Tituli libri primi

de procu. l. licꝫ. §ea obligatio et de iureſcꝫ qd̓ iuſticiā ꝓſequit̉ vt miniſter velfilius et an et qͣre nihil ponit̉ in nigrode iure vi. gl. rubrice in ꝟbo et iure Eſtaūt iuſticia cōſtās et ꝑpetua voluntasius ſuū vnicuiqꝫ tribuēs. jͣ. e. in prin. gl.tn̄ ponit alias diffinitiones vi. eā et qd̓dixi. ff. e. De iure āt tex. nō poīt diffinitionē. deſcribit tn̄ iuriſprudentiā hͦ mōIuriſprudentiaᶻ eſt diuinarum atqꝫ humanaꝝ reꝝ noticia iuſti atqꝫ iniuſti ſcīaIuriſprecepta ſūt hec honeſte viuē alteꝝ nō ledere ius ſuum cuiqꝫ tribue̓. jͣ. e.§. iuri ſp̄cepta vbi vi. gl. in ꝟbo. ſuū iusq̄ poīt diffinitionē iuris Ius āt eſt arsboni et equi cuius merito qͥs nos ſacerdotes appellat. q̄ diffinitio colligit̉ in. d..§. iuri ſp̄cepta ẜm p̄alle. glo. et vi. qd̓ dixi. ff. e. hoc āt ius diuidit̉ in pͥuatū et publicū Publicū ē quod ad ſtatū rei rōͣneſpectat. priuatū qd̓ ad ſinguloꝝ vtilitatem ꝑtinet. jͣ. e. §. huius ſtudij. de publiconō dicit̉ in hoc libro ſꝫ. ff. de iure fiſci. etC. de iure fiſ. et qͣſi ꝑ oēs tres vltimoslibros Codicis ſed de p̓uato hic tractat̉quod diuiditur in naturale gētiū ⁊ iusciuile. jͣ. e. in fi.De iure naturali gentiū et ciuili.Glo. rubrice cōtinuat. dictū eſt sͣ ꝙ iuspriuatū eſt collectū ex naturalibus p̄ceptis gentiū ⁊ ciuilibus. nūc de eis dicitet pͥmo de iure naturali. Et eſt ius naturale quod natura omnia animalia docuit. et nō ſolum ꝓprium eſt humani generis ſed et omnium animalium que incelo que in terra que in mari naſcunturet ex hoc iure deſcendit maris et femīeconiugatio quam nos matrimoniū appellamꝰ et liberoꝝ procreatio et eorundem educatio ⁊ de multiplici iure naturali vide hic glo. i. que dicit ꝙ hic capit̉pro inſtinctu nature. Ius āt ciuile ē qd̓quiſqꝫ populus ip̄e ſibi ius conſtituit. idpius proprium ciuitatis eſt vocatur qͣꝫ

ius ciuile quaſi ius proprium ip̄ius ciuitatis. jͣ. eod̓. § ius autē ciuile. Et capit̉ius ciuile multis modis ẜm gl. ꝟbi iusciuile in. d. §. ius āt. Item quotiens dicimus ius ciuile et non addimus nomencuius ſit ciuitatis ſignificamus ius noſtrum .i. ciuiuꝫ rhomanoꝝ. jͣ. eo. §. ſed quotiens quia omne analogum ꝑ ſe poſitum ſtabit pro ſignificato famoſiori ſicutcum poetaꝫ dicimus. nec addimꝰ ei nomen intelligitur apud grecos homerꝰapud latinos ꝟgilius. jͣ. eod̓. §. quotiens.Eſt autem ius gentium illud quod naturalis ratio inter omnes gentes conſtituit et apud omnes gentes ꝑ eque cuſtoditur quaſi quo iure omnes gentes vtuntur. jͣ. e. §. quod vero. et hoc iusgentium ſolis hominibus commune eſteſt veluti erga deum religio vt parentibus et patrie pareamus vt vim atqꝫ iniuriam ꝓpulſemus nam iure hoc euenitvt quod quiſqꝫ ob tutelam ſui corporisfecerit iure feciſſe extimetur. Hinc bella orta ſunt et captiuitates ſecute et ſeruitutes que ſunt naturali iuri cōtrariequia iure naturali omnes homines liberi naſcebantur. Etiā ex hoc iure introducti ſunt quaſi omnes contractus. jͣ. e. §.ius autem gentium cum ſequente. Itēomne ius noſtrum .i. ciuium rhomanoꝝAut ē ſcriptū aut nō ſcriptū Scriptuꝫius ē lex plebiſcita ſenatuſcōſulta pͥncipū placita magiſtratuū edicta reſponſaprudentū et qͥd quodqꝫ hoꝝ ſit plene textus expedit Ius nō ſcriptū eſt qd̓ vſꝰapprobauit .i. cōſuetudo nā diuturni mores cōſenſu vtentiū cōprobati legē imitant̉. jͣ. e. §. ex nō ſcripto. Et vi. § ſꝫ qꝛ naturalia. ꝙ iura naturalia et gētiū ſūt immutabilia. ſed iura ciuilia q̄ ſibi queqꝫ ciuitas cōſtituit epe mutari ſolent. Iteꝫoēs ius qͦ vtimur ad ꝑſonas ꝑtinet velad res vel ad actiones et pͥmo de ꝑſoīserit vidēdū nā paꝝ ē ius noſce̓ ſi ꝑſonsqͣꝝ cā ꝯſtitutū ē ignorent̉. jͣ. e. in fi.