſe hiſtoriaꝝ noticiaꝫ copioſiſſime habuiſſe. ¶ Tertio fuit excellens ſciētia hieronymi in trāſlationis vtilitate. Cun cta nanqꝫ volumina veteris teſtamēti prius de greco: poſtea vero veratiore editione d̓ hebrai co trāſtulit in latinū. Ex qua trāſlatiōe lucet eo cleſie dei veritas ſcripturaꝝ ſāctaꝝ. ordinauit inſuꝑ officiuꝫ eccleſiaſticū: vt em̄ refert Ioh̓es beleth. Cum olim vnuſquiſqꝫ caueret̉ qd̓ vole bat: theodoſiꝰ imꝑator rogauit damaſū papaꝫ vt alicui viro docto officiū eccleſiaſticū cōmit teret ordinandū. Qui ſciēs hieronymū in om̄i ſcientia ſūmū: eidē officiū p̄dictum cōmiſit. hie ronymus itaqꝫ pſalteriū ꝑ ferias diſtinxit. Et vnicuiqꝫ ferie nocturnū ꝓprium aſſignauit ac gloria patri in fine cuiuſlibet pſalmi dicendū in ſtituit. Deinde epl̓as ⁊ euangelia ꝑ anni circu lum decantādas: ceteraqꝫ ad officiū ꝑtinentia p̄ter cantū rationabiliter ordinauit miſit qd̓ fe cerat de bethleē ad ſūmū pōtificē ⁊ ab eo aucͣtē ticatū ꝑpetuo fuit ⁊ approbatum. De patiētia hieronymi in ꝑſecutioni bus maloꝝ clericoꝝ et aliorum ꝗͥ ſibi inuidebat ac hereticorū quos cōuinꝰ cebat. ¶ Capl̓m. II. Ecunda ro qua re hieronymus gloriā grādē adeptꝰ eſt d̓r patiētie ꝓbatꝰ qͥppe fuit ⁊ exa minatꝰ in fornace ꝑſecutionū qͣs iniuſte paſſus ē: q̄ in triplici differētia diſtingui poſſunt ſcꝫ. ¶ Clericorum. ¶ Emulorum. ¶ Hereticorum. ¶ Primo paſſus eſt perſecutiones clericorum. Na vt in ſua legenda narrat̉: dum eēt annoruꝫ triginta vel pauloplus in romana eccl̓ia p̄ſby ter cardinalis ordinatꝰ ē. Mortuo ꝟo liberio papa: hieronymꝰ dignꝰ ſūmo ſacerdotio ab oī bus acclamabat̉. Sed dū quorundā clericorū et monachorū laſciuiā increparet: illi nimiū in dignati inſidias ei parauerunt: ⁊ ꝑ veſtē mulie brem: vt ait Ioh̓es beleth turpiter eſt deriſus.

Nā cū hieronymꝰ ad matutinū ſolito more ſui geret veſtē mulieris quā emuli iuxta lectuꝫ po ſuerant repperit: ſuāqꝫ credens eſſe induit ⁊ ī ec cleſia ſic ꝓceſſit veriſimile ē ꝙ veſtꝭ illa aliquaꝫ ꝯformitatē ad veſtem eiꝰ habuiſſet. Et in eccle ſia ſic ꝓceſſit: hoc aūt illi nequā faciebāt vt mu lierē ī thalamo habere crederet̉. Qd̓ ille vidēs locū ire dare diſpoſuit. Itaqꝫ ex vrbe diſceſſit: ⁊ de ſuo receſſu ſic ip̄e ſcribit in epl̓a ad rufinū. Menſe auguſto flatibꝰ ethereis cū ſancto vin centio p̄ſbytero ⁊ adoleſcente fratre ⁊ alijs mo nachis qͥ nūc hieroſolyme cōmorant̉: nauem ī romano portu cōſcendi: maxima me ſanctoruꝫ frequētia ꝓſequente veni regiū: in ſiculo litto re paululū ſteti: vbi veteres didici fabulas: ⁊ p̄ cipitē fallacis vlyxis curſū: ⁊ ſirenaꝝ cātica et inſatiabilē caribdis voraginē. deinde vt ibidē aſſerit ꝑrexit ciprū: ⁊ poſt ꝓfectus ē anthiochi am: depoſt mediā: inde intrauit hieroſolymaꝫ inde cōſcendit egyptū: ⁊ tandē venit ꝯſtātino polim ad gregorium nazanzenū. ¶ Scd̓o paſ ſus ē beatus hieronymꝰ ꝑſecutiones emulorū qͥ inuidia moti: ſuo labori qͣꝫ neceſſario ⁊ vtiliſ ſimo: quē in trāſlatione ſcripture ſubijt ſemper detrahebāt. Nā pleriqꝫ damnabāt eū qm̄ ſuꝑ flue egiſſet trāſferendo ea q̄ iam ꝑ ſeptuaginta ī terpretes trāſlata fuerāt: ꝓ qͥbus ip̄e dicit in ꝓ logo in libris paralippomeno ſcribes ad croma tium. Si ſeptuaginta interpretuꝫ pura ⁊ vt ab eis in grecū verſa eſt editio: ꝑmaneret ſuꝑflue mi cromati ep̄oꝝ ſanctiſſime atqꝫ doctiſſime ī pelleres vt hebrea volumīa latino ẜmone trāſ ferrem. Qd̓ em̄ ſemel aures hominū occupaue rat ⁊ naſcentis eccleſie roborauerat: fidē iuſtuꝫ erat etiā nr̄o ſilentio cōprobari. Nā vero cū ꝓ varietate regionū: diuerſa ferāt̉ exemplaria et germana illa antiquaqꝫ tranſlatio corrupta ſit atqꝫ violata: nr̄i arbitrij putas aut pluribꝰ in dicare qͥd verū ſit: aut nouū opus in veteri oꝑe cudere: illudētibuſqꝫ iudeis cornitū vt d̓r ocu los ꝯfigere hec ibi. vbi oſtendit ꝙ tranſlatio ſe ptuaginta ꝑ multos corrupta fuerat. Inſuper ⁊ ſequit̉ in eadē epl̓a oſtēdēs ꝙ erat diminuta inqͥt. Scripſi nuꝑ librū de optimo genere inter pretandi: oſtendes illa de euāgelio Ex egypto vocaui filiū meū. Et qm̄ nazareus vocabitur. Et videbūt in quē cōpunxerunt. Et illud apo ſtoli. Quę oculus nō vidit: nec auris audiuit: nec in cor hoīs aſcēderunt: q̄ p̄parauit deꝰ dili gentibꝰ ſe: ceteraqꝫ his ſimilia hebreoꝝ libris ī uenire certe apl̓i ⁊ euāgeliſte ſeptuaginta inter pretes nouerāt. Et vn̄ eis hec dicere q̄ in ſeptu aginta nō habent̉. Chriſtus deꝰ noſter vtriuſ qꝫ teſtamēti cōditor ī euāgelio ẜm Ioh̓eꝫ Qui credit inqͥt in me ſicut dicit ſcriptura: flumīa d̓ vētre eius fluent aque viue: vtiqꝫ ſcriptū ē qd̓ ſaluator ſcriptum eſſe te ſtat̉. vbi ſcriptuꝫ eſt ſe ptuaginta nō habent: apocrifa neſcit eccl̓ia ad hebreos ergo reuertendū eſt: vn̄ ⁊ dn̄s loquit̉ ⁊ diſcipuli exempla p̄ſumūt: hec pace veterum loquor: ⁊ obtrectationibꝰ meis tm̄ rn̄deo: qͥ ca nino dente me rodūt. Et in epl̓a ad domnioneꝫ ⁊ rogatianū ita ſcribit. Quō grecorū hiſtorias magis intelligūt qͥ athenas viderint. Et tertiū virgilij libruꝫ qͥ a troade leuchaten: ⁊ a croche rauma ad ſiciliaꝫ: ⁊ inde ad hoſtia tiberina na uigarint. Ita ſanctā ſcripturā lucidiꝰ intuebit̉ qͥ iudeam oculis cōtemplatus ē. Et antiquarū vrbiū memorias locorūqꝫ vel eadeꝫ vocabula vel mutata cognouerit: vn̄ ⁊ nobis cure fuit cū eruditiſſimis hebreoꝝ hūc laborē ſubire vt cir cūiremus ꝓuinciā quam vniuerſe xp̄i eccl̓ie ſo nant. Fateor em̄ mi domnion ⁊ rogatiane cha riſſimi nunqͣꝫ me in diuinis voluminibꝰ ꝓprijs viribꝰ credidiſſe: nec habuiſſe magiſtrā opinio nē meā. Sed etiā ea de qͥbꝰ ſcire me arbitrabar īterrogare me ſolitū. Quāto magis de his ſuꝑ qͥbꝰ anceps eram. Deniqꝫ cum a me ſuper lr̄is flagitaſſerꝭ: vt vobis paralippomenō latino ſer mone trāſferrem de tiberiade legis quendā au ctorē qͥ apud hebreos admirationi habebatur aſſumpſi. Et ꝯtuli cū eo a vertice vt aiunt vſqꝫ ad extremū vnguē. Et ſic cōfirmatus auſus ſū face̓ qd̓ iubebatꝭ. libere em̄ vob̓ loqͦr: ita ⁊ ī gre cis ⁊ ī latinis codicibꝰ h̓ nominū liber vitioſus eſt: vt non tā hebrea qͣꝫ barbara q̄dam ⁊ ſamari tica noīa cōgeſta arbitrandū ſic. Nec hͦ ſeptua ginta interp̄tibꝰ qui ſpūſancto pleni erant ea q̄ vera fuerunt tranſtulerunt: ſed ſcriptoꝝ culpe aſcribenduꝫ: dū de inemendatis inemendanda ſcriptitāt: ⁊ ſepe tria noīa ſubtractꝭ e medio ſyl labis in vnū vocabulum cogunt̉: vel e regione vnū nomē ꝓpter latitudinē ſuā in duo vel tria vocabula diuidūt. hec ibi. Item in ꝓlogo in li bro iob inqͥt. Cogor ꝑ ſingulos diuine ſcriptu re libros aduerſarioꝝ reſpōdere maledictꝭ. Et infra. Memini me ob intelligentiā huiꝰ volu minis iudeū quendā p̄ceptorē qui apud hebre os pͥmus haberi putabat̉: nō paruis redemiſſe nūmis. Cuius doctrina an aliqͥd ꝓfecerim ne ſcio: hoc vnū ſcio non potuiſſe me interp̄tari: ni ſi ꝙ ante intellexerā. Et poſt multa ait ibi Hie ronymꝰ. Audiant qͣpropter canes mei idcirco me in hoc volumine laboraſſe: nō vt interp̄tati onem antiquā rep̄henderem: ſed vt ea que in il la aut obſcura ſūt aut obmiſſa: aut certe ſcripto rum vitio deprauata manifeſtiora noſtra inter pretatione fierent qͥ ⁊ hebreū ſermonē ex partę didicimus. Et ī latino pene ab ip̄is cunabulis inter grāmaticos ⁊ rhetores ⁊ ph̓os nutriti vl̓

detriti ſumꝰ ꝙ ſi apud grecos poſt ſeptuaginta editionē iā xp̄i euāgelio coruſcāte iudeus aqͥla ⁊ ſimachus. ac theodotion iudaizātes heretici ſūt recepti: qͥ multa myſteria ſalutoris ſubdola interp̄tatione celarūt. Et tn̄ in exemplarijs ha bent̉ apud eccleſias explanāt̉ ab eccleſiaſticis viris: quāto magis ego xp̄ianus de parentibꝰ xp̄ianis ⁊ vexillū crucis in mea frōte portans cuiꝰ ſtudiuꝫ fuit obmiſſa repetere ⁊ deprauata corrigere ⁊ ſacramenta eccl̓ie puro ac fideli ape rire ſermone: vel a faſtidioſis vel a malignis le ctoribꝰ non debeo reprobari. ¶ Tertio paſſus ē beatꝰ hieronymꝰ ꝑſecutiones hereticoꝝ: arri anoꝝ videlicet: vt ip̄e ſcribit ī epl̓a ad damaſū papā: quos oēs potēter euicit et xp̄iana docu mēta publice defenſauit: quāta vero hierony mus paſſus ſit a fictis amicꝭ ip̄e declarat ī epl̓a ad aſellā. In omnibꝰ tn̄ modeſtiā ſeruans non niſi ꝓpter deū ⁊ ꝓximorū vtilitatē ſibi falſo de trahētes rōnabiliter obiurgabat. De auſteritate pnīe hieronymi: ī qua triennio perſeuerauit: ob quam acce pit mercedē celeſtis regni. ¶ Ca. III. Ertia ratio quia hieronymus gloriam copioſam obti nuit dicitur penitentie: de qua conſi deremus tria. ¶ Primo auſteritatem. ¶ Secundo diuturnitatem. ¶ Tertio vtilitatem. ¶ Primo ꝯſideremus de penitentia Hierony mi auſteritatē. Hāc ip̄e declarat in epiſtola ad Euſtochiū: vbi ſic ſcribit. Quotiēs in heremo cōſtitutus ī illa vaſta ſolitudine: q̄ exuſta ſolis ardoribꝰ: horridū monachis p̄ſtat habitaculū putabā me romanis delitijs intereſſe: horrebāt ſacco mēbra: deformis ſqualida cutis ſitū ethi opice carnis obduxerat: quotidie lachryme: qͥ tidie gemitus. Et ſi qn̄ repugnantē ſomnus im minēs oppreſſiſſet: nuda humo vix oſſa herētia collidebā: de cibis ꝟo ⁊ potu taceo: cū etiā lar guentes monachi: aqua frigida vix vtāt̉: ⁊ co ctum aliqͥd accepiſſe: luxuria ſit Ille igit̉ ego qͥ ob gehēne metū tali me carceri ip̄e dānaueraꝫ: ſcorpionū tm̄ ſociꝰ ⁊ feraꝝ ſepe choris ītereraꝝ puellaꝝ: pallebant ora ieiunijs: ⁊ mens deſide rijs eſtuabat ī frigido corꝑe: ⁊ an̄ hoīem iā ſua carne p̄mortuū: ſola libidinū incēdia bulliebāt Itaqꝫ omni auxilio deſtitutꝰ ad ieſu iacebā pe des: rigabā lachrymis ⁊ crine tergebā: ⁊ repu gnātē carnē hebdomadaꝝ media ſubiugabam Et infra memini me diē crebro iūxiſſe cū nocte nec pͥus a pectoris ceſſaſſe ꝟberibus qͣꝫ rediret dn̄o increpāte tranqͥllitas: ip̄aꝫ qͦꝫ cellulā meā qͣſi cogitationū meaꝝ conſciam ꝑtimeſcebā: ⁊ mihimet iratꝰ ⁊ rigidus ſolꝰ deſerta penetrabā Sicubi ꝯcaua valliū: aſpera mōtiū: rupiū pre rupta cernebā. Ibi mee oratiōis locꝰ: ibi illud miſerrime carnis ergaſtulū. Et vt mihi teſtis ē dn̄s poſt multas lachrymas: poſt celo ocl̓os ī herētes: nōnunqͣꝫ videbat̉ mihi intereſſe agmi nibꝰ angeloꝝ. ¶ Scd̓o ꝯſideremꝰ de pnīa hie ronymi diuturnitatē. Nā lꝫ fuiſſet oībꝰ diebus vite ſue in laboribꝰ ⁊ pnīa: tn̄ in illa pnīa ſic du ra qͣdriēnis ꝑſeuerauit. Qua ꝑacta ad bethleē oppidū remeauit: impetrauitqꝫ ab ep̄o Ciryllo locū habitādi: vbi monaſteriū ꝯſtruxit: ⁊ cum monachis habitauit: multos aūt ibidē diſcipu los coadunans in ſācto ꝓpoſito ⁊ tranſlatione ſcripturaꝝ qͥnquaginta annis ⁊ ſex mēſibꝰ de ſudauit. Tāta deniqꝫ laſſitudine fatigatꝰ ē: vt ī ſtratu ſuo iacēs: funiculo ad trabē ſuſpēſo ſup pinis manibꝰ ſe leuaret. ¶ Tertio ꝯſideremꝰ d̓ pnīa hieronymi vtilitatē: aſſecutꝰ nāqꝫ eſt ꝓ il la ſuiſqꝫ laboribꝰ mercedē ꝑpetuā celeſtis regni Nā octuageſimooctauo anno etatis ſue. Duo decimo ꝟo āno imperij iunioris Theodoſij: ī ſenectute bona migrauit ad dn̄m. Si qͥs ꝟo ali qͥd de trāſitu eiꝰ noſcere cupiat: legat tranſituꝫ eiꝰ: qͥ lꝫ inter ſcripturas apocrifas numeretur: tn̄ multa ſunt ibi veriſimilia q̄ in felici dormitio ne hieronymi occurrere potuerunt. Sicut ē de uota ſacramēti euchariſtie ſuſceptio: circūaſtā tiū exhortatio: ⁊ ī terra obdormitio: atqꝫ aīe il lius ad celū deductio. Felix igit̉ aīa illiꝰ que in bethleē onere carnis depoſito: indubitanter ꝓ perauit ad xp̄m cuꝫ qͦ letat̉ in et̓na requie. Ad quā nos meritis eiꝰ ꝑducat clementia ſaluato ris qͥ viuit ⁊ regnat in ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo. lvij. de ſancto Bn̄dicto glo rioſiſſimo patre monachoꝝ. Ilectꝰ deo ⁊ ho minibꝰ cuius memoria in bn̄dictiōe ē. Scribūt̉ hec v̓ba originalit̓ Ecc̄i xlv. ca. Logit me ſāctitas eximia beati bn̄dicti vt eiꝰ ampliſſimas laudes perorare debeā. De quo lꝫ ſcripſerit abunde Gregꝰ in. ij. dialogoꝝ libro: tn̄ vt hͦ dicēdi ordine: qͦ ad populū loqui ꝯſueuimꝰ: eiꝰ p̄conia audientibꝰ illuceſcant: in pn̄ti ſermone aliqͣ ex multis breuiter explicabi mus. Nā vt in ſequētibꝰ apparebit inter ſācto rum ordines: non mediocre aut infimū obtinet locū: quippe cū eius nomini opera ⁊ facta ꝯcor dent: ꝓpterca de ip̄o dicunt̉ ꝟba ꝓpoſita in qͥ bus oſtēdit̉ ꝙ memoria illiꝰ in bn̄dictione ē. qꝛ ſcꝫ benedictus eſt a deo ⁊ hominibus. Ꝙ vtiqꝫ

oſtēdere poſſumus maxime ꝓpter tria: que di ci poſſunt tres eius prerogatiue. ¶ Prima dicit̉ religionis inſtitutio. ¶ Scd̓a ſanctitatis ꝑfectio. ¶ Tertia vite p̄ſentis cōſūmatio. Quot modis accipit̉ religio. ⁊ d̓ ma gnificētijs religionis. ⁊ quātū exalta ta ē religio ſācti bn̄dicti. ¶ Ca. I. Rima progati ua ſācti bn̄dicti: qͣre eius memoria ī bn̄dictione ē d̓r religionis inſtitutio Inſtituit qͥdē inſpirāte deo religionē: ⁊ regl̓aꝫ ſāctā monachoꝝ ip̄e ſcripſit. Tamē vt ꝑs iſta clarior ſit: tria occurrūt de religione ꝯſiderāda ¶ Primū dicit̉ acceptio. ¶ Scd̓m magnificatio. ¶ Tertium exaltatio. ¶ Primū de religione cōſiderādū d̓r acceptio quot ſcꝫ modis religio accipit̉ Et ad hoc dicit Io. an. ſuꝑ rubrica de regularibꝰ ⁊ trāſeuntib ad religioneꝫ. Ꝙ accipit̉ qͣdrupliciter. Primo modo ſolum ꝓ debito cultu veri dei: quo ad fi dem: ⁊ ſic cōprehendit totā chriſtianitatē q̄ di citur chriſtiana religio. Et de hac acceptione habetur. xcvij. di. c. j. extra de diuor. ca. gaude mus. et. C. de ſūma trini. et fide catho. In epl̓a Inter claras. circa pͥn. Secundo ſumit̉ religio ꝓ cultu veri dei non ſolū ꝑ fidē: ſed ꝑ opera bo na. Et ſic cōprehendit vniuerſitateꝫ bonorum chriſtianorū: ⁊ de hac ſcribit̉. xvj. q. j. c. Iuxta ⁊. xxxiij. q. v. qd̓ deo. ⁊ extra de conſti. c. eccle ſia. Tertio ſumit̉ religio ꝓ ſtatu clericali. ſicut patet.j. q. iij. c. ſaluator. ⁊. xij. q. j. c. j. ⁊ in autꝭ. d̓ ſan. epiſ.§. damꝰ. Quarto religio capit̉ ſtrictiſ ſime ꝓ ſtatu illo in quo qͥs per ꝓfeſſionem ſub dit ſe imperio p̄lati: dedicās ſe totuꝫ deo: vt no tat̉ extra de voto ⁊ voti redēptis. c. ex multa. ¶ Secūdū ꝯſideranduꝫ de religione dicit̉ ma gnificatio. Et in hoc cōfutare debemus ſtulti tiam quorundā: qui ſtatum religionis irratio nabiliter dānant: aſſerentes poſſe multa fieri in ſeculo meritoria ⁊ ſaluteꝫ anime cōcernētia ob que fatuū eſſe videt̉ vt quis religionis cuiuſcū qꝫ vitam aut regulam ꝓfiteatur. Contra quos ꝓbabimus ſtatum religionis excedere ſtatum ſecularem quadruplici ratione. ¶ Primo ratione ſuperationis. ¶ Secundo ratione abſolutionis. ¶ Tertio ratione diſſolutionis. ¶ Quarto ratione derelictionis. ¶ Primo ſtatus religionis excedit ſtatū ſecu lare rōne ſuꝑationis. Nā lꝫ in ſeculo poſſet qͥs elemoſynas pauperibꝰ erogare: veſtire nudos paſcere famelicos ⁊ hmōi: tn̄ ingrediēs religio nem ⁊ in ea ꝓfeſſionē faciens: ſuperat oīa hmōi pietatis oꝑa. Propterea Hieroꝰ in epl̓a ad iu lianuꝫ ait. Nolo tm̄ ea offeras dn̄o que pōt fur rapęre: hoſtis inuadere: p̄ſcriptio tollere: q̄ ac cedere poſſunt ⁊ recedere: atqꝫ inſtar vndaruꝫ ⁊ fluctuū a ſuccedentibꝰ ſibi dominis occupan tur: atqꝫ vt vno cuncta cōplectar ẜmone: q̄ no lens in morte dimiſſurus es. Illud offerre ma gnū eſt qd̓ nullus tibi poſſit hoſtis auferre: nul la eripere tyrānis: qd̓ tecuꝫ pergat ad inferos: imo ad regna celoꝝ ⁊ ꝑadiſi delicias. Extruis monaſteria: multus a te ꝑ inſulas dalmatie mo nachoꝝ numerus ſuſtentat̉. Sed melius face res ſi ⁊ ip̄e ſanctꝰ inter ſanctos viueres. Sācti eſtote qꝛ ego ſanctus ſū: dicit dn̄s. Apl̓i gloriā tur: qꝛ om̄ia dimiſerūt ⁊ ſecuti ſunt ſaluatorē: ⁊ certe p̄ter retia ⁊ nauē nihil eos legimus dimi ſiſſe: ⁊ tn̄ teſtimonio futuri iudicis coronāt̉. qꝛ ſe offerētes totū dimiſerāt qd̓ habebāt. ⁊ ī epl̓a ad pāmachiū ait. Zacheꝰ diues erat: apoſtoli pauꝑes Reddidit ille qͣdruplum qd̓ rapuerat diuiſitqꝫ pauperibꝰ partē ſubſtantie q̄ remanſe rat. Tamē qꝛ paruus erat: ⁊ in apoſtolicā ꝓce ritatem non ſe potuit extendere: nō fuit in duo decim apoſtoloꝝ numero. Apoſtoli aūt qͣꝫtuꝫ ad diuitias nihil: quātū ad voluntatē totū mū dum pariter reliquerūt. Et glo. ſuper tertio. c. Numeroꝝ inquit. Alij vouēt vitulos: alij ari etes: illi domos. Nazareus ſemetip̄m: hoc eſt em̄ votū nazarei qd̓ eſt ſuꝑ omne votum. Fili us em̄ vel filia: aut pecus: aut p̄diuꝫ extra nos eſt. ſemetip̄m deo offerre: nec alieno labore ſꝫ ꝓ prio placere ꝑfectius ⁊ eminētius eſt omnibus votis. Hec ibi Elemoſyna itaqꝫ illa qua ſeip̄m quiſqꝫ donat deo in religione p̄eminet qͥbuſcū qꝫ generibus elemoſynaꝝ que fieri poſſent ī ſe culo. Qd̓ adhuc Hieronymꝰ ī epiſtola ad pau linū cōfirmat. dicens. Philoſophus glorie ani mal ⁊ popularis aure vile mancipiū totā ſemel ſarcinā depoſuit. Et tu reputas in ꝟtutum cul mine cōſtitutum ſi partē ex toto offerat: te vult dominꝰ: non tua. Te inquit vult hoſtiā viuaꝫ placentē deo. Superat inſuper ſtatus religio nis omne genus penitētie: quā quis poſſet ī ſe culo facere. Ob qd̓ ingrediēti religionē nulla ē penitētia alia ꝓ peccatis p̄teritis iniūgēda: de peccatis tamē cōmiſſis poſt ingreſſum religio nis imponēda eſt penitētia. vt notat̉ extra de regularibꝰ ⁊ trāſeuntibꝰ ad religionem. ca. vltꝭ. Hinc deuotus Bern̄. ī libro de p̄cepto ⁊ diſpē ſatione ait. Audire vultis a me. vnde inter cete ra penitētie inſtituta monaſterialis diſciplina hāc meruerit p̄rogatiuaꝫ: ⁊ ſcd̓m baptiſma nū cupetur. Arbitror ob ꝑfectam mūdi renūciati

onem ⁊ ſingularem excellētiam vite ſpiritualis que p̄eminet vniuerſis vite humane generibꝰ hmōi ꝯuerſatio. Profeſſores ⁊ amatores ſuos diſſimiles hominibꝰ: ſimiles angelis facit: imo diuinā in homīe reformat imaginē: ꝯfigurans xp̄o inſtar baptiſmi: dū per id qd̓ mortificam membra noſtra q̄ ſunt ſuꝑ terrā: rurſus xp̄m in duimus: cōplantati ſimilitudinē mortis eius. hec ille. Propter dicta nō videret̉ incōueniēs vt ingrediētes religionem cōſequerent̉ eandeꝫ gratiā.ſ. quo ad peccatorū remiſſionē quam cō ſequūtur baptizati: vt ponit Tho. ſcd̓a ſcd̓e. vltꝭ. ¶ Secūdo ſtatus religionis excedit ſtatū ſecularem rōne abſolutionis. nam abſoluit ab omni voto tēporali: qd̓ quis in ſeculo implere poſſet: vnde ſcribitur extra de voto ⁊ voti redē pti. c. ſcripture. Reus fracti voti aliquatenus: non habet̉ qͥ temporale obſequiū in perpetuaꝫ religionis obſeruantiā noſcitur cōmutaſſe. Et vt ait richardus in. iiij. di. xxxviij. exceptis ꝑ ſonis alicuius dignitatis: que debent cōſulere ſūmum pontificē: quilibet alius obligatur vo to ad viſitandā terrā ſanctam: poteſt abſqꝫ alia abſolutione religionē ingredi: ⁊ per ꝓfeſſioneꝫ in illa abſolutus eſt a voto ⁊ ita abſoluit̉: vt p̄ dictum eſt ab omni alio voto. Naꝫ cum obedi entia ſit maximū votorum ꝓ omni voto ſuffici entiſſime recōpēſat. ¶ Tertio ſtatus religiōis excedit ſtatum ſecularem rōne diſſolutiōis. nā diſſoluit matrimoniū contractum per verba d̓ p̄ſenti non conſumatum. In tali em̄ caſu poteſt alter coniugū etiam altero inuito intrare religi onem. Et facta ꝓfeſſione ille qui remanet in ſe culo: poteſt libere nubere. vt notat̉ extra de cō uerſione coniuga. c. veꝝ. c. ex parte. et. ij. c. Ex publico. ¶ Quarto ſtatꝰ religionis excedit ſta tū ſecularem ratione derelictiōis. Nam lꝫ filijs parentes relinquere: dūmodo non ſint in extre ma neceſſitate poſiti: atqꝫ ip̄is inuitꝭ religioneꝫ intrare. Cuius ratio ē. qꝛ magis vnuſquiſqꝫ te netur deum ⁊ animā ꝓpriaꝫqͣꝫ parentes dilige re. Ex hoc inquit hieronymꝰ in epiſtola ad fu riā de viduitate ſeruāda Sola cauſa pietatis ē vbi carnis nulla noticia eſt: honora patrē tuū: ſed ſi te a vero patre non ſeparat: tādiu ſcito ſā guinis copulā qͣꝫdiu nouerit conditorem. Alio quin tibi dauid ꝓtinus clamat. Audi filia ⁊ vi de ⁊ inclina aurem tuam: ⁊ obliuiſcere populū tuū ⁊ domū patris tui: ⁊ concupiſcet rex deco rem tuū. Et in epiſtola ad heliodorū de cōtem ptu mundi ait. Licet paruulus ex collo pēdeat nepos: lꝫ in limīe iaceat pater: lꝫ ſparſo crine et ſciſſis veſtibus vbera qͥbus te nutrierat mater oſtendat: percalcato perge patre: ſiccis oculis ad vexillū crucis euola. Solū pietatis genus ē in hac re fuiſſe crudelem. hec ille. Et cū iſta d̓ re ligione loquimur: qͥdam nobis obicere ſolent; Quid ſi omnes religioſi eſſemus eſſet de mun do: que obiectio non niſi ex fatuitate procedit̉ cum gubernatio mūdi ſpectet ad deū. Hinc eſt ꝙ hieronymꝰ aduerſus vigilātiū ait. Argumē taris ⁊ dicis. Si om̄es ſe clauſerint ⁊ fuerint in ſolitudine: quis celebrabit eccleſias quis ſecu lares homīes lucrifacit. Et qͥs peccātes ad pe nitentiā poterit cohortare hoc em̄ modo ſi om nes tecū fatui eſſent: ſapiēs qͥs eſſe poterit. In fantes in cunis non vagient: obſtetrices abſqꝫ mercedibus mēdicabunt: ⁊ in lectulo ſuo frigi dus atqꝫ cōtractus dormitātius vigilabit. Ra ro ꝟtus eſt nec a pluribus appetit̉ atqꝫ vtinam hoc om̄es eſſent ꝙ pauci ſūt de qͥbus d̓r Mul ti ſunt vocati pauci vero electi. ¶ Tertium cō ſiderandum de religione dicitur exaltatio. Nā vt de religione baeti bn̄dieti loqͣmur exaltataꝫ illam videmus quadruplici ratione. ¶ Primo rōne dignitatis. ¶ Scd̓o rōne ſanctitatis. ¶ Tertio rōne numeroſitatis. ¶ Quarto rōne gratioſitatis. ¶ Primo exaltata fuit religio ſācti bn̄dicti ra tione dignitatis. Habuit em̄ viros in dignitati bus eccleſiaſticis conſtitutos pene īnumeros. Nā Ioh̓es vigeſimuſſecūdus extrahi illos fec̄ de archinis ſūmorū pontificū: ⁊ inuenit ꝙ a tē pore ſancti benedicti vſqꝫ ad pontificatū eiꝰ fu erunt de ordine ſancti benedicti qͥndecim milia ſeptingēti ⁊ qͣttuor abbates quoꝝ confirmatio ſpectat ad papā. Et ep̄i qͥnqꝫ milia ⁊ quattuor Archiep̄i ſeptingēti. cardinales tricētitrigita Sūmi ꝟo pōtifices vigintiqͥnqꝫ. ¶ Scd̓o exal̓ tata fuit religio ſācti bn̄dicti rōne ſanctitatꝭ: vt em̄ cōpertum ē in cathalogo ſanctorū fuerunt ī ea trigitaqͣttuor millia canonizati. ¶ Tertio ex altata fuit religio ſancti benedicti rōne numero ſitatis. Sub iſta nāqꝫ ſancti bn̄dicti militāt mo nachi nigri: de qͥbus fit mētio in clemētina No in agro. Qui cū eſſent relaxati reformati ſunt ī cōgregatione que dicit̉ ſancte iuſtine habētes ſpeciales cōſtitutiones ⁊ exemptiōes ꝑ Euge niū papam qͣrtum confirmatas. Sub regula in ſuper ſancti bn̄dicti militāt ciſterciēſes: qͦs bea tus Bern̄. mirabiliter dilatauit: camaldulēſes inſtituti ꝑ beatū Rōcaldum. Ordo vallis vm broſe. Ordo humiliatorū. Ordo montis oliua rū: Cluniacēſes: Silueſtrini: ⁊ Celeſtini: quo rum ordinē inſtituit ſanctꝰ petrus de murone. ¶ Quarto exaltata fuit religio ſācti bn̄dicti ra tione gratioſitatis. Naꝫ ſūmi pontifices eidem conceſſerunt ampliſſimas gratias: indulgētias ⁊ exemptiones. Religioneꝫ ipſam ſemper affe

ctu paterno fouentes. Qualiter ſanctus benedictꝰ fuit etiā ſanctitate ꝑfectꝰ: qd̓ oſtendunt eiꝰ mi racula ſpiritus prophetie atqꝫ cōmo tio mūdi. ¶ Capl̓m. I. Ecūda progati ua ſancti benedicti: quare memoria eius in benedictione ē: d̓r ſanctitatis ꝑfectio: quā colligere poſſumus ex tribus. ¶ Primo ex miraculoꝝ rutilatione. ¶ Scd̓o ex ꝓphetica illuſtratione. ¶ Tertio ex mundi cōmotione. ¶ Primo colligimus ꝑfectionē ſanctitatis be ati benedicti ex miraculoſa coruſcatione. Fecit em̄ deus illuꝫ coruſcare multis miraculis: ex qͥ bus aliqua recitabimꝰ que Gregꝰ in ſcd̓o dialo goꝝ libro fideliter deſcripſit. Et pͥmū ē de capi ſterio fracto ⁊ ꝯſolidato. Natus em̄ benedictꝰ ex nurſia ꝓuincia: cū rome liberalibus ſtudijs traditꝰ eēt: in ip̄a ſui infantia lr̄as deſeruit: ⁊ de ſertū petere decreuit. Quē nutrix ſua q̄ eum te nerrime diligebat vſꝙ in quēdā locum qͥ d̓r effi de ſecuta ē Ubi ad purgandū triticū mutuo ca piſteriū petijt. Sed ſuꝑ mēſam incaute ponēs ⁊ corruēs ī duabus ꝑtibꝰ fractū vidit: quaꝫ be nedictus flere ꝓſpiciēs ꝑtes capiſterij accepit: ⁊ ab oratione ſurgēs integre ſolidatuꝫ inuenit. Poſtmodū nutricē occulte fugiēs in quendaꝫ locū venit: vbi tribꝰ annis hoībꝰ incognitꝰ ma ſit. Excepto quodā monacho romano nomīe: qͥ ſibi ſedule neceſſaria miniſtrabat ¶ Scd̓ꝫ mi raculū fuit de aqua educta in monte. Nā dum vndecim monaſteria cōſtruxiſſet: ex qͥbus tria ſurſum in rupibꝰ montis erāt. Fratres deorſuꝫ cū magno labore aquas hauriebāt. Cunqꝫ vi rū dei ſepe rogarēt vt monaſteria illa mutaret: quadā nocte cū quodā puero montem aſcēdit: vbi diutius orās petras in eodē loco ꝓ ſigno poſuit. Cūqꝫ domū redijſſet: ⁊ fratres ꝓ eadeꝫ aqua ad eū veniſſent dixit. Ite in illā rupem in qͣ tres petras inuenietis: ī modico cauate. Ua let dn̄s inde vobis aquā ꝓducere Qui euntes ⁊ iam rupē illā ſudāteꝫ inueniētes concauū lo cū fecerūt: ⁊ mox aqua repletū inuenerūt Que vſqꝫ nūc tā ſufficiēter emanat: vt ab illo montis cacumine vſqꝫ ad inferiora deſcēdat. ¶ Tertiū miraculū fuit de ferro natante ⁊ redeūte ad ma nubriū. Quadā em̄ vice: cum circa monaſteriū viri dei: qͥdam cum falcaſtro vepres abſcinde ret: ferrū de manubrio exiliēs in quendaꝫ lacū ꝓfundiſſimū cecidit. Cūqꝫ de hoc ille nimiū an guſtiaret̉: vir dei pietate motus manubrium ī lacū poſuit. ⁊ mox ferrū vſqꝫ ad ſuū manubriū enatauit. ¶ Quartū miraculum fuit de puero mortuo reſuſcitato. Dum em̄ faciēte hoſte ma ligno cecidiſſet ꝑs cuiuſdā parietis: īterfeciſſe qꝫ monachū quēdā: vir dei puerū illū mortuū ⁊ laceratū ad ſe in ſacco adduci fecit. Et oratio ne facta ip̄m a mortuis ſuſcitauit. ¶ Quintum miraculū fuit de vaſe vitreo ꝓiecto: ⁊ oleo mul tiplicato. Quodā tēpore dum totā ꝓuinciaꝫ in qua erat ſanctꝰ benedictꝰ fames valida occupa ret. Et vir dei om̄ia que inuenire poterat egēti bus miniſtraret. Itaqꝫ nihil in monaſterio pre ter modicū olei in quodā vaſe vitreo remāſiſſet Iuſſit cellerario: vt illud modicum olei cuidaꝫ egenti daret. Ille ꝟo ibidē pauperē audiuit: ſꝫ obedire cōtēpſit. Ꝙ vir dei vbi comperijt vas vitreū cū oleo ꝑ feneſtrā proijci iuſſit: ne quid ī monaſterio ꝑ inobedientiā remaneret̉. Proie ctum itaqꝫ cuꝫ ꝑ ſaxa ingētia cecidiſſet: nec vas fractum: nec oleū eſt effuſum. Qd̓ ille leuari iuſ ſit: ⁊ dari integrū egenti poſtulāti. Monachū auteꝫ illum de inobedientia ⁊ diffidentia incre pans feſe in oratione dedit ⁊ cōtinuo quoddaꝫ magnū doliū qd̓ ibi erat vacuū oleo plenū fuit Qd̓ adeo excreuit vt per pauimentū effundere tur. Sunt ⁊ alia eius miracula que pretermitti mus ne ꝓlixitate dicendi tedium audientibꝰ in geramus. ¶ Secūdo colligimus ꝑfectionē ſā ctitatis beati benedicti ex ꝓphetica illuſtratio ne: habuit qͥdem lumen ꝓpheticum: vt cogno ſceret ea que naturaliter cognoſci non poſſunt. Sicut ꝓbatur multis exemplis. ¶ Primū ex emplū eſt de placido quē rapuerant aque. Cuꝫ em̄ ille puer ⁊ monachus ad hauriendā aquaꝫ egreſſus in fluuiū cecidiſſet: ⁊ pene aqua illū in vnius curſu ſagitte retraxiſſet: vir dei ī cella cō ſiſtens hoc in ſpū ſtatim cognouit. Et mauruꝫ vocans: qͥd puero acciderit indicauit: ac vt ad ip̄m cripiendū pergeret imperauit Accepta be nedictione concitus maurus ſurrexit: ⁊ qͣſi per terram ſe exiſtimans ambulare ſuꝑ aquas vſqꝫ ad puerū venit: eūqꝫ per capillos tenes d̓ aqua extraxit. Qui ad virū dei veniens retulit quid acciderat Qd̓ benedictus non ſuis meritis ſed obediētie mauri deputabat ¶ Secūdū exēplū fuit de pane venenato quē cognouit. nam qͥdaꝫ p̄ſbyter florentinꝰ nomine: viro dei inuidēs ad tantam deuenit inſaniā ſiue malitiā: vt panero veneno infectū viro dei tāqͣꝫ ꝓ bn̄dictione trāſ mitteret: quē ſanctꝰ gratāter accepit: ⁊ coruo qͦ de eiꝰ manu panem acciꝑe cōſueuerat ip̄m ꝓie cit dicēs. In nomīe ih̓u xp̄i hunc panē tolle. et eum in tali loco vbi a nullo homīe ſumi valeat ꝓice. Tūc coruus aperto ore ⁊ expāſis alis cir ca eundē panem cepit diſcurrere atqꝫ clamare: ac ſi aperte diceret. ⁊ obedire ſe velle ⁊ iuſſa im

plere non poſſe. Cui ſanctꝰ iterū atqꝫ iterū p̄ci piebat dicēs. Leua leua euꝫ ſecurus ac ip̄m vt dixi proice. Qui eum tollēs poſt tres horas re dijt: ⁊ de manu eius annonā quā ꝯſueuerat ac cepit. ¶ Tertiū exemplū fuit de ſpatario totile Totila em̄ rex gothorū experiri volens: vtruꝫ vir dei ſpiritū ꝓphetie haberet: cuidā ſuoſpa tario veſtimēta regalia tribuit ⁊ cum om̄i appa ratu regio eū ad monaſteriū ſancti benedicti de ſtinauit: quē ille venientē cōſpiciens dixit. Fi li pone pone: qd̓ portas nō eſt tuū. qui ꝓtinus in terra cecidit: ⁊ qꝛ tanto viro illudere p̄ſūpfiſ ſet expauit Cūqꝫ redijſſet ad totilaꝫ retulit que viderat ⁊ audireat. Tunc acceſſit totilas ad ſā ctū benedictū: cui ille multa p̄dixit: ſicut diffu ſius ponit Gregꝰ in. ij. lib̓. dialogoꝝ. ¶ Quar tum exemplū fuit de puero abſcondēte flaſconē vini. Quidam em̄ vir duos flaſcones vini per quendā puerū miſit ſancto benedicto. Sed ille vnū in via abſcondit ⁊ aliū detulit. vir aūt dei vinū cū gratiarūactione ſuſcepit: ⁊ deſcēdēteꝫ puerū admonuit dicēs. Uide fili ne de illo fla ſcone quē abſcondiſtibibas. Sed inclina eum caute ⁊ inuenias qͥd intus habes. Qui ꝯfuſus valde ab eo exiuit: ⁊ reuerſus volens adhuc ꝓ bare qd̓ audierat cū flaſconē iuclinaſſet de eo ꝓ tinus ſerpēs exiuit. ¶ Quintū exemplū fuit de monacho tenente lucernā. Cum em̄ quadaꝫ vi ce vir dei ſero cenaret: qͥdā monachus nobilis genere ei aſſiſtens ⁊ lucernā tenēs ꝑ ſpiritū ſuꝫ bie intra ſe cogitare cepit Quis eſt h̓ cui mādu canti aſſiſto: lucernā teneo: ſeruitium impendo qͥs ſum ego vt iſti ſeruiā. Cui ſtatim vir dei ait Signa cor tuū frater quid eſt qd̓ cogitas: voca tiſqꝫ fratribus lucernam iuſſit de manibꝰ eiꝰ tol li ip̄m vero ad monaſteriū accedere ⁊ quietum ſedere. ¶ Tertio colligimus ſanctitatē beati be nedicti ex mūdi cōmotione: mira res eſt profe cto ꝙ audito nomīe ſancti benedicti reges pͥnci pes ⁊ populi xp̄iani ad tantaꝫ deuotionē erg illum exarſerint: vt in toto terrarū orbe tam ſū ptuoſa ⁊ dotibus copioſiſſimis ditata conſtru xerint monaſteria Quoꝝ primū ⁊ alioꝝ caput eſt monaſteriū mōtis caſſini. Nam ad illū mon tem ꝑuenit ſanctus benedictꝰ. Et tēpluꝫ apol linis qd̓ ibi ſitū erat in honorē ſancti Ioh̓is ba ptiſte oratoriū fabricauit: ⁊ circū adiacentē po pulū ab idolatria ꝯuertit. Illum aūt montē to tum ex integro cū omnibus ꝑtinentijs eiꝰ: ⁊ ca ſtra villas ⁊ poſſeſſiones donauit ſancto bn̄di dicto tertullus nobiliſſimꝰ romanꝰ ex gente fla uia pater placidi. Naꝫ ex vxore ſua q̄ erat ex fa milia octauie gentis habuit tres filios ſcꝫ placi dum euticiū ⁊ victorinū ⁊ vnam filiā nomīe fla uiam. Qui audita fama ſancti benedicti qͥ apd̓ ſublacum morabatur: acceſſit ad euꝫ: obtulitqꝫ ſibi placidū iam ſeptēnem: eoqꝫ relicto ⁊ bene dictione accepta a ſancto viro dei romā redijt. Poſtqͣꝫ ꝟo ſenſit beatum benedictū ad montē caſſinū perrexiſſe iuit ad eum cum multis nobi liſſimis romanis. Et tūc fecit donationē p̄fatā. Donauit etiam ⁊ multas poſſeſſiones quas ha bebat in ſicilia. Cum autē placidus ad etateꝫ ꝑ uenit virilem miſit illum beatus benedicius in ſiciliā cum qͥbuſdam alijs: qͥ capuam veniēs a ſancto germano epiſcopo benigne ſuſceptꝰ mul ta ibi miracula fecit. Nam primiceriū eecl̓ie ca puane dolore capitis oppreſſum ſanauit: rogatꝰ quidem ab eo vt ꝓ ſe oraret: dixit ei. In nomīe ih̓u xp̄i cuius ꝟtute ab aquis quibꝰ trahebar ereptus ſum: adiutuſqꝫ meritis patris mei be nedicti: ſi fidem habes tāte crudelitatis reſtitu atte deus priſtine ſanitati. Liberauit ⁊ vnū cō cū atqꝫ filiū cuiuſdā mulieris in vltimis labora tē: venit deinde beneuentū ſuſceptꝰ a ſācto mar ſiano epiſcopo vbi liberauit claudū cum ſcabet lis ambulantē ſuꝑ genua: poſtea trāſtulit ſe ca nufiū ad ſanctū ſabinū epiſcopum: inde acceſſit regiū ad ſanctū ſiſiminū ep̄m: tandeꝫ applicuit meſſanā. Et ibi de redditibꝰ portꝰ ⁊ poſſeſſionū patris qͣs donauerat ſācto bn̄dicto fecit edifica rari monaſteriū ī honorē ſācti Ioh̓is baptiſte. Quo cōpleto poſt multa ſigna q̄ deꝰ ꝑ illū fece rat martyrij coronā adeptꝰ ē. Nam venerāt ad cū videndū fratres eiꝰ euticiꝰ ⁊ victorinꝰ ac ſo ror flauia cū multis alijs ex vrbe. Et ecce qͥdaꝫ manucha capitaneꝰ: abdale ſaraceni qͥ tūc toti hiſpanie p̄ſidebat cum claſſi minutiſſima cepit portū meſſane fregit moͣſteriuꝫ. Et captos plā cidū ⁊ frēs ac ſororē ꝟgineꝫ: cōgebat ab negare fidē. Qd̓ cū illi facere renuiſſent poſt dies aliqͦs flagellatos ⁊ ceſos iuſſit tandē decollari. Dixi mus iſta vt agnoſcat vnuſquiſqꝫ qͣꝫ admirabi lis fuit ſanctitas patrꝭ Benedicti: quē vt ſupe rius enarrauimus tot inſignes viri deuotione precipua coluerunt. De felici trāſitū patris bn̄dicti. qͥ idē ſui obitꝰ p̄dixit: ⁊ de mira ip̄iꝰ deuoti on: ⁊ qualiter eiꝰ gloria fuit duobus monachis reuelata. ¶ Capl̓m. III. Ertia prerogati ua ſancti Bn̄dicti quare eiꝰ memo Aria in benedictione eſt dicitur vite p̄ ſentis conſūmatio. Naꝫ ſicut ſancte vixit: ita et ſanctiſſime vite p̄ſentꝭ curſum expleuit. In ei quippe felici tranſitu: tria occurrerunt ſanctita tem eius p̄ſignantia. ¶ Primū fuit vera p̄nunciatio.

¶ Secundū ſingularis deuotio. ¶ Tertium diuina reuelatio. ¶ Primū fuit vera p̄nūciatio. Eodē qͥdeꝫ āno quo de hac vita vir dei erat exiturꝰ: obitus ſui diē fratribꝰ nūciauit. Ante ſextū ꝟo diē ſui exi tus aperiri ſibi ſepulcrū iuſſit. Et lꝫ ſapiens di cat Ecc̄s. ix. c. Neſcit homo finē ſuuꝫ. Et cōis extat ſnīa ꝙ nil incertiꝰ hora mortꝭ: illd̓ nihilo minꝰ intelligēdū ē ẜm cōem legem. Sꝫ pleriſqꝫ deꝰ ex pͥuilegio ſpeciali voluit diē ſui exitꝰ reue lare. ¶ Scd̓m qd̓ occurrit ī tranſitu beati bene dicti d̓r ſingularis deuotio Febribꝰ nāqꝫ corre ptus cū ꝑ ſingulos dies lāgor ingraueſceret: ſe xto die ī oratoriū ſe portari fecit. Ibiqꝫ exitum ſuū dn̄ici corꝑis ⁊ ſāguinis ꝑceptione muniuit atqꝫ inter diſcipuloꝝ manꝰ imbecillia membra ſuſtētās erectis in celū manibꝰ ſtetit ⁊ vltimum ſpiritū inter ꝟba oratiōis efflauit. ¶ Tertium qd̓ occurrit ī trāſitū beati bn̄dicti d̓r diuina re uelatio. Ip̄a qͥppe diebꝰ fratribꝰ vni in cella mo rāti: alteri lōge poſito reuelatio eadē mōſtrata eſt: viderūt nāqꝫ viā pallijs ſtratā atqꝫ īnume ris coruſcantē lampadibꝰ a cella ſācti benedicti verſus orientē vſqꝫ ad celū tendētē. Cui vene rādo habitu vir qͥdam clarus aſſiſtens: cuiꝰ eēt via quā cerneret in quiſiuit. Qui cum neſcire ſe diceret ait. hec eſt viā qua dilectus deo benedi ctus celū aſcēdit. Sepulius vero eſt ī oratorio ſancti Ioh̓is baptiſte: qd̓ deſtructa eccl̓ia apol linis ip̄e ꝯſtruxit. anima ꝟo illa tantis redimi ta ꝟtutibus de qͥbus p̄dictum eſt cū xp̄o letat̉ in vita beata: ad quā nos ip̄e ih̓s ꝑducat qui ē benedictus in ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo. lviij. de ſancto dn̄ico inſtitu tore ordinis ſacri p̄dicatoꝝ. Ignꝰ vocabit̉ ī regno celoꝝ Scribūt̉ hͨ ꝟba Mat. y. c. q̄ tn̄ ſācto dn̄ico appropriari pn̄t Fuit quodā ſalutatus magnꝰ a grecis alexan der macedo. qꝛ breui ſpatio ⁊ ꝑuo manu totū fere ſubegit oriētē. Pōpeius etiā dux p̄clariſſi mus dictꝰ eſt magnus a romanis ob reꝝ geſta rū magnitudinē. Nam ẜm horoſiū vigintidu os reges orientales ⁊ populos innumerabiles ſubdidit romane reipublice. ob qd̓ Lucanꝰ ip ſum de ſe ſic inducit loquentem. Ante bis exactū qͣꝫ cinthia cōderet orbem. Omne fretū metuēs pelagi pijrata reliquit Anguſtāqꝫ domū terraꝝ a ſede popoſcit Idem ꝑ ſithici querēs diuortia pōti. Indomitū regē romanaqꝫ fata morantē Ad mortē ſcijlla felicior ire coegi. Pars mihi nulla vacat mūdi: ſꝫ tota tenet̉ Terra meis quocūqꝫ iacet ſub ſole tropheis Hinc me victorē gelidas ad faſidis vndas Arthos hꝫ calida medius mihi ꝯditus axis Egypto atqꝫ vmbras nuſqͣꝫ flectente ſiene Occaſus mea iura timet: thetīqꝫ fugacem Qui ferit exꝑtus poſt oīa flumina bethis Me damitꝰ cognouit arabs me marte feroces Emoti. notiſqꝫ erepto vellere colchi. Cappadoces mea ſigna timēt ⁊ dedita ſacris Incertim dea dei molleſqꝫ ſuphene Armenios cilicaſqꝫ ſeros tauroſqꝫ ſubegi Quid ſocero bellum p̄ter ciuile reliqui Hec ille. Propter q̄ oīa Lucanꝰ de eodeꝫ dicit Brunduſij tacas conſcendit magnus in arces Sꝫ Alexādri atqꝫ pōpeij memoria perijt cū ſo nitu: ⁊ dn̄s ineternū ꝑmanet: qͥ voluit lōge me lius honore ſāctos eiꝰ qͣꝫ populi ſuos pͥncipes ⁊ dn̄s terre. Ideo nos magnū int̓ ſāctos dn̄icū glorioſū vocamꝰ qͥ poſt deuictū mūdū domina taqꝫ vitia coronatꝰ reſidet ī regno celoꝝ. Cum aūt hodierna die feſtiuitas eiꝰ ab eccl̓ia celebre tur: equū eſſe arbitror: vt tāti patris laudes ex plicemꝰ d̓ quo ꝟ̓ba in themate dicūt: ꝙ magnꝰ vocabit̉ in regno celoꝝ. id ē. ī eccleſia militāte vt em̄ ait Gregꝰ in omel̓. Regnū celoꝝ p̄ſentis tꝑis eccl̓ia dicitur in qua ꝓfecto beatus domi nicus magnus merito p̄dicatur. Et maxime ꝓ pter triplicem illius excellentiam. ¶ Prima dicit̉ diuina reuelatio. ¶ Scd̓a ꝟtuoſa decoratio. ¶ Tertia ſublimis pͥuilegiatio. Qualit̓ ſāctꝰ dn̄icus fuit multiplicit̓ reuelatus tāqꝫ is qͥ a deo electus fuit: vt eccleſiam p̨̄dicatione ſua ⁊ ſuoruꝫ illuſtraret. ¶ Capl̓m.I. Rima excellen tia beati dn̄ici quare magnꝰ p̄dicat̉ d̓r diuina reuelatio qꝛ eiꝰ ſāctitas fu it diuinitꝰ reuelata: qd̓ oſtēdimꝰ ī ſeptē reuelati onibꝰ de eo factꝭ. Prima reuelatio fuit facta ſy bille heritree: q̄ p̄dixit ſanctuꝫ dn̄icū velut ſtel lam mūdo irradiātē venturū: ſicut diximus in ſermone ſcd̓o de beato frāciſco. Et p̄ter illa que ibi poſuimus ſubdidit ip̄a ſybilla loquens d̓ be ato dn̄ico ⁊ de beato frāciſco. Erunt in diebus vltimis due ſtelle lucidiſſime quibꝰ erunt quat tuor animaliū facies. Tubā prioris ſtelle reſu mēt in pauꝑtate ⁊ directiōe ſpernētes diuitias vociferabūt nomē agni. Scd̓a reuelatio fuit fa cta abbati ioachim: hic p̄ter illa que diximus ī ẜmone de beato frāciſco ſuꝑ Hieremiā ait. Si cut per moyſen ⁊ ioſue chananeos dn̄s iſraeli tis ſubiaceret: xp̄ianis ꝑ paulū ⁊ Ioh̓eꝫ euan

geliſtam ſtrauit idolatras: ſic ⁊ nūc ꝑ duos fu turos ordīes ſignatos: ī illis gētes incredulas ſubijciet ⁊ ꝯuertet. Et iteꝝ ibidē. Expectabitꝭ luce̓. id ē. duos futuros ordines in moyſe ⁊ he lia in mōteꝫ eccl̓ie cū dn̄o apparētes: ꝙ ſi nō ac quieueritis veritati plorabit in abſcondito aīa mea. Et iteꝝ ibidem refert. Sicut ſodomā duo angeli euerterūt. et ſinagogā ſil̓iter duo angeli Ioh̓es ⁊ xp̄s: ſic ⁊ nūc oꝑtet vt duo angeli of ficiū p̄dicatiōis babeant in duobꝰ ordinibꝰ de ſignati in moyſe ⁊ helia Et ibidē adhuc ſequiſ Neceſſe eſt vt qd̓ linguis igneis apl̓is ē oſtēſū pleniore myſterio in futuris viris euangelicis reuelādis in mūdo tꝑe iſto ſexto cōpleat̉. Et codē lib̓. ita loqͥt̉ Moab ⁊ amon duo filij loth qͥ nati ſunt de inceſtu duos ordines extremos ī ꝓximo reuelandos inſinuāt quos tāto durius afflictio ſeculi deprimet quāto inſtantias con tra ipſuꝫ eoꝝ vexatio ſub eccleſie fluctuatione ꝯſurgēt. Et rurſus ibidē inqͥt. Sicut deficienti bus patribꝰ in deſerto: ſub ioſue ⁊ caleph terrā ſūt filij iſrael ꝓmiſſionis ingreſſi: ita nūc ſb̓ cuā gelizantibus teſtibꝰ ſecuturis ſpūalium intelli gentiā aſſequent̉: vita em̄ illoꝝ ꝓpter vtriuſe ſcientiā teſtamēti in melle ſimul ⁊ lacte verſabi tur: vt de ꝟbis ſimplicibꝰ ꝓficiat iuſtus: et de eloquijs myſticis ſtupeat eruditus. Tertia re uelatio fuit facta matri ip̄iꝰ ſancti dn̄ici. fuit em̄ ip̄e ex hiſpanie partibꝰ villa q̄ d̓r cararoga exo menſis dioceſis: patre felice matre aūt iohāna hec an̄qͣꝫ paruulus naſceretur vidit ī ſomnis ſe geſtare catulū ī ſuo vtero ardētē in ore faculaꝫ baiulātē: qͥ egreſſus ex vtero totū mūdū incen dere videbat̉: nec inanis fuit hmōi viſio cuꝫ p̄ dicatores in ſcpͥtura canes vocent̉. ſicut patet xliij. di. c. ſit rector Quarta reuelatio facta fuit cuidā matrone q̄ euꝫ de ſacro fonte leuauerat: videbat̉ ſiqͥdē illi ꝑ ſomnū puer dn̄icus: quaſi ſtellā habēs in fronte: q̄ totā terrā ſuo lumīe ꝑ luſtrabat. Quinta reuelatio fuit cuidam magi ſtro in theologia famoſiſſimo apud tholoſam: hic dum quodaꝫ mane ante diē ſuas lectiones p̄uideret: oppreſſus graui ſomno caput ſuuꝫ in cathedra reclinauit ⁊ dormire cepit: viſūqꝫ eſt ſibi ꝙ ſeptē ſtelle ſibi p̄ſentarent̉ Qui dū de no uitate talis enxenij plurimū miraret̉ ſubito ī lu mine ⁊ quātitate tātū excreuerūt ꝙ totā patriā ⁊ mundū illuminabāt. Qui euigilans qͥd nam ſibi hͦ vellet plurimū mirabat̉: ⁊ ecce dum ſcho las intraſſet ⁊ legeret beatꝰ dn̄icus cū ſex ſocijs eiuſdē habitus ad ip̄m magiſtrū humiliter ac ceſſerūt: intimātes eidē ꝙ fratres eſſent qͥ euan geliū dei in partibꝰ tholoſanis p̄dicarent: ſigni ficantes adhuc ꝙ ſcholas ſuas venerāt frequē tare ⁊ lectiones audire: qd̓ multo tꝑe factū eſt. Recolens ergo magiſter ille viſionē ipſos eſſe ſeptē ſtellas quas viderat nullatenꝰ dubitauit Sexta reuelatio fuit facta innocētio pape. dū em̄ a deo inſpiratꝰ ad ip̄m pōtificē acceſſiſſet ip ſe dn̄icus: poſtulaſſetqꝫ ꝯfirmari ſibi ſuiſqꝫ ſuc ceſſoribꝰ ordinē qͥ p̄dicatoꝝ diceret̉ ⁊ eēt. cū ali quātulū pōtifex difficilē ſe exhiberet: nocte qͣ dam ip̄e pōtifex videbat ī ſomnis ꝙ lateranēẜ eccl̓ia ſubito minaret̉ ruinaꝫ. Qd̓ dum tremēs aſpiceret: ex aduerſo dei dn̄icꝰ occurrebat hu meriſqꝫ ſuppoſitis totā illā caſurā fabricā ſuſtē tabat: qͣre exinde virū dei pōtifex libēter audi uit: annuitqꝫ volēte deo vocis eius ꝑ oīa. Se ptima reuelatio fuit facta ip̄i patri ſācto dn̄ico dū em̄ ip̄e rome moraret̉ inſtans ꝓ ſui ordinis ꝯfirmatiōe: nocte vidit ī ſpū xp̄m ī aere exiſten tem ⁊ tres lāceas ī manu tenentē ⁊ ꝯͣ mūdū eas vibrātē. cui velociter mater occurrens qͥd naꝫ vellet facere inqͥſiuit. Et ille. ecce totꝰ mundus tribꝰ vicijs plenꝰ ē.ſ. ſuꝑbia luxuria ⁊ anaritia Et ideo his tribꝰ lāceis ipſum volo perimere. Tūc ꝟgo ad eiꝰ genua ꝓcidens ait. fili chariſſi me miſere̓ ⁊ tuā iuſticiā tēpera. cui xp̄s. Nōne vides quāte mihi iniurie irrogāt̉. cui illa. Tē pera fili furorē ⁊ pauliſper expecta. habeo em̄ fidelē ẜuū ⁊ pugilē ſtrēnuū qͥ vbiqꝫ diſcurrens mūdū ⁊ vitia expugnabit ⁊ tuo dn̄io ſubiuga bit. Aliū qͦꝫ ſeruū tuuꝫ ſibi ī adiutoriū dabo: qͥ ſecū ſil̓iter decertabit. ⁊ xp̄s rn̄debat. Vellē vi dere qͥs vis ad tm̄ officium deſtinare. Tūc illa xp̄o ſāctū dn̄icū p̄ſentauit. Cui xp̄s ꝟe bonꝰ ē ⁊ ſtrēnuus pugil iſte ⁊ ſtudioſe faciet q̄ dixiſti: obtulit etiā ſanctū frāciſcū. Et hūc xp̄s ſicut ⁊ pͥmū pariter cōmēdauit. Sāctꝰ gͦ dn̄icus ſociū ſuū in viſione ſua diligēter ꝯſiderās quē an̄ nō viderat ī craſtino ī eccl̓ia inuētū ex his q̄ nocte viderat ſine indice recognouit. Et in eiꝰ ample xus ⁊ oſcula ſancta ruens ait. Tu es ſociꝰ meꝰ. tu pariter curres mecū: ſtemꝰ ſimul ⁊ nullꝰ ad uerſarius p̄ualebit: viſionem quoqꝫ p̄dictaꝫ ſi bi ꝑ ordinem enarrauit. Et extunc factū eſt eis cor vnum: ⁊ anima vna in dn̄o. De ſepteꝫ precipuis virtutibus beati dominici. ¶ Capl̓m. II. Ecunda excellē tia beati dn̄ici quare magnus voca tur dicit̉ ꝟtuoſa decoratio Fuit em̄ ſeptem ꝟtutibus p̄cipuis decoratus. ¶ Prima dicit̉ corporis mortificatio. ¶ Secūda ꝓximalis cōpaſſio. ¶ Tertia feruēs oratio. ¶ Quarta mundialis deſpectio. ¶ Quinta martyrij deſideratio.

¶ Sexta euangelica p̄dicatio. ¶ Septima ꝟ̓ginitatis ꝓfeſſio. ¶ Prima virtꝰ beati dn̄ici d̓r corporis mortifi catio: voluit em̄ corpꝰ caſtigare ⁊ in ẜuitutē re digere: ne aīa ſenſualibꝰ delectationibꝰ polluere tur. Et vt in legēda eiꝰ narrat̉. Dū eſſet adhuc puerulus: nōdū a nutricis diligētia ſegregatꝰ dep̄hēſus eſt ſepe lectulū dimittere: qͣſi carnis iam delitias abhorreret: quare declinata ſtra tus mollitie frequētiſſime ſuꝑ terrā dormiebat. Inſuꝑ dū eſſet palentie in ſtudio: vinū ꝑ decē niū non bibit: poſtmodum laceſcēte ſtomacho cōpulſus eſt a bone memorie Didaco exoniēſi ęp̄o modico vino vti. Quid plura ꝑ multa tē pora ſingulis noctibꝰ: recipiebat manu ſua ꝓ pria de quadā cathena ferrea tres diſciplinas: vnam ꝓ ſe: alterā ꝓ peccatoribus qͥ verſant̉ in mundo: tertiā ꝓ his qui in purgatorio cruciā tur. Tholoſe cum ſocio in pane ⁊ aqua quoti die totam quadrageſimaꝫ ꝑtranſiuit ſuꝑ tabu las dormiēdo. Idem fecit aliaꝫ quadrageſimā apud carcaſonā ¶ Secūda ꝟtus beati domini ci dicit̉ ꝓximalis compaſſio: cum eſſet palentie et fames valida multos affligeret: dum adhuc erat in ſeculo venditis libris ⁊ omni ſuppellecti li acceptum precium. Diſperſit dedit pauꝑib Quo exēplo magnos clericos ⁊ diuites ac ma giſtros ad miſericordie oꝑa ꝓuocauit. Narra tur adhuc de ip̄o ꝙ dum in ꝓpria patria mora retur: quedam mulier conqueſta eſt ei fratrem ſuū apud ſarracenos detineri captiuū. Ilſe ve ro nimia cōpaſſione cōmotus: ſeip̄m ꝓ redem ptione captiui vendendū obtulit. Sed deus hͦ non ꝑmiſit qui eum ad alia maiora reſeruabat: nam illi mulieri aliter ꝓuiſum fuit: ſanctꝰ domi nicus non fuit p̄cio venditus. ¶ Tertia ꝟtus beati dominici dicit̉ feruēs oratio: nocturnis qͥdem horis nemo vigilijs ⁊ obſecrationibꝰ pe omnē modū inſtantior diē imꝑtiebat̉ ꝓximis noctē deo. Sepe etiā cōtingit: vt in via ſuꝑue nientibus pluuijs ſua ſociorūqꝫ veſtimēta ma defierent: cūqꝫ poſt cenam ſocij eius remanerēt ad ignem vt veſtes ad exiccandū extenderēt ⁊ corpora recrearēt vir dei ſic cum veſtibꝰ made factis ad orandū intrabat eccleſiaꝫ. ¶ Quarta ꝟtus beati dominici dicit̉ mūdialis deſpectio Nam ſpreto mundo adheſit exomēſi epiſcopo a quo in ſua eccleſia factus eſt canonicus regu laris: ibiqꝫ lꝫ inuitus factus ē ſuꝑior monaſte rij. ¶ Quinta ꝟtus dicit̉ martyrij deſideratio deſiderabat quippe effici martyr ꝓ xp̄o. Et dū cōtra hereticos p̄dicaret: illi nece ſibi minaban tur Ip̄e ꝟo intrepidus ꝑmanebat: ꝑtranſibat loca in quibus inſidie ſibi parate erant ſecurus Et dum ſemel heretici dixiſſent ſibi. quid faceres ſi cōprehēderemus te? Reſpondit. rogarē vos ne mihi breui cōpendio mortē celerē infer retis: ſed paulatim et ſucceſſiue mēbra ſingula mutilantes: deinde oculos meos eruētes ad vl timum ſemiuiuū laceratūqꝫ corpus ꝑmitteret ſic cruentatū in ſuo ſanguine volūtari: vel ꝓr ſus ad libituꝫ necaretis: ad que verba heretici cōpuncti deſtiterūt vltra inſidiari ei. ¶ Sexta ꝟtus dicit̉ euangelica p̄dicatio. p̄dicauit nāqꝫ lōgo tēpore ꝯtra hereticos: ⁊ ꝓpterea ordineꝫ p̄dicatoꝝ inſtituit de quo ip̄e talē habuit viſio nem. Dū rome in eccleſia ſancti petri ꝓ dilatio ne ſui ordinis oraret glorioſos apl̓os petruꝫ et paulū ad ſe veniētes aſpexit quoꝝ primꝰ petrꝰ videlicet baculū: paulus ꝟo ſibi librū tradere videbat̉: addebātqꝫ dicētes: vade p̄dica: qm̄ a deo ad hͦ miniſteriū es electus Moxqꝫ in mo mēto tēporis videbat̉ ei ꝙ filios ſuos ꝑ totum mundū diſperſos aſpiceret incedētes binos et binos: ⁊ vbū dei populis p̄dicātes: qͣpropter tholoſam rediens fratres ſuos diſperſit. Et qͦſ dam qͥdē in hiſpaniā: quoſdā ꝟo pariſiꝰ: alios tandē bononiā deſtinauit. ¶ Septima virtus beati dominici d̓r ꝟginitatis ꝓfeſſio. ꝓfeſſus qͥ dem eſt ꝟginitatē: quā corde et operr amplexꝰ eſt. illāqꝫ vſqꝫ ad mortē ſeruauit: ob qd̓ ex oſcu lo manꝰ eius qͥdā a ſtimulo carnis valde vexa tas liberatus ē. Erat ille ſcholaris qͦ miſſaꝫ au diēs beati dn̄ici manū eiꝰ cū reuerentia ⁊ deuo tione oſculari popoſcit Quā deoſculās miram odoris fragrātiaꝫ ſenſit. Et extūc eſtus libidis mirabilit̓ ī eo refriguit: vt qͥ an̄ erat vanus ⁊ lu bricꝰ efficeret̉ poſtmodū ꝯtinēs atqꝫ caſtus. O quāta mūdicie puritate eiꝰ caro poliebat: cuiꝰ odortā mirabiliter ſordes mentis purgabat. Deſeptē priuilegijs in qͥbꝰ deus ſubli mem fecit beatū dn̄icū. ¶ Ca. III. Eertia excellen tia beati dn̄ici qͣre magnus vocatur dicit̉ ſublimis pͥuilegiatio: ſublimē quippe fecit illum deus in ſeptem pͥuilegijs. ¶ Primū dicit̉ ordinis approbatio. ¶ Scd̓m fratrum multiplicatio. ¶ Tertium ꝓphetica illuminatio. ¶ Quartū miraculoſa coruſcatio. ¶ Quintū diabolica effugatio. ¶ Sextum felix cōſūmatio. ¶ Septimū eccleſiaſtica veneratio. ¶ Primū pͥuilegiuꝫ beati dominici dicitur or dinis approbatio. Inſtituit em̄ ip̄e ordinem p̄ dicatoꝝ ad docendū p̄dicandū ⁊ confeſſiones audiendū: ad vtilitatem ꝓximorū ad obſequiū dei: ad expugnatōeꝫ hereticoꝝ: ad defenſionē

fidei: ⁊ ad cōſeruationem diuini cultus. Cepit autē ordo ille: Anno domini. M. ccxvj. Illuꝫ approbauit innocētius: ⁊ ꝯfirmauit honorius: ab iſto ordine ſecutus fuit ordo ſororuꝫ incluſa rum. Quarū caput fuit monaſteriū de prulia no: deinde ſecutū eſt monaſteriū de mōtargis. Cui prefuit beata anutia de viniaco Et mona ſteriū ſancte agnetis de bononiā: cui p̄fuit que dam beata cecilia. Eſt etiā alius ordoſororū d̓ penitētia beati dominici: quarū religionē cōfit mauit eccleſia romana ⁊ multis pͥuilegijs dota uit: in quo ordine floruerūt beata margarita fi lia regis vngarie. ſancta katherina de ſenis: be ata iohāna de caſtello: btā beneuenuta de ciui tate auſtria: ⁊ multe alie. ¶ Secundū pͥuilegiū beati dominici dicit̉ fratrū multiplicatio. non em̄ fieri potuit abſqꝫ ꝟtute dei: vt in ordine ſan cti dominici tam breui ſpatio tot fratres multi plicarent̉. Quorū aliqui excellentes fuerūt ra tione martyrij: ſicut ſāctus petrus martyr: fra ter dominicꝰ ſocius eius: frater cōradus theo tonicus: frater guilhelmꝰ: ⁊ frater bernardus de rupe ſorti: frater ſtephanus de narbona: fra ter raymundus carboni. qͥ in caſtro auinioneti dioceſis tholoſane ab hereticꝭ ꝓ fide xp̄i ⁊ obe dientia ſancte romane eccleſie occiſi fuerūt can tando. Te deū laudamꝰ. Alij fuerunt p̄ſtantes merito vite: qͥ ⁊ miraculis coruſcarūt. ſicut fra ter reginaldus ſancti auiniani: frater henricus altiſiodorenẜ: frater iordanis: frater pelagius hiſpanus: frater petrꝰ golſalnij hiſpanꝰ: frate mauritius toletanꝰ: frater dn̄icus de vallerica frater bernardus de cantro: frater gͣualterꝰ ba ſilienſis: frater bernardus d̓ vaſconia: frater io hānes de valentia: frater cabertꝰ lugdunenſis frater dn̄icus ſegobiēſis: frater ambroſiꝰ ſenen ſis: frater iacobꝰ de anagnia: frater iacobꝰ d̓ ve netijs: frater marcolinꝰ furliuiēſis: frater ſimo ariminēſis Nōnulli inſuꝑ fratres ordinis ſācti dn̄ici ſingulariſſimi habiti ſūt ꝓpter ſcientiaꝫ ⁊ doctrina quoꝝ noīa explicabimus in ſermone de cōceptione ꝟginis glorioſe. vltra quos ad huc peritiſſimi iuris cōſulti d̓ illo ordine ꝓdie runt. Sicut raymūdus de pēna forti cōpilato decretaliū. frater iohānes coloniēſis. compila tor ſūme cōfeſſoꝝ. frater brocardus theotonicꝰ frater rogeriꝰ brixienſis. frater bartholomeꝰ p ſanus. frater vlricꝰ argētinenſis: ⁊ alij plurimi Ob qd̓ ⁊ pleriqꝫ aſſūpti fuerūt ad eccl̓ie digni tates. Sicut hugo: poſtillator totiꝰ bibile Ro bertꝰ angelicꝰ. nicolaꝰ de prato. Et alij multi qͥ fuerunt cardinales. Pontifices ꝟo maximi fu erunt petrus de carantaſia dictus innocētiꝰ qͥt tus Nicolaus de treuiſio dictus: benedictꝰ vn decimus. Iohānes de vercellis qui electus ſū mus pontifex morte p̄uentus non fuit corona tus. ¶ Tertiū pͥuilegiū beati dn̄ici dicit̉ ꝓphe tica illuminatio. habuit qͥdem lumen ꝓphetie. Sicut ꝓbatum eſt indicijs manifeſtis. p̄dican te nanqꝫ ip̄o pratre glorioſo in partibus tholo ſanis. cum qͥdam heretici eſſent incendio depu tati: aſpexit ſanctus dn̄icus vnū eorū: ⁊ officia libꝰ curie dixit. Iſtū reſeruate. qd̓ ſāctū eſt. cō uerſuſqꝫ ad eū blandeqꝫ alloquēs Scio inquit fili mi ꝙ adhuc licet tarde: bonus homo eris ⁊ ſanctus. dimiſſus ille ꝑ annos multos ī hereſt ꝑmanſit Tādeꝫ dei gratia illuſtratus ad lumē veritatꝭ venit. Et factꝰ frater ordinis p̄dicato rū vitam ſuā laudabiliter duxit ⁊ feliciter cōſū mauit. Rome inſuper dum habitaret in ſancto Sixto quadam die fratribꝰ ad capitulū conuo catis palā omnibꝰ nunciauit. quattuor fratres ex ip̄is in breui duos in aīa duos in corꝑe mo rituros. Inde ad aliquos dies duo fratres mi grauerūt ad dn̄m. duo vero ad ſeculū tēdentes penitus de ordine receſſerūt. ¶ Quartū priui legium beati dn̄ici dicit̉ miraculoſa coruſcatio voluit em̄ deus illū coruſcare miraculis. Ex qͥ bus aliqua explicabimus. Rome die quadaꝫ adoleſcens cōſanguineus dn̄i Stephani cardi nalis de foſſanoua. lapſus equo p̄cipiti graui ter colliſus deferebat̉ exanimis: plāgentibꝰ cū ctis cōtigit illuc beatū dn̄icum ꝓperare. Qui dam bonus frater Trāchedus noīe beatū do minicū exorauit vt oraret ꝓ illo. Quare beatꝰ dn̄icus fecit illud corpꝰ ī cōclaue reportari. Et facta oratione ꝓtinus eū vite reſtituit In loco ſancti Sixti architectū cōtritū ſub quadā rui na de cauerna ſubductuꝫ oratiōis ſue ſuffragio vite ſimul ⁊ ſanitati reſtituit. In eodē loco cuꝫ eſſent fratres circiter qͥnquaginta. die quadā ī minente refectōis hora. ꝓcurator.ſ. frater iaco bus romanꝰ ad ſanctū Dn̄icum acceſſit. Expo ſuitqꝫ nō eſſe panē ad ſufficiētiā. At ſanctꝰ dn̄i cus id qd̓ erat diuidi ⁊ ſuꝑ mēſaꝫ poni manda uit. Cōuenerūt gͦ fratres dūqꝫ ꝑ ordinē reſide rent ⁊ vnuſqͥſqꝫ buccellā cū gaudio ſuſciperet. Ecce duo iuuenes eiuſdē habitꝰ formeqꝫ ꝯſimi lis refectoriū ītrauerūt pallios plenos panibꝰ ferētes ⁊ beato dn̄ico in capite menſe ſilēter ob tulerūt ⁊ ſubito diſceſſerūt ita ꝙ nullꝰ vnqͣꝫ ſci re potuit vn̄ venerūt vel quo diuertiſſent. In eodē loco dū p̄noīatus frater Iacobꝰ vnctiōe ſuſcepta laboraret in extremis. dolentibꝰ fratri bus qꝛ vtilem hoīem ꝑdebant. dn̄icꝰ cōpaſſiōe motus excluſis oībꝰ clauſoqꝫ oſtio orationi ſe dedit: fratribuſqꝫ vocatꝰ incolumē fratrē ip̄is per manuꝫ p̄ſentauit. In partibus tholoſanis cū tranſiſſet nauigio quandā aquaꝫ: nauta im portune p̄cium petebat: cui beatꝰ dn̄icus mer

cedē eterne vite pollicebat̉ aſſerens. Argentuꝫ ⁊ aurū non eſt mihi. At ille ad irā ꝓuocatꝰ per cappā eū apprehēdit inquiens: niſi ſolueris non te dimittā. Tūc vir dei erectis in celum oculis. paululū intra ſeip̄m orans. mox in terrā ꝓſpici ens denariū diuino nutu ꝓcuratū aſpexit dixit qꝫ illi. Tolle ⁊ me dimitte. Sunt ⁊ alia eius mi racula multa in vita ip̄ius ⁊ in morte veriſſime cōprobata. ¶ Quintū pͥuilegiuꝫ beati dn̄ici d̓ꝫ diabolica effugatio. Ad ſanctitatē nanqꝫ eiꝰ cō prbandaꝫ voluit deus vt demones ab obſeſſis corporibꝰ ad eius imperiū diſcederēt. Un̄ mul tos a demonibꝰ liberauit. ¶ Sextū priuilegiū beati dn̄ici d̓r felix cōſūmatio. appropinquante nanqꝫ ſue ꝑegrinationis termino ꝯſtitutꝰ apd̓ bononiā. graui cepit corꝑis infirmitate langue re vbi poſt multa deuotiōis ſigna ad extremaꝫ horam veniēs anno dn̄i. M. ccxxj. dormiuit ī dn̄o. Ea die frater Guabe pͥor brixie poſtmodū eiuſdē ciuitatꝭ ep̄s. cū ſe ſopori paululū dediſſꝫ vidit ī ſomnis quaſi apertū celū ⁊ duas ſcalas quarū vnā in ſūmitate retinebat xp̄s. aliā ꝟgo mater. Angeli aūt aſcēdebāt ⁊ deſcēdebāt. Et in imo ſcalarū ſedes poſita erat in qua ſedebat qͥdā frater p̄dicatoꝝ faciē habēs velatā capu tio ſicut ſolēt fratres ſepeliri. Ih̓s aūt ⁊ mr̄ eiꝰ ſcalas ſurſū trahebāt donec ſedente in celū ele uato aꝑtura celi clauſa eſt. Intellexit ex poſt p̄ dictus frater ſanctū dn̄icuꝫ eadem die et hora ex hac vita migraſſe. Eadē die frater Raho: ti bure exiſtēs qꝛ audierat ſanctū pr̄em bononie egrotare celebrās miſſam cū veniſſet ad illū lo cum in quo de viuis cōmemoratio fieri ꝯſueuit orās ꝓ patre factꝰ eſt ī extaſi. Raptuſqꝫ ī ſpū vi dit virū dei dn̄icū corona quadā laureatū totū qꝫ mirabili ſplendore fulgentē duobꝰ qͥbuſdam reuerēdis viris comitatū hincinde extra bono niā viā regia ꝓcedentē. Intellexitqꝫ ꝙ eadem hora dn̄icus ad celos migrauerat.ſ. hora ſexta feria ſexta. ¶ Septimū priuilegiuꝫ beati dn̄ici d̓r eccleſiaſtica veneratio. Nā eccleſia ſācta dei ſtatuit dn̄icū ab oībus xp̄i fidelibꝰ venerandū cuiꝰ feſtū celebrat annuatim ordinēqꝫ ſuū mul tis fauoribꝰ et gratijs ſpūalibus ꝓſequit̉. Sic em̄ placet ſūmo deo qͥ vt p̄diximus in pͥma ꝑte elegit dn̄icum ducē populi ſui ⁊ p̄dicatorē euā gelice doctrine. Hic igit̉ eſt ille pater ⁊ patriar cha eximius qui tetrū ⁊ horridū ſeculū ſua vi ta ⁊ ſcientia illuſtrauit. Cuiuſqꝫ filij in dies pra uitatē hereticam validiſſime ꝑſequunt̉. Hunc deuotione ſingulari colimus ꝑ quē deus tāta magnalia dignatus ē oꝑari: qͥ onere carnis de poſito nūc gaudet atqꝫ letat̉ inter agmina ange lorū laudans ⁊ benedicēs xp̄m ꝑ infinita ſecu la ſeculoꝝ. Amen. Sernio. lix. de ſancto vincentio do ctore eximio ac celeberrimo famoſiſ ſimo p̄dicatore ordinis p̄dicatoꝝ. N medio eccl̓ie aperuit os eius. Sapiētis ꝟba ſunt iſta originaliter Ecc̄i. xv. ca. Inſtā te neceſſitate horū tempoꝝ qͥbus mūdus qua ſi totꝰ vitijs erat obrutus: ⁊ xp̄iana religio nau fragiū pati videbat̉. ſuſcitauit deus ſpiritū ſan cti Uincētij: qͥ ſua p̄dicatiōe īnumerabiles po pulos cōuertit ⁊ reformauit. hūc non ab re ſan cta romana eccleſia catalago ſanctorū aſcripſit Quē Calixtus tertiꝰ in vrbe maxima ſolēniter canonizauit. ſtatuitqꝫ illū a cunctis fidelibꝰ ve nerandū. Quapropter vt eiꝰ feſtiuitas deuoti on feruētiſſima celebret̉: dignū duxi in hͦ ẜmo ne illius p̄dicationis laudes eximias recenſere de quo cōuenientiſſime dici poſſunt ꝟba in the mate poſita: in qͥbus tria myſteria ꝓponimus contemplanda. ¶ Primū d̓r idoneitatis. ¶ Scd̓m ſingularitatis. ¶ Tertiū vtilitatis. Ꝙ beatꝰ vincētiꝰ fuit idoneus ad p̄di candum tū qꝛ gr̄a dei fuit in illo. tum ꝓpter ſcientiā. tum etiā ꝓpter ſancti tatem vite. ¶ Capl̓m.j. Rimuꝫ myſteri um cōtemplandū de p̄dicatiōe ſācti vincētij d̓r idonēitatꝭ. Fuit qͥppe ip̄e idoneꝰ ad p̄dicādū euāgeliū xp̄i triplici rōne. ¶ Primo rōne gr̄e inſpirantis. ¶ Scd̓o rōne ſcientie excellentis. ¶ Tertio rōne vite reſplendentis. ¶ Primo fuit idoneꝰ ad p̄dicandū rōne gr̄e in ſpirantis. pie qͥdeꝫ tenere poſſumꝰ beatū vincē tiū fuiſſe inſpiratū a deo: vt ordinē ſancti dn̄ici ingrederet̉. Nā vt in eius legenda narrat̉ ipſe natus ē valētie ex familia ferrariorū parentibꝰ clariſſimis: ⁊ honeſtis. Qui tres filios genue rūt ſcꝫ petrū vincentiū ⁊ bonifaciū. hic bonifa cius fuit iuris vtriuſqꝫ doctor peritiſſimꝰ: qͥ ex tincta vxore ſuaſu beati vincētij cartuſiēſiū ha bitū ſuſcepit: in quodaꝫ monaſterio extra mu ros valētie: qd̓ ab incolis vocat̉ porta celi. Et ob ſue vite grauitatēqꝫ morum: poſt qͣttuor an nos illius ordinis electus fuit rector generalis Et vt de beato vincentio dicamꝰ qͥbuſdā indi cijs quātus euaſurus eēt oſtenſū eſt. Patri na qꝫ eius dormienti nocte quadā viſū eſt ꝙ cum in eccleſia fratrū p̄dicatoꝝ eēt quendā virum venerabilem ī habitu ſācti dominici p̄dicātem

audiebat. Cūqꝫ illū attēte deuotiſſime audiret. Ille dicebat. Congratulor tibi. O fili dilectiſſi me. poſt paucos em̄ dies vxor tua pariet tibi fi liū: cuius erit tanta vite integritas: tāta doctri ne vtilitas: tāte fame ac mirabiliuꝫ operū clari tas: ꝙ oēs hiſpaniaꝝ galliarūqꝫ ppl̓i: eum tāqͣꝫ vnū ex veteribꝰ apl̓is venerabunt̉. Eritqꝫ fra ter ordinis cuiꝰ me eſſe vides poſt q̄ dicta multi tudo q̄ ibi adeſſe videbat̉ magnis vocibꝰ deo gr̄as referebat. Itaqꝫ dū ⁊ ip̄e in illiꝰ modi gra tiarūactione ſeſe multitudini cōformē reddere conaret̉: ſtatim excitatꝰ ē conatuqꝫ vocis dor mientē vxorē excitauit. Mater inſuꝑ ip̄iꝰ vin centij dū ꝯcepiſſet ſatis leuiter eū portauit. Et dū eum geſtabat ī vtero audiebat ſepe tāqͣꝫ vo ces canis latrantis emitti qd̓ a multis dei ẜuis p̄cipue a Ioh̓e valentine vrbis ep̄o. Interp̄ta tū eſt ꝙ filiꝰ quē retinebat in vtero futurus eēt euāgelij xp̄i feruentiſſimꝰ p̄dicator. Dū aūt ex vtero infans ꝓdijt: ⁊ ad baptizandū delatꝰ eēt multa erat inter ſuos de noīe ei imponendo diſ ſenſio. At ſacerdos illū baptizans. Uincētius inqͥt vocet̉. qd̓ ⁊ factū eſt. In infantia ſua quie tus erat ⁊ aſpectu decorꝰ: ⁊ grādiuſculꝰ factus frequētabat eccl̓ias: audiebatqꝫ libēter p̄dicā tes: quoꝝ geſta ⁊ vocē motuſqꝫ quaſi p̄dicans alijs pueris referebat. Tādē lr̄is traditus eua ſit in virū doctiſſimū. Ita vt inter eos qui va lentie ph̓iaꝫ: theologiaqꝫ ꝓfitebantur: ſūmus oīuꝫ haberet̉. Dum aūt decimūoctauū attigit annū: pr̄ eius allocutꝰ eſt eū dicens: vt ex tribꝰ eligeret vnuꝫ: aut vxorē duceret: aut ad roma nā curiā pergeret: vt ibi exaltaret̉: aut ordineꝫ fratꝝ p̄dicatoꝝ intraret. Cui vincentius rn̄dit aīo iam diu ꝯcepiſſe vt ſācti dn̄ici ſuſciperet ha bitū: quē pater ad matrē duxit: eiqꝫ filij ꝓpoſi tū indicauit. Cuꝫ bn̄dictione itaqꝫ vtriuſqꝫ pa rentis: ad ꝯuentū fratrū p̄dicatoꝝ acceſſit: qu eū letantes ad ſacrum ſuuꝫ ordinē receperunt. ¶ Scd̓o fuit idoneus beatus vincentiꝰ ad pre dicandū v̓bum dei rōne ſcīe excellētis. Quāta debeat eſſe p̄dicantiū ſcientia. dixi in qͣdrageſi mali nr̄o: in ẜmone de ꝟbo dei. Sufficiat igit̉ ī hoc loco exprimere: qͣꝫ fuerit doctus beatꝰ vin centius. Ip̄e nanqͣꝫ poſt ſuſceptuꝫ habitū ora tioni ⁊ lectioni ſe totum dedit. Et cum eius do ctrina nota eſſet a priore cōuentus iniunctū fu it ei: vt ꝓ fratrū adoleſcentū ꝓfectu de dialeti ca ⁊ de ph̓ia aliquid legeret. ꝙ cū humiliter io cūdeqꝫ acceptaſſet: rumor impleuit aures mul toꝝ ciuiū. Et ad eiꝰ lectionē multi ſeculares cō fugerunt audiebātqꝫ eū legētē ſupra ſeptuagin ta. In quo exercitio tres cōtinuos annos cōſū pſit. poſtmodū miſſus fuit barchinonā: ⁊ inde hileridā in qͥbus ciuitatibꝰ eo tꝑe florebant ſtu dia liberaliū diſciplinaꝝ. Tandē cū theologie dediſſet operā: vigeſimūoctauū annū agēs ma giſtraſi corona fuit inſignitus: poſtea redijt va lentiā. Ubi honorifice ſuſceptus eſt: ⁊ ꝑ ſex an nos publice legit ⁊ p̄dicauit. Ad quē etiā ex vi cinis ciuitatibus multi ꝯfluebāt vt eū ⁊ p̄dicā cantem audirēt: ⁊ ſub tam inſigni lr̄aꝝ ⁊ morū p̄ceptore ꝓficerent. Inter hec tꝑa venit valen tiā: petrus de luna cardinalis.ſ. clemens qͥ cle mens electus fuerat in fundenſi ciuitate: ab illa ꝑte cardinaliū: que diſceſſerat ab vrbano ſexto Is ergo petrus miſſus erat legatus ad Carolū francoꝝ regem qͥ audita fama beati vincētij eū ſecū duxit: ac tādiu tenuit donec peracto lega tionis tēpore ad ip̄m pōtificem redijt. Tantuꝫ aūt fuit grata cardinali vincentij ꝯuerſatio: ꝙ vix multis p̄cibus impetrare potuit licentiaꝫ: vt rediret valentiā ad cōſueta legendi ⁊ p̄dicā di exercitia. ¶ Tertio fuit idoneꝰ beatꝰ vincen tius ad p̄dicandum ꝟbum dei: rōne vite reſplē dentis. Fuit equidē vita eius ꝟtutum ſplendo re decorata. Nā qͣꝫtuꝫ ꝑtinet ad carnis mortifi cationē. xlij. annis cōtinuis ieiunauit exceptis dn̄icis diebus. Et ſextis ⁊ quartis ferijs in pa ne ⁊ aqͣ: a quo ieiunio nūqͣꝫ abſtinuit: niſi qn̄qꝫ ex corporis infirmitate. Itinerabat diſcurrēdo non eqͥtans: ſed ꝓprijs pedibus: cōtentus ſolo baculo quē manu geſtabat. Idqꝫ fecit viginti duobꝰ annis. Sed poſtea ex quadā infirmitate ſuꝑueniēte in tibia grauior effectus fecit ſibi ꝑ quiri aſinū quo vehebat̉ quotiens de ciuitate in ciuitatem volebat ꝓficiſci. A tꝑe auteꝫ quo cepit euāgelizādo diſcurrere: vſqꝫ ad extremuꝫ vite ſue terminū: nunqͣꝫ niſi aūt ſuꝑ ſarmentoꝝ aut paleaꝝ: aut hmōi rerū ſtraminibꝰ: aut pau pere ſacculo modica lana pleno cum eiſdē veſti bus qͥbus iudutus erat dormiebat. A prima in ſuꝑ adoleſcētia vſqꝫ ad vite ſue terminū: ſingu lis noctibus corpus ſuū diſciplinis flagellabat Et ſi forte egritudinis impedimento illud face re nequiuiſſet: hoc a ſuis fidelibꝰ ſocijs fieri vo lebat. Quid de illius humilitate dicemus: que tāta fuit: vt quaſcūqꝫ dignitates eccleſiaſticas animoſus effugerit. Nā nec dignitatē cardina latus voluit acceptare. Defuncto nāqꝫ clemē te auinnioni: creatus fuit petrus de luna: qͥ fuit benedictus. xij. A quo ꝑ lr̄as vocatus fuit ſan ctus vincentiꝰ ⁊ confeſſor eius factus: ac magi ſter ſacri palatij. Et qm̄ romana eccl̓ia tunc ſciſ mate fluctuabat. Erātqꝫ tres pōtifices. videli cet ip̄ę Benedictꝰ. xij. Gregorius. xij. ⁊ Ioh̓es .xxiij. Facto cōcilio cōſtantienſij ī quo creatus fuit papa Martinus qͥntus. Cuꝫ renūciaſſent Gregꝰ ⁊ Ioh̓es: beatꝰ Uincētiꝰ ꝓ pace ⁊ vnita te eccl̓ie ſuaſit bn̄dicto. vt et ip̄e cederet. qd̓ cuꝫ

ille facere recuſaret licentiam petijt diſcedendi. Pōtifex ꝟo aduocatꝭ multis ex p̄latis qͥ eius curiā ſequebant̉: paratoqꝫ rubeo pileo: voluit eū facere cardinalē: at ille gr̄as ei referens obla tū ſibi honorē penitꝰ recuſauit: ⁊ licentiā petijt quā tandē obtinuit: vt ꝑgeret ad diuerſas mū di ꝑtes p̄dicās regnū dei. quāte aūt fuerīt mū dicie ⁊ puritates quantū ve caſtitatem dilexit: oſtēdūt p̄cipue duo exēpla: q̄ de ipſo veriſſime recitant̉. Primū ē: ꝙ dū ipſe p̄dicabat valētie Mulier q̄daꝫ capta fuit amore ip̄iꝰ: q̄ fingens aduerſaꝫ valitudinē atqꝫ in lecto decubās vin centiū vt ei ꝯfiteret̉ poſtulabat aduocari: qͥ ve niens ad eā intranſqꝫ camerā eiꝰ exeuntibꝰ alijs remāſit ip̄e ſolus: qͥ ad pnīaꝫ cepit puellam ex hortari. At illa blādis ꝟbis ei ſuū ſecretū appe ruit: inhoneſtoſqꝫ geſtus corꝑis ei exhibuit: q̄ oīa ille abhorrens: pͥus eam charitatiue cōmo nuit. inde ab illa ſeceſſit: q̄ confuſa cogitauit cla mando viro dei infamiā inferre. Et qͣꝫ primum vocē voluit emittere: diabolus eius corpꝰ gra uiſſime vexare cepit. ⁊ cū id feciſſet diebꝰ multꝭ Tandē cepit dicere. Ex hoc corꝑe nūqͣꝫ me po teritis pellere: niſi huc veniret vir ille qͥ in me dio poſitꝰ igni: nō potuit ab igne cōburi. Et cū audiētes neſcirēt qͥd vellēt hec v̓ba ſignificare qͥdam de circūſtantibus dixit. Aduocet̉ frate vincētius qui cōfeſſionē eius audiuit: ⁊ eſt vir ſanctꝰ ⁊ ſapiens: ⁊ intelliget hec qͥ vocatus ad uenit. Et ecce demō vllulatum teterrimū emit tens. heu adeſt inquit vir ille qͥ in medio ignis poſitus nō fuit ab igne cōbuſtus Et hec dicēs ꝓtinus abijt. Et corpus ſemimortuū dereliqͥt. Scd̓m qd̓ de illo compertū eſt dū adhuc valē tie fuiſſet narrat̉. Suggeſſit em̄ diabolꝰ nōnul lis inuidis ⁊ malignis: vt mulierē quandā me retricē ſpecioſiſſimā p̄cio ductā in cellā eius no cte ītroducerēt. Capto ergo oportuno tꝑe quo videlicet vincentiꝰ ip̄e ex more in eccleſia orati oni inſtabat. Memorata femina in cellam eiꝰ ī troducta eſt. Uincentiꝰ ab oratiōe regrediens clauſo oſtio ⁊ in locū vbi dormire ſolebat veni ens: reperit mulierē ſedenteꝫ: ⁊ in pͥmo aſpectu vehementer obſtupuit: ⁊ anteqͣꝫ eā alloqueret̉ multa cogitauit. Sed tn̄ non extimauit illā eſſe mulierē qͥn imo putabat diabolū eſſe: qui in ſpi cie mulieris eū deciꝑe voluiſſet. Unde hoc pa cto locutus ē. Que tibi cauſa fuit vt huc veni res in tali forma maledicte diabole: qͥ ſeruis dei nouis dolis ſemꝑ inſidiaris. Meretrix rn̄dit. Femina ſū nō diabolus. Sed obſecro te vt me patiēter audias. fere quattuor mēſes ſūt ꝙ tuo amore ſū capta: frequēter temptaui vt vel diei vel noctis tꝑe: ad te venire potuiſſem Sꝫ nūqͣꝫ mihi miſere ſeſe obtulit oportunitas. Nūc autē a nemine hoīuꝫ viſa: huc ingreſſa ſū. Et neceſſa rium eſt vt hͦ in lectulo ſimul hac nocte dormia mus. Eroqꝫ de cetero tibi deditiſſima ⁊ famaꝫ tuā cū ſilētio ꝯſeruabo. hec ⁊ ſimilia loquēs in oſcula ⁊ in obſcenos amplexꝰ ruere voluit. Ac vincentiꝰ viriliter ei reſiſtens dure illā increpa uit. Que cōpuncta ꝓrupit in lachrymas ⁊ cau ſam quare ad ip̄m tēptanduꝫ acceſſerat: reſera uit. petijtqꝫ humiliter veniaꝫ ꝓmiſitqꝫ meretri ciū relinquere. Sicqꝫ ab eo cū multa mentis cō tritiōe diſceſſit atqꝫ relicta ſpurcitia meretrica li: virū accepit: ⁊ de cetero modeſtiſſime vixit. Quibꝰ exemplis facile inducimur vt eū ꝟgini tatis corona credamꝰ redimitū. Sꝫ adhuc man ſuetudinē illius cogimur admirari: q̄ tanta fuit vt iniurias ⁊ inſidias maloꝝ equo aīo ferret: il liſqꝫ pijſſime indulgeret. Inter cetera tn̄ ſtupen da q̄ animi ſui benignitatem oſtendūt occurrit vnū explicandū. ꝙ in ciuitate valentie euenit. Frater qͥdaꝫ theologie magiſter laſciuus ⁊ diſ ſolutus inuidēs fame ⁊ opinioni ſancti vincē tij. poſt multas detractiones: voluit nomē ſan cti viri modo qͥ ſequit̉ maculare. Introduxit qͥdem nocte in ꝯuentu meretricē quandam q̄ ſe cū dormiuit. Erat mulier hec aduena: q̄ ⁊ illis diebus valētiā aduenerat. Mane aūt ꝑſoluto p̄cio meretrici: nō tn̄ qͣlem ſe habiturā ſperabat eam vt potuit ſecreto emiſit. Illa ꝟo vultū fra tris intuita vt videlicet eū ꝑ effigiē poſſet agno ſcere: anteqͣꝫ cellā egrederet̉ eū obſecrauit: vt ſi bi ſuū nomē indicaret. At ille vocor inqͥt magi ſter vincētiꝰ. Abijt meretrix ⁊ lenoni eius mul tiſqꝫ alijs dixit. ꝙ in cōuentu fratrū p̄dicatorū ꝑ integrā noctē cū magiſtro vincētio dormiſſet nec tn̄ dignaꝫ laboris mercedē accepiſſet: ita fa ctum ē: vt turpis hec fama ꝑ vniuerſaꝫ vrbem diuulgaret̉. ꝑ idem tēpus erat valentie germa nus ille ſancti vincētij bonifacius: de quo in pͥ cedentibus fecimus mentionē: qͥ ⁊ in illo anno ꝓ patrie illius veteri ꝯſuetudine magiſtratum gerebat patrū iuratorū. Huic multi qͥ de beato vincentio dicebant̉ narrauerūt: que tn̄ ip̄e cre dere nec voluit nec potuit: ſꝫ exiſtimauit oīa ex inuidia emuloꝝ ꝓcedere. Ex eius itaqꝫ ꝯſulto hi qͥ ſecū magiſtratū gerebāt: ſtatuerunt vt fie ret in vrbe generalis ꝓceſſio: in qua om̄es reli gioſi cōuenirēt. Statuto aūt die bonifaciꝰ ipſe ⁊ vniu̓ſa nobilitas vrbis ſeſe collocauerūt ī lo co quodā vbi meretricē illam ſtare voluerunt. Procedētibꝰ gͦ ſingulis fratribꝰ tandē trāſeūte mgr̄o vincētio: illi nobiles īterrogauerūt eam an ille eēt cū qͥ dormierat: non: inqͥt illa. Et ad ueniēte illo qͥ ſcelꝰ ꝑpetrauerat. Illa digito euꝫ demōſtrās. Ecce inqͥt iſte ē ille frater ingratꝰ fi nita itaqꝫ ꝓceſſione bonifaciꝰ ceteriqꝫ nobiles:

infamatorē aduocauerūt. Qui pctm̄ ſuū celare nō valēs: publice ꝯfeſſus ē. pergēſqꝫ ad beatū vincētiū qͥ adhuc factū ignorabat: ab eo cū la chrymis veniā poſtulauit ⁊ obtinuit. De ſingulari excellētia p̄dicatiōis be ati vincētij: qͥ ⁊ multis annis ⁊ diuer ſis ppl̓is predicauit dn̄o cooꝑante. et ẜmonē miraculis ꝯfirmate. ¶ Ca. II. Ecūdū myſteri um ꝯtemplandū de p̄dicatiōe ſancti vincentij d̓r ſingularitatis. Fuit eqͥ dem p̄dicatio eius ſingularis ⁊ excellentiſſima valde maxime ꝓpter tria. ¶ Primo ꝓpter cōtinuationem. ¶ Scd̓o ꝓpter cōmunicationem. ¶ Tertio ꝓpter ꝯfirmationem. ¶ Primo p̄dicatio eiꝰ fuit cōtinuata ꝑ plures annos. Nā lꝫ an̄ ī multis locis ꝟbū dei euange liſaſſet. tn̄ a triceſimooctauo ſue etatꝭ āno: cepit ſuarū p̄dicationū cōtinuū exercitiū ꝑſeuerare vſqꝫ ad. lxxv. annum vite ſue: qͦ ex hac luce mi grauit. In hͦ autē diſcurſu reꝝ ſuaꝝ ordo talis fuit Nocte qͥnqꝫ horas quieti tribuebat: reliqͣs ꝑtes noctis aut oratiōibꝰ: aut ſacris lectionibꝰ occupabat. Mane ꝟo ad locū qͦ ppl̓i euangel zaturū expect abat ſe ꝯferebat. primūqꝫ ip̄e miſ ſā cātādo celebrabat. deinde p̄dicabat. poſtea volens ſatiſfacere deuotioni populoꝝ: eis ma nus oſculādas p̄bebat. oblatoſqꝫ ſibi infirmos cruce ſignabat. Dicebatqꝫ. Signa autē eos qͥ crediderint hͨ ſequentur. Suꝑ egros manꝰ im ponēt et bn̄ habebūt. deinde adiciebat. Ieſus marie filius mūdi ſalꝰ ⁊ dn̄s. qͥ te traxit ad fideꝫ catholicā te ꝯſeruet ī ea ⁊ beatū faciat ⁊ ab hac infirmitate te liberare dignet̉. Amē. Poſtea ci bū cū dei bn̄dictiōe ſumebat. nunqͣꝫ voluit niſi vno ferculo vti. ab eo āno qͦ religionē īgreſſus ē. vſqꝫ ad terminuꝫ vite a carnibꝰ ſꝑ abſtinuit. vinū multa aqͣ cōmixtum ſꝑ ſumebat. ¶ Scd̓o p̄dicatio ſācti vincētij fuit excellēs ⁊ ſingularꝭ: rōne cōicationis. qꝛ fuit multis ppl̓is et gentib cōicata. Regiones em̄ in qͥbꝰ p̄dicauit: hec fue runt. Catalonia. Regnum valētie. Arogonia. vniuerſa hiſpania in qͣ ſūt portugalia: gallitia: nauarra. Predicauit etiaꝫ ī gallia: in comitatu tholoſano: ī linguadach: in delphinatu: in aui nione: in ſabandia: in aluernia: ī hibernia: ī bur gundia: in normādia. Iuitqꝫ ad inſulā maiori carū: ad angliā: ad ſcōtiam deſcēdit. In italiaꝫ vt vniu̓ſam regionē pedis mōtis luſtrans: de mū venit vſqꝫ ad ianuā ſemꝑ euāgelizās. Pre dicauit etiā alexādrie: vbi interfuit ſanctꝰ Ber nardinꝰ tūc adoleſcēs de qͦ ip̄e vincentiꝰ publi ce retulit ꝓphetico ſpū. Futuꝝ illū in breuito tius lumē italie: qd̓ ſecutū eſt. Sanctꝰ qͥdē vin centiꝰ. xxx. annis obijt priuſqͣꝫ ſanctꝰ bernardi nus. Et ſanctꝰ hernardinꝰ canonizatꝰ ē quinqꝫ annis priuſqͣꝫ ſanctꝰ vincentius. ¶ Tertio p̄di catio ſācti vincētij fuit ſingularꝭ rōne ꝯfirmati onis. qꝛ fuit multꝭ miraculis ꝯfirmata. Ex qͥbꝰ aliqͣ referamꝰ. Diſcedēte viro dei ex vico q̄ eſt ciuitas catalonie: ⁊ ꝟſus barchinonā ſe ꝯferen te ad quoddā hoſpitiū declinauit. Illi ꝟo qͥbꝰ erat cura de refectiōe: īterrogauerūt hoſpitē: ſi qͥd ſibi eſſet qd̓ viro dei ceteriſqꝫ eū comitatibꝰ comedendū apponeret. Hoſpes rn̄dit. nihil ſibi eſſe niſi paruꝫ farine parūqꝫ vini in dolio. Illi reſpōderūt: ex farina q̄ tibi eſt conficias tot pa nes: qͦt potes: vt ſaltim cibari poſſit h̓ ſeruꝰ dei: ⁊ aliqͥ nobiles qͥ eū comitant̉: vinū qͦꝫ de dolio extractū iuſſerat reponi in quodā ligneo vaſe: qd̓ ab illiꝰ loci incolis portatoria vocat̉. Opor tuno itaqꝫ tꝑe cepit beatꝰ vincētiꝰ ſeſe ad diſcū bēdū accingere. At viri p̄dicti ei nūciauerūt ne qꝫ panē neqꝫ vinū vniu̓ſe multitudini poſſe ſuf ficere. Ꝙ cū audiuit vir ſanctꝰ de ſūma dei libe raliate ꝯfiſus: iuſſit eis ne cui dicerēt aliud: ſed panes qͦs habebāt quō meliꝰ poſſent multitudi ni diſtribuerūt: vinū ꝟo in portatoria poſitum ab oībus quēadmodū cōſueuerāt ſumi ꝑmitte rent. Cepit inde bn̄dictione facta cuꝫ vniuerſa multitudine ferme triū miliū hoīm diſcumbere Mox aūt dū panes qͥ erāt qͥndecim diſtribue rent̉ vinūqꝫ ſumeret̉: non ſolū ex eoꝝ multipli catione eſt illa multitudo ſaciata: ſꝫ etiā ip̄m vi nū qd̓ fere acetū erat: in optimū mutatū ē. Qd̓ vbi perpendit hoſpes humi ꝓſtratus a beato vincētio bn̄dici poſtulauit: quo viſo miraculo oēs deo gr̄as retulerunt. Altera ꝟo die hoſpes pͥma luce cōſurgens: paranſqꝫ ꝓ farina ⁊ vino ad vrbē velle ꝓficiſci: archā farina ⁊ doliū op timo vino vſqꝫ ad ſūmū plenū cōpetijt. Aduo catis deinde nōnuilis trāſeuntibꝰ eis rem geſtā narrauit Predicāte beato vincētio in qͣdaꝫ vil la ꝯtigit vt narraret factū illud mirabile qͦ fert̉ ſancta margarita diaboluꝫ in hūana ſpecie ſibi apparentē humi ꝓſtrauiſſe. Erat inter eos qͥ vi rū dei ſequebant̉: adoleſcēs qͥdaꝫ lōgobardus cuiꝰ erat multa ſimplicitas. Ideo audiēs duel lū illud cepit intra ſe dicere. Si deꝰ aliqn̄ ꝑmiſo rit vt viſibili ſpecie diabolꝰ mecū certare volu erit eū ꝯſimili mō ſternā: tantūqꝫ pedibꝰ calca bo quoſqꝫ eū ſuperauero. Igit̉ circa primaꝫ et vigeſimā horā ex villa egrediēs captatoqꝫ ſibi oportuno loco ad oranduꝫ genua flectēs petijt a deo ſibi cōcedi vt diabolū viſibi forma ei ap parere ꝑmittat: de quo poſſet victoriā reporta re. Inter hec venit mulier q̄dam falcem manu

deferēs miſſa ad metēdū ferraginē qua ibidem cāpus plenꝰ erat. hec aūt mulier erat a natiuita te muta. Que veniēs ī locū vidēſqꝫ adoleſcētē inter ſegētē genu flexū vehementer expauit ac aliquātulū retrocedēs cepit vocē ſine exp̄ſſiōe ẜmonis emitte̓: ⁊ ip̄i adoleſcēti qͥbuſdaꝫ ſignis manuū ⁊ capitis minabat̉. Ille cernēs feminā eſſe decrepitā corꝑe oblongam facie macilentā laceratas veſtes habenteꝫ: voces altas ſine ex preſſione ꝟboꝝ emittētē ſibi falce quam manu portabat minantē diabolū eſſe eſtimauit: credi ditqꝫ ſuas p̄ces exauditas. qͣre in eā irruens in terrā deiecit: veniſti inqͥt maledicte diabole ve niſti. Non certe me viſibili certamine ſuꝑabis quā inuiſibili ſuperaſti temptatione ſepiſſime. Hec dicēs crinibꝰ eā hūc ⁊ illuc trahēs mō ma nibus aliqn̄ falce quā ip̄a portauerat tādiu ver berauit totqꝫ ſibi vulnera in facie ⁊ in ceterꝭ cor poris ꝑtibus intulit: ꝙ eā ſeminecem reliquit Ad vocē aūt vtriuſqꝫ magna multitudo cucu rit: ⁊ videntes qd̓ factū fuerat adoleſcenteꝫ ca ptū carceri detruſerunt. Relata ſunt hec beato vincētio: qͥ corpus fere exanime ad ſe illico fer ri iuſſit mox frontē deinde pectꝰ vltimo cor mu lieris cruce ſignauit. Et ecce corpꝰ qd̓ extinctū videbat̉ reſpirare cepit: ⁊ femina quā a natiui tate oīs cataloniā mutā cognouerat locuta eſt. Et ſacerdotem petijt: cui ꝯfiteret̉: qͥ dum veni ſet confeſſa eſt ſingula ꝓferendo diſtincte: ac ſi nūqͣꝫ muta fuiſſet. deinde petijt cetera ſacra ſibi cōferri: poſtremo ſe morientē dn̄o cōmendauit ⁊ loqui nūqͣꝫ deſijt quouſqꝫ ſpiritum exalauit. Adoleſcēs ꝟo beati vincētij p̄cibꝰ a ſuſpendio liberat̉: ⁊ iuſſu vincentij in italiā remeauit. In villa ſancti matthei nō lōge diſtante ab vrbe va lentie: in qͣ beatꝰ vincentiꝰ aliquos dies cōmo ratus fuerat. viſus ē vir qͥdā venerabilis ſpeci em̄ ⁊ habitū gerens homīs heremite: qͥ ſe vltro obtulit beatū vincētiū vna cū alijs ſecuturum. Fuit gͦ a cūctis magna cū iocūditate ⁊ humani tate ſuſceptꝰ. Itaqꝫ in initio fuit eius ꝯuerſatio oībus gratiſſima poſt paucos ꝟo dies cepit de trahere doctrine beati vincētij: ita vt aliqͦs ſub uerteret: venerūt hec ad aures officialiū. Qui eū captū ac cathenis vinctū carceri māciparūt Altera ꝟo die volētes eū examinare: miſſis ad carcerē miniſtris qͥ eum adducerēt neminē niſi cathenas inuenerūt. Mox ad virū dei venien tes rem geſtam narrauerūt: qͥ ſurridens nō hō inqͥt vt putabatis ſꝫ diabolꝰ fuit: volēs impedi re fructū quē ex p̄dicatiōe mea multi ꝯſequūt̉. Oratione ſua in barbaſen ſedata fuit tēpeſtas q̄ mota eſt: dū volebat populo p̄dicare in feſto apl̓oꝝ petri ⁊ pauli. Idem factuꝫ eſt tholoſe in feſto ſancti martini. In ciuitate carcaſone a mē ſe iunio vſqꝫ ad ianuariū tāta fuit terre ficcitas vt oēs de fructibus colligēdis deſperarēt. Ad uocauerūt ciues beatū vincētiū qͥ tholoſe p̄di dicabat: ad quos cū veniſſet quarto die quo fu erat ciuitatem ingreſſus finito ẜmone: monuit populū vt oēs genua flecterēt: ⁊ dei miſcd̓iam implorarēt: ip̄e etiā orauit. deinde ſe erexit ⁊ in aere fecit ſalutare ſignū: habito inquiēs ⁊ dn̄o gr̄as referatis. Exaudite ſunt oratiōes veſtreꝫ vix ꝟba finierat cū ſubito aer nubibus plenꝰ ē ⁊ tanta aquarum abundantia eſt e celo dimiſſa quantā incole illaꝝ regionū ſeſe vidiſſe memi nerint. In ciuitate caſtrēſi q̄ eſt in gallia ī feſto aſcēſionis xp̄it: oblatuꝫ ſibi hoīem qͥ paraliſim ſeptē annis paſſus fuerat: bn̄dixit ⁊ ſanatus eſt In qua ciuitate ꝓxima die maximā tēpeſtatē motā dū p̄dicaret crucis ſigno facto penitꝰ fu gauit. In mōteſquino nō lōge a tholoſa. vir qͥ dam gerardus noīe morbū caducū patiens: ac cepta benedictiōe a viro dei liberatꝰ eſt. In lo co quē dicūt d̓ mōte oluio ꝓpe carcaſona: quē dam mercatorē cui nomen guilhelmꝰ: tribꝰ an nis viſu orbatū poſt factā benedictionē ad ocu lorū officiū reſtituit. Ualētie ductū ad ſe hoīeꝫ qͥ fuerat mutus qͣdraginta annis cruce in ore ſi gnauit: ⁊ ille ſtatim locutꝰ eſt: ſemperqꝫ lingue officio vſus fuit qͣꝫdiu vixit. Surdū alium qui octo annis nūqͣꝫ audierat: facto in eiꝰ auribꝰ ſi gno crucis ꝑfectiſſime audire fecit. Apd̓ murſi am hiſpanie ciuitatē: quodaꝫ eſtatis tꝑe: tanta fuit locuſtaꝝ ⁊ brucoꝝ multitudo ꝙ in qͣttuor dierū ſpatio fere ꝯſumpſerāt qͥcquid viride ha bebat̉ in cāpis. Uincentiꝰ illis diebꝰ in ip̄aꝫ vr bem venerat: quē ciues lachrymātes reqͥſierūt vt ꝓ ip̄is oraret. Qui ſtatim iufſit aquā afferri eamqꝫ bn̄dixit. deinde extra vrbē egreſſus con tra locuſtas ⁊ brucos ip̄am aquaꝫ aſperſit. Al tera ꝟo die mortua cōperta ſunt illius generis aīalia. Voluit etiā deus beatū vincentiū ſpū il luſtrari ꝓphetico. Nā ⁊ de calixto ſicut etiā et mihi retulit ſanctitas ſua: p̄dixit matri eum fili um futurū pontificē maximū. Barchinone tē pore qͦ erat maxima penuria p̄dicās populo: p̄ dixit duas naues ea die onuſtas fore vēturas de qͥbus nulla erat mētio. Pronūciauit mortē cuiuſdā fratris heremitani. Et etiā cuiuſdaꝫ al terius monachi. Cum apud ceſaris auguſtam nobilē aragonie ciuitatem p̄dicaret mediuꝫ ſer monē interrupit: cepitqꝫ vehementer flere: de inde lachrymas terſit. demum ad populum io cundo vultū conuerſus. Hac inquit hora ma ter mea valentie extincta eſt: ⁊ ad requiem cele ſtis regni perducta. Que ꝟba audientes nota uerunt. Et ex facti poſtea euidentia vera fuille comperta ſunt.

Quā fructuoſa fuit predicatio ſancti vincētij ī cōuerſiōe peccatoꝝ ⁊ bapti zatione infideliū. ob qd̓ gl̓iam ingētē adeptus eſt. ¶ Capl̓m. III. Ertium myſteri um ꝯtemplandū de p̄dicatione bea ti vincētij: d̓r vtilitatis. Ex eiꝰ naqꝫ p̄dicatione triplex vtilitas eſt exorta. ¶ Prima d̓r peccatoꝝ ꝯuerſionis. ¶ Scd̓a infidelium baptizationis. ¶ Tertia ſuijpſius glorificationis. ¶ Prima vtilitas q̇ exorta eſt ex p̄dicatiōe ſan cti vincētij: d̓r pctōꝝ conuerſionis. Quiſnā ex plicet qͦt peccatores audientes ꝟba vite ab ore vincētij cōuerſi ſūt ad dn̄m deū ſuū: fuerūt fere īnumerabiles: inter quos fuerat capitale odiū multoꝝ annoꝝ ꝓpt̓ necē: aut amicoꝝ aut affi niū aūt ꝯſanguineoꝝ generatū: qͥ eo p̄dicante cū magna cōpūctione: in mediū ſurrexerūt: cla mantes ſe velle parcere inimicis: ⁊ homicidis: vir aūt dei in his ml̓ta cautela vti ſolebat. Naꝫ hmōi penitētes iubebat primū oſcula pacis da re inimicis. Deinde ſpectante vniuerſo popu lo: a notario publico quē ad hoc ip̄e ſecū duce re cōſueuerat: illoꝝ remiſſiones annotari facie bat. Męretrices: lenones: homicidas: pyra tas: dei ⁊ ſanctorū blaffemos: ⁊ hmōi generis hoīes qͣdraginta fere milia reduxit ex ſceleꝝ ꝓ funditate: nō ſolū ad mentiū ꝯtritionē ſed etiaꝫ ad agendaꝫ pnīaꝫ publicam. Nec durū vider debet ꝙ tm̄ fructum fecerit aīaꝝ: qn̄ vt p̄dictū eſt p̄dicabat dn̄o cooꝑante ⁊ ſermonē cōfirmā te ſequentibꝰ ſignis. Inter q̄ erat mirabile val de. ꝙ apud vniuerſos hiſpanie gallieqꝫ ⁊ italio populos: ſua p̄dicatio fuerit ⁊ ſemꝑ ſua lingua materna fuerit locutus: om̄es tn̄ ſic loquentem intelligebant: fructūqꝫ ſue doctrine capiebant pinde ac ſi ſinguloꝝ auditoꝝ lingua loqueret̉ Huius rei teſtes fuerunt plurimi theotonici et anglici: quoruꝫ idioma quantū diſtet a lingua valētinorū: nouit populus vniuerſus. Teſtis eſt et illa gallie regio q̄ noſtris tꝑibus britania appellat̉. In qua duobus annis ſtetit ⁊ ibi feli cem curſum vite cōſūmauit. Sunt in illa patria homīes vtriuſqꝫ ſexus īnumerabiles: quos vo cant britones britonizātes quoꝝ idioma obſcu riſſimū eſt: vtpote nullis niſi ip̄is cognitū: ⁊ qͥ ſunt non niſi ſe inuicē intelligentes: qui tamen virū dei nō minꝰ ītelligebant: qͣꝫ ſi ī eoꝝ lingua p̄dicaſſet. Ibi multa deus per illū miracula fec̄ Uxor quippe ducis britanie et francie regꝭ filia religioſiſſima: multis annis infecūda fuit. Sed poſtqͣꝫ a vincētio bn̄dictioneꝫ accepit: cōcepit: peperitqꝫ filios quorum vnus fuit petrus. vir magne ꝓbitatis: qui patri ſucceſſit: fuitqꝫ dux britanorū. Maxima itaqꝫ multitudo erepta ē de manibus diaboli: mucrone p̄dicationis ſue Erat em̄ in vitiorū rep̄hēſione terribilis: adeo ꝙ frequētiſſime accidit vt multi in peccatis ob ſtinati eius p̄dicationem audiētes: ſic cōmoti ſunt vt in terrā tremebūdi proſtrati coram vni uerſa multitudine veniā p̄carēt̉. Et qͣꝫuis ip̄is peccatoribus ſic terribilis videretur: tamē ſua ꝟba cū tāta moderatiōe mitigabat: ꝙ ip̄os mi ro quodā modo alliciebat vt ad eū audienduꝫ traherent̉. ¶ Scd̓a vtilitas q̄ ꝓuenit ex p̄dica tione ſācti vincētij d̓r infideliū baptizatio. Cō tra iudeos nāqꝫ ita acutus ac copioſus acerqꝫ diſputator fuit: eiſqꝫ ita ſcripturaꝝ ſacrarū ſen ſum aperiebat: vt in diuerſis ciuitatibꝰ ſuꝑ vi gintiqͥnqꝫ milia fecerit baptizari. Multi quo qꝫ ſarraceni quoꝝ in hiſpania magna copia eſt ſacrilegā ipſoꝝ ſectā abnegantes ſuaſione eius ſacrū baptiſma ſuſceperūt: quorū numerꝰ octo miliū ferme fuit Tam gratioſa erat doctrina eiꝰ vt etiam ip̄i infideles qͣꝫ ſepe vltro currerent ad ip̄m audienduꝫ. Apud cartuſiā catalonie ciui tatem: cum aſcēdiſſet ad p̄dicandum nō ſtātim cepit vt ſolebat. Ꝙobrem expectans populus admirabat̉: quid ſibi vellet illa mora in ſilētio. Ip̄e autē hoc aīaduertens. Nulla inquit ſit in vobis admiratio. Expecto em̄ gr̄aꝫ dei vobis aduenturā. veniēt nanqꝫ huc homīes quorum aduentꝰ vobis omnibꝰ erit gratiſſimꝰ. vix ꝟba finierat. Et ecce iudeorū multitudo illuc veni ens dixit: ſe velle vincētij doctrinā audire. At vincentiꝰ corā omni multitudine eos īterrogo bat: quiſnā eis ſuaſerat vt illuc ꝓficiſcerent̉? Il li reſpōderūt ꝙ nemine ſuadente ſed ſua ꝓpria ſponte venerat. Igit̉ vicentiꝰ dicendi pͥncipiū fecit. ⁊ tanta gr̄a diffuſa eſt in labijs eius vt illa die multi ex illis iudeis ad fidē xp̄i cōuerterēt̉ Rex granate audita ſuoꝝ opeꝝ celeberrima fa ma miſſo legato quodā viro in ſua lege doctiſſi mo eum ad ſuū regnū ire obſecrauit: vt nō ſolū videre ſed etiaꝫ p̄dicantem audire potuiſſet: fi de publica ſibi ꝓmittens: vt in eius regno poſ ſet legem xp̄i libere p̄dicare: ꝙ ⁊ factū eſt. At ip ſe rex videns ex ea re multos ex ſuis ſacrum ba ptiſma ſuſcepturos timēs ne ex hoc pelleretur a regno nō ē paſſus: vt vir dei ibi ẜmonē diui num effunderet: ob qd̓ ipſe ad xp̄ianos redijt. ¶ Tertia vtilitas q̄ exorta eſt ex p̄dicatione ſā cti vincentij dicit̉ ſuijp̄ius glorificatio Uoluit em̄ deus ip̄m glorioſū reddere: nō ſolū in beata vita: ſed in hoc mūdo tam in morte qͣꝫ etiā poſt mortē. Cū em̄ ex britania decedere decreuiſſet. Ex venetenſi vrbe aſino vt ſolebat vectꝰ nocte

ſter arripuit: ꝑgenſqꝫ ml̓ta milia paſſuū demuꝫ luceſcente die an̄ portas ciuitatis ſe eſſe depre hendit. Qua ex re ad ſocios conuerſus. Rede amus inqͥt fratres in vrbē qꝛ dei volūtas eſt: vt hoc loco vite nr̄e curſus peragat̉. Paucꝭ poſt diebus occupatus grauiſſimis febribꝰ fratres ſuos cōuocauit: eiſqꝫ dixit ſe ex hac vita migra turū. Factaqꝫ ꝑ eū humili cōfeſſione abſoluti oneqꝫ plenaria abſolutus ẜm cōceſſionē ſibi fa ctā a martino qͥnto ſalutaria ſacramēta venera bilis ſenex oīa religioſe ſuſcepit. Appropinqua te ꝟo termino vite petijt vt legeret̉ paſſio xp̄i: iuxta narrationē quattor euangeliſtarū. Poſt ea voluit audire ſeptem pſalmos penitētiales. In fine ꝟo totus iocūdus ⁊ hilaris iunctis ele uatiſqꝫ manibus ac oculis in celum. Felix illa anima ad dominū euolauit. Nonas aprilis an no dn̄i milleſimoquadrigenteſimodecimono no. Et quēadmoduꝫ dū viueret multis claruit miraculis. ſic poſt eius mortē vſqꝫ ī hodiernū diē miraculis rutilare non ceſſat. Hunc calixt tertius in die ⁊ ī feſto ſancti petri cathalago ſā ctorum ꝓ cōſuetudine xp̄iane religionis aſſcri pſit. Hūc omnis eccleſia dei merito veneratur hunc fideles precipuum patronū habent: ⁊ ad uocatum: qui eius preſidium implorantibꝰ cuꝫ fide ⁊ deuotione liberaliſſime ſubuenit. Cuius meritis deprecemur xp̄m vt nobis tribuat eter nam pacem. Amen. Sermo ſexageſimus de corona beati perri martyris ordinis p̄dicatoꝝ Oronabit̉ qui legitime certauerit. Doctoris gētiū verba ſūt iſta: originaliter. ij. ad Ti motheū. ij. c. Nullus formidare debet inire qd̓ cunqꝫ p̄lium ꝓ xp̄i amore: qui ⁊ opem ferre pu gnantibus eſt paratus: ⁊ victoribus coronam largitur. Hinc Iacobꝰ.j. ca. ait. Beatus vir qͥ ſuffert tēptationem: quoniam cuꝫ probatus fu erit accipiet coronam vite quam repromiſit de us diligentibus ſe. Et paulus de ſe dicebat. ij. ad Timotheū. v. ca. Bonuꝫ certamen certaui curſum conſūmaui: fidem ſeruaui. In reliquo repoſita ē mihi corona iuſticie: quā reddet mi hi dominus ī illa die iuſtus iudex. Propterca glorioſus petrus martyr audacter cuꝫ hoſtibꝰ anime congreſſus eſt: quem dominus gloria et honore coronauit. Cum autē hodierna die ſit feſtum eius ad eius laudes enarrandas inuigi lare debemus: d̓ quo locuturi ad caronā ſue vi ctorie vertemus ſermonem. De qua tria myſte ria ꝓponimus contemplanda. ¶ Primum d̓r conditionis. ¶ Scd̓m multiplicationis. ¶ Tertium oſtenſionis. Ꝙ corona beati petri martyris longe p̄cioſior fuit: qͣꝫ quorūcūqꝫ imꝑatorū ⁊ regū ⁊ de ip̄a aureola. ¶ Capl̓m.j. Rimuꝫ myſteri um cōtemplandum de corona beati petri martyris: d̓r conditionis Non enim fuit talis quales cōſueuerunt deferre hi qͥ in bellis temporalibus victores euaſerunt: de quibus mentionē facit Pliniꝰ in li. xvj. de nati rali hiſtoria. Dicit em̄ ꝙ antiquitus nulla niſi deo dabatur geſtanda corona. additqꝫ. primū omniū liberum patrē ſuo capiti coronam ex he dera impoſuiſſe. Romani autem vt etiam atte ſtatur Auluſgeliꝰ libro. v. noctium acticarum. Dabant coronam triūphalem: obſidionaleꝫ ci uicam: muralē caſtrenſem: ⁊ naualem. Trium. phales corone erant auree. que ob honoreꝫ tri umphi mittebant̉ imperatoribꝰ. hec antiquitꝰ ex lauro vel mirto erant. Sed creſcēte potētia romanorū ex auro facte ſunt. Obſidionalis co rona erat quaꝫ liberati ab obſidione dabāt du ci qui ip̄os liberauit. Et talis erat graminea ex eo facta gramine quod eo loco generatū eſſet in tra quem clauſi eſſent obſeſſi. Corona ciuica di cebat̉. vt etiā Ualeriꝰ ſcribit rubrica de iure tri umphandi: quam ciuis ciui a quo fuerat ſerua tus in p̄lio in teſtem vite ſalutiſqꝫ ſue dabat Et talis ex quercū erat: quoniā cibus victuſqꝫ an tiquiſſimꝰ ex quercū fuerat: hac corona ciuica. Lugelius vir cenſorius in ſenatu Ciceronē cō ſulem donari a republica cenſuit eo ꝙ eius oꝑa fuiſſet atrociſſima illa ꝯiuratio catiline detecta ⁊ vindicata. Muralis corona erat aurea q̄ do nabat̉ ab imꝑatore qui primo ſcandebant mu ros hoſtiū Caſtrenſis corona erat aurea. hanc imperator illi donabat qͥ primus caſtra hoſtiū intrabat̉. Naualis ſimiliter aurea erat. roſtris nauiū inſignita: qua donari ꝯſueuerat qͥ primꝰ in nauali p̄lio armatus in nauem hoſtiuꝫ trāſi lijſſet. Cepitqꝫ in bellis piraticis eaꝫ dāte pom peio magno. Erat etiam corona oualis. ⁊ poſt ea oleagina q̄ ⁊ ſupradicte cū incredibili gloria portabantur. Sed corona beati petri martyris omnes illas incōparabiliter excedit que nilali ud eſt niſi premiū illud eterne beatitudinis qd̓ adeptus eſt poſt curſum p̄ſentis vite. In quo aſſecutus eſt aureolā cum ꝟginibus: martyri bus ⁊ p̄dicatoribus. Sed vt iſta melius intelli gant̉: de ip̄a aureola tria ſunt cōſideranda. ¶ Primū quid eſt aureola. ¶ Scd̓m a qͥbus differt aureola.

¶ Tertiū qͥbus debetur aureola. ¶ Ad primū reſpōdet̉ ex dictis in cōpēdio the ologie li. vij. Ꝙ aureola eſt mētis ſpeciale gau dium: veniens ex oꝑe p̄cellenti ⁊ priuilegiato. Ubi ſciendū ꝙ ſicut ex gaudio eſſentialis p̄mij qd̓ eſt aurea redundat in corpore beatoꝝ qͥdaꝫ decor qͥ eſt ī gloria corporis. Sic aureola lꝫ pͥn cipaliter ſit in mente: ꝑ quādam tamē redūdan tiam fulget in carne. Ne ꝓpter hoc decor cica tricū qͥ in martyꝝ corporibus apparebit poteſt dici aureola: qꝛ martyres aliqui cicatrices non habebāt: vtpote qui ſunt ſubmerſi ī aquis: vel conſumpti famis inedia: vel ſquallore carceris interempti tamē iſti aureolam habebūt. ¶ Se cundū conſiderandū a quibus differt aureola. Et reſpondet̉ ꝙ ab aurea ⁊ a palma Aurea em̄ eſt premiū ſubſtātiale qd̓ metaphorice d̓r coro na: tum ex parte meriti: qꝛ non reſpōdet generi operis: ſed radici charitatis: tū ex parte premij per qd̓ ſit aīa particeps diuinitatis. Palma ē premiū accidētale: qd̓ nec radici charitatis nec generi operis debet̉: ſed tm̄ voluntati. Tale p̄ miū habuit ſanctus martinus: eo ꝙ martyriuꝫ deſiderauit: lꝫ opus non fuerit ſubſecutuꝫ. Un̄ cantat̉ de ipſo. Quem ⁊ ſi gladius ꝑſecutoris non abſtulit: tamē palmā martyrij non amiſit. Aureola ꝟo eſt premiū accidentale qd̓ reſpon det operi excellenti ⁊ priuilegiato ſcꝫ martyrio ꝟginitati ⁊ p̄dicationi. ¶ Tertiū ꝯſiderandū qͥbus debet̉ aureola. et iam p̄diximus ꝙ tribꝰ generibus ꝑſonaꝝ. ⁊ hoc triplici rōne. ¶ Primo rōne excellentis operationis. ¶ Scd̓o rōne excellentis ſuꝑationis. ¶ Tertio rōne excellentis cōformationis. ¶ Primo debet̉ aureola aliquibꝰ rōne excellē tis operationis. qꝛ in ꝟginibus: martyribus ⁊ p̄dicatoribus inueniūt̉ tria excellētiſſima ope ra triū potentiaꝝ anime. Excellentiſſimū enim opus rōnalis eſt p̄dicatio veritatis. Excellen tiſſimū opus cōcupiſcibilis eſt obſeruatio ꝟgi nitatis. Excellentiſſimū aūt opus iraſcibilise tolerantia mortis. Secūdo debet̉ aureola ꝟgi nibus p̄dicatoribus ⁊ martyribus. rōne excel lentis ſuꝑationis Ip̄i nanqꝫ ſuꝑant magnifice hoſtes anime.ſ. carnē: mūdū: ⁊ demonia. Naꝫ martyres vincūt mundū: ꝟgines carnē: p̄dica tores diabolū In martyribꝰ ergo ē ꝑfectiſſima victoria de impugnatiōe exteriori. Et hec ꝑfe ctio victorie conſiderat̉ ex duobus. Primo ex magnitudine paſſionis. qꝛ inter oēs paſſiōes il latas exterius mors eſt oībus pͥncipalior. Se cūdo ex cauſa pugne q̄ ip̄e xp̄s eſt. martyrē em̄ nō facit pena. ſꝫ eā.i. mors ſuſcepta ꝓpter xp̄m Martyrio nanqꝫ nō debet̉ premiū ẜm hͦ ꝙ ab exteriori infligit̉. ſed ꝓpter hoc ꝙ ꝓ xp̄i nomīe volūtarie ſuſcipit̉: qꝛ nō meremur niſi ꝑ ea que ſūt in nobis. ⁊ nō ꝑ ea q̄ extra nos. ſicut nec de meremur niſi ꝑ ea que ſūt intra nos. quāto aūt id qd̓ qͥs ſuſtinet volūtarie difficilius eſt id vo luntati ſuſtinere. tanto voluntas que ꝓ xp̄o il lud ſuſtinet oſtēdit̉ in xp̄o magis firma. ⁊ ideo excellentiꝰ ei premiū debet̉. Uirgines inſuꝑ ſin gularē victoriā de carne obtinēt: qͣꝫuis auteꝫ ⁊ vidue pugnant ꝯtra carnē ꝑfectius tamen vir gines triumphant: qꝛ nobiliſſimū victorie genꝰ eſt nunqͣꝫ hoſti ceſſiſſe Predicatores adhuc ve ritatis: diabolū ſublimiter impugnant quē nō ſolū a ſe ſed etiā ab alijs eijciunt. Nec eſt dicen dū vt qͥdam volebant ꝙ aureola p̄dicatoꝝ de beatur p̄latis tātūmodo: quibus cōpetit ex offi cio p̄dicare: ſed qͥbuſcūqꝫ qͥ exercent licite actū iſtum. Prelatis aūt non debet̉ hec aureola qͣꝫ uis habeant officiū p̄dicandi niſi actu p̄dicent: qꝛ aureola non debet̉ habitui ſed actui. ¶ Ter tio debet̉ aureola v̓ginibus p̄dicatoribꝰ ⁊ mar tyribus rōne excellētis ꝯformationis. hi equi dem nobiliſſime conformant̉ xp̄o qui fuit ꝟgo ⁊ ꝟginitatem illibatam ſeruauit. fuit martyr in ſua paſſione acerbiſſima. fuit predicator ⁊ veri tatem mundo manifeſtauit. Ꝙ beatus petrꝰ triplici aureola coro natur ex eo ꝙ fuit virgo. predicator. ⁊ martyr. ¶ Capl̓m. II. Ecundū myſte um ꝯtēplandū de corona beati petri martyrꝭ: d̓r multiplicatiōis. Sibi na qꝫ nō vna aureola: ſꝫ oēs tres ſimul debent̉. ¶ Prima ſcꝫ ꝓpter ꝟginitatem. ¶ Scd̓a ꝓpter p̄dicationem. ¶ Tertia ꝓpter martyriū. ¶ Prima aureola debet̉ ſancto petro martyri ꝓpter ꝟginitatem. Fuit eqͥdem corpore ac vo luntate virgo mundiſſimus. de quo ſic ait In nocen. papa in littera canonizationis eiꝰ. Uir ginitatē mentis ⁊ corporis ſemꝑ illabatā ſerua uit: nec alicuius mortalis criminis vnqͣꝫ ſenſit ꝯtagiū: ſicut ſuoꝝ ꝯfeſſoꝝ fideli teſtimonio eſt ꝓbatum. Et hymno ſui officij ſic de eo canitur Petrus flos pulchritudinis ⁊ ꝟtutū ſacrariū: nullū mortalis criminis ſenſit vnqͣꝫ cōtagium. Quare autē ſic mūde vixit. Rō eſt. Ex ꝑte dei auxiliū gr̄e ſue illi porrigētis: ⁊ ex ꝑte ip̄ius ꝙ in ſe fuit faciētis. Nā vt dicit p̄fatus Innoce. papa. Carnē ſuaꝫ aſſidua cibi ⁊ potꝰ parcitate reſtrinxit: ne ꝟo ꝑ ocij deſidiā hoſtibꝰ pateret inſidijs. in iuſtificatiōibꝰ dn̄i exercebat̉ aſſidue vt eo circa licita totaliter occupato: locū in ip̄o illicita nō haberēt: ⁊ a ſpūalibꝰ nequicijs tutus

eſſet. Nocturna qͥdeꝫ ſilentia: humane deputa ta quieti: poſt dormitionē breuē decurrebat in ſtudijs lectionū: ⁊ ſomni tempus vigilijs occu pabat. Dies aūt impēdebat comodis animaꝝ vel ſedulis īminendo p̄dicationibus: vel cōfeſ ſionū audientie inſiſtendo: aut hereticoruꝫ do gmna peſtiferum validis rationibꝰ confutādo. ¶ Secunda aureola debet̉ ſancto petro marty ri ꝓpter p̄dicationem. Nam p̄dicauit conſtan ter fidem xp̄i: quā ſuo tēpore heretici validiſſi me impugnabāt. Ad p̄dicanduꝫ autē videtur a deo fuiſſe miſericorditer electus: tū qꝛ ex pare tibus hereticis ortus: illoꝝ labe non fuit pollu tus: tum qꝛ ordinē p̄dicatoruꝫ ꝓfeſſus eſt: tum etiam qꝛ hereticos multos reduxit ad lumē ve ritatis. Natus em̄ in ciuitate veronēſi parētes ſuos hereticos ⁊ infideles habuit. Cum aūt ad huc ſeptem eſſet annoꝝ: ⁊ a ſcholis rediret a pa truo qͥ hereſim ſapiebat: quid nā in ſcholis di dicerat interrogatur. Qui reſpōdit ſe didiciſſe. Credo ī deū patrē oīpotentē creatorē celi ⁊ t̓re Et ille. noli dicere creatorē celi ⁊ terre: cuꝫ ipſe viſibiliū creator non fuerit. At petrus ꝯtrariū affirmabat ⁊ cū veritate cōfundebat illū. ita vt ei reſpōdere neſciret. Tandē cū adultꝰ factꝰ eēt: ordinem p̄dicatorū intrauit. Hinc Innocē pa pa inquit. Gaudeat inſignis ordo p̄dicatoruꝫ. ꝙ ex eo ꝓdijt ſtella micās. Iſte eſt arcꝰ poſitus in nubibus: qui eſt ſignuꝫ federꝭ fidei catholice ⁊ ſubleuatione ſancte matris eccleſie. Et iteruꝫ idem pōtifex dicit de eo. Ingreſſus ordinē fra trum p̄dicatorū: cōuerſatione conſpicuus: ſpe ctabilis fama: opiniōe mirabilis: deuotiōe gra tus: humilitate lenis: obedientia placidus: be nignitate ſuauis: pietate cōpatiēs: patiētia cō ſtans: charitate p̄ſtabilis ⁊ in cūctis morū ma turitate fuit cōpoſitus. Fuit aūt in ipſo p̄dica torū ordine. xxx. ānoꝝ ſpacio. fultus catherua ꝟtutum. Et p̄dicans euangeliū xp̄i velut fide pugil egregius: hereticoꝝ dogma peſtifeꝝ ī vi ta ſua plurimū eradicauit. poſt mortē tamē ſuā eiꝰ meritis et coruſcantibꝰ miraculis fuit adeo extirpatuꝫ: vt plurimi ſuo errore relicto ad gre miū eccleſie cōuolarent. Ita vt ciuitas medio lani ⁊ comitatus eiꝰ vbi tot cōuenticula hereti coꝝ reſidebant. adeo ſit purgata vt alijs expul ſis ⁊ alijs ad fidē ꝯuerſis: nullꝰ ibi fuerit auſus de cetero apparere. Plures etiaꝫ de eis maximi ⁊ famoſi ordinē p̄dicatoꝝ intrarunt. ¶ Tertia aureola debet̉ ſancto petro martyri ꝓpter mar tyriū. Nam vt inquit Innocē. papa. Pro de fenſione fidei ⁊ obedientia romane eccleſie: vir ille venerabilis acerrimā mortē tulit. Factꝰ nā qꝫ inquiſitor heretice prauitatis: iniunctuꝫ ſibi officiū diligenter exercens: hereticos vbiqꝫ per quirebat nullā eis requiem tribuens: ſed mira biliter om̄es confundens patenter expellēs: ſa pienter cōuincens: ita vt nō poſſent reſiſtere ſa pientie ⁊ ſpiritui qui per eum loquebat̉. Que videntes heretici de ip̄ius morte tractare cepe runt. Cum ergo de ciuitate cumana: vbi fratꝝ ſui ordinis ibi morantiū prior erat: mediolanū pergeret: pro exequenda inquiſitione cōtra he reticos ſibi ab apoſtolica ſede cōmiſſa. Quidā de ip̄orum hereticorū credentibus prece illorū inductus ⁊ precio: in eum iter ſalutaris propo ſiti ꝓſequentem funeſtus inſilijt in agnum: vti qꝫ lupus ferus in mitem: in piū impius: furibū dus in manſuetū in modeſtū: effrenis ꝓfanus: in ſanctum p̄ſumit inſultum: exercet conatum: mortem intentat. Sacrum autem illius capui gladio crudeliter impetēs: diris in ip̄m impreſ ſis vulneribus: ⁊ ſaciato ſanguine iuſti enſe: ve nerandū illum nō diuertentē ab hoſte: ſed exhi bentem ſe ꝓtinus hoſtiam: ⁊ ceſoris ſuſtinentē in patientia truces ictus dimiſit ſpiritu petēte ſuperna in ip̄o loco paſſionis occiſum. Ille nō querula voce murmurās: ſufferens om̄ia patiē ter: ſuū domino cōmendabat ſpiritū dicēs. In manus tuas dn̄e cōmēdo ſpiritū meū. Simbo lū etiā incepit dice̓ fidei: cuiꝰ nec ī hoc articulo deſijt eſſe p̄co: ꝓut ip̄e nephandus occiſor. Et qͥdam frater dn̄icus eius ſociꝰ qui ab ip̄o licto re ꝑcuſſus: diebus aliquibus vixit poſtea: retu lerunt. ſed cū adhuc martyr dn̄i palpitaret: cul tellū lictor crudelis arripuit: ⁊ ꝑ latera eiꝰ trāſ fixit. Fuit auteꝫ eius paſſio veneranda ſimilis dn̄ice paſſioni. Chriſtꝰ em̄ paſſus eſt ꝓ veritate quā p̄dicabat. Petrus ꝓ veritate fidei quā de fendebat. Chriſtꝰ paſſus ē ab infideli populo iu deoꝝ. petrus ab infideli turba hereticorum Et xp̄s in paſcali tꝑe crucifixus petrus eodeꝫ tꝑe martyriū patit̉. Xp̄s cū pateret̉. in manꝰ tuas dn̄e cōmēdo ſpiritū meū dicebat. petrus dū oc cideret̉ eadem ꝟba clamabat. Xp̄s ꝓ triginta denarijs fuit traditꝰ: vt crucifigeret̉. petrus ꝓ libris quadraginta fuit venditus. De miraculis qͥbus claruit beatus pe trus martyr: in vita: in morte. ⁊ poſt mortē. ī qͥbus cognoſcere poſſumus ꝙ magna ſunt eius merita apud deū. ¶ Capl̓m. III. Ertiū myſteriū contemplāduꝫ de corona beati petri martyris: d̓r oſtenſionis. Oſtendit nāqꝫ deꝰ merita ⁊ gl̓iam ip̄iꝰ ꝑ miracula ⁊ ſigna in qͥbus eū clarū fecit. Et hoc tripliciter. ¶ Primo in vita.

