Prima pals
¶ Conſideratio. xii.Rbitrio legiſlatoris ꝯuenit neduꝫleges in ꝯͣctibꝰ ponere. ſed poſitasinterp̄tari. nō tantū doctrinalit̓ vtIuriſꝑiti pn̄t ſꝫ autoritatiue ⁊ iudicialiter.Eſt itaqꝫ legiſlator tanqͣꝫ lex viua director⁊ epykeīes. dū ⁊ vbi ꝓuenit circa leges difficultas ex circūſtantiaꝝ varietate q̄ ſunt īnumerabiles. nec cadere pn̄t ſub arte vel lege. qꝛ ꝑ accidēs ſunt. Hinc eſt illud vulgati autoris. Ip̄e etiā leges cupiūt vt iure regant̉. ¶ Elicii ex his altera v̓itas ꝙ vbi ſuper bonitate vel malicia quorundā ꝯͣctuū.difficultas talis exorit̉ qͣlis nō pōt doctrinaliter determinari/ recurrendū eſt ad arbitriū vel interp̄tationē legiſlatoris. p̄ſertī ſupremi ⁊ eccl̓iaſtici qͥ cenſet̉ habere iura. nedum hūana ſꝫ diuina in ſcrinio pectoriſ. ⁊vbi papa deficeret/ ꝯciliū generale habꝫ ſupremū iudiciū iuxta veritatē in generali cōcilio Cōſtan̄. determinatā ⁊ in hac lege diuina īmobiliter fundatā Si peccauerit inte frat̓ tuus ⁊c̄. ſequit̉. dic eccl̓ie ¶ Subiūgamus in ſpāli de vſurario ꝯͣctu ſub qͣrtoꝯſiderationum quaternario¶ Incipit qͣꝛtus quaternarius.onſideratio. xiijISurarius ꝯͣctus/ repugnat legi diuine ⁊ naturali. ſic ꝙ ex ſuo generemalus eſt. nec pōt bn̄ fieri. ¶ Exemplū de mēdacio ponūt aliqͥ. Et ad hoc eſtſnīa cōis doctoꝝ. Un̄ ⁊ ph̓s naturale iudicium ſequēs poſuit ꝯͣ naturā eſſe vt numnumū pariat. In pſalmis qͦꝫ ⁊ ꝓphetis ſatis innuit̉. Si qͥs ad beatitudineꝫ velit introire ꝙ pecunia ſuā nō det ad vſurā. Xp̄sdeniqꝫ dixit. Date mutuū nihil inde ſperātes. ¶ Et ad hoc ſunt cōgruentie plures date ꝑ doctores ꝓpter incōuenientia q̄ reipublice ꝓuenirēt ex vſuris ſi licite dicerenturUn̄ ⁊ homo naſcit̉ ad laboreꝫ. ſicut habet̉in Iob. Eſt ergo ꝯͣ naturā hoīs vt ſine labore velit viuere. qd̓ fit in vſuris. Nā ⁊ adāin ſtatu innocētie poſitus erat in paradiſovt oꝑaret̉ ⁊ cuſtodiret illū. Et poſt peccatum dictū eſt illi. In ſudore vultus tui veſceris pane tuo. Quintiam recipiētes advſurā dū pecuniā ꝓmptā inueniūt/ faciliꝰꝯſumūt ⁊ exponūt ⁊ ocio vacāt ⁊ tandem
graui pauꝑie ꝑ os alienū ꝯſumunt̉. ¶ Ueruntū iſte ⁊ ꝯſil̓es rōnes deducētes ad incōueniētia nō vidēt̉ ſatiſ ꝯuincere volentēꝓteruire. Quia poneret ex aduerſo multoscaſus in quibꝰ magna vtilitas ⁊ qͣſi neceſſaria ſequeret̉. tā in dante qͣꝫ in recipiēte. ſicut allegāt aliqͥ de mendacio officioſo. Etalij de ſimplici fornicatōe. Dicerent inſuꝑverbū xp̄i nō eſſe p̄ceptū/ ſꝫ ꝯſiliū. Similiter ad illa q̄ ſubiūgit ⁊ p̄mittit dū p̄dictumverbū dixit. Date mutuū. ¶ Nihilominusveritas iſta tenēda eſt tan qͣꝫ ex fide ⁊ eccl̓iaſtica determinatiōe ſicut ⁊ de mēdacio. qd̓nō poſſit bn̄ fieri. qꝛ ꝑ d̓ octrinā oppoſitaꝫqualis fuit apud grecos multos/ ſi admitteret̉ officioſum mendaciuꝫ/ tota ſcriptureſacre (ſic̄ dicit Auguſtinus) vacillaret autoritas. īmo deꝑiret fidelitas ⁊ fidelis conuictus apud hoīes Nō em̄ oportet ꝓpter vtilitates q̄ ꝑ accidēs pn̄t accidere/ ea dicere bona q̄ ꝑ ſe ⁊ de ſuo genere mala ſunt. ⁊ q̄ꝯfeſtim noīata (ſicut Areſtotiles loquiturſunt inuoluta malicia. ſicut furtū qd̓ eſt cōtrectatio rei aliene/ bn̄ fieri eſt impoſſibile.qͣꝫuis furtuꝫ poſſit fieri nō furtū. accedētecōſenſu dn̄i. Similit̓ diceret̉ ꝙ vſurariusꝯtractꝰ inualidꝰ ē ꝑ legē ſuꝑiorē diuinaꝫ.⁊ ita illegitimꝰ ē vt ſit furto ſimil̓ dū pecunia vltra ſortē recepta ꝯtrectat̉ inuito dn̄oſaltē pͥncipali .ſ. deo/ q̄cūqꝫ ſit volūtas recipiētis ad vſurā. q̄ ꝟiſil̓r eſt inuolūtaria ꝑſe. ſed volūtaria ꝑ accidēs. ſicut ē in ꝓijciēte merces/ īminēte naufragio. ⁊ ſicut ꝯſenſus in mr̄imoniū ꝑ mētū cadentē ī ꝯſtantē virū. qͥ cōſentit ne mentiat̉ vl̓ moriatur.Eſt enī cōſenſus iſte inualidꝰ ad mr̄imonialē ꝯtractū. Sil̓r diceret̉ de vſurario ꝯͣctu. Quāuis nō ſit euident̓ on̄ſum qͥn maneāt difficultates ſatis multe.CConſideratio. xiiii.Surariꝰ ꝯͣctꝰ ſic̄ in antiqͣ lege toleratus ē. ita poſſit ī noua ꝑmitti.ſub certis modificatiōibus. Nonqͥdem vt eſſꝫ licitꝰ ſed ne deteriꝰ euēiret. Exemplū de libello repudij ī antiqͣ lege ꝑmiſſo. qͥ nunqͣꝫ fuit licitꝰ. Sic ꝑmittebant̉ dare ad vſuras nō ꝓximis ſuis/ ſꝫ alienis. qͣꝫuis ſuꝑ hͦ ſit varia doctoꝝ locutio. ꝓpt̓ verbū Ambroſij. Un̄ textꝰ Deūt̓. xxiij. ſic hꝫ.Nō fenerabis fratri tuo ad vſurā. nec fruges. nec quālibꝫ aliā rē. ſꝫ aliēis. Exēplumpterea de meretricibꝰ. q̄ tolerant̉ nō appro-
M