¶ Incipit libellus editus ꝑ mgr̄m Nicolaū de hecao.dinis minoꝝ theologie ꝓfeſſorem in quo ſunt hpulcerrime qōnes iudaicā ꝑfidiā in catholica fide improbātes.Rimo queritur vtrumex ſcripturis receptis a iudeis poſſit efficatiter ꝓbari ſaluatorē nr̄m fuiſſe deumet hoīem Et arguit̉ primo ꝙ ſic. qꝛ tamenqd̓ duo includit vnū qd̓ ꝑtinet ad ꝑſoxp̄i .ſ. ꝙ ſit deus ⁊ hō. aliud ad tp̄s ſcꝫ ꝙ ſit xp̄i myſteriūꝯpletū. Uideo de vtroqꝫ arguit̉. Et prīo ꝑ id qd̓ hr̄ Hiermie. xxiij. Ecce dies veniūt dicit dn̄s ⁊ ſuſcitabo Dauidgermen iuſtū ⁊c̄. Ex qͦ ptꝫ xp̄m ꝓmiſſum ex ſemīe dauid⁊ ꝑ ꝯn̄s ꝟm hoīem. ⁊ ſequit̉ in eadē aucͣte q̄ de xp̄o loquitur. In diebꝰ illis ſaluabit̉ iuda ⁊ iſrl̓ habitabit. ꝯfidenter. ⁊ hͦ eſt nomē ꝙ vocahūt eū dn̄s iuſtus noſter. ex q̄ pꝫeius diuinitas. ¶ De ſcd̓o vicꝫ de tꝑe arguit̉ ꝑ illud Ag.gei. ij. vbi de xp̄o d̓r. Ueniet deſideratus cūctis gentibꝰ⁊ replebo domū iſtā gl̓a dicit dn̄s exercituū. ꝓpheta autēibi loquebat̉ de domo dei edificata a filijs iſrl̓ poſt reditum de captiuitate babylonica. gͦ ſtante illa domo venitxp̄us. domus aūt illa deſtructa fuit. xlij. anno a paſſionedn̄i ꝑ Cytū ⁊ veſpaſianū. gͦ ante erat ꝯpletū xp̄i miſteriūEt ſic ptꝫ ꝓpoſitū. ¶ In ꝯtrariū aūt arguit̉ qꝛ īter iudeosſunt ⁊ fuerūt multi hoīes ingenioſi ⁊ in ſcripturis legis⁊ ꝓph̓aꝝ. valde ſtudioſi. gͦ ſi p̄dicta poſſen: haberi eff. caciter ꝑ ſcripturas ab eis receptas nō eēt veriſil̓e ꝙ tama iuſtetiſſent in tali errore. igit̉ ⁊c̄. ¶ Rſideo hic ſunt principaliter duo intendenda. ¶ Primū eſt q̄ ſunt ſcripture aiudeis recepte. ¶ Scd̓m vtrū p̄dicta poſſint ꝑ ilias ſcripturas ꝓbari ꝓbatione efficaci. ¶ Circa primū ſciendsꝙ libri canonici vete. teſta. ſunt ab eis recepti. tanqͣꝫ deoinſpirante ſcripti. ⁊ ſunt. in vniuerſo. .xxij. ẜm antiquamꝯputationē ⁊. xxiiij. ẜm modernā. qꝛ lamētatiōes Hieremīe. ⁊ liber ruth ponūtur mo ꝓ duobꝰ libris a libris hieremie ⁊ iudicū ſeꝑatis. De iſtis aūt libris aliq̄ dicunt̉ legales ſcꝫ quinqꝫ libri moyſi. ⁊ ſunt in primo ordine apd̓iudeos. alij dicūtur ꝓph̓ales ſcꝫ ioſue iudicū. ſamuel. ideſt primꝰ ⁊ ſcd̓s. Regū Malachim .i. tertiꝰ ⁊ qͣrtꝰ regumEſa. Hiere. Ezech̓. ⁊ liber. xij. ꝓph̓aꝝ q̄ d̓r tereaſta. Et iſtiocto ſunt in ſcd̓o ordine. Reliqͥ ꝟo dicunt̉ agiographi. īſcripture ſctē vel ſctōꝝ ſeripture. Et ſunt iſti. liber Iob. liber pſalmoꝝ. ꝑabole. eccleſiaſtes. cācica canticoꝝ palypomenon. daniel. eſdra. ⁊ heſter. ruth. lamentatiōes hieremie. ⁊ iſti ſunt in tertio ordine. ¶ Cōſiderandū etiā ꝙiſti libri ſunt apd̓ eos ml̓tipl̓r cōſcripti. vno mō pure hebraice. ⁊ ſic prīo traditi ſunt. vicꝫ ẜmone hebraico cū lr̄ishebraicis. Alio mō hebraice ſꝫ nō pure. vicꝫ ẜmone chadaieo. ſꝫ lr̄is hebraicis. Sed qꝛ hebraicū ⁊ chaldaicū, ſūtidiomata ꝓpinqͣ eundē numeꝝ lr̄aꝝ hn̄tia. q̄ lr̄e qͣꝫuis diſcrepēt in figura tn̄ ꝯueniūt in ſono ⁊ v̓tute vt dicit hicro. in ꝓlogo galeato. ⁊ iō vnū idioma pōt faciliter ſcribiꝑ lr̄as alterius. hoc igit̉ mō plures ſcripſerūt vetus teſtamentū ⁊ maxime ionathan filius oriel cuiꝰ ſcripturaeſt ita autētica apd̓ hebreos ꝙ nullus adhuc auſus fuitſibi ꝯͣdicere ꝓpter qd̓ in libris notabilibꝰ iudeoꝝ pontihabraicū puꝝ in vna colūna ⁊ chaldaicū ſcriptuꝫ ab iſteionathan lr̄is hebraicis in altera. ⁊ vtunt̉ iudei iſto chaſdaico qͣſi ꝓ expoſitione qꝛ aliqͣ q̄ erāt multū obſcura inhebraico puro. clariꝰ ponunt̉ ⁊ qͣſi exponunt̉ in iſto chaldaico. vt. jͣ. ꝑtēbit magis. Et iō illa tranſlatio neceſſariaeſt ad diſputādū cū iudeis in paſſibꝰ multis. Sil̓r trāſſatio. lxx. interp̄tū apd̓ eos hr̄ ſaltē apd̓ aliqͦs ſtudioſos. illi em̄. lxx. fuerūt electi de toto ppl̓o iſrl̓ tanqͣꝫ excellentiſſimi ⁊ ſtudioſiſſimi ac periti in littera heb. aīca ⁊ greca. ſe-
cundū ꝙ dicit Ioſephus. xij. li. antiqͥtatū. ip̄i aūt nō ſꝑtrāſtulerūt de hebraico in grecū v̓bū ex ꝟbo. ſꝫ frequenter ſenſum ex ſenſu. mutātes aliqͣ vel occultātes ex induſtria ea q̄ poſſent eſſe cā erroris p̄tolomeo regi. Hāc aūttrāflationē voluerūt hr̄e ſtudioſi hebreoꝝ tanqͣꝫ factumſapiētiſſimoꝝ vixoꝝ ⁊ dato ꝙ nuſqͣꝫ ab eis hr̄etur. nō tn̄pn̄t ip̄am negare cūᶠ fuerit facta a ſapiētiſſimis ⁊ valentioribꝰ de toto ppl̓o ⁊ in tāto nūero. Et iō de illa poſſumus nos iuuare ad ꝓbandū aliqͥd ip̄is iudeis. ſic̄. jͣ. patebit. ¶ Itē p̄ter ſcripturas canonicas ſunt alie ſcripturea iudeis recepte tāqͣꝫ autētice .ſ. thalmud qꝛ ẜm eos ſcriptura iſta nō differt a ſcripturis canonicis. niſi ſicut lexdata ꝟbo a lege data ſcripto. qꝛ iſta fuit rēuelata moyſia deo ſicut illa q̄ ſunt ſcripta in libris moyſi. ſꝫ tūc moyſes nō ſcripſit ea ⁊ꝯtinent̉ in thalmud. Et hͨ potuit eſſeduplici de cā. vtpote qꝛ nō erat neceſſariū vt ppl̓us ſcirettalia ſic̄ erat neceſſariū de p̄ceptis ī lege. vel qꝛ iſta magꝭerūt ī ſecretis hn̄da. moyſes tn̄ tradidit eā ioſue et alijsſenioribꝰ ꝟbo ſicut hūerat a dn̄o ⁊ alij alijs poſterioribꝰeodē mō. ⁊ ſic ꝯn̄t qͦuſqꝫ ſcripta ſunt talia ꝑ poſterioresdoctores ne cedeter ī obliuionē. ¶ Sil̓r ditca doctoꝝ hebraicoꝝ qͥ gloſauerūt vetus teſtm̄ ſunt autētica apd̓ ęosml̓tomagis qͣꝫ apd̓ nos dicta Hiero. ⁊ aug. ⁊ alioꝝ doctorū catholicoꝝ. Et hͦ potiſſime ꝑ id qd̓ ſcribit̉ Deūt. xvij.Nō declinbbis a ꝟbis eoꝝ ad dexterā ſiue ad ſiniſtram.vbi loquit̉ ſcriptura de ſacerdotibꝰ ⁊ doctoribꝰ ad qͦs p̄cipit ſcriptura in dubijs recurrere. ⁊ eoꝝ ſnīam indiſcuſſe tenere. lꝫ aūt hmōi ſcripture in magna ꝑte ſint falſe. ſthalmud ⁊ gloſe doctoꝝ hebraicoꝝ. tn̄ ꝑſeas poſſumꝰ cōtra eos efficaciter arguere ex qͦ ſunt ab eis p̄dicto mō recepte ſicut ecotrio argumentū qd̓ facerēt ꝯͣ nos ex eūangelio ⁊ ſcripturis apl̓oꝝ hmōi eēt efficax ꝯͣ nos. licet repntē: hmōi ſcripruras fl̓m ꝯtinere. ¶ Uiſio q̄ ſcriptureſint a iudeis recipte. ſcd̓o videndū ē an̄ id qd̓ ī aōne ponit̉ poſſit ꝑ illas ſcripturas efficaciter ꝓbari. Et diſtinguo prīo de ꝓbatiōe efficaci. qꝛ ꝓbatiōis efficacia pō. duplicit̓ accipi. vno moͣ ꝙ ſit ita efficax ꝓbatio ꝙ nullo mopoſſit euuari ſine euidēti negatiōe vel ꝯͣdictiōe ſcripture p̄dicte ⁊ ſic mihi vr̄ ꝙ adhuc nō ſit ꝓbatū qd̓ in qōneq̄rit̉ꝑ dictā ſcripturā. Cuiꝰ rō ē. qꝛ myſteriū trinitatꝭ ⁊ īcarnatiōis xp̄i exp̄ſſiꝰ ponit̉ in nō teſto qͣꝫ veteri ſic̄ patꝫmanifeſte ⁊ ab oībꝰ ꝯcedit̉ ⁊ tn̄ multi heretici totū nouūreſtm̄ recipiūt ⁊ ꝓ ſuis erroribꝰ exponūt. aliqͥ cū ip̄oꝝ negant trinitatē ꝑſonaꝝ in diuinis. ſicut Sabellius. ſaliqͥnegīt diuinitatē in xp̄o. ſicut arrius. aliqͥ verā hūanitatēſicut manicheus qͥdixit xp̄m hr̄e carne fantaſticū. ad qd̓ſequit̉ ip̄m nō fuiſſe veꝝ hoīem. qꝛ caro vera eſt de veritate nature humane. Sil̓r arriꝰ dixit ip̄m nō hr̄e aīaꝫ intellectiuā. ſꝫ ꝟbū ſupplere aīe locū qd̓ tn̄ v̓bū d̓r eſſe creatum. Sil̓r appollinaris dixit ip̄m nō hr̄e aīam intellectiuam. licet aſſupſerit aīam ſenſitiuā ⁊ ad dictū vtriuſqꝫ ſequit̉ xp̄m nō fuiſſe verū hoīem cū ab aīa intellectiua accipiat̉ ſpēs hūana. Si igit̉ dicti heretici exponebāt ꝓ ſſeſcripturā noui teſtamēti. multo magis iudei poſſunt ꝓſe exponere ſcripturā veteris teſtī. ¶ Alio mō pōt accipiꝓbariōis efficacia ꝑ ſcripturā. ſic ꝙ licet ſcriptura poſſital̓r poni aliqͦ mō ſaltē ad euadendū abſqꝫ ꝯͣdictione manifeſta. tn̄ ſimpliciter loquēdo nō pōt alio mō rōnabil̓rexponi quin ſꝑ apꝑeat expoſtio fidei catholice rōnabilior. Et hͦ mō credo ꝙ id qd̓ poſitū eſt in qōne ꝓbatū ē ſatis ꝑ ſcriptutā vete. teſta. ⁊ iteꝝ pōt hͦ idē ꝓbari hͦ mō ꝓcedendo. ¶ In qōne aūt ponunt̉ duo vt diciū eſt. Unūſcꝫ qd̓ ꝑtinet ad tp̄s .ſ. vtrū tp̄s aduētus xp̄i ſit p̄teritū.¶ Scd̓m qd̓ ꝑtinet ad ꝑſonam xp̄i vtrum ſit deus et hōin vria ꝑſona ⁊ iſtud implicat duo. qꝛ fides catholica ponit vnionem nature diuine et humane in determina ta