¶ Scd̓o in morte. ¶ Tertio poſt mortem. ¶ Primo deus fecit claruꝫ ſignis ⁊ miraculis beatum petrū in vita. Ex quibusˡ aliqua enar remus. Cum apud mediolanū quendā hereti cum a fidelibus captum: beatus petrus exami naret. Et multi epiſcopi ⁊ religioſi et maxima multitudo populi ibi cōueniſſet. ⁊ dies tam ex p̄dicatione qͣꝫ ex illa examinatione in lōgum ꝓ tracta fuiſſet. ⁊ maximus eſtus cunctos afflige ret. Dixit hereticus ille coram omnibus. Ope tre puerſe ⁊ ſi tu es ita ſāctus: ſicut hic ſtultus populus te affirmat. Cur eum eſtū affligi ꝑmit tis. ⁊ non rogas deum vt nubem aliquaꝫ inter ponat. ne affligat̉ iſta tāta multitudo. Ad quē beatus Petrus reſpondit. Si vis ꝓmittere te abnegaturum hereſim tuaꝫ. ⁊ fidem catholicā recepturuꝫ. rogo dominū ⁊ faciet quod dixiſti Tunc fautores hereticorū conclamantes dice bant. promitte ꝓmitte. Credebāt em̄ ꝙ fieri nō poſſet. Quod beatus petrus coram omībus ſe facturum ſpōpondit. ⁊ maxime cuꝫ nulla nub cula etiam minima appareret in aere. Catholici autē ſuꝑ obligatione beati petri contriſtari ce perunt. timentes ne fides catholica ex hoc con fuſionem pateretur. Cum ergo hereticus obli gari ſe nollet. Beatus petrus cum fiducia ma gna dixit. Ad hoc ꝙ verus deus viſibiliū ⁊ in uiſibiliuꝫ creator monſtretur. ⁊ ad conſolatio nem fideliū: ⁊ cōfuſionē hereticoꝝ. Rogo dn̄ꝫ vt aliqua nubecula aſcēdat: ⁊ ſe inter ſolē ⁊ po pulū interponat. Qd̓ premiſſo crucis ſignacu lo factū fuit ꝑ magnā horam in modū papilio nis populū nubecula ꝓtegente. Contractus qͥ dam nomīe aſſerbus cum ꝑ qͥnqꝫ annos ſic mā ſiſſet: vt per terrā in ſextario traheret̉: mediola num ad beatū petrū ductus fuit. Quē cuꝫ bea tus petrus ſignaſſet. cōtinuo ſanatus ſurrexit. Cuiuſdā nobilis filiū p̄ nimio horribili totius gule tumore: nec loqui nec ſpirare valētē: leua tis ad dn̄m manibus ⁊ crucis in eo facto ſigna culo. illoqꝫ accipiente ip̄ius cappam ⁊ ī infirmo ſupponente loco ſanauit. Cuidam etiam iuueni muto īmiſſo digito in os eius: ſueqꝫ lingue ſolū to ligamine beneficiū loquele cōceſſit. Ceſene ī platea ciuitatis qͥdam nobiles iuuenes quorū domus erat cōtigua palatio dn̄i cum eſſent he retici iaciebāt lapillos ꝯͣ ſanctū p̄dicātē. Quo rum malignitatē ſepius increpans nihil ꝓfecit Tādē publice illi domui maledixit: que ſtatim corruit et qͣꝫplures interfecit ex illis. deinceps domus p̄dicta nunqͣꝫ reꝑari potuit etiam vſqꝫ in p̄ſentem diē. ¶ Scd̓o deus fecit clarū beatū petrū martyrē in morte. nā lampades ad ſepul crū eius pendētes pluries ꝑ ſeip̄as abſqꝫ om̄i humano ſtudio ⁊ miniſterio diuinitus ſunt ac cenſe. Apud florentiā in monaſterio de ripolis ſāctimonialis q̄dam in oratione poſita. ea die qͣ beatus petrus mortē ſuſtinuit. vidit beatā vir ginē in excelſo trono in gloria reſidere: ⁊ duos fratres de ordine p̄dicatoꝝ: in celuꝫ aſcendere: ⁊ hincinde iuxta eā collocatos eſſe. Et cuꝫ inqͥ reret: qui nā eſſent audiuit vocē dicētē ſibi. Hic eſt frater petrus qͥ in ꝯſpectu dn̄i tanqͣꝫ fumus aromatū glorioſus aſcendit. Reꝑtūqꝫ ꝓ certo eſt. ꝙ eadeꝫ die mortē ſubijt: qͣ dicta ſāctimoni alis viſionem vidit. Un̄ cū graui ⁊ longa infir mitate laboraret ad rogandū beatū petrū tota deuotione ſe cōtulit: ⁊ ſanitatē integrā mox re cepit. Suꝑ locū inſuꝑ paſſionis ſancti petri ſe pe luminaria de celo deſcendētia ⁊ ad celū aſce̓ dentia: plures religioſi viſibiliter aſpexerūt. in ter que luminaria duos fratres ī habitu p̄dica torū ſe vidiſſe teſtati ſunt. Idropica quedā ad locum paſſionis illius ꝑueniens: fuſa ibi orati one ſanitatē integram mox recepit. Quidā pu er ex caſu gͣuiſſimo ſic oppreſſus: vt motū ⁊ ſen ſu penitus deſtitutꝰ tanqͣꝫ mortuꝰ defleret̉: mox appoſita de terra: ſuo pectori ſacro eiuſdē mar tyris cruore ꝯtacta incolumis exſurrexit. Qui dam etiā cuius carnē cancer edax ſedula corro ſione vorabat linitis huiuſmodi t̓ra vulnerid̓ eſt curatꝰ. Alij adhuc diuerſis infirmitatibus occupati qͥ ſepulcrū in vehiculis ⁊ alijs ſuſten taculis adierūt plenā incolumitatē receperunt Cum autem ſūmus pontifex Innocētiꝰ quar tus beatum petrum ſanctorū martyriuꝫ catha lago aſcripſiſſet. Fratres apud mediolanuꝫ ad capitulū cōuenerūt. volētes eius corpus ad al tiorem locū trāſferre. cum plus qͣꝫ per annū ſub terra iacuiſſet: ita ſanū ⁊ integrū ac ſine alicuiꝰ exalatione fetoris repertū eſt: ac ſi eadē die fuiſ ſet ſepultū. Fratres ergo ſuper magnuꝫ pulpi tum iuxta plateā corpus eius cuꝫ magnā reue rentia deduxerunt: ⁊ ibidem ſic ſanū ⁊ integrū om̄i populo eſt oſtenſum. ¶ Tertio deus fecit claruꝫ miraculis beatum petrū martyrem poſt mortem. Quidam iuuenis de ciuitate cumana cū de panno tunice ſancti petri haberet: ⁊ qͥdaꝫ hereticus eidem deridendo diceret̉. vt ſi ſāctū eum credebat in ignem pannū ip̄m ꝓijceret: et ſi comburi non contingeret: abſqꝫ dubio ſanctꝰ eſſet: ⁊ ip̄e ſue fidei adhereret Mox ſuꝑ carbo nes accenſos pannū ꝓiecit: ſed ab ip̄o igne alti us reſiliuit. deinde ꝑ ſe ſuꝑ carbones rediēs ip ſos ardentes penitus extinxit. qd̓ videns here ticus ad viam veritatis redijt. Apud florentiā iuuenis heretica prauitate corruptꝰ: cū ī eccl̓ia fratrum de florentia cum quibuſdam alijs iu uenibus ante quandam tabulam vbi erat depi

ctum martyriū ſancti petri: ſtaret videns ibi li ctorem ꝑcutientem: ip̄e dixit. vtinā ego ibi fuiſ ſem: qꝛ validius percuſſiſſem: quo dicto ſtatim mutus effectus eſt. Cunqꝫ ſocij requirerent qͥd haberet: ⁊ ip̄e eis nihil reſpōdere poſſet: eū do mū reducere voluerunt. Sed cū in via eccleſiā ſancti michaelis vidiſſet: elapſus de manibꝰ ſo ciorum eccleſiā intrauit: ⁊ flectēs genuā corde ſanctuꝫ petrū rogauit: vt ſibi parceret: voto fi cut potuit ſe obligās ꝙ ſi liberaret̉: peccata ſua cōfiteretur: ⁊ omnē hereſim abnegaret. Tunc ſubito loquelam recuperauit: ⁊ veniens ad do mū fratrū ⁊ abnegata hereſi peccata ſua confeſ ſus eſt: data licentia confeſſori ꝙ hoc populo p̄ dicaret. Ipſe quoqꝫ ī publica p̄dicatiōe ſurgēs coram omī multitudine hec confeſſus ē. Muli er quedam in flandria cū iā tres filios mortuos peperiſſet: atqꝫ ex hͦ viro ꝯtēptibilis redderet̉ rogauit ſanctū petꝝ vt ſibi auxiliū ferret. Cū qͣrtū filiū peperiſſet. mortuꝰ eſt reꝑtus: quēm accipiens ad rogandū ſanctū petꝝ totā ſe cōtu lit: vix orationē compleuerat ⁊ puerulꝰ viuus apparuit. Cū gͦ ad baptiſmū portatus fuiſſet: ⁊ vt Ioh̓es vocaret̉ eēt diffinitū. Sacerdos cū eiꝰ nomē dicere deberet: dixit petrꝰ: qd̓ nomen ſemꝑ retinuit. Frater ioh̓es polonꝰ cum apud bononiā quartana laboraret: ⁊ ī feſto beati pe tri martyris ſermoneꝫ ad clerū facere deberet: acceſſionē eadē nocte iuxta curſū naturalē ex pectans: timere valde cepit: ne in iniuncto ſib ẜmone deficeret: ad ſancti petri gͦ cōuerſus ſuf fragia ad altare ip̄iꝰ cū deuotiōe acceſſit: orās qͦt eius p̄cibus iuuaret̉ cuius debebat gloriaꝫ predicare ſicqꝫ factum eſt ꝙ illa nocte penitus febris ceſſauit. Multos liberauit a ſpiritibus īmundis: a qͥbus erant vexati. Scholaris qͥdā cuꝫ ꝑgeret ad montē peſſulanū ex quodā ſaltū adeo fuit ruptꝰ in inguine: vt dolore nimio ve xaret̉: ⁊ incedere non valeret. hic aliquādo au diens predicari. ꝙ quedaꝫ mulier terrā ſangui ne beati petri reſperſā ſuꝑ cancri corroſionē po nens fuerat liberata: dixit. dn̄e deus de terra il la nō habeo. Sed qͥ illi terre meritis beati petri tantā dediſti ꝟtutem potes ⁊ iſti dare. Accipi ens ergo de terra cū ſigno crucis ⁊ in venerati one martyris: loco ſuppoſuit: ⁊ ſtatim curatus fuit. In ciuitate cōpoſtella fuit qͥdam vir bene dictus nomīe: qͥ tibias inflatas habebat in mo dū vtriū: ventrē tumentē inſtar pregnātis: fa ciem p̄ nimio tumore horribilē: totūqꝫ corpus inflatū: ita vt non homo ſꝫ monſtrū aliqd̓ vide ret̉. Hic cum a quadā matronā ſuper baculū ſe ſuſtentās elemoſynā petijſſet. Illa rn̄dit. mag foſſa qͣꝫ elemoſyna indiges: ſed meo cōſilio acqͥ eſce: ⁊ ad domuꝫ fratꝝ p̄dicatoꝝ ꝑgens: beati petri martyris patrociniū quere. Ille cum ma ne ad domū fratꝝ veniſſet: ⁊ oſtium eccl̓ie clau ſum eſſet: ſecus portaꝫ ſe poſuit ⁊ dormiuit. Et ecce qͥdam vir reuerēdus in habitu p̄dicatorū ei apparuit: ⁊ cappa ip̄m cooperiens: in eccl̓iam introduxit. Ille aūt euigilās ⁊ intus in eccl̓ia ſe reperit: ⁊ ꝑfecte ſeſanatuꝫ inuenit. qui multꝭ ad miratione intulit ⁊ ſtuporē: cuꝫ viderent homi nem pene mortuū: tam ſubito liberatū. Nauis q̄dam in medio maris pene naufragiū pateret̉ ſeua fluctuū inundatiōe quaſſata: oēſqꝫ naute caligine noctis tenerent̉ vniuerſi multoꝝ ſācto rū ſuffragia poſtulabant. Quidam ꝟo natione ianuenſis facto ſilentio. Audiſtis inquit o fra tres: qͣliter qͥdam de ordine p̄dicatoꝝ noīe fra ter petrus: nuꝑ ob defenſioneꝫ fidei catholice ab hereticis ſit īterfectus per cuiꝰ merita deus multa miracula facit. Nūc gͦ deuote eiꝰ patroci niū imploremꝰ: qꝛ ſpero ꝙ liberabimur. Aſſen tiūt vniuerſi inuocātes in ſuū auxiliū beatū pe trū. Mox antēna nauis cereis accēſa tota cō ſpicit̉. Et reſpiciētes viderūt quēdā ī habitu p̄ dicatoꝝ ſuꝑ velū ſtantē: ſtatimqꝫ mare quieuit ⁊ tranqͥllitas magna fuit. Cū ergo p̄dicti nau te ianuā incolumes adueniſſent ad domum fra trum p̄dicatoꝝ venerunt: ⁊ deo ⁊ beato petro gr̄as referentes: eiſdē fratribus totius miracn li ſeriē narrauerūt. In ꝓuincia francie ciuitate ſenonēſi: puella quedā cū in aqua raptim trāſe undo cecidiſſet: ⁊ ꝑ magnū ſpaciū temporis ſte tiſſet: tandē de flumīe mortua eſt extracta. mor tis autē eius erant quattuor argumēta ſcꝫ ma gnū ſpatiū tꝑis: ⁊ rigiditas corporis: ⁊ frigidi tas: ⁊ nigredo. delata eſt gͦ a quibuſdā ad eccle ſiam fratrū: qͥ cū eaꝫ ſancto petro deuote ac fide liter cōmendaſſent: cōtinuo vite eſt reddita ⁊ ſa luti. Sūt ⁊ alia īnumera vt ſic dicā: huius glo rioſiſſimi ſācti miracula: q̄ nos breuitatis cauſa ꝑtranſimus. Oſtēdūt aūt illa cere imagines et alia ſanitatū ſigna: q̄ in capellis ad honorē ip̄iꝰ cōſtructis vbiqꝫ locoꝝ cernunt̉. Quare illum pie veneremur: ſperātes ſuo patrocinio libera ri ab īminentibꝰ malis ⁊ tandeꝫ dei gr̄am obti nere. Quā nobis ꝯcedat ieſus filius dei: qͥ ē be nedictus in ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo. lxj. de ſancto Ambroſio do ctore ſācte eccl̓ie ep̄o mediolanēſi. Anctu fecit illu Scribunt̉ hec verba ad laudeꝫ bea tiſſimi Ambroſij aſſumpta originali ter Ecc̄i. xlv. ca. Sūmi dei ſapientia ineffabilis eccleſiā ſuam varietate ſanctoꝝ voluit decora re. In qͣ alios conſtituit ꝓphetas: alios apl̓os

alios p̄dicatores ⁊ doctores: alios euāgeliſtas. oībus autē ẜm ſui ſtatus ꝯdecentiā: gr̄e ſue do na diſtribuit. Nam ꝓphetis dedit lumen futu ra p̄uidēdi. Apl̓is linguaꝝ ⁊ ſciētie ⁊ vſū. Euā geliſtis anctoritatē ſcribēdi. Et ip̄is doctoribꝰ ſplēdorē ſpūalis doctrine. Vt aūt eēt recepta cula munda. qꝛ vt ſcribit̉ Sapīe.j. ca. In mali uolā aīaꝫ nō inrabit ſapīa nec habitabit in cor pore ſubdito peccatꝭ. Copioſa illis munera gr̄e ſue ꝯceſſit. Fuerūt qͥdē ip̄i nō ſolū in rebꝰ diui nis eruditiſſimi: ſꝫ etiā om̄i ſāctitate ꝑfecti ⁊ ce terꝭ obmiſſis: ad ambroſiū mētis oculos reuol uamus: qͥ ob merita ſāctitatis: ⁊ admirabilē p̄ rogatiuā ꝟtutū: ī celis gaudet cū xp̄o. Et ī ter ris a cunctis fidelibus colit̉ ⁊ venerat̉. Idcir co in p̄ſenti ẜmone laudes eius ꝓmere cupien tes: ſub titulo de illius ſāctitate dicemꝰ: d̓ qua tria myſteria ꝓponimus contemplanda. ¶ Primū d̓r digne aſſimilationis. ¶ Scd̓m virtuoſe ꝑfectionis. ¶ Tertiū lucide manifeſtationis. Ꝙ ſanctitas beati ambroſij aſſimilat̉ ſanctitati qͥnqꝫ ꝑſonaꝝ digniſſimarū veteris teſtamēti. ¶ Capl̓m.I. Rimū myſteri um contemplandū de ſanctitate bea ti ambroſij dicit̉ digne aſſimilatiōis Aſſimilat̉ nanqꝫ ſanctitati quinqꝫ ꝑſonaruꝫ di gniſſimarū veteris teſtamenti. ¶ Primo ſanctitati abel in ꝟginitate. ¶ Scd̓o ſanctitati abrae in fidei ſinceritate. ¶ Tertio ſanctitati moyſi in pietate. ¶ Quarto ſāctitati helie in victus parcitate. ¶ Quinto ſanctitati dauid in humilitate. ¶ Primo ſanctitas beati ambroſij aſſimilatur ſanctitatꝭ abel in virginitate. Fuit quideꝫ abel virgo puriſſimꝰ. vt refert Augꝰ in li. j. de mira. bilibus ſacre ſcripture. Erat em̄ ẜm cōputatio nem methodij: qn̄ occidit eū Cayn annorū. xl. Naꝫ vt ip̄e ait Cayn natus eſt anno trigeſimo ade cum ſorore ſua calmana: ⁊ poſt annos. xxx alios natus eſt abel cū delbora ſorore ſua. Cen teſimo ꝟo anno ade interfectus eſt abel. Utrū autē ſi longiore tꝑe vixiſſet ꝯtraxiſſet matrimo niū. Augꝰ ī predicto libro videt̉ opinari ꝙ ſic vt impleret p̄ceptum domini quo dixerat. Cre ſcite ⁊ multiplicamini. niſi deꝰ ſecū diſpenſaſſet Sed nobis eſſe ſatis debet: qꝛ cum ꝟginitate ī nocentiā ſuaꝫ obtulit deo. Sic ⁊ beatus ambro ſius in ꝟginitate perpetua deo ſeruiuit. Nam vt Hieroꝰ teſtat̉. Ambroſiꝰ ip̄e d̓ ſe dixit. Uir ginitatē non ſolum efferimus: ſed cuſtodimus: hinc eſt ꝙ de ip̄a ſemꝑ magnifice loquebat̉. ꝙ non feciſſet niſi virginitatem diligeret. Inquit enim Hieroꝰ ad filiam mauricij: de cōmendati on ꝟginitatis. Luxurioſo verbum caſtitatis offenſio eſt: quoꝝ venter deus: cultum nolunt amare ieiunij. Et Ehryẜ. ait. Cū audis aliquē de deo loquentē: intellige ꝙ cor illiꝰ amore dei repletum eſt. qui libidinis theſauruꝫ habet: in corde de puellis dicere delectat̉ ⁊ audire. Igi tur ambroſius ⁊ de ꝟginitate ampliſſime dixit atqꝫ in laudem ꝟginitatis de ꝟginibus librum copioſiſſimū ſcripſit. ¶ Secūdo ſanctitas bea ti ambroſij aſſimilat̉ ſanctitati abrae: in fidei ſin ceritate. fuit ip̄e abraam deo chariſſimus maxi me ꝓpter fidem. Unde Gen̄. xv. ca. dicit̉. Cre didit abraam deo ⁊ reputatū eſt ei ad iuſticiaꝫ. Credidit vtiqꝫ qd̓ illi ꝓmiſerat deus.ſ. ꝙ non eſſet hiſmael heres eius ſed filius legitimꝰ qui eſſet egreſſurus ex vtero ſuo: ex quo multiplicā dum foret ſemē eius ad ſimilitudinē ſtellarū ce li. Sic ⁊ beatus ambroſius in fide firmus inuē tus eſt atqꝫ ſincerus qui credidit omnes articū los fidei: ⁊ hereſim arrianoꝝ validiſſime expu gnauit. Ex quo ip̄e dicebat d̓ imperatore pete te ab eo baſilicā. vt notat̉. xxiij. q. viij. ca. cōue nior. pͥus eſt vt animam mihi qͣꝫ fidem auferat. ¶ Tertio ſāctitas beati ambroſij aſſimilat̉ ſācti tati moyſi ī pietate ⁊ cōpaſſione. Nam vt ſcribi tur Exo. xxxij. ca. Iratum deū contra populū idolatrantē lachrymis ſuis ⁊ oratiōe placauit. Erat em̄ populo illi pius ⁊ manſuetus. vt piꝫ xlv. di. ca. diſciplina. Et. xxiij. q. iiij. ca. qͥd cru dele. Sic ⁊ beatus ambroſius lachrymabatur ſepius ex pietate. Nam dum aliqͥs lapſum ſibi ꝯfitebat̉ ſic amariſſime flebat: ꝙ illū flere ſimili ter cōpellebat. Vnde ⁊ p̄tacto ca. ꝯuenior. ip̄e dicebat. Adu̓ſus arma milites gothos quoqꝫ lachryme mee arma mea ſūt. Et. xxiij q. viij. c. non pila ait. Non pila querūt ferrea. nō arma xp̄i milites coactus repugnare non noui: ſꝫ do lor fletus: orationes: lachryme fuerūt mihi ar ma aduerſus milites. Talia em̄ ſunt munimēta ſacerdotis. p̄ter huiuſmodi lachrymas erant ī eo lachryme deuotionis ꝓ eternis deſiderijs. Cū em̄ alicuiꝰ ſancti ſacerdotis vel ep̄i obitus nūciabat̉. ſic amariſſime flebat vt vix conſolari valeret. Cūqꝫ interrogaret̉. Cur viros ſāctos qͥ ad gloriam ꝓficiſcebant̉ ſic fleret. aiebat. Re putetis me flere qꝛ receſſerit ẜꝫ qꝛ me preceſſerit ⁊ qꝛ difficile inueniet̉ qui tam dignus eius offi cio habeatur. ¶ Quarto ſanctitas beati Am broſij: aſſimilat̉ ſāctitati helie in parcitate: ⁊ ab ſtinentia. vt em̄ ſcribitur. iij. Regꝭ. xix. c. Ieiu nauit helias qͣdraginta diebus ⁊.xl. noctibus Beatus ꝟo ambroſiꝰ tante abſtinentie fuit ꝙ quotidie niſi ī ſabbato ⁊ die dn̄ica ⁊ feſtis preci

puis ieiunabat. Un̄ in hiſtoria eccleſiaſtica d̓r de eo. Aduerſus luxurie furorē nō ſe manu de fenſabat: vel telo. Sꝫ ieiunijs ⁊ ꝯtinuatis vigi lijs: ſub altari poſitꝰ: ꝑ obſecratiōes defenſoreꝫ ſibi atqꝫ eccl̓ie deū parabat. ¶ Quīto ſāctitas beati ambroſij aſſimilat̉ ſāctitati dauid in hūili tate. Qui vt ſcribit̉. ij. Regꝭ. vj. c. Uidēs ozā ꝑcuſſuꝫ a dn̄o: eo ꝙ tetigerat archā p̄ſūptuoſe extimuit ī die illa dicēs. Quō ingrediet̉ ad me archa dn̄i. Et noluit diuertere archā dn̄i ī ciui tatē dauid: ſꝫ diuertit eā in domū obedēdō ge thei. Et habitauit archa dn̄i ī domo obededō gethei tribꝰ mēſibꝰ ⁊ bn̄dixit dn̄s obededom et oēm domū eiꝰ Nūciatūqꝫ eſt regi dauid: qꝛ bn̄ dixiſſet dn̄s obededō: ⁊ oīa eiꝰ ꝓpter archa dn̄i dixit. ibo ⁊ reducā archā dn̄i cū benedictiōe in domū meā qd̓ ⁊ fecit Adduxitqꝫ archā cū gau dio: ip̄eqꝫ ſaltabat corā dn̄o. Cūqꝫ ꝑactis oībꝰ rep̄benderet̉ a michol filia ſaul vxore ſua ꝙ ſal taſſet corā dn̄o. Dixit dauid viuit dn̄s: qꝛ ludā an̄ dn̄m: qͥ elegit me potiꝰ qͣꝫ patrē tuū: ⁊ qͣꝫ oēꝫ domū eius: ⁊ p̄cepit mihi vt eſſem dux ſuꝑ po pulū dn̄i iſrl̓: ⁊ ludā ⁊ vilior fiam pluſqͣꝫ factus ſū ⁊ ero humilis ī oculis meis. Sic beatus am broſiꝰ ex hūilitate timuit acceptare dignitateꝫ ep̄alem. Oſtēditqꝫ ſe hr̄e tria q̄ ſūt officio p̄lati onis inimica. Primo crudelitatē Nā tribunal̓ cōſcēdit ⁊ ꝯͣ ꝯſuetudinē ſuā tormēta ꝑſonis ad hiberi iuſſit. Scd̓o vanitateꝫ ph̓icam. Cuꝫ em̄ populꝰ acclamaret pctm̄ tuū ſuꝑ nos. turbatꝰ domum redijt. ⁊ ph̓iam ꝓfiteri voluit. Tertio oſtēdit ſe hr̄e inhoneſtatē. Nā publicas mulie res ad ſe venire fecit: vt ſic populū a ſua inten tione reuocaret. Sed cū nec ſic ꝓficeret popu lo acclamante pctm̄ tuū ſuꝑ nos. Fugā media nocte petijt. cūqꝫ ticinū ꝑgere ſe putaret: mane ad portā ciuitatis mediolanenſis q̄ romana d̓r ſe inuenit: qui inuētus cū cuſtodiret̉ a populo miſſa eſt relatio ad clementiſſimū imperatorem Ualentinianū: Qui cum ſūmo gaudio accepit ꝙ iudices a ſe directi ad ſacerdotiū peterentū Letabat̉ etiā ꝓbus p̄fectus ꝙ verbum ſuum ī eo fuerat adimpletū. Dixerat em̄ cuꝫ ꝓficiſcen ti mandata daret. Uade: age non vt iudex: ſed vt epiſcopꝰ. pendēte relatione iteꝝ abſcondit̉ ſed inuentus cū adhuc eſſet cathecuminus ba ptizatur. Et tādem in epiſcopalē cathedrā ſub limatur. Audiuimus iam qͣꝫ humiliter poſt tot contradictiones. Ambroſius curā epiſcopale ſuſcepit. Si ita fieret temporibꝰ iſtis vtiqꝫ ſor didis ⁊ obſcuris: populi abundantius in viaꝫ dn̄i dirigerentur. Eccleſie in dies in ornamen tis ⁊ reparationibus magis proficerent: ⁊ diui nus cultus deuotius ſanctiuſqꝫ celebraret̉? nunc corrupta eſt omnis iuſticia ⁊ ꝟtus contē ptibilis facta. omnes que ſua ſunt querūt: non que ih̓u xp̄i. Ideo lugebit terra cū populis. De qͥnqꝫ p̄cipuis virtutibꝰ ſanctiam broſij: ex qͥbꝰ colligit̉ quātū fuerit in ſanctitate ꝑfectus. ¶ Ca pl̓m.II. Ecūdum myſte rium contemplandū de ſanctitate bo ati ambroſij dicitur ꝟtuoſe ꝑfectio nis. Nam p̄ter ea que dicta ſunt in quinqꝫ p̄ci puis ꝟtutibus ꝑfectus fuit. ¶ Primo in liberalitate. ¶ Scd̓o in rigiditate. ¶ Tertio in magnanimitate. ¶ Quarto in charitate. ¶ Quinto in veritate. ¶ Primo beatꝰ ambroſiꝰ fuit ꝑfectus ī liberali tate. qꝛ oīa q̄ habebat paupeꝝ erāt: qͥbꝰ libera liſſime ſubueniebat. Et hoc vtiqꝫ ep̄o conuenit qui pater eſſe debet pauperum. Unde Hiero nymus. xij. q. ij. ca. gloria. inquit: gloria epiſco pi eſt pauperuꝫ oꝑibus prouidere: ignominia ſacerdotis proprijs ſtudere diuitijs. Ideo di cebat Ambroſius. xxiij. q. viij. in ca. ſuperius allegato. conuenior. Omnia que mea ſunt pau perum ſunt. Et cum ſuo tempore radicem om niū malorū auariciā magis ac magis in homi nibus increſcere vidiſſet: maxime in his qͥ erāt in ptāte conſtituti: apud quos p̄cio om̄ia ven debant̉ necnō etiam in his qͥ erant ſacris myſte rijs deputati vehemēter ingenuit: ⁊ ſe de hui ſeculi erūpna liberari inſtantiꝰ exorauit. ¶ Se cūdo beatꝰ ambroſiꝰ fuit ꝑfectus in rigiditate. Nam ſicut cato vticenſis vt refert Saluſtiꝰ in cātilinario. Vitia hoīuꝫ rigide expugnabat et cōdēnabat. Ita ⁊ Ambroſiꝰ. Nā ⁊ theodoſiū imperatorē de crudelitate occiſorū innocentuꝫ dure redarguit: ab ingreſſu eccleſie ſuſpēdit: et publicam pnīaꝫ eidem iniunxit: ꝓut ponitur ī hiſtoria triꝑtita. ⁊. xj. q. iij. ca. cū apud theſolo nicā. ⁊ ergo idem diffuſius ſcripſi in ſermone d̓ diuino cultu: in tractatu de timore iudiciorum dei. ¶ Tertio beatus ambroſius fuit perfectꝰ in magnanimitate. Nō em̄ formidabat pericu la: neqꝫ mortem ꝓ defenſione fidei ⁊ eccleſiaſti ce libertatis. Vnde d̓r in hiſtoria eccleſtica. Ꝙ iuſtina mater Ualentiniani imꝑatoris arriane hęreſis alūna: conturbare cepit eccleſie ſtatum cōminari ſacerdotibꝰ depulſiones ⁊ exilia: niſi ariminēſis conſilij decreta reuocarēt. Quo bel lo eccl̓ie murum ⁊ turrim validiſſimā pulſabat ambroſiū. qͥ in omnibꝰ imꝑterritus māſit. Ad hūc vt d̓r in ſepius allegato ca. cōuenior. Cum imꝑator valentinianus quandā baſilicā vſur

pare vel et. Ambroſiꝰ ſic rn̄dit. Noli grauare te imꝑator vt putas te ī ea que dei ſūt imꝑiale ius vllū hr̄e. Tributū ceſaris eſt: nō neget̉. Ec cleſia dei ē: ceſari vtiqꝫ nō donet̉. Et dū p̄poſi tus valētiniani dixiſſet ambroſio. Tu cōtēnis valētinianū: caput tibi tollo. Rn̄dit. deꝰ ꝑmit tat tibi vt facias qd̓ minaris atqꝫ vtinaꝫ deus auertat milites ab eccl̓ia. ⁊ in me oīa tela ſua cō uertant. ⁊ ſanguine meo ſitim ſuā expleant. In cius ꝟo p̄fatiōe ſic d̓ eo cātat̉. Tāta ambroliū ꝟute ſolidaſti ꝯſtantie tāto munere celitꝰ deco raſti vt ꝑ eū excluſa torquerent̉ demonia. arri anorū impietas ꝓpulſa tabeſceret. ac ſeculariū pͥncipū colla tuo iugo ſubacta redderent̉ humi lima. ¶ Quarto beatꝰ ambroſiꝰ ꝑfectus fuit in charitate: ꝓ dei qͥppe amore ⁊ ꝓximoruꝫ ſalute ſepiſſime clero ⁊ ppl̓o predicabat. Id facere de bent p̄lati. vt d̓r in ca. inter cetera. de officio iu dicis ordinarij. Hoc exercitio vſus ē xp̄s Iſtd̓ inſuꝑ docuit apl̓os exercere. Inqͥt em̄ Lucas de xp̄o. viij. c. Iter faciebat ꝑ ciuitates ⁊ caſtel la p̄dicans ⁊ euāgelizās regnū dei. Et poſt re ſurrectionē die qͣ glorioſus celuꝫ ꝯſcēdit. dixit apl̓is Marci vltꝭ. ca. Euntes ī mundū vniuer ſū p̄dicate euangeliuꝫ oī creature. p̄dicatio em̄ diuini ꝟbi lux eſt humanaꝝ mentiū. iuxta illd̓ pſalmiſte. Lucerna pedibꝰ meis ꝟbum tuū: et lumē ſemitis meis. Et iteꝝ. declaratio inqͥt ſer monū tuoꝝ illumīat ⁊ intellectū dat paruulis. Et ne multa loqͣmur cuꝫ ceſſabunt in eccl̓ia dei voces p̄dicātiū extinguet̉ in populis lux veri tatis: ⁊ bonoꝝ moꝝ. Rogateo fideles xp̄ico le rogate dn̄m meſſis: vt mittat oꝑarios ī vine am ſuā: meſſis qͥdē multa operarij autē pauci. Neſcio qͥd futura pariet dies. verū tn̄ timeo ſa tis: ⁊ valde ꝑtimeſco: ne ꝓpter ingratitudineꝫ ⁊ obſtinationē xp̄ianoꝝ hiet ſilentiū in t̓ra. Fu erunt ſiquidē diebꝰ meis in italia ex oībꝰ ordini bus religioſoꝝ ⁊ p̄cipue ex ordine minoꝝ mul ti erudiriſſimi p̄dicatores quoꝝ ſonus exiuit ī oībus finibus eiꝰ. Predicauit ille dux ꝟbi ſan ctus bernardinꝰ. p̄dicauerūt ⁊ alij ſtilū eiꝰ imi tātes in oībꝰ italie ciuitatibꝰ. Et tn̄ nunqͣꝫ mun dus fuit ita poſitus in maligno ſicut eſt hodie. O pijſſime deꝰ. o benigniſſime pater. o creator celi ⁊ terre: ⁊ vniuerſe cōditor creature. Ne re miniſcaris delicta mea vel xp̄ianoꝝ delinquen tiū. neqꝫ vindictā ſumas de peccatis nr̄is Sed cū reuerētia ad vos p̄latos digniſſimos clami to: non relinquatꝭ gregē lupoꝝ morſibꝰ traden dū. Exaltate qͣſi tuba vocē veſtrā: ⁊ annūcia te ouibus vr̄is pericula ip̄aꝝ. Et qd̓ ꝑ voſip ſos non poteſtis facere: vel non vultis: religio ſos qͥbus a ſūmis pontificibꝰ p̄dicādi licentia ē cōceſſa: cū bn̄dictione dei ⁊ vr̄a explere ſinatis hucuſqꝫ deuenimꝰ: qꝛ nō poſſum nō cōqueri d̓ aīaꝝ iactura: quā īminere video: ex defectu p̄ dicationū. Sanctꝰ ambroſiꝰ igit̉ merito extol lēdus eſt: qͥ populū ſibi creditū pauit cibo ſpi ritualis doctrine. In qͣ ſpūſſanctus indubitan ter aderat eiꝰ lingue. Qd̓ patet tum ex cōuerſi one beati auguſtini ⁊ alioꝝ. tum inſuper ex vi ſione cuiuſdam heretici. Ille nanqꝫ acerrimus diſputator: ⁊ durus incōuertibilis ad fidē: cuꝫ audiret ambroſium p̄dicantem vidit ad aures eius angelum loquentem ꝟba que populo pre dicabat. Quo viſo fidem quaꝫ ꝑſequebatur ce pit defendere. ¶ Quinto beatus ambroſiꝰ per fectus fuit in veritate. hanc vtiqꝫ dilexit: hanc predicauit: ⁊ cū ab hac libros: ẜmones: ⁊ ome lias ſcripſit. Quare ⁊ Auguſtinꝰ eius dicta in maxima veneratione ſemꝑ habuit. Unde in li bro de nuptijs ⁊ cōcupiſcentia inquit. Pelagi us hereſiarcha ſic laudat ambroſiuꝫ. vt dicat. Beatus ambroſius ep̄s in cuius p̄cipue libris romana lucet fides: qͣſi ſcriptorum īter latinos flos qͥdam emicuit. Et ſubdit Augꝰ cuius fidē ⁊ puriſſimum in ſcripturis ſenſum: nec inimic quidem auſus eſt reprehēdere. Et Auguſtin in epl̓a ad ianuarium. ⁊ ponit̉. xij. di. c. illa ait̓. Ꝙ cuꝫ mater eius imitata eū fuiſſet mediolanū inueniſſetqꝫ eccleſiā ſabbato non ieiunanteꝫ: ex quo cepit fluctuare ⁊ admirari Auguſtinus vt ſatiſfaceret matri: conſuluit ambroſiū. Qui re ſpōdit. Cum romā venio ieiuno ſabbato: cū ve ro ſum mediolani ſabbato non ieiuno. Sic ⁊ tu ad quā forte eccleſiam veneris: eius morē ẜua. ſi cuiqͣꝫ non vis ſcandalum eſſe: nec quēqꝫ tibi. Et ſubdit Augꝰ. Ego de hac ſentētia etiā atqꝫ etiam cogitans ita ſemꝑ habui tanqͣꝫ eam cele ſti oraculo acceperim. Ꝙ qͥnqꝫ modis manifeſtata ē lucidiſ ſime ſactitas beati ambroſij ¶ Ca. III. Ertiuꝫ myſteri um contemplandū de ſanctitate bea Iti ambroſij dicit̉ lucide manifeſtatio nis. In qͥnqꝫ em̄ lucide manifeſtata eſt. ¶ Primo in dormitione. ¶ Scd̓o in electione. ¶ Tertio in expulſione. ¶ Quarto in punitione. ¶ Quinto in cōſūmatione. ¶ Primo manifeſtata fuit ſanctitas Ambroſu in dormitione. Ip̄e enim filius Ambroſij prefe cti rome cuꝫ in cunabulis in atrio pretorij eſſet poſitus ⁊ dormiret: examen apum ſubito adue niens faciē eius ⁊ os ita impleuit vt quaſi in al ueolū ſuuꝫ intrarēt pariter ⁊ exirēt: que poſtra

euolantes in tātā aeris multitudinē ſubleuate ſūt: vt vix hūanis oculis viderēt̉. Quo ꝑacto territꝰ pater ait. Si vixerit infantulꝰ iſte aliqͥd magni erit: nec impoſſibile qͥs hͦ exiſtimare de bet de ambroſio qͥ ſanctꝰ futurꝰ erat: cū ⁊ d̓ pla tōne aliqͥd ſimile. Ualeriꝰ referat pͥmo lib̓. c. iii Dormientis qͥppe paruuli platōnis in cunis la bellis apes mel inſeruere Quare audita ꝓdigi orum interp̄tes ſingularē eloquij ſuauitatē ore eiꝰ emanaturā dixerūt. ¶ Scd̓o fuit manifeſta ta ſanctitas ambroſij in electiōe. Fuit em̄ electꝰ in ep̄m ex miraculo dei Nā dū fuiſſet rome lr̄is eruditꝰ: cū cauſas p̄torij ſplendide peroraret a valētiniano imꝑatore ad regendaꝫ liguriā emi liāqꝫ ꝓuinciā directus ē. Cūqꝫ mediolanū ve niſſet: ⁊ ibidē ep̄s tūc deeſſet: ꝯuenit populꝰ vt ſibi de ep̄o ꝓuideret. Igit̉ cū inter arrianos ⁊ catholicos de eligendo ep̄o ſeditio nō modica oriret̉: illuc ambroſiꝰ cauſa ſedande ſeditiōis ꝑ rexit. Et ſtatim vox infantis inſonuit dicens: ambroſiū ep̄m. Cui voci oēs vnanimit̓ ꝯſenſe rūt ambroſiū ep̄m acclamātes. ¶ Tertio mani feſtata fuit ſāctitas ambroſij ī expulſiōe Naꝫ a multꝭ eiecit demones qͥ illos vexabāt. Accidit. aūt ꝙ multi demones ꝑ ora illoꝝ qͦs obſidebāt clamarēt ⁊ dicerēt ab ambroſio ſe torqueri. Iu ſtina autē ⁊ multi arrianorum dicebāt pecunia ambroſiū hoīes cōparere: qͥ ſe ab īmūdis ſpiri tibus vexari mētirēt̉: ⁊ ab ambroſio dicerēt ſe torq̄ri. Tunc ſubito vnꝰ ex illis arrianis qͥ aſta bat arreptꝰ a demonio in mediuꝫ ꝓſiliuit: atqꝫ clamare cepit. Vtinā ſic torqueāt̉ vt torqueor qͥ nō credūt ambroſio. At illi cōfuſi in piſcinam demerſū hoīem necauerūt. ¶ Quarto manife ſtata fuit ſanctitas beati ambroſij in punitione. Nā deꝰ multos acriter puniuit qͥ illū vel ī vita ſua vel poſt mortē ꝑſequi p̄ſumpſerūt. Dū ad quādaꝫ ciuitatē ꝓ quodā ep̄o ordinādo iuiſſet ⁊ eius electioni iuſtina imperatrix ⁊ alij hereti ci ꝯtradicerēt. Una d̓ arrianoꝝ ꝟginibꝰ impu dentior ceteris beatū ambroſiū ꝑ veſtimētum apprehēdit. volēs ip̄m ad ꝑtē mulieꝝ trahere: vt ab eis ceſus de eccl̓ia cū iniuria expelleretur Cui ambroſiꝰ ait. Et ſi ego indignꝰ tanto ſacer dotio ſū: tn̄ nō ꝯuenit te in qualēcunqꝫ ſacerdo tem manꝰ inijcere vn̄ timere debuiſti iudicium dei: ne aliqͥd mali tibi ꝯtingat: qd̓ factū exitꝰ cō firmauit. Nā die altera mortua ad ſepulcrū de duxerūt. Cū multi inſtarent cū iuſtina impera trice vt ambroſiū ī exiliū mitterēt: vnꝰ eoꝝ ceta ris infelicior intantū furorē excitatꝰ ē: vt iuxta eccl̓iaꝫ domū ſibi locaret: ac in eadeꝫ quadrigā paratā haberet: qͦ ꝓcurante iuſtina facilius ra ptū ad exilium deportaret. Sꝫ dei iudicio ip̄o die qͦ ſe eū rapere arbitrabat̉ in eadē qͣdriga de eadē domo exilio dānatus ē. Quidam p̄ſbyter dū in ꝯuiuio cū multꝭ eſſet ⁊ ſācto ambroſio de trahere cepiſſet eū ꝯtinuo plaga ꝑtulit: ⁊ de cō uiuio ad lectū adductꝰ finiuit vita. In vrbe car taginēſi cū tres ep̄i inſimul ꝯuiuarēt: ⁊ vnꝰ eo rū beato ambroſio detraxiſſet: relatū ē illi qͥd il li p̄ſbytero qͥ ſibi detraxerat accidiſſet. Qd̓ cuꝫ ille vilipēderet: ſubito letale vulnus accepit: ⁊ ad extremū ꝯtinuo diē clauſit ¶ Quinto mani feſtata fuit ſāctitas beati ambroſij ī ꝯſūmatiōe. Nā obitꝰ ſui diem an̄ p̄ſciuit: reuelauitqꝫ fratri bus cuꝫ gaudio: qͣliter vſqꝫ ad reſurrectionem dn̄icā eēt cū eis māſurꝰ. Ante ꝟo paucos dies qͣꝫ lectulo detineret̉: cū qͣdrageſimū qͣrtum pſal mū cū notario dictaret: ſubito vidēte notario ī modū ſcuti: breuis ignis caput eiꝰ cooperuit: ⁊ facies eiꝰ tā qͣꝫ nix effecta ē: ⁊ poſtmodū ad ſuaꝫ ſpeciē reuerſa Ip̄o gͦ die ſcribēdi ⁊ dictādi finē fecit. nec ip̄m pſalmū explere potuit. Cū ꝟo in firmitate grauari cepiſſet. Comes italie qͥ tunc mediolani erat nobiles ꝯuocauit dicēs. Ꝙ tan to viro recedēte periculū eēt: ne italie interitus īmineret. Rogauitqꝫ vt ad virū dei accederent dep̄cātes vt adhuc ſpatiū viuēdi ſibi a dn̄o im petraret: qd̓ ille vbi audiuit rn̄dit. Nō ita inter vos viri vt me viuere pudeat: nec mori timeo: cū bonū dn̄ꝫ habeamꝰ. Eo tꝑe qͣttuor eiꝰ oīaco ni inuicē ꝯuenerūt: tractātes in ſe qͥs poſt eius obitum bonus eſſet. Cū ergo a loco in quo vir dei iacebat lōge eſſent: vt ſimplicianum ita pla ne nominaſſent vt vix inuicem ſe audirent. Ille ab eis longe poſitus ꝯtinuo exclamauit. ſenex ſed bonus: qd̓ illi audientes territi fugerunt: ⁊ nō niſi illū poſt eiꝰ obitū elegerūt. Honoratꝰ ve ro ep̄s ꝟcellēſis qͥ beati ambroſij exitū expecta bat: cū ſe ſopori dediſſet: vocē tertio ſe clamātē audiuit. Surge qꝛ mō eſt receſſurꝰ. Qui cōſur gens mediolanū cōcitꝰ venit: ⁊ ei dn̄ici corꝑis ſacramentū dedit. Moxqꝫ ille manꝰ in moduꝫ crucis expādit: ⁊ vltimū ſpiritū inter ꝟba ora tionis efflauit. Floruit aūt circa ānos domini cccxc. Cum aūt in nocte paſce corpus eius ad eccl̓iaꝫ fuiſſet delatū: plurimi infantes baptiza ti eū viderūt: ita vt aliqͥ eū ſedentem ī cathedra vel tribunali dicerēt. Alij aſcēdentē in celū pa rentibus ſuis digito demōſtrarēt. Nōnulli ve ro ſtellam ſuꝑ corpus eius ſe vidiſſe narrarent Anima igit̉ illius ad ethera ꝯuolauit: ibiqꝫ in ter angeloꝝ agmina fruit̉ eterna pace: ad quaꝫ nos ꝑducat ieſus filius dei. Qui ſit bn̄dictus ī ſecula ſeculorū. Amen. Sermo. lxij. de ſancto Antonio ab bate. qͥ diaboli tēptamenta cū dei ad iutorio viriliter ſuꝑauit.

Eatꝰ vir qui ſuf fert tēptationē: qm̄ cum ꝓbatus fue rit accipiet coronā vite: quaꝫ repro miſit deus diligētibus ſe. Scribunt̉ hec verba originalit̓ Iacobi.j. c. In toto terrarū orbe cla rus habet̉ antonius: qui ſuffragia eius poſcen tibꝰ: liberaliſſime ꝯdeſcēdere ꝯſueuit Eſt quip pe magni meriti apud deū: id̓o ſe inuocantes a periculis grauiſſimis ꝑſepe liberat. Moti ex hͦ fideles diē feſtiuitatis eiꝰ vbi ſolēniter agunt Aliqͥ ꝯuiuia pauperibus p̄parantes. Nōnulli diuina ꝑ miniſtros eccleſie celebrari facientes. Quidam vero pia vota exſoluētes ieiuniorū ⁊ viſitationū temploꝝ dei: que vocabulo ſancti antonij ſūt ꝯſecrata. Idcirco in pn̄ti ẜmone de ip̄o patre beatiſſimo dicturi erimꝰ. Cuius lau des potiſſimū extollunt̉: qꝛ demones ꝯfudit at qꝫ deiecit: paſſus em̄ eoꝝ importunas inſidias nō ſuccubuit: imo ſuꝑbiam illoꝝ cōtriuit atg deuicit. Ideo ꝯuenientiſſime d̓ illo dicunt̉ ve ba in themate poſita. In qͥbꝰ de tēptatione illi us tria myſteria ꝓponimꝰ ꝯtemplanda. ¶ Primū d̓r verificationis. ¶ Scd̓m modificationis. ¶ Tertium coronationis. Ꝙ diabolꝰ tēptauit Antoniuꝫ qͥ ſemꝑ temptat ad maluꝫ. ⁊ de qͥbuſdam du bijs tēptationis. ¶ Capl̓m.I. Rimuꝫ myſteri um cōtemplandū de tēptatiōe beati antonij d̓r verificationis. vere qͥppe a diabolis tēptatꝰ fuit q̄rentibꝰ eum a via recta deuiare. Sꝫ ꝓ ampliore huiꝰ partis intelligen tia qͣttuor dubia erunt abſoluenda. ¶ Primū vtꝝ ꝓpriū diaboli ſit tēptare. ¶ Secūdū vtruꝫ deus ꝑmittere debeat homi nes a diabolo temptari. ¶ Tertium vtruꝫ diabolꝰ ſemel ſuꝑatus aude at amplius temptare. ¶ Quartū vtꝝ tēptatōis īpulſio ſitd̓ſiderāda ¶ Ad primū dubiū rn̄dent aliqͦ. ꝙ nō ſit ꝓpri um officiuꝫ diaboli tēptare. Nam tēptat deus Un̄ Gen̄. xxij. c. d̓r. tēptauit deus abraam. Et Sapīe. iij. c. ſcribit̉ de iuſtis: deꝰ tēptauit illos ⁊ inuenit illos dignos ſe. Et Deutꝭ. xiij. c. Tē ptat vos dn̄s deus vr̄ vt palā fiat vtꝝ diligatꝭ eum aūt nō. Et in psͣ. Proba me domīe ⁊ tem pta me. Inſuꝑ tēptat caro. vnde Iaco. j. c. ſue canonice. ait. vnuſquiſqꝫ temptat̉ a ꝯcupiſcē tia ſua. Temptat adhuc hō. ſicut de xp̄o legit̉ Ioh̓. vj. c. Cū interrogauit philippum vn̄ pa nes emerent̉ tēptans eū. Ip̄e nanqꝫ ſciebat qͥd eſſet facturꝰ. Igit̉ nō ꝯuenit diabolo ſoli tēpta re. Sed ex ꝑte altera videt̉ ꝓbari poſſe. ꝙ dia boli officiū ſit tēptare. Nā glo. ſuꝑ illo ꝟbo ad Theſſolonicēſes. ca. iij. pͥme ep e. ne forte tēpta uerit vos is qͥ tēptat ait. id ē. diabolꝰ cuiꝰ offici um eſt temptare. Et Matth̓. iiij. c. vocat̉ dia bolꝰ tēptator. Reſpōdēdū gͦ ē ẜm doctrinā dn̄i Bonauē. in. ij. diſ. xxj. Et ſancti Tho. pͥma ꝑte q. cxiiij. ꝙ hoc vocabulū temptare multas ha bet acceptiones. Sicut dicunt illi qui ſignifica tiones vocabuloꝝ ſtudioſerimati ſunt. Si ta men velimus eius pͥncipalem ⁊ p̄cipuam ſigni ficationē acciꝑe: tēptare ꝓbare eſt. Un̄ tēpta tio dici pōt qͥdā tactꝰ quo illd̓ quo tāgit̉ ꝓbat̉. Sicut cecꝰ d̓r tēptare qn̄ ſuo tactu vult aliquā certitudinē habere de aliqua re quā tangit. per hunc modū in ſpūalibꝰ tēptatio qͥdam tactꝰ d̓r ad ꝓbādū ordinatꝰ. Hoc aūt pōt eſſe multipli citer. Aut qꝛ ille qͥ tēptat intēdit ꝓbare ⁊ appro bare: ſiue approbatū oſtēdere. ⁊ hoc mō tēptat deꝰ qͥ lꝫ ſciat bonitatē amicoꝝ ſuoꝝ vult nihilo minus illā ꝑ tēptationem ſuam alijs īnoteſcere Aut ille qͥ pulſat intendit probare ⁊ reprobare ſiue reprobatū facere. ⁊ ſic tēptat diabolꝰ qͥ ſem per tēptat ī pctm̄ p̄cipitādo. Aut qꝛ ille qͥ tem ptat intēdit ꝓbare ⁊ exꝑimētū ſumere. ⁊ ſic tē ptat hō ꝙ fieri p̄t bn̄ dū de hoīe tm̄ q̄rit experi mentū. Pōt etiā fieri male: dū exꝑimentū q̄rit̉ inſidioſe. Sicut faciebāt phariſei tēptātes xp̄ꝫ dum interrogabant. Si licet cenſum dari ceſari Quibus reſpōdit: quid me tēptatis hipocrite Matth̓. xxij. ca. Sed peſſime facit homo dum temptat deuꝫ. Et vt dicit glo. ſuper illo verbo Deutꝭ. vj. c. Nō temptabis dn̄m deum tuū. de um temptat qui habens qd̓ faciat ſine rōne cō mittit ſe periculo: experiens vtrū poſſit a deo li berari. Nā lꝫ in deo pͥncipaliter oīs ſpes morta liū ſit erigenda. Tn̄ debet hō facere qd̓ in ſe eſt ad q̄cunqꝫ pericula euitāda. Noluit em̄ xp̄s de pinaculo ſe eijcere qꝛ periculū erat ẜm naturaꝫ Et miraculū facere tūc non erat expediēs. Sic paulus de muro ꝑ ſportam: vt euaderet dimiſ ti ſe iuſſit: nec expectauit ꝙ deus mitteret ang lum ſuū. Qd̓ aūt beata agatha medicinas car nales ꝯtēnebat: ⁊ alij ſācti multa ſimilia fecerīt nō erat ex tēptatione dei: ſed ex familiari inſtin ctu ſpūſſancti: vt inqͥt Tho. ẜa ẜe. q. xcvij. Et q̄ a iure cōi exorbitāt in ꝯn̄tiam non ſūt trahen da. vt d̓r de regu. iuris. in. vj. Non eſt ita tem ptandus deus neqꝫ quantū ad ſuam potētiaꝫ. Sicut faciunt illi qͥ in periculis poſiti: cum via humana liberari poſſunt nolunt: expectātes li berationē a deo. Sic̄ fecit iudas machabeꝰ qui cū reperiret ſe cuꝫ paucis: ⁊ videret exercitum bachidis numeroſū cū poſſꝫ declinare certamē

erubeſcētia ductus cōmittens ſe deo bellū inijt in quo occiſus eſt. vt habet̉ in pͥmo Machab̓. libro. Duella inſuꝑ aſſumere voluntarie ꝑtinet ad temptationē dei. Ideo ꝓhibent̉. ij. q. iiij. c. monomachiam. Et ſi obijceret̉ d̓ dauid qͥ inijt ſingulare certamē cuꝫ golia. vt ponit̉ pͥmi Re gū. xvj. c. Reſpōdet Nico. de lyra. ꝙ hoc fecit ex inſtinctu ſpūſſancti. Fuit etiaꝫ figura duelli qd̓ xp̄s fecit cuꝫ diabolo ſignato in golia: qͥ po tentia ⁊ malitia ſua oēs exterrebat. Sed xp̄s fi gurabat in dauid qͥ interp̄tat̉ manus fortis: qͥ funda humilitatis ⁊ lapide fortitudinis: totus inermis ſuſtinēdo humilimā paſſionē eum pro ſtrauit. Nec tēptari debet deus qͣꝫtum ad ſuam ſapientiā Sicut faciūt hi qͥ inepti ſunt: ⁊ ponūt ſe ad p̄dicandum legendum diſputandū ſperā tes a deo ſcientiā ſibi infundi. Non ē etiā tēptā dus deus qͣꝫtum ad ſuam bonitatē ⁊ clementiā ſicut faciunt hi qͥ peccatis veteribꝰ addētes no ua expectantes in fine vite ad penitentiā redire ſperāt ex dei miſcd̓ia ſalui fieri. Sed hos dimit tamus ꝯcludentes ꝙ ſolus diabolus ⁊ ſempe tēptat ad malū. Caro auteꝫ ⁊ mundus dicūtur tēptare inſtrumētaliter ſeu materialiter: inqͣꝫtū ſcꝫ pōt cognoſci qͣlis ſit homo. Ex hoc qd̓ ſeqͥt̉ vel repugnat ꝯcupiſcētijs carnis. Et ex hoc ꝙ ꝯtemnit mundi ꝓſpera ⁊ aduerſa: qͥbus etiam diabolus vtit̉ ad tēptandum Igit̉ ꝯtra diabo lum muniti eē debemus: de quo inquit petrus epl̓a pͥma. c. v. Sobrij eſtote ⁊ vigilate: quia ad uerſarius veſter diabolꝰ tanqͣꝫ leo rugiens cir cūit querēs quem deuoret: cui reſiſtite fortes ī fide. Et paulus ad Eph̓. c. vj. ait. Cōfortamini in dn̄o: ⁊ in potentia ꝟtutis eius: induite vos armaturā dei: vt poſſitis ſtare aduerſus inſidi as diaboli: qꝛ non eſt colluctatio aduerſus ca nem ⁊ ſanguinē. Sed aduerſus pͥncipes ⁊ pote ſtates: aduerſus mundi rectores tenebrarū hꝫ rum. In qͥbus ꝟbis admonet nos apoſtolꝰ cō fortari in dn̄o ⁊ induere armaturā dei. id eſt. a ſolo deo fabricat̉. ſcꝫ armatura ꝟtutum. Un̄ ſignanter dicit. Induite ⁊ non facite: quia de arma facit. Illa ꝟo nos debemus accipere vt poſſimus reſiſtere ī bello grauiſſimo qd̓ nobis mouet hoſtis antiquus. Cuius gratuitateꝫ de ſignat paulꝰ ex multis. Primo ex ꝓpinquitate quia colluctant̉ nobiſcū ip̄i demones inferna les. Secūdo ex ſimplicitate. Nō em̄ ip̄i demo nes ſunt materiales: ⁊ nobis cōmunicāt in ma teria. Propterea dixit apl̓s Aduerſus carnem ⁊ ſanguinē.i. non habemꝰ luctari aduerſus ho mines debiles ⁊ fragiles: vel nō habemꝰ lucta ri aduerſus carnē ⁊ ſanguineꝫ tm̄. id eſt. aduer ſus vitia carnalia: q̄ ex carne ⁊ ſanguine proce dunt. Tertio ex ꝟtuoſitate. Vnde ſubdit. Sed aduerſus pͥncipes ⁊ poteſtates. id ē. non ſolum aduerſuꝫ minores demones: ſed etiā aduerſus mediocres qͥ minoribꝰ p̄ſunt: quos vocat pͥnci pes. Et aduerſus etiā maiores quos vocat po teſtates: qꝛ maiores habēt poteſtatē ſuꝑ medi ocres: qͥ minoribꝰ pͥncipāt̉. Et vult dicere apo ſtolus: ꝙ habemꝰ luctas occultas ꝯtra omnes demones. ſcilꝫ maiores. mediocres. ⁊ infimos. Propterea ſequit̉ aduerſus mūdi rectores. id ę. aduerſus multitudinē demonū qͥ munduꝫ re gunt: non qͥdē mundū iſtū ſenſibilē: quē deꝰ cre auit atqꝫ regit. Sed mundū. id ē. mūdanos ho mines mundanoꝝ amatores: ꝓpterea ſubiun git tenebraꝝ haꝝ. Et qꝛ apl̓us noīat demones pͥncipes ⁊ poteſtates. Aduertendū ẜm theolo goꝝ ſententiā in ſcd̓o. diſ. viij. Ꝙ inter demōes eſt ordinū diſtinctio. Sed vt inquit Bonauē. de angelis poſſumus loqui qͣꝫtuꝫ ad triplicem ſtatū. ſcꝫ gl̓ie. ⁊ nature inſtitute. ⁊ lapſe. Ꝙͣtuꝫ ad ſtatuꝫ glorie: eſt in eis ponere ordinū diſtin ctionem ꝑfectam. Ꝙtum ad ſtatum nature in ſtitute ordinū diſtinctionē ꝑfectam. Ꝙtuꝫ ad ſtatū culpe ſiue nature lapſe: ē ponere in eis or dinū diſtinctionē ſꝫ imꝑfectam ⁊ ꝑuerſam. Im ꝑfectā ꝓpter priuationē gr̄e que habilitate na ture ꝑficit ꝑuerſam. ꝓpter penitentiaꝫ culpe: q̄ qͣꝫuis ſubſtantiā naturalē nō corrūpat: tamē fe dat ⁊ deordinat. Et hoc manifeſtū ē ſi attēdat̉ Ꝙ illi qͥ meliora habuerūt naturalia: alijs gra uius peccauerūt ⁊ peccant: tū ꝓpter hoc ꝙ ar dentiꝰ appetiuerūt: tū qꝛ magis ingrati fuerunt tum qꝛ modo etiā acrius vexāt. Ideo in ip̄is ē ordo ẜm p̄cellentiā naturaliū ſꝫ ꝑuerſus adiun ctione culpaꝝ. Et ſic inter eos ē ordo: ita ⁊ p̄la tio de qͣ dixi in tractatu de timore iudiciorū dei Demones itaqꝫ tēptant ſemꝑ ad malū induce re nos ſatagentes. ¶ Scd̓m dubium fuit vtrū deus debeat ꝑmittere hoīes a diabolo tēptari Et pleriqꝫ obijcere ſolēt ꝙ non. Nam non eſt equa conditio pugne vt infirmus ꝯtra fortem: ignarus ꝯtra aſtutū exponat̉ ad bellū. Sꝫ ho mines ſūt infirmi ⁊ ignari: diabolꝰ aūt potēs ⁊ aſtutus. de quo d̓r Iob. xlj. c. Non ē poteſtas ſuꝑ terrā que comparet̉ ei. Et habet mille nocē di modos: vt refert Augꝰ. Igit̉ nō debet deus auctor oīs iuſticie ꝑmittere vt homīes a diabo lis impugnent̉. Ad hͦ rn̄det Tho. vbi ſupra ꝙ ſꝫ inequaliter ſit pugne cōditio inter demones ⁊ hoīes ex ꝑte hoīm. tn̄ ſit recompēſatio ex ꝑte dei: qͥ tēptatis ſubuenit: ⁊ auxilio gr̄e ſue illu minātis intellectū: ⁊ roborātis affectū. Et etiā angeloꝝ miniſterio: qͥ nobis in tēptationibꝰ aſ ſunt: quare ē debilis hoſtis. vt Gregꝰ dicit: et non vincit niſi volentē. Ideo deus ad gl̓iaꝫ ele ctorum ꝯcedit diabolo temptandi facultatem.

¶ Tertiū dubiū fuit vtrū diabolꝰ tēptās poſt qͣꝫ ſuperat̉ audeat ampliꝰ tēptare. Ad hoc dicit Tho. vbi ſupra ꝙ voluerūt qͥdam demonē vi ctū: nullū hoīem poſſe de cetero tēptare: nec de eodē nec de alio peccato. nā Mat. iij. ca. d̓r de xp̄o ſuꝑante. Tūc reliqͥt eū diabolꝰ: ſꝫ hͦ videt̉ ſtare nō poſſe: qꝛ xp̄s in pͥma tēptatione diabo lū vicit: ⁊ nihilominꝰ ſcd̓o ⁊ tertio tēptauit eū dem. Alij aūt aſſerūt ꝙ p̄t alios tēptare: ⁊ etiā eundē: lꝫ qn̄qꝫ victus tēptare ceſſat ad tp̄s. Et huiꝰ ratio duplex eſt: vna ex ꝑte diuine clemen tie: qꝛ vt Chryẜ. dicit ſuꝑ Matth̓. Non tā diu hoīes dei diabolꝰ tēptat qͣꝫdiu vult: ſꝫ qͣꝫdiu deꝰ ꝑmittit: qui ⁊ ſi ꝑmittit pauliſper tēptare: tn̄ re pellit ꝓpt̓ infirmā naturaꝫ. Alia ratio ſumit̉ ex aſtutia diaboli. Un̄ Ambro. dicit ſuꝑ Lucā q diabolus inſtare formidat: qꝛ frequētiꝰ refugit triumphantē: ꝙ tn̄ diabolꝰ aliqn̄ redeat ad euꝫ quē dimiſit: ptꝫ ꝑ illud qd̓ ſcribit̉ Matth̓. xij. Reuertar in domū meaꝫ vn̄ exiui. ¶ Quartu dubiū fuit vtꝝ tēptationis impulſio ſit deſide rāda. Et ꝙ ſic videt̉. Nā Iacobꝰ. j. c. ait. Om ne gaudiū exiſtimate frēs cū in tēptatiōes vari as incideritis Et Dauid in psͣ. Proba me dn̄e ⁊ tēpta me. Inſuꝑ om̄e illud ē deſiderandū qd̓ facit ad exercitationē ꝟtutis: ⁊ ꝓmotionē gra tie: ⁊ ꝯſūmationeꝫ meritoꝝ. Tēptatio ē hmōi gͦ ē deſiderāda. Sꝫ ꝯtrariū videt̉ qꝛ nihil ē de ſiderandū: cuius cōtrariū ē ꝯtinue petēdū. S oēs dicere debēt. Et ne nos inducas in tēptati onē gͦ nullꝰ debet illā deſiderare. Inſuꝑ xp̄s di xit Mat.xxvj. Uigilate et orate ne intretis in tēptationem: ergo tēptatio ē p̄cauēda non de deranda. Ad hanc. q. determinandā duplicit rn̄dere poſſumꝰ ẜm Bonauē. di. xxiij. ſecūdi li bri. Vno modo ſic vt dicamꝰ: ꝙ cum triplex ſi temptatio: ſiue a triplici pͥncipio: vna ſcꝫ a deo alia a carne: ⁊ tertia a diabolo Prima tēptatio ſimplicit̓ appetēda eſt: qꝛ deus nō tēptat nos ni ſi ad bonū. Altera ꝟo tēptatio q̄ eſt a carne ſim pliciter fugienda ē: qꝛ illa nō pōt eſſe abſqꝫ pec cato: ſicut magiſter docet ī ſcd̓o di. xxj. Tertia ꝟo q̄ eſt a diabolo aliquibꝰ fugiēda ē: aliquibꝰ appetēda. his em̄ qͥ ꝟtute fortes ſunt nec de faci li in tēptationē induci poſſunt etiā ſi tēptantur appetibiliter ē tēptari ad ſue ꝟtutis exercitiū et cumulū meritorū. Infirmis vero minime: qꝛ ti mere poſſunt ne ex ip̄o impulſu in tēptationē ī ducant̉: ꝙ om̄es debēt refugere. Nā ſi tēptari malū nō ſit in tēptationē induci: ſemꝑ malū eſt qꝛ hoc eſt a tēptatione ſuꝑari. Et hoc eſt qd̓ di cit Augꝰ lib̓. xiiij. de ciui. dei Sicut ſe habet fir mitas electoꝝ ſic metuūt cupiūtqꝫ tēptari. Ali us modus dicēdi eſt: ꝙ dupliciter eſt loqui de tēptatione: aut ſub rōne ꝓpria: ⁊ ſic tēptatio ē impulſus ad illicituꝫ: ẜm ꝙ de ea fit ſermo ī ꝓ poſito Loquimur em̄ hic de tēptatione diabo li: que ſit ꝑ mali culpe ſuggeſtionē: qua diabo lus hominē ad malū nitit̉ incuruare: nō de tem ptatiōe dei que ſit ꝑ flagellationē illam: ergo tē tationē ꝑ ſe ꝯſideratam: nullus debet appetere: imo abhorrere ⁊ refugere maxime ꝯſiderando finem. Aliter eſt cōſiderare tēptationeꝫ ꝓut eſt materia exercēde ꝟtutis: ⁊ ſic a viris iuſtis de ſiderari pōt: ab eis potiſſime qui ī charitate fer uent: adeo ꝙ ignis deuotionis ip̄oꝝ potius in flāmat̉ ex p̄ſentia cōtrarij qͣꝫ extinguit̉. Ab eis aūt qui modice ſunt charitatis nō ſic deſidera ri debetꝭ. Et exemplū eſt qꝛ vētus ꝑflans forna cem magis ⁊ magꝭ accēdit ſed cādelā extinguit. Et ideo tēptationis impulſus: ⁊ ſi qͣꝫtum in ſe ē refugiendus ſit ab oībus: ⁊ ab infirmis potiſſi me. Inquantū tamē eſt ꝟtutis exercende mate ria a viris feruentibꝰ ⁊ ꝑfectis appeti pōt. Illd̓ tamē genus tēptationis potiſſime appetunt vi ri iuſti qd̓ eſt in flagellorū ꝑpeſſione Sicut paſ ſus eſt Iob ⁊ Tobias ⁊ ſancti martyres ab im pijs zelo diabolico excitatis. Et ꝑ hec ſoluunt̉ obiecta ad vtranqꝫ partem: ꝑ tēptionū itaqꝫ ſe mitam nos ire cōuenit: qꝛ regnū celoꝝ vim pa titur: ⁊ violēti rapiunt illud: ſicut Matth̓. xij. ca. ſaluator dixit. Sed ꝓfecto dolendū eſt qꝛ ra riſſimi reperiunt̉: quos diabolus nō ſubegerit O qͣꝫ magna multitudo eorū qͥ dereliquerūt de um et diabolo adheſerunt: om̄es declinauerūt ꝓ maiori parte: ⁊ inutiles facti ſunt: nec eſt qui velit ꝑſeueranter facere bonū. Antoniꝰ ꝟo bea tiſſimus a demonibꝰ multimode tēptatus illos ſpreuit vt audiemꝰ in ſequenti myſterio. Et qꝛ firmiter adheſit xp̄o: demonibꝰ ſuꝑatis aggre gatꝰ fuit ſocietati iocūdiſſime angeloꝝ bonoꝝ. De quattuor modis tēptationuꝫ qui bus diabolus conatus eſt antonium ſuperare. ¶ Capl̓m. II. Ecūdum myſte rium cōtemplandū de tēptatione be ti antonij: d̓r modificationis. Quat tuor nanqꝫ modis diabolus eū inuaſit: querēs illū a virtutū amore reuocare. ¶ Primus d̓r naturalis affectionis. ¶ Secūdus carnalis ſtimulatiōis. ¶ Tertius corporalis flagellationis. ¶ Quartus argēti ⁊ auri oſtenſionis. ¶ Primus modus quo diabolus antoniū in uaſit fuit naturalis affectionis: qͣ inclinabatur ſororem ſuaꝫ diligere ac ſeip̄m: vt em̄ narrat be atus Athanaſius epiſcopus qͥ vitā eius deſcri pſit. Antoniꝰ nobilibꝰ parentibꝰ ī egypto natꝰ

eſt: tanta ſuorū nutritus cura: vt nihil aliud p̄ ter parentes domūqꝫ cognoſceret: ⁊ cū iā pue eſſet nō ſe lr̄is erudiri: non ineptis infantiū iūgi paſſus eſt fabulis. Ad eccl̓iaꝫ cum parentibus ſępe cōueniēs totum ſe deuotioni p̄bebat: poſt mortē autē parentū: cum eſſet annoꝝ. xx. cū ſo rore admodū ꝑuula derelictꝰ: ⁊ domꝰ ⁊ ſororis honeſtā curaꝫ gerebat. Uerūtamen vt ſaluato rem imitaret̉ in illa etat e florēti: venditis oīb ⁊ pauperibꝰ diſpenſatis: paruis ꝓ ſorore ſerua tis: ſorore fidelibus ac deuotis ꝟginibus cōme data: ad dei ẜuitiū ſe cōtulit. Cūqꝫ vigilijs ora tionibus ⁊ ieiunijs inſiſteret: volens diabolus illū accepto inſtituto retrahere īmittebat ei me moriā poſſeſſionū ſororis defenſioneꝫ: generis nobilitatē: amorē rerū: fluxam ſeculi gloriā: eē variā delectationē: ⁊ reliqͣ vite remiſſionis blā dimenta: poſtremo ꝟtutis arduū finem: ⁊ ma ximū ꝑueniendi laborē: necnō ⁊ corporis fragi litatē: ⁊ etatis ſpatia ꝓlixa. Antonius ꝟo om̄ia oratione ſua fideli a ſuo corde penitus expelle bat. ¶ Secūdus modus quo diabolꝰ antoniū impugnabat dicit̉ carnalis ſtimulationis. Cō ſueta qͥdem aduerſus om̄es adoleſcentes arma ſuſcipiēs: nocturnis cuꝫ inquietabat illecebris Conabaturqꝫ cogitatōes ſordidas inſerere. Et antonius eas oratu ſubmouebat aſſiduo. Ille titillabat ſenſus carnis ardore. Hic fide ac ieiu nijs corpus om̄e vallabat. Ille ꝑ noctes in pul chre mulieris ꝟtebatur ornatum: nulla dimit tens figmenta laſciuie. Hic vltrices gehēne flā mas ⁊ dolorē vermis recordās: cogitationibꝰ libidinū obijciebat. Ille lubricum adoleſcentie iter ⁊ ad ruinaꝫ facile ꝓponebat. Hic eterna fu turi iudicij tormenta cōſiderans: illeſam anime puritatē ſeruabat. Ac poſtremū hoſtis ille ma lignus qualis eſt merito talē ſe demonſtrabat. Apparebat em̄ puer horridus atqꝫ niger: ad eiꝰ genua ſe prouoluens: ⁊ quaſi deflendo dicens Multos ſeduxi: plurimos decepi: nūc autem tuo ſum labore ſuꝑatus. Quē cū interrogaſſet antonius qͥs eſſet: ait. Ego ſū fornicatiōis ami cus. Ego qͥ a te ſemꝑ ſū paſſus repulſam. Cum hec audiſſet antonius gr̄as agens deo. Aduer ſario reſpōdit. Multū deſpectibilis es: multū qꝫ vilis. Naꝫ ⁊ obſcuritas tua ⁊ etas infirmaꝝ ſigna ſunt rerū: nulla mihi iam de te cura ē. do minus mihi adiutor: et ego deſpiciā inimicos meos. Et ſtatim ad vocē canentis fantaſma qd̓ videbat̉ euanuit. Antonius vero confortatus magis ⁊ magis ſuū corpus anime ẜuituti ſub debat. ¶ Tertiꝰ modus quo diabolꝰ tēptauit antoniū dicit̉ corporalis flagellatiōis. Nā vo lens antonius artiorē ducere vitā: ad ſepulcra q̄dam remota ⁊ ſolitaria ꝑrexit: vni fratrū d̓ co gnitis mādans: vt ſtatutis diebus ſibi alimen ta deferret. Et cū in vna tūba marmorea ſupra dictus frater eū clauſiſſet: ſolus ibidē morabat̉ metuēs autē diabolꝰ nec acceſſu temporis here mū habituri faceret: ita euꝫ aggregatis ſatelliti bus ſuis varia cede lacerauit. vt dolorꝭ magni tudo motū auferret ⁊ vocē. Nā ⁊ ip̄e poſtea re ferebat vulnera fuiſſe tam grauia: vt vniuerſa hominū tormēta ſuperarēt. Sed die ſequētiis frater quem ſupra diximꝰ venit cibos afferens cōſuetos. Et fractis foribus inuenit eū in terra iacentē quaſi mortuū: ⁊ humeris impoſitū ac villule domiciliū reportauit: qͦ audito ingens vicinoꝝ atqꝫ affiniū multitudo ꝯcurrens triſte ī medio poſiti funeris officiū reddebat. Et iam media noctꝭ parte decurſa omniū oculos deui cerat ſopor. Tunc antoniꝰ anima paululum re deunte ſuſpirans eleuauit caput: ⁊ poſtqͣꝫ cete ris dormientibꝰ eū a quo delatus fuerat vigila re cōſpexit: nutu aduocās obſecrauit vt nullo penitꝰ excitato ad priſtinū ſe referret habitacu lū Relatus ergo iuxta morē ſolus iterū ꝑmane bat: ⁊ ſtare qͥdem ꝓpter recētes plagas nō pote rat. Orans vero ꝓſtratus poſt orationeꝫ clara voce dicebat Ecce hic ſū ego antoniꝰ: nō fugio veſtra certamina. Tūc ſonitus repentinꝰ incre puit: ita vt loco funditus agitato: ⁊ parietibus patefactis multifaria demonuꝫ exinde turba ſe funderet. Nam ⁊ beſtiarū ⁊ ſerpentū formas ī duentes: oēꝫ ꝓtinus locū repleuerūt fantaſijs leonū: tauroꝝ: lupoꝝ: aſpidum: ſcorpionū: vr ſorū: ⁊ pardorum. Et hec ſingule ẜm ſuā freme bant naturā. Antoniꝰ vero inimicos deludens dicebat. Si viriuꝫ aliquid haberetis ſufficeret vnus ad p̄lium. Si dominꝰ vobis me in pote ſtatē dedit: ecce preſto ſū deuorate. Si ꝟo non poteſtis: cur fruſtra nitimiui. Deniqꝫ cum le uaſſet oculos vidit deſuper culmē aperiri ⁊ de ductꝭ tenebris radiū ad ſe lucis influere. Poſt cuius ſplendoris aduentuꝫ: nec demonū aliqͥs apparuit: ⁊ corporis dolor ꝯtinuo ceſſauit. Edi ficiū quoqꝫ qd̓ paulo ante diſſolutū videbatur: inſtauratū eſt. Illico p̄ſentiā domini intellexit antonius: ⁊ ex imo pectoris trahēs longa ſuſpi ria dicebat. Ubi eras o ih̓u? vbi eras: qͣre a pͥn cipio non affuiſti vt ſanares vulnera mea? Et vox ad cū facta ē. Antoni hic eram ſed expecta bam videre certamē tuū. Nunc autē quia viri liter dimicaſti ſemꝑ auxiliabor tibi ⁊ faciam te ī omni orbe nominari. his peractis ⁊ corpore ⁊ animo mirabiliter cōfortatus ē. ¶ Quartꝰ mo dus quo diabolꝰ tēptauit antoniū dicit̉ argen ti ⁊ auri oſtenſionis. Volēs nanqꝫ antoniꝰ mu tare locū contendit ad montē et heremi adhuc monachis ignote: rupto metu viam conatꝰ eſt

pandere Sed nec tunc ceſſauit importunus ad uerſarius. Nam argenteū diſcū in itinere proie cit. Quo viſo antonius diaboli cognouit aſtu tiam: ſtāſqꝫ intrepidus ⁊ diſcum toruis intuēs oculis: īter ſe dicebat vbi hic in deſerto diſcus: auiū hoc iter eſt: nulla ſunt veſtigia cōmeantiū lapſus de ſarcina p̄ magnitudine latere non po tuit. Sed qui ꝑdiderat reuerſus ad ſolitudines locorū inueniſſet ꝓfecto qd̓ ſuum fuerat. hoc ar tificiū diabole tuū eſt: argentū tuum tecū ſit in perditiōe. hec illo dicēte diſcus vt fumus eua nuit. Dehinc ingentē maſſam auri iacentem in itinere conſpexit: at ille rapido curſu qͣſi quod dam vitaret incendiū ad monteꝫ vſqꝫ perrexit: vbi flumine trāſuadato īuenit caſtellū deſertuꝫ plenuꝫ ob tempus ⁊ ſolitudinē venenatoꝝ ani maliū. In quo ſe cōſtituens nouus hoſpes ha bi tauit. Statimqꝫ ad eius aduentū ingens tur ba ſerpentū qͣſi ꝑſecutorē paſſa ꝓfugit. De quattuor excellētiſſimis p̄rogati uis beati antonij In qͥbus manifeſta tur gloria eius. quam habuit etiaꝫ in hoc mundo. ¶ Capl̓m. III. Ertiū myſteriū cōtemplandū de temptatione ſancti antonij dicit̉ coronatio. Coronauit qͥppe illum deus nō ſolū in celeſti regno gloria ⁊ honore. Sed etiā in hoc mūdo admirādis p̄ro gatiuis ex qͥbꝰ nos qͣttuor p̄cipue decurremꝰ. ¶ Prima d̓r corporis cōſeruatio. ¶ Scd̓a mentis illuſtratio. ¶ Tertia mundialis cōmotio. ¶ Quarta ſancta cōſūmatio. ¶ Prima p̄rogatiua ſancti antonij dicit̉ corpo ris cōſeruatio. Naꝫ vt aſſerit athanaſiꝰ cū poſt viginti annos ī ſolitudine exactos inuētus eēt tam ab his qͥ ꝓpoſitū eiꝰ imitari cupiebāt qͣꝫ ab alijs amicis ⁊ notꝭ obſtupuerūt vniuerſi: ⁊ oris gratiā ⁊ corporis dignitatē: qd̓ nec ꝑ quietem intumuerat: nec ieiunijs demonūqꝫ certamine decorem amiſerat: que in eo ſine dei gratia fieri minime potuiſſent. ¶ Secūda p̄rogatiua bea ti antonij dicit̉ mentis illuſtratio. Nam lꝫ litte ras nō didicerit: mira tamē ſagacitate pollebat ingenij ⁊ venuſtate dicendi. Aliquādo philoſo phi duo gentiles venerūt ad eum putantes an toniū ſe poſſe decipere: quos cum vidiſſet pag nos intellexit ex vultū. Et ꝓcedens ad eos per īterp̄tem ita dicere cepit. Quare tam lōge ſtul tum hominē ſapientes viſitare voluerūt. Illis dicentibꝰ non eſſe illū ſtultū ſed nimiū ſapientē: vigilanter reſpōdit. Si ad ſtultū veniſtis ſuꝑ fluus labor veſter eſt: ſi autē putatis me ſapien tem eſſe: ⁊ ſapientia bona eſt: imitamini que ꝓ batis: qꝛ bona cōuenit imitari: ſi ego ad vos ve niſſem vos imitarer. Sed qꝛ vos ad me quaſi ad ſapientem veniſtis: eſtote chriſtiani ſicut et ego ſum. Abſceſſerunt philoſophi vtrūqꝫ mirā tes ⁊ acumen ingenij ⁊ elegantiā loquendi. Ali os quoqꝫ mundi ſapientes qͥ eum irridere cupi ebant: qꝛ litteras ignoraret: tali diſputatiōe col ligauit dicens. Reſpōdete mihi qͥd prius ē ſen ſus an littere? ⁊ qͥdem cuius exordiuꝫ eſt. Sen ſus ex litteris: an littere oriūt̉ ex ſenſu? Illis aſ ſerentibus quia ſenſus eſſet auctor litterarū ait Igit̉ cui ſenſus incolumis eſt hic litteras nō re quirit. Obſtupuerūt illi tantā in viro dei ſaga citatem animi admirantes. Quid plura claruit ⁊ ſpiritu ꝓphetico: ⁊ diuinas reuelationes ha buit: ſicut patet in exemplis ſequentibꝰ Uirgo quedā que a tripolitane regionis ciuitate buſi ride erat: morbo paraliſis grauiſſime vexata a parentibꝰ ad antoniū adducebat̉. Erant auteꝫ in eorū ſocietate monachi qͥdam qͥ iter oſtende bant Illi ꝟo monachi noluerūt puellā vſqꝫ ad antoniū ꝑducere: ſed eam cum parētibꝰ dimiſe runt apud beatū confeſſorē monachū pānuciū qͥ effoſſo ꝓ xp̄o oculo ſub maximiano ꝑſecuto re: tali dehoneſtamēto corporis plurimū glori abatur: ꝑuenerūt itaqꝫ monachi ad antonium. Cūqꝫ de puelle morbo referre diſponerent: rela tionem eorum ſenis ſermo p̄uenit: ⁊ omnem de bilitatis ⁊ itineris vſqꝫ ad ſanctuꝫ pannucium cauſam: quaſi ip̄e interfuiſſet expoſuit Rogan tibus autē eū monachis vt parentibꝰ cū filia ꝑ mitteret̉ ingreſſus: non conienſit: ſed ait. Ite ⁊ inuenietis puellā curatā. Et adiecit: nullus de bet ad meā humilitatē venire: qꝛ largitio cura tionū non ē humane miſericordie: ſed ih̓u xp̄i qͥ vbiqꝫ in ſe credentibꝰ p̄ſtare cōſueuit auxiliuꝫ. Ꝙobrem ⁊ illa ꝓ qua petiſtis ſuis p̄cibus libe rata eſt. Et cū ego orarē ad dominū mihi p̄ſen tia ſanitatꝭ eius indulta eſt. Exeuntes igit̉ mo nachi foras ad beatū pannuciū ⁊ filiā ſoſpitem ⁊ parentes letos inuenerūt. Nō multos autem poſt dies cū duobꝰ fratribꝰ euntibꝰ ad antoniū aqua in itinere defeciſſet: vt vno ſiti mortuo: al ter iaceret in terra mortē expectans. Antoniꝰ ſe dens ad ſe duos monachos vocat: qͥ forte ibi dem ſūt reperti: p̄cepitqꝫ vt lagenaꝫ aque aſſu mentes: inuaderent iter qd̓ ducit ad egyptū: di xitqꝫ vnꝰ e fratribus huc adueniētibꝰ modo mi grauit ad dn̄m: alter ſi non occurritis addet̉: hͦ em̄ mihi nūc oranti reuelatū eſt. Statim mona chi feſtinātes extinctū corpꝰ inueniunt: terraqꝫ id operiētes alterū refocillatū ſuo iūxere comi tatui: dei nāqꝫ iudiciū fuit vt vnus moreret̉: al ter ſuꝑuiueret. hͦ tn̄ in antonio mirabile ē: ꝙ in M 2

monte remotiſſimo ſedens rem illam domīo in dicante cognouit. Alio rurſus tēpore cum ſede ret in mōte ⁊ oculos ſubito leuaſſet in celū vidit quandā animā letātibꝰ in eius occurſū angelis ad celum pergere: orauitqꝫ vt rei p̄ſentis agni tio pāderet̉: ⁊ ſtatim vox ad eū facta ē: inqͥens iſtam eſſe Amus monachi animā: qͥ nitrie mo rabatur. Erat autē Amus vir grādeuus qui a pueritia vſqꝫ ad ſenectutē domino in ſanctitate ẜuierat: dierum quoqꝫ tredecim a vitria locus in quo ſedebat antonius diuidebat̉. Uidentes ergo eum admirant̉ monachi qui venerant de precati ſunt vt cauſaꝫ hilaritatis ediceret. Qui bus ait Amū quieuiſſe: quem illi optime noue rāt. At illi notauerūt diē: ⁊ venientibꝰ de nitria fratribus poſt dies triginta ſciſcitātes reppere runt ꝙ illo die illaqꝫ hora Amus dormierat: qͣ anima eius ferri ſenex antonius viderat. Sepe etiā ad ſe venientiū turbaꝝ ante dies ⁊ menſes ⁊ cauſas dixit ⁊ tempora. ¶ Tertia p̄rogatiua beati antonij dicit̉ mūdialis cōmotio. Intāti em̄ ſanctitatis eius nomē reſplēduit: vt etiā pa gani ⁊ idoloꝝ ſacerdotes ad eū videndū cōuo larent. Cōſtantinꝰ vero auguſtus ⁊ eius liberi Cōſtans atqꝫ cōſtantius famā eius audientes crebro ad eū quaſi ad patrē miſſis lr̄is obſecra bāt: vt reciprocis eos ſcriptis exhilararet: qui ad ſuſceptas epl̓as cōueniēter reſcripſit: lauda uit primū ꝙ xp̄m colerēt: deinde ſalutaria ꝑſua ſit: ne magnā putarēt regiā poteſtatē ne p̄ſentꝭ carnis imperio tumētes ſe hoīes eſſe neſcirent. Ad poſtremū clementie circa ſubiectos ⁊ iuſti cie cure qͦꝫ inopū admonuit: atqꝫ vnū ſempiter nū eſſe regē oīuꝫ ſeculoꝝ ih̓m xp̄m epl̓is teſtatꝰ eſt. His pͥncipes ſuſceptis lr̄is letabant̉. Con fluebāt ad eū multi vt doctrina ⁊ exēplo illius edificarent̉. Alij vt orationibꝰ eiꝰ ſeſe cōmitte rent: atqꝫ ſic multi a demonibꝰ obſeſſi liberabā tur: ⁊ a varijs infirmitatibꝰ ſanabantur egroti. Archelaus comes rogauit eū vt oraret ꝓ poli cratia q̄ in laoditia erat admirabili ⁊ xp̄o dedi ta ꝟgine: patiebat̉ em̄ peſſimos ſtomachi ⁊ la teris dolores: qͦs ieiunijs nimijs vigilijſqꝫ cor traxerat: ⁊ erat penitꝰ tota debilis corꝑe. Ora uit antoniꝰ: ⁊ diem quo oratio erat facta anno tauit. Archelaus redijt laoditiā inuenit virgi nem incolumē ꝑcunctatus diem ſanitatꝭ reppe rit eo tꝑe fuiſſe a doloribꝰ liberatā: qͦ orans an tonius pro ip̄a bonitatem ſaluatoris īuocauit. ¶ Quarta progatiua ſācti antonij d̓r ſancta cō ſūmatio. Cum em̄ centū qͥnqꝫ annorū eſſet: pre dixit monachis ſui corporis diſſolutionē iam ī minere. Cūqꝫ mediocre incōmodū ſenia mēbra turbaſſet: poſt exhortationis ꝟba grauiſſima: vocatis ad ſe duobꝰ fratribꝰ qui ſibi familiares erāt. Vos inqͥt humo tegite: vos pr̄is operite corpuſculū. Et illud qͦꝫ ſenis vr̄i cuſtodite mā datū: vt nemo p̄ter veſtrā dilectionē locum tu muli nouerit: ꝯfidite in dn̄o: qꝛ neceſſario reſur rectionis tꝑe: hͦ corpuſculū: reſiliet incorruptū Ueſtimētoꝝ aūt meoꝝ ſit iſta diuiſio: meloteꝫ ⁊ paliū trituꝫ cui ſuꝑiaceo athanaſio ep̄o date qd̓ mihi nouū ip̄e detulerat. Serapion autem ep̄s aliū accipiat melotē: vos ciliciū habetote veſtimentū: ⁊ valete viſcera mea: antoniꝰ enim migrat: ⁊ iam non erit in pn̄ti ſeculo vobiſcum ꝟba finierat ⁊ oſculantibꝰ ſe diſcipulis extēdēs paululū pedes: morteꝫ letꝰ aſpexit: ita vt ex hi laritate vultꝰ eius angeloꝝ ſanctoꝝ qͥ ad ꝑferē dam aīaꝫ eiꝰ venerant p̄ſentia noſceret̉. Serua uerūt mādata diſcipuli ⁊ inuolutuꝫ corpus hu mo operuerunt. Hic fuit antonij magni termi nus vite: cuius anima gaudet in celis Nos ve ro deuotiōe ardētiſſima illū venerari conemu vt ſic eiꝰ interueniētibꝰ meritis ꝑuenire valea mus ad illā gl̓iam in qͣ ih̓s filius dei viuit et re gnat ꝑ infinita ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo. lxiij. de liberalitate ſācti gre gorij pape: ꝓpter quā deo ⁊ homini bus ſe amabilē exhibuit. Ilareꝫ enī dato rem diligit deus. Doctoris gentiuꝫ ꝟba ſūt iſta originaliter. ij. ad Corꝭ. ix. ca. Dat deus pijſſimꝰ pr̄ creaturis beneficia ſua affluenter: ⁊ nō improperat: vt Iacobꝰ aſſe rit pͥmo ca. ſue Cano. Proptera diligit illos qͥ eū imitari conāt̉. eſt em̄ ſimilitudo amoris cau ſatiua. Et vt inqͥt Seneca in tertio de bn̄ficijs. Magni animi ē magnifici iuuare ꝓdeſſe: qͥ dat bn̄ficia deos imitat̉. Cū aūt h̓ ex liberalitate ꝓ ueniat: ideo gregoriꝰ diuitias qͣs poſſidebat li beraliſſime diſpēſauit. Eſt autē liberalitas que hoīeꝫ nō tm̄ deo ſed etiā hoībꝰ amabilē reddit. Un̄ Tulliꝰ in pͥmo de officijs ait. Ꝙqͣꝫ omnis ꝟtus nos ad ſe allicit: facitqꝫ eos diligamꝰ: ī qͥ bus ip̄a eſſe videat̉: tn̄ iuſticia ⁊ liberalitas id maxime efficit. Propterea beatuꝫ gregoriū cō mēdare cupiētes de ip̄ius liberalitate in p̄ſenti ẜmone dicemꝰ. Ob ip̄aꝫ nāqꝫ dilexit eū deus: qꝛ vidit eū hilarē in donando. De cuiꝰ liberali tate tria myſteria ꝓponimꝰ ꝯtemplanda. ¶ Primū dicit̉ oppoſitionis. ¶ Scd̓m determinationis. ¶ Tertiū tribulationis. Qualit̓ beatꝰ gregoriꝰ oppoſuit libe ralitatē vitio auaritie. Et qͣre liberali tas ē virtus. cuiꝰ officiū ē donare. Et

quomō eſt pars iuſticie. Capitulū.l. Rimum myſte rium cōtemplandum de liberalitate btī Gregorij dicit̉ oppoſitiōis. Op poſuit nanqꝫ illum auaricie que mater eſt ⁊ ra dix cuctorū malorū. Vnde Tullius in. ij. de oſ ficijs dicebat. Nullū vitiū deterius qͣꝫ auaricia ⁊ p̄ẜtim in pͥncipibus ⁊ rempublicam gub̓nan tibus. Et Martial̓ cocus ait. Nō ſibi nec alijſ ꝓdeſt dum viuit auarus. Et Saluſtiꝰ in catili nario inqͥt. Auaricia fidem ⁊ ꝓbitatē ceteraſqꝫ bonas artes ſb̓uertit. Et Ualerius li. ix. Aua ricia eſt latentium indagatrix lucroꝝ manifeſte prede vorago auidiſſima: neqꝫ habendi fructu felix ⁊ querēdi cupiditate miſeria. Et iteꝝ Sa luſtius in catilinario. Auaricia pecunie ſtudiū habet quam nemo ſapiens amauit vel concupi uit: hͦ quaſi mal̓ venenis imbuta corpꝰ animuꝫ qꝫ virilem effeminat: ſemꝑ infinita inſatiabil̓ eſt neqꝫ copia neqꝫ inopia minuit̉. Cōtra iſtam in ſatiabilem beſtiā voluit beatiſſimꝰ Gregoriꝰ li beralitatis ſcuto ſe munire. Uerūtamen vt ꝑs iſta iocundiꝰ expediat̉ tria dubia declaremus. ¶ Primū vtrū liberalitas ſit ꝟtus. ¶ Scd̓m vtrū ad liberaleꝫ maxīe ꝑtineat dare ¶ Tertiū vtrū liberalitas ſit pars iuſticie. ¶ Ad pͥmum dubium rn̄det Tho. ẜa. ẜe. q. cx vij. ꝙ ſicut dicit Augꝰ. in li. de libe. arbi. Bene vti his qͥbus male vti poſſumus: ꝑtinet ad vi tutem. Poſſumus aūt male ⁊ bn̄ vti non ſoluꝫ his que intra nos ſunt.ſ. potētijs ⁊ paſſionibꝰ anime: ſꝫ etiam his que extra nos ſunt.ſ. rebus huius mundi ꝯceſſis nobis ad ſuſtentatōꝫ vite Et ideo cum bn̄ vti his rebus ꝑtineat ad libe ralitateꝫ: conſequens eſt vt liberalitas ꝟtus ſit Eſt em̄ liberalitas vt dicit Ariſto. iiij. ethico. medietas q̄dam circa pecunias. Un̄ ad libera lem ꝑtinet emiſſiuum eſſe. Un̄ ⁊ alio nomīe libe ralitas largitas nominat̉. qꝛ quod largum eſt non eſt retentiuū: ſꝫ emiſſiuum: qͣre materia li beralitatis remota eſt ip̄a pecunia ⁊ qͥcquid pe cunia menſurari poteſt. Nam vt dicit Ariſto. iiij. ethi. Pecunias eſſe dicimus omnia quorū dignitas numiſmate menſurat̉: materia ꝟo ꝓ pinqua ſunt paſſiones interiores ẜm quas ho mo afficit̉ circa pecuniā. Et ideo ad liberalitatē p̄cipue ꝑtinet vt homo ꝓpter inordinataꝫ affe ctionem ad pecuniā non ꝓhibeat̉ a qͦcunqꝫ de bito vſu eius. Eſt auteꝫ duplex vſus pecunie: vnꝰ aūt ad ſeip̄m qui vid̓r ad ſumptus vl̓ expē ſas ꝑtinere. Alius aūt quo quis vtit̉ ad alios qd̓ ꝑtinet ad datiōes. vt videbit̉ in ſequēti du bio. Is gͦ liberalis eſt qui neqꝫ ꝓpter inordina tum amorem pecunie impedit̉ a ꝯuenientibus expenſis. neqꝫ a conuenientibus datiōibꝰ. Iō Ariſto. dicit. ꝙ circa dationes ⁊ ſumptus libe ralitas conſiſtit. Sed hic orit̉ difficultas vtrū liberalitas ſit maxima ꝟtutum: ⁊ ſic poſſet pro bari. nam homīes maxime amant̉ ⁊ honoran tur ꝓpter ꝟtutem. Sed Ariſto. dicit in quarto ethi. ꝙ inter v̓tuoſos maxime liberales amant̉: gͦ liberalitas eſt maxima ꝟtutum. In ꝯtrariuꝫ videt̉ eſſe auctoritas Amb̓. qui in pͥmo de offi cijs ait. Iuſtitia excellentior videt̉ liberalitato ſed liberalitas gratior. Et Ariſto. in. iij. rheto rice inqͥt. Fortes ⁊ iuſti maxime honorantur: ⁊ poſt eos liberales. Dicendū itaqꝫ ẜm Tho. ꝙ q̄libet ꝟtus tendit in aliquod bonum. vn̄ qͣꝫto aliqua virtus in melius bonum tendit tāto me lior eſt. Liberalitas aūt tendit in aliqd̓ bonum duplicit̓. Uno modo pͥmo ⁊ ꝑ ſe. alio mō ex cō ſequenti. Primo qͥdem ⁊ ꝑ ſe tendit ad ordinā dam ꝓpriam affectionem circa pecuniarum et poſſeſſionū vſum. Et ſic ẜm hoc prefert̉ libera litati temꝑantia que moderat̉ concupiſcētias ⁊ delectationes ꝑtinentes ad ꝓprium corpꝰ. Et etiam liberalitati p̄ferunt̉ iuſticia ⁊ fortitudo q̄ ordinant̉ ad bonum cōmune. Una in tempore pacis: altera in temꝑe belli. Et omnibus prefe runtur ꝟtutes que ordinant̉ ad bonū diuinuꝫ Nam bonum diuinū p̄eminet cuilibꝫ bono hu mano: ⁊ in bonis humanis bonum publicuꝫ p̄ eminet bono pͥuato. In qͥbus bonum corporis p̄eminet bono exteriorū rerum. Alio mō ordi natur liberalitas ad aliquod bonum ex ꝯſequē ti. Et ẜm hoc liberalitas ordinat̉ ad omīa bōa p̄dicta. Ex hoc em̄ ꝙ homo nō eſt amatiuꝰ pe cunie: ſequit̉ ꝙ de facili vtat̉ ea: ⁊ ad ſeipſuꝫ et ad vtilitatem aliorū ⁊ ad honorem dei. Et ẜm hoc habet quandam excellentiam ex hoc ꝙ vti lis eſt ad multa. quia tamen vnumquodqꝫ ma gis iudicat̉ ẜm illud quod pͥmo ⁊ ꝑ ſe competit ei qͣꝫ ẜm id quod conſequenter ſe habet. Iō di cendum eſt liberalitatem non eſſe maxima ꝟtu tum. Ad argumentum ꝟo reſpondenduꝫ ꝙ li berales maxime amant̉ non qͥdem amicicia ho neſti.ſ. vt meliores: ſed amicitia vtilis: qꝛ ſunt vtiliores in exterioribus bonis: que cōmuniter homīes cupiūt. Et ꝓpter eandem etiā cauſam clari reddunt̉. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtrū ad li beralem maxīe ꝑtineat dare. Et ꝙ ſic patet per Ariſto. qui dicit in. iiij. ethi. ꝙ liberalis eſt ſuꝑ abundare in datione. Ratio eſt qꝛ ꝓprium eſt liberalis vti pecunia: vſus auteꝫ pecunie eſt in emiſſione ip̄ius. Nam acquiſitio pecunie mag aſſimilat̉ generationi qͣꝫ vſui. Emiſſio auteꝫ ali cuius rei qͣꝫto fit ad aliquid diſtantius tanto a maiori ꝟtute ꝓcedit. Sicut ptꝫ in his q̄ ꝓijciū/ tur. Et ideo ex maiori ꝟtute ꝓcedit ꝙ aliquis M 3

emittat pecuniā dando eam alijs qͣꝫ expenden do eā circa ſeip̄m: ꝓpͥum eſt aūt ꝟtutis vt preci pue tendat in id qd̓ ꝑfectius eſt. Nam ꝟtus eſt ꝑfectio q̄dam. vt d̓r in. vij. phiſicoꝝ. Et ideo li beralis maxime laudat̉ ex datione. Quare iurꝭ conſulti donatiōem liberalitatem vocant. ſicut ptꝫ. C. de donationibus. l. ſi donatio. l. ſi auia. ⁊. l. ſi patri. ff. mandati. l. idemqꝫ.§. finali. Et de bet eſſe donatio ex liberalitate nō in neceſſitate: qꝛ in neceſſitatibus nemo liberal̓ exiſtit: ⁊ do nari videt̉ ꝙ nullo iure cogente cōcedit̉. vt. ff. de dona. l. donari. Debet etiam qͥ donat dona re de ſuo nō de alieno. Unde Cato in oratione in catilinā quam Saluſtins recitat ait. Iaꝫ pri dem equidem nos vera vocabula rerum amiſi mus. qꝛ bona aliena largiri liberalitas: malarū rerum audacia fortitudo vocat̉. Nec ad libera litatem ſpectat donare meretricibus ⁊ hiſtrioni bus. vt. C. de dona. l. donationibus. ⁊. lxxxvj di. c. qui venatoribus. el. pͥi. et el ẜo. ¶ Tertiū dubiū fuit vtrum liberalitas ſit ꝑs iuſticie. ⁊ ꝙ ſic videt̉ ex v̓bis Ambro. qui in pͥmo d̓ officijs ait. Iuſticia ad ſocietatem generis humani re fertur. Societatis em̄ ratio diuidit̉ in ꝑtes du as. iuſticiam ⁊ beneficentiā: quam qͥdam beni gnitatem aut liberalitatem vocant. Et ſi obijce retur: qꝛ iuſticia reſpicit debitū: liberalitas aūt non. Reſpondet Tho. ꝙ liberalitas ⁊ ſi non at tendat debitū legale: qd̓ attendit iuſticia: atten dit tamen quoddā debitum morale: qd̓ attendi tur ex qͣdam ip̄ius decentia nō ex hoc ꝙ ſit al teri obligatus: vn̄ minimū habet de ratōe debi ti. Nam dator non obſtantibꝰ omnibus qͣdam vrbanitate donare debet quaſi ex debito. vnde in. c. j. de dona. dicit textus. hanc ſibi quodam modo nobilitas legē impoſuit: vt debere ſe qd̓ ſponte tribuit exiſtimet. Ad hec inſtaret aliqͥs: Cōuenienter dare ꝑtinet ad beneficentiam ⁊ mi ſericordiā que ꝑtinent ad charitateꝫ. gͦ liberali tas magis eſt ꝑs charitatis qͣꝫ iuſticie: Ad hoc dicit Tho. ꝙ datio beneficij ꝓcedit ex eo ꝙ hō eſt aliqualiter affectus circa pecunias dum eas non ꝯcupiſcit neqꝫ amat: ſꝫ delectabiliter expoīt vnde nō ſolum amicis ſꝫ etiaꝫ ignotis dat quā do oportet. licꝫ gͦ liberalitas a iuſticia differat: ꝑ hoc qꝛ iuſticia alteri quod eſt eiꝰ: liberalitas autem exhibet quod ſuū eſt: habet tamē quan dam cum iuſticia ꝯuenientiam: qꝛ pͥncipaliter ē ad alterum ſicut et iuſticia licet ẜm aliā rationē Ex p̄dictis dicere poſſumus ꝙ qui liberalis eſt voluntariā pauꝑtatem nō horret. ex qͣ vere di uitie ⁊ animi libertas ſequunt̉. Vnde Ualeriꝰ li. iiij. ait. Locupletem fabricium faciebat non multa poſſidere: ſꝫ pauca deſiderare. Liberali tas etiam ad charitatem ad miſcd̓iam ad benefi centiam ⁊ ad magnifica queqꝫ inclinat atqꝫ dif ponit. Sicut clarius in ſequenti myſterio appa rebit: in quo liberalitas beati Gregorij plenius explicabit̉. ¶ Qualiter beatus Gregorius ꝓpter liberalitateꝫ expoſuit pecunias ad cō ſtruēda monaſteria. et ſubuenit pau peribꝰ et egenis atqꝫ ꝑegrinos et pau peres benigne cibauit. ¶ Capitulū. II. Ecundū myſte rium cōtemplandum de liberalitate beati Gregorij dicit̉ determinatōis In quo videre debemus in quo determīate cō ſiſtit liberalitas beati Gregorij. Et qͣꝫuis poſſꝫ oſtendi ꝙ multa ſint q̄ liberalitatem beati Gre gorij illuſtrant: illa tn̄ p̄cipue ſunt tria. ¶ Primū eſt magnifica diſpenſatio. ¶ Secundū pia largitio. ¶ Tertiū benigna cibatio. ¶ Primū qd̓ illuſtrat liberalitatē btī Grego ſ rij d̓r magnifica diſpenſatio. Ab ip̄a quippe li beralitate ꝓuenit magnificentia: q̄ eſt ſpecialis virtus. vt docet Ariſto. Et Tho. ẜa. ẜe. q. cxx xiiij. Et vt Cicero ait in ſua rhetorica. Eſt ma gnificentia magnarū rerum ⁊ excelſarū cum ani mi ampla qͣdam ⁊ ſplendida ꝓpoſitiōe cogita tio atqꝫ adminiſtratio. Cogitatio aūt refert̉ ad interiorem intentionē. Adminiſtratio ꝟo ad ex teriorem executōeꝫ. Propterea inqͥt Ariſto. in iiij. ethicoꝝ. ꝙ non omīs liberal̓ eſt magnificꝰ. ſcꝫ qͣꝫtum ad actū: qꝛ deſinit ſibi ea qͥbus vti ne ceſſe eſt ad actū magnificū: tn̄ omnis liberal̓ ha bet habitū magnificentie vel actū vel in propin qua diſpoſitiōe. Et vt ait Tho. Marie magni ficentie pn̄t dici ⁊ ip̄i ſumptus qͥbus vtitur ma gnificus ad opus magnū. Et ip̄a pecunia qua vtit̉ ad ſumptus magnos faciendos ⁊ amor pe cunie quem moderat̉ magnificus: ne ſumptus magni impediant̉. Hec magnificentia in beato Gregorio effulſit. Qui ſtirpe ſenatoria genitus ex pr̄e Cordiano ⁊ mr̄e Siluia cuꝫ ſummū phi loſophie apiceꝫ in ip̄a ſui adoleſcentia attigiſſꝫ: ac rerum ⁊ diuitiarū copia plurimū abūdaret: cogitauit omnia deſerere ⁊ in religionē ſe tranſ ferre: ⁊ patre orbatus ſex mōaſteria in Sicilia conſtruxit: ⁊ ſeptimū intra menia vrbis in ho norem ſancti Andree in ꝓpͥa domo fabricauit: ī quo relictis ſericis auro gemmiſqꝫ radiantibus uili monaſtico habitu tegebat̉: vbi ad tantaꝫ ꝑ fectionem in breui deuenit vt in ip̄o ſue ꝯuerſio nis initio poſſet iam in ꝑfectorum numero com putari. ¶ Secundū quod illuſtrat liberalitatē

beati Gregorij dicit̉ pia largitio. Nam licꝫ lar giri elemoſynas ſit actus charitatis. vt inquit Tho. ẜa. ẜe. q. xxxij. tn̄ ꝑtinet ad liberalitatem inqͣꝫtum liberalitas aufert impedimentū huius actus qd̓ eſſe poſſet ex ſuꝑfluo amore diuitiarū pter quem aliqͥs efficit̉ nimis retētiuus earū. Ideo Ariſto. dicit. iiij. ethi. ꝙ dare aliqͥd ꝓpt̓ bonum eſt actus liberalitatis. igit̉ beatus Ore gorius in quolibet ſuo ſtatu ad largiendum ele moſynas pijſſimus erat. Quadam aūt vice dū in quodam ſuo monaſterio vbi abbas erat ſcri ptitaret angelꝰ domini in ſpecie naufragi affuit ſibiqꝫ miſereri lachrymabiliter poſtulauit. Cui cum Gregorius ſex argenteos dari precepiſſet: eadem die iteꝝ redijt ſeqꝫ multa ꝑdidiſſe pauca recepiſſe ꝑhibuit: qͥ cum ab eo totidem argēte os recepiſſet. Iterū tertia die reuerſus miſereri ſibi importunis vocibus ⁊ clamoribus poſtu labat. Sed cū Gregorius a ꝓcuratore ſui mōa ſterij didiciſſet nihil dari poſſe p̄ter ſcutellam ar genteam quam mater ſua cū liguminibꝰ mitte re ſolebat: illam ſtatim dari p̄cepit: quam ille li benter accipiensletus abſceſſit. Hic ꝟo angelꝰ dei fuit: vt in ſequentibus declarabit̉. Duꝫ ꝟo pontificalem honorē fuit aſſecutus nō ſolū pre ſentibus ſꝫ etiam longe poſitis ⁊ in monte ſina monachis neceſſaria miniſtrabat. Nomīa inſu per indigentiū ſcripta habebat ⁊ eis liberaliter ſb̓ueniebat. Monaſteriū hieroſolymis īſtituit ⁊ dei famulis in illo degentibus neceſſaria mit tere ꝓcurabat. Tribus qͦꝫ milibus ancillis dei ꝓ quotidianis ſtipendijs octoginta libras au ri annualit̓ offerebat. ¶ Tertiū qd̓ illuſtrat libe ralitatem btī Gregorij d̓r benigna cibatio Quo tidie nāqꝫ in ſua mēſa ꝑegrinos qͦſlibꝫ īuitabat Inter qͦs die qͣdam vnus acceſſit in cuiꝰ mani bus dū ip̄e ex humilitate aquā fundere vellet: ꝯuerſus vrceū accepit. Sꝫ repente cū in eiꝰ ma nibus aquā fundere voluit: mox euanuit. Cū qꝫ hoc factum ſecū ip̄e miraret̉: eadē nocte dn̄s ꝑ viſionem dixit. Ceteris diebꝰ me in mēbris meis: heſterno aūt die me in memetip̄o ſuſcepi ſti. Alio aūt tꝑe p̄cepit cancellario vt duodeci ꝑegrīos ad prandiū inuitaret: qͥ ꝑgens iuſſa cō pleuit. dum aūt ſimul diſcūberent intuēs papa tredecim numerauit: ⁊ accerſito cancellario cur ꝯͣ iuſſioneꝫ ſuā tredecim inuitare p̄ſumpſerat re quiſiuit: quos cancellariꝰ numerās tm̄ duode cim inueniēs ait Crede mihi nō ſunt niſi duode cim: ⁊ animaduertit Gregoriꝰ virū ꝓpiꝰ diſcū bentem vultū crebro mutare ⁊ nūc adoleſcēt nunc ꝟo ſibi vetulū veneranda qͣdam canicie ſi mulare. Finito aūt ꝯuiuio illū in cubiculū indu xit vehement̓ adiurans: vt ei ſe nomenqꝫ ſuum ſibi ꝓdere vellet. Qui reſpondens ait. Et quid eſt ꝙ interrogas de nomīe meo qd̓ eſt mirabile Uerūtamen ſcito ꝙ ego ſum ille naufragus cui ſcutellam argentea tribuiſti: quam tibi miſerat cū leguminibus mater tua. Et hͦ tibi ꝓ certo ſit cognitū qꝛ ab illa die quo mihi ſic feciſti prede ſtinauit te dn̄s fieri eccleſie ſue p̄ſulem ⁊ Petri apoſtoli ſacceſſorem. Cui Gregoriꝰ. Et tu quō hoc noſti. At ille. Qm̄ angelus ſum: ⁊ me tibi dn̄s nunc remiſit: vt te ſemꝑ debeam ꝓtegere: ⁊ omne qd̓ petieris ꝑ me apud ip̄m valeas. im petrare: ſtatimqꝫ ab eo diſparuit. ¶ Ꝙ deus multipliciter magnificauit beatum Gregorium ꝓpter liberalita tem. ¶ Capitulū. AI. Ertiū myſteriū ꝯtemplandū de liberalitate btī Gre gorij dicit̉ retributio. Voluit qͥdem deus retribuere ſancto Gregorio abundantem mercedē: qꝛ non vult de liberalitate a nobis ſu perari. Idcirco eū magnificauit p̄cipue ī tribꝰ. ¶ Primo in aſſumptione. ¶ Secūdo in exauditiōe. ¶ Tertio in cōmendatione. ¶ Prīo magnificauit deꝰ btm̄ Gregorium in aſſumptōe. Nam cū electꝰ fuiſſꝫ ab oī plebe pō tifex maximꝰ mortuo Pelagio papa fugere vo luit. Et cū non poſſet ꝓpterea qꝛ die noctuqꝫ ꝓ pter eum portas vrbis Romani cuſtodiebant mutato habitu a qͥbuſdam negociatoribꝰ obti nuit: vt in qͦdā dolio ſuꝑ qͣdrigam de vrbe edu ceret̉: qͥ mox ſiluas expetijt ⁊ cauernarum lati bula reqͥſiuit: ibiqꝫ tribus diebꝰ latuit. Verūta men dū die ſollicite q̄reret̉: colūna lucis p̄fulgi da a celo depēdēs ſuꝑ locū in quo latitabat ap paruit. In qͣ colūna āgelos aſcendētes ⁊ deſce dentes qͥdam recluſus aſpexit. Moxqꝫ ab vni uerſo ppl̓o capit̉ trahit̉ ⁊ ſummus pōtifex ꝯſe cratur. ¶ Scd̓o magnificauit deus btm̄ Gre goriū in exauditiōe. Nam exaudiuit illū ꝓ trai āno dep̄cantem. ſicut ſcripſi in qͣdrageſimali no ſtro in tractatu de iuſticia dei. Exaudite inſuꝑ fuerūt p̄ces illius: dū peſtis vrbē crudeliſſime deuaſtaret. Ordinauit em̄ tūc quodam paſcali tꝑe ꝓceſſiones cū letanijs ꝑ ciuitatis circūituꝫ fieri. Dū ꝟo deportaret̉ imago beate virginis: quā btūs Lucas depinxerat. Ecce tota aerꝭ in fectio ⁊ turbulentia imagini cedebat: ac ſi ipſaꝫ imaginē fugeret ⁊ eiꝰ pn̄tiaꝫ ferre nō poſſꝫ Sic qꝫ poſt imaginē mira ſerenitas ⁊ aeris puritas remanebat. tūc in aere iuxta imaginē audite ſūt voces angeloꝝ canētiū. Regina celi letare all̓a quia quem meruiſti portare alleluia. Reſurre xit ſicut dixit alleluia. Statīqꝫ btūs Gregoriuſ qd̓ ſequitur adiunxit. Ora ꝓ nobis deum all̓a. M 5

Tūc Gregoriꝰ vidit ſuꝑ caſtrū Creſcētij ange lum dn̄i qui gladiū cruentatū detergēs in vag nam reuocabat. Intellexitqꝫ Gregoriꝰ ꝙ peſtꝭ illa ceſſaſſet. Et deinde caſtrū illud caſtrū ſācti angeli eſt vocatū. Amplius qͣꝫ gͣte fuerunt deo orationes eius oſtendit angelus qui ſibi in miſ ſa clara voce reſpondit. Cum enim in die paſce apud ſanctā mariā maiorem miſſam celebraret: ¶ Pax domini ꝓnunciaret. Angelus domī al ta voce reſpōdit. Et cum ſpū tuo. Unde papa apud illam eccl̓am in die paſce ſtationem facit: nec ſibi cū dicit Pax domini in huius miracu li teſtimoniū reſpondet̉. ¶ Tertio magnifica uit deus beatū Gregoriū in cōmendatiōe. Tē pore nanqꝫ eius fuit qͥdaꝫ heremita vir magne virtutis qui omnia reliquerat ꝓpter deuꝫ: ⁊ ni hil p̄ter vnam gattam poſſidebat. Cui blādiēs crebro quaſi cohabitatricem in ſuis gremijs re fouebat. Orauit gͦ ad dn̄m vt ſibi oſtendere di gnaret̉ cum quo future remuneratiōis manſio nem ſperare debuiſſet: qui illius amore nihil ex ſeculi diuitijs poſſideret. Quadam gͦ nocte ſibi reuelatur vt cū Gregorio romano pōtifice man ſionem ſibi ſperare deberet. At ille fortiter inge miſcens parū ſibi voluntariā pauꝑtatem ꝓfuiſ ſe putabat: ſi cum eo remuneratiōꝫ reciꝑet qͥ tā tis mūdanis diuitijs abūdaret. Cum gͦ Grego rij diuitias ſue pauꝑtati die noctuqꝫ ſuſpirādo conferret. Alia nocte audiuit deum ſibi dicēteꝫ Cum diuitem non poſſeſſio diuitiaꝝ faciat: ſed cupiditas. Cur audes pauꝑtatem tuā Grego rij diuitijs comꝑare: qͥ magis illam gattā quā habes quottidie palpando diligere cōprobarꝭ qͣꝫ ille tantas diuitias quas non amādo ſed cō temendo cunctiſqꝫ liberalit̓ largiendo diſꝑgit Itaqꝫ ſolitarius deo gr̄as retulit: ⁊ qui meritū ſuum diminutū putabat ſi Gregorio comꝑare tur: orare cepit vt cum eo manſionē qn̄qꝫ acci pere mereret̉. Propter liberalitatē itaqꝫ ſuam aliaſqꝫ ꝟtutes tandem ad celeſtia regna deꝰ illū ꝑduxit. Cum em̄ ſediſſet annis tredecim menſi bus ſex ⁊ diebus decem: plenus oꝑbus bonis migrauit a corꝑe: accepitqꝫ corona eternam vi te. ad quam nos ꝑducat Ieſus benedictus filiꝰ dei. Amen. ¶ Sermo ſexageſimuſquartus de mi ſericordia ſancti Martini cōfeſſoris Ui miſerētur pauperi beatus erit. Scribuntur hec ꝟba originaliter Prouerbio. xiiij. ca. Ad laudem ſancti Mar tini confeſſoris aſſumpta. In collegio cōfeſſoꝝ in maxima veneratiōe habet̉ a cūctis chriſtico lis beatus Martinus. Nam ⁊ eccl̓a feſtū eius ſtatuit qͣꝫtum ad operū ceſſatiōꝫ ſolenniter fore ẜuanduꝫ: ⁊ officiū illius cum ingenti ſono eius noīs celebrat. qd̓ in pleriſqꝫ eccleſijs vſqꝫ ad di em octauū ꝓtrahit̉: ꝓpterea dignū ⁊ rationabi le eſt in ſolennitate illius laudibus eum ꝓſequi qͥbus poſſumus. In quo ⁊ ſi multe ꝟtutes exi mie vere perſtiterint: nihilominus miẜicordia valde ſydus radiantiſſimū fulſit. Idcirco ī hoc ẜmone ſub titulo de miſericordia erimus verba facturi. Ob quā de ip̄o glorioſiſſimo ſancto di cuntur ꝟba in themate poſita. In quibus tria myſteria ꝓponimus contemplanda. ¶ Primū dicit̉ acceptationis. ¶ Secundū exaltationis. ¶ Tertiū glorificationis. ¶ De cōmendatione miſericordie. et de his que inducunt nos ad illam. at qꝫ de miſericordia ſancti Martini. Capitulū. I. Rimum myſte rium ꝯtemplandum de miſericordia beati Martini dicit̉ acceptationis ꝓpter illā etem̄ fuit acceptus deo. Sꝫ vt meliꝰ ꝑtem iſtā ꝑtranſeamus tria ſunt ꝯſiderāda. ¶ Primū dicit̉ cōmendatio. ¶ Secundū inductio. ¶ Tertiū dilatatio. ¶ Primū qd̓ occurrit ꝯſideranduꝫ de miſcd̓ia d̓r cōmendatio. qͣꝫtū.ſ. miſcd̓ia in ſcpͥtura com mēdat̉. Sꝫ pͥus qͥd ſit declaremꝰ. Et ad hͦ dicit ſctūs Tho. ẜa. ẜe. q. xxxj. ſequēdo Damaſ. in ij. li. ⁊ Augꝭ. li. xiiij. de ci. dei. Miſcd̓ia ē cōpaſ ſio miſerie alteriꝰ.i. paſſio aliene miſerie in nr̄o corde. Et eſt ꝓpͥe ad alteꝝ nō ad ſeip̄m: niſi ẜm quādā ſil̓itudinē. nam ad ſeip̄m nō eſt ꝓpͥe miſe ricordia: ſꝫ dolor. puta cū patimur aliqd̓ crude le in nob̓. Ita etiā ſi ſint aliq̄ ꝑſone nob̓ ꝯiūcte: vt ſint qͣſi aliqͥd nr̄i puta filij vel parētes in eoꝝ mal̓ nō miſeremur: ſꝫ dolemꝰ. ſicut in vulneribꝰ ꝓprijs. Et ẜm hͦ ph̓s dicit. v. eth̓. ꝙ duꝝ eſt ex pulſiuū miẜatiōis. Miſcd̓ia itaqꝫ ꝓut dic̄ tri ſticiā de alienis mal̓ ſepiſſime in ſcpͥturis lauda tur. vn̄ Zach̓. vij. c. ait. Hec dic̄ dn̄s exercituū Iudiciū veꝝ iudicate: miſcd̓iaꝫ ⁊ miẜatōes fa cite vnuſqͥſqꝫ cū ꝓxīo ſuo. Et ſapiēs Prouer. xxj. ca. Facere miſcd̓iaꝫ ⁊ iudiciū magis placet dn̄o qͣꝫ victīe. Et Eccī. iiij. c. Eſto pupill̓ miſe ricors vt pr̄ ⁊ ꝓ viro mr̄i illoꝝ: ⁊ eris velut fi lius altiſſimi obediēs: ⁊ miſerebit̉ tui. Et Oſce vj. c. Miſcd̓iaꝫ volo ⁊ nō ſacrificiū. Et ſapiēs Prouer. xiiij. c. Honorat deū qͥ miſeret̉ paupe ris. Et Dauid in pſal̓. cxj. Iocundus homo qͥ miſeretur ⁊ commodat. Et Paulus ad Ephe.

iiij. ca. Eſtote inuicē benigni miſericordes. Et Petrus pͥma ſua canonica. c. iij. Om̄es vnani mes in oratione eſtote cōpatiētes fraternitatis amatores miſeri cordes modeſti hūiles. Et am bro. lxxxvj. di. ca. In ſingulis miſcd̓ia plenitu do ꝟtutū ē. Et Hiero. lxxxvj. di. c. Qui clemē tiā nō hꝫ: nec indutꝰ viſcera miſcd̓ie: etiā ſi mul tū ſpūalis ſit nō adimplet legē xp̄i. Et Augꝰ in xiiij. de ciui. dei. inqͥt. Cōge meliꝰ ⁊ humanꝰ et pioꝝ ſenſibꝰ accomodatiꝰ Cicero in ceſaris lau de locutꝰ eſt vbi ait. Nulla de ꝟtutibꝰ tuis nec admirabilior nec gratior miſcd̓ia. Et ſaluator nr̄ Luce. vj. ca. Eſtote miſericordes ſicut ⁊ pa ter veſter celeſtis miſericors ē. Et Mat. v. ca. Beati miſericordes qm̄ ip̄i miſcd̓iaꝫ ꝯſequent̉ ¶ Scd̓ꝫ qd̓ occurrit ꝯſiderādū circa miſcd̓iaꝫ d̓r inductio Sunt qͥppe multa q̄ nos inducūt vt miſericordes ſimus. Et primū ē pͥncipij noſtri vnitas. Sumus em̄ om̄es ex vno patre et vna matrē. Un̄ Augꝰ lib̓. de diſciplina xp̄iana ait. Si putamus nō eſſe ꝓximos: niſi qͥ de eiſdem parētibus naſcunt̉. Adam ⁊ euam intēdamus ⁊ om̄es fratres ſumus. Eſt adhuc in nobis fra ternitas ſpiritualis inqͣꝫtum ſumus ex vno pa tre deo ⁊ vna matre eccl̓ia. Scd̓m qd̓ nos indu cit ad miſericordiā eſt nature cōformitas. Oēs quippe hoīes eiuſdē ſpeciei ſūt atqꝫ nat̉e. Pro ptereā dicebat Eſa. lviij. Cū videris nudū ope ri eū: ⁊ carnē tuā ne deſpexeris. Tertiū ē dei ex emplaritas. Eiꝰ em̄ ē ꝓpriū miſereri: vt patꝫ in oī ſcriptura vtriuſqꝫ teſtamēti: ſicut in qͣdrage ſimali nr̄o ſcripſi ī ẜmone d̓ miſcd̓ia dei ¶ Ter tiū ꝯſiderādū de miſcd̓ia d̓r dilatatio. Ad ip̄s nanqꝫ dilatauit cor ſuū beatus martinus: qͥ cō paſſus eſt triplici ꝓximoꝝ neceſſitati. ¶ Primo tꝑali. ¶ Secundo corporali. ¶ Tertio ſpirituali. ¶ Primo cōpaſſus ē beatꝰ martinꝰ ex miſcd̓ia neceſſitati ꝓximoꝝ tēporal̓i: dū em̄ eēt adhuc cathecuminus in adoleſcēti etate. Quodā hie mali tꝑe ꝑ portā ambianenſiū tranſiēs: paupe rem quēdā nudū obuiū habuit: qͥ cū a nullo ele moſynā accepiſſet. Martinꝰ hūc ſibi ẜuatū in telligēs. arrepto enſe: qꝛ militie deſeruiebat cla midē ſuā diuidit. ⁊ ꝑtem tribuens pauperi: tm̄ reliqua rurſus q̄ ſupererat induit̉. Sequēti igi tur nocte xp̄m clamidis ſue qͣ pauperē texerat ꝑte veſtitū vidit: ip̄mqꝫ ad circūſtantes ange los ſic loquētē audiuit. Martinꝰ adhuc cathe cuminꝰ hac me veſte cōtexit. Un̄ vir ſanctꝰ nō in gloriā eſt elatus: ſed dei bonitatē cognoſcēs cum eſſet annorū. xviij. baptizari ſe fecit. Atqꝫ ad inſtantiā ⁊ importunitatem tribuni ſui ꝑ bi enniū militauit. Deinde relicta militia ad ſāctū hyarium pictauiēſeꝫ epiſcopū ꝑrexit: a quo fu it acolitus ordinatus Legit̉ adhuc in dialogo ſeueri ⁊ galli diſcipuloꝝ beati martini. ꝙ marti nū in quadā feſtiuitate ad eccleſiā tendentē dū ep̄s erat: pauper qͥdā nudus ſecutus eſt Mar tinus autem p̄cepit archidiacono: vt egentem veſtiret. Sꝫ cū hoc ille facere diſtuliſſet: ingreſ ſus martinꝰ ſecretariū tunicā ſuam illi tribuit ⁊ ꝯtinuo abſcedere iuſſit. Cū gͦ archidiaconꝰ mo neret vt ad ſolēnia ꝑagēda ꝓcederet ille d̓ ſe lo quēs rn̄dit: ſe ire nō poſſe donec pauꝑ veſtē ac cipiat. Archidiaconꝰ ꝟo nō intelligēs. qꝛ cum extrinſecꝰ cappa tectꝰ eēt. ip̄m nudū interiꝰ non videbat: pauperē nō adeſſe rn̄dit. At ille Mi hi inqͥt veſtis deferat̉ ⁊ pauꝑ nō deerit veſtien bus. Cōpulſus ille ad foꝝ vadit: ⁊ qͥnqꝫ argen teis tunicā vilē ⁊ curtā rapiēs an̄ pedes marti ni iratꝰ ꝓiecit. Quā ille ſecreto induit cuiꝰ ma nice vſqꝫ ad cubitū ⁊ lōgitudo vſqꝫ ad genu ꝓ tēdebat̉. ⁊ ſic miſſaꝫ celebraturꝰ ꝓceſſit. dū aūt miſſaꝫ celebraret globꝰ igneꝰ ſuꝑ caput eius ap paruit: ⁊ a multis ibidem viſus erat. ¶ Scd̓o cōpaſſus ē beatꝰ martinꝰ ex abundāti ſua miſeri cordia vximoꝝ neceſſitati corꝑali. Nā inter ce tera d̓ ip̄o narrat̉. ꝙ pariſiꝰ leproſū quēdā hor ribilē ſatis obuiū habuit: quē oſculatꝰ eſt atqꝫ bn̄dixit qͥ ſtatim mūdatꝰ ē. ¶ Tertio cōpaſſus ē martinꝰ neceſſitati ꝓximoꝝ ſpūali. Nā pecca tores ad pnīaꝫ hortabat̉: qͦs ad pnīaꝫ ꝯuerſos cōpaſſionis ſinu recipiebat. Cuꝫ aūt diabolus ip̄m rep̄hēderet. Cur ſemel lapſos ad pnīaꝫ re ciperet. rn̄dit. Si tuip̄e o miſerabilis hoīuꝫ in feſtatiōe deſiſteres ⁊ te factoꝝ tuoꝝ peniteret: ego ꝯfiſus ī dn̄o tibi eiꝰ miſcd̓iam pollicerer. Qualit̓ deꝰ exaltauit beatū martinū quē voluit ī maxima veneratione ab hoībꝰ haberi. atqꝫ timeri a demonibꝰ ⁊ clarere miraculis. ¶ Capl̓m. II. Ecundū myſte riū cōtemplandū de miſeri cordia be ati martini: dicitur exaltatiōis ꝓpi miſericordiā quippe ceteraſqꝫ ꝟtutes eius fuit a deo exaltatus maxime in tribus. ¶ Primo in hoſtiū opinione. ¶ Scd̓o in demonū fugatione. ¶ Tertio in miraculoꝝ oꝑatione. ¶ Primo exaltatꝰ fuit a deo ī hoīuꝫ opinione deo qͥdem faciente homines illiꝰ tēporis marti nū venerari conabant̉: de quo erat opinio com munis ⁊ famā ex euidentia facti: qꝛ ſanctꝰ erat ⁊ a mundo totaliter ſeparatus. Cuꝫ aūt plebs Turonica epiſcopo careret: ip̄m plurimum re nitētē ſibi ordinari petijt. Quidā aūt ex ep̄is qͥ

cōuenerāt eo ꝙ deformis eēt habitu ⁊ vultū de ſpectus reſiſtebāt: inter quos p̄cipuus fuit qui dam noīe defenſor. Sed qͥdā accepto pſalterio primū qͥ ſibi occurrit pſalmū legit vbi h̓ ꝟſus erat. Ex ore infantiū ⁊ lactentiuꝫ deus ꝑfeciſti laudē ꝓpter inimicos tuos vt deſtruas inimi cū ⁊ defenſorē. Et ſic iſte defenſor fuit ab oībus ꝯfutatus. Ordinatus itaqꝫ ep̄s cuꝫ populi tu multū nō ferret duobꝰ ꝟo milibꝰ extra vrbē mo naſteriū ꝯſtituit. vbi cū. lxxx. diſcipulis īmͤ ta abſtinētia vixit. Nā ibi vinū nemo nouerat ni ſi quē infirmitas coegiſſet. Mollior habitꝰ ibi ꝓ crimine eratꝭ. plurime ciuitates de his ep̄os eligebāt. Quodā tꝑe martinꝰ valentinianū im ꝑatorē ꝓ quadā neceſſitate adijt. Sed ille ſciēs eum velle petere qd̓ ille nolebat dare. fores pa latij ſibi claudi fecit. At martinꝰ ſemel ⁊ iteꝝ re pulſam paſſus cilitio obuolutꝰ ⁊ cinere conſper ſus ꝑ vnā hebdomadā cibi ⁊ potus abſtinētia macerat̉. Tūc monēte angelo ad palatiū venit ⁊ nullo ſibi ꝓhibente ad imꝑatorē vſqꝫ ꝑuenit quē cū veniētē videret: iratꝰ: quia fuiſſet admiſ ſus ei aſſurgere noluit donec cellaꝫ regiā ignis operiret: ⁊ ip̄ꝫ imꝑatorē a ꝑte poſteriori ignis ſuccenderet. Tunc ſancto iratꝰ aſſurgens ꝟtu tem diuinaꝫ ſe ſenſiſſe cōfeſſus eſt. multūqꝫ ip̄m cōplectens ſibi oīa anteqͣꝫ rogaret ꝯceſſit: mul taqꝫ munera obtulit. ſed martinus non accepit ¶ Scd̓o exaltauit deꝰ beatū martinū in demo num fugatiōe Sepe nāqꝫ demones ab obſeſſis corporibꝰ effugauit. In dialogo aūt Seueri et galli legit̉ ꝙ quedaꝫ vacca a demonio agitata cū vbiqꝫ ſeuiret ⁊ multos confoderet: ⁊ verſus martinū ⁊ ſocios in itinere furibūda ꝯcurreret ille manu eleuata ip̄am ſiſtere iubet: qͣ īmobili ꝑmanēte: vidit demonē dorſo illius inſidentē: quē increpans: diſcede inquit funeſte de pecu de ⁊ innoxiū animal agitare deſiſte. Quo ꝓti nus diſcedente vacca ad pedes illius ꝓſternit ⁊ ad eius imperiū cum omni manſuetudine ad gregē eſt reuerſa. ¶ Tertio exaltauit deus bea tum martinū in miraculoꝝ operatione. Nā de us multa miracula oꝑatus eſt meritis ⁊ fide il lius. Nam vice quadā venenatā herbam inter alias herbas inaduertēter in cibū ſūpſit ⁊ vici nam mortē ſentiēs periculū ⁊ dolorem virtute orationis fugauit. Cum qͥdam iuuenis defun ctus fuiſſet: ⁊ mater eius ꝓ reſurrectione filij be atū martinū cū lachrymis exoraret ille ī medio capi vbi erat īnumerabilis multitudo gētiliuꝫ genua fixit: ⁊ cūctꝭ vidētibꝰ puer ſurrexit Qua ꝓpter omnes illi gētiles ad fidē cōuerſi ſūt. Cū beatus martinꝰ quoddā templū antiquiſſimuꝫ diruiſſet ⁊ arborē pini diabolo dedicatā vellet excidere obſiſtentibꝰ ruſticis ⁊ gentilibꝰ vnus eorum dixit. Si d̓ deo tuam fiduciā habes nos hanc arborem ſuccidemus: ⁊ tu illaꝫ ſuſcipe: et ſi tecū deꝰ tuus eſt vt dicis euadas. Quo annu ente ſucciſe arbori ⁊ iam verſus eum cadenti ſi gnum crucis oppoſuit: ⁊ in aliam partē rediēs: ruſticos qui ī tuto loco erāt fere oppreſſit. Quo viſo miraculo ad fidē ꝯuerſi ſūt. Ꝙ deꝰ aſſūpſit ad gl̓iaꝫ ſuā beatū mar tinū: qͥ pnunciauit diem obitus ſui. ⁊ cum ingenti deuotione ex hac vitā di ſceſſit: cuiꝰ trāſitus fuit diuinitus re uelatus. ¶ Capl̓m. III. Ertiū myſteriū contemplandū de liberalitate ſancti martini d̓r glorificatio. Adeptꝰ qͥppe eſt gl̓iam celeſtis regni in qua ꝑpetuo cōmora bitur in gaudio ⁊ exultatione eritqꝫ felix int̓ ſā ctos ⁊ angelos ⁊ ip̄e ſanctꝰ. Sāctitas ꝟo eius in extremo vite maxmie īnotuit ꝓpter tria. ¶ Primo ꝓpter p̄nunciationē. ¶ Scd̓o ꝓpter deuotionem. ¶ Tertio ꝓpter reuelationem. ¶ Primo innotuit ſanctitas beati martini pro pter prenunciationem. Nam obitum ſuum lon ge ante p̄ſciuit quem ⁊ fratribus prenunciauit Interea condacenſem dioceſim cauſa ſedande diſcordie viſitauit In qua diutius cōmoratus viribus corporis cepit deſtitui ⁊ diſcipulis in dicat ſe reſolui. Tūc om̄es flētes inquiūt. Cui nos pater deſerꝭ: aut cui nos deſolatos relinqͥs Inuadent enim gregem tuum lupi rapaces Et ille quoqꝫ motus fletibus eorū flens ſic orauit Domine ſi adhuc populo tuo ſum neceſſarius non recuſo laborem: fiat volūtas tua. Dubita uit em̄ pene quid vellet. quia nec hos deſerere nec a xp̄o volebat diutiꝰ ſcꝑari. ¶ Secūdo in notuit ſāctitas beati martini ꝓpter deuotioneꝫ Cuꝫ em̄ aliqͣꝫdiu moleſtia febriū teneret̉ ⁊ a di ſcipulis rogaret̉ vt in lectulo ſuo vbi ī cinere et cilitio decūbebat ſtramētū aliqd̓ poneret̉. Nō decet inquit filij chriſtianū niſi ī cinere ⁊ cilitio mori. Oculis igit̉ ac manibus in celuꝫ ſemꝑ in tentus inuictū ab oratiōe ſpiritū nō relaxabat. Et cū ſupinus ſemꝑ iaceret ⁊ a p̄ſbyteris roga retur vt corpuſculū mutatiōe lateris releuaret. Sinite me fratres inqͥt ſinite potius celuꝫ reſpi cere qͣꝫ terrā. vt ſpiritus ad dominū dirigat̉ Et hoc dicēs vidit diabolū aſiſtere. Quid inquit h̓ aſtas cruenta beſtia? Nihil in me funeſtuꝫ re peries: abrae me ſinus recipiet. Et in hac voce anno dn̄i.ccccxlvj. vite vero eiꝰ. lxxvj. ſpirituꝫ deo reddidit. Uultus autem eius tanqͣꝫ angeli reſplēduit: ac chorus angelorū ibidē concinēs

a multis auditus fuit. Ad eius aūt trāſitum: pi ctaui ſicut turonicij ꝯuenerūt. Ibiqꝫ magna al tercatio orta eſt. Dicebāt em̄ pictaui: noſter eſt monachus. nos requirimꝰ cōmendatū. Quib illi a nobis eſt ablatus. nobis aūt a deo datus. Nocte ergo media pictaui om̄es penitus ſopi untur. ⁊ ſic a turonicis ꝑ feneſtram eiectū naui gio ad vrbem turonicā cū gaudio deportatur. ¶ Tertio īnotuit ſāctitas beati martini ī trāſi tu eius ꝓpter reuelationē. Multa qͥppe fuerūt de ip̄o reuelata Beatꝰ nanqꝫ ſeuerus ep̄s colo nienſis: cum die dn̄ica loca ſancta: poſt matuti nas more ſolito circūiret: illa hora qua vir ſan ctus obijt: angelos in celo cātātes audiuit: vo canſqꝫ archidiaconē interrogauit ſi aliqͥd audi ret: ⁊ cū ille audire nil diceret: ⁊ ep̄s cuꝫ diligē ter auſcultare moneret: cepit collum ſurſū extē dere: aures erigere: ⁊ ſuꝑ ſūmis articulis bacu lo ſuſtentante ſtare. Sed dū ep̄s pro eo oraſſet: quaſdam in celo voces audire ſe dixit. Cui epi ſcopus dominꝰ meus martinus eſt: qui migra uit e mundo: ⁊ nunc angeli eum in celū deferūt demones aūt affuerūt qui eum tenere voluerūt ſed nihil ſuū in eo reꝑientes confuſi receſſerūt. Archidiaconꝰ ergo diem ⁊ horaꝫ notauit ⁊ tūc martinū migraſſe cognouit. Seuerꝰ etiā mona chus qͥ vitā eius ſcripſit cuꝫ poſt matutinas le uiter obdormiſſet: ſicut ip̄e in quadam epl̓a te ſtatur. Sanctus martinꝰ albis indutus: vultu igneo: ſtillantibꝰ oculis: crine purpureo: tenēs librū in manu dextra: quē de vita eiꝰ idem ſeue rus ſcripſerat eidem apparuit. Cūqꝫ poſt bene dictionē in celū conſcendere ip̄m videret̉: ⁊ cū eo aſcēdere cuperet: euigilauit. poſt hec autem nūcijs venientibꝰ eadē nocte ſanctū Martinū migraſſe cognouit. Eo quoqꝫ die ſanctꝰ ambro ſius mediolanēſis ep̄s miſſam celebrans ſuper altare inter ꝓphetiam ⁊ epiſtolaꝫ obdormiuit: ⁊ cum nullus eū excitare p̄ſumeret: ⁊ ſubdiaco nus niſi ip̄o innuente auderet epiſtolaꝫ legere: trāſacto longo ſpacio excitauerūt eum dicētes Iam hora preterijt: ⁊ populus valde laſſus ex pectat: iubeat dominꝰ noſter vt clericꝰ epl̓am le gat. Ad quos ille. Nolite turbari: frater em̄ me us martinus ad dn̄m migrauit. Et ego eiꝰ ſune ri obſequiū p̄bui. Sed vltimā orationē. vobis excitantibꝰ explere nō valui. At illi diē ⁊ horā notātes: inuenerūt tūc ſanctū martinū migraſſe ex hac vita. ꝓpter hec oīa beatus Ambro. in p̄ fatione ait. Beatus martinus ꝓphani erroris templa deſtruxit: vex illa pietatꝭ erexit: mortu os ſuſcitauit: ab obſeſſis corporibus demonia excluſit: ac varijs laborātes languoribꝰ ſalutis remedio ſubleuauit. Qui ita ꝑfectus inuentꝰ ē vt xp̄m texiſſet in pauꝑtate ⁊ veſte quaꝫ egenꝰ acceperat mūdi dominū induiſſe. O felix largi tas qua diuinitas operit̉. O clamidis glorioſa diuiſio: que militē texit ⁊ regē. O ineſtimabile donū: qd̓ veſtire meruit deitatē: digne huic cō feſſionis tue dn̄e p̄mia cōtuliſti: digne ei arria norū ſubiacuit feritas. Digne amor martini ꝑ ſecutoris tormenta nō timuit. Quid erit ꝓ ob latione corporis integri recepturus: qͥ ꝓ quāti tate veſtis exigue veſtire deuꝫ meruit ⁊ videre hec ille. Uidet ⁊ modo martinus deū in gloria claritatis ſue. videt vtiqꝫ ⁊ affluit ⁊ dilatat̉ cor ſuū. exultans leticia inenarrabili in beata vita ad quā nos deducat ih̓s filius dei cuiꝰ nomen ſit benedictū in ſecula ſeculoꝝ. Amē. Sermo. lxv. de ſancta kathęrina vir gine ⁊ martyre ⁊ ſpōſa xp̄i p̄dilecta. ¶¶ Mauit eam rex Scribunt̉ hͨ ꝟba originalit̓ Heſte ij. ca. Ex his q̄ ꝓ xp̄o beata katheri na ꝟtuoſe ꝑegit: fides nr̄a catholica magnoꝑe roborat̉. Quis em̄ in xp̄m nō credat verū deū ⁊ hoīem de ꝟgine natū: quē katherina tā ꝯſtā tiſſime p̄dicauit: vt etiā dura queqꝫ ſupplicia vſ qꝫ ad capitis trūcationem non timuerit ſubire. Mira ſūt ꝓfecto ea q̄ de katherina legunt̉: at qꝫ ab oībꝰ fidelibꝰ nō ſine deuotione recolenda Propterea in hͦ ẜmone illa conabimur expli caſſe. Nā rex regū dn̄s ih̓s xp̄s amauit eā: atqꝫ benigniſſime ſibi deſpōſauit: de qͣ locuturi tria myſteria ꝓponimꝰ ꝯtēplanda. In qͥbꝰ tres ex cellētie ſancte katherine ꝯtinent̉. ¶ Primum d̓r mūdicitie. ¶ Scd̓m ſapientie. ¶ Tertiū patientie. Qualiter beata katherina mūda fuit ab infidelitate. a luxuria. ⁊ a ſuꝑbia. ¶ Capl̓m. j. Rimuꝫ myſteri um contemplandū de beata katheri na dicit̉ mūdicitie Hec eſt prima eiꝰ excellentia: ꝓpter quā amauit eaꝫ xp̄s. Serua uit equidē ſe mundaꝫ a tribus vitijs: que deus maxime odit. ¶ Primo ab infideli ſtulticia. ¶ Scd̓o a carnali laſciuia. ¶ Tertio a cordiali ſuꝑbia ¶ Primo beata katherina ſeruauit ſe mūdam ab infideli ſtulticia: nā idolatriā ſpreuit. ⁊ credi dit in xp̄m ih̓m filiū dei. Unde cū maxentiꝰ im perator ꝑrexiſſet alexandriā: cōuocaſſetqꝫ oēs tam diuites qͣꝫ pauperes vt idolis imolarēt: et

xp̄ianos imolare nolentes puniret. Ratherina cū eēt ānoꝝ. xviij. audiēs aīaliū diuerſoꝝ mu gitus ⁊ cātātiū plauſus: miſſo illuc nūcio inqͥri iuſſit celeriter qͥd hoc eēt. Qd̓ cum didiciſſet: aſſumptis aliqͥbꝰ de palatio: ſigno crucis ſe mu niēs: illuc acceſſit: ibiqꝫ multos xp̄ianos metu mortis ad ſacrificia duci ꝯſpexit. Que vehemē ti dolore cordis ſauciata ad imperatorem ſe au dacter ingeſſit ⁊ ait. Salutationē tibi ꝓferre et ordinis dignitas: ⁊ ratiōis via monebat: ſi cre atorē celoꝝ agnoſceres: ⁊ a dijs animū reuoca res. Stanſqꝫ an̄ ianuā templi ꝑ varias ꝯcluſio nes ſillogiſmoꝝ doctiſſime multa cuꝫ ceſare di ſputauit. Deinde rediēs ad cōmune colloquiū dixit Hec tibi tāqͣꝫ ſapiēti ꝓferre curā. Nūc au tem qͣre incaſſū ꝯgregaſti hāc multitudineꝫ ad colēdā ſtulticiā idoloꝝ. Miraris hͦ tēplū ma nū artificū oꝑatū. Miraris ornamēta p̄cioſa q̄ velut puluis an̄ faciē venti erūt. Mirare po tius celū ⁊ terrā mare ⁊ oīa q̄ ī eis ſūt. Mirare ornamēta celoꝝ: ſolē videlicet lunam ⁊ ſtellas. Mirare famulatū eoꝝ qͣliter a mundi initio vſ qꝫ ad finē die ⁊ nocte currūt ad occidentē: ⁊ re deunt ad orientē: nec vnqͣꝫ fatigant̉. Et cū hec aīaduerteris interroga ⁊ diſce qͥs ſit eorum pa trator Cū aūt ip̄m eo donāte intellexeris: nec il li ſimilē inuenire valueris: ip̄m adora: ip̄m glo rifica. Ip̄e em̄ ē deꝰ deoꝝ ⁊ dn̄s dn̄antiū. Cūqꝫ de incarnatiōe filij ſapiēter plurima diſputaſſet ſtupefactꝰ ceſar nō valuit ad hec rn̄dere. Tādē ad ſe reuerſus dixit ad eam. Sine o mulier: ſine nos finire ſacrificiuꝫ: ⁊ poſt hec tibi rn̄ſa redde mus. Precepit gͦ eam ad palatiū duci: ⁊ cuꝫ oī diligentia cuſtodiri. Ex qͥbus patet qͣꝫ feruens erat fides katherine: quātūqꝫ infidelitateꝫ hor rebat. Sed vt ea que dicta ſūt cū aliqua doctri ne ſpeculatione auidius capiātur: tria dubia ſunt declaranda. ¶ Primū vtrū infidelitas ſit peccatū. ¶ Scd̓ꝫ vtꝝ infidelitas gētiliū ſit gͣuior ceterꝭ ¶ Tertiū vtꝝ q̄libet actio infidelis ſit pctm̄. ¶ Ad pͥmuꝫ dubiū rn̄det Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. x. Ꝙ infidelitas ē pctm̄. qꝛ ꝯtrariatur ꝟtuti fidei verū tn̄ pōt duplicit̓ accipi. Uno mō ẜm pur negationē. vt dicat̉ qͥs infidelis ex eo ꝙ non hꝫ fidē. Alio mō pōt infidelitas ītelligi ẜm ꝯtrari etatē ad fidē qꝛ ſcꝫ aliqͥs repugnat auditui fidei vel etiā ꝯtemnit ip̄m. Et in hͦ ꝓprie ꝑficit̉ ratio infidelitatis. Et ẜm hoc infidelitas eſt peccatū Si aūt accipiat̉ infidelitas ẜm purā negationē ſicut ī illis qͥ nihil audierūt de fide nō hꝫ ratio nem peccati: ſꝫ magis pene: qꝛ talis ignorantia diuinoꝝ ex pctō pͥmi parētis ē cōſecuta Et qui ſic ſunt infideles dānant̉ qͥdem ꝓpter alia pec cata: q̄ ſine fide remitti non pn̄t: nō ꝓpter ip̄am infidelitatem. Un̄ xp̄s dixit. Si nō veniſſem et eis locutꝰ non fuiſſem pctm̄ nō haberēt. Et ẜm Augꝭ. loquit̉ de peccato qͦ iudei nō crediderūt in pctm̄. Eſt ergo infidelitas ſcd̓o mō dicta gra uiſſimū pctm̄: qꝛ cū om̄e pctm̄ formaliter conſi ſtat in auerſione a deo tāto aliqd̓ pctm̄ ē grauiꝰ quāto ꝑ ip̄m magis hō ſeꝑat̉ a deo: ꝑ infideli tatē maxime a deo hō elongat̉: qꝛ nec verā dei cognitionē hꝫ. ꝑ falſam aūt cognitionē ip̄iꝰ: nō appropinquat̉ ei: ſꝫ magis ab eo elongat̉. Scd̓ꝫ dubiū fuit vtꝝ infidelitas gentilium ſiue paga norum ſit grauior ceteris: ⁊ ad hoc dicit Tho. Ꝙ in infidelitate duo pn̄t ꝯſiderari. quoꝝ vni eſt cōꝑatio eiꝰ ad fidē: ⁊ ex hac ꝑte grauiꝰ cōtra fidē peccat: qͥ fidei ꝯtrariat̉ qua ſuſcepit. qͣꝫ ille qͥ eā non ſuſcepit. Et ẜm hͦ infidelitas heretico rū qͥ ꝓfitent̉ fidē euangelij ⁊ ei ꝯtrariant̉ corrū pentes ip̄am: grauior eſt infidelitate iudeoꝝ qͥ fidē euangelij nunqͣꝫ ſuſceperūt ⁊ infidelitas iu deoꝝ qͥ figurā euangelij acceperunt in veteri le ge: ⁊ tn̄ male interp̄tātes corrūpunt: grauiorē infidelitate gētiliū. Scd̓m qd̓ pōt in infidelita te cōſiderari. eſt corruptio eoꝝ q̄ ad fidē ꝑtinēt ⁊ ẜm hͦ cū in pluribꝰ errent gētiles qͣꝫ iudei: ⁊ iu dei qͣꝫ heretici: grauior ē infidelitas gentiliuꝫ qͣꝫ iudeoꝝ: ⁊ iudeoꝝ qͣꝫ hereticorū. ¶ Tertiū du biū fuit vtrū q̄libet actio infidelis ſit pctm̄. Et qͥdā dicūt ꝙ ſic. Nam glo. ſuꝑ iſto ꝟbo apl̓i ad Roma. xiiij. ca. Omne qd̓ nō eſt ex fide: pctm̄ ē. ait. Oīs infideliū vita eſt pctm̄: ſꝫ ad vitā infi deliū ꝑtinet: om̄e qd̓ agūt: gͦ oīs actio infideliū eſt pctm̄. Alij ꝟo ꝯtrariū aſſerūt: qꝛ vt habetur Actꝭ. x. c. Accepte fuerūt deo elemoſine corne lij centurionis in infidelitate adhuc ꝑſiſtentes. Dicit gͦ Tho. ꝙ pctm̄ mortale tollit gr̄am gra tū facientē: nō aūt totaliter corrūpit bonū natu re. vn̄ cuꝫ infidelitas ſit quoddā mortale pctm̄ infideles qͥdeꝫ gr̄a carēt remanet tn̄ in eis bonū nature. vnde manifeſtū eſt: ꝙ infideles nō pn̄t oꝑari oꝑa bona: q̄ ſūt ex gr̄a ſcꝫ oꝑa meritoria: tn̄ oꝑa bona ad q̄ ſufficit natura: oꝑari pn̄t. vn̄ nō oꝑtet ꝙ in oī ſuo oꝑe peccēt. Sꝫ qn̄cūqꝫ ali qd̓ opꝰ oꝑant̉ ex infidelitate tūc peccēt. Et ſic ī telligūt̉ ꝟba glo. ſuꝑius allegate. De cornelio inſuꝑ ſciendū qꝛ infidelis nō erat: habebat aūt fidē implicitā: nōdū manifeſtata ꝟitate euāge lij. Id̓o ad eū fuit miſſus petrꝰ: vt plene de fide ip̄m inſtrueret. Peccato itaqꝫ infidelitatis tꝑe beate katherine mūdus erat infectꝰ quā ip̄a re fugit in fide xp̄i firmiſſima ꝑſeuerans. ¶ Scd̓o bta katherina ẜuauit ſe mūdam a carnali laſci uia. fuit qͥdē ꝟgo ꝑmanēs ī ꝟginitate ꝑpetua: q̄ ī ea ſatis cōmēdabilis fuit: maxime ꝓpt̓ tria. ¶ Primo ꝓpter formoſitatem. ¶ Scd̓o ꝓpter libertatē.

¶ Tertio ꝓpter importunitatē. ¶ Primo fuit cōmēdabilis ꝟginitas katherī ne ꝓpter formoſitatē. d̓r em̄ d̓ ea ꝙ erat incredi bilis pulchritudinis: et oīuꝫ oculis admirabi lis videbat̉. Eſt aūt pulchritudo ī iuuēcula cā ruine. qꝛ vt inqͥt Aureolꝰ theofaſtꝰ. Pulchra cito adamat̉. Et ſapiēs Prou̓. vltꝭ. ca. Fallax ſpēs ⁊ vana ē pulchritudo. ⁊ Ezechiel ca. xvj. Habēs fiduciā ī pulchritudīe tua fornicata es. Sꝫ pulchritudo katherine nō obfuit: q̄ animū fortitudine decorauit. vn̄ de ip̄a dici pōt illud Prou̓. vltꝭ. ca. Fortitudo ⁊ decor indumētum eiꝰ. ¶ Scd̓o fuit cōmēdabilis ꝟginitas kathe rine ꝓpt̓ libertatē: qꝛ ſui ⁊ ſuoꝝ dn̄a remāſerat tn̄ ſubdidit ſe totā deo viuēs in filiali timore il lius. vn̄ ſibi cōueniūt ꝟba ſapientis Prou̓. ad hūc vltꝭ. ca Mulier timens deū ip̄a laudabit̉ ¶ Tertio fuit cōmēdabilis ꝟginitas katherīe ꝓpt̓ importunitatē Nā virilit obſtitit ꝑſuaſio nibꝰ importunis ꝓmiſſiſqꝫ imꝑatoris. Cēpta uit qͥdē illā vxorē hr̄e. Cui dixit. o ꝟgo genero ſa: iuuentuti tue ꝯſule ⁊ poſt reginam ī palatio meo ſcd̓a vocaberis: ⁊ imaginē tui ī medio ciui tatis faciā fabricari atqꝫ a cūctis adoraberis ve lut dea. Cui ꝟgo. deſine talia dicere: q̄ ſcelꝰ ſūt etiā cogitare. Ego me xp̄o ſpōſaꝫ tradidi. Ille gl̓ia mea: ille amator meus: ille dulcedo ⁊ dile ctio mea: ab eius amore nec blandimēta nec tor mēta me poterūt reuocare. Et cū iterū poſt di es aliquos imꝑator ei diceret. Non te qͣſi famu lam poſſidere cupimꝰ: ſed regina potens et ele cta decore in regno meo triūphabis. Rn̄dit. at tende ⁊ tu obſecro ⁊ iudicij examen veridica ſā ctione diſcerne: qꝛē magis eligere debeo. Aut potentē eternū glorioſū ⁊ decorū: vel infirmuꝫ mortaleꝫ: ignobiiē ⁊ deformē. ¶ Tertio beata katherina ẜuauit ſe mundaꝫ a cordiali ſuꝑbia. fuerūt quippe in eo tria ex quibus cōſueuerunt homīes in ſuꝑbiam erumpere. ¶ Primū fuit nobilitas. ¶ Scd̓m abundantia. ¶ Tertiū ſcientia. ¶ Primū qd̓ fuit ī beata katherina fuit nobili tas originis: nā fuit coſti regis filia: ⁊ nihilomi nus imꝑatori eā interrogāti ⁊ dicēti. ꝓgeniem tuā requirimus. humiliter rn̄dit. Scriptuꝫ eſt. Nec te collaudes: nec te culpaueris ip̄e. hoc fa ciunt ſtulti qͦs gloria vexat inanis. confiteor tn̄ meā ꝓgeniem nō tumore iactātie ſed humilita tis amore Ego enim ſum katherina coſti regis quondā filia: q̄ qͣꝫuis ī purpura nata: ⁊ liberali bus diſciplinis mediocriter inſtructa. Hec tn̄ oīa ꝯtēpſi: ⁊ ad dn̄m ih̓m ꝯfugi. ¶ Scd̓m ꝙ fu it ī beata katherina: fuit abūdantia diuitiaꝝ ⁊ bonoꝝ tꝑaliū. ex his ꝓuocāt̉ hoīes ad ſuꝑbiā vermis diuītiaꝝ ſuꝑbia ē. Ip̄a tn̄ ꝟgo kathe rina tꝑalia oīa velut puluerē vilipēdit. ¶ Ter tiū qd̓ fuit in beata katherina eſt ſcīa. Et d̓ hac dicemꝰ in ſequenti myſterio. ꝓ ip̄a tn̄ non intu muit: ſꝫ ea ad diuinū vtebat̉ honorem. De ſapīa ſācte katherine cui nō potu erūt reſiſtere etiā rhetores ⁊ ph̓i quoſ ad fidē ꝯuertit. ¶ Capl̓m. II. Ecūdum myſte rium cōtemplandū d̓ beata katheri na dicit̉ ſapiētie. ⁊ hec eſt ſcd̓a illius excellentia: ad quam plene intelligēdā ſciendū ꝙ triplex eſt ſcientia. ¶ Prima increata. ¶ Scd̓a cōdemnata. ¶ Tertia cōmendata. ¶ Prima ſapīa increata ē ip̄iꝰ dei. d̓ qͣ paulus ad Roma. xj. ca. ait O altitudo diuitiaꝝ ſapīe ⁊ ſcīe dei Iſta aūt ſapīa nihil aliud ē qͣꝫ ip̄e deꝰ q̄ tn̄ ſolet attribui filio: ꝑ appropriationeꝫ: ſicut pr̄i potētia: ⁊ ſpūiſācto clementia. vnde Ecc̄i. xxiiij. c. d̓r. Ego ſapīa prodij ex ore altiſſimi pri mogenita an̄ oēm creaturā. Et. j. ca. Fons ſapi entie v̓bū dn̄i ī excelſis. ¶ Scd̓a ſapīa ē ꝯdēna ta. vt enim colligit̉ ex dictis Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xlv. Sic̄ bonū d̓r duplicit̓. aliqn̄ vere illd̓.ſ. qd̓ ē ſimplicit̓ bonū. aliqn̄ ſil̓itudinarie: vel abuſi ue. ſicut cū d̓r. ille ē bonꝰ vel optimus latro. ita ſapīa aliqn̄ d̓r vere aliqn̄ ſil̓itudinarie. Cū ergo qͥs ſapiēs ē ad male agendū: ſapīa in eo eſt per ſil̓itudinē dicta De qͣ Hiere. iiij. ca. ſcribit̉ Sa pientes ſūt vt faciāt mala: bn̄ autē facere neſcie rūt. Et Iaco. iij. ca. Nolite gloriari ⁊ mēdaces eſſe aduerſus veritatem. Nō ē iſta ſapīa de fur ſū deſcendēs: ſꝫ terrena: aīalis: diabolica. Et de claratur iſta diuiſio a ſctō Tho. vbi ſupra. ſic. Quicūqꝫ auertit̉ a fine debito: neceſſe eſt ꝙ ali quē finē indebitū ſibi p̄ſtituat: qꝛ oē agēs agit ꝓpt̓ finē. Un̄ ſi p̄ſtituat ſibi finem in bonis ex terioribus terrenis vocat̉ ſapīa terrena. Si in bonis corꝑalibꝰ: vocat̉ ſapīa aīalis. Si aūt in aliqͣ excellētia animi: vocatur ſapīa diabolica. Sic̄ fuit ſapīa tyrānoꝝ ⁊ ph̓oꝝ. De hac ita lo quit̉ Gregꝰ in moralibꝰ. Huiꝰ mundi ſapīa eſt cor machinationibꝰ regere: ſenſum vbis velare q̄ falſa ſūt vera oſtēdere: q̄ vera ſūt falſa demon ſtrare. hāc qͥ ſciūt: ceteros ſuꝑbiendo deſpiciūt Sed de ip̄is ph̓is ſuꝑbientibus: qͥ fapiētes vo cari voluerūt: donec pictagoras: ph̓m.i. ama torem ſapīe ſe noīauit. vt Iſid̓. viij. ethi. memi nit. Et Augꝰ li. xviij. de ciui. dei. ita inqͥt apl̓us ad Roma.j. ca. Cū deum cognouiſſent.ſ. rōne naturali nō ſicut deuꝫ glorificauerūt: quia non

cogitauerūt.ſ. ꝙ improportionabiliter excedit cognitionē nr̄am: ⁊ ꝑ ꝯſequēs ſuꝑ oīa ē glorifi cādus: neqꝫ gr̄as egerūt.ſ. de cognitiōe natura li ſibi a deo data Sꝫ euanuerūt ī cogitationibꝰ ſuis ſcꝫ ſuꝑbiēdo de ip̄a naturali cognitiōe dei ⁊ obſcuratū eſt inſipiens cor eoꝝ ſcꝫ iuſto iudi cio dei: ⁊ dicētes ſe eſſe ſapiētes: ſtulti facti ſūt ¶ Tertia ē ſapīa cōmēdata. ⁊ hec aliqn̄ ponit̉ ꝟtus intellectualis ab Ariſto. in. vj. ethi. q̄ nil aliud ē ẜm Augꝭ. in. xiiij. d̓ trinita. qͣꝫ cognitio diuinoꝝ: q̄ tn̄ vt inqͥt Tho. rōne naturali acqͥ rit̉ vel habet̉. Aliqn̄ a ſanctis accipit̉ ꝓ gratia gratis data. Iuxͣ illud apl̓i. Alij dat̉ ꝑ ſpirituꝫ ẜmo ſapīe ſcꝫ cognitio diuinoꝝ ꝑ lumē infuſū: qd̓ qͥdē poſſet eſſe etiā in peccatoribꝰ. Quia do na gr̄e gratꝭ date ẜm Alexādrū in ſuo. iij. Poſ ſūt eſſe qn̄qꝫ a ſpūſancto: ſed nō cum ſpūſancto Aliqn̄ iſta ſapīa cōmēdata ponit̉ vnū de ſeptē donis ſpūſſancti: q̄ ꝯſiſtit in cognitiōe diuinoꝫ illorūqꝫ ſaporoſo guſtū: ⁊ eſſe nō pōt ſine chari tate ⁊ gr̄a gratū faciente. Iuxta illud Sapīe. j. ca. In maliuolā aīaꝫ nō intrabit ſapīa: nec ha bitabit ī corꝑe ſubdito peccatꝭ. Sapīa igit̉ fuit ī beata katherina: q̄ nō ſolū in hūanis: ſꝫ etiā in diuinis illuminatiſſima fuit: atqꝫ ea q̄ dei ſunt: ⁊ fidei ſue ſācte cognouit ⁊ deguſtauit. Cū hac ſapīa ſuꝑauit maxētiū: ꝯuertit ph̓os ⁊ reginaꝫ atqꝫ porphiriū: cū ducētis milibus ad xp̄m at traxit. Maxentio qͥppe dixit. Dij qͦs colis nec te nec alios iuuare p̄nt. Cui rex. ſi ita eſt vt aſſe ris. gͦ totꝰ mūdus errat ⁊ tu ſola veꝝ dicis: cuꝫ tn̄ oē verbū ī ore duoꝝ vel triū teſtiū ꝯfirmet̉. Si angelus eſſes: ſi celica virtus: adhuc nemo tibi credere deberet: quāto minꝰ cū femina fra gilis eſſe ꝓberis. Et poſt multa ꝟba videns ce ſar ꝙ eiꝰ ſapīe obuiare nō poſſet: mādauit occul te ꝑ lr̄as vt oēs grāmatici ⁊ rhetores ad p̄toriū alexādrie feſtināter venirēt īmēſa munera rece pturi: ſi cōcionatricē ꝟginē ſuis aſſertionibꝰ ſu perarēt. Adducti ſūt igit̉ de diuerſis ꝓuincijs qͥnquaginta rhetores: qͥ oēs mortales ī dī mun dāna ſapīa excellebāt. Quibꝰ interrogantibus eur de tā remotis ꝑtibꝰ euocati fuiſſent. Ceſar rn̄dit. Eſt apud nos q̄dā puella ſenſu ⁊ prudē tia incōꝑabilis: q̄ oēs ſapientes confutat: ⁊ de os nr̄os demones eſſe affirmat: quā ſi ſuꝑaueri tis: cū magno honore ad ꝓpria redibitis. Cui illi dixerūt Adducat̉ cora nobis puella: vt ſua temeritate cōuicta: nunqͣꝫ ſe ſapiētes vidiſſe co gnoſcat. Sed cū ꝟgo certamē qd̓ ſibi īminebat didiciſſet: totā ſe dn̄o cōmēdauit. Et ecce ange lus dn̄i aſtitit. Et vt ꝯſtanter ſtaret admonui aſſerēs: ꝙ nō ſolū ab illis vinci nō poterat: ſꝫ in ſuꝑ illos ip̄a ad palmā martyrij deſtinaret. Cū gͦ corā oratoribꝰ adducta fuiſſet. Dixit imꝑato ri: qͣli iudicio ꝯͣ vnā pueilā qͥnquaginta orato res apponis: qͦs ⁊ ꝓ victoria remunerādos pro mittꝭ: ⁊ me ſine ſpe mercedis pugnare cōpellis. Erit tn̄ mihi merces dn̄s ih̓s xp̄s: qͥ eſt ſpes et corona ꝓ ſe certantiū. Cū ꝟo katherina cū ora toribꝰ ſapiētiſſime diſputaret: ⁊ eos aꝑtis rati onibꝰ ꝯfutaret. Obſtupefacti illi ⁊ quid dicere nō inueniētes: muti penitꝰ ſunt effecti. Tūc im ꝑator nimiū ꝯͣ eos furore repletꝰ increpare eos cepit. Cur ab vna puella tā turpiter ſe vinci ꝑ mitterēt. Tūc vnꝰ magiſter alioꝝ ſic ait. Noue ris imꝑator ꝙ nullus vnqͣꝫ an̄ nos ſtare potuit qͥn ꝯtinuo vinceret̉. Hec autē puella in qͣ ſpūs dei loquit̉: ſic nos ī admirationē cōuertit: vt ꝯͣ xp̄m aliqͥd dicere: aut oīno neſciamꝰ: aut peni tus formidemꝰ. Un̄ imꝑator ꝯſtanter fatemur ꝙ niſi ꝓbabiliorē ſnīaꝫ de dijs quos vſqꝫ nunc colimus ꝓtuleris ecce oēs ad xp̄m ꝯuertimur Audiens hec tyrānus nimio furore ſuccenſus: om̄es in medio ciuitatis cremari iuſſit. At ꝟgo katherina ip̄os cōfortans ad martyriū cōſtan tes effecit ⁊ de fide diligēter inſtruxit. Cum er go ſigno crucꝭ muniti flāmis fuiſſent iniecti: ita animas domino reddiderūt: vt nec capilli: nec veſtimēta eorū ab igne in aliquo lederēt̉. Qua liter ꝟo reginam vxorem maxentij: ⁊ porphiri um cum ducentis militibus ad fidem xp̄i dedu xit dicemus in ſequenti myſterio. De patiētia ſācte katherine. ⁊ glorio ſo martyrio eius. ¶ Capl̓m. III. Ertiū myſteriū contemplanduꝫ de beata katherina dicitur patientie. Tulit quidem pa tienter ꝓ xp̄o: maxime tria. ¶ Primo incarcerationem. ¶ Scd̓o rotionem. ¶ Tertio decollationem. ¶ Primo tulit incarcerationē. Uidens nanqꝫ maxentiꝰ ꝙ non poſſet animū katherine molli re. Iuſſit eaꝫ ſpoliatā ſcorpionibꝰ cedi: ⁊ ceſam in obſcuruꝫ carcerem trudi. Ibiqꝫ. xij. diebꝰ fa me cruciari. Rege autē ꝓ quibuſdaꝫ cauſis in ſtantibus extra regionis cōfinia ꝓcedente. Re gina eius nimio amore ſuccēſa: cum pͥncipe mili tum nomīe porphirio media nocte ad carcerē ꝟginis ꝓperauit. Quo cum regina introiſſet: vidit carcerem ineſtimabili claritate fulgenteꝫ et angelos plagas ꝟginis ꝑungētes. Incipieſ qꝫ ꝟgo ei et̓na gaudia p̄dicare: ⁊ ad fidē cōuer tens martyrij coronā eidem p̄dixit. Sicqꝫ vſqꝫ ad mediā noctē ẜmonē ꝓtraxerunt: que cū oīa porphiriꝰ audiuiſſet: ad pedes ꝟginis ꝓcidit: ⁊ cū ducētis militibꝰ fideꝫ recepit: qꝛ vero per

duodecim dies ſine cibo tyrānus eam eſſe iuſſe rat: xp̄s ꝑ hos dies miſſa de celo candida colū ba celeſti eaꝫ cibo refouebat. Deinde dn̄s cum multitudine angeloꝝ ⁊ ꝟginuꝫ eidem apparuit dicens. Agnoſce filia creatorē tuum ꝓ cuiꝰ no mine loborioſum ſubiſti cōflictum: coſtās eſto qꝛ ego tecum ſum. Rediens igit̉ imꝑator: ⁊ vi dens eam ſplēdidiorē: quā toto ieiunio eſtima bat afflictā: cuſtodes carceris torqueri p̄cepit. Illa vero ait. Ego cibum non ab homīe accep ſed xp̄s me per ſuum angelū enutriuit. Cui cuꝫ dixiſſet multa verba. Imꝑator videns firmita tem eius indignatꝰ ait. Eduobꝰ elige tibi vnuꝫ aut ſacrificare vt viuas. aut exqͥſita ſubire tor menta vt pereas. Et illa quecūqꝫ tormenta po tes cogitare ne differas: quia carnē ⁊ ſanguin meū xp̄o offerre deſidero ſicut ip̄e ꝓ me ſemet ip̄m obtulit. Ip̄e eſt deus meus. amator meus paſtor ⁊ ſponſus vnicus meus. ¶ Secūdo bea ta katherina tulit patiēter rotationem. Suaſit em̄ quidaꝫ p̄fectus regi furenti vt infra triduū quattuor rotas ferris ferreis et clauis acutiſſi mis circūtectas p̄pararet: vt tam terribile de trimentū ꝟginem diſſecaret ⁊ ceteros xp̄ianos tam dire mortꝭ exempluꝫ terreret. Ordinatūqꝫ eſt vt due rote vno ordine vo uerent̉: due autē cōtrario impetu agerent̉ vt ille deorſū laceran do cōtraherent. Iſte repugnātes ſurſū deuorā tes impingerēt. Tūc virgo katherina dominū exorauit vt ad laudē ſui noīs ⁊ cōuerſionē po puli circūaſtantis ip̄aꝫ machinā diſſiparet. Et ecce angelus molā illam cū tanto impetu diuel lendo cōcuſſit: ꝙ quattuor milia gentiliū inter mit. Regina auteꝫ que deſuꝑ hoc aſpiciebat ⁊ vſqꝫ tunc ſe celauerat: ſtatim deſcēdēs impera torem de tanta ſeuicia durius increpauit. Rex autē cum regina ſacrificare ꝯtemeret: iuſſit eā extractis prius mamillis decollari. Que cū ad martyriū deduceret̉ katherinā rogauit vt ꝓ ſe dominū precaret̉. Que reſpōdit. Ne timeas a deo dilecta regina: quia tibi hodie ꝓ trāſitorio regno cōmutabit̉ eternuꝫ. Et ꝓ mortali ſponſo tibi immortalem acquires. Educta igit̉ fuit ex tra ciuitatem et miniſtri mamillas eius ferreis haſtilibꝰ euellentes: tandē caput preciderunt. Cuius corpꝰ porphirius rapiens ſepeliuit. Se quenti autē die cum de corpore regine queſtio fieret: ⁊ multos ex hoc ad ſuppliciū pertrahi ty rannus iuberet. Porphirius ꝓrumpens ī me dio exclamauit. Ego ſum qui xp̄i famulaꝫ ſepe liui: ⁊ fidem xp̄i recepi Confeſſi adhuc ſunt cō militones eius fidē ſuſcepiſſe ih̓u xp̄i Quare p̄ cepit ceſar omnes decollari: ⁊ corpora eoruꝫ ca nibus dimitti. ¶ Tertio beata katherina pati enter tulit decolla. ionē. Nam cum nullo terro re nec p̄cibus aut ꝓmiſſis a fide ⁊ amore chriſti poſſet amoueri: data ſuper eaꝫ ſentētia decolla ri iubetur. Que cum ad locum ducta fuiſſet ere ctis ī celū oculis orauit dicens. O ſpes ⁊ ſalus credentium. O decus ⁊ gloria ꝟginū Ieſu rex bone obſecro te: vt quicunqꝫ paſſionis mee me moriam egerit: ſeu in exitus anime ſue vel in qͣ cunqꝫ neceſſitate me inuocauerit tue ꝓpitiati onis conſequat̉ effectum. Factaqꝫ ē vox ad eā dicens. Ueni dilecta mea: ſponſa mea ſpecioſa mea. Ecce tibi celi ianua eſt aperta. Naꝫ ⁊ his qui paſſionē tuam celebrauerint: optata preſi dia ꝓmitto de celis. Deinde cum decollata fu iſſet: de eius corpore ꝓ ſanguine lac emanauit. Angeli autem corpus eius accipientes: ab illo loco vſqꝫ ad montem ſinay itinere dierū vigin ti deduxerunt: ⁊ ibidem honorifice ſepelierunt Ex cuius oſſibus oleum indeſinenter emanat: quod cunctoruꝫ debiliū membra ſanat. Paſſa ē aūt anno domini tricēteſimo ⁊ decimo. Ani ma vero illius ad etherea regna volauit ꝑma nens leta cum xp̄o. Qui ſit benedictꝰ per om̄ia ſecula ſeculorum Amen. Sermo. lxvj. d̓ fide ſancte cecilie vir ginis ⁊ martyris: ob quam xp̄s ea ſu am ſponſam fecit. Ponſabo te mi hi ī fide dei viuentis. Verba ſūt iſta originaliter. Oſee. ij. ca. Euꝫ anima rationalis fide formata ſe exornat adeo grata efficit̉ regi ſeculorum īmortali ⁊ inuiſibili deo vt illā dignetur ſpirituali caſtoqꝫ matrimonio ſibi copulare. Nec retrahit̉ celſitudine maieſta tis ſue: que infinita eſt. quinimo ex abundanti charitate ſua creaturam ip̄aꝫ ad ſui vnionē tra hit Facitqꝫ illam extra terminos nature proce dere. Quando em̄ potuit operari natura illa q̄ de beata ꝟgine cecilia legunt̉ vnde in ea tanta puritas mentis vt ꝟginitatē vnqͣꝫ voluerit de ſerere: vnde tāta ſapiētia tāta ve fecūdia: vt va lerianū ſponſū ſuum fratremqꝫ eius tiburtium non ſolū ad fidē: ſꝫ etiā ad martyrij triūphū per duxerit. Un̄ deniqꝫ tanta conſtantia vt nec tor menta: nec violentā mortē horruerit niſi ex pre ſentia ſpōſi ſui: qͥ gr̄aꝫ illi porrigebat indeſinen ter. Propterea in pn̄ti ẜmone de ip̄a puella ſā ctiſſima locuturi: ad fideꝫ eiꝰ mētes nr̄as aīoſqꝫ vertemus. Qm̄ vt verba propoſita dicunt: de ſponſata fuit xp̄o: in fide ꝑfecta. de qua tria my ſteria ꝓponimus contemplanda. ¶ Primū d̓r cōmendationis. ¶ Scd̓m approbationis. ¶ Tertiū defenſionis.

Ꝙ maxime cōmēdāda ē beata cecilia eo ꝙ habuit fidē. q̄ virtus eſt. et pͥma ī ordine aliaꝝ virtutuꝫ. ⁊ ī cecilia ma gna fuit. ¶ Cagl̓m.I. Rimuꝫ myſteri um ꝯtemplāduꝫ de fide beate cecili d̓r cōmendatiōis Nā fuit in ea fides xp̄i: de qͣ in ſua legenda ſic cōmēdatur. Cecilia ꝟgo clariſſima ex nobili genere exorta ab ipſis cunabulis in fide xp̄i nutrita abſcōditū ſempe euangeliū xp̄i gerebat in pectore: ⁊ nō diebꝰ ne qꝫ uoctibus a colloquijs diuinis ⁊ oratione ceſ ſabat: ſuamqꝫ ꝟginitatē cōſeruari a dn̄o exora bat. Sed in hac ꝑte de ip̄a fide tria ꝓponimus dubia declaranda. ¶ Primū vtrū fides ſit ꝟtus. ¶ Scd̓m vtꝝ fides ſit pͥma ꝟtutum. ¶ Tertium vtrū fides poſſit eſſe maior in vno qꝫ in alio. ¶ Ad primū dubiū reſpōdemꝰ. ꝙ fides ſit vir tus. Et hoc ꝓbari poteſt ẜm Bonauenturā in ſuo. iij. di. xxiij. Et Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. iiij. multi plici rōne. Prima eſt. qꝛ fides hoīem iuſtificat Unde ad Roma. v. ca. ait apl̓s. Iuſtificati ex fide pacē habemꝰ. Et vt Ariſto. docet ī. v. ethi corū. Iuſticia eſt tota ꝟtus. Secūda ratio eſt. qꝛ fides eſt principium noſtre ſalutis. Un̄ xp̄s Luce. vij. ca. Marci. v. ca. Matth̓. ix. ca. et Luce. xviij. dixit. Fides tua ſaluū te fecit. Et Marci. vltꝭ. ca. Qui crediderit ⁊ baptizatꝰ fu erit ſaluus erit Tertia ratio. qꝛ fides placet deo Unde Ecc̄i j. ca. ſcribit̉. Beneplacituꝫ eſt deo fides ⁊ manſuetudo. Et ad Hebreos. xj. ca. Si ne fide impoſſibile eſt placere deo. Et ad Gala thas. iij. ca. Qui ex fide ſunt hi ſunt filij abrae. Et Ioh̓.j. ca. Dedit eis poteſtatē filios dei fie ri: his qui credūt ī nomine eius. Quarta ratio quare fides eſt ꝟtus. quia opponitur infidelita ti: que eſt vitiū. Hinc ē ꝙ fides a ſanctis magni ficatur. vnde. j. Petri dicit̉. Reſiſtite fortes in fide: ⁊ ad Epheſeos. vj. ca. In om̄ibꝰ ſumētes ſcutū fidei Et ad Heb̓. xj. ca. Sancti ꝑ fidem vi cerunt regna: operati ſunt iuſticiaꝫ adepti ſunt repromiſſiōes. Et ibi apoſtolꝰ magnificat fidē ſanctoꝝ patrū. Sed contra obijciunt aliqui ꝓ bantes ꝙ fides non ſit virtus. Nam virtus or dinatur ad bonū. qꝛ vt inqͥt Ariſto. in. ij. ethi. Uirtus eſt q̄ bonum facit habentē. Si fides or dinat̉ ad verū: ergo non eſt virtus. Ad hoc re ſpōdet Tho. vbi ſupra. Ꝙ verum eſt: bonū ītel lectus: cum ſit ꝑfectio ip̄ius: ⁊ ideo inqͣꝫtum ꝑ fidem intellectus determinat̉ in verū: fides ha bet ordinē in quoddā bonū. Credere nanqꝫ eſt actus ītellectus. aſſentiētis vero ex imperio vo luntatis. Ad hoc auteꝫ ꝙ iſte actus ſit ꝑfectus duo requirunt̉. Quorū vnum eſt vt infallibili ter intellectus tendat ad ſuū bonū qd̓ eſt veruꝫ Aliud eſt vt infallibiliter ordinetur ad vltimū finem: ꝓpter quem voluntatē aſſentit ꝟo. Ite rum arguūt ꝙ fides non ſit ꝟtus: qꝛ nulla vir tus eſt in demonibꝰ: ſed fides eſt ī demonibus: de quibꝰ dicit̉ Iacobi. ij. ca. Demones credūt ⁊ ꝯtremiſcunt: ergo fides non eſt virtus. Ad hͦ iterū dicit Tho. ꝙ voluntas poteſt mouere in tellectū ad aſſentiendū que ſunt fidei ex duobꝰ. Uno modo ex ordine volūtatis ad bonū: ⁊ ſic credere eſt actus laudabilis. Alio modo qꝛ ītel tellectus cōuincitur ad hoc ꝙ iudicet eſſe credē dum: his qua dicunt̉ lꝫ non ꝯuincatur per eui dentiam rei. Sicut ſi aliquis ꝓpheta pronun ciaret in ẜmone domini aliquid futurum adhi bens ſignū mortuū ſuſcitando: ⁊ hoc ſigno cō uinceretur intellectus videntis: vt cognoſceret manifeſte hec dici a deo: qui nō mentit̉ lꝫ futu rum quod p̄dicitur in ſe euidēs non eſſet. In fi delibus ergo xp̄i laudatur fides ẜm primū mo dū ⁊ ẜm hoc non eſt in demonibꝰ ſed ſoluꝫ ſecū do modo. vident enim ml̓ta manifeſta indicia ex quibus ꝑcipiunt doctrinaꝫ eccleſie eē a deo qͣꝫuis ip̄i res ip̄as quas eccleſia docet nō vidēt puta deum eē trinū ⁊ vnū: vel aliqua huiuſmo di. Quare fides demonū ē quodāmodo coacta ex ſignorū euidentia: ⁊ ideo nō pertinet ad lau dem voluntatis ipſorum quod credunt. ¶ Se cunduꝫ dubiū fuit vtrum fides ſit prima virtu tum. Et ad hoc reſpondet Tho. ꝙ aliquid pōt ele prius altero dupliciter. Uno modo perſe. Alio modo ꝑ accidens. Per ſe qͥdem inter om nes ꝟtutes pͥma eſt fides. Cum em̄ in agibilibꝰ finis ſit principium neceſſe eſt ꝟtutes theologi cas quorū obiectum ē vltimus finis eē priores ceteris ꝟtutibus Ip̄e autē vltimus finis opor tet vt prius ſit in intellectu qͣꝫ in volūtate: quia voluntas non fertur in aliquid: niſi ꝓut eſt ī in tellectu apprehenſū. Unde cuꝫ vltimus finis ſit qͥdem in volūtate ꝑ ſpem ⁊ charitatem. In ītel lectu aūt per fidem neceſſe eſt ꝙ fides ſit prima inter om̄es ꝟtutes: quia naturalis cognitio nō poteſt attingere ad deum ẜm quod eſt obiectū beatitudinis ꝓut tēdit in ip̄m ſpes ⁊ charitas. Sed per accidēs poteſt aliqua ꝟtus prior eſſe fide: inqͣꝫtum remouet impedimenta credendi: ſicut fortitudo remouet inordinatuꝫ timorē im pedientē fidem: ⁊ humilitas remouet ſuꝑbiaꝫ: ꝑ quā intellectus recuſat ſe ſubmittere veritati fidei: ⁊ ſic de alijs ꝟtutibus: qͣꝫuis nō ſint vere ꝟtutes niſi p̄ſuppoſita fide ẜm Augꝭ. contra iu lianū. ¶ Tertiū dubiū fuit vtrū fides poſſit eē

maior in vno qͣꝫ in alio. Et dicit Tho. ſcd̓a ſcd̓e q. v. ꝙ ſic. Quia vbicūqꝫ īuenitur paruū ⁊ ma gnū ibi inuenit̉ magis ⁊ minꝰ: ſꝫ in fide inuenit̉ magnū ⁊ paruū. Bixit em̄ dn̄s petro Matth̓. xiiij. Modice fidei qͣre dubitaſti Et chananee dixit Matth̓. xv. O mulier magna ē fides tua qͣre fides pōt eſſe maior in vno qͣꝫ in alio. Scien dū tn̄ ꝙ quātitas habitus ex duobꝰ attēdi pōt Uno mō ex obiecto. Alio modo ẜm ꝑticipati onē ſubiecti. Obiectū aūt fidei pōt dupliciter ꝯſiderari. Vno mō ẜm formalem rōnem. Alio modo ẜm ea q̄ materialiter ꝓponūt̉. Formale obiectū fidei ē vnuꝫ ⁊ ſimplex ſcꝫ veritas pͥma. vn̄ ex hac ꝑte fides nō diuerſificat̉ in credētibꝰ ſꝫ eſt vna ſpecie in oībus. Sed ea q̄ materialiter credenda ꝓponunt̉: ſunt plura. Et ẜm hoc p̄t vnꝰ homo plura explicite credere qͣꝫ alius: ⁊ ſic in vno pōt eſſe maior fides ẜm maiorem fidei ex plicitationē. Si ꝟo ꝯſideret̉ fides ẜm ꝑticipa tionē ſubiecti. hoc ꝯtingit dupliciter. Naꝫ actꝰ fidei ꝓcedit ex intellectu ⁊ ex voluntate: pōt er go fides in vno dici maior qͣꝫ in alio ex ꝑte intel lectus ꝓpter maiorem certitudinē ⁊ firmitateꝫ Alio modo ex ꝑte voluntatis ꝓpter maiorem ꝓmptitudinem ſeu deuotionē: vel ꝯfidentiam Magna gͦ fuit fides beate cecilie q̄ ꝓpter xp̄m omia huius ſeculi bona ꝯtempſit Et cū cuidaꝫ iuueni nomīe valeriano deſponſata fuiſſet: ⁊ d̓ es nuptiaꝝ inſtituta eſſet: illa ſubtus ad carneꝫ cilicio erat induta: ⁊ ſuꝑ deauratis veſtibꝰ te gebatur: ⁊ cantantibꝰ organis illa in corde ſuo ſoli deo decantabat dicens. Fiat dn̄e cor meu ⁊ corpus meū īmaculatum vt non ꝯfundar. E biduanis ac triduanis ieiunijs orans cōmēd bat dn̄o qd̓ timebat. Inuitabat angelos prec bus: lachrymis: interpellabat apoſtolos: ⁊ ſar cta agmina om̄ia xp̄o famulantia exorabat: vt ſuis eā deprecatiōibꝰ adiunarent ſuo dn̄o pudi citiā cōmendantē. O illuminata puella. O fide lis cecilia. O femina oī laude digna: iuuencula erat: pulchra: nobilis: ⁊ ſponſo clariſſimo tradi ta: ⁊ tn̄ cūcta ſeculi blādimēta ſpernebat. Qualit̓ fides btē cecilie fuit approba ta eo ꝙ valerianꝰ fuit d̓ illa cōmonitꝰ ex viſiōe: qꝛ angelū viſibilit̓ inſpexit atqꝫ virtute deifrater eiꝰ fuit ad fideꝫ conuerſus. ¶ Capl̓m. II. Ecundū myſte rium ꝯtēplandū de fide beate cccilie dicit̉ approbationis Fuit nāqꝫ fides eius a deo approbata ⁊ ꝯfirmata: dū illam doce re conata eſt ſuū ſponſū valerianū: habuit qui dem illa tria veritatis teſtimonia. ¶ Primū fuit mirabilis apparitio. ¶ Scd̓m angeli a collocutio. ¶ Tertiū fraternalis cōuerſio. ¶ Primuꝫ teſtimoniū quod habuit valerianꝰ de veritate fidei dicitur mirabilis apparitio. vt enim ſcribit̉ in legenda. Dum venit nox in qua cum cecilia ſuſcipere debebat ſecreta cubilis ſi lentia dixit ei cecilia. O dulciſſime atqꝫ amātiſ ſime iuuenis. Eſt myſteriū quod tibi ꝯfitear ſi modo tu iuratꝰ aſſeras tota te illud obſeruātia cuſtodire. Iurat valerianꝰ ſe illud nulla neceſſi tate detegere: nulla ꝓdere rōne. Tunc illa ait. Angelū dei habeo amatorē qͥ nimio zelo cuſto dit corpus meuꝫ: hic ſi vel leuiter ſenſerit ꝙ tu me polluto amore contingas: ſtatim feriet te et amittes florē tue gratiſſime iuuētutis. Si autē cognouerit ꝙ me ſincero amore diligas ita qͦꝫ diliget te ſicut me: ⁊ oſtēdet tibi gratiam ſuam. Tūc valerianꝰ nutu dei correptus ait. Si vis vt credam tibi ip̄m angelum mihi oſtende: ⁊ ſi vero ꝓbauero ꝙ angelus ſit: faciā qd̓ hortarꝭ. Si autē virū aliū diligis te ⁊ illū gladio feram Cui cecilia dixit. Si in deuꝫ verū credideris ⁊ baptizari te ꝑmiſeris: ip̄m videre valebis. Ua de igit̉ in tertiū miliariū ab vrbe: via q̄ appia nū cupat̉: ⁊ pauperibꝰ quos illic inuenies dices. cecilia me miſit ad vos: vt oſtendatis mihi ſan ctum ſenē vrbanum: qm̄ ad ip̄m habeo ſecreta mādata q̄ ꝑferam. Hunc cuꝫ videris: indica ei om̄ia verba mea: ⁊ poſtqͣꝫ ab eo purificatus fu eris ⁊ redieris: angelū ip̄m videbis. Tunc va lerianus perrexit: ⁊ ẜm ſigna que acceperat ſā ctum vrbanū epiſcopū intra ſepulcra martyrū latitātē inuenit. Cunqꝫ ei omīa verba cecilie di xiſſet: ille manus ad celū expandens dixit. Do mine ih̓u xp̄e ſeminator caſti conſilij ſuſcipe ſe minū fructus quos in cecilia ſeminaſti. Domīe ih̓u xp̄e paſtor bone: Cecilia famula tua quaſi apis tibi argumentoſa deſeruit. Nam ſponſum quem quaſi leonē feroce̓ accepit ad te qͣſi agnū manſuetiſſimū deſtinauit. Et ecce ſubito appa ruit ſenex quidaꝫ niueis veſtibus indutus: te nens librū aureis litteris ſcriptū. Quē videns valerianus pre nimio timore quaſi mortuꝰ cece dit. Et a ſene leuatus ſic legit. Vnus deus vna fides: vnuꝫ baptiſma: vnus deus ⁊ pater oīuꝫ qui eſt ſuper omnes: ⁊ ſuper om̄ia ⁊ in omnibꝰ nobis. Cūqꝫ hec legiſſet dixit ei ſenior. Credis ita eſſe: an adhuc dubitas? Tunc ille exclamās dixit. Non eſt aliud quod veriꝰ poſſit credi ſub celo. Statimqꝫ illo diſparente valerianꝰ a ſan cto vrbano baptiſma ſuſcepit. ¶ Secūdū teſti moniū quod habuit valerianus de veritate fi dei: dicit̉ angelica collocutio. Rediens nanqꝫ ad ceciliā illam cum ange. o loquentem inuenit

Angelus auteꝫ duas coronas ex roſis ⁊ lilijs in manu habebat: ⁊ vnam cecilie: alteram vale riano tradidit dicens. Iſtas coronas īmacula to corde ⁊ mūdo corpore cuſtodite quas de pa radiſo dei ad vos attuli: nec vnqͣꝫ marceſcent: nec odorem amittent: nec ab alijs niſi quibꝰ ca ſtitas placuerit videri poterunt. Tu autem va leriane: quia vtili cōſilio credidiſti: pete quod cunꝙͣ volueris. Cui valerianus. Nihil mihi ī hac vita dulcius extitit: qͣꝫ vnicus fratrꝭ mei af fectus. Peto igitur vt ⁊ ip̄e mecum veritatem agnoſcat. Cui angelus. placet domino petitio tua. ⁊ ambo cum palma martyrij ad deum veni etis. ¶ Tertium teſtimoniū qd̓ habuit valeria nus de veritate fidei dicit̉ fraternalis cōuerſio Ingreſſus nanqꝫ tiburtiꝰ: frater valeriani. Cū nimiū roſaꝝ ſenſiſſet odorem. Dixit. Miror hͦ tēpore. Roſeus hic odor ⁊ lilioꝝ vnde reſpirat Cui valerianus Coronas habemus quas ocu li videre non p̄ualent: roſeo colore ⁊ niueo cā dore vernantes. Et ſicut me interpellante odo rem ſenſiſti. Sic ⁊ ſi credideris videre valebis Cui tiburtius. In ſomnis hoc audio: an in ve ritate iſta tu loqueris valeriane? Cui valerianꝰ In ſomnis vſqꝫ modo fuimus: ſed iam nunc in veritate manemus. Ad quem tiburtiꝰ. Vnde hec noſti? Et valerianus. Angelus dei me do cuit: quem tu videre poteris ſi purificatus fue ris: ⁊ omnibꝰ idolis abrenunciaueris. Tūc ce cilia euidenter oſtendit ei omnia idola eſſe ſper nēda. Ita vt tiburtius diceret. Qui iſta nō cre dit pecus eſt. Tunc cecilia oſculans pectus eiꝰ dixit. Hodie fateor te meum eſſe cognatuꝫ. Si cut enim amor dei fratrem tuum mihi coniugē fecit: ita te mihi cognatum faciet contemptꝰ ido lorum. Uade ergo cum fratre tuo vt purificati onē recipias: ⁊ angelicos vultꝰ videre valeas. dixitqꝫ Tiburtiꝰ fratri ſuo. Obſecro te frater: vt mihi dicas ad quē me ducturus es. Cui va lerianus Ad vrbanū ep̄m. Cui tiburtiꝰ. de illo vrbano dicis qͥ totiens dānatus eſt ⁊ adhuc ī latebris cōmorat̉. Tūc cecilia multa ſibi p̄dica uit de vita futura: de paſſione ieſu xp̄i: et alijs ad fidē ꝑtinentibꝰ. Quare tiburtiꝰ totꝰ cōpun ctus: fratri ſuo dixit. Miſerere mei ⁊ ꝑduc me ad hoīem dei: vt purificationē accipia. Ductꝰ ergo ⁊ purificatus angelos dei ſepe videbat: ⁊ oīa q̄ poſtulabat ꝓtinus obtinebat. Quare fides cecilie fuit inſtrumentū vt fides xp̄i defenderet̉ triplici mar tyrio. ¶ Capl̓m. II. Ertiū myſteriū contemplanduꝫ de fide beate cecilie dict̉ defenſionis. Fuit quippe inſtrumētū vt fi des xp̄i triplici martyrio defenderet̉. ¶ Primo matyrio valeriani tiburtij ⁊ maximi ¶ Scd̓o martyrio ſuo ꝓprio. ¶ Tertio martyrio vrbani pontificis. ¶ Primo fides chriſti ſuſtētata fuit martyrio valeriani: tiburtij: ⁊ maximi. Nam poſt ſuſce ptum baptiſma: valerianus ⁊ tiburtius elemo ſinis inſiſtebāt: ⁊ ſanctorū corpora quos alma chius prefectus occiderat: ſepulture tradebāt. Quos almachius ad ſe vocās: cur damnatos pro ſuis ſcęleribus ſepeliant: inquiſiuit. Cui ti burtius. Utinam ſerui eſſemus eoruꝫ: quos tu damnatos appellas: qui contempſerunt. qd̓ vi detur eſſe ⁊ nō eſt: et inuenerūt illud qd̓ non vi detur eſſe ⁊ eſt. Cui p̄fectus. Quid nā eſt illud Et tiburtius. quod videt̉ eſſe ⁊ nō eſt. eſt om̄e qd̓ in hoc mūdo eſt: qd̓ hominē ad non eſſe per ducit. Qd̓ vero non videtur eſſe et eſt. eſt vita iuſtoꝝ ⁊ pena maloruꝫ. Cui prefectus. Nō pu to ꝙ mente tua loquaris Tunc iubet aſtare va lerianum dicens ei. Quoniā non eſt ſani capitꝭ frater tuus tu ſaltem poteris ſapienter dare re ſponſum Conſtat plurimum vos errare: qͥ gau dia reſpuitis ⁊ om̄ia inimica gaudij affectatis. Tunc valerianus ſe vidiſſe ait. Glaciali tēpore ocioſos iocantes et operarios agricolas deri dētes. Sed eſtiuo tēpore dum adueniſſent glo rioſi fructus laborum gaudentibꝰ illis: qui pu tabāt̉ vani ceperūt flere qui videbant̉ vrbani. Sic ⁊ nos. Nunc qͥdeꝫ ſuſtinemus ignominiā ⁊ laborem. In futuro auteꝫ recipiemus gloriā ⁊ eternam mercedē. Vos autem nunc habetis tranſitoriū gaudium In futuro auteꝫ eternum inuenietis interitū. Cui prefectus. Ergo nos ī uictiſſimi principes eternū habemus luctuꝫ et ꝑſone viliſſime eternū poſſidebūt gaudiū. Cui valerianus. Homogenes eſtis non principes tēpore veſtro nati citius morituri: ⁊ deo ratio nem plus omnibꝰ reddituri. Dixit autē p̄fect quid īmoramur verbis. Offerte dijs libamina ⁊ illeſi abſcedite. Sancti reſpōderūt. Nos deo vero quotidie ſacrificiuꝫ exhibemus. Quibus p̄fectus. quod eſt nomē eius. Cui valerianus. Nomen eius inuenire nō poteris: etiam ſi pen nis volaueris. Prefectus dixit. ergo nomē dei iupiter nō eſt. Cui valerianus. NNomen eſt ho micide ⁊ ſtupratoris. Ad quem almachius. er go totus mūdus errat: ⁊ tu cum fratre tuo veꝝ deum noſcis. Ualerianꝰ reſpondit. nos ſoli no ſumus: ſed īnumerabilis multitudo hanc ſācti tatem recepit. Tradunt̉ ergo ſancti ī cuſtodiā maximi. Quibus ille ait. O iuuētutis flos pur pureus. O germanꝰ fraternitatis affectꝰ. Quo modo ad mortem quaſi ad epulas feſtinatis.

Cui valerianus ait. Ꝙ ſi crediturū ſe promitte ret: gloriam eorū poſt mortē videret. Credidit maximꝰ ⁊ omnis eius familia. Ac vniuerſi car nifices crediderunt. Et a ſācto vrbano qui illuc occulte venit baptiſma ſuſceperunt. Igitur dū aurora finem daret cecilia pergēs ad eos excla mauit dicēs. Eyamilites chriſti abijcite opera tenebrarum ⁊ induamini arma lucis. Quarto igitur miliario ab vrbe ſācti ad ſtatuā iouis du cuntur. Et dum ſacrificare nollēt pariter decol lantur. Tunc maximus cum iuramēto aſſeruit ſe in hora paſſionis eo:uꝫ angelos fulgentes vi diſſe: ⁊ animas eorum quaſi virgines de thala mo exeuntes quas in gremio ſuo in celū angeli detulerunt. Aimachius ꝟo audiens maximuꝫ xp̄ianū effectum eſſe cuꝫ plūbatis tādiu cedi fe cit quouſqꝫ ſpiritū exhalauit. Cuius corpus ſā cta cecilia iuxta valerianū ⁊ tiburtiū ſepeliuit. ¶ Secūdo fides xp̄i autenticata fuit martyrio ꝓprio beate cecilie. Inquirēs em̄ alichius fa cultates Ualeriani ⁊ Tiburcij: ceciliam coraꝫ ſe fecit aſtare. Iuſſitqꝫ vt idolis īmolaret: aut ſententiā mortis acciperet. Cuꝫ autē ad hoc ab apparitoribus vrgeret̉. ⁊ illi vehementer flerēt eo ꝙ puella tam decora ⁊ nobilis vltro ſe morti traderet. Dixit ad eos. Hoc boni iuuenes nō ē iuuentuteꝫ perdere: ſed mutare. Multaqꝫ eis de fide xp̄i ⁊ futura vita beata perſuaſit. Qua re exclamantes illi dixerūt. Credimus chriſtū verum eſſe deum qui talē famulā poſſidet. Vo cato ergo vrbano epiſcopo quadringēti ⁊ am plius baptizati ſunt. Tunc almachius ſanctaꝫ ceciliā ad ſe aduocās: diutius cū ip̄a de fide cō tendit. Tandem ab ip̄a rationabiliter ſuperatꝰ iuſſit illam ad domū ſuā reduci. Ibiqꝫ tota no cte ⁊ die buliente balneo concremari: que qua ſi in loco frigido manſit: nec modicum ſalteꝫ ſu doris ꝑſenſit. Qd̓ cum audiſſet almachiꝰ iuſſit eam in ip̄o balneo decollari: quā ſpiculator tri bus ictibus in collo ꝑcuſſit: ſed tamē caput eiꝰ amputare non potuit. Et quia decretū erat ne quartā percuſſionē decollandus acciperet: eaꝫ ſemiuiuentem cruentus carnifex dereliquit: ꝑ triduū autē ſuꝑuiuēs: om̄ia que habebat pau peribus tradidit. Et om̄es quos fideꝫ ad ꝯuer terat vrbano epiſcopo cōmendauit dicēs. Tri duanas inducias mihi poſtulaui: vt hos tue beatitudiui cōmendarē: ⁊ hāc domū meā in ec cleſiā cōſecrates. Sāctus aūt vrbanus corpus eius inter ep̄os ſepeliuit: ⁊ domū ſuaꝫ vt roga uerat in eccleſiā cōſecrauit. ¶ Tertio ſides ceci lie fuit deſenſata martyrio beati vrbani. Hic vt legit̉ in officio eccl̓ie: fuit natiōe romanꝰ: ex pa tre pōtiano: qui ſedit annos octo menſes vnde cim: dies vndecim. Poſt multa ꝟo ab eo circa conuerſionē paganorū laudabiliter geſta. Al machius p̄nominatꝰ inquiri eū fecit ⁊ ī quodā antro cum tribus p̄ſbyteris: ⁊ tribus diaconi bus reperit̉: et in carcerē miſſus eſt. Poſt hoc plūbatis cum ſocijs ceſus eſt: ⁊ iterū in carcere recluſus: vbi tres tribunos ad ſe venientes cū cuſtode carceris anolino ſanctꝰ vrbanus bapti zauit. Audito ꝙ auolinus xp̄ianus factus eēt p̄fecto reſiſtit̉ ⁊ ſacrificare renuens decollatur. Sanctus vero vrbanus ⁊ ſecij capitalē ſenten tiam acceperūt. Sꝫ ſtatim alinachius a demo ne arripitur ⁊ deos ſuos blaſſemās ⁊ xp̄ianos inuitus magnificās a demone ſuffocat̉. Qd̓ eiꝰ vxor mamernia vidēs cū filia ſua lucina ⁊ tota familia a ſancto fortunato p̄ſbytero buptiſmuꝫ ſuſcepit: ⁊ poſt hͦ ſanctoꝝ corpora honorifice ſe peliuit. Ecce quales fructꝰ ꝓduxit fides cecilie cuiꝰ exemplo miraculis ⁊ doctrina: tāta multi tudo ꝑuenit ad xp̄m. Merito igit̉ deſpōſauit eam: tribuitqꝫ coronaꝫ eterne beatitudinis In qua glorioſa reſidebit per infinita ſecuia ſeculo rum. Amen. Sermo. lxvij. de fide inuictiſſima be ate lucie virginis ſiracuſane. Enit ſponſus et q̄ parate erāt intrauerūt cū eo ad nu ptias. Verba ſūt redemptoris nr̄i: originaliter Mat. xxv. ca. ⁊ in euāgelio hodi erno. Promittit̉ merces et̓ne vite oībꝰ qui cre dūt ī xp̄m filiū dei de ꝟgine natū. Un̄ ſaluator ipſe Ioh̓. iij. ca. dicebat. Exaltari oꝑtet filium hoīs: vt oīs qͥ credit ī ip̄m nō pereat: ſꝫ habeat vitā eternā. Et. vj. ca. Hec ē volūtas pr̄is mei qͥ miſit me: vt oīs qͥ videt filiū: ⁊ credit in eū ha beat vitā eternā. Et iteꝝ eodē ca. Amē amē di co vob̓: qͥ credit in me hꝫ vitā eternā. Et. xj. ca. Ego ſū reſurrectio ⁊ vita. Qui credit ī me etiaꝫ ſi mortuꝰ fuerit viuet. Et oīs qͥ viuit ⁊ credit ī me nō moriet̉ inet̓nū. Et eodē cā. Si crediderꝭ videbis gl̓iam dei. Propterea beatiſſima ꝟgo lucia fidē ih̓u xp̄i ꝓ ſue aīe ornamē o ſuſcipiēs ad nuptias delicatas paradiſi ꝑuenit. Quā de re ip̄am laudibꝰ ꝓſequi cupientes. In ſolēnita te eius: ad ſuā fideꝫ vertemus ẜmonē. De qua tria myſteria ꝓponimus contemplanda. ¶ Primū dicit̉ infuſionis. ¶ Scd̓m roborationis. ¶ Tertiū ꝯſūmationis. Qualiter fides infuſa fuit anime bea te lucie a deo. ⁊ quomodo meritoriū eſt credere: ⁊ ꝙ fides informis ſit do num dei. ¶ Capl̓m.I.

Rimuꝫ myſteri um ꝯtēplandū de fide beate lucie d̓r infuſionis. Naꝫ fuit in ea viua fides ⁊ formata: qm̄ deꝰ infudit illā eius mēti atqꝫ fer uēter xp̄m ꝯfeſſa eſt: in quē ꝑfecte credidit. Sꝫ in hac ꝑte tria dubia declaremus. ¶ Primū vtrū credere ſit meritoriū. ¶ Scd̓m vtrū fides ſit aīe infuſa a deo. ¶ Tertiū vtrū fides informis ſit donū dei. ¶ Ad primuꝫ dubiū rn̄det Augꝰ ſuꝑ Ioh̓em dicēs. Sicut ī radice arboris nulla apparet ſpe cies pulchritudinis: ⁊ tn̄ qͥqͥd ē ī arbore deco ris ex illa ꝓcedit. Sic ex fidei humilitate: qͥcqͥ meriti: qͥcqͥd beatitudinis aīa ſuſceptura ē: ex fi dei fundamento ꝓcedit. Sanctꝰ ꝟo Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. iij. ait. Ꝙ actꝰ nr̄i ſūt meritorij: inqͣꝫtū ꝓ cedūt ex libero arbitrio moto a deo ꝑ gr̄aꝫ. Ex qͦ oīs actꝰ hūanꝰ qͥ ſubijcit̉ libero arbitrio ſi ſit relatus in deū pōt eſſe meritoriꝰ. Ip̄m aūt cre dere eſt actꝰ intellectus aſſentientis veritati di uine: ex imperio volūtatis a deo mote ꝑ gr̄am. Et ſic ſubiacet libero arbitrio ī ordīe ad deum: vn̄ actꝰ fidei pōt eſſe meritoriꝰ. Sꝫ ꝯͣ obijcit ali qͥs ſic. Ille qͥ aſſentit alicui credēdo: aut hꝫ cau ſam ſufficient̓ inducētē ip̄m ad credēdū: aut nō Si ſic tūc nō videt̉ hͦ ei eē meritoriuꝫ: qꝛ nō ē ei iā liberū credere: ⁊ nō credere. Si aūt nō hꝫ ſuſ ficiēs inductiuū ad credēdū: tūc leuitatꝭ eſt cre dere. Iuxͣ illud Ecc̄i. xix. ca. Qui cito credit le uis ē corde: ⁊ ſi non videt̉ meritoriū eſſe. Ad hͦ ita rn̄det Tho. Ꝙ ille qͥ credit hꝫ ſufficiens in ductiuū ad credendū. Inducit̉ em̄ auctoritate diuine doctrine miraculis ꝯfirmare: ⁊ ꝙ plꝰ eſt interiori inſtinctu ducit̉ dictātis: vn̄ nō leuiter credit: qꝛ tn̄ nō hꝫ ſufficiēs inductiuū ad ſcien dum. id̓o nō tollit̉ rō meriti. ¶ Scd̓ꝫ dubiū fu it vtruꝫ fides ſit infuſa aīe a deo. Et ad hͦ rn̄det apl̓s ad Eph̓. ij. ca. dicēs. Gr̄a ſaluati eſtis per fidē ⁊ nō ex vob̓: dei em̄ donū eſt. Notandū tr̄ ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. vij. Ꝙ ad fidē duo reqͥrū tur. qͦꝝ vnū eſt: vt hoī credibilia ꝓponant̉: qd̓ reqͥrit̉ ad hoc ꝙ hō aliqͥd explicite credat. Ali ud aūt qd̓ ad fidē reqͥrit̉ ē aſſenſus credētis ad ea q̄ ꝓponūt̉. Ꝙtum gͦ ad primū hoꝝ neceſſe eſt: ꝙ fides ſit a deo. Ea em̄ q̄ ſūt fidei excedunt potētiā humanā. vn̄ non cadūt in ꝯtēplatione hoīs: ſine cognitiōe niſi deo reuelāte. Sꝫ qͥbuſ dam qͥdē īmediate reuelant̉ a deo: ſicut ſunt re uelata apl̓is ⁊ ꝓphetis Quibuſdā aūt ꝓponū tur a deo mittēte fidei p̄dicatores. Ꝙtuꝫ vero ad ſcd̓ꝫ.ſ. ad aſſenſū hoīs ad ea q̄ ſūt fidei p̄t cau ſa ꝯſiderari duplicit̓. Una qͥdē exteriꝰ inducēs ſicut miraculū viſū: vel ꝑſuaſio hoīs fidē docē tis: qͦꝝ neutꝝ ē ſufficiēs eā videndū em̄ ideꝫ mi raculū ⁊ audiendū eandēqꝫ p̄dicationē ſiue do ctrinā: qͥdā credūt: qͥdā nō credūt Et id̓o oꝑtet ponere aliā cauſā interiorē: q̄ mouet hoīeꝫ inte rius ad aſſentiēdū his: q̄ ſūt fidei: hanc aūt cau ſam pelagiani ponebant ſolū libeꝝ arbitriū ho minis. Et ꝓpter hͦ dicebāt ꝙ initium fidei ē ex nobis inqͣꝫtum ſcꝫ ex nobis ē: ꝙ parati ſumꝰ ad aſſentiendū his q̄ fidei ſunt. Sꝫ ꝯſūmatio fidei eſt a deo: ꝑ quem nobis ꝓponunt̉ ea q̄ credere debemꝰ. Sꝫ ē falſū: qꝛ cū homo aſſentiēdo his q̄ ſunt fidei eleuētur ſuꝑ naturaꝫ ſuā: oꝑtet ꝙ h inſit ei ex ſuꝑnaturali pͥncipio interius mouen te: qd̓ eſt deus. Et ideo fides qͣꝫtuꝫ ad aſſenſū qͥ eſt pͥncipalis actꝰ fidei ē a deo interiꝰ mouente ꝑ gr̄am. ¶ Tertiū dubium fuit vtꝝ fides infor mis ſit donū dei. Et ad hͦ rn̄det̉ ꝙ ſic. Nā glo. ad Corꝭ. xiij. ca. ait. Fides q̄ eſt ſine charitate ē donū dei. Si autē obijceret̉ ꝙ fides informis ē qͥd imꝑfectū: ⁊ oꝑa dei ſūt ꝑfecta. vt d̓r Deute rono.xxxij. ca. ergo fides informis non eſt opꝰ dei. Rn̄det Tho. ꝙ fides informis ⁊ ſi nō ſit ꝑ fecta ſimpliciter ꝑfectiōe ꝟtutis: eſt tamen ꝑfe cta qͣdā ꝑfectione: que ſufficit ad fidei rationeꝫ. Iterū poſſet quis inſtare ſic. Quecunqꝫ deus ſanat totaliter ſanat. vn̄ xp̄s dixit Ioh̓is. vij. ca. Totū hoīem ſanū feci: ſed ꝑ fidem hō ſanat̉ ab infidelitate Quicūqꝫ gͦ donum dei accipit ſi mul ſanat̉ ab oībus peccatis. Sed hoc non ſit niſi ꝑ fidem formataꝫ: ergo ſola fides formata ē donū dei: ⁊ non fides informis. Ad hoc ita dic̄ Tho. ꝙ ille qui accipit fideꝫ a deo qͣꝫuis abſqꝫ charitate nō ſimpliciter ſanatur: ſed ſanat̉ ẜm quid ſcꝫ vt ceſſet de tali peccato. hoc autem fre quenter ꝯtingit: ꝙ aliquis deſiſtit ab vno actu peccati: etiā deo hͦ faciēte: qͥ tn̄ ab actu alterius peccati nō deſiſtit: ꝓpria iniquitate ſuggerēte Et ꝑ hunc modū datur aliqn̄ a deo hoī: ꝙ cre dat: nō tn̄ datur ei charitas. Sicut etiā aliqͥbꝰ dat̉ abſqꝫ charitate donum ꝓphetie: vel aliqͥd ſil̓e. In hoc itaqꝫ relucet bonitas ſummi dei: ꝙ etiā peccatoribꝰ ſua dona gratis data largitur. Ꝙ em̄ multi abſqꝫ charitate operent̉ actus bo nos ex genere: ⁊ deo ⁊ eccl̓ie obedient: a deo ꝓ uen it. Ꝙ alij abſqꝫ charitate firmiter ⁊ ſimplici ter credāt: ex fonte diuine pietatis hominē ad iuuantis ꝓcedit. Si vero aliqui fidem formatā habeant ꝑ charitatem ⁊ oꝑa bona a bono deo efficiente id ipſū recipiūt. Ip̄e ergo hanc fidem lucie virgini tribuit: quā ip̄a libenter cōplexa totam ſe diuine voluntati cōmiſit. Erātqꝫ oꝑa eius ſancta: iuſta: recta: mūda: qualia decet ꝓ ſequi credentes in xp̄m. De tribus miraculis qͥbꝰ roborata fn it fides beate lucie. ¶ Capl̓m. I.

Ecūdum myſte Irium contemplandū de fide beate lu cie: dicit̉ roboratio Fuit enim a deo fides eius roborata triplici miraculo. ¶ Primū fuit ſancte agathe viſio. ¶ Scd̓m matris ſanatio. ¶ Tertiū corporis firmatio. ¶ Primū miraculū quo fuit fides lucie robora ta ⁊ magnificata dicit̉ ſancte agathe viſio. Au diens em̄ famā ſācte agathe ꝑ totā ſiciliā diuuſ gari: ſepulcrū eius adijt cū matre ſua euticia: lō go iam ſatis tēpore fluxū ſanguinis incurabili liter patientē. Inter ip̄a igitur miſſarū ſolēnia contigit vt illud euāgeliū legeret̉: in quo dn̄m mulierē ab hac paſſione ſanaſſe narratur. Tūc lucia matri dixit. Si credis his que legunt̉ cre de agathā illum ſemꝑ habere p̄ſenteꝫ: ꝓ cuius nomine ſuſtinuit paſſionē. Si ergo eius ſepul crū credens contigeris ꝑfecte: cōtinuo ſanitate gaudebis. Igitur recedētibus cunctis: et mr̄e ⁊ filia iuxta ſepulcrū in oratiōe exiſtentibus: lu ciam ſomnus arripuit: viditqꝫ agathā ī medio angelorū: gēmis ornatā ſtantem: ⁊ dicentē ſibi Soror mea lucia virgo deo deuota: quid a me petis: qd̓ ipſa poteris preſtare continuo matri tue. Nam ecce ꝑ fidem tuaꝫ ſanata eſt. Sed dū iſta loquimur: increduli nos accuſare ꝯtēdunt Muliebria inquiūt ſunt iſta ⁊ leuibus ꝑſonis enarranda. Nam dixit ſapiens. Multos fece runt errare ſomnia ⁊ exciderunt ſperātes ī illis Quibus nos reſpondemꝰ. ꝙ lꝫ ſomnia poſſint euenire: vel a cauſa naturali: vel a cauſa volun taria: vl̓ ab influentia celi: vel ab illuſiōe: tamē ⁊ ſepe eueniſſe reꝑimus a volūtate creatoris: ſic diſpoſuit īſōnis ml̓ta myſteria reuelare Nō ne Gen̄. xxviij. ca. Uidit iacob in ſomnis ſcal ſtantem ſuper terram ⁊ cacumē illius tangens celum: angelos quoqꝫ dei aſcēdentes ⁊ deſcen dentes ꝑ eam: ⁊ dn̄m innixū ſcale dicenteꝫ ſibi Ego ſum dn̄s deus abraam patris tui ⁊ deus Iſaac. Ioſeph etiam vt ſcribit̉ Gen̄. xl. ca. In terp̄tatus ē ſomnū pincer ne ⁊ piſtoris phara onis: ⁊ ſomnū ip̄ius pharaonis: vt patꝫ Gen̄. xlj. ca. Et Ban̄. iij. ⁊. iiij. ca. habet̉. qualit̓ ipſe daniel reuelauit. ſignificationem ſomniorū na buchodonoſor regis babylonie Magi adhuc poſtqͣꝫ adorauerūt xp̄m amoniti fuerunt ī ſon nis: ne redirent ad herodē. Et Ioſeph ab ange lo in ſomnijs inſtructus fuit: vt cū puero ih̓u et virgine matre fugeret in egyptum. ſicut recitat Matth̓. ij. ca. Apud gentiles etiā ſomnia ſepe aliquid ſignificare cōperta ſunt. Unde Ualeri us multa de ſomnijs ſcripſit lib̓..j. Sicut d̓ ſom nio ſimonidis qͥ naufragiū euaſit. Et d̓ ſomnio matris dionyſij que cū conceptum vtero habe ret: ſomniauit ſe ſatiriſtū parere: ſatiriſtꝰ ſerpēs eſt de quo tiriaca conficit̉. Conſultoqꝫ ꝓdigio rū interp̄te clariſſimū ac potētiſſimū filiuꝫ dixit pariturā. Et ita refert alia qͣꝫplurima. Tullius aūt in.j. de diuinatione ait. Eſt apud platōnē: ꝙ cum ſacrates eſſet in cuſtodia publica: dixit critoni familiari ſuo ſe poſt diē tertiū moriturū vidiſſetqꝫ in ſomnis pulchritudinis eximie fe minā que ſe noīe appellans diceret: homericum quendā verſū. Terclatichile tempeſtas leta le uabit. qd̓ vt eſt dictū ſic ſcribit̉ contigiſſe Sue tonius aūt in lib̓. de. xij. ceſaribꝰ recitat. Ꝙno cte p̄cedēte diē qua ceſar occiſus fuit: vxorciꝰ in qͥete vidit faſtigiū domus labi: ⁊ ceſarē in ſi nū ſuo iacentē multꝭ vulneribꝰ ꝑforatum: qua re ſomnij atrocitate ꝑterrita: eum rogare nō de ſiſtit. vt die ꝓxima ſe a curia abſtineret. Dicta ſunt hec om̄ia vt oſtēdamus nō eſſe quid fabu loſū ꝙ de viſione beate lucie ſuperius explica uimus: ſicut rei exitus: vt apparebit plene ꝯfir mat. ¶ Scd̓ꝫ miraculū quo fides lucie robora ta fuit ⁊ vera declarata: dicitur matris ſanatio Euigilās qͥdē a ſomno lucia matri dixit. Ma ter mea ecce ſanata es: ꝑ ip̄am ergo te dep̄cor qͣ ſuis orationibꝰ te ſanauit: ne mihi de cetero no mines ſponſuꝫ. Sed quicqͥd mihi datura eras ꝓ dote: pauperibꝰ elargire. Cui mater. Tege pͥus oculos meos ⁊ quicqͥd volueris d̓ faculta tibus facito. Ad quā lucia. qd̓ moriēs das. id̓o das: qꝛ tecū ferre nō potes. Da igit̉ dum viuis ⁊ mercedē habebis. Cū ergo rediſſent fit quoti die detractio reꝝ: ⁊ dant̉ in neceſſitatibꝰ paupe rū. Interea dū patrimoniuꝫ diſtribuit̉. ſpōſus lucie de his nutricē eiꝰ interrogauit Rn̄dit illa caute ꝙ vtiliorē poſſeſſionē ſpōſa ſua inueniſſeꝫ quā volebat emere. Et ideo videbat̉ aliquāta diſtrahere: credidit ille ⁊ cepit aucͣtor eſſe vēdē tiū. ¶ Tertiū miraculuꝫ qͦ fides lucie roborata fuit: d̓r corꝑis firmatio. Nā venditis oībus et pauperibꝰ erogatis. Spōſus trahit eā corā pa ſcaſio cōſulari dicēs eam xp̄ianā eſſe ⁊ ꝯͣ leges agere auguſtoꝝ. Inuitāte eā paſcaſio ad ſacri ficia idoloꝝ. Rn̄dit. ſacrificiū placens deo ē: viſitare pauperes: et in neceſſitatibus ſubueni re: ⁊ quia iam amplius non habeo quid offerā meip̄am ſibi offerendā tribuo. Cui paſcaſius. Iſta ꝟba tibi ſimili ſtulto xp̄iano narrare pote ris: mihi auteꝫ qui p: incipū decreta cuſtodio: fruſtra ꝓſequeris. Ad quē lucia. Tu pͥncipum tuoꝝ decreta cuſtodis: ⁊ ego legem dei mei cu ſtodiā. Cui paſcaſiꝰ. patrimoniū tuū cū corru ptoribꝰ expēdiſti: ⁊ ideo qͣſi meretrix oqueris Cui lucia patrimoniū meū in tuto loco conſti tui: corruptores aūt mentis et corporis nunqͣꝫ

ſciui. Rn̄dit paſcaſiꝰ. qͥ ſūt corruptores mētis ⁊ corꝑis. Lucia dixit. Corruptores mētꝭ vos eſtis: qͥ ſuadetis vt aīa ſuuꝫ deſerat creatorem. Corruptores corpoꝝ ſūt: qͥ tꝑalē delectationē p̄ponunt epulis ſempiternis. Paſcaſius dixit Ceſſabūt ꝟba cū ꝑuentū fuerit ad vbera. Cui lucia. verba dei ceſſare nō pn̄t. Cui paſcaſiꝰ. tu gͦ deus es. Lucia rn̄dit. ancilla dei ſū. Qui di xit. Dū ſteteritis an̄ reges ⁊ p̄ſides nolite cogi tare quō aut qͥd loquamini: dabit̉ em̄ vobis in illa hora qͥd loquamini. Nō em̄ vos eſtis qͥ lo quimini: ſꝫ ſpūs patris vr̄i qͥ loquitur ī vobis. Paſcaſiꝰ dixit. In te gͦ ſpūſſanctus eſt. Cui lu cia. qͥ caſte viuūt templū ſūt ſpūſſancti. Cui pa ſcaſiꝰ. ego faciā te duci ad lupanar: vt ibi viola tionē accipias: ⁊ ſpiritūſanctū perdas. Cui lu cia. Non inquinat̉ corpus niſi de cōſenſu men tis: nā ſi inuitā violari me feceris caſtitas mihi duplicabit̉ ad coronā: nunqͣꝫ aūt volūtatē me am ad conſenſū poteris ꝓuocare. Hoc loco do ctores dicunt. ꝙ ſi aliqua ꝟgo violenter oppri mat̉ ꝟginitatis coronā nō amittit. Sicut pate xxxij. q. v. ca. qd̓ aūt. ca. tolerabiliꝰ. ca. reuera. ca. nō pōt. ca. ꝓpoſito. ca. de pudicitia. ca. ma gis timeamꝰ. Sanctꝰ ꝟo Tho. in ſuo qͣrto diſ xlix. arti. v. ita ait. Si aliqua ꝟgo ꝑ violenti oppreſſa fuerit non amittit ꝓpter hͦ aureolā vir ginitatis: dūmodo ꝓpoſitū ꝑpetuo ꝟginitat ẜuandi inuiolabiliter teneat. Et h̓ ſiue ꝓ fide ſi ue ꝓ quacūqꝫ alia cauſa violēter corrumpatur Sed ſi hͦ ꝓ fide ſuſtineat erit ei meritoriū: ⁊ ac genꝰ martyrij ꝑtinebit. Un̄ lucia dixit. ſi inui tam me fecerꝭ violari: caſtitas mihi duplicabi lur ad coronā: non ꝙ habeat duas ꝟginitatis aureolas: ſꝫ ꝙ duplex premiū reportabit: vnu ꝓ ꝟginitate cuſtodita: aliud ꝓ iniuria quā pa ſa eſt. Dato etiā ꝙ talis violēter oppreſſa ꝯcipi at: nec ex hͦ merituꝫ ꝟginitatis ꝑdit. hec Tho. Ad luciā iā redeamꝰ: q̄ paſcaſio addidit. Ec ce corpꝰ meū ad om̄e ſuppliciū paratuꝫ: qͥd mo raris. Incipe fili diaboli deſideria tuaꝝ pena rū exercere. Tūc paſcaſius leones ad ſe venire fecit dicēs eis. Inuitate ad eā oēm populum ⁊ tādiu illudat̉: donec mortua nūciet̉. O ſtupen dū miraculū. O inuincibilis ꝟtus dei viui vo lētes eā trahere. Tāto pōdere ſpūſſanctus eaꝫ fixit: vt oīno ip̄aꝫ mouere neqͥrent. Fecitqꝫ pa ſcaſius mille viros accedere: ⁊ manꝰ ⁊ pedes li gare: ſꝫ eā nullatenꝰ poterāt mouere. Tunc etiā cum viris mille paria boū adhibuit: ſed tamen ꝟgo domini īmobilis ꝑmanſit. vocatis auteꝫ magicis vt ſuis incantationibꝰ moueret̉ omni no moueri non potuit. Dixitqꝫ Paſcaſiꝰ Que ſunt iſta maleficia. ꝙ vna puella a mille homini bus non mouet̉. Lucia dixit. Nō ſunt iſta ma leficia: ſed beneficia chriſti. Qualit̓ beata lucia voluit ꝓ fide xp̄i vitam p̄ſentē ꝑ martyrij tolerantiam cōſūmare. ¶ Capl̓m. II. Ertiū myſteriū cōtemplanduꝫ de fi de beate lucie di cit̉ cōſūmationis. Voluit equidē ꝓ fide xp̄i p̄ſentem vitā ꝑ martyrij tolerantiā co ſūmare. In quo tria concurrerunt. ¶ Primū a morte p̄ſeruatio. ¶ Scd̓m ſecretoꝝ reuelatio. ¶ Tertiū corꝑis xp̄i ſuſceptio. ¶ Primū qd̓ ꝯcurrit circa tolerantiamʳ martꝭ rij beate lucie: d̓r a morte p̄ſeruatio. Nō em̄ tor menta potuerunt extinguere illaꝫ: ita cito ſicut feciſſent: qꝛ deꝰ p̄ſeruabat eā vſqꝫ ad tp̄s. Naꝫ cum paſcaſius anguſtiaret̉ nimis: vidēs illam adeo īmobilē effectam: iuſſit copioſū ignē circa eam accendi picēqꝫ ⁊ reſinā ac feruens oleū ſuꝑ eā fūdi. Dixit lucia. Indutias impetraui mar tyrij mei: vt credentibꝰ timorē auferam paſſio nis ⁊ non credentibꝰ vocē inſultationis: viden tes autē amici paſcaſij euꝫ anguſtiari: in guttu re eiꝰ: gladium īmerſerunt: q̄ nec ſic extincta eſt nec loquelā amiſit. ¶ Scd̓m qd̓ cōcurrit circa martyriū beate lucie: dicit̉ ſecretorū reuelatio. Reuelauit em̄ ea q̄ ſecreta erant: ⁊ ſciri nō pote rant: ꝓpter diſtantiā loci. dixitqꝫ. Annūcio vo bis pacem eccleſie redditam maximiano hodie mortuo ⁊ de regno ſuo diocletiano expulſo Et ſicut ciuitati cathanienſi ſoror mea agatha da ta eſt ꝓtectrix. Sic ⁊ ego ciuitati ſiracuſane cō ceſſa ſum interuentrix. Dum hec verba loqui tur. Ecce miniſtri romanoꝝ venerunt ⁊ paſca ſiū apprehēdētes: vinctum ad ceſarē ſecū duxe rūt. Audierat em̄ ceſar ꝙ ml̓ta rapuerat. Qua re de ſuis ſceleribus ꝯuīctus capitali ſententia fuit punitu̓s. ¶ Tertium qd̓ cōcurrit in marty rio beate lucie: dicit̉ corꝑis xp̄i ſuſceptio. Naꝫ de loco in qͦ ꝑcuſſa eſt: non eſt mota: nec ſpiritū tradidit: quoaduſqꝫ venirēt ⁊ corpus dn̄i ſacer dotes ei traderēt: ⁊ om̄es aſtātes amen dn̄o re ſpōderēt. In eodē aūt loco ē ſepulta ⁊ eccl̓ia fa bricata. Fuit alia lucia cuiꝰ officiū eccleſia cele brat menſe ſeptēbris. hec tꝑe diꝯcletiani ⁊ ma ximiani in viduitate ꝑ annos triginta et ſex mā ſerat. Cuiuſqꝫ anni totius vite fuerunt ſeptua gintaquinqꝫ: vut legitur in ſuo officio. Iſta ac cuſata a filio Cuprepio ꝙ chriſtiana eſſet iuſſu diocleciani carceri mancipata fuit: vbi cōſola tionē diuinā ꝓmeruit. Deinde corā dioclecia no ſedente pro tribunali extenſa eſt: et fuſtibus diutiſſime verberata. Poſtea ī ollam plumbo

plenā ī circūitu igne copioſo ſuccēſā demerſa ē Ubi ſācta dei pſallēs triduo vixit vltimo gla dio aīaduerſa ē. Itaqꝫ pͥma lucia ī ꝟginitate ꝑ manēs: martyriū ꝓ xp̄o paſſa ē. Iſta ꝟo in vi duitate ꝑſeuerans: mori ꝓ xp̄o non recuſauit. Quaꝝ aīe gl̓iaꝫ celeſtis regni ineternū pacifice poſſidebūt. Ad quā nos ꝑducat ih̓s filiꝰ dei: qͥ ſit benedictꝰ in ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo. lxviij. de laudibꝰ vere amici tie. q̄ hoīes in ſāctitate ꝯſeruat. ¶ OEatus qui inue nit amicū veꝝ. Sapientis ꝟba ſunt iſta originalit̓ Ecc̄i. xxv. ca. Satis efficax eſt tā in ſpūali qͣꝫ ciuili vita: vinculū ami citie vere: qͣ hoīes cōmunicant ſibijp̄is vtrāqꝫ fortuna Propterea a macrobio. ſpecies iuſticie ponit̉ ⁊ ab ip̄o atqꝫ a carceris ſapientibꝰ miris laudibus p̄conizat̉: qꝛ tamē pleriqꝫ ferales po tius qͣꝫ rōnales hoīes amicitiā ⁊ paruipendūt ⁊ fugiunt. Idcirco in p̄ſenti ſermone de eiꝰ lau dibus erimus verba facturi: de qua tria myſte ria ꝓponimus cōtemplanda. ¶ Primū d̓r cōmendationis. ¶ Scd̓m diſtinctionis. ¶ Tertiū ſignificationis. Ꝙ oēs ſācti ⁊ morales ph̓i glorioſe lo quunt̉ de amicitia. ¶ Capl̓m.i. Rimuꝫ myſteri um ꝯtēplandū de amicitia d̓r cōmē dationis. Oēs qͥppe tam ſācti qͣꝫ ph̓i morales de illa glorioſe loquūt̉. Vnde ſapiēs Ecc̄i. vj. ca. ait. Amicꝰ fidelis ꝓtectio fortꝭ. Ex Caſſiodorꝰ in libro de amicitia. In hūanis re bus nihil amicitia dulcius īuenit̉: nihil ſanctiꝰ appetit̉: nihil fructuoſiꝰ cuſtodit̉. Et in eodem li. Amicitia ꝓpria ſuauitate ꝟtutesʸ alias con dit: aduerſa tꝑat: triſtiaqꝫ iocundat. Et ideꝫ in epl̓is. Sine amicis oīs cogitatio eſſet tediū oīs oꝑatio labor: oīs terra ꝑegrinatioˡ: oīs vitā tor mētū: ſine amicoꝝ ſolatio: viuere eēt mori. Et Ambro. li. d̓ officijs. Solatiū qͥppe vite huiꝰ ē: vt habeas cui pectꝰ tuuꝫ aperias: cui archana cōices: cui ſecreta tui pectoris cōmittas: vt col loces tibi virū fidei ē: qͥ in ꝓſperis gratulet̉ ī tri ſtibꝰ cōpatiat̉: in ꝑſecutionibꝰ abhortetur. Et Ualerius maximus li. iiij. Amicitie vinculum potēs ē ⁊ p̄ualiduꝫ: neqꝫ vll̓s ex ꝑte ſanguinis viribꝰ inferiꝰ. Et Quintilianꝰ in li. declamatio nū. Nō reperio qͥd in rebꝰ hūanis excogitaue rit natura p̄ſtātiꝰ amicitia: qͥd ꝯcordia ꝯͣ fortu nā maius auxiliū. Et Saluſ. in iugurtino. Nō exercitꝰ neqꝫ theſauri ſūt regni p̄ſidia: ſed veri amici: qͦs neqꝫ armis cogere: neqꝫ auro parere queas: officio fideqꝫ parant̉. Et Seneca in lib̓. de tranqͥllitate animi. Nihil eque oblectat ani mū: qͣꝫ amicitia fidelis ⁊ dulcis. Et Theophra ſtus ph̓s. Quāti ē ſine aīa corpꝰ: tāti ē ſine ami cis hō. Et ſcd̓s ph̓s interrogatꝰ ab adriano ce ſare. qͥd eſt amicus. rn̄dit. deſiderabile nomen: infelicitatis refugiū: indeficiēs quies: amanda felicitas. Et Ariſto. in. viij. Ethico. ca. j. Ami citia maxime neceſſaria eſt in vitā: ſine amicis nullus eligeret viuere: habēs reliqͣ bona oīa et mendicantibus et principatus et ptātes poſſi dentibus: videt̉ amicis maxime opus eſſe. Et ideꝫ in. ij. politice. Amicitiā qͥdem putamꝰ ma ximū eſſe bonoꝝ ciuibꝰ. Et idē in. iij. topicoꝝ. Magis eligenda eſt ſuꝑabundantia amicitie qͣꝫ pecuniaꝝ. Et Tullius ī q̄ſtionibus tuſcula nis. Sūmū genꝰ felicitatis eſt hr̄e amicos. Et idē in li. illo de amicitia d̓ qͦ inquit auluſgelius in.j. noctiū acticaꝝ. Ꝙ cū librū illuꝫ cōponeret legit librū theophraſti d̓ amicitia ait. Excepta ſapīa nil melius eſt datuꝫ hoī a dijs īmortalibꝰ amicitia. Et iteꝝ ibi. Solem e mūdo tollere vi dent̉: qͥ amicitiā ē vita tollūt: qꝛ nihil a deo me liꝰ habemꝰ: nihil iocūdius. Et iteruꝫ. Ego vos hortari tm̄ poſſū: vt amicitā oībus rebꝰ huma nis anteponatis. Nihil em̄ eſt tā nature aptuꝫ tāqꝫ cōueniens ad res vel ſcd̓as vel aduerſas. Et idē li. j. de finibꝰ bonoꝝ ⁊ maloꝝ. Omniuꝫ rerū qͣs ad beate viuēdū ſapīa cōparauit. nihil eſt maius amicitia: nihil vberius: nihil iocūdi us. Sed p̄ter p̄dicta querunt aliqui: vtꝝ felix ī digeat amicis. Et poſſet argui ꝙ non: qꝛ qͥcūqꝫ ſūt ꝑ ſe ſibi ſufficiētes ex bonis q̇ hn̄t: non indi gēt amicitia alioꝝ: ſꝫ felix ꝑ ſe oīuꝫ bonoꝝ ſuffi cientiā hꝫ. gͦ nō videt̉ indigere amicis. In op poſitū ꝟo arguit̉ tali rōne. Inter oīa exteriora eſt maximū bonū hr̄e amicos. vt ꝓbatū ē pau lo ſuꝑius ꝑ Ariſto. Si gͦ felici cui oīa bona tri buunt̉ nō dant̉ amici: tūc felici deerit maximū bonoꝝ exterioꝝ ſcꝫ amicitia qd̓ eſt ꝯͣ rōneꝫ feli cis. Rn̄det ab iſta ſoluēda. ꝙ aut loqͥmur de fe licitate celeſtis patrie: aut de felicitate pn̄tis vi te. Primo em̄ ſi loquimur de ꝑfecta felicitate q̄ erit in patria. tunc aut loqͥmur de neceſſitate be atitudinis: aut de bene eſſe. Primo mō dico ꝙ ſocietas amicoꝝ nō reqͥrit̉ de neceſſitate ad bea titudinē patrie. qm̄ ille qͥ habet totaꝫ plenitudi nē ſue ꝑfectionis in vno nō indiget in alia. ſed beatus in patria habet totam plenitudineꝫ ſue ꝑfectionis in deo. ergo nō indiget alio. Et hoc eſt qd̓ ſcribit̉ Sapīe. vij. ca. Venerūt aūt mihi om̄ia bona pariter cum illa.ſ. cum diuina ſapīa q̄ in dei clara viſione cōſiſtit. Vnde Augꝰ. viij lib̓. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am dicit. ꝙ creatura ſpūalis

ad hoc ꝙ ſit beata non niſi intrinſecus adiuuat̉ eternitate: veritate ⁊ charitate creatoris. Naꝫ ꝑfectio charitatꝭ eſt eſſentialis beatitudini qͣꝫtū ad dilectionē dei: nō aūt qͣꝫtum ad dilectioneꝫ ꝓximi. Quare ſi eēt vna ſola aīa fruens deo nō hn̄s ꝓximū quē diligeret: adhuc beata eēt: ſed ſuppoſito ꝓximo ſeqͥt̉ dilectio eiꝰ ex perfecta di lectione dei. Un̄ qͣſi ꝯcomitanter ſe hꝫ amicitia ad ꝑfectaꝫ beatitudinē. Scd̓o ꝟo ſi loqͣmur de bn̄ eſſe beatitudinis tūc verū ē ꝙ ad illā facit ſo cietas amicorū: qꝛ ſicut beatitudo eſſentialis ē quā hꝫ beatꝰ apd̓ deū ſolum: ita beatitudo acci dētalis ē: quā hꝫ beatꝰ apd̓ aliū beatuꝫ. Si ꝟo loqͥmur d̓ felicitate imꝑfecta q̄ nihil aliud ē: lai ge illā ſumendo qͣꝫ ꝓſperitas ⁊ bonoꝝ tꝑaliuꝫ abūdātia. tunc dico ꝙ felix aliquo mō nō indi get amicis ⁊ aliquo mō indiget. Nā felix no in diget amicitia vtili: qꝛ exiſtūt ſibi oīa bona: in diget tn̄ amicis maxime ꝓpter tria. Primo ꝓ pter cōicationē. vt cōicet amicis indigentibꝰ fe licitatē ſuā. qm̄ vt inqͥt Plato ī Thimeo. Bo nos viros decet cōmodos eſſe. Et Ouidius in li. de ponto. Regia crede mihi res eſt ſuccurre re lapſis. Cōueniēs hoī eſt hoīem ẜuare volu ptas. Scd̓o felix indiget amiris ꝓpter ꝯſerua tionē: qꝛ nullus ſufficit ſolus ẜuare ꝓſperitateꝫ ſuā. Id̓o inqͥt Tulliꝰ in li. de amicitia. Qm̄ res humane fragiles ſūt ⁊ caduce ſꝑ acqͥrendi ſunt qͦs diligamꝰ ⁊ a qͥbꝰ diligamur. charitate em̄ be niuolentiaqꝫ ſublata oīs ē ſublata: ⁊ ita iocūdi tas. Tertio felix indiget amicis ꝓpter delecta tionē: qꝛ delectabile ē ꝯuiuere amicis. Vnde ⁊ Tulliꝰ in p̄fato lib̓. de amicitia dicebat. Quid dulciꝰ qͣꝫ hr̄e aliquē cuꝫ qͦ audeas ſic loqͥ oīa vt tecū. Propter hͨ oīa ꝯcludit ſapiēs Ecc̄i. vj. c. Ꝙ qͥ inuenit amicū fidelē īuenit theſauꝝ Ami co qͥppe fideli nulla ē cōꝑatio ⁊ nō ē digna pōde ratio auri ⁊ argēti ꝯtra bonitatē fidei illius. De triplici amicitia. mala. falſa. ⁊ ve ra. ¶ Capl̓m..II. Ecūdū myſteri um contemplandū de amicitia dici tur diſtinctio. Diſtinguitur quippe in ſcripturis diuinis ⁊ hūanis tripliciter. Naꝫ ¶ Quedā eſt amicitia mala. ¶ Quedam falſa. ¶ Quedam vera. ¶ Prima amicitia d̓r mala. que eſt inter eos qͥ mali ſūt. ſicut Luce. xxiij. ca. ſcribit̉ Ꝙ facti ſūt amici herodes ⁊ pilatus. Ubi glo. nephanduꝫ fedus qd̓ herodes ⁊ pilatus in occidendo xp̄m pepegerūt. ꝓpterea Ariſto. viij. ethi. ait. ca. iij Ꝙ ꝑfecta ē bonoꝝ amicitia: ⁊ ẜm ꝟtutē ſimiliū Et Tulliꝰ in li. d̓ amicitia inqͥt. Uirtꝰ amicitiā ⁊ gignit ⁊ continet: nec ſine ꝟtute amicitia eſſe vllo pacto pōt. Et iteꝝ ibi ſic ꝯcludit. Hoc ſen tio niſi ī bonis amicitiā eſſe nō poſſe. ¶ Scd̓a ē amicitia falſa: vel ſimulata qn̄ ſcꝫ aliqͥs diligit ſolo noīe ⁊ nō oꝑe qd̓ vtiqꝫ facile impleri dicit Ambroſiꝰ li. iij. de officijs. Facilis inqͥt vox et cōis tuus ſū totus: ſꝫ paucoꝝ effectꝰ. Sūt ⁊ alij qͥ ſe amicos dicūt: ⁊ nō niſi ꝓpter ꝓpriū cōmo dū amant. ꝯͣ quos dicit Seneca ad lucillū. Ne gociatio eſt nō amicitia q̄ ad cōmoduꝫ accedit. Et Hieroꝰ in epl̓a ad paulinū ait. Vera amici tia illa eſt ⁊ xp̄i glutino copulata quā non vtl̓i tas rei familiaris. non p̄ſentia tm̄ corporis non ſubdola ⁊ palpās adulatio: ſꝫ dei timor ⁊ diui naꝝ ſcripturaꝝ ſtudia cōciliant. Et ideꝫ ſuper Micheā ꝓphetaꝫ. Delicata ē amicitia q̄ ami coꝝ felicitatē ⁊ diuitias ſequitur. In hͦ genere amicitie hodie voluit̉ qͣſi totus mūdus. Vnde Ouidius li. ij. de pōto ait. Uulgus amicitias vtilitate ꝓbat: illud amicitie quondā venerabi le nomen ꝓſtat ⁊ in queſtu pro meretrice ſedet Sūt ⁊ adhuc amici falſi. qn̄ hi qͥ ſe amicos fate bant̉: amicos deſerūt in aduerſis. Nam vt ſcri bit ſapiēs Prou̓. xvij. ca. om̄i tꝑe diligit qͥ ami cus eſt. Et Ualeriꝰ lib̓. iiij. Sincere fidei amici p̄cipue in aduerſis rebus cognoſcūt̉: in qͥbus quicqͥd p̄ſtat̉: totū a cōſtanti beniuolētia ꝓfici ſcit̉. Ob id Tulliꝰ in queſti. tuſcu. ⁊ in. iij. li. de officijs. cōmendat vna cū valerio maximo dā monē ⁊ ficiā pictagoricos qͥ amicitiarū animo adeo ſtricti erāt vt cū alterū ex his ſiracuſanus dionyſius occidere terminaſſet: ⁊ is qͥ morti ad iectus eſſet: paucos dies qͥbus domū ꝓficiſce ret̉ a dionyſio impetraſſet: ſin aliū ꝓ reditu eiꝰ daret: alter rn̄dere ꝓ amico nō dubitauit: affir mans ꝙ niſi rediret alius infra aſſignatum ſibi terminū ip̄e moreret̉. Oēs pͥmo iſto inſultū ſūt ī admirationē verſi: qͣꝫqͣꝫ derideret̉ a plurimis ſꝫ cū tandē reuerteret̉ amicꝰ ſeqꝫ ad diē termini p̄ſentaſſet: admiratꝰ tyrannꝰ eoꝝ fidē ſuppliciū remiſit. Rogās ſe tertiū in ſocietatē recipi. Sꝫ hodierna die tales minime inueniunt̉: qͥnimo vt Ouidiꝰ ait li. ij de ponto. Diligit̉ nemo niſi cū fortuna ſcd̓a eſt. Et in lib̓. de triſtibꝰ. Donec eris felix multos numerabis amicos Tꝑa ſi fu erint nubila ſolus eris. Et in eodeꝫ libro: ſic de quodā ſuo amico tepido lamentat̉. In caput alta ſuum labent̉ ab equore retro. Flumina: cōuerſis ſolqꝫ recurrit equis Terra feret ſtellas: celum ſcindet̉ aratro Unda dabit flāmas: ⁊ dabit ignis aquas Omnia nature prepoſtera legibus ibunt. Parſqꝫ ſuū mundi nulla tenebit iter. Omnia iam fient fieri q̄ poſſe negabam.

Et nihil eſt de quo nō ſit habenda fides. Hec ego vaticinor: qꝛ ſum deceptus ab illo. Laturum miſero: quem mihi rebar opem. Illud amicitie ſanctū ⁊ venerabile nomē Re tibi ꝓ vili ſub pedibuſqꝫ iacet. ¶ Tertia igit̉ amicitia ⁊ vera eſt illa que fūda tur ſuꝑ v̓tutē ⁊ ꝑſeuerat in quolibet ſtatu ſiue ꝓſperitatis ſiue aduerſitatis. De ſignis vere amicitie. Capl̓m. III. Ertiū myſceriū ꝯtemplanduꝫ de amicitia dicitur ſi gnificatio. Sunt enim aliqua ſigna per que cognoſci poteſt quādo quis eſt verus amicus. Et hec diſtinguuntur in tria. Nam ¶ Alia ſunt ſigna cordis. ¶ Alia ſunt ſigna oris. ¶ Alia ſunt ſigna operis. ¶ Primo ſunt alia ſigna cordis. que ſubdiui di poſſunt in tria. ¶ Primū eſt voluntatū concordatio. ¶ Scd̓m ſeceretoꝝ cōmunicatio. ¶ Tertiū animi ꝯfirmatio. ¶ Primū ſignū eſt voluntatū ꝯcordatio. de qͦ ait Tulliꝰ li. de amicitia. Idē velle ⁊ idē nolle. Ea demū vera eſt amicitia: qd̓ vtiqꝫ ītelligēdū ē in rebꝰ ꝟtuoſis: debitis: ⁊ honeſtis. Nā ꝯcor dia maloꝝ nō vere amicitia: ſꝫ ẜm ſil̓itudinem dici pōt. ¶ Scd̓m ſignū ē ſecretoꝝ ⁊ ꝯſilioruꝫ cōicatio. vt em̄ ait Ambro. li. de officijs. Nihil occultat amicꝰ: ſi verꝰ ē. Uerū tn̄ caute agendū ē vt ẜuet̉ regula Senece ad lucillū dicētꝭ. Oīa cū amico delibera: ſꝫ de ip̄o prius. Naꝫ inquit Macrobiꝰ lib̓. ſaturnaliū. Ita amicū habeas vt hūc fieri poſſe inimicū putes. Et Ualeriꝰ ru brica de dilectione ⁊ amore dicit. Rias aiebat oportere hoīes ita ī vſu amicitie verſari vt me minerint eā ad gͣuiſſimas inimicitias poſſe cō uerti. Qd̓ qͥdem p̄ceptuꝫ pͥma ſpecie nimis for taſſe callidum videbat̉: nimiūqꝫ ſimplicitati: qͣ p̄cipue amicitia gaudet ꝯtrariū: ſꝫ ſi animi alti or cogitatio demiſſa fuerit ꝑ qͣꝫ vtile reperietur ¶ Tertiū ſignū vere amicitie d̓r animi ꝯfirma tio. Hoc vtiqꝫ ad verā amicitiā ſpectare cogno ſcit̉: vt non ſtatim mala de amicis credātur ſu ſurronibꝰ ⁊ bilinguibꝰ. Ideo Ualeriꝰ li. iiij. ru brica de moderatione. laudat plautonē. qui cū a quodam audiret xenocratē diſcipulū ſuū de ſe multa impie locutū ſine vlla cunctatione cri minantē reſpuit. Inſtabat ille certo vultū cau ſam querens cur ſibi fides nō adhiberet̉. Adie cit plato. Non eſſe credibile vt quem tātopere amaret ab eo non diligeret̉. Poſtremo cuꝫ ad iuſiurandū inimicitias ſerentis malignitas cō fugiſſet ne de ꝑiurio eius diſputaret affirmauit nunqͣꝫ xenocratē illa dicturū fuiſſe: niſi ea dici expedire ſibi iudicaſſet. ¶ Secūdo ſunt alia ſi gna oris ⁊ hec diſtinguūtur in tria. ¶ Primū eſt ſecreta monitio. ¶ Scd̓m recta locutio. ¶ Tertiū manifeſta laudatio. ¶ Primū ſignū oris vere amicitie ē ſecreta mo nitio. Cū ſcꝫ qͥs dep̄hēdens in aliqͦ ſuū amicuꝫ errare ſecrete ſtudet illū monere Iuxta ſaluato ris nr̄i documētū. qͥ Matth̓. xviij. c. dixit Si peccauerit ī te frater tuꝰ: vade ⁊ corripe eū īter te ⁊ ip̄m ſolū. Et d̓ hͦ ita pulchre loqͥt̉ Ambro. li. iij. de officijs. Obiurget amicus amicū: non iactātie ſtudio: ſꝫ affectu charitatꝭ: vt nec āmo nitio aſpera ſit: nec obiurgatio cōtumelioſa Et Seneca in li. de moribꝰ. Uires tuas magꝭ ami ci ſentiam bn̄ficijs qͣꝫ iniurijs. ¶ Scd̓m ſignuꝫ oris eſt recta locutio. vt amicꝰ magis loqͣt̉ ami co vera ⁊ vtilia qͣꝫ blanda ⁊ falſa ⁊ cū ſuo dāno illi placētia. Hinc ſapiens Prou̓. x. ca. ait. Si mulator ore decipit amicū ſuū. Et. xvj. ca. Uir iniquꝰ laudat amicū ſuuꝫ: ⁊ ducit eū ꝑ viā non bonā. Et Augꝰ ſuꝑ illo verbo pſalmiſte. Lau dat̉ peccator in deſiderijs aīe ſue. Adulantiuꝫ inquit lingue alligant animas in peccatis: dele ctat em̄ ea facere in quibus non ſoluꝫ metuit re p̄henſor: ſed etiā laudat̉ peccator. ¶ Tertiū ſi gnū eſt manifeſta laudatio. vt em̄ inqͥt Chryẜ. HHic mos amantiū eſt vt amorē ſuum ſilentio te gere neq̄ant. ¶ Tertio ſunt alia ſigna vere ami citie in opere: ⁊ hec adhuc tria. ¶ Primū eſt grata cōuerſatio. ¶ Scd̓m prompta condeſcenſio. ¶ Tertiū honeſta ſatiſfactio. ¶ Primū ſignuꝫ eſt grata ꝯuerſatio. Inqͥt em̄ Ariſto. ix. Ethicoꝝ. Ꝙ amicus ē alius ip̄e. Et Tulliꝰ. Amicꝰ ē alter ego. Idcirco qͥ veri ami ci ſūt: libenter ꝯueniūt: familiariter ꝯuerſantur Quare ⁊ Ariſto. dicit Ꝙ amicis eligibiliſſimū eſt cōuiuere. ¶ Scd̓m ſignū eſt ꝓmpta conde ſcenſio. Cū qͥs amico ꝯdeſcēdit ſubueniendo ſi bi in neceſſitatibꝰ ſuis. Ideo ph̓us qͥdā cū dice retur ei de quodā pauꝑe: ille amicus illiꝰ diuitꝭ eſt. cur inqͥt illo diuite pauꝑ eſt: amicus nō eſt: qͥ particeps non eſt fortune. Et dū amicꝰ aliqͥd expoſtulat: non eſt ꝓcraſtinandū. Un̄ ſapiēs in Prou̓. dixit. Ne dicas amico tuo vade ⁊ re uertere cras em̄ dabo tibi cum ſtatim poſſis da re. ¶ Tertiū ſignū eſt honeſta ſatiſfactio. Nec amicus turpia petere debet: nec alius in his ſa tiſfactere tenetur. Hinc Ualerius libro. vj. Ru brica grauiter dicta aut facta. refert publiꝰ Ru tilius cum amici cuiuſdam iniuſte rogationi re ſiſteret: atqꝫ is per ſūmā indignationē dixiſſet. Quid ergo opus eſt mihi amicitia tua: ſi quod

rogo non facis. Reſpondit. imo qͥd mihi tua: ſi ꝓpter te aliqͥd inhoneſte facturus ſū Et Auluſ gelius in pͥmo noctiū acticaꝝ querēs an̄ ꝓ vtili tate amicorꝝ delinquendū aliqn̄ ſit. ait. Chilo lacedemoniꝰ de hoc dubitauit. Pericles athe niēſis egregius vir ingenio boniſqꝫ oībꝰ diſci plinis ornatus ab amico ſuo rogatus vt pro re cauſaqꝫ eius falſum deieraret Rn̄dit. Opus ē me amicꝭ cōmodare ſed vſqꝫ ad aras theophra ſtus parua inquit ⁊ tenuis vel turpido vel infa mia ſubeunda eſt. Si ea re magna vtilitas ami co queri pōt rependitur quippe ⁊ cōpenſatur le ue damnū delibate honeſtatis maiore alia gra uioreqꝫ in adiuuando amico honeſtate. hec au luſgelius. Sed Cicero in lib̓. de amicitia ita cō cluſit Nulla ē excuſatio peccati: ſi amicitia pec caueris. Nā cū cōſiliatrix amicitie ꝟtutis: opi nio fuerit. difficile ē amicitiā manere: ſi a ꝟtute defeceris. Hec de amicitia ſcripta ſūt: vt cogno ſcat vnuſquiſqꝫ quāta ſit vis illius: que tamen a rariſſimis obſeruat̉: vt decet: vbiqꝫ etenī pͥua tus amor alas ſuas iam expandit: vnuſqͥſqꝫ qd̓ ſuū eſt q̄rit ⁊ ſuo tm̄ cōmodo ſatiſfacere ſtudet Nos ꝟo qͥ xp̄iani ſumus ad amicitiā excolēdā inducimur: ꝑ legem illā diuinā: quā xp̄s deus dei filius de virgine natus verbo docuit: pari ter ⁊ exemplo. Diliges ait ꝓximū ꝓ tuuꝫ. qd̓ ſi fecerimꝰ pignus eterne vite ab eo largiter acci piemꝰ: qͥ ſuam nobis gr̄am largiet̉ ī p̄ſenti ſecū lo. Et in futuro gloriā ſempiternā: in qua viuit ⁊ regnat ꝑ infinita ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo. lxix. de beatiſſimo cōfeſſore Antonio paduano de ordine minoꝝ On poteſt ciui tas abſcōdi ſupra mōtē poſita: v̓ba ſūt redēptoris nr̄i originalit̓ Mat. v. ca. ⁊ in euangelio p̄ſentis ſolēnitatis Cuncti fere mortales qͥ baptiſmali caractere ſūt inſigni ti: beatū antoniū paduanuꝫ deuotiōe ardentiſ ſima colunt ac venerant̉: nec ip̄e patrociniū eiꝰ expoſcentibꝰ: ita ſit affabilis ⁊ ꝓpitius vt vide atur quodāmodo cuꝫ illis cōuiuere ⁊ cōmora ri. Nullꝰ a fonte ſue dulcedinis ſitibūdus abſce dit: om̄ibuſqꝫ eum inuocantibꝰ preſto eſt Et vt veriſſime cantat eccleſia Ad ſacrum eius tumū lum frequēter membra languentū: modo ſani tati quolibet morbo fuerint grauata reſtituūt̉. Propterea ne beneficioruꝫ illius īmemores ac cuſemur: in ſolenntate p̄ſenti ad ſue laudis p̄co nia extollēda: oī ſtudio: oī diligētia: oīqꝫ vi di cēdi debemꝰ incūbere. Eſt qͥppe in eccl̓ia dei ve lut ciuitas poſita in cacumine mōtis: q̄ ab oībꝰ videri p̄t. vt ꝟba ꝓpoſita dicūt. Qm̄ multa in hoc ſancto reperiunt̉ q̄ fulgent in domo dn̄i: lu centqꝫ oībꝰ qͥ ſunt in illa: ꝓpter q̄ patrē qͥ eſt in celis glorificat ⁊ bn̄dicūt. Sed vt iſta clariꝰ ha beant̉ de ſācto antonio in p̄ſentiarū ꝟba factu ri. Triplicē excellentiā eius ꝑorabimus. ¶ Prima d̓r religionis. ¶ Scd̓a p̄dicationis. ¶ Tertia glorificationis. Qualit̓ beatꝰ antoniꝰ etate tenellꝰ ha bitu canonicoꝝ regulariū ſācti augu ſtini ſuſcepit. Indeqꝫ zelo martyrij ſuccēſus traſijt ad religioneꝫ minoꝝ ¶ Capl̓m.j. Rima excellen tia ſancti antonij: d̓r religionis. De dicauit nāqꝫ ſe deo: ⁊ in religione ſā cta laudabiliter vſqꝫ ad mortē ꝑſeuerauit. Vt em̄ ſcribit̉ ī cronicis ordinis noſtri minoꝝ. Fu erunt anni vite beati antonij. xxxvj. Nam fuit in domo parentū annis qͥndecim. In monaſte rio ꝟo ſācti vincentij annis duobus. Et in mo naſterio ſācte crucis de colimbria nouē annis. Poſtremo in ordine beati frāciſci multis mira culis clarus decē annos felicit̓ ꝯſūmauit. Et lꝫ in eo multa ꝯueniāt: que ſue religionis ꝓfeſſio nē extollūt: nos tn̄ tria dūtaxat explicabimꝰ. ¶ Primū eſt etas. ¶ Scd̓m cauſalitas. ¶ Tertiū charitas. ¶ Primū quo extollit̉ ꝓfeſſio aſſumpte religi onis a beato antonio d̓r etas. Non em̄ expecta uit ſenectā: non iuuenilibꝰ annis pͥus voluit ob temꝑare: ſed vbi ſextūdecimū attigit annū ſpre tis mundi ⁊ carnis illecebris ad quoddaꝫ ceno bium ordinis ſancti auguſtini vlixbone ciuita tis de qͣ ip̄e oriūdus erat vicinū ſe cōtulit. Ibi qꝫ deuotꝰ habitū religionis aſſumpſit: vbi biē nio exacto: amicoꝝ carnaliū frequentia turba bat̉: ne vt cupiebat ſedulo ꝯtemplationi vaca ret: qͣre ad ſancte crucis de colimbria cū ſuperi oris licētia aliud ſcꝫ eiuſdē ordinis monaſteriū cōuolauit. Sed pleriqꝫ cū hec dicimꝰ: vel anto nio ad iuuenilē quaſi motū imputāt: qꝛ ad reli gionē ſe tranſtulit: vl̓ detrahūt viris religioſis qͥ inducere conant̉ laicos vt ⁊ ip̄i fiant religio ſi: aut religionē damnāt: q̄ viros quādoqꝫ flagi tioſos atqꝫ ſceleſtos recipit. Pro quibꝰ tria ſūt de neceſſitate dubia declaranda. ¶ Primū vtrū circa religionis ingreſſuꝫ ſit ha benda magna deliberatio. ¶ Scd̓m vtruꝫ peccet ille qui hortat̉ quoſcun qꝫ ad religionis ingreſſum. ¶ Tertiū vtrū peccatoribꝰ ſit denegandus re

ligionis ingreſſus. ¶ Ad primū dubium rn̄det Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. vltꝭ. ꝙ diuturna deliberatio ⁊ multa ꝯſilia reqͥ runt̉ in magnis dubijs. vt dicit Ariſto. in. iij. ethicoꝝ. In his autē q̄ ſūt certa ⁊ determinata nō requirit̉ ꝯſiliū. Circa aūt ingreſſū religiōis tria p̄nt ꝯſiderari. Primū eſt ip̄e ingreſſus reli gionis ẜm ſe. Et ſic ē certū ꝙ ē meliꝰ bonū: ⁊ qͥ de hͦ dubitat quātū de ſe ē: derogat xp̄o qͥ hoc ꝯſiliū dedit. Scd̓o pōt ꝯſiderari religionis in greſſus ꝑ cōpararionē ad vires eiꝰ qͥ eſt ingreſ ſurus. Et ſic nō eſt locꝰ dubitatiōis: qꝛ illi qͥ in grediunt̉ religionē: nō ꝯfidūt de ꝟtute ſua: ſed diuina. ẜm illud Eſa. xl. ca. Qui ſperant ī dn̄o mutabūt fortitudinē. Si tamē eſſet aliqd̓ ſpeci ale impedimentū: puta infirmitas corꝑalis: vl̓ onera debitoꝝ: vel aliqͥd hmōi requirit̉ delibe ratio: ꝯſilium habendū eſt cū his qͥ ꝓdeſſe pn̄t nō impedire. Tertio pōt ꝯſiderari ingreſſus re ligionis qͣꝫtum ad modū: ⁊ quā religionē qͥs in gredi debeat. Et in talibus haberi pōt ꝯſilium a viris timentibus deuꝫ. Sed pene om̄es q̄ ſua ſunt querūt nō que ih̓u xp̄i ſuam religionē om nibus p̄ferētes: ⁊ plerūqꝫ qd̓ grauius eſt alijs derogantes non attēdentes ad quā quis voce tur a domīo. Voluit qͥppe ip̄e deus cuius ſapi entie non ē finis: eccl̓iaꝫ religionū multiplicita te decorare: q̄ tamē om̄es vni xp̄o famulantur: vnūqꝫ iugū ſuaue illius trahūt Sicut ⁊ de eqͥs diſcoloribus. Hiero. in epl̓a ad palmachiū ſcri bit dicens. Diſcolores equi ſed voluntate ꝯcor des vnum aurige iugū trahūt. Nō eſt itaqꝫ de trahendū alicui religioni quā approbauit eccle ſia. Sed omnibꝰ honor eſt exhibendus: in qͥbꝰ diuerſe cōſtitutiones reperiunt̉: vt ſic ſatiſfiat diuerſis inclinationibꝰ volentiū deo in religio ne ſeruire. ¶ Ad ſcd̓m dubiū dicit Tho. vbi ſu pra. Ꝙ illi qͥ inducūt aliquos ad religionē: ma gno ſunt premio digni. Nam ſcribit̉ Iaco. v. ca. Qui cōuerti fecerit peccatorē ab errore vie ſue liberabit animā eius a morte: ⁊ operit mul titudinē peccatoꝝ. Ad hoc etiaꝫ facit qd̓ dicit̉ di. xv. ca. tria ſunt. Poſſet tamen cōtingere tri plex inordinatio. Prima eſt ſi violēter aliquis aliquē ad religione cōpelleret: vt em̄ ſcribit̉. xx q. iij. ca. p̄ſens clericus. Nullū bonuꝫ niſi volū tarium. Et Hiero. ait de cōſe. di. v. Quicquid neceſſitate fit cito ſoluit̉ qd̓ voluntate ꝑſeuerat Aduertant ad hoc parentes hi qui filias inui tas monaſterijs recludūt quāto periculo illas exponūt. Cōſiderent ⁊ religionū p̄lati qͥ moni ales ſic factas inuitas recipiūt: quid reſponſu ri eterno iudici qͥ neminē vult ſaluare inuitum Audiant autē om̄es Augꝭ. qui lib̓. pͥmo cōfeſſi onū ait. Nemo inuitus bene agit: etiaꝫ ſi bonū eſt qd̓ agit. Secūda inordinatio ē. Si aliquis ſimoniace aliū ad religionē trahat pretio dato. vel recepto. qd̓ ꝓhibetur..j. q. ij. ca. quam pio. Nota ꝓpterea ꝙ lꝫ pro ingreſſu religionis ſiue monachoꝝ ſiue monialiū non liceat aliquid ac cipere vel exigere quaſi p̄ciuꝫ. Spōte tamē ob lata nō interueniēte aliqua corrupta intentiōe licet recipere. ſicut ꝓbatur.j. q. ij. ca. ſicut ep̄m Tertia inordinatio eſt cum quis mēdacijs alli cit quēpiam vt religionem ingrediat̉: puta qꝛ religiōis aſperitatē ⁊ temptationū bella vel ne gat vel tacet. Aut quia multos religioſos cum xp̄o loqui familiariter mētit̉ ⁊ ſimilia: que ⁊ ſi quandoqꝫ vera inueniant̉: tamē de pleriſqꝫ fal ſo cōfingunt̉. Illicitū eſt talibus fallacijs deci pere iuuenes: vt ſic mundū cōtemnāt: qꝛ vt re fert Augꝭ. xx. q. ij. ca. primū. Ad ſaluteꝫ ſempi ternā nullus ducēdus eſt opitulāte mendacio. ¶ Ad tertiū dubiū ſanctus Tho. vbi ſupra re ſpōdet ꝙ ingreſſus religionis: nō ſolū ꝯgruit ⁊ expedit exercitatis in obſeruātia p̄ceptoꝝ: vt ad maiorē ꝑfectionē ꝑueniant: ſed etiā nō exer citatis ⁊ peccatoribꝰ. Nam ⁊ dn̄s Mattheuꝫ publicanū qͥ nō erat exercitatus in p̄ceptorum obſeruātia vocauit ad obſeruantiā conſilioruꝫ Ad hoc facit ꝙ habet̉. xxxiij. q. ij. ca. admoue re. Ubi ſtephanꝰ papa ꝯſulit cuidaꝫ vxoricide ꝙ ingrediat̉ monaſteriū dicēs. Relinque hoc maximū peccati facinus: ingredere monaſteri um. Ad antoniū itaqꝫ redeūdo dicimus ꝙ ip̄e ſpūſancto inſtigante religionis ſtatū elegit. Ꝙ qͥdem lꝫ ex euentu rei: qꝛ de bono in meliꝰ ſemꝑ ꝓfecit dep̄hendere poſſumus id nihilominus manifeſtat eius ꝯditio anteqͣꝫ a mundo diſcēde ret. Natꝰ quippe ex venerabilibꝰ honeſtiſſimiſ qꝫ parentibꝰ: atqꝫ ab eis in primo flore genitus. iuuentutis: vocatuſqꝫ in ſacro baptiſmate fer dinandus. tradius ab eis fuit educādus ⁊ lr̄is imbuēdus in eccleſia glorioſe ꝟginis marie: in qua beati vincētij martyris corpus honorifice requieſcit. Qua de re cū ip̄e ſic a teneris annis. bonis moribus fuiſſet inſtructus non niſi vera prudentia comitante in religione deo ſeruire di ſpoſuit. ¶ Secūdū quo extollit̉ ꝓfeſſio aſſum ꝑte religionis a beato antonio dicit̉ cauſalitas Cauſa quippe finalis ꝓpter quam religioſus ef fectus eſt: ſpretis quibuſlibet tēporalibꝰ bonis fuit vite religioſe perfectio: d̓ qua ꝑfectiōe tria declaranda ſe ingerunt. ¶ Primū in quo ꝯſiſtit ꝑfectio religionis. ¶ Scd̓m quo in tribus votis integrat̉ ⁊ perfi citur ſtatus religionis. ¶ Tertiū cur inter tria vota pͥncipaliꝰ ē ⁊ eſſen tialius ip̄a obedientia. ¶ Ad pͥmum rn̄dere poſſumꝰ ꝙ ꝑfectuꝫ d̓r cui

nihil deeſt: vt vult Ariſto. iij. phiſi. ⁊ v. meta phiſi. Et cōmentator ibidem cōmento. xxj. Et Tho. pͥma ꝑte. q. iiij. Cōſiſtit gͦ ꝑfectio hoīs in adoptiōe charitatꝭ. Iuxͣ illd̓ ad Colocēſes. iij. ca. Suꝑ oīa charitatē habete q̄ eſt vinculū ꝑfe ctionis. Amor em̄ hꝫ ꝟtutem trāſformatiua et vnitiuā diligētꝭ ī dilectū ꝑ ītellectū ⁊ affectum. Et in hͦ ꝑficit̉ creatura ꝙ vniat̉ ꝑ affectū cū cre atore cui nihil boni deeſt. Et aūt triplex perfe ctio ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxxiiij. arti. ij. Pri ma abſoluta q̄ nō ſolū attēdit̉ ẜm totalitateꝫ ex ꝑte diligētis. ſꝫ etiā ex ꝑte diligibilis: vt.ſ. dili gat̉ deꝰ qͣꝫtū ē diligibilis. ⁊ talis ꝑfectio nō eſt poſſibilis alicui creature ſꝫ ſoli deo ꝯuenit. Se cūda ꝑfectio ē abſoluta ẜm totalitatē abſolutā ex ꝑte diligētis ꝓut.ſ. affectio ẜm totū ſuū poſ ſe ſemꝑ actualit̓ ferat̉ in deū: ⁊ talis ꝑfectio nō ē poſſibilis ī via cū hō ⁊ dormiat ⁊ alijs in qͥbꝰ occupet̉ mētis actu nō fert̉ in deū. Et iſta ē ꝑ fectio patrie. Et d̓ hac d̓r de pe. di. ij. charitas. ꝑfecta charitas ī hac vita haberi nō p̄t. Tertia aūt ē ꝑſectio que neqꝫ attēdit̉ ẜm totalitatē ex ꝑte diligibilis neqꝫ ẜm totalitatē ex ꝑte diligē tis: vt ſcꝫ ſꝑ actu ferat̉ ī deū. Sed qͣꝫtū ad hͦ ꝙ excludāt̉ ea q̄ motui dilectiōis ī deū repugnat ⁊ hͦ pōt haberi ī pn̄ti vita. Et hͦ duplicit̓. Uno mō inqͣꝫtū ab effectu hoīs excludit̉ oē illud qd̓ charitati cōtrariat̉: ſicut ē pctm̄ mortale. vt ſcꝫ nihil cogitet vl̓ velit deliberare qd̓ ſit diuine di lectioni ꝯtrariū: ⁊ ſine tali ꝑfectiōe charitas eē nō pōt. Alio mō vt hō ſtudiū ſuuꝫ deputet ac vacādū deo ⁊ rebus diuinis: p̄termiſſis alijs excludēdo oēm affectū extraneū niſi qͣꝫtū neceſ ſitas vite pn̄tis reqͥrit. Et ad iſtū ordinat̉ reli gio vt ad finē. Un̄ ſtatꝰ religionis eſt q̄dā diſci plina ⁊ exercitiū ꝑueniendi ad ꝑfectonē ¶ Se cūdū qd̓ erat declarādū quō in tribꝰ votis inte grat̉ ⁊ ꝑficit̉ ſtatꝰ religionis. Et ad hͦ reſponde mus ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxxvj. arti. vij. ꝙ ſtatꝰ religionis p̄t triplicit̓ ꝯſiderari. Uno mo ẜm qd̓ ē quoddā exercitiū tendēdi in ꝑfectiōeꝫ charitatꝭ. Alio mō ẜm qd̓ quietat humanū ani mū ab exterioribꝰ ſollicitudinibus. Tertio mō ẜm qd̓ ē quoddā holocauſtū ꝑ quod aliqͥs ſe ſua offert deo. Et ẜm hͦ in tribꝰ vocis integrat̉ ſtatꝰ religiōis. Primo qͥdē qͣꝫtum ad exercitiū ꝑfectiōis requirit̉ ꝙ aliqͥs a ſe remoueat illa q̄ poſſet impediri ne totaliter affectꝰ eius tēdat ī deū in qͦ ꝯſiſtit ꝑfectio charitatis. Hmōi aūt ſūt tria. Primū eſt cupiditas exteriorū bonoꝝ q̄ tollit̉ ꝑ votū pauꝑtatis. Scd̓m ē cōcupiſcen tia ſenſibiliū delectationū inter qͣs p̄cellūt dele ctationes veneree q̄ tollit̉ ꝑ votū ꝯtinētie Ter tiū ē inordinatio volūtatis humane q̄ excludi tur ꝑ votū obedientie. Similiter ſollicitudinis ſecularis inqͥetudo p̄cipue ingerit̉ homini cir ca tria. Primo circa diſpēſationē exterioꝝ reꝝ que amputat̉ ꝑ votum pauꝑtatis. Scd̓o circa gubernationē vxoris ⁊ filioꝝ que tollit̉ ꝑ caſti tatem. Tertio ꝑ diſpoſitioneꝫ ꝓprioꝝ actuū q̄ tollit̉ ꝑ obediētiā. Similiter holocauſtū d̓r cū aliqͥs totum qd̓ hꝫ deo offert. Habet aūt hō tri plex bonū. Primū ē rerū exterioꝝ qͣs totaliter offert deo ꝑ pauꝑtatē Scd̓m bonuꝫ ꝓpriū cor poris qd̓ offert deo p̄cipue ꝑ votū caſtitatis: q̄ abrenunciat maximis delectationibus carnis. Tertiū eſt bonū aīe: qd̓ totaliter offert deo per votū obedientie: ꝑ qd̓ hō offert deo ꝓpriā vo luntatē ꝑ quā hō vtit̉ oībꝰ potētijs ⁊ habitibꝰ aīe. Oēs aūt alie obſeruātie religionū ordinā tur ad p̄dicta tria vota. nā labor manuū ⁊ mē dicitas ad pauꝑtateꝫ vigilie ieiuniū ⁊ diſcipli na ad caſtitatē. Alia exercitia vt lectio: oratio viſitatio infirmoꝝ: ⁊ hmōi ad obedientiā. De terminatio aūt habitꝰ ꝑtinet ad oīa tria p̄dicta tanqͣꝫ ſignū obligationis. Interiores autē actꝰ ꝟtutis: vt hūilitas patiētia ⁊ hmōi: nō cadunt ſub voto religionis: qꝛ oīuꝫ ꝟtutū mater ē cha ritas ad quā ordinet̉ ſtatus religionis vt ad fi nem. Ad tertiū qd̓ erat declaranduꝫ. reſpondet Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxxv. arti. viij. Ꝙ int̓ tria vota pͥncipaliꝰ ⁊ eſſentialius religioni ē obediē tia. Et hͦ triplici rōne. Primo qꝛ qͥd ꝑ eā maiꝰ deo offert̉ qͣꝫ ꝑ alia.ſ. ꝓpria volūtas. Scd̓o qꝛ votū obediētie ꝯtinet ſub ſe alia vota: ſꝫ nō ecō uerſo. Tertio qꝛ votū obediētie ꝓprie ſe exten dit ad actus ꝓprios ꝓpinquos fini religionis quāto aūt aliqͥd eſt ꝓpinquiꝰ fini tanto melius Notādū tn̄ hͨ loco ꝙ multa ſūt in qͥbus religio ſi nō tenent̉ obedire p̄lato Primo ſi p̄latus p̄ci peret ꝯͣ dei mādata: vt crimen occultū reuelari ſibi: nō ẜuato ordine fraterne correctionis. vel preter mādata: vt mendaciuum officioſū Non em̄ debet hmōi p̄ceptis parere. vt ptꝫ. xj. q. iij. ca. ſi dn̄s. Scd̓o ſi ꝯtra ordinationes eccl̓ie: vt nō ieiunet die ſtatuta ab eccl̓ia ⁊ ſil̓ia ſicut ꝓba tur. xj. q. iij. ca. ſi qͥs ep̄s. Tertio ſi ꝯtra ordina tiones ſue regule vel ꝯſtitutionū. Quarto ſi p̄ cipit ea ad q̄ nō ſe extendit p̄lature auctoritas: vt ſi p̄ciꝑet peccata ꝯfeſſa iteꝝ ꝯfiteri ſine cau ſa: ⁊ ſil̓ia. Quinto ſi p̄ciꝑet qd̓ habet ſpēm ma li vt ꝙ nudaret ſe corā hoībꝰ: qꝛ obediētia ītel ligit̉ in licitis ⁊ honeſtis: vt ꝓbat̉. xj. q. iij. non eſt. Sexto ſi p̄ciꝑet vt ſubditꝰ reſpiceret aues volātes ꝑ aera: lꝫ aliqui dicāt ꝙ etiā in his lau dabilius ſit obedire: ſicut diximꝰ in ẜmone de ſancto Mattheo. ¶ Tertiū quo extollit̉ ꝓfeſ ſio aſſumpte religionis a beato antonio d̓r cha ritas. Tāto nanqꝫ feruore charitatis ſuccēſus fuit ꝙ nō ob aliā cauſā: niſi vt martyriū pate̓t̉

ꝓ xp̄o a religione ſancti auguſtini trāſierit ad religionē fraciſci. Et lꝫ vt inqͥt Tho. ſcd̓a ſcd̓e q. clxxxix. Nō liceat tranſire de vna religione ad aliā: tum qꝛ ſcādalizant̉ illi qͥ relinquunt̉: tū qꝛ faciliꝰ ꝓficit aliqͥs in religione in qͣ viuere cō ſueuit qͣꝫ in alia: tn̄ qn̄ hͦ fit vel ꝓpter magnā vti litatē: ſiue ꝓpter neceſſitatē laudabile ē. Hodie ꝟo qͣſi oēs ordines obtinuerunt ne poſſit qͥs ꝓ feſſus ꝓ libito ordine ſuo dimiſſo ad aliū cōme are. Olim etiā fiebat trāſitus ab ordinibꝰ men dicantiū ad ordines monachales quoſcunqꝫ ſi ne diſpēſatione pape. Et reputabat̉ licitꝰ in fo ro iudiciali eccl̓ie tāqͣꝫ trāſitꝰ ad ꝑfectiorē ſtatū ſcꝫ ꝯtēplationis: cū tn̄ in rei ꝟitate nō hoc intē derēt trāſeuntes: ſꝫ vt maiori libertate ad malū yterent̉: ſicut apparebat in ꝯuerſatione eorum. Sꝫ ꝑ ꝯſtitutionē martini qͥnti in ꝯſilio ꝯſtanti enſi decretū eſt vt de ordine mēdicātiuꝫ nullus poſſit trāſire ad aliquē ordinē monachalē: niſi cartuſienſiū: etiaꝫ cū licētia ſui ordinis niſi ſuꝑ hoc haberet diſpēſationē a papa: ⁊ ꝙ in bulla diſpēſationis fieret mētio de ꝯſtitutiōe martini al̓s eſſet iſte apoſtata: nec poſſet manere in illo ordine ad que tranſit. Sanctus ergo antonius audiēs famā quorundā fratꝝ minoꝝ qͥ in mar rochio ꝓ xp̄o martyriū paſſi fuerāt ꝯcepit ani mo fratꝝ minoꝝ ſocietati ſe copulare vt cū eis liberius ad martyriū ꝑgeret̉: etiaꝫ p̄lati ſui licē tia ⁊ ſi cū difficultate obtenta venientibꝰ ad ſuū monaſteriū fratribꝰ minoribus habituꝫ ſancti franciſci deuotus recepit: moxqꝫ cuꝫ ip̄is inde receſſit. Quidā ꝟo ex canonicis ſuꝑ hoc graui ter dolens: abeunti antonio ī amaritudine cor dis dixit. Uade vade qꝛ forſitā ſanctꝰ eris Cui humiliter ſic reſpondit. Cū me ſanctū audieris deū vtiqꝫ collaudabis. De p̄dicatiōe beati antonij qͥ ſcientiā habuit nō ſolū acqͥſitā: ſꝫ infuſā: qͣr cum huilitate p̄dicās. meruit qͣꝫpluri mis ſignis ⁊ miraculis coruſcare. Ca pitulum. II. Eęcūda excelle tia ſācti antonij d̓r p̄dicatiōis. Naꝫ feruētiſſime xp̄i euangeliū p̄dicauit Fuit aūt ſua p̄dicatio triplici ꝯditiōe decorata ¶ Prima ꝯditio fuit clara intelligētia. ¶ Scd̓a humilis obedientia. ¶ Tertia gratioſa aſſiſtentia. ¶ Prima ꝯditio q̄ decorā fecit beati antonij p̄ dicationē: fuit clara ītelligētia.ſ. ſcripturaꝝ ſan ctaꝝ: quā ⁊ legēdo ⁊ orādo atqꝫ ꝯtēplando cō parauit: nā vt ſcribit̉ in eiꝰ legēda. Poſtqͣꝫ ad monaſteriū ſācte crucꝭ de colibria ꝑuenit ꝓpellabat eū iā ſpūs quodaꝫ futuroꝝ p̄ſagio ad di uinaꝝ ſtudia lr̄aꝝ in qͥbꝰ iugiter meditādo nō ſolū qͣliter ī agro alieno vitia extirpando: ꝟtu tes inſereret: ſemetip̄m ſollicite pͥmitꝰ excolēdo cognouit: verūetiaꝫ qͣliter fidei norman aſtrue ret: ac ꝯfutaret errores: firmiſſimis patrum ſen tētijs ſe muniuit. Sicqꝫ factū ē vt illo inſpirāte qͥ īteruallo tꝑis ī docēdo nō indiget: nō multo poſt vir dei ſapīe plenꝰ eēt. hͨ in legēda. Et vt ī cronicis ordinis notat̉. cū tꝑe generalis ꝯcilij rome coraꝫ papa ⁊ cardinalibꝰ vniu̓ſoqꝫ popu lo p̄dicaſſet ſuaqꝫ natiua lingua ſatiſfeciſſet nati onibꝰ varijs: q̄ referebāt diſtincte illius ꝟba in tellexiſſe: cū oēs fuiſſent ī admiratiōe ſuſpenſi: papa ip̄m archā teſtamēti vocauit. In ip̄is ad huc cronicis ſcribit̉ ꝙ beatꝰ antoniꝰ de bn̄pla cito pr̄is frāciſci fuit primꝰ ſtudēs ī theologia cū fiatre adā de mariſco anglico in ordine ꝑ ge nerale capl̓m ordinatꝰ. Et acceſſerūt ad abbatē ſancti andree de ꝟcellis: qͥ clariſſimꝰ theologus libros beati dioniſij nouit̓ ex greco trāſtulerat ī latinū atqꝫ pulcherrime cōmētauerat Abbas ꝟo eos benigne recepit: ⁊ cuꝫ inſpexiſſet animi puritatē: ⁊ intelligētie limpitudinē in beato an tonio īſuo cōmēto ſuꝑ dionyſiū d̓ myſtica the ologia. ca. iij. de beato antonio ſic dixerit. Fre quenter amor penetrat vbi cognitio phiſica fo ris ſtat. Legimꝰ em̄ quoſdā ſanctos ep̄os minꝰ imbutos fuiſſe phiſicis: qͥ ⁊ myſticā theologiā captū mētis hauriētes: celos penetrabāt: oēm phiſicā cognitionē ſubtiliſſime trāſcēdētes: vſ qꝫ ad beatiſſimā trinitatē: qd̓ ⁊ ego in ſācto fra tre antonio d̓ ordine fratꝝ minoꝝ peculiari fa miliaritate exꝑtus ſū: qͥ cū eſſet minꝰ imbutus lr̄is ſecularibꝰ: animi puritate ⁊ mentis ardore ſuccēſus myſticā theologicā captu mētis ⁊ fer uēter deſiderauit: ⁊ abundanter hauſit: vt poſ ſim dicere de eo qd̓ ſcribitur de Ioh̓e baptiſta Ipſe erat lucerna ardēs ⁊ lucens qꝛ em̄ amore ardebat interius lucebat exterius. hec ille. Ip ſe inſuꝑ antonius glorioſus d̓ licētia ſancti frā ciſci theologiā fratribꝰ eū rogantibꝰ legit. Cui tale in ſcriptis ſanctꝰ franciſcus dedit reſpōſū. Chariſſimo meo fratri antonio. Frater frāciſcꝰ ſalutē in xp̄o Placet mihi ꝙ ſanctā theologiā legas fratribꝰ dūmodo ꝓpter hmōi ſtudiū ſā cte orationis ⁊ deuotiōis ſpiritū nō extinguāt ſicut ī regula ꝯtinet̉. Uale. Propter theologie ſacre cognitionē atqꝫ ſpeculationē reꝝ diuina rū introducit̉: qͣſi de ſe loquēs beatꝰ antoniꝰ in epl̓a hodierna q̄ ſcribit̉ Sapīe. vij. ca. Optaui ⁊ datus ē mihi ſenſus. Inuocaui ⁊ venit in me ſpūs ſapīe: ⁊ p̄poſui illa regnis ⁊ ſedibꝰ ⁊ diuit as nihil eē dixi in cōꝑatiōe illiꝰ: nec cōꝑaui illi lapidē p̄cioſū: qm̄ oē auꝝ ī cōꝑatiōe illiꝰ arena

ē exigua ⁊ tāqͣꝫ lutū eſtimabit̉ argētū ī ꝯſpectu illiꝰ. ¶ Scd̓a ꝯditio q̄ decorē fecit p̄dicationeꝫ beati antonij d̓r hūilis obedientia. Nā ad p̄di cādū nō ſe p̄ſūptuoſe vel arrogāter ingeſſit: ſꝫ p̄ latoꝝ ſuoꝝ p̄cepto monitꝰ ⁊ aſtrictꝰ. Et vt ſcri bit̉ in. c. niſi cū pridē. de renūciationibꝰ. Tūc te verā humilitatē cuſtodies: cū ꝑ eā locū ſubli mē aufugies: ⁊ ꝑ obediētiā nō dimittes. Cum em̄ tēptaſſet ad ꝑtes ſarracenoꝝ nauigare cū li cētia p̄latoꝝ aduerſa grauiqꝫ valitudine impe ditus ad ꝑtes fideliū tandē redire cōpulſus fu it: ⁊ dum nauigātes hiſpaniā tēptaſſent petere vētis flātibꝰ nō ſecūdis ad ſicilie inſulā applicu erūt. Inſtabat aūt eo tꝑe generale capl̓m fratꝝ minoꝝ aſſiſij ꝓxime celebrādū. Ad qd̓ antoniꝰ debilis ⁊ infirmꝰ ꝑuenit Soluto ꝟo ex more ca pitulo frater gratianꝰ tunc romādiole miniſter ſanctū antoniū ſecū duxit. Miſitqꝫ illū ad quē dam locū ꝯtēplationi diſpoſitū ẜm ꝙ ipſe ſup pliciter expoſtulauerat: vbi totū ſe orationibꝰ ⁊ alijs ſpūalibꝰ exercitijs dedicauit: ſicut diffu ſius ponit̉ ī legenda: ſicqꝫ aliqͣꝫdiu dono ſapīe plenꝰ ſimplicē int̓ ſimplices vitaꝫ duxit. Cum ꝟo frēs ꝓ ſuſcipiēdis ordinibꝰ miſſi ad ciuitatē forliuij ꝯfluxerūt inter qͦs affuit beatꝰ antoniꝰ Ep̄s loci perquiſiuit religioſos ordinum qͥ ibi ꝯuenerāt: an aliqͥs vbū dn̄i p̄dicare eēt diſpo ſitus. Et cū oēs id recuſarēt ad antoniū ſe ver tit: importuneqꝫ ſatis eū vt id ꝑficeret exorauit Cū ꝟo ip̄e ſepiꝰ recuſaſſet: tandē deo ſic diſpo nēte ep̄i volūtatē adimpleuit Cepitqꝫ pͥmo cū timore dn̄i ſimpliciter fari: in ꝓgreſſi aūt ẜmo nis dei eloquia: ita profunde: ita ſubtiliter: ita etiā efficacit̓ eructauit: vt oēs in vehemētē ſtu porē ꝯuerterit. Fratribꝰ aūt ip̄is minoribꝰ res videbat̉ hec noua: qm̄ lꝫ ſanctꝰ antoniꝰ tantam deſuper gr̄am accepiſſet: vt memoria ꝓ codici bus vteret̉: nullū tn̄ in eo ſciētie aliud ꝑpende bat̉ iudicium: niſi ꝙ pauca perraro lr̄aliter lo quebat̉. Cū ꝟo ꝟtus tāti patris generali mini ſtro nota fuit. mox in publicū ꝓdire cōpellens antoniū: officiū ſibi p̄dicatiōis iniūxit. ¶ Te tia ꝯditio q̄ decorauit antonij p̄dicationē dicit̉ glorioſa aſſiſtentia. Aſtitit illi qͥppe p̄dicanti ve riſſime gr̄a dei: qd̓ vtiqꝫ multa de illo miracula veriſſime ſcripta teſtant̉. Ex qͥbꝰ aliqͣ enarrem Primū de piſcibꝰ ad p̄dicationē ſuā nō niſi m raculoſe ꝯfluentibꝰ. Dū em̄ ip̄e ariminū p̄dica ret: vbi hereticoꝝ magna copia morabat̉ ꝯtra eoꝝ errores diſputās cupiebat eos ad lumē re ducere veritatis. Ip̄i ꝟo nec eius ꝟba audire dignabāt̉. Quare ſanctꝰ antoniꝰ deo inſpirāte acceſſit qͣdam die ad os fluminis iuxta mare: ⁊ ſtans ī rippa que mari appropinquabat ⁊ flumi ni incepit piſces aduocare dicēs. Audite ꝟbū dn̄i piſces maris ⁊ fluminis: ex quo illud audi re ꝯtemnunt heretici infideles. Et ecce ꝯuenit ſtatim ibi tanta piſciū multitudo ꝙ nūqͣꝫ tanta ſimul in illis partibꝰ fuit viſa: ⁊ oēs tenebāt ca pita aliquātulū extra aquā. Quibꝰ ſanctꝰ anto nius ſolēniter p̄dicare cepit dicēs Frēs mei pi ſces multuꝫ tenemini ꝓ veſtro modulo referre gr̄as creatori qͥ in veſtrū habitaculū dedit vo bis tā nobile elementuꝫ: ita vt aqͣs dulces ⁊ ſal ſas ꝓut expedit habeatis refugia. Inſuꝑ mul tiplicia ꝯtulit: vt euitētis incōmoda tēpeſtatis Exhibuit inſuꝑ vobis elemētū dyafanū ⁊ lim pidū: vt vias ꝑ qͣs incedatis ⁊ eſcas plenius vi deatis vt viuere poſſitis. Idē creator eſcas vo bis neceſſarias adminiſtrat: vos ī creatiōe mū di ꝓ benedictiōe a deo multiplicatiōis p̄ceptū habuiſtis: vos ī diluuio ceteris aīalibus extra archā pereuntibꝰ abſqꝫ leſione reſeruati fuiſtis Uobis data fuit ex imperio Ionā ꝓph̓am dn̄i reſeruare ⁊ illū poſt triduū in terram reponere Uos ⁊ cenſū dn̄o ih̓u xp̄o: cū tā pauꝑ non ha beret vn̄ ſtaterē ſolueret obtuliſtis vos ante re ſurrectionē: ⁊ poſt fuiſtis cibꝰ eterni regis dn̄i ih̓u xp̄i. Propter q̄ oīa laudate ⁊ bn̄dicite deū a quo tot bn̄ficia ſingularia p̄ ceteris aīalibꝰ re cepiſtis. Ad hec verba ⁊ ſimilia exultabant pi ſces aperiebāt ora ⁊ ſignis qͥbꝰ poterant altiſſi mū collaudabāt. Tūc antoniꝰ clamās dicebat. Benedictꝰ deꝰ eternꝰ qꝛ magis honorāt piſces deū qͣꝫ hoīes heretici Ad qd̓ miraculū ꝯcurrit populꝰ ciuitatis: qd̓ vidētes heretici cōpūcti corde ad pedes ſācti antonij vt p̄dicationem il lis faceret ꝯſederūt. Tūc ſanctꝰ antoniꝰ de fide illis efficaciter adeo p̄dicauit ꝙ oēs ꝯuertit he reticos: ⁊ fideles in fide roboratos cuꝫ gaudio ⁊ benedictione remiſit. Piſces etiā licentiati a ſancto antonio quaſi gaudentes ⁊ capitibꝰ ſan cto applaudentes: ad maris ꝑtes varias abie runt. Aliud miraculū fuit de pluuia que nō te tigit auditores eiꝰ Cū em̄ ſemel in ciuitate leni ſarcenſi populo p̄dicaret in quodā latiſſimo cā po: turbatus eſt aer tonitrua ſonare ceperūt ei pluuia ſpargi: timens ꝟo populus abire diſpo nebat. At ſanctꝰ ſilentio imperato orauit ad do minū. Statim in loco illo ceſſauit pluuia: cū ta men in circūitu vndiqꝫ pluuia efflueret abūdā ter. Finito itaqꝫ ẜmone om̄es gratias dederūt omnipotenti deo. In ciuitate adhuc paduana qͥdam nomīe petrus filiā ſuam que paduana di cebatur ad ſanctum adduxit: erat illa annoruꝫ quattuor: pedum greſſu priuata: ac more ſerpe̓ tum reptans: ⁊ morbo caduco laborans: hanc dum ad p̄ces patris antonius in ſancte trinita tis nomīe cōſignaſſet: mox omnis aduerſa vali tudo dimiſit. Sanaqꝫ facta eſt ⁊ a morbo cadu

co ⁊ ab ambulādi impedimēto. In eadē ciuita te paduana: qͥdam noīe leonardus cōfeſſus eſt beato antonio: ꝙ pede ꝑcuſſerat matrē ſuā: ita ꝙ ex vehemēti impulſu ī terrā ceciderat: ꝙ vi dei horrens ip̄m dure redarguit. Et inter cete ra ei dixit. Pes qͦ ꝑcutit patrē aut matrem de bet ꝓtinus amputari. Hoc autem vir ſimplex non recte intelligens ⁊ ꝓpter culpam ⁊ ſācti ex aſperationē triſtis effectus domū cōcite redijt pedemqꝫ ꝓpriū illico mutilauit: quod vbi ma ter aſpexit ad ſanctum antoniū feſtina perrexit Conqueſtaqꝫ de ip̄a ꝙ filiū ſuum ita inſtruxe rat: ⁊ confidens tn̄ in ſanctitate illius p̄cabatur vt ꝓ ip̄o dn̄m exoraret Sanctus autē ip̄am cō ſolando ſe legitime excuſauit: ⁊ mox ad ipſuꝫ ꝑ ueniens oratione premiſſa pedem coniungens tibie: facto pariter ſigno crucis ſacrꝭ manibus aliquādiu deſuper liniens ſtatim pes ita inſer tus ⁊ cōſolidatus eſt tibie ꝙ ibidē ſurrexit ho mo alacer ⁊ incolumis exultās ⁊ laudās omni potentem deum. Ꝙ deꝰ glorificauit ſāctū antoniū ꝑ re uelationē mortis eiꝰ ⁊ canonizationē atqꝫ frequentē exauditionē illoꝝ qͥ in uocant patrociniū eius. ¶ Capl̓m. III. Ertia beati An tonij excellētia dicit̉ glorificatiōis. Preter qͥppe gl̓iaꝫ illā beati quaꝫ ad eptus eſt in regno celoꝝ glorificauit deꝰ ſāctuꝫ ſuum in eccleſia militāte triplici gloria. ¶ Prima reuelationis. ¶ Secūda canonizationis. ¶ Tertia exauditionis. ¶ Prima gloria dicit̉ reuelationis Voluit de us felicem illius tranſituꝫ mirabiliter reuelare: nam vt ſcribit̉ in cronicis ordinis. Eodem die quo beatus antoniꝰ padue ex hac vita migra uit. Abbas ꝟcellenſis erat in camera ſua diui nis meditationibꝰ intentus. Tunc ad eum ſol ingrediens antonius poſt minimā ſalutationē beniuolā vir ſanctus adiens. Ecce domine ab bas ꝙ relicto aſello meo padue vado ad patriā feſtinanter. Et confeſtim cum abbatē in guttu re vbi tunc grauiter patiebat̉ familiarius teti giſſet: ⁊ ꝯtinuo ab egritudine liberaſſet exiens foras nō ē amplius viſus. Ille ꝟo abbas cōſi derans ꝙ forte ad natiuā patriam ſcꝫ hiſpaniā pergeret: eius deceſſum totaliter ignorans ſur rexit vt ipſum aliquātulū retineret: ⁊ exiēs ex tra cellam cum nō inueniret anxie a monachis requirebat: vbi eēt frater antonius. Quibꝰ re ſpondentibꝰ ip̄m non veniſſe ⁊ vbi eſſet ſe peni tus ignorare. Ille firmiter aſſeruit ſe modo illū vidiſſe: a quo etiam ⁊ curatum ſe atqꝫ ſanatum aſſerebat Et cum nullibi reperiret̉ prefatus ab bas ad cor rediens certiſſime intellexit beatum patrem ꝑ mortis exceſſum ad patrie celeſtis cō uiuiū perrexiſſe. Et notās tēpus diligēter poſt modū liquido repperit eadē hora qua ſibi appa ruit ip̄m ex hac vita migraſſe. ¶ Secunda glo ria qua deus hunc ſanctū ſublimauit dicit̉ ca nonizationis. Gregoriꝰ em̄ nonus obſeruatis omnibꝰ in ſanctoꝝ canonizatione debitis: ip̄m ſanctum cathalago ſanctoruꝫ aſcripſit: a die ſui obitus menſe. xj. Eodeꝫ die vniuerſus vlixbo nenſis populus vnde iſte ſanctus fuerat oriun dus ſolēnitate maxima letabat̉: ⁊ cauſam exul tationis hmōi om̄es penitus ignorabāt. Nam de ip̄ius canonizatiōe nihil ſciebāt: ⁊ vt aiunt campane ciuitatis ꝑ ſe ſonabāt. Cōpertūqꝫ eſt poſtea ꝙ eodeꝫ die fuerat beatiſſimus antoniꝰ ſolēniter canonizatus. Anno ꝟo dominice in carnatiōis. M.cclxiij. Cōſtructa pregandi ec cleſia in eius honore. Corpus ibi tranſlatū eſt: ⁊ cū diu ſub terra iacuiſſet inuēta eſt lingua eiꝰ adeo recens rubicūda ⁊ pulchra: quaſi eadem hora pater ſanctiſſimꝰ diſceſſiſſet: cum tn̄ elapſi fuiſſent a die mortꝭ anni. xxiiij. ⁊ ampliꝰ. Ip̄aꝫ aūt linguā dn̄s Bonauētura tūc ordinis gene ralis miniſter qͥ poſtmodū fuit cardinalis ep̄s albanēſis: cū p̄ſens eſſet illius trāſlationis gau dijs in manibus reuerēter accipiens cū lachry mis cepit deuotiſſime huiſcemodi ꝟbis affari. O lingua bn̄dicta q̄ ſemꝑ dn̄m dn̄dixiſti ⁊ ali os bn̄dicere feciſti: nūc manifeſte apparet quāti exiſtis meriti apud deum. Et infiges ei dulcia oſcula: iuſſit eam ſeorſum honorifice collocari. ¶ Tertia gl̓ia beati antonij d̓r exauditiōis Ip ſe qͥppe auxiliū eiꝰ poſcētibꝰ eūqꝫ inuocantibꝰ li beraliter ꝯdeſcendit: p̄ceſqꝫ ac vota ſuoꝝ deuo torū exaudit. Qualit̓ ꝟo ſācti ⁊ beati oratiōes nr̄as agnoſcāt: oſtēdit richar. in. iiij. di. xlv. di cēs Ꝙ ip̄i cognoſcūt oēs ſupplicatiōes nr̄as qͣs eis porrigimꝰ ī ꝟbo dei qd̓ clare vidēt. Ꝙuis em̄ nō videāt oīa que videt v̓bum tn̄ ꝓbabile eſt ꝙ in illo videant oīa q̄ facimus ⁊ dicimꝰ et q̄ ī corde geſtamꝰ ad reuerētiā eoꝝ. Et qͥs enar rare valeret: quot a diuerſis periculis beati an tonij fuerint meritis liberati. Quot ad eū fūdē tes pias p̄ces exauditi. Obmiſſis tn̄ alijs aliqͣ ꝓ deuotione nr̄a inflāda hoc loco ſubnectemꝰ. Regina legionis multū ī btō antonio ꝯfidens tenuit filiā. xj. annoꝝ ꝯtra volūtatē regis ⁊ ba ronū tribus diebus defunctā: orans et dicens Beate antoni ego fui d̓ patria tua: redde mihi filiam meam. Que ſurrexit matriqꝫ dixit. Par cat tibi deus mater. Cū em̄ eſſem inter ꝟgines in gl̓ia: beatꝰ antonius p̄cibus veſtris aſtrictꝰ

a dn̄o impetrauit: vt ad vitā redirē. Sꝫ vnum ſciatis ꝙ nō ero vobiſcū niſi diebus. xv. qd̓ ita īpletū ē ſicut dixit. In ciuitate vlixbone filiꝰ ſo roris beati antonij forte qͥnquēnis ⁊ puerulus cū alijs pueris ī mari ludēs: euerſa nauicula ſo lus alijs natātibꝰ ē ſubmerſus Mater ꝟo poſt ſpatiū triū horaꝝ accurrēs filium mortuū a pi ſcatoribꝰ accepit. Quē cū vellet ſepelire pater. Cōuerſa mater ad beatū antoniū dixit cum la chrymis. Frater mi ſi piꝰ extraneis es: noli mi hiſorori tue eē crudelis ⁊ durꝰ. Eſto mihi ꝓpi tius ⁊ mihi filiū redde: quē tuo ordini ſancto ſi reuixerit dedicabo. Mox puer ſurrexit incō lumis: ⁊ tandē adultꝰ intrauit ordinē: ⁊ vſqꝫ in finem ſue vite ſancte ac laudabiliter ꝑſeuerauit Frater Bernardinꝰ d̓ parma ex qͣda graui egri tudine duobꝰ menſibꝰ mutꝰ exiſtēs ad tantā de bilitatē ꝑuenerat: ꝙ nec candelā poterat extin gͣuere ſuo flatu timēs de ſuffocatiōis periculo: cū iam ei diffiderēt medici ſubuenire: fecit ſe ad ſanctū antoniū paduam adduci: ⁊ ante archā ſancti ꝓſtratꝰ: oranſqꝫ feruētiſſime cū multꝭ fra tribꝰ ⁊ populi frequētia ſtatim ibideꝫ ⁊ loque lam recuꝑauit ⁊ ꝑfectaꝫ ſanitatē recepit. Atqꝫ cum fratribꝰ ſalue regina: leta ⁊ ſoronoſa voce cantauit. Tempore bonifacij pape octaui reꝑa rata eſt tribuna baſilice ſaluatoris in laterano: cui depingēde opere moſaico deputati ſūt duo fratres minores in illa arte valde periti. Deſi gnatis aūt imaginibus quas idem papa ibi de pingi mādauerat: vidētes illi fratres ꝙ adhuc loca ſuꝑerant: ī qͥbus alie imagines poſſent po ni. ꝓprio motu vel forte diuino inſtinctu beato rū fraciſci ⁊ antonij imagines q̄ etiaꝫ hodie il cernunt̉: hincinde depinxerūt. Quo ad eiuſd domini pape delato noticiā mandauit qͥbuſdā clericis hec ſibi ex liuore nūciantibꝰ ita dicens De imagine ſancti frāciſci poſtqͣꝫ ibi eſt equani miter toleramus: ſancti antonij vero imagineꝫ delete: ⁊ loco eius imaginē beati Gregorij faci atis. Qui accedentes vnus poſt aliū aſcenden tes cōfeſſi ſunt ab vna ꝑſona terribili ab alto in terram deici. ⁊ quaſi in furiā verſi fuerunt a ce pto ꝓpoſito impediti. Et ſicut dicti fratres pi ctores referebant: qͥdam illorū ſtatim infra bre ue tempus ſpiritū exhalarūt. Audiēs hoc me moratus papa referentibꝰ demādauit. Dimit tatis inqͥt ſtare ſanctū illū ſicut vult: qꝛ potius poſſemꝰ cū eo ꝑdere qͣꝫ lucrari. In begra caſtro regni portugalie vir qͥdā petrꝰ noīe potēs et di ues: ⁊ ordini fratꝝ minoꝝ tanta dilectiōe aſtri ctus: ꝙ eis ibi ꝯtulit locū ꝓ edificatiōe cōuētꝰ ⁊ ꝓ edificijs plurā dedit. Cum autē infirmaret̉ ad mortē: quattuor fratres minores ⁊ alij d̓ ſua familia vigilātes ī camera eius exitum expecta bant. Tenebat ex deuotione p̄dictus petrꝰ ha bitum fratꝝ cum quo elegerat ſepeliri. Et ecce duo fra tres minores vnus ad eius dexterā ali us ad ſiniſtrā ſibi apparuerūt. Cui vnus eoruꝫ dixit. Petre cognoſcis nos? Et ille: cognoſco vos eſſe fratres minores: ſed non habeo notici am perſonarū. Et ille: ego ſum ſāctus franciſo ⁊ iſte eſt ſanctus antonius: ⁊ ꝓpter deuotionē quam ſemꝑ ad nos habuiſti: miſſiſumus ad te cōſolandum: ⁊ de iſta infirmitate curandū. Et tunc ille rogauit ſanctū frāciſcū vt habitū quē ſuper ſe habebat benedicere dignaret̉. Quo fa cto ambo diſparuerūt. Et ille tata celeritate cō ualuit: ꝙ oēs pn̄tes in ſtuporem ꝯuertit. Et ex tūc duodecim annis ſuꝑuixit: reſeruās ſibi illū habitū benedictū in ſcrinio cum quo fuit tādeꝫ mortuus ⁊ ſepultus Dū filia cuiuſdā milit Io hānis petri de gͣuarino de licio ciuitate mea na tiua fuperioribꝰ annis ageret in extremis ⁊ iam ꝓ ip̄a exequiaꝝ pompa diſponeret̉: pararent̉ qꝫ funeralia indumenta: et luminaria: ceteraqꝫ ẜm patrie morē: emiſſo voto ꝑ patrē eiꝰ p̄fatuꝫ ad ſanctū antoniū illico ad ſe redijt: ꝯfortataqꝫ loqͥ cepit ⁊ die ſequēti de lectulo ſana ſurrexit. In p̄fata ciuitate licij euenit quod narro. Erā ego hora miſſaꝝ ī camera mea: ⁊ venit ad me qͥ dam de t̓ra tricaſij meſtꝰ ⁊ dolēs: qm̄ die p̄cedē ti ſacculū quendā cū cētū ducatis ꝑdiderat: ro gabatqꝫ vt ī nr̄a p̄dicatiōe inuētores monerem qͣtenꝰ reſtituerēt ſibi: qd̓ bona ꝯſcīa retinere nō poterāt. At ego illū cōmonui vt ad eccl̓iaꝫ ꝑge ret: ⁊ ſācto antonio ſe cōmēdaret. Qui meis cō filijs acqͥeſcēs ad ſacriſtiā ſe ꝯtulit: ⁊ frēꝫ vnuꝫ ſacerdotē reqͥſiuit: vt miſſā ī honorē ſācti anto nij ꝓ eo celebraret. Dū aūt ſic miſſa celebraret̉ aſtabat ille ⁊ mēte deuota ſancto antonio ſe cō mēdabat: vix ſacerdos eleuauit ſāctiſſimum ſa cramētū: ⁊ ecce venere ad me duo iuuenes ſac cū cū integra pecunia deferētes: orātes vt ppl̓o ſignificarē in publico nr̄o ẜmone qͣliter ip̄i pe cunias illas inuenerāt: qͣs reſtituere erāt ꝑati: dixi eis ꝙ nō erat lōge eūdū cū patronꝰ ī eccl̓ia ad hͦ moraret̉. Miſi itaqꝫ ſociuꝫ ꝓ illo ⁊ miſſa finita ad me venit ac pecunias amiſſis meritis beati antonij recuperauit. Pauca ſunt imo qͣſi nulla q̄ diximꝰ: cū qͥtidie mortales innumera a deo ſuſcipiāt btō antonio īterueniente bn̄ficia. Liberāt̉ eiꝰ īteruētu a naufragio ſepiſſime naui gātes a ꝑiculis gͣuiſſimis: mulieres ꝑturiētes ab infirmittibꝰ varijs illas patiētes: ab obpro brio ſterilitatꝭ vxores qn̄qꝫ ꝓpterea virꝭ exoſe: a ꝑiculis fluminū: latronū: alioꝝqꝫ diſcriminū ꝑegrinātes Propterqꝫ oīa ⁊ ſil̓ia ī toto orbe ſā tus h̓ a cūctis fidelibꝰ fideliſſimus aduocatus expoſcit̉. Quem nos dep̄cemur vt et ꝓ nobis

perpetuus interceſſor apud deū īmortalem aſſi ſtat: impetretqꝫ gr̄aꝫ ⁊ tādē vitā eternā. Amē Sermo. lxx. de ſancta katherina de ſenis tertij ordinis ſancti dominici. Ulte filie cōgre gauerūt diuitias: tu ſupergreſſa es ¶ vniuerſas. Scribunt̉ hͨ ꝟba Prou̓. vltꝭ. Inuēte ſūt vſqꝫ in p̄ſentē diē qͣꝫplures mu lieres ſanctiſſime q̄ in habitu ſancti dn̄ici ſeruiē tes ih̓u xp̄o reſplenduerūt miro fulgore ꝟtutū ⁊ ſanctitatꝭ. Oībus tn̄ p̄lata ē beata katherina ſenēſis noſtro tꝑe cathalago ſanctoꝝ ꝑ Pium pontificē ſūmū annumerata. Sꝫ vt ſua oꝑa at qꝫ ꝟtutes pleniꝰ innoteſcant: in pn̄ti ẜmone de p̄ſtantiſſima tante ꝟginis excellētia ꝟba facie mus. Cui non incōgrue imo accōmodatiſſime referre poſſumꝰ ꝟba ꝓpoſita in themate nr̄o in qͦ cōmendat̉ ꝙ diuitias ꝟtutū copioſiſſime ſu per ceteras ꝯgregauit. Inqͥt em̄ Bern̄. in ẜmo ne d̓ ſpūali regno. Uere diuitie nō opes ſūt ẜm ꝟtutes qͣs ſecū ꝯſciētia portat: vt in ꝑpetuū di ues fiat. Hmōi honuſta diuitijs katherina in greſſa ē regnū celoꝝ. De cuius excellentia tria myſteria ꝓponimus contemplanda. ¶ Primū d̓r poſſibilitatis. ¶ Scd̓m ſingularitatis. ¶ Tertiū ſublimitatis. ¶ In primo videbimꝰ an fuerit poſſibile beatā katherinā in muliebri ſtatu tā ampliſſimis p̄ro gatiuis fuiſſe dotatā. ¶ In ſcd̓o qͥbꝰ ꝟtutibus fuit ſingularitate adornata. ¶ In tertio ꝟo ꝙ fuerit a deo ſuꝑnaturalibꝰ gratijs ſublimata. Ꝙ nō debet aliqͥs exiſtimare īpoſſibi lia fore illa: qd̓ beata katherina dicū tur: cū deꝰ multipliciter magnificare voluerit etiā femineū ſexū. Capl̓m. i Rimuꝫ myſteri cum ꝯtemplandū de excellētia ⁊ ſan ctitate beate katherine d̓r poſſibili tatis. Inſultāt qͥppe nobis de ea loquētibꝰ ple riqꝫ: vel paſſione humana deuicti: vel ſua p̄ſū ptione inflati: aut qd̓ deterius eſt: fide religiōe ac deuotione penitus ieiuni ⁊ nudi: aſſerentes nō expedire de vna muliere tanta eructare ma gnalia: nec poſſibiliter credūt: aut veriſimile fo re: vt hec ſponſa xp̄i fecerit tāta egregia facino ra quāta vel ſcripta ſūt de ea vel dicūt̉. Quibꝰ nos obuiare volētes oſtendemꝰ ꝙ deus omni potens muliebrē ſexū: quia ſibi ſic placuit: ma gnifecit in multis ⁊ precipue in ſeptem. ¶ Primo in nobili ꝓductione. ¶ Scd̓o in excellenti ꝯſignatione. ¶ Teitio in ꝓphetica illuſtratione. ¶ Quarto in materna electione. ¶ Quinto in iocūda apparitione. ¶ Sexto in mirabili fortificatione. ¶ Primo deꝰ magnificauit muliebrē ſexum in ¶ Septimo in glorioſa reſurrectione. nobili ꝓductione. Nā deus bn̄dictꝰ vt inquit Tho. pͥma ꝑte. q. xcij. Qui ſolus ē nature inſti tutor: potuit virū de limo terre: vel mulierē de coſta viri formare. vnde Augꝰ li. ix. ſuꝑ Gen̄. ait. Formare vel edificare coſtā vt mulier eſſet nō potuit: niſi deꝰ a quo vniuerſa natura ſubſi ſtit. Ꝙ aūt miniſteriū angeli exhibuerūt deo in formatione mulieris neſcimꝰ. Certū tn̄ eſt ꝙ ſi cut corpus viri de limo nō fuit formatū ꝑ ange lum: ita nec corpus mulieris de coſta viri. For mauit ꝟo deꝰ ip̄am mulierē in adiutorium viri vt ſcribit̉ Gen̄. ca. ij. In adiutoriū ſcꝫ genęrati onis. Et ẜm ph̓m etiam domeſtice vite: qͣre et ip̄a ad vniuerſi ꝑfectionem cōcurrit. Et vt ait Richar. in ſuo. iiij. diſ. xliiij. Ꝙuis mulier ge neret̉ p̄ter intētionē nature ꝑticularis: eſt tn̄ de intentiōe nature vniuerſalis: q̄ vtrunqꝫ ſexū re quirit ad ꝑfectam humane ſpeciei generationē vt aūt deꝰ ꝓducte prime mulieris nobilitatem manif. ſtaret: dū illaꝫ de coſta ab adā detracta formare vellet: īmiſit ſoporē in illū. Vt aūt aſſe rit Augꝰ. ix. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am. Sopor ille fuit raptꝰ vel extaſis: qꝛ tunc forte vidit per eſſenti am dn̄i ⁊ īterfuit curie angeloꝝ. Coſta etiā illa ẜm Tho. detracta fuit abſqꝫ leſione et dolore. Et vt refert landulphus in ſuo ẜmōe. di. xviij. fuit coſta ſic detracta angelico miniſterio: lꝫ il loꝝ nō fuerit miniſterio formata. ¶ Scd̓o deꝰ magnificauit muliebrē ſexū in excellenti conſi gnatiōe. Voluit qͥdem ſua imagine illam conſi gnare. vn̄ Gen̄. j. ca. Cū dixiſſet ſcriptura. Cre auit deꝰ hoīem ad imaginē ſuaꝫ: ad imaginem dei creauit illum. Deinde ſubiunxit maſculum ⁊ feminā creauit eos: vt ſic intelligat̉ etiam mu lier ad imaginē dei creata. Ad qd̓ clarius inue ſtiganduꝫ dicit Bonauē. in. ij. di. xvj. ⁊ Tho. pͥma ꝑte. q. xciij. Ꝙ cū hō ẜm ītellectualē natu rā ad imaginē dei eē dicat̉: ẜm hoc maxīe ē ad imaginē dei ꝙ ītellectualis natura deuꝫ maxī imitari p̄t. Imitat̉ aūt ītellectualis natura ma xime deuꝫ: qͣꝫtū ad hͦ ꝙ deus ſeip̄m intelligit et amat. Et ſic tā ī viro qͣꝫ in muliere inuenit̉ dei imago: qͣꝫtum ad illud in quo principalit̓ ratio imaginis ꝯſiſtit: ſcꝫ qͣꝫtuꝫ ad intellectualē natu ram. Sꝫ qͣꝫtum ad aliqͥd ſecundariū imago dei īuenit̉ in viro: ẜm qd̓ nō īuenit̉ in muliere. Nā vir ē pͥncipiū mulieris ⁊ finis: ſicut deꝰ eſt prin cipiū ⁊ finis totius creature. Vnde apoſtolus ad Corinth̓. Uir eſt imago dei: mulier aūtē eſt

imago viri. Et hͦ mō intelligenda ſūt ꝟba q̄ po nunt̉. xxxiij. q. v. hͨ imago. ⁊. c. mulier. vbi d̓r Mulier nō ē ad imaginē dei.ſ. qͣꝫtū ad hͦ ſecū dariū nō qͣꝫtū ad pͥncipale. Sil̓r dicit Richar. de angelo ⁊ d̓ hoīe ī ſuo ſcd̓o. di. xv. ꝙ.ſ. qͣꝫtum ad id ī qͦ eſſentialit̓ ꝯſiſtit rō imaginis: exp̄ſſiꝰ ē imago dei ī angelo qͣꝫ ī hoīe Idē dic̄ Tho. vbi ſupra. Un̄ Gregꝰ. xxxvij. moraliuꝫ exponēs il lud Ezechielis. Tu ſignaculū ſil̓itudinis. ait: Licet hō ad ſil̓itudineꝫ dei creatꝰ ſit angelo tn̄ qͣſi maius aliqͥd tribuēs nō eū. ad ſil̓itudinē cō ditum ſꝫ ip̄m ſignaculū ſil̓itudinis dei dic̄: vt qͦ ſubtilior ē ī natura: eo ī illo ſil̓itudo dei plenius credat̉ exp̄ſſa. hͨ ille. Sꝫ qͣꝫtū ad aliqͣ accidenta lia: exp̄ſſiꝰ ē imago dei in aīa qͣꝫ ī angelo: qͣꝫtum aīa ꝯtinet ⁊ regit totū corpꝰ ſuū: tāqꝫ ſuū vniu̓ ſuū exiſtēs ī qͣlibet ꝑte illiꝰ ſicut deꝰ regit ⁊ cōt net totū vniu̓ſū: totꝰ exiſtēs in qͣlibet ꝑte vniu̓ſi vir itaqꝫ ⁊ mulier ꝯueniūt ī imagine: qͣꝫtū ad id qd̓ imagini eſſentiale vt p̄dictū ē: lꝫ vir illā exce dat qͣꝫtū ad id qd̓ ē accidētale ¶ Tertio deꝰ ma gnificauit muliebrē ſexū ī ꝓphetica illuſtratiōe Nā ⁊ mulieres qͣꝫplures ꝓph̓ie lumīe illuſtra uit. Sicut fuerūt maria ſoror aaron. vt ptꝫ Ex odi. xv. c. qͥnquageſima di. decretoꝝ. c. ſi poſt ordinationē Et Anna ꝓphetiſſa Luce. ij. c. E Sybille: qͣꝝ meminit Lactātiꝰ li. j. diuinaꝝ in ſtitutionū. Et vt ſcribit̉ ī glo. iudicū. iiij. ca. mulieres aſſūpte ſūt ad gr̄aꝫ ꝓph̓ie ſit vt in hͦ p̄ ſtet̉ occaſio mulieri nec ꝑ infirmitatē deſperet. ¶ Quarto magnificauit deꝰ muliebrē ſexum ī materna electiōe. Volēs qͥppe humanā ſibi co pulare naturā: ꝟginē mulierē ī matrē elegit cui tā ampliſſimū gr̄e ſue munꝰ ꝯceſſit: vt tā ī meri to qͣꝫ in p̄mio: poſt ſuū filiū oēm ſuꝑauit creatu rā: tā angelicā qͣꝫ humanā: cui etiaꝫ ⁊ ſi honor latrie nō ſit exhibendus tn̄ honor dulie dignio ris nō ē ſibi denegandus: iti ꝙ magꝭ ip̄a ſit ho norāda qͣꝫ aliqͥs alius: imo qͥcūqꝫ alij ꝯciues et ſācti regni celoꝝ. De p̄ſtātia ꝟo eiꝰ maternitat diximꝰ ī ẜmone de eiꝰ viſitatiōe ¶ Quinto ma gnifecit deꝰ muliebrē ſexū in iocūda apparitiōe Surgēs nāqꝫ ex mortuis rex ſeculoꝝ pͥmo mu liebribꝰ ſe vidēdū exhibuit. Un̄ Marcꝰ vltꝭ. ca. ait Surgēs ih̓s mane pͥma ſabbati: pͥmo ap paruit marie magdalene. Electa fuit mulier vt eēt nuncia vite: ne deſpiceret̉ ſexus femineꝰ: eo ꝙ mulier nūcia fuerat mortꝭ. Et d̓ hac materia diffuſe dictū eſt in ẜmone de reſurrectione xp̄i. ¶ Sexto magnificauit deꝰ muliebrē ſexum ī mi rabili fortificatiōe Fuerūt qͥdē mulieres īnume rabiles: q̄ v̓ginitatꝭ amore ſuccēſe: zeloqꝫ fidei xp̄i inflāmate adeo fortes inuēte ſūt: vt nec im pioꝝ tyrānoꝝ minas timuerunt: nec illata cu laritatis. Fuerūt qͥppe ī illa vltra alias ꝟtutes iuſcūqꝫ generꝭ horruerūt ſupplicia: nec mortem aufugerūt violētā. Patent hͦ oīa in katherina Cęcilia Agatha Lucia Agnete Eufemia Ru fina. Secūda Anaſtaſia: Eulalia: Priſca: Do rothea: Giuiana: Criſtina: Iuſtina: Herina: Margarita: Martina: Emerētiana: Apolo nia: Sabina: Barbara: Urſula ⁊ vndecī mili bus ſociabꝰ eiꝰ: ceteriſqꝫ: qͦꝝ noīa ⁊ mirāda ge ſta lōgū foret expͥme̓: q̄ oēs ꝯͣ naturā ꝯditionis naturalis ip̄aꝝ aīo forti atqꝫ ꝯſtāti queqꝫ ſuꝑ uerūt tormēta: mortēqꝫ int̓ illa ꝯſtātiſſime ꝑtu lerūt. Nō potuerūt hͨ fieri niſi ſuꝑno aſſiſtente p̄ſidio: cū mulieres ſint natura ſua molles ī ali os ⁊ multo magꝭ ad ſeip̄as pie. Inqͥt em̄ Ariſ. in li. de aīalibꝰ In oī gene̓ aīaliū. mulieres ſunt naturalit̓ pie excepta vrſa ⁊ leoparda Tāta igi tur firmitas animi ī ꝟginibꝰ ſupradictꝭ non po tuit niſi a bono deo ꝓuenire Ob qd̓ eccleſia adͥ deū ita dicit. Deꝰ qͥ int̓ cetera potētie tue mira cula etiā ī ſexu fragili victoriā martyrij ꝯtuliſti ¶ Septimo magnificauit deꝰ muliebrē ſexū in gl̓ioſa reſurrectiōe. Un̄ eqͥdeꝫ teſtat̉ Augꝰ. lib̓. xxij. de ci. dei. Mulieres ī ſexu femineo reſur gēt: qꝛ hͦ exigit natura indiuidui: ⁊ ꝯgruit ꝑfe ctioni ſpeciei: ⁊ erit occaſio laudandi ſapīaꝫ di uinā vt ponit richar. in qͣrto: vn̄ Augꝰ vbi sͣ ſe quit̉ dicēs. Mēbra feminea nō erunt accōmo data veteri vſui: ſꝫ nouo decori qͦ n̄ alliciat̉ aſpi ciētis ꝯcupiſcētia: q̄ nll̓ erit: ſꝫ dei laudet̉ ſap entia atqꝫ clemētia. Cū igit̉ artifex ille mūdi ſa piētiſſimꝰ muliebrē ſexū tot miris varijſqꝫ mo dis voluerit redde̓ dignū. Cur incredibile ē ꝗ beatā hotherinā magnā fecit int̓ ſāctos. Nō ē impoſſibile apd̓ deū om̄e ꝟbū. Ip̄e itaqꝫ deus hāc ꝟginē naſci fecit in famoſa ampliſſimaqꝫ q uitate ſenaꝝ: parētibꝰ popularibus honeſtiſſi mis ⁊ timētibꝰ deū: fame bone apd̓ oēs Pater Iacobus benencaſa vocatꝰ eſt: mater ꝟo lappa Ex ip̄is ꝓdijt hec filia ī etate infantili om̄ibus grata ⁊ cunctis amabilis. Que dū qͥntū vix at tigit annū ad ꝟginis glorioſe marie deuotione ſe ꝯuertit. Et ſepius tunc videbat̉ aſcendēdo ⁊ deſcendēdo ꝑ gradus ſcale q̄ erat in domo: dei matrē humiliter ſalutare dicendo. Aue maria: cuius ꝟtutes in qͥbus ꝓfecit in ꝓſequenti my ſterio latius reſerabunt̉. De ſeptem p̄cipuis ⁊ ſingulariſſimis virtutibꝰ qͥbus floruit beata katheri na. ¶ Capl̓m. II. Ecundū myſte Irium contemplanduꝫ de excellentia ⁊ ſāctitate beate katherine d̓r ſingu ſep. ē p̄cipue ⁊ ſingulariſſime.

¶ Prima d̓r virginitas. ¶ Secunda magnanimitas. ¶ Tertia auſteritas. ¶ Quarta pietas. ¶ Quinta patientia. ¶ Sexta humilitas. ¶ Septima ꝑſeuerantia. ¶ Prima virtus p̄cipua ⁊ ſingularis fuit vir ginitas: que in ea ſatis laudabilis extitit maxi me propter tria. ¶ Primo ꝓpter etatem. ¶ Scd̓o ꝓpter ꝯtrarietatem. ¶ Tertio ꝓpter puritatem. ¶ Primo reddit̉ laudabilis ꝟginitas katheri ne ꝓpter etatē. Nā ſeptimo etatis anno votum expreſſum emiſit de v̓ginitate ẜuanda Nec ob ſtat qꝛ nondū ad annos ꝑuenerat pubertatis: vt ſic diceretur infantili motū excitata vouiſſe: quoniā ſi malicia ſupplere pōt etateꝫ: vt inquit dn̄s Hoſtien̄. in ſūma li. x. de deſpō. impu. mul to fortius id pōt gratia dei. Sicut pie credimꝰ de ſancto nicoloo qͥ quarta ⁊ ſexta feria duꝫ in fantulus erat: lac ex pectore matris vel alteri cuiuſcūqꝫ ſuggere recuſabat. Potuit itaqꝫ ſpi rituſſancti gr̄a liberū arbitriū katerine accelera re vt ꝟginitateꝫ ſe ſeruaturā voueret̉: qd̓ facile dep̄hendi pōt. Ex oſtēſa ſibi viſione mirabili Sexto qͥdem anno etatis ſue redeunte puella d̓ domo ſororis ſue nuptie: vidit in aere ſupra ec cleſiam fratrū p̄dicatorū ſaluatorē ſedentē ī tro no indumētis papalibus inſignituꝫ ⁊ apl̓is ſo ciatum. Qui eleuata manu in eā intu eēs ſigno crucꝭ illā bn̄dicebat. Qua habita viſione adeo extitit in domino cōfortata: vt nil aliud quere ret niſi loca ſecreta orationi apta: puellaſqꝫ cete ras ꝟbo ⁊ exemplo induceret ad orādū. ¶ Se cūdo reddit̉ laudabilis ꝟginitas katherine ꝓ pter ꝯtrarietatē. Nā lꝫ parētes illius ml̓to tꝑe vidiſſent in filia tot ſigna et primordia ſāctitat ignorabāt nihilominꝰ votū ꝟginitatis per eaꝫ emiſſū. Quare de re cū. xij. annū iā attigiſſet in ſtabat mater vt inciꝑet ſe ornare ſicut cetere nu ptui tradēde facere ꝯſueuerūt: qd̓ illa facere re nuit: ⁊ poſt ſororis illius iā nupte ſuaſu vel leui ter ſe ad ornatū cōpoſuit: nō vt ꝟginitatꝭ ꝓpo ſitū infirmaret: ſꝫ vt ſic ꝯdeſcēderet importune ꝑſuaſioni ſororis. Tn̄ cito ſemetip̄aꝫ redargu ens: ad lamēta pnīe ſe ꝯuertit: ac ſi aliqd̓ grade pctm̄ ꝑpetraſſet: cū in rei ꝟitate vix peccauerit venialiter. Cū ꝟo ardētior ex poſt deuotioni ⁊ orationi ſe dediſſet: nullaqꝫ d̓ ornatu corꝑis in eſſet ei cura: parētes quēdā religioſū deū timē tem ⁊ eis notū p̄cati ſūt vt filiā alloqueret̉ mo nerētqꝫ vt ſe pararet ad virū ī breui ſuſcipiēdū Ille aūt cognito ꝓpoſito v̓ginis illā ī dn̄o con fortauit: monuitqꝫ vt capillos tōderet: qd̓ illa qͣꝫprimū impleuit. Neſciētes adhuc ſui q̄ ī cor de eiꝰ latebant om̄i libertate locoqꝫ ſecreto pͥua runt: deputarūtqꝫ cūctis vilibꝰ ſeruitij domꝰ: q̄ patiēter oīa ſuſtinēs ad quandā camerā vniꝰ ſui germani que erat ſine clauſura ſe colligebat ibiqꝫ ſpōſū ꝟginū xp̄m orabat. Tādem elapſo aliquātulo ſpatio ſuos aduocās votū qd̓ ab in fantia vouerat publice reſeruauit At parentes om̄i duritia depoſita: illā bn̄dixerūt: ꝓhibuit̉ qꝫ pater oībꝰ de domo ne illā de cetero moleſta rent. ¶ Tertio laudabilis fuit v̓ginitas kathe rine ꝓpter puritatē. Nō em̄ ſolū integritatem carnis retinuit: ſꝫ mētis puritatē vſqꝫ ad mortē ẜuanit: qd̓ declarauit mira ip̄iꝰ deſpōſatio. Cō tigit qͥdē quodā carniſpriuij tꝑe katherinā cū ctis tꝑalibꝰ delectationibꝰ ꝯtemptis orationē ſuā intenſius replicare: eiqꝫ dn̄m apparere ac di cere. Quoniā mūdana queqꝫ meo amore calca ſti: ego ſolēniter te deſpōſare decreui. Tūc ap paruit glorioſa dei genitrix: Ioh̓es euāgeliſta Apoſtolꝰ paulus: beatus dominicꝰ atqꝫ dauid pſalteriū pulſans. At genetrix dei dexterā ꝟgi nis ſua manu ſuſcipiēs digitoſqꝫ ſuos extēdēs ad filiū poſtulabat qͣtenus eā deſpōſare digna ref̉ Qui annulo ſuſcepto: dextereqꝫ ſue annula ri digito imponēs. Dixit deſpōſo te mihi crea tori ⁊ ſaluatori tuo in fide vſqꝫ quo in celis tuas mecū nuptias celebrabis ⁊ tua ꝟginitas ſemꝑ cōſeruabit̉ illibata. ¶ Secūda ꝟius p̄cipua et ſingularis beate katherine fuit magnanimitas ex qͣ audacter mundū contempſit: habitūqꝫ or dinis de penitētia ſancti dominici: deuote rece pit: hic vero ordo tripliciter cōmendat̉. ¶ Primo qꝛ a ſancto dominico inſtitutus. ¶ Scd̓o qꝛ ab eccleſia approbatus. ¶ Tertio qꝛ a deo magnificatus. ¶ Primo ordo ille fuit a ſancto dominico inſti tutus Ip̄e beatus pater in lombardia hunc or dinē inſtituit: quē de militia ih̓u xp̄i a pͥncipio appellauit: eo ꝙ illius ordinis fratres hereticis bona eccleſiaꝝ vſurpantibꝰ viriliter ſe oppone bant: pugnabātqꝫ omni conatu ꝓ p̄dicatorum bonoꝝ recuperatiōe ⁊ cōſeruatiōe. Sꝫ poſtea hereticis ꝑ ſanctum dominicū ⁊ ſanctū petruꝫ martyrē alioſqꝫ predicatores deletis ⁊ penitus quaſi extinctis mutatū fuit nomen illud de mi litia in nomen de penitentia. ¶ Secundo ordo ille ab eccleſia fuit approbatus. quod ptꝫ ꝑ Ho noriū quartū ⁊ Iohannē. xxij. Bonifaciū no nū. ⁊ Innocētiū ſeptimū: qui dicto ordini plu rima priuilegia ꝯceſſerūt. ¶ Tertio hic ordo ē aldeo magnificatꝰ. Voluit em̄ pleraſqꝫ domīas in illo viuentes ⁊ moriētes ſignis ⁊ miraculis plurimis corruſcare. Sic̄ fuit btā Iohāna d̓ vr

be veteri: beata margarita nouella de ciuitate caſtelli: beata helena de vngaria: ⁊ ſancta Ra therina de qua loquimur alieqꝫ multe. Quali ter ergo katherina huic ordini ſancto ſe dedica uit docet eius legēda: in qua narratur ꝙ a tene ris annis ad patrem ſanctū dominicū feruentiſ ſima deuotione trahebatur. Et cū ſemel domi nū exoraret vt conſeruaret eam in ꝓmiſſa virgi nitate tali fuit viſione cōmonita. Apparuerunt ſiqͥdē ſibi plures pr̄es īſtitutores ordinū diuer ſoꝝ: īter quos erat beatus dominicus: habēs in vna manulilium ardens ſine cōbuſtione: et in altera ſuum habitū cōſuetum ꝑ dominas de portari. Cūqꝫ ſibi a p̄fatis offereret̉ quem ordi num vellet eligere. Reſpondit ſe velle ſancti do minici habitum ſuſcipere. At ille beatus domi nicus dixit. Forti animo eſto o filia: qꝛ certiſſi me hoc habitu vt deſideras indueris Sicqꝫ vi ſio diſparuit: ⁊ ip̄a manſit in domino conforta ta. Tandeꝫ poſtqͣꝫ parentibꝰ reuelauit ſe ꝟgini tatem vouiſſe illis cōſentientibꝰ apud eccleſiaꝫ fratrum p̄dicatorū de ſenis habituꝫ diu affecta tum cum magno feruore ſuſcepit. ¶ Tertia vi tus p̄cipua ⁊ ſingularis beate katherine dicit̉ auſteritas. Fuit nanqꝫ ſuo corpori auſtera ⁊ ri gidiſſima ꝓpter xp̄m ⁊ p̄cipue in tribus. ¶ Primo in cibo ⁊ potu. ¶ Secūdo in veſtitu ⁊ lecto. ¶ Tertio in vigilijs ⁊ orationibꝰ. ¶ Primo qͣꝫtū ad victuꝫ. Ab infantia carnes raro ſumebat: quas poſtmodū totalt̓ a ſe amo uit: ſeqꝫ ad eſum panis ⁊ crudaꝝ herbarum: ex toto reduxit. Anno etatis ſue. xij. herbaruꝫ vſa eſt ſuccō: vinū autem ita limphatū ſumebat ꝙ vini ſapore carebat Illud autē a. xv. etatis ſue anno a toto relinquens inedias pluriū dierum ſepius paſſa eſt. ¶ Secundo fuit auſtera in ve ſtitu ⁊ lecto. Pānis laneis vſa eſt ad tantū de ueniens: ꝙ tam hieme qͣꝫ eſtate vna ſola tunica veſtiebatur. Cilitio quādoqꝫ vſa eſt: quod ī ca thenam ferream cōmutauit: ⁊ patrem domini cum imitans: ſe ter quotidie fortiter diſciplina bat: lectum inſuꝑ de tabulis habebat: ⁊ lignuꝫ ꝓ ceruicali abſqꝫ alteriꝰ rei additamēto. ¶ Te tio fuit auſtera in vigilijs ⁊ orationibꝰ. Nā ad hoc deuenit ꝙ infra duos dies: vix ꝑ horā ⁊ di midiā dormiebat. Ad tantā auteꝫ tenuitatē ex auſteritatibus deductū eſt corpus eius: ꝙ cuꝫ tranſiſſet eius ſpiritus ex hac vita repertus eſt vnbilicꝰ renibus adherere. In pͥncipio etiam ſue puellarꝭ etatis duple fert̉ fuiſſe latitudinis qͣꝫ. xxviij. annoꝝ exiſtēs. Cōfirmat hec omnia Pius pontifex maximꝰ qͥ in bulla canonizatio nis ita aſſerit. Sūma huius ꝟginis abſtinētia fuit ⁊ mirabilis vite auſteritas. Nam cuꝫ vini ⁊ carniū vſū ꝓrſus abieciſſet: nec pulmētarijs vllis vteret̉ ad extremū eo deducta ē: vt nec le gumīa ederet nec pane veſceret̉ niſi celeſti: quē verus chriſtianus in ſacramento ſumit altaris ¶ Quarta ꝟtus p̄cipua ⁊ ſingularis beate ka therine dicit̉ pietas. Fuit ip̄a pijſſima valde et p̄cipue qͣꝫtum ad tria genera ꝑſonarū. ¶ Primo qͣꝫtum ad pauperes. ¶ Secundo qͣꝫtum ad infirmos. ¶ Tertio qͣꝫtum ad peccatores. ¶ Primo qͣꝫtuꝫ ad pauperes. Inquit em̄ Pi us ī bulla pretacta: pauperibꝰ chriſti larga ma nu ſubuenit. Scribit̉ in ſua legenda ꝙ a ſuo pa tre licentiā obtinuit: poſſe de bonis domꝰ pau peribus elargiri. Et cōtigit ſemel ꝙ dū infirmi tate corporis grauaret̉: audiuit a multis referē tibus qualiter vidua quedā cōuicina filijs ⁊ fi liabus multa cruciaret̉ penuria: oratione p̄miſ ſa tantū robur obtinuit: ꝙ frumentū vinum et oleū vſqꝫ ad centū quaſi librarū pōdus ī auro ra ꝓfunda ꝓprijs humeris mira agilitate por tauit: ac mirabiliter aperto oſtioqꝫ planiꝰ po tuit in vidue domo depoſuit: lꝫ diſpenſante do mino velut alter nicolaus fuerit dep̄hēſa. Al̓s ꝟo ſemel in fratꝝ p̄dicatoꝝ eccleſia conſtituta: cum qͥdam pauꝑ ab ea elemoſynā peteret: ⁊ illa nihil p̄ter crucem argenteā que erat inter pater noſter haberet: ſtatim illa auulſa tradidit indi genti. Apparens autem ſibi poſtmodū dominꝰ illāqꝫ ornatam lapidibus p̄cioſis oſtendens ei dixit. Tu mihi hāc heſterna die dediſti: ⁊ ego ꝓmitto tibi ꝙ in die iudicij corā vniuerſo ange lorū ⁊ hominū cōſpectu: illam ad tui gaudij cu mulū p̄ſentabo Inſuꝑ cū beata katherina ſem per de melioribꝰ traderet ꝯtigit ꝙ vegete melio ris vini abundāter pauperibꝰ erogaret. Intan tū autē eſt augmentatū: ꝙ vbi dictum vas ſuffi cere cōſueuerat toti familie per dies viginti vel circa: tn̄ ꝓ dicta familia ⁊ etiā ꝓ pauꝑibus vſ qꝫ ad tertij mēſis pͥncipiū abūdātiſſime ꝑdura uit. ¶ Secūdo fuit pia hec ꝟgo qͣꝫtum ad infir mos. Nam egrotātibꝰ ſūma diligētia miniſtra uit. Seruiuit cuidā infirme nomine andree ab oībus derelicte: nec horrore plagarū illā exhor ruit. Quinimo cuꝫ aliqn̄ nauſeam paſſa fuiſſet: vulnerū illiꝰ putredinē inſpiciēs ⁊ ꝯtrectās re collecta in qͣdā ſcutella lotura cū ſanie illam ebi bit dicens. Amore ſpōſi ih̓u xp̄i corpꝰ meuꝫ ſic caſtigabo Quo facto ſtatim ceſſauit oīs p̄cedē tis nauſea tēptatio: habuitqꝫ poſtea ſuo ꝯfeſſo ri referre nunqͣꝫ aliqͥd tam ſuauis ꝑcepiſſe ſapo ris atqꝫ odoris. Noctę vero ſequēti apparuit e ih̓s xp̄s: oſtenditqꝫ ſua ſacratiſſima vulnera di cens. Quia meo amore tā abhominabilē potū ſūpſiſti tibi ingratꝰ non ero. Sicqꝫ applicas os

virginis ad ꝓprij vulnꝰ lateris. Bibe inqͦt filia de latere meo potū: qͦ aīa tua tanta ſuauitate re plebit̉: ꝙ etiaꝫ in corꝑe: qd̓ ꝓpter me ꝯtēpſiſti mirabiliter redundabit. Quo facto tā in aīa q̄ etiā in corpore incredibili extitit ſuauitate dul cedineqꝫ repleta. ¶ Tertio fuit pia valde ſācta katherina erga peccatores. Ml̓tos nāqꝫ oratꝭ onibꝰ ſuis ⁊ meritis iuuit ne perirēt. Sic̄ diffu ſe ponit̉ in legēda. Andreā de belātis ciuē Se nariū diuitijs affluentē egrotātēqꝫ ad morteꝫ: cū ex toto pnīaꝫ ſperneret ſua oratione ꝯuertit ad dn̄m. Cū em̄ ꝓ illo oraſſet ardentiſſime appa ruit ih̓s xp̄s p̄fato infirmo hortatuſqꝫ ē illuꝫ ꝙ ꝯfiteret̉ peccata ſua: qꝛ paratus erat ſibi illa re mittere. Qui cōpunctꝰ valde ſubito ꝯfeſſus eſt Et ꝯdito teſtamēto ad extrema deductꝰ cū ma gna deuotione migrauit ad dn̄m. Fuerunt ad huc in p̄fata ciuitate ſenaꝝ duo pro ſuis malefi cijs ad mortē dānati. Qui cū ducerēt̉ ſuꝑ cur rus ⁊ carnes eoꝝ a carnificibꝰ decerperēt̉ igni tis forcipibꝰ deū impie blamſfemabat. Cū autē katherina iſta nouiſſet ꝓ eis dn̄m amaro corde exorauit. Quibꝰ cū ad portā ciuitatꝭ veniſſent apparuit ſaluator totꝰ vulneratꝰ eos ad ꝯuerſio nem inuitans: qͥ ſtatim cōpūcti ꝯfeſſi ſunt ſacer doti: ⁊ blaſfemias mutauerunt in laudes: ſicqꝫ letiſſimi tulerūt illatā mortē. Et quis enarrare queat ꝯuerſiones oīuꝫ maloꝝ: ꝓfectoꝝ bone rū: roborationes imꝑfectoꝝ: ꝯſolationes deſo latoꝝ: admonitiōes ſpūaliū ꝑiculoꝝ: tā per ſu as epl̓as qͣꝫ etiam oraculo viue vocis erga ꝑſo nas oīs ſexus ꝯditionis ⁊ ſtatus ꝑ ꝟginē exci tatas. Quot ſceleratos d̓ faucibꝰ inferni abſtra xerit: quot obſtinatos ad ſui cognitionē redu xerit: qͥt ſeculo deditos induxerit in eiꝰ ꝯtēptū qͦt vtriuſqꝫ ſexus ad religionū diuerſaꝝ ingreſ ſum allexerit. quot de laqueis tēptationū erue rit: Difficile nāqꝫ foret cūcta cōmemorare. Nā aliquotiēs maxime ī italia ex remotiſſimis ꝑti bus ad ip̄am vtriuſqꝫ ſexus ꝑſone cōfluebant. Ad eius aſpectū atqꝫ colloquiū taliter cōpūge bant̉: vt ſine dilatione currerent ad confitēduꝫ peccata ſua. Ob quā cauſaꝫ gregorius. xij. ī ad iutorium katherine tres cōfeſſores precipuos deputauit. Qui taliter aliquādo occupabant̉: vt nec ſpaciū haberent edēdi. ¶ Quinta ꝟtus p̄cipua ⁊ ſingularis beate katherine fuit patiē tia: fuit ſiqͥdē patiētiſſima ⁊ p̄cipue ī tribus. ¶ Primo in ꝑſecutionibus. ¶ Scd̓o in tēptationibus. ¶ Tertio in paſſionibus. ¶ Primo fuit patiēs ī ꝑſecutionibꝰ: qd̓ exem pla ſequētia manifeſtāt. Fuit ſenis q̄dā palme rina de pnīa ſancti dn̄ici: q̄ inſtigāte ſathana fa cta ē katherine talit̓ emula: vt nec nomē eiꝰ au dire valeret. Sed ꝟgini ſemꝑ detraheret. Ip̄a tn̄ ꝓ illa dn̄m exorabat: ⁊ cū ad infirmitatē gra uē incidiſſet. Katherina ad eā viſitādā ſe ꝯtulit infirma ꝟo durior effecta eā expelli d̓ domo iuſ ſit: ꝓ qͣ nō ceſſauit katherina p̄ces ingeminare Quibꝰ factū ē vt eā ſibi recōciliaret: atqꝫ ꝯtrita illa ⁊ cōpūcta ſacramētis et gr̄a dei munita: in dn̄o ex hac vita migrauit. Dū etiā ſeruiebat il li infirme Andree de qͣ paulo ante diximꝰ: illa ī patiēs ꝯtumelijs plurimis katherinam afficie bat: ⁊ ꝓcurante ſpū malo de inhoneſtate apud alias ſorores accuſabat. Katherina tn̄ ꝓpterea nec indignabat̉ ei: nec ab eiꝰ obſequijs ceſſabat Cūqꝫ illa indies ī ſua duritia ꝑſeueraret: kathe rina orationi ſe dedit de iniurijs ⁊ infamijs pie cōquerit̉. Cui xp̄s apparēs duas oſtendit coro nas. vnā ſpineā ⁊ aliā auream dicēs Si h̓ elige res aureā: ſpineā poſtea reportabis. Si autē h̓ ſpineā poſtea aureā obtinebis. Qd̓ illa audiēs ⁊ ad patiendū ꝑ oīa ſe offerēs: accepit de manu dn̄i ſpineā quā ſuo capiti imponēs etiā diebus pluribꝰ vehemētiſſimū ſenſit in capite dolorē. Sicqꝫ a dn̄o cōfortata patiētie armis fortiter ſe muniuit. Infirma ꝟo patiētia katherine ſuꝑa ta: cōpūcta ⁊ ingemiſcens katherinā alta voce ſanctaꝫ oībꝰ p̄dicabat: ſeqꝫ ream accuſabat: mi ſęricordiā petēs de his q̄ falſo dixerat ꝯͣ illam. Quid plura dū katherina tāta inedia corpꝰ af fligeret: frequētaretqꝫ dn̄icaꝫ menſam: pleriqꝫ vtriuſqꝫ ſexus falſos rumuſculos: vt fieri ſolet eructabāt. Aliqui dicebāt neminē ī mō viuēdi ſingularē eē debere. Aliqui extremitates fuiſſe ſemꝑ deo ⁊ hoībꝰ exoſas. Aliqui katherinam fingere ⁊ decipere. Aliqui ad inanem gl̓iaꝫ illa oīa facere ⁊ ſimilia. Que ip̄a deo placere ꝑ oīa ſtudēs patiētiſſime tolerabat. ¶ Scd̓o fuit pa tiens in tēptationibꝰ demonū. Ait qͥdeꝫ Pius in bulla canonizationis. Luctabat̉ qͣꝫ frequen tiſſime cuꝫ demonibꝰ: multiſqꝫ illorū moleſtijs vexabat̉. Sꝫ aiebat cū apoſtolo. Cū infirmior tunc fortior ſum. Et vt in ſua legēda narratur: qn̄qꝫ demones deo ꝑmittēte katherine corpu ſculū tātis penis ⁊ lāguoribꝰ afflixerunt vt ma nifeſte viderent̉ in ea ſigna ꝑcuſſionū ⁊ verbe rū ita vt qͣſi quoddā moſtrum videret̉ a cūctis ¶ Tertio fuit patiens in paſſionibꝰ ſiue in peni tentijs voluntarie aſſumptis fine infirmitatibꝰ corpori ſuo ſuꝑuenientibꝰ. Teſte em̄ Pio vbi ſupra. Dolore capitis pene aſſidue torq̄batur. Eſtuabat febribus nec illoꝝ cruciatu carebat. ¶ Sexta beate katherine ꝟtus admirāda fuit humilitas: quam oſtendit maxime in tribꝰ. ¶ Primo in timore. ¶ Scd̓o in deſpectione. ¶ Tertio in cōuerſatione.

¶ Primo oſtēdit ſuā humilitatē ī timore. Dū em̄ cepiſſet viſionibꝰ ⁊ imaginarijs ⁊ corꝑalibꝰ a dn̄o ih̓u xp̄o viſitari: plurimuꝫ formidare ce pit: dn̄oqꝫ ſe cōmēdauit: a qͦ edocta pleniſſime fuit: qͣlit̓ viſiones bonas vel malas hr̄et agno ſcere. Et dū ſemel ſuo ꝯfeſſori d̓ viſionibꝰ ſibi fa ctis referret q̄dā ſecreta: ille heſitare cepit: atqꝫ ī eā reſpiciēs vidit illā trāſformatā: quātū ad fa ciē in effigiē xp̄i reſpiciētis ī eā Cūqꝫ ex hͦ excla maret ac diceret. O qͥs eſt qͥ me reſpicit. Rn̄dit katherina ille qͥ eſt. Quo dicto facies illa diſpa ruit: ⁊ ꝯfeſſor p̄fatꝰ illo modo de ꝟ̓ginis ſāctita te ꝯfirmatꝰ remāſit. ¶ Scd̓o oſtēdit katherina hūilitatē ī ſui deſpectiōe Hāc aūt didicit a xp̄o ſibi apparēte dicēteqꝫ ſibi. Scis ne filia: q̄ tu es ⁊ qͥs ego ſū? Si hͨ duo noueris beata eris. Tu em̄ es illa q̄ nō es. Ego ſū ille qͥ ſum. Si hāc no ticiā habueris in aīa tua: nūqꝫ decipere te pote rit inimicus. Siquidē de nihilo creatura facta ē: ⁊ ſibi relicta cadit ī nihilū: ⁊ ꝑ ſe tendit in pec catū: qd̓ nihil eſt: ⁊ ex ſe nihil boni cogitare va let. Quare reſpectu dei infiniti nihil eē ꝯuincit̉ Ideo ē illa q̄ nō ē: ſꝫ qm̄ deꝰ ē fons totiꝰ eſſe ⁊ in dependēs eē. Ideo ip̄e ſolus ē qd̓ ē. ¶ Tertio oſtēdit katherina hūilitatē ī ꝯuerſatione. Nā in publicū ꝓdijt magniſqꝫ rebus ſe ingeſſit: nō ſua ſꝫ dn̄i volūtate. Poſtqͣꝫ em̄ habitū ſacrū ſu ſcepit: ſilentiū ꝯtinuū ꝑ trienniū ẜuauit: ⁊ clau ſurā celle tenuit: excepto cū eccl̓iaꝫ adijt vigili as vſqꝫ ad ſcd̓m ſignuꝫ matutinale ꝓtrahebat. Tūcqꝫ cū ad laudandū deū frēs p̄dicatores in chorū iā acceſſiſſe putaret ip̄a cedebat ad aliqͣli ter qͥeſcendū dicēs. Ecce dn̄e germani mei ⁊ ſer ui tui vſqꝫ nūc dormierūt. Modo ꝟo ſurrexe rūt ad te laudandū Tu ẜua eos ⁊ ego parūper quieſcam. Poſt ꝟo diuturnā exercitationē in ſpūali vita frequētāſqꝫ xp̄i viſitatiōes: iteꝝ ap parens ei indixit: vt ex ꝓcederet: ꝓximorūqꝫ ſa luti ꝟbo intēderet: ac exēplo ꝓmiſitqꝫ ī cūctis ꝑ illā ad aīaꝝ ſalutē gerendis ſuū ſibi ſupernū pſidiū exhibiturū. Qd̓ ita fuiſſe vt patebit ī ſe quētibꝰ rei exitus declaruit. ¶ Septima ꝟtus ſācte katherine d̓r ꝑſeuerātia: vt em̄ ait Hiero. ad lucianū heremitā. Cepiſſe multoꝝ ē: ad ca cem ꝟo ꝑueniſſe paucoꝝ. Ratherina ꝟo nō ſo lū ꝑſeuerauit. Sꝫ de ꝟtute in ꝟtutē ꝓceſſit: de qͣ tria inter cetera refert digna laude Pius pon tifex maximꝰ vbi ſupra. Primū qd̓ reſpicit ſan ctitatis eiꝰ initiū. Ait em̄. Uirgo katherina ex ciuitate ſenēſi oriūda mediocribꝰ orta parētibꝰ pͥus deo ſeſe dedicauit qͣꝫ deū poſſet ꝑ etatē co gnoſcere. Scd̓m eſt qd̓ inſpicit vite eiꝰ ꝓgreſſū Inqͥt itaqꝫ ſic. Nullū ab ea ꝟbum nō religioſū non ſanctū excidit Oīs ſermo eius de moribus fuit: de religione de pietate: de ꝯtēptu mundi: de amore dei ⁊ ꝓximi: de celeſti patria. Tertiū refert̉ ad eius vite terminū. de quo ſic ꝓtulit. Anno etatis ſue tertio circiter ac trigeſimo ī vr be Roma diē ſuū clauſit: de cuius anime ī celū aſſumptione ⁊ glorioſa receptiōe: ſtupēde ⁊ ad mirabiles reuelationes facte reperiunt̉. Qualit̓ deꝰ ſublimauit beatā kathe rinā ſeptē gratioſis ⁊ admirandis pre rogatiuis. ¶ Capl̓m. III. Ertiū myſteriū ꝯtemplāduꝫ de excellētia ⁊ ſāctitate beate katherine d̓r ſublimitatꝭ Sub limauit nempe deꝰ hāc mulierē bendictā ſeptē gratijs ⁊ p̄rogatiuis admirandis. ¶ Prima fuit mentalis illuſtratio. ¶ Scd̓o ꝓphetica infuſio. ¶ Tertia cōſolabilis viſio. ¶ Quarta ſuauis cibatio. ¶ Quinta miraculoſa coruſcatio. ¶ Sexta felix reuelatio. ¶ Septima ſolēnis canonizatio. ¶ Prima gratia ſiue prerogatiua katherine qͦ ſublimata ē a deo d̓r mentalis illuſtratio. Illu ſtrauit deꝰ illiꝰ ītellectū luce ſapiētie ⁊ doctrine ita vt d̓ ip̄⁊ Pius pōtifex vbi ſupra ita referat Nemo ad eam acceſſit qui nō doctior meliorqꝫ abierit. Doctrina eiꝰ infuſa nō acqͥſita fuit: pri us magiſtra viſa ē qͣꝫ diſcipula. Quippe q̄ ſacra rū lr̄aꝝ ꝓfeſſoribꝰ ip̄iſqꝫ magnaꝝ eccl̓iaꝝ ep̄is difficillimas d̓ diuinitate q̄ſtiones ꝓponētibꝰ prudētiſſime reſpōdit ⁊ adeo ſatiſfecit: vt tanqͣꝫ agnos manſuefactos remiſerit. Quos tanqͣꝫ lu pos? ac leones ferociētes acceperat. Quoꝝ nō nulli diuinā in ꝟgine ſapiētiā admirati. Diſtri butis mox inter xp̄i pauperes q̄ poſſidebāt ſub ſtantijs accepta dn̄i cruce vitā deinde euangeli cam egerūt. ¶ Scd̓a gr̄a fuit ꝓphetica infuſio Et de hac Pius papa inqͥt. Fuit in ea ſpūs ꝓ phetie ⁊ multa p̄dixit anteqͣꝫ fierent ⁊ occultiſſi ma reuelauit. hec ille. In legēda ꝟo ip̄ius mul ta ſcripta ſūt ex qͥbus aliqua enarremus. Fuit in ciuitate ſenenſi: qͥdam nobilis miles dictus dn̄s Nicolaꝰ de ſarracenis qͥ cū al̓s in multꝭ lo cis fuiſſet in armis: ⁊ tandē ad ſuā ciuitatē Se narū redijſſet a ſua vxore monebat̉ vt loquere tur cū katherina. Qd̓ cū ille facere ꝯtempſiſſet vxor katherine illū vt ꝓ eo oraret deuotiſſime cōmēdauit Quadā itaqꝫ nocte katherīa militi in ſomnis apparuit: eumqꝫ monuit: vt ſi ſaluari cuperet vxoris monitis aſſentiret. Qui euigi lans viſionē vxori retulit: ⁊ inde ad katherinā ſe ꝯtulit: cuiꝰ colloquio ⁊ ſancta p̄ſentia cōpun ctus ẜm ꝟginis ꝯſiliū ad ꝯfitendū ſua peccata

ꝓceſſit Quo facto ad katherinā redijt aſſerens ſe cōfeſſū ſua peccata ſacerdoti. Interrogatus ab ea an oīa retuliſſet: cum ille affirmaret ꝙ ſic: vocato ad partē peccatū quoddam enorme ab eo dimiſſū in cōfeſſione: qd̓ in apulia ſecrete cō miſerat diſtincte narrauit. De qͦ ille admirans ⁊ peccatū illud ꝯfeſſus fuit ⁊ katherinā deuoti one ſingulariſſima coluit. Dū frater thomas d̓ fonte pͥmus katherine cōfeſſor ⁊ frater georgi pergerent ad monaſteriū ſancte agnetis de mō te poltiano: in itinere capti fuerint a qͥbuſdā la trūculis: deductiqꝫ fuerunt ad latebroſa nemo ro vt ibi occiderent̉. Tūc frater thomas cū la chrymis dice̓ cepit. O filia katherina tuis ora tionibꝰ ſuccurre nobis in hͦ tā crudeli periculo Quibꝰ ꝟbis ꝓlatis latrūculi taliter ſūt īmuta ti: ꝙ nō modo vitā ſꝫ cūcta q̄ illis abſtulerāt re ſtituerūt: ⁊ ita ad monaſteriū quo ibant incolu mes ꝑuenerūt. Cū aūt poſtmodum Senas re dijſſent cōperijt p̄dictꝰ frater thomas: ꝙ in illo pūcto in qͦ inuocauerat katherinā: ip̄a ſocie di xit: pater meꝰ me vocat: ⁊ ſcio ꝙ magna neceſſi tas eū vrget: ⁊ hͦ dicēs ad locū orationis acceſ ſit. Ex cuiꝰ ꝟtute credit̉ latrūculoꝝ illoꝝ fuiſ ſe mentē mutataꝫ. Predixit futuꝝ ſciſma poſt mortē gregorij vndecimi: ⁊ alia plurima p̄nun ciauit: q̄ videre poteris ī legēda. ¶ Tertia gra tia qͣ katherina ſublimata fuit d̓r ꝯſolabilis vi ſio. Suꝑnaturalibꝰ quippe viſionibꝰ a dn̄o me ruit ꝯſolari: q̄ vt in pluribꝰ ſibi fiebāt: in raptu ⁊ extaſi mētis: de quo ſic refert Pius. Rapie bat̉ ſepe a ſpū ⁊ in aere ſuſpēſa: diuinis ꝯtēpla tionibꝰ paſcebat̉: adeo extra ſe acta vt expūcta ꝑcuſſaqꝫ nihil omnino ſentiret. hec ille. Obmiſ ſis ꝟo multis vſiionibꝰ eiꝰ: eā vnaꝫ referā: ꝓ qͣ inter minores ⁊ p̄dicatores ꝯtentio videt̉ exor ta. Cū katherina eēt in ciuitate piſana: ⁊ qͦdaꝫ mane in eccl̓ia ſācte chriſtine cōicaſſet: ac iuxta altare rapta maneret in ſpū: poſtqͣꝫ diu ſic ſtete rat: vidit xp̄m cruci affixū magno ſuꝑ ſe cuꝫ lu mine deſcendentē: radioſqꝫ ſanguineos ex ſuis qͥnqꝫ ſacratiſſimis cicatribꝰ eminentem. Cūqꝫ tūc videntibꝰ pluribꝰ vtriuſqꝫ ſexus ip̄am expe ctantibꝰ: ꝟgo ſe erigeret: ⁊ ſuꝑ genua ſua ſtans facie rutilāte brachia eleuaſſet ac manꝰ: oraret qꝫ ne cicatrices in corꝑe ſuo apparerēt exterius tūc ex radijs ſanguinibꝰ in ſolaribꝰ īmutatis a cicatricibꝰ crucifixi ꝓcedentibꝰ ⁊ ad manus pe des ⁊ ad cor illiꝰ ꝑuenientibꝰ valde intrinſecus dolor ſenſibilis in dictis ꝑtibus corꝑis eſt reli ctus. Ex qͦ cū corpus eiꝰ diu ſic ſtaret rigidum ⁊ oculis clauſis tandē cecidit ac ſi fuiſſet letali ter vulneratū. Poſt modicū ad ſe reducta tan ta dolore ꝯcutiebat̉: vt a cūctis putaret̉ in bre ui moritura. Dominica ꝟo ſequēti ibi cōmuni cans a dolore extitit liberata. Ex viſione preta cta in pleriſqꝫ locis nōnulli ſanctā katherinam ſuſcipientē ſtigmata a xp̄o depingi fecerunt: qͥ ſi ea intentiōe id egerint: vt ꝑ viſibilia inuiſibi lia cognoſcāt̉: ⁊ ꝑ picturā illā viſibilē dolor eiꝰ inuiſibilis lꝫ ſenſibilis deſignet̉: forte nō obſtā te errore inde ſequente: qͦ credi poſſet ſtigmata eā viſibilia ſuſcepiſſe tolerari vtiqꝫ poſſent Sꝫ ſi hec facta ſūt: vt ſic equiparet̉ beato franciſco cui ſoli vſqꝫ in p̄ſens ſingulari mō ſtigmata di uinitꝰ ſūt impreſſa vtiqꝫ rep̄hēſibile eſt. Nā vt dixi in ẜmone de ſacris ſtigmatibꝰ beati franci ſci. Inter miracula grādia nr̄e fidei fiāciſci cō ſignatio ſupremuꝫ obtinet gradū. Fuerūt qͥppe ſtigmata ⁊ viſibiliter ⁊ ſenſibiliter a xp̄o ſibi ī preſſa. Tulit illa duobꝰ annis cōtinuis: ⁊ in vi ta ⁊ in morte etiaꝫ a viris ſanctis ⁊ grauiſſimis viſa ⁊ tacta. Sūmi pōtifices Gregoriꝰ nonus. Alexāder qͣrtus. Benedictꝰ. Nicolaus: et alij illa approbates fatent̉ ſinguli miraculo in frāci ſci pedibꝰ manibus ⁊ latere fuiſſe depicta: ab eo artifice ſapiētiſſimo qͥ creauit celum et terram. Quid ꝟo de cetero ſit facturus cuiꝰ archana: niſi ip̄o reuelante ꝑſcrutari nequimꝰ ip̄e nouit Unū ſcio ⁊ qͥdem abſqꝫ vllo errore: ꝙ frāciſcus vſqꝫ ad p̄ſens electus fuit a dn̄o ieſu xp̄o vt in corpore ꝓprio vexillū crucis biēnio anteqͣꝫ ſpi ritū redderet celo deferret. Non derogēt iſta di gnitati beate katherine: nec alterius ſācti. Ego peccator qͥ hunc ẜmonē cōfeci ſanctā ip̄am de uotione qͣ poſſum ⁊ colo ⁊ veneror. Eramqꝫ ro me Anno dn̄i. M. cccc. lxj. Anno tertio Pij pōtificis maximi. Quādo pontifex p̄fatus ſpū ſancto volente ſanctā katherinā ſolenni celebri tate canonizauit. Nulla tunc a referentibꝰ ⁊ vi ta ⁊ miracula katherine de ſtigmatibꝰ facta eſt mētio. Nulla pictura cū ſtigmatibꝰ fuit delata Nulla inſuꝑ in bulla quam ſuperius frequēter allegauimꝰ de ſtigmatibꝰ mētio habita ē. Ego inſuꝑ ea die canonizationis ſermonē ad popu lū habui: poſt prandiū in eccleſia minerue ordi nis p̄dicatoꝝ. Inſpexi legi ⁊ qͥdem ſepiꝰ om̄ia que ſcripta erāt de laudibus huius ſancte: nil aliud inuenire potui: niſi qd̓ ſuperiꝰ expreſſum eſt d̓ illo dolore quē tulit abſqꝫ ſignis in ſuo ex tacito raptū. Et ſi noīe ſtigmatū dolorem illuꝫ intelligi volumꝰ: non tamē in illo ꝯtinent̉ ⁊ in cludunt̉ cōditiones miraculoſe ſtigmatū beati frāciſci. Igit̉ cuꝫ deꝰ nō egeat noſtro mēdacio: ea ꝓferamꝰ de ſanctis q̄ ẜm rei veritatē nō inuē tionem hoīuꝫ illis poſſūt accōmodari. Fuit ka therina. vt pa. et ex dictis: ⁊ ex his q̄ ſequētur ampliſſimis pͥuilegijs ⁊ gratijs decorata. Sed ſtigmatū ſpecie non fuit vt frāciſcus inſignita: Que ſi ad nos glorioſa rediret: dura increpati

one feriret illos qͥ ſub ſpecie pietatis mēdacijs vellent ſuā gl̓iam ampliare. Ora tn̄ pr̄es meos p̄dicatores ⁊ minores ne populos ſcādalizent. Quibus tam multa mira de ſanctis ſe offerūt ⁊ p̄cipue de katherina vt mēdacia: ⁊ ꝓpter ſe ip ſa ⁊ ꝓpter veritatis abundantiā deſerere ⁊ de teſtari cogant̉. ¶ Quarta gratia beate katheri ne d̓r ſuauis cibatio: vſu nanqꝫ ⁊ frequentia ſa cramenti tāta ſuauitate conſolationeqꝫ ſpūs re pleta fuit vt aſſerat ſic de illa Pius vbi ſupra. Inuēta eſt aliquādo a die cinerū vſqꝫ in pēthe coſten ieiuniū ꝓduxiſſe: ſola euchariſtie cōmu nione cōtenta per annos circiter octo minimo herbarū ſucco: eoqꝫ parū retento ⁊ cōmunione ſacra ſuſtentata eſt. Ad cibum quaſi ad ſupplici um pergebat. Ad cōmunionē altaris: quaſi ac celeſtes nuptias inuitata eſſet ſūma cum alacri tate ꝓficiſcebat̉. hec ille. Tam efficax erat eius ad ſacramētū illud ineffabile reuerētia: vt mēs Gregorij. xj. flecteret̉ ad cōcedendū katherine ꝙ poſſet eligere cōfeſſorem: qui eam abſolueret ⁊ ſibi euchariſtiā miniſtraret: ⁊ cū altari viati co abſqꝫ alia licētia ad nutū katherine celebra ret. ¶ Quinta gratia ⁊ p̄rogatiua ſingularꝭ be ate katherine fuit miraculoſa coruſcatio. Fecit illam deus in vita ⁊ morte multis clarere mira culis. Ex qͥbus aliqua explicabimus. In ciui tate Senarū q̄dam nobilis domina Alexia ha bitum ordinis de penitētia ſuaſu katherine re cepit: que illā coegit vt ſecū in domo ſua cōmo raretur. Contigit autē ex chariſtia tunc illos d̓ domo p̄fate domine Alexie veſci panibus fari ne putride. Suꝑueniēte tritico nouo conſuluit alexia katherinaꝫ: an certum reſiduū p̄fate fari ne ꝓijciendū foret. Que nequaqͣꝫ ꝓijciendū aſ ſeruit: ſed parari aquā iuſſit ⁊ farinā afferri In triuit ergo primo maſſam: et tandem panes de parua quātitate illiꝰ farine quouis etiaꝫ expul ſo fetore tam celeriter ⁊ tot confecit: quot de qͣ druplici aūt quintuplici quātitate fere tot facti fuiſſent: cum ſtupore ſororis Alexie ⁊ alioruꝫ de domo. Cum aūt panes de clibano deporta ti fuiſſent. inuenti ſunt adeo ſapidiſſimi: vt om nino īmutatio ſaporis ad miraculuꝫ ꝓcederet. Et cum daretur de ip̄is panibus pauperibꝰ et fratribꝰ atqꝫ illos comederēt: omnibꝰ de domo ſuffecerunt diebus pluribꝰ: etiam in archa mul tiplicati. De qͥbus aliqui a qͣꝫpluribus ſunt tā ꝓ reliquijs qͣꝫ in argumentū miraculi reſeruati Tempore etiā quo katherina fuit ī vrbe: ⁊ ibi in regione colūne cum ſua familia viueret d̓ mē dicitate ⁊ nihilominꝰ adueniētes hoſpites reci piebat: ita vt cōtinuo quaſi triginta ꝑſone ī do mo ſua comederēt Contigit ſemel ꝙ die quodā deficiēte pane ꝙ cū katherine fuiſſet renuncia tū mādauit vt ſic ad mēſaꝫ ſe ponerent ⁊ modi co pane qͥ ibi reperiebat̉ inciperēt comeſtionē. Ip̄a vero ad orationem acceſſit. Quid plura: Edētibꝰ illis famelicis ⁊ ieiunis: panis ille mo dicus ſuffecit omnibꝰ abūdanter. Tātūqꝫ etiā ſuꝑfuit: vt ex illo plures elemoſyne pauꝑibus largirent̉. Dū eſſet in ciuitate ſenarū: audiens quēdā dominū mattheū rectorē hoſpitalis mi ſericordie ſibi deuotiſſimū ex morbo peſtilenti grauiter egrotare: acceſſit ad eū dixitqꝫ cuꝫ ma gno feruore Surgatis domīe matthee ſurgatꝭ: qꝛ nō eſt tempus in lecto quieſcēdi: mox ad eiꝰ vocem febris ⁊ inguinis apoſtema p̄fatū peni tus dimiſerūt. Sanauit ⁊ multos alios peſte ꝑ cuſſos ſua oratiōe fideli. Sicut fuerūt magiſter raymūdus ⁊ magiſter bartholomeꝰ katherine cōfeſſores. Et ne ſingula cōplectamur: ita d̓ ip ſa loquitur Pius. Magnū ⁊ ſanctū erat ī ple bibus katherine nomen: vndiqꝫ ad eā egroti et maligni vexati ſpiritibus deducebant̉. Et mul ti curabant̉ languoribꝰ ⁊ febribꝰ In xp̄i nomīe īperabat ⁊ demones cogebat ab obſeſſis abire corporibꝰ. Propter quas res duobꝰ romanis pōtificibꝰ Gregorio. xj. ⁊ Urbano. vj. acceptiſ. ſima fuit adeo vt legationibꝰ eorū fungeretur: multiſqꝫ ⁊ magnis ſpiritualibus gratijs ab eis donaret̉. hec ibi. Ubi adhuc interſerit quedaꝫ que nō niſi ꝟtute dei cooperāte ꝑ katherinam fieri potuiſſent. Ait em̄ Diſſidētes ſūmo ſtudio cōponebat: ml̓ta extīxit odia: ⁊ mortales inimi citias: ꝓ pace florētinoꝝ qͥ cum eccleſia diſſide bāt ⁊ interdicto ſuppoſiti erāt eccleſiaſtico. Ap penninū ⁊ alpes trāſire atqꝫ vſqꝫ in auinionem ad Gregoriū vndecimū ꝓficiſci non dubitauit cū volū ſuū ip̄e Grego. de petēda vrbe roma ī occulto factum: ⁊ ſoli ſibi ac deo notū ſeſe diui nitus cognouiſſe mōſtrauit. ¶ Sexta gratia qͣ deus katherinaꝫ ſublimauit: dicit̉ felix reuela tio Cū em̄ ī vrbe romana ip̄a poſt multa ſigno rū experimēta erhortationes ſpūales aliaqꝫ ex ercitia religioſa morientiū dn̄ica die circa horā tertiam die. xxix. aplis. M.ccclxxx. migraſſet ad patrē. Eadem die magiſter raymūdus vlti mus eius ꝯfeſſor in ꝯuētu Ianuenſi erat diſpo ſitione piſas deinde bononiā ad capitulū gene rale ꝑgere: dep̄cabaturqꝫ xp̄i matrē coraꝫ qua dam imagine vt eū ꝓtegeret a periculis Mox quandā vocē audiuit dicentē ſibi. Ne timeas qꝛ ego ſū hic ꝓ te: ego ſum in celo ꝓ te. Ego te ꝓtegā ſis ſecurus. Et heſitans ꝓ tunc vn̄ vox ꝓdiret: tādeꝫ inuenit qualiter eadē hora kathe rina migrauerat: ꝑuenit tādē p̄fatus magiſter bononiaꝫ vbi magiſter generalis canonice fuit electus: qd̓ iam ſibi Ratherina indubitāter p̄ dixerat: vt auteꝫ ſequit̉ Pius in bulla. Tactu

corporis eius poſt illius felicē tranſitū pleriqꝫ egroti ſalutem cōſecuti ſunt adeo vt nōnullis ſa luti fuerit: ea tetigiſſe que ſacrata katherine mē bra tetigere. Poſtea vero ꝟgo ip̄a iam celo re cepta vota ſupplicantiū benigne audiuit: ⁊ vt a ſponſo et domino ſuo xp̄o ſaluatore exaudirēt̉ curauit Multi em̄ ex diuerſis egritudinibꝰ cu rati ſunt: qui audita beate katherine glorioſiſſi ma fama eius patrociniū ſupplices petiuere. hͨ ille. Placuit itaqꝫ benigniſſimo deo ſponſe ſue gloriam īnumeris vt ſic dicā vſqꝫ in p̄ſentē diē miraculis manifeſtare. ¶ Septima katherine gratia ⁊ p̄rogatiua ſingularis eſt dicta ſolēnis canonizatio. Rome ſiqͥdeꝫ in baſilica beati pe tri apoſtolorū pͥncipalis aſtāte populo ⁊ clero habitoqꝫ ſermone ab ip̄o pio potifice de vita et miraculis eius miſſarū ſolēnijs celebratis ⁊ cō ſuetis cerimonijs rite peractis ad canonizatio nem ſancte ꝓceſſit: ſub his verbis. Ad honorē om̄ipotētis ⁊ eterni dei patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſan cti: ad exaltationeꝫ fidei catholice ⁊ chriſtiane religionis augmētū: auctoritate domini noſtri th̓u xp̄i ⁊ beatoꝝ petri ⁊ pauli apoſtoloꝝ eius ac noſtra. Ratherinā Senēſem illuſtris ⁊ inde libilis memorie ꝟginem: cuius corpus ī eccl̓ia p̄dicatorum que de minerua dicit̉ hic rome ia cet in celeſti hieruſalē inter beatoruꝫ virginum choros: quādo id ſua ꝟtus diuina ſuffragante gratia meruit: iam pridem fuiſſe receptā: ⁊ eter ne glorie corona donatā de fratrū noſtrorū con ſilio declaramus eamqꝫ tāqꝫ ſanctā publice pri uatimqꝫ colēdaꝫ eſſe decernimus ⁊ diffinimus atqꝫ in ſanctarū cathalago ꝟ̓ginū: quas roma naͣ venerat̉ eccleſia religi ⁊ aſſcribi mādamus. Statuētes feſtum eius ſingulis annis: prima menſis madij dominica die ab vniuerſali eccle ſia celebranduꝫ eſſe. Sicqꝫ deus in fanctis ſuis admirabilis katherinaꝫ in vtraqꝫ eccleſia triū phante.ſ. ac militāte ſublimiter exaltauit. Quē dep̄cemur: vt illius meritis interuenientibꝰ: di gnetur ⁊ nos aſcribere beate vite. Qui ſit bene dictus in ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo de ſancto bernardino p̄dica torū noſtri temporis principe. Ilectꝰ deo et ho minibus: cuius memoria in benedi ctione eſt. Sapientis verba ſūt iſta originaliter Ecc̄i. xlv. ca. Et ī epiſtola hodier ne feſtiuitatis. Vellem hoc tēpore tāte eloquē tie ſplendore fulgere vt non ſolum alterum de moſthenem pͥncipem oratoruꝫ grecie: aut Cice rōnem latinū me putarēt om̄es aſtantes: ſed an gelum crederent de celo miſſum vt fari poſſem eximias laudes illius ſācti bernardini qui ſua p̄dicatione nomē glorioſuꝫ ih̓u xp̄i mirabiliter exaltauit. Ip̄e quippe alter paulus ⁊ vas electi onis xp̄ianam religioneꝫ ſua doctrina reforma uit Ip̄e italie populos ꝑ abrupta vitiorū deui antes ad ſemitā ꝟtutum ⁊ iuſticie reduxit. Ip̄e deniqꝫ religionē ſacram minorū numero ⁊ ſan ctitate adauxit. Merito itaqꝫ in eius ſolēnita te p̄conia p̄dicationis eius enarrare debemus Ob illā nanqꝫ deo ⁊ hominibus dilectus eſt ⁊ memoria eius benedicta ī ſempiternū manebit De qua in preſenti ſermone tres excellētias ꝓ ponimus declarandas. ¶ Prima dicit̉ cōmendationis. ¶ Scd̓a conditionis. ¶ Tertia honorationis. Ꝙ cōmendat̉ p̄dicatio ſācti bernard ni ꝓpter humilitatem: charitatem. ⁊ patientiam. ¶ Capl̓m.I. Rima excellen tia p̄dicatiōis ſācti bernardini d̓r cō mēdatiōis. Sua qͥppe p̄dicatio ſatis eſt cōmēdanda. Et maxime ꝓpter tria. ¶ Primo ꝓpter humilitatē. ¶ Scd̓o ꝓpter charitatem. ¶ Tertio ꝓpter patientiā. ¶ Primo cōmendat̉ p̄dicatio ſancti bernardi ni ꝓpter humilitatē. Non em̄ p̄dicauit preſum ptuoſe aūt ſuꝑbe ſe ingerens ſed miſſus. Offici um nanqꝫ p̄dicatorum officium eſt angeloruꝫ: quia ſicut angeli annūciant diuina: ita ⁊ p̄dica tores de qͥbus Dauid in psͣ ait. Annūciauerūt opera dei. Angeli autē non ex ſe veniūt: ſed vt dicit apoſtolꝰ ad Heb̓. ij. ca. In miniſteriū miſ ſi ſūt. Sic ⁊ p̄dicatores. Quomodo p̄dicabūt ait apoſtolꝰ ad Roma. x. Niſi mittant̉. Ꝙ aūt Eſaias non vocatus ſe obtulit ad p̄dicandum cū dixit. Ecce ego: mitte me. Eſa. vj. ca. Et cō tra cum Hieremias mitteret̉ a deo ſe excuſauit dicēs. A a a dn̄e deus. Ecce neſcio loqui. Hie mie j. ca. Et ſi diuerſa vox extra ꝓdijt: non ta men a diuerſo fonte dilectiōis emanauit. Duo quippe ſunt p̄cepta charitatis vt ait Gregoriꝰ. Amor ſcilicet dei ⁊ ꝓximi. Per actiuā vitaꝫ ꝓ deſſe ꝓximis cupiēs Eſaias officiū p̄dicatiōis appetijt. Per cōtemplationē ꝟo Hieremias ſe dule amori cōditoris inherere deſiderās ne mit ti ad p̄dicandū debeat cōtradicit. Qd̓ laudabi liter vnus appetijt: hoc laudabiliter alter expa uit. Iſte ne tacite cōtemplatiōis lucrū loquen do perderet. Ille ne damna ſtudioſi operis ta cendo ſentiret. Sed hoc in vtriſqꝫ ē ſubtiliter ī tuendum quia ⁊ is qͥ recuſauit plene nō reſiſtit

⁊ is qui mitti voluit ante ſe per altaris calculū purgatuꝫ vidit. Et paulo ſupra Gregoriꝰ dicit Sicut toto deſiderio occupationē fugere debe mus: ita ſi deſit qͥ predicet occupationis onus libenti neceſſe eſt animo ſubire. Hec om̄ia. viij. q. j. ca. In ſcripturis. Et quia difficile eſt ⁊ eaꝝ videre ſe purgatū. Quia nemo ſcit vtruꝫ odio vel amore dignꝰ ſit vt dicit̉ Ecc̄s. ix. ca. Ideo nullus debet p̄ſumere ex ſe ire ad predicanduꝫ Sed expectare debet vt mittatur vel a deo vel ab eccleſia. vnde de Iohanne baptiſta dicitur Ioh̓is.j. ca. Fuit homo miſſus a deo. Non ta men creditur alicui dicenti ſe miſſum a deo qui ab eccl̓ia non ē miſſus niſi ꝓbet per miraculum ſicut Moyſes: extra de hereticis. ca. Cū ex in iuncto. Et argumētū de cōſe. di. ij. cā. Reuera Sic fuit miſſus Equiciꝰ cui apparuit in ſomnis angelus ⁊ eum ad p̄dicanduꝫ miſit. xvj. q. j.§. Hoc idem. Ab eccleſia autem mittitur quis vl̓ ordinarie vt quilibet curatꝰ ſaltem quo ad ſub ditos. Ad rectores enim eccleſie maxime perti net predicare per ſe vel per alium ſubditis ſuis vnde primis rectoribus dixit chriſtus. Mar ci vltꝭ. ca. Euntes in mundū vniuerſū predica te euangeliū omni creature. Et Gregoriꝰ dicit ī paſtorali. xliij. di. ca. Si rector Officium predi cationis ſuſcipit qͥſquis ad ſacerdotiuꝫ accedit vt ante aduentum iudicis qui terribiliter ſequi tur ip̄e ſcilicet clamādo gradiatur. id eſt. p̄dicā do. Et loquitur Gregoriꝰ de curatis. Qui etiā figuraꝫ inducit. Exodi. xxviij. ca. vbi dicitur: ꝙ ſacerdos ingrediens tabernaculum tintinna bulis ambiatur vt audiatur ſonitus quando ī greditur ⁊ nō moriatur. Quia vt exponit Gre gorius dicto ca. Si rector. Irā contra ſe occul ti iudicis exigit ſi ſine p̄dicationis ſonitū ince dit Et ſic moritur. ſpiritualiter Vnde inqͥt dn̄s Ezechieli ꝓphete. xviij. c. Fili hominis ſpecu latorem dedi te domui iſrael. Si dicente me ac impiū morte morieris tu nō annūciaueris ipſe ī iniquitate ſua morietur. Sanguinē vero eius de manu tua requiram. Confirmat ideꝫ Nico laus papa. xliij. di. Diſpenſatio inquit celeſtis ſeminis nobis iniūcta eſt. ve ſi non ſparſerimꝰ: ve ſi tacuerimus. Uel ab eccleſia mittitur quis ad p̄dicandum ex priuilegio vt predicatores ⁊ minores: Auguſtinēſes carmelite: ⁊ ẜuite ſaltē in eccleſijs ſuis. In alijs eccleſijs non niſi voca ti. Et hi etiam debent mitti a prelatis ſuis. De quibus fit mentio in clemētina: dudū: de ſepul turis. Qui autem vocatus ſeu miſſus ad hoc ꝑ tinaciter recuſat: ab eccleſia ⁊ deo contemnitur Quod figuratum fuit in eo qui nolebat ducere vxorem fratris mortui: ⁊ ꝓpterea diſcalciabat̉ vno pede vt exponit Auguꝰ. viij. q. j. c. Olim Nunc inquit euāgelij quiſqꝫ predicator ita de bet in eccleſia predicare ſiue laborare vt defun cto fratri. id ē. chriſto ſuſcitet ſanctum qͥ pro no bis mortuus eſt. Et quod ſuſcitatuꝫ fuerit eius nomē accipiat. Vt igitur ad ſanctum bernardi num cōuertamus ſermonem. Ip̄e ſicut experi entia facti manifeſtauit a deo electus ⁊ a prela tis ordinis per obedientiam aſtrictus officium predicandi ſuſcepit. Natus em̄ in ciuitate maſ ſa prouincie thuſcie ex honeſtiſſimis parentibꝰ patre videlicet tollo ⁊ matreniera nobilibus ſe nenſibus ante completuꝫ ſeptenniū vtroqꝫ pa rente orbatus remanſit ſub cura ⁊ regimine cu iuſdā venerabilis domīe ſororis matris eiꝰ cui nomē erat diana: que puerulū induxit ad ꝟgi nis glorioſe precipuā deuotionē. Et operā de dit vt litteris vacaret ac moribꝰ bonis. Creuit autem de virtute in ꝟtuteꝫ honeſtus affabilis ⁊ pauperibꝰ liberaliſſimus. tātaqꝫ fuit in eo ap titudo ingenij ⁊ ſubtilitas ītellectus ꝙ ante cō pletū annum quintūdecimū in grāmatica logi ca ⁊ morali ph̓ia ſatꝭ mediocriter fuit inſtructꝰ. Indeqꝫ cepit lectionē iuris canonici frequēta re. Eratqꝫ vita eius ita munda vt omnibꝰ alijs cederet in exempluꝫ. Nam vt retulit mihi qui dam vir fidedignus cancellarius dominij ſenē ſis nomine leonardus qui conſocius eius fue rat in ſcholis in etate illa adoleſcentie ad maluꝫ prona. Nullus audebat corā bernardino ꝟbuꝫ turpe aūt laſciuū proferre. Quinimo ſi quādo qꝫ alij adoleſcentuli ⁊ ſcholares abſente bernar dino aliqua inter ſe verba ocioſa referrent ſi vi diſſent ex poſt bernardinū adueniētē mox alter alteri loquebatur. Taceamus inquit quia ber nardinus venit. Quid plura. Anno etatis ſue decimooctauo Duꝫ peſtis truculētiſſima ſeui ret quaſi ī tota italia. In hoſpitali magno ſenē ſi iacebat multitudo egrotantiuꝫ ex peſte ⁊ vix erat qui illis miniſtraret. Nam ⁊ famuli om̄es pro maiori ꝑte ⁊ aromatarij in illo hoſpitali cō morantes ⁊ capellani ⁊ alij plurimi peſte ꝑcuſ ſi obierant. Erat illis temporibus rector hoſpi talis qͥdam vir deuotus ⁊ probus dominꝰ Io hānes de gēnaronibꝰ qui videns ſibi humanū deeſſe auxiliū ad ꝟginem pijſſimam ſe cōuertit illam deprecans vt tam extreme infirmoruꝫ ne ceſſitati ſuccurreret. O felix adoleſcētia bernar dini. O ardētiſſima charitas cordis eiꝰ. O pie tas omnibus poſteris p̄dicanda Mox vt ber nardinus audiuit que de infirmis patientibus dicebantur monuit qͣꝫplures iuuenes ⁊ vna cū illis ad hoſpitale ſe contulit. Nec timuit mori. Nec horruit peſtē. Neqꝫ labores refugit Mā ſit ibi qͣttuor menſibus die noctuqꝫ miniſtrans egrotis ꝓpter deum. Exinde cum peſtis ceſſaſ

ſet repetijt domū ⁊ quattuor menſibꝰ egrotans quaſi ſemꝑ in lectulo iacuit. Adepta vero bona valitudine ſenſit ꝙ q̄dā domina bartholomea ſoror patris eius ceca ⁊ ſurda ⁊ in lectulo vali tudinaria nemineꝫ habebat qui illam iuuaret. Mox ad illaꝫ ſe contulit eiqꝫ ꝑ plures menſes vſqꝫ ad mortē obſequioſiſſime miniſtrauit nul la fractꝰ nauſea nulloqꝫ labore turbatꝰ. Mor tua illa a deo inſpiratus relicto ſeculo ⁊ omnibꝰ ſuis bonis pauꝑibus erogatis habitū religio nis minorū deuotus accepit in die natiuitatis ꝟginis glorioſe qua etiā die natus fuerat ex vtē ro matris Anno etatis ſue. xx. ante altare mai ſancti franciſci de ſenis. Quē habitū ſibi dedit frater Ioh̓es riſtorij vir ſanctus ⁊ in dei ẜuitio ꝓbatus. Inde ad locū de colūbaria de volun tate p̄latoꝝ ſe contulit vbi in om̄i deuotione ⁊ perfectione ⁊ obſeruātia regule ſuū nouiciatuꝫ expleuit. Facta vero ꝓfeſſione in die ſcilicet na tiuitatꝭ ꝟginis orationi ⁊ ſtudio litteraꝝ ſe de dit. Et cum factus eſſet ſacerdos primā miſſam ī die natiuitatis ꝟginis celebrauit. Qua etiam die mādato acccepto a generali miniſtro de pe nitentia p̄dicanda: primū ſermonē ad populū habuit. ¶ Secūdo cōmēdatur p̄dicatio ſancti bernardini ꝓpter charitatē Predicauit em̄ ac honorē dei ⁊ ſalutē animaꝝ. Iſte em̄ debet eſſe finis p̄dicatorū verbi dei. Naꝫ qui propter ci piditatē predicant vel vanitateꝫ ⁊ gloriā mun di figurātur per balaam. De quibus dicit Pe trus in. ij. epiſtola. Secuti ſūt viā balaā ex bo ſor qui mercedem iniquitatis amauit: correpti onem vero habuit ſue veſanie: ſubiugale mutū Super quibus verbis dicit Beda. ij. q. vij. ca. ſecuti. Ꝙ multi catholicorū intantū amant me cedem iniquitatis vt etiam docti ab indoctis: clerici a laicis merito redarguant̉. Qui iure cō parantur prophete qui verbis aſine contra na turam loquentis corripitur: nec tamen a ꝓpo ſito primi operis retardatur. hec ille. Ꝙuis ta men p̄dicatores non debeant p̄dicare principa liter ꝓpter tēporalia habēda. Alias tāqͣꝫ vēdi tores boū de tēplo eijciuntur. Debet tamen po pulus ſubminiſtrare eis neceſſaria iuxta illd̓..j. ad Corꝭ. ix. ca. Non alligabis os bouis triturā tis. vn̄ Hieronymꝰ. xvj. q. j. ca. penultimo ait. Apoſtolicis viris ⁊ euāgelizātibꝰ ī neceſſarijs vſibus nolle tribuere ſcip̄m condemnare ē. Et Auguſtinꝰ in libro de baptiſmo paruuloꝝ Nō eſt venale euangeliū vt ꝓ tēporalibꝰ p̄dicetur Qui em̄ ſic vendunt magnā rem vili vendunt. Accipiant ergo p̄dicatores ſuſtentationē neceſ ſitatis a populo: mercedē diſpenſatiōis a deo. Non em̄ a populo redditur quaſi merces illis qͥ ſibi in charitate euangelij ſeruiunt: ſꝫ tanqͣꝫ ſti pendiū datur quo vt poſſint laborare paſcant̉ Hec ille. Et paulus. j. ad Corꝭ. ix. ca. Quis mi litat ſuis ſtipendijs vnqͣꝫ. Et iteꝝ. Si nos vo bis ſpūalia ſeminamꝰ non magnū eſt ſi nos car nalia veſtra metamꝰ. Et iterū. Dn̄s ordinauit his qui euangeliū annūciant d̓ euangelio viue re. Dixi hec oīa ꝓpter indiſcretionē quorūdaꝫ populoꝝ qui vellent p̄dicatores viuere d̓ aere vel vento. Nolo tn̄ excuſare p̄dicatores cupi dos ⁊ auaros ambitioſos honorū ⁊ dignitatū Qui imitari debent ſanctū bernardinū rerū tē poraliuꝫ contemptorē. Nam ⁊ ter vocatus ad epiſcopaleꝫ dignitatē minime acquieuit. Diui tias non congregauit dicens cum paulo Actꝭ. xx. ca. Argentū aūt aurū aut veſte nullius ve ſtrum concupiui. Et lꝫ in om̄i vita ſua verꝰ fue rit pauꝑtatis amator diſcipuluſqꝫ ⁊ filius bea ti franciſci. Tamē illud eſt de ip̄o notabile īte cetera quod mediolani oſtendit exemplū chari tatis necnō ⁊ contēptus pecunie. Dum em̄ ibi populo diebus pluribꝰ p̄dicaſſet: illuſtriſſimꝰ dux eiuſdē vrbis philippus eidē per fidelē nun ciū multā auri copiā in elemoſynā miſit. Nun cius itaqꝫ auri pondere reuerēter aſſumpto ad cōuentū fratrum feſtinanter acceſſit. Et ꝑgens ad cellā ſancti bernardini aurū ſibi ex parte do mini ducis benigne ⁊ reuerētiſſime p̄ſentauit. Ip̄e ꝟo vir dei hilari vultū gratulātiqꝫ animo predictū au reū munus ⁊ ſi in proprios vſus ac cipere recuſaret: charitatis tamen zelo in redē ptionem captiuorū ⁊ pauperū vſus miſericor diter exhibere decreuit. Accerſito igit̉ quodaꝫ probo venerandoqꝫ ciue ſocioqꝫ vocato ſūpta qꝫ ab ip̄o ciue pecunia ad carceres clam ⁊ incū ctanter acceſſit ⁊ qͣꝫplurimos inde captiuos re demit reliquāqꝫ ꝑteꝫ pauꝑibꝰ cū magnā animi hilaritate diſtribuit. Sciēs aūt illuſtriſſimꝰ il le dux q̄ facta fuerāt ſanctū bernardinū mirabi liter cōmēdauit. ¶ Tertio cōmendat̉ p̄dicatio ſancti bernardini ꝓpter patientiā. fuit em̄ pati entiſſimus ī laboribꝰ in infirmitatibꝰ ⁊ ī ꝑſecuti onibus. Et vt de perſecutionibꝰ loquar: accu ſatus fuit tanqͣꝫ hereticꝰ ab emulis qͥbuſdā mar tino qͥnto. Qui eū ad ſe venire p̄cepit. Ante ve ro qͣꝫ ſe cōtuliſſet ad vrbē ſonabant vndiqꝫ falſi rumores d̓ ſancto barnardino. Dicebāt em̄ po puli: veniet veniet ille hereticꝰ. Alij cōburet̉ il le hereticꝰ ⁊ ſimilia. Dū ꝟo vrbē intrauit oſtē debatur digito ⁊ vnus alteri cachinando dice bat. hic h̓ ē ille Ip̄e ꝟo hec omnia ꝓ dei amore equanimiter tolerabat. Et tandē veritate inſpe cta ⁊ cōperto clariſſime ꝙ non ſolū catholicꝰ fo ret ſed etiam fidei catholice digniſſimꝰ preco a pontifice gratioſe viſus eſt ⁊ auditus ⁊ cuꝫ ei benedictione predicare cepit in vrbe. Tantam

ꝟo gratiam deus ori eius ⁊ verbis infudit: vi omnis populus conflueret ad eum audienduꝫ ac ſi fuiſſet angelus dei ⁊ quāto prius nomē ei videbatur omnibus odioſum: tanto poſtea cū ctis vtriuſqꝫ ſexus factum eſt venerabile. Pre dicauit ſic multo tēpore cum incredibili anima rum fructu: qui etiam perdurat vſqꝫ ad tempo ra noſtra. Paſſus eſt ⁊ alias ꝑfecutiōes: eo ꝙ ſemper virtutes perſequitur inuidia. A nōnul lis emulis dicebat̉ litterarum ignarus cum ta men ī ſcripturis diuinis foret eruditiſſimꝰ Alij ꝟo quadraginta ſermones dūtaxat euꝫ ſcire aſ ſeuerabāt. Pleriqꝫ vero curioſi ⁊ vana eloquē tia tumidi ignauū ineptum ⁊ impolituꝫ fatebā tur. Qui tamen in hoc dicendi genere ⁊ in his que predicari debent pro ſalute populoruꝫ irre prehēſibilis erat. Sed hoc nō videri debet mi rum ꝙ ſibi homines flagitioſi detraherēt: cu ſemper fuerit hominū malorum conſuetudoſ nam doctrinaꝫ ſpernere ⁊ deteſtari. Unde La ctantius libro. v. diuinarū inſtitutionū de C. priano ſic refert. Unus precipuus ⁊ clarus ex titit cyprianus: qui magnaꝫ ſibi gloriam ex ar tis oratorie ꝓfeſſione queſierat ⁊ ad modū mul ta conſcripſit in ſuo genere miranda Erat enim ingenio facili copioſo ſuaui ⁊ que ẜmonis ma xima eſt virtus aperto: vt diſcernere nequeas vtrum ne ornatior in loquendo an facilior in ex plicando an potentior in perſuadendo quiſqͥ fuerit. Hic tamen placere vltra verba ſacramē tum ignorantibꝰ non poteſt: quoniam myſtica ſūt que locutus eſt ⁊ ad id preparata vt a ſolis fidelibus audiantur. Deniqꝫ a doctis huius ſe culi quibus forte ſcripta eius īnotuerunt deri deri ſolet. Audiui ego quendam hominē diſer tum ſane qui euꝫ īmutata vna littera cōprianū vocaret quaſi qui elegans ingenium ⁊ meliori bus rebus aptuꝫ ad aniles fabulas contuliſſet Hec ille. De beato hieronymo quid referemus qui lumen ſplendidiſſimū eccleſie fuit: ⁊ tamen dentes malignorum non euaſit Et vt ip̄e ad ne potianum ſcribit Per infamiā ⁊ bonam fama chriſti miles graditur. Nec laude extollit̉: nec vituperatione frāgitur. Per diem ſol non vrit euꝫ neqꝫ luna per noctem. Impleuit iſta ſanctꝰ bernardinus: qui dum falſo ſibi multa obijcerē tur: ⁊ quādoqꝫ contumelioſe dicerentur in faci em: nunqͣꝫ vultus hilaritatem mutauit: nunqͣꝫ verbum protulit iracundię. Sꝫ in omnibus be nedicebat deum Sicut accepti ab his qui ſecū familiariter conuerſati ſunt. De ſufficientia ⁊ prudētia atqꝫ ſtupē da efficacia predicationis ſancti Ber nardini. ¶ Capl̓m. I. Ecunda excellē tia predicatiōis ſancti bernardini di citur conditiōis. Habuit qͥdem ſua p̄dicatio tres ſingulares conditiones. ¶ Prima d̓r ſufficientia. ¶ Scd̓a prudentia. ¶ Tertia efficatia. ¶ Prima conditio fuit ſufficientia. Tria enim requiruntur in predicante: vt populum indu cat ad bene beateqꝫ viuendum: ẜm Auguſtinū iiij. libro de doctrina chriſtiana. Primū eſt vi doceat. Secunduꝫ vt delectet. Tertium vt fle ctat ⁊ moueat. Et cum quis iſta facit induſtria artis rhetorice ad honorem dei ⁊ ſalutē anima rum bene eſt et laudabile ẜm eundem Auguſti num. Sed cum ſpirituſſanctus vtitur lingua p̄ dicatoris vt inſtrumento ad iſta efficiendum. ſi cut fuit in apoſtolis qui imperiti erant. Tunc opus illud eſt gratia gratiſdata: que dicit̉ gra tia ſermonis ⁊ lingua angelorum. Et ſermo ſa pientie dicitur in locutione de diuinis Sermo ſcientie de humanis: vt de moribus et vitijs et ꝟtutibꝰ: ⁊ huiuſmodi. ẜm Tho. xxij. q. clxxiij Perfectius auteꝫ iſta operatur gratia qͣꝫ natu ra vel ars. Sed aliquando aptitudine natura li in predicatore exiſtēte ⁊ arte rhetorice adiū cta: aliquando etiam ſpirituſſanctus operatur plenius iſtud ſcilicet inductionem auditorum ad faciendum que predicat. Hominis ergo eſt ſe preparare ſcilicet vt bene dicat. Deum autē dirigere linguam. Et vt dicit Auguſtinus in p̄ fato libro de doctrina chriſtiana. Sapientia ſi ne eloquentia parum profuit quo ad populos Eloquentia ſine ſapientia multum nocuit. Eſt enim vt gladius in manu furioſi. Sapiētia cuꝫ eloquentia multum iuuat ⁊ operatur. Sanci bernardinus p̄dicādo docebat: quia ip̄e vere doctus erat vt etiaꝫ patet in ſermonibus quos compilauit. Delectabat etiam auditores: adeo vt vniuerſaliter om̄es verbis ſuis reuocillarē tur tanqͣꝫ ſi ſumerent ſapientiſſimū cibum. Fle ctebat inſuper ⁊ mouebat hominū affectus: vt oſtendemus in tertia conditiōe. Quare ip̄e ſuf ficientiſſime docuit ⁊ p̄dicauit. ¶ Secunda cō ditio predicationis ſancti bernardini dicit̉ pru dentia. Fuit enim prudentiſſimus ad euitāduꝫ omnia illa: a quibus predicatores verbi diuini (debent abſtinere: que ſunt. ¶ Falſitas. ¶ Adulatio. ¶ Iactantia. ¶ Scandalum. ¶ Contentio. ¶ Superfluitas. ¶ Leuitas.

¶ Indiſcretio. ¶ Primo abſtinere debent p̄dicatores a falſi tate. Non em̄ ſunt aſſumenda aliqua falſa pro quacūqꝫ vtilitate que poſſet inde ſequi: quia ſic veritas fidei redderet̉ ſuſpecta. argumentū di. ix. ca. Si ad ſcripturas. Ideo Auguſtinus ait xxij. q. ij. ca. Primū. Ad ſalutē non debet quis peruenire opitulāte mēdacio. Et idem pertra ctans illud apoſtoli. j. ad Corꝭ. xv. ca. Inueni mur falſi teſtes. Perhorrendū eſt inquit aliqͥd falſe de deo dicere: etiam ſi ad laudem eius per tinere videatur. Non enim minore ſed maiore fortaſſis ſcelere in deo laudatur falſitas: qͣꝫ vitu peretur veritas. Et idem in libro de mendacio Mendacium maxime pernicioſum ē quod fit in his que ad religionem chriſtianaꝫ pertinent Ideo doctores tenent ꝙ ſi quis nō ex lapſu lin gue ſed ex induſtria diceret mendaciū in predi cando mortaliter peccaret nec excuſaret̉ ſi hoc faceret cauſa cōuertendi animas ad deuꝫ: quia vt ait apoſtolus. Deus non eget noſtro mēda cio Tempore meo inuenti ſunt aliqui fingētes ⁊ p̄dicantes miracula falſa viſiones excogita tas Prophetias determinatas ẜm ſuum ſenſū et alia huiuſmodi qui tamen euanuerunt in co gitationibus ſuis. Nōnulli vero vt ignoranti bus ſapientes apparerēt falſas allegationes ad ſuum ꝓpoſitum induxerunt. Vnde dum qͥdaꝫ amicus meus predicaret neapoli inducere vo luit ad robur ⁊ cōfirmationem cuiuſdam ſui di cti ſententiā cōmentatoris qui tamen forte nec ī aliquo cōmento dictum illud tāgebat: et dum falſo allegaſſet cōmentatorem..j. de anima. iij. d̓ anima. ij. phiſicorū. iij. metaphiſice ⁊ huiuſmo di. Tandem multiplicādo verba dixit. Et hoc idem cōfirmat cōmentator.j. ethicorū. iij. ethi corum. vij. ehicorū. qui tamen de ethicis nō ſe intromiſit. Ille idem fecerat ſibi quādaꝫ cathe nam doctorum ⁊ falſo illos inducebat dicens. Et hoc refert Auguſtinꝰ libro. ij. d̓ ciuitate dei ⁊. iij. de trinitate. ⁊ in Encheridion ⁊ huiuſmo di. Ita ꝙ apud imperitos videbat̉ homo mira bilis: ſed apud doctos ignarus ⁊ mēdacijs ple nus. ¶ Secundo p̄dicatores abſtinere debent ab adulatione ne ſcilicet laudet populū in qui bus rep̄henſibilis eſt quod eſt peſſimum. Uel etiam de tēporalibus magnificētijs niſi forte hͦ ſcd̓m fiat tēperate vt melius ferant correctionē duram īmediate ſequendaꝫ. Adulari em̄ pecca toribus eſt graue peccatum. vt patet. xlvj. diſ. ca. Sunt nōnulli. Et clericus adulationi ſerui ens degradari debet. eadem di. ca. Clericꝰ. Et nihil eſt miſerius eo qͥ adulationibꝰ delectatur vt dicit̉. lxxxiij. di. c. Nihil illo paſtore. Et vti lius eſt peccantem ſeuere corrigere qͣꝫ adulādo palpare. v. q. v: ca. Non om̄is. Et vtilius eſt ⁊ melius ꝓ veritate pati ſuppliciū: qͣꝫ pro adula tiōe beneficiū. xj. q. iij. ca. Nemo. Et adulatio ꝓhibetur. C. Si quis aliquem teſtari ꝓhibue rit. Et eſt adulatio ſermo prolatus vt placeat. ¶ Tertio debent p̄dicatores cauere a iactātia Sunt em̄ quidaꝫ qui ſemper de ſe bene dicunt ⁊ alios contemnunt: de quibus Gregorius ait xlvj. di. ca. j. Habet hoc ꝓprium doctrina arro gantiū vt neſciant humiliter docere qd̓ ſciunt. ¶ Quarto debēt predicatores cauere a ſcanda lis prelatorum ⁊ aliorum maioruꝫ vt non dicā tur irrationabiliter eorum vitia: vnde ſequitur ꝙ nec illi emendantur nec populi ꝓpterea edifi cant̉ aut meliores fiunt. Et precipue caute agē dum cum loquunt̉ predicatores de clericis: qꝛ vt ſcribitur extra de īmunitate eccleſiarum. ca. Clericis. Clericis laicos infeſtos oppido. id eſt valde. ẜm gloſam tradit antiquitas. Idem. ij. q. vij. ca. Laicos. ⁊ ca. Laici ¶ Quinto debētꝰ p̄dicatores prudentes cauere a cōtentionibꝰ cū alijs p̄dicatoribus. vnde apoſtolꝰ.j. ad Timo theum. iij. ca. ait. Noli ꝯtendere verbis: ad nil enim vtile eſt niſi ad ſubuerſionē audientium. Nec ex hoc ꝙ alius habeat maiorem cōcurſuꝫ qui ſit etiā minus ſciens predicator indignatio nem oſtēdat. Naꝫ et chriſtus indignatus non fuit ꝙ aliquādo Iohānes baptiſta fuerit ī ma iori opinione populi qͣꝫ ip̄e. Si autem audit ali um predicatorem dicere aliqua que non ſūt re probata nec contra fidem vel bonos mores ſed dubia: qͣꝫuis ip̄e nō ſit illius opinionis ſufficit ſibi dicere opinionē ſuam cuꝫ ſuis rationibus et non impugnet alium odioſe: quia hoc eſt in trare contētiones ⁊ ſcundalizare populos. Si etiam audit predicatorem alium dixiſſe contra fidem ⁊ bonos mores vº determinata per eccle ſiā non credat faciliter niſi audiat a fide dignis Et tunc corrigat eum fraternaliter vt retractet Quod ſi ille noluerit facere tunc publice predi candum contra ipſum. Si autem predicator ip ſe admonitus errauit debet patienter audire et ſe corrige̓ dictaqꝫ ſua erronea emendare. ¶ Se xto predicatores prudētes debent abſtinere a ſuperfluitate ⁊ nimia prolixitate: quia vt ꝓuer bio dicitur. Gaudent breuitate moderni. ff. qd̓ metꝰ cauſa. l. j. Et. C. de appellationibꝰ. l. Am pliorem.§. In refutatorijs. Et. C. de precibus imperatori offerendis. l. Simili. vnde Gregori us in omelia ait. Alimēta que minus ſufficiunt̉ auidius ſumūtur. ¶ Septimo abſtinere debēt predicatores a leuitate ne dicant verba ocioſa ⁊ fabulas ad ꝓuocādum riſum. Et ſi aliquādo opus eſt facere populū attentum cū aliqua mō deſta facēcia tēperate fiat ⁊ raro. Nō ſit etiā leꝰ

uis predicator ad ferendam ſentētiam de quo libet actu ꝙ ſit peccatum mortale. Et in omib vtatur grauitate ſicut bos lapſus qui fortiter fi git pedem. ¶ Octauo abſtinere debēt p̄dicato res ab indiſcretione. Nam qͥdam inter mulier culas de ſubtilitatibꝰ theologie p̄dicāt. Alij do ctis ⁊ ſapientibꝰ viris fabulas narrāt Nōnulli in p̄cipuis ⁊ maximis ih̓u xp̄i ⁊ ꝟginis matrꝭ aliorūqꝫ ſanctorū ſolēnitatibus de ludo alee: d̓ blaſfemia de vſura ⁊ ſimilibus predicant. Ni hil de copioſa materia feſtiuitatem occurrente tangentes. Heu non poſſum non accuſare quē dam qui in die natiuitatis ih̓u chriſti in ciuita te neritonenſi de ſodomia totum ſermonē cōte xuit: cum tamē miranda occurrant de natiuita te chriſti iocūda. Pleriqꝫ etiam dum cōtra vi tia inuehūt om̄i honeſtate demiſſa talia loquū tur ⁊ dicunt qualia etiam in ore leonū turpiſſi ma viderent̉. Hi nolunt audire verba ſācti frā ciſci qui ſic ī regula fratrū minorum ſanctiſſime retulit. Moneo quoqꝫ ⁊ exhortor eoſdem fra tres meos in domino ih̓u chriſto vt in p̄dicati on quam faciunt ſint examinata ⁊ caſta eoruꝫ eloquia ad vtilitatē ⁊ edificationē populi. An nūciādo vitia ⁊ virtutes penā ⁊ gloriā cū breui tate ſermonis In omnibꝰ predictis prudentiſſ mus fuit p̄ ceteris predicatoribus horum tem porum dux ille verbi ſanctus Bernardinꝰ Nā ſemꝑ recte inceſſit p̄dicauitqꝫ veritatem fine fa ſitate: ſine fictionibus: ſine adulatione cum ho nore ⁊ reuerentia p̄latorum et totius cleri cum humilitate in ꝟbis factis: cum patientia ad cō tentiones vitandas cū mēſura ⁊ modo: cū gra uitate ⁊ diſcretiōe multa adeo ꝙ exceptis emu lis eius ſermo gratus dulcis ⁊ delectabilis fuit omnibꝰ doctis pariter ⁊ indoctis viris ⁊ muli eribus cunctiſqꝫ generibꝰ hominū: ꝓut omnis italia clare firmiterqꝫ teſtatur. ¶ Tertia condi tio p̄dicationis ſancti bernardini dicitur effica cia. Predicauit em̄ cum admirabili animaruꝫ fructu adeo ꝙ om̄es italie ciuitates ⁊ maiores ⁊ mediocres ⁊ minores ꝓ maiore parte ſua do ctrina reduxit ad chriſtū. Ip̄e peccatores con uertit. Ip̄e vſuras extinxit. Ip̄e multos habi tum religionis induit. Ip̄e fratruꝫ de obſeruā tia loca et monaſteria cōſtrui fecit. Ip̄e diſcor dantes ad pacē reduxit. Ipſe ad feſta colenda populos traxit. Ip̄e deniqꝫ cunctos mares ac mulieres vt deū timerēt amarēt allexit. Teſtā tur hec om̄ia p̄clariſſime incliteqꝫ italie vrbes. Roma. ſena. peruſia. florentia. bononia. ferra ria. venetia. padua. verona. vincentia. brixia. mediolanuꝫ. ianua. ⁊ alie qͣꝫplures. In qͥbꝰ ita efficaciter ſeminauit ꝟba vite vt vſqꝫ in p̄ſentē diē adhuc guſtent̉ fructus p̄dicationū ſuarum Quinimo ⁊ ſi qui poſt ip̄m in officio p̄dicandi clari ſunt habiti vt frēs Ioh̓es de capiſtrano. Iacobꝰ de marchia. Mattheꝰ de ſicilia. Anto nius de botonto. Andreas de ſancto geminio. Ioh̓es de prato. Iacobꝰ de donzellis de bono nia. Herculanꝰ de peruſio. Frāciſcus d̓ treuio Silueſter de ſenis. Antoniꝰ de arimino. Mi. chael de mediolano. Bartholomeus de ayano Antonius de vercellis. Seraphinꝰ de gaieta. Cherubinus de ſpoleto. Frāciſcus de ſpoleto. Hieronymꝰ de florētia. Dominicꝰ de goneſſa. Iacobꝰ de gallio. omnes frēs minores in hͦ ge nere dicēdi famoſiſſimi ⁊ quicunqꝫ alij etiaꝫ de alijs ordinibꝰ mendicantiū ꝓ maiori ꝑte cona ti ſunt imitari modū ⁊ regulā atqꝫ ſtilum ip̄ius ſancti bernardini. Adhuc ⁊ multi ex his ſermo nes illiꝰ: populis ꝓnūciarūt qui fructꝰ vberri mos ꝓduxerūt Ego etiā qͥ de bernardino ⁊ ſi ī cōpoſite tn̄ nō ſine deuotiōe p̄cipua iſta refero oēm italiam luſtrā p̄dicauiqꝫ qͣdraginta annis euangeliū ih̓u xp̄i: bernardinū habui ī ſtilo ꝓ nūciādi necnō ſcribēdi ꝑtem ⁊ p̄ceptorem. Et lꝫ illū nō viderim legi tn̄ ẜmones ameniſſimos quos cōpilauit. Predicaui ⁊ illos quādoqꝫ lꝫ poſtmodū alias ego ꝯfecerim. Qd̓ vtiqꝫ nō ex p̄ſumptione ſed charitate ac neceſſitate tempo rū volui tēptare. Nam ⁊ ꝓpter ſtudia humani tatis quibus iam completa eſt om̄is italia ⁊ ꝓ pter virorum doctiſſimorū in qualibet faculta te copiam ac etiā ꝓpter ſubtilitatem populorū qui quodāmodo ꝓpter multarū p̄dicationum frequentiā effecti ſunt curioſi: conſulte viſum ē mihi agere vt ſermones illos ꝯtexerem. Qua re vt partem iſtā expediam cōcludo ꝙ ſanctus bernardinus fructuoſiſſime p̄dicauit. Qualit̓ deus honorauit ſanctum be nardinū in miraculis. in canonizatio ne. ⁊ in gloria beata. ¶ Capl̓m. III. Ertia excellētia predicationis ſancti bernardini: dici tur honorationis. Voluit em̄ deus honorare illum triplici honore. ¶ Primus d̓r miraculoſe rutilationis. ¶ Scd̓s ſolennis canonizationis. ¶ Tertiꝰ ſuperne glorificationis. ¶ Primus honor fuit miraculorum rutilanti um. Multa eqͥdem miracula viſa ſūt de ſancto iſto. Nam eo mortuo in vigilia aſcēſionis ieſu xp̄i. dum fratres eius ſocij in aquilano conuen tu corpore in cellula cum luminaribꝰ ſolo dimiſ ſo incederēt vt capſa celeriter fieret in qͣ corpus illud reconditum ſenas trāſportarent. Quidaꝫ adoleſcēs paſqualis nomine per multos āno

claudus qͥ nec rectus incidere poterat ẜꝫ mani bus reptando ibat: cuius genua carnoſa dura erāt ⁊ tumida a ſpūſācto inſpiratꝰ ſic reptando vt potuit ad corpꝰ ſancti bernardini ꝑuenit: et deuotiōe inflāmatꝰ tetigit faciē eius ⁊ inde ge nua ſua cū fide infuſa mirabili cōmēdans ſe ſan cto viro. Mox in pedes ſurrexit ſanꝰ ⁊ liber ⁊ currēdo cū lachrymis ⁊ clamoribꝰ exultatiōis ad eccl̓iam ꝓperauit. Sentiūt om̄es voces: vi dent libeꝝ quē viderāt vſu ambulādi priuatū. Mirant̉: gr̄as referūt oīpotenti deo ⁊ ſancte bernardino. Cōmouet̉ ciuitas tota ⁊ fit cōcur ſus viroꝝ ac mulierū. Ciues ꝟo corpus ad ec cleſiam cū hymnis ⁊ laudibꝰ ⁊ armatoꝝ cuſto dia deferri faciunt: ſocijs atqꝫ ſanctꝭ referunt ne theſauꝝ ip̄is a deo datū inde amouere p̄ſumāt vidi ego illū paſqualē ⁊ ſecum locutꝰ ſū qͥ retu lit oīa q̄ narrata ſūt. Eodeꝫ die iuuēcula q̄dam noīe partia q̄ mēſibꝰ pluribus in lecto iacuerat nec ꝑ ſeip̄am poterat ambulare: patiebat̉ etia vulnera q̄dam q̄ fiſtule dicunt̉ a medicis: audi ens ſanatum paſqualē ſuppliciter expoſtulauit ad corpus ſancti deferri. Quo cū ꝑueniſſet ora tioneqꝫ facta incolumis redijt domū nō ſolum reſtituta viribus corꝑis ſꝫ etiā eodeꝫ inſtanti a fiſtulis ꝑfecte ſanata. Hāc ego allocutꝰ ſū ⁊ pa rentes ac vicinos eiꝰ qͥ om̄es affirmarūt ſic eſſe vt expoſitū eſt. Sicilia de ſpoleto vxor nobilis viri franciſci nō valēs ſe mouere de lecto cū ſic per plures annos moleſtata fuiſſet: deducta ad corpꝰ ſancti bernardini reſtituta ē optime ſani tati. Et hec oīa retulerūt multi ſpoletini etiaꝫ ⁊ ip̄a q̄ pͥma erat in eccl̓ia maiore dū ibi vna qͣdra geſima p̄dicaui. Alia mulier de populo q̄ ānis trigintaſeptē om̄i vſu ambulandi pͥuata extite rat ducta ad corpꝰ ſancti bernardini mox ſani tatē adepta eſt. Hāc ego vidi ſanā ⁊ robuſtam ac ſi nullū antea maluꝫ paſſa fuiſſet. Sūt ⁊ alia keſler Baſilee impreſſum. Anno dn̄i. M.ccccxc. qͣrto kal̓. marcij. ⁊cͣ. iſtius ſancti miracula multa vſqꝫ in hodiernuꝫ diem. Ad ſacrū cuiꝰ tumulū frequenter mēbra languentiū modo ſanitati quolibet morbo fue rint gͣuata reſtituunt̉. ¶ Scd̓s honor quo de honorauit ſanctū bernardinū d̓r ſolennis cano nizationis. Fuit eqͥdem canonizatꝰ cuꝫ multa ſolēnitate ⁊ magnificētia p̄ ceteris qͦs vidimus canonizari. Nam tꝑe meo eugenius qͣrtꝰ cano nizauit ſanctū nicolaū de tolentino. Calixtꝰ ter tius ſanctū vincentiū ⁊ ſanctū oſimundū. Pi us ſcd̓s ſanctā katherinā de ſenis. Sixtꝰ quar tus ſanctū Bonāuēturā. Et nicolaus qͥntꝰ ſan ctum bernardinū. Sed in canizatione iſtiꝰ mul ta ꝯcurrerūt facientia ad gloriā eius: videlicet annus iubileꝰ quo ex oībꝰ xp̄ianoꝝ ꝑtibꝰ mul titudo maxima ꝯfluebat ad vrbem. Et dies pe thecoſtes feſtum vtiqꝫ ſolēniſſimū. Et genera le capitulū fratrum minoꝝ in qͦ ꝯuenerūt vltra qͥnqꝫ milia fratrū. Et ego de ip̄o poſt canoniza tionē ſermonē ad populū habui in quo ꝯcurre runt multa milia viroꝝ ac mulieꝝ. ¶ Tertius honor quo deꝰ honorare voluit ſanctū bernar dinū d̓r ſuperne glorificationis. In celeſti nan qꝫ patria vltra eſſentiale p̄mium coronat̉ aure ola q̄ debet̉ doctoribꝰ de qͣ diximus in oꝑe de laudibꝰ ſanctoꝝ in ẜmone de ſancto petro mar tyre. Dicere itaqꝫ poſſumꝰ illd̓ pſalmiſte. Ma gna eſt gl̓ia eiꝰ: magna vtiqꝫ in eccl̓ia militante maior in eccl̓ia triūphante. Quare ꝯuenienter de ip̄o referre poſſumꝰ qd̓ de paulo pͥmo here mita in ſua vita Hieronymꝰ ſcribit. Si mihi in quit lectionem optione dn̄s dignaret̉ ꝯcedere magis eligerē tunicā pauli cū meritis eiꝰ: ita ⁊ ſancti bernadini qͣꝫ regū purpuras cum gēmis ſuis. Deprecemur ergo deū celi vt ꝑ merita tā ti ſancti dignos efficiat nos ſua gratia. Et tan dem ad vitam ꝑducat eternam. Amen. ¶ Clariſſimi ac celeberrimi p̄conis fratris Roberti Carazoli de Licio: ordinis mi norum: pontificis Aquinatis: opus de laudibꝰ ſanctoꝝ accuratiſſime ꝑ Nicolaū

ABLIGTHE IriDIS IUD STAII ASELDOA

UIILV LVI