Secunda pars operum ¶ 7 Iohannis de Gerſon Tabula generalis ¶ Tituli librorū ſecū de ꝑtis doctoris chriſtianiſſimi Ioh̓is d̓ Gerſon cācellarij pariſienẜ. in qͣ locata ſūt p̄cipue opuſcula ad mores accōmodata DEgule moraleſ Ixxiiij. A ¶Cōpēdiū theologie. xxv. M Tripartitū de decē p̄ceptis/ de ꝯfeſſiōe/ et de arte moriēdi xxxi. Q De ꝯgnitōe vēialiū pctōꝝ ⁊ mortaliū. xxx De arte audiēdi ꝯfeſſiōes. xxxij. X (ij. De ꝯfeſſiōe molliciei xxxiij. A De remedio ꝯtra recidiuū xxxiij. C De ſtatuto carthuſiē. ꝙ ī mortali certo cō feſſus remittatur xxxiij. E Auiſamentū ꝓ modo ꝯfeſſiōis in religio nibꝰ non lapſis audiendi. xxxiij. De modis excōmunicationū et irregulari tatū ⁊ abſolutōis ab eis xxxiij. S Notabile de forma abſolutōis. xxxiij. G Notabile d̓ pͥmis motibꝰ ⁊ d̓ ꝯſēſu. xxxiij. De abſolutōe ꝯfeſſiōis ſacr̄al̓ xxxiij. I(H De abſolutōe defūcti carthuẜ. xxxiij. M. De moderata caſuū reẜuatōe. xxxiij. N Epl̓a ſuꝑ eodē ad quendā ep̄m. xxxiij. O. De ptāte ligādi atqꝫ ſoluendi. xxxiij. P Reſolutio ſuꝑ caſu qͦdā de irregularitate. De ꝯtēptū clauiū ⁊ mat̓ia ex (xxxiij. U cōmūicatōnū ⁊ irregularitatuꝫ. xxxiij. Z De cordis induratōe xxxiij. ⁊. De indulgentijs xxxiij. ꝯ Multaꝝ breuiū ⁊ vtiliū q̄ſtionū reſoluti xxxiiij. E ones De delectatōe ī ẜuitio dei hn̄da. xxxiiij. L De pctō veniali duplici xxxiiij. T De correptōe ꝓximi xxxiiij. Z De ꝑuulis ad xp̄m trahendisº xxxiiij. U. De contractibus xxxv. G De ſymonia xxxvi. H De ſollicitudine eccl̓iaſticoꝝᵐ xxxvi. Q. De teſtamento cōdendo xxxvij. K Epl̓a ſuꝑ teſtam̄to libroꝝ ſuoꝝ. xxxvij. L Epl̓a ad carthuſien̄. ſuꝑ acceleratōne fuf fragioꝝ poſt obitū oblatoꝝ xxxvij. L De anniuerſario qd̓ ſibi ꝓcurauit in eccle ſia ſancti Pauli in Lugduno. xxxvij. L Teſtam̄tū qͦtidianū ꝑegrini xxxvij. M. Teſtamētū ꝑegrini metricū xxxvij. P. Epl̓a ꝯſolatoria ſuꝑ morte fratris ad fra trem xxxvij. Q De preparatōne ad miſſam et pollutione nocturna xxxvij. R De pollutione diurna xxxviij. A Dyalogꝰ d̓ celibatū eccīaſticoꝝ. xxxviij. K Carme ꝯͣ pulcritudinē corꝑis xxxviij. ꝯͣ Cōtra īpugnātes ordinē carthuẜ. ꝓpter paucitatē miracl̓oꝝ ⁊ n̄ ꝯfirmatōeꝫ. xxx De n̄ eſu carniū carthuẜ. xxxix. E (ix. A An liceat gͣuato d̓bitꝭ ītrare religiōeꝫ. xxx De temperātia in cibo ⁊ potu ⁊ (ix. T veſtibꝰ p̄latorū xl. A Sermo de vita clericorū xl. F. Sermo in cena dn̄i ꝓ hūilitate xl. P Carmen ꝯtra tumidū cor xl. ꝯ Sermo de penitentia xli. A Sermo de dn̄io euāgelico xli. L. Carmen de volūtaria pauꝑtate xli. Y Sermo ad eccl̓iaſticorū cautelā et erudi xli. Z tionem Sermo de reſurrectōe chriſti xlij. N Sermo in ꝯcilio remēſi dn̄ica ſcd̓a pꝰ pa ſca Bonꝰ paſtor. xlij. Q (rū. xliij. M De viſitatōne prelatoruꝫ vel cura curato Sermo de qͣttuor domibꝰ. ⁊ poteſt dici ī xliij. U dedicatōe eccleſie Sermo de omnibꝰ ſanctis. Exultabunt ſancti in gloria xliiij. ꝯ Sermo d̓ oībꝰ ſctīs. Btī qͥ lugēt. xlv. N. Sermo d̓ om̄ibus ſctīs. Exultate qͦniaꝫ merces vr̄a. xlvi. C (bas. xlvi. P Sermo de oībꝰ ſanctis. Uidens ih̓s tur Sermo ī die natiuitatis dn̄i xlvi. U Sermo ī dn̄ica ī ſeptuageſima xlvi. ⁊. Sermo de ꝯͣceptōne bt̄e v̓ginis. xlvij. L Sermo de beato Bernardo xlvij. ⁊ Sermo in die ſancti Ludouici frācoruꝫ regis xlviij. L. Carmē optatiuū vt lilia creſcāt xlviij. ꝯ Sermo de orōe ī ꝯcilio ꝯſtātiēſi xlix. A Sermo de ſpirituſancto xlix. G De verbis dn̄i Uenite ad me oēs l. A Cauſe ꝓpter qͣs voluit dimittere cācella riam li. P Recōmēdatio licētiādoꝝ ī decretꝭ li. T Tractatꝰ de nobilitate lij. E De ꝯſideratōibꝰ qͣs dꝫ hr̄e pͥnceps. lij. L Dyalogus franci et angli lij. X De puella olī ī frācia eqͥtāte ī armiſ. liij. O De mirabili victoria puelle de poſt fetan tes recepte in ducē belli exercitus franco rum cōtra Anglicos liij. T Finit tabula generalis ope rū huiꝰ ſecunde partis A 2 Epitaphiū magiſtri iohanis de Gerſon ſacraꝝ lr̄aꝝ doctoris chriſtianiſſimi ac cācellarij pariſien̄. ſcriptū in circūferentia ſepulcri in Lugduno In ec cleſia ſancti Pauli. et in tabula muro appēſa iuxta arma ſua. Magnū parua tenet virtutibꝰ vrna Iohannem Precelſum meritis/ Gerſon cognomine dictū Pariſius ſacre profeſſor theologie Claruit/ eccleſie qui cancellarius. anno Milleno domini centū quater atqꝫ vigeno Nono/ luce petit ſuperos Iulij duodena Scd̓a pars ꝯplectēs opera moralia XXIIII Incipiunt regule morales eiuſdem Fiologus Samus nūc interim qd̓ natura ⁊ imita trix nature ars ſolēt. nos ab imꝑfecto ſumamꝰ exordiū vt inde (ſi deꝰ annuerit) ad ꝑfectiora ꝯſurgamꝰ. Itaqꝫ videre eſt natu ram in florigerꝭ apibꝰ/ pͥmū ex apricis lo cis materiā fauorū colligere. dehinc colle ctam dirigere in aliā formā / qͣꝫ vnde ſum pta eſt. demū in alueolo cōſtipant̉ miro or dinis artificio ꝑtes ſingulorū. Quid vero ars? nōne ꝓceſſus in ea ſimil̓ agnoſcitur? Prouidet ſibi ī primis de materia copio ſe. ip̄am deinceps in ꝑtes diuidit. Porro dat partibꝰ formā. pͥmū rudem. deinde po litiorē. Poſtremo (quod eſt omniū difficil Ilimū) partibꝰ ſparſim poſitis ⁊ politis or dinem colligationēqꝫ tribuit. per quod tā dem operi ſuo ꝑfectio cōſummata donat̉. Segregemꝰ in hunc modū ꝑtes aliquas velut e ſilua grādi et p̄diuite/ minera ſacre ſcripture/ quibꝰ formā aliquam addimus Noli igit̉ lector (ſi qͥs forte occurreris) de ſpicere ſi iaceant interea he partes abſqꝫ or dine. ſine vinculis ⁊ calce. quas dū ſic erūt regulas aut doctrinas aut cōſideratōnes appellare poterimꝰ. Fortaſſis dn̄o ꝓpicio poterit et eis in poſteꝝ ex decoro ordīe li belli pulcritudo donari. Quod ſi datū nō fuerit nihilominꝰ arbitramur nos nō ni hil ꝓfeciſſe/ ſi materiā p̄parauerimus alijs ad ea que libuerit fabricanda. aut ſub alio tropo nō fruſtra ſudauerimus/ ſi ex agro florentiſſimo ſacre ſcrip̄ture apes cogitati onū noſtraꝝ collegerint. digeſſerintqꝫ buc cellas quaſdā faui mellis ad lumē cogniti onis et ad deuotōis dulcorē. atqꝫ ꝓ medi camento deſideriorū infirmorū. qͣs ꝑticu las liceat poſtmodū ī alueolo libri vniꝰ de coro artificio ſpecioſiꝰ ordinare. Finit prologus A que tibi pre cepit deus cogita ſemꝑ. Quo niā quilibet obligat̉ ſcire illud abſqꝫ cuiꝰ noticia nō poteſt eui tare peccatū. ¶ Culpabil̓ ignorātia iurꝭ di uini nō cadit in facientē illud quod in ſe ē. qm̄ ſpirituſſctūs talē hominē de neceſſari is ad ſalutē que vires ſuas excedūt docere īmediate vel mediate ꝑatus eſt. ¶ Ignorā tia inuincibilis excuſat in eis p̄ſertim que ſunt facti. nō autem craſſa vel ſupina; q̄ ꝓ uenit ex negligētia ſciendi et faciēdi qd̓ in ſe eſt. Dicit̉ autē inuincibil̓ nō quin vinci poſſit. aut ꝙ ex ea neceſſe ſit tunc oꝑari. ſed quia operans ſufficiēter ẜm caſus euentū diligentiā appoſuit ſciendi illud qd̓ neſcit ¶ Ignorātia iuris hūani ſufficiēter ꝓmul gati nō liberat ſubditos a pena in foro ex teriori. licꝫ frequent̓ qͦ ad deū excuſet a cul pa quoſdā ignorātes. ¶ Nō qͥlibet tenetur ſcire de qͦlibꝫ peccato mortali an ſit tale. li cet expediat iſtud inqͥrere ⁊ ſcire iuxta vni uſcuiuſqꝫ vires et ſtatū. et plꝰ eccl̓iaſticos qͣꝫ laicos. Et inter eccl̓iaſticos p̄lati ex of ficio tenēt̉ ꝙ ſint parati om̄i poſcēti redde re rōem de ea que in eis eſt fide et ſpe. ¶ Ne mo vtens rōne diu ab ignorantia pͥncipi orū moraliū excuſat̉. forte enī morulaꝫ ad cōſiderandū apponere fas habꝫ. ¶ Om̄is doctrina et om̄e ſtudiū debēt de curioſita te vana aut noxia culpari; que nō ordinan tur actu vl̓ habitu/ mediate vel īmediate ad bene moralit̓ gratuiteqꝫ viuendū. ¶ Da re ſtudiū ſuū rebꝰ inutilibꝰ aut noxijs. vti lioribꝰ ſcienter omiſſis curioſitas ē dāna bilis. ¶ Utue et inutile/ noxiū et innoxiuꝫ dicunt̉ in moralibꝰ nō abſolute ſed ꝑ reſpe ctū ad nos/ cū circūſtantijs finis loci ⁊ tē poris officij atqꝫ ceteroꝝ. ¶ Om̄is obliga tio finaliter reducit̉ ad dictamen liberi ar bitrij diuini ſic volentꝭ obligare creaturā. quod dictamen nobis innoteſcit/ vel ī lu mine fidei/ vel gr̄e infuſaꝝ. vel in lumīe naº turali ſignato ſuꝑ nos. Unde practica iu dicia rōis habemꝰ/ aut ꝑ lumina ſcientia rū tam diuīaꝝ qͣꝫ humanaꝝ/ ex duplici lu mine priori emanantiū. aut poſtremo per exꝑientie multiplicis luminoſū documen tū. ꝑ quod fit vt virtus qͣꝫ ars certiꝰ oꝑet̉. ꝓpter quod virtuoſus bn̄ iudicat de oībꝰ. ⁊ eſt ſuo iudicio v̓tutis mediū aſſumēdū. ¶ In pͥncipijs moralibꝰ aſſignādis fit ꝓ ceſſus qn̄qꝫ a notioribꝰ et quaſi a poſterio ribꝰ/ vt ex his que videmꝰ in hūana poli tia aſſurgendo ad diuinā legē qn̄qꝫ fit ecō tra a pͥoriꝯſiderādo eas leges q̄ nature ſūt notiores/ qualis eſt lex eterna. ¶ Equitas A 3 Regule quā noīat ph̓s epikeiam p̨̄pōderat iurꝭ ri gori. Eſt aūt eqͥtas iuſticia pēſatis oībus circūſtātijs ꝑticularibꝰ/ dulcore miẜicor die tꝑata. Hoc intellexit qͥ dixit. Ip̄e etiaꝫ leges cupiūt vt iure regant̉. Et ſapiēſ. No li eſſe iuſtꝰ nimis. alioqͥn ſūma iuſticia ſū ma iniuſticia fit. Oīa mādata dei eqͥtas .i. cū eqͥtate pēſanda. ¶ Bonaꝝ mentiū ē ibi agnoſcere culpā vbi culpa nō eſt. agnoſce re inquā nō ꝑ aſſenſum firmū. hͦ enī ſtultū ꝑiculoſumqꝫ fieret. ſed ſic vt doleat aut pe niteat hō poſtmodū qͣſi v̓acit̓ in culpa te C neret̉. ¶ Nullū eſt peccatū mortale actuale abſqꝫ ꝯſenſu libero rōis vero vl̓ interp̄ta tiuo. Interp̄tatiuū ꝯſenſuꝫ tūc eē dicim dum habuit rō tꝑus ſufficiēs deliberandi ⁊ fugiēdi ea/ circa q̄ vitāda eſſe ꝑuigil tene bat̉ qualiter dicit lex forēſiſ. Qui tacꝫ con ſētire videt̉. dū vicꝫ repugͣre deberet ¶ Cō ſenſus in actū ſolū venialit̓ malū eſt tātū modo venial̓. loq̄ndo de veniali ex genere ſuo. vt eſt verbū ocioſum. ¶ Nullū pctm̄ ē adeo veniale qͥn ip̄m vel ſibi ſil̓e fiat mor tale dū placet. hͦ eſt dū cōſenſus additur. ſi tamē illd̓ veniale erat actꝰ mortal̓ ex gene re ſuo. ⁊ ex eo ꝙ non fiebat ex ꝯſenſu libe ro ⁊ ꝑfecto/ venial̓ reddebat̉. ¶ Nullꝰ ē actꝰ adeo mortal̓ quin ip̄e vel ſibi ſil̓is ſit non mortalis dū diſplicet. vel ſi nō placet ꝯſen ſu ꝑfecto deliberatoqꝫ. ¶ Nihil eſt adeo cō ſiliū in lege euāgelica qͥn in caſu poſſet eſſe obligatoriū. Et ita qͥlibet vtens rōe/ tenet̉ ẜm p̄paratōem animi ad qd̓libet ꝯſilium. vtputa martyriū vel dimiſſionē oīm ſuoꝝ ⁊ ſimiliū. ſi ⁊ vbi neceſſitas īmineret hͦ agē di. Obligat inſuꝑ qd̓libet conſiliū ꝙ n̄ co temat̉/ tanqͣꝫ nō ſit ſalubrior obẜuatio eiꝰ qͣꝫ oppoſiti. ¶ Nullus ita ꝯſilijs ſeruādis aſtringit̉ quin ab eo aut poſſit aut debeat in caſu eoꝝ obẜuatio verbalis qn̄qꝫ p̄t̓mit ti / vt de nō habēdo duas tunicas. de p̄bē do pallio tunicā auferēti/ et ſil̓ibꝰ. ¶ Om̄iſ agens cōtra ꝯſcīaꝫ edificat ad gehennaꝫ. Uel mortaliter ſi ꝯſciētia ſit fixa ꝙ illd̓ qd̓ agit̉ eſt mortale. Uel venialit̓ ſolū qͣꝫtuꝫ ē ex parte huiꝰ circūſtātie q̄ eſt facere ꝯͣ ꝯſciē tia/ ſi ꝯſcīa iudicet illd̓ eſſe ſolum veniale ¶ In nullo caſu eſt aliqͥs ꝑplexus int̓ duo pctā qͥn ei pateat exitꝰ abſqꝫ nouo peccato Nā ſi iurauerit qͥſpiā ſe occiſuꝝ Petrū in nocētē/ et nō occidat eū ip̄e nō peccauit no uiter/ ſꝫ iā peccauerat in iurādo. Si auteꝫ dictet ſibi ꝯſcīa erronea ꝙ Petrꝰ innocēs eſt ſtatim occidendꝰ ab eo; dimittat hanc cōſcientiā ⁊ liberatꝰ eſt. Si poſtremo in cidant duo p̄cepta incōpoſſibilia ex culpa ſua/ agat illd̓ quod de ſe magis ē obligato riū. ⁊ a nouo pctō īmunis exiſtit. ¶ Expo nere ſe ꝑiculo pctī mortalis eſt peccatum mortale. Uel ſic. agere incertū ⁊ dimittere certū ī mat̓ia morali eſt pctm̄ mortale. ſi ta le ſit incertu ꝙ ſit mortale nō ſolū ꝑ conie cturas leues aut ex ſuſpitōe trepida ⁊ ſcru puloſa ꝓueniēte ex nimio timore cadēdi ī viā dei. Sed intelligit̉ dū tale ē vehemen ter ⁊ ꝓbabilit̓ incertu. eque ſicut oppoſitū vel magis. tūc enī illud qd̓ agit̉ nō carebit mortali culpa. aliter non oportet. ¶ Cōſili um ſalubre eſt freq̄nter agere ꝯͣ ſcrupulos leues et trepidos. vitādo eos ad alioꝝ iu diciū. quatinꝰ ex cōſuetudīe fiat hō robu ſtus ſolidꝰ et trāquillus in exercitio ſpūa li. Exemplū in domificatoribꝰ ⁊ funibula rijs. ¶ Dans operā rei illicite/ aut ad ſe nō ſpectati/ nō excuſat̉ ꝑ ignorantiā de pecca to ſeq̄nti/ p̄ſertim qͦ ad penā in foro exteri ori de rigore ſoluendā. ſed apud deuꝫ ſepe nō imputat̉ ad nouū aūt maiꝰ peccatum. Sicut interfectio hoīs ꝑ ebriū nō vtēteꝫ ratōe nō habet culpā maiorē qͣꝫ fuerit taliſ ebrietas. Sic aliqͥ dicerēt de pctīs dāna toꝝ. ¶ Ambulandū eſt in v̓tutū doctrina 3 via regia. vt nec ſtrictiꝰ fiat dei mandatuꝫ nec latiꝰ qͣꝫ ip̄e mādauerat. qͣꝫuis īde ſume re poſſint aliqͥ aūt malicie velamen lib̓tatē aut econtra in deſꝑatōem corruere. Nō tn̄ oībꝰ ꝓ omni tꝑe ⁊ loco p̄dicandā aſſerimꝰ quālibet veritatē. ¶ Homo qͥ tenet̉ repri mere illecebrā anteqͣꝫ ſit mortal̓/ pͥmo omī ſit reprimere ⁊ euitare. ⁊ hͦ imputabitur ad culpā mortalē in pͥmo inſtanti nō eē gͣtie. ⁊ eſſe peccati mortal̓. et ante nūqͣꝫ fuit veꝝ dicere iſte mortaliter omittit. ¶ Peccatum veniale magis poſſet dici cohibitū qͣꝫ ꝓhi bitū. ⁊ eſſe cōtra inſtitutōem ſeu monitōeꝫ quaſi mediū inter p̄ceptū ⁊ ꝯſiliū/ qͣꝫ abſo lute ꝯͣ p̄ceptū. cōmuniꝰ tamē dicit̉ eſſe ci tra aūt p̄ter p̄ceptū ⁊ p̄ter dilectōem dei et : nō contra. ¶ Om̄es pͥmi motus qͥ apti ſūt inſeqͥ ratōem ⁊ ꝑ eā regulari/ ſi eā p̄uenerīt dici pn̄t peccata. etiā in ꝑuulis et fatuis. quia ſunt p̄ter ordinē nature pͥmitꝰ inſtitu te. Tamē rectius hoc dicit̉ de adultis rati on vigentibꝰ. In eis inſuꝑ circa q̄ ratio ꝑ uigil eſſe debꝫ. ¶ Omnis īfideliū vita pec catū eſt/ ſi ⁊ dum ex infidelitate operātur. lorales XXIIII aliter nō oꝑtꝫ qͥn poſſint bn̄ moral̓r ope rari. ſicut de fidelibꝰ extra gr̄am ſentētia re ctior tenet. ¶ Qui minima negligit paula tim decidit. Nā veniale pctm̄ ⁊ ſi nō peri mit de ꝑ ſe vitā gr̄e. infirmat tamē oꝑatio nem eiꝰ que eſt vita ſecūda. ⁊ ad morteꝫ ſi multiplicat̉ diſponit. retardatqꝫ a ꝓfectu meriti. ⁊ ab acceleratōe viſiōis dei. In via enī dei nō ꝓgredi regredi eſt. Fac̄ interim (ſcꝫ dū es ī pctō mortali) quicqͥd boni po tes vt deꝰ illuſtret cor tuū Nam bonū op de genere ⁊ morale etiā factū extra charita tē vtilitatē affert multā. ſicut nocet vēiale. qm̄ ꝑ tale opꝰ diſponit̉ hō ad oꝑa v̓tutuꝫ ⁊ ad faciliꝰ reſurgendū trahit̉/ ſeu ꝑ aduer ſa ſeu ꝑ ꝓſꝑa. iuxta qd̓ expedire noſcit deꝰ. ¶ Nullꝰ actus de genere moris ī habente vſum ratiōis eſt ſimplicit̓ indifferēs. neqꝫ quo ad bonitatē moris. neqꝫ qͦ ad meritū vel demeritū ſaltē boni tꝑalis. ¶ Quantū obligamur ⁊ qͦtiēs ex diuina autoritate q̄ rere ſalutē nr̄am eternā/ tantū et totiēs ob ligamur bn̄ oꝑari ex gr̄a. Et qꝛ nō ꝓ quo libet momēto tenemur actualit̓ tendere ad btītudinem eternā (cū hoc ſit p̄ceptū affir matiuū) idcirco n̄ ſꝑ culpabilit̓ omittim E dum extra gr̄am aliqͥd oꝑamur. ¶ Solus deꝰ et nullꝰ aliꝰ abſqꝫ eiꝰ ꝯmiſſiōe p̄t dire cte et ꝑ ſe obligare quēcūqꝫ hoīem. etiā ſibi ſubditū abſqꝫ eiꝰ ꝯſēſu libero ad actꝰ int̓io res et latentes habēdos. ſolꝰ qͥppe deꝰ pōt de talibꝰ iudicare. alij aūt nō niſi de eiꝰ mā dato ⁊ reuelatōe. ſed tm̄ de exterioribꝰ. No tant̉ ꝟo dicit̉ directe et ꝑ ſe ⁊ abſqꝫ ꝯſenſu libero. quia indirecte ⁊ ꝑ accidēs vl̓ ex cō ſenſu ſubditi hoc p̄t fieri. dū vicꝫ iubetur actꝰ exterior qͥ nō p̄t fieri niſi ab interiori ꝓ cedat. ¶ Nemo abſqꝫ culpa ſua aut ꝯſenſu ſuo libero p̄t de per ſe obligari ad ea q̄ ſibi al̓s eſſent licita vl̓ ꝯſilia. Poteſt aūt hͦ fieri de ꝑ accidēs ꝓ manifeſta vtilitate reipub lice. cuiꝰ eſt ꝑs. vel ex eiꝰ culpa ſaltē qͦ ad foꝝ exteriꝰ. ¶ Quoniā rōnabile eſt vt null̓ hō aliqͥd p̄cipiat niſi illud de quo poteſt cognoſcere iudicialit̓ ẜm modū ſuū in fo. ro ſuo. Idcirco finis et intētio legiſlatoriſ nō cadūt ſub obligatōe ſubditorū. ſed tm̄/ modo oꝑatōes exteriores p̄ceptoꝝ. Et ita dicens horas aut ieiunans ī pctō mortali aut intentōe ſiniſtra. vel abſqꝫ attentōe ab ſoluit ſe ap̄cepto eccl̓ie ſed nō apd̓ deū de negligētia aūt ꝑuerſa intentiōe ſepiꝰ excu ſat̉. ¶ Precepta dei affirmatiua qꝛ obligāt ad ſꝑ/ ſꝫ nō ꝓ ſꝑ. eoꝝ obligatio eſt ſub qua dam diſiūctōe ad hoc tꝑus vl̓ ad illud. et ad hanc ſpēm oꝑatōis vel ad illā. Sic̄ co lere deū latria exteriori nō plꝰ de ſe obligat ad hanc ſpēm cultus exterioris ⁊ ad hanc diē qͣꝫ ad illā. ¶ Ad eruditōem atqꝫ certifi catōem fideliū/ ⁊ vt ꝯformis ſit in eccleſia ſtica politia cultuſ diuinꝰ/ p̄lati eccl̓iaſtici tanqͣꝫ ſapiētes ſtatuti ſunt. ꝑ qͦs expedit il lud qd̓ eſt ſub diſiūctōne ad aliqͥd vnū cer tū ⁊ cōmūe chriſtianis limitari. ſicut ꝙ dei cultus exterior die dn̄ico et ꝑ ceſſatōem ab oꝑbꝰ ſeruilibꝰ exoluat̉. ¶ Eccl̓iaſtici p̄lati reſpectu p̄ceptoꝝ diuinoꝝ et regule euan gelice/ nullo mō ꝯditores ſunt / ſꝫ dūtaxat qͥdā interp̄tatores. expoſitoreſ. p̄cones do ctoreſqꝫ. ¶ Interp̄tatio et limitatio vel ex poſitio p̄latoꝝ in lege diuīa. qͣꝫdiu p̄lati nō cognoſcūt̉ abuti ſua ptāte/ ſuſcipiēda ē re uerēter tanqͣꝫ lex dei. Abuterent̉ aūt ſi ma nifeſte imponerēt onera nimis gͣuia cerui cibꝰ ppl̓i chriſtiani. vt ſi ad feſtiuādum qͦ tidie aut ad ſtatuta qͣlia religioſi habēt oēſ paſſim aſtringi q̄rerēt. ¶ Diſpenſatio p̄lato rū q̄ eſt iurꝭ cōis q̄dā relaxatio ſeu mitiga tio/ locū habꝫ p̄cipue circa ꝑticulares ca ſus ⁊ ꝑſonas ſingulareſ. quoniā aliqͣ ſtatu ta ſunt ꝓ cōmūitate q̄ huic ꝑſone vl̓ illi. et in iſto caſu vl̓ illo nō ita ſicut ſūt poſita cō gruere dinoſcūt̉ ¶ Pene ſunt reſtrīgēde/ ſic ꝙ abſqꝫ vtilitate reipublice vl̓ eiꝰ cui infli gunt̉ neqꝫ inſtitui neqꝫ inſtitute exeqͥ debe rēt. ⁊ peccāt oppoſitū faciētes. vl̓ eas cum hͦ reſciuerint nō tollētes. ¶ In om̄i repub lica tolerari pn̄t aut debēt vicia/ q̄ abſqꝫ de teriori picl̓o neqꝫ corrigi neqꝫ extirpari va lerent. Qn̄ aūt illd̓ ē et qn̄ nō; difficile ē et ſepe īpoſſibile general̓r diffinire. niſi ꝓut circūſtantijs ꝑticularibꝰ inſpectꝭ p̄lati/ ſu ꝑiores et ſapiētes det̓mīabūt. Exēplū eſt de meretricibꝰ ⁊ vſurarijs ⁊ ſil̓ibꝰ/ q̄ qn̄qꝫ ꝑ mittūt̉. Et ita d̓ ꝯcubinarijs ſacerdotibꝰ ꝓ loco et tꝑe ſtaret forte eſſe faciēdū. ¶ Cō munis error facit ius ad hūc ſenſum vl̓ in tellectū/ et ſil̓es. ꝙ p̄lati et pͥncipes ſepe ali qua faciūt aut ꝑmittūt iuſtiſſime ob erro rē ſubditoꝝ cōem. que al̓s ſi fierēt aut per mitterēt̉ ad culpā eoſdē obligarēt. ¶ Cōis inobediētie culpa qn̄qꝫ abſoluit de ꝑ acci dens ab obediētia ⁊ a culpa ꝓ futuro. et hͦ in legibꝰ poſitiuis/ vt tales ſunt. alioquin non videt̉ in multis. quō lex lata ⁊ iurata poſſet ꝑ nō obẜuatōem aboleri. ¶ CōſueA 4 Regule tudo eſt optima legū interp̄s. ſi de poſiti uis ſermo fiat. ¶ Cū ꝯſuetudo ſit altera na tura/ leges aſſuete/ ⁊ qͣſi iā in naturales v̓ſe nō debēt abſqꝫ manifeſta vtilitate vl̓ neceſ ſitate/ vl̓ tolli vl̓ mutari ¶ Cōſentire cēſendi ſunt ſuꝑiores (ſaltē interp̄tatiue) ī abolitōe legū ſuaꝝ poſitiuaꝝ. qn̄ paſſim eas diu nō obẜuari ſcire pn̄t/ ⁊ nec v̓bo nec facto recla māt ¶ Lex n̄ īſtituit̉ niſi dū ꝓmulgat̉. neqꝫ vigorē habet niſi cū moribꝰ vtētiū appro bat̉. ⁊ hoc ſi ſit lex pure poſitiua ad populi regimē. Secꝰ de diuina atqꝫ naturali dice ret̉. ꝯtra qͣs nō eſt p̄ſcriptio. vl̓ ad oppoſi tū ꝯſuetudo ſꝫ tm̄ corruptela. ¶ In oī leg qͣꝫtūcūqꝫ poſitiua bn̄ inſtituta/ aliqͥd eſt d̓ iure naturali ⁊ diuino. vt ꝙ expedit hoīes legibꝰ regulari. ꝙ qͥ ptāti reſiſtit/ dei ordīa tōi reſiſtit/ ⁊ ſil̓es. ¶ Secernere ius diuinū ⁊ naturale a poſitiuis. ſicut eſt difficile ita maxime neceſſariū eſt et vtile in om̄i doct̉ na morali et politica. et hͦ fieri ꝑfecte neqͥt abſqꝫ ſacra ſapiētia q̄ legibꝰ eternis inniti Ętur atqꝫ fundat̉. ¶ Comꝑatio pctōꝝ adin uicē ẜm gͣuitatē maiorē ⁊ minorē generali ter ſumi neqͥt niſi comꝑent̉ in genere ſuo. ⁊ ceteris paribꝰ. qm̄ ẜm alias circūſtātias ꝑticulares ſe hn̄t plurimū vt excedentia ⁊ exceſſa. ¶ Quātificatio pctōrū a poſteriori: ſumit̉ a pena/ licet nō ſufficienter/ vſqꝫqͣqꝫ. ⁊ a pͥori penes genꝰ obiecti. ⁊ intētionē fi nis. ⁊ libidinē ſeu conatū volūtatꝭ maiorē vl̓ minorē. ⁊ cām motiuā. tꝑs ⁊ locū. et pe nes dāna inde ſeq̄ntia/ q̄ peccās p̄uidebat aut p̄uidere tenebat̉. ¶ Oīs actꝰ/ cuiꝰ finis intentꝰ eſt pctm̄ mortale/ mortal̓ eſt. ſiue in tendat̉ actu ſiue habitu. qd̓ ſcit̉ ſi oꝑans in terrogatꝰ. cur hoc facit? ⁊ aduertēs; tandē rn̄debit ad hūc finē feci. ¶ Actꝰ qͥ aliūde n̄ eſſet mortalis/ ⁊ fit ꝓpter finē ſolū venialē. videt̉ eſſe ſoluꝫ venialis/ niſi forte p̄ſtituat̉ finis ille vt vltimꝰ ⁊ qͥetans. ⁊ nō ſolū vt ī cidens ⁊ minꝰ pͥncipalis actu vel habitu. ¶ Non oīs actꝰ pctī eſt fruitio creature. vl̓ vſus eiꝰ. ſꝫ qn̄qꝫ eſt abuſus ſoluꝫ venialis. qn̄qꝫ mortal̓. Nō ent oportet vt in oī pctō creatura ꝯſtituat̉ finis vltimatus abutētꝭ ea. ¶ Si qͥs mouet̉ occaſionaliter ſoluꝫ / ex pctō mortali/ ad aliquem actū faciendum nō oportet illū actū eſſe pctm̄ mortale Se cus ſi cauſa pͥncipalis huiꝰ actꝰ eſſet mor tale delictū. ¶ Diligi pōt deꝰ ꝓpt̓ finē mer cedis qͥ ip̄e eſt. vl̓ ꝓut ly ꝓpter diceret finē ſubordinatū ſub vltimo fine. aut ꝓut cauſam motiuā minꝰ pͥncipalē denotaret. al̓s nō. Sil̓r de euaſione dānationis diceret̉. ¶ Bonitas natural̓ cōſequit̉ ad ens. ⁊ hec G nō habet oppoſitā maliciā. Bonitas ꝟ̓o ⁊ malicia morales de genere ſumūt̉ ex obie cto. Sꝫ totalis bonitas moralis ſpecialit̓ pēdet ex circūſtantijs finis ⁊ aliorū ſimul adunatis. Maliciā v̓o/ ex vniꝰ illarū cir cūſtantiaꝝ carētia ponimꝰ reſultare. Cete rū bonitatē gratuitā ⁊ meritoriā/ gr̄a gra tū faciēs oꝑat̉. ¶ Circumſtātiaꝝ alie ſunt ſolū cōcomitātes actū. ⁊ he nec addūt nec diminuūt ad pctm̄. Alie dicūt̉ informāteſ qꝛ ad actus vt moral̓ eſt integratōem et in formatōem exigūt̉ ⁊ intrāt. ¶ Multa ex ge nere mortalia ſunt/ qͦꝝ ſil̓ia pn̄t effici bona dū trahunt̉ extra rōem ſuā. Quēadmodū dolere delib̓ate de bono alt̓iꝰ ē mortale de lictū. Si v̓o hͦ fiat ꝓ zelo iuſticie boni cō mūis/ cui ꝯͣriū eſt tale bonū ille dolor vir tus erit. ¶ Plerūqꝫ ml̓ta ex genere bona eſ ſent q̄ ex aliqͣ circūſtantia ꝑuerſa fiūt mala ⁊ ſpēm moralē mutātia. ¶ Nō oīs delibe rās agit ex deliberatōe. ſicut nec oīs igno rās agit ex ignorātia. aut ꝯtēnens ex ꝯtē ptu. Poteſt enī aliqͥs ꝓgredi in actu pͥmo rū motuū dū actu deliberat qͥd agēdū. nō tn̄ ex deliberatōe aget ſed ex effreni appeti tu ⁊ ex motu paſſiōis. Dicit̉ aūt aliqͥs age re ex aliqͣ cā; qn̄ ſi non eſſet illa cā ip̄e ab a gēdo ceſſaret. accipiēdo large agere ꝓut ad omittere ꝓtēdit̉. ¶ Duobꝰ bonis ꝓpoſitis qn̄qꝫ ad nullū obligor. qn̄qꝫ ad vnū illorū nō ad aliud. qn̄qꝫ ad ambo ſub diſiūctōne ſolū. In qͦ caſu nō teneor ſimplicit̓ eligere maiꝰ bonū ſi ſit mihi difficiliꝰ. neqꝫ etiam ſi ſit faciliꝰ. ⁊ habeā rōnabiles cauſas illd̓ dimittēdi ⁊ alid̓ agendi. Exēpli gr̄a ad ex ꝑiendā ꝓpͥam lib̓tatē. Qm̄ ars ꝑfecta non deliberat. ſicut ex v̓tute agit aliqͥs bn̄ qua ſi ſubito. ſic ex ꝑuerſa aſſuefactōe vicioſus qͣſi repente p̄cipitat̉ in culpā. Et ita male habituatꝰ in vicijs. vt in iurādo/ ꝯcupiſcē do/ odiēdo inuidēdo ⁊ ſil̓ibꝰ. fere demere tur ꝯtinue. ſicut v̓tuoſo aſſidue merces cre ſcit. vt veꝝ ſit/ qͥ iuſtꝰ eſt iuſtificet̉ adhuc. ⁊ qͥ ſordidꝰ eſt ſordeſcat adhuc. ¶ Nullū de ſideriū rei illicite factū tm̄mō ſub ꝯditōne actualit̓ vel habitualit̓ adhibita. eſt de per ſe mortale delictū. de ꝑ accidēs tn̄ ꝓpt̓ ap petitus ſenſualis cōmotionē nimia. q̄ ſciē ter dimittit̉ inualeſcere ex talis deſiderij cō tinuatōe libera/ p̄t ip̄m inter mortalia de Morales XXIIII putari. quia qui amat ꝑiculū ꝑibit in illo. H ¶ Nullꝰ agens bene ẜm om̄es circūſtātiaſ dici debet dare ſcandalū alteri qͣntūcunqꝫ ſcandalizet̉ aliꝰ. Scandalū enī eſt dictuꝫ vel factu minus rectū p̄bens alteri occaſi onē ruine. Nā in via omino recta ſi qͥs ce ciderit/ nō ex ſcādalo vie ſꝫ ex ꝓpͥo defectu ꝓueniet. Solꝰ ille ſcādaliſat actiue. qͥ ad uertēs aut aduertere debēs/ alios ꝓnīores eſſe ad peccādū/ ex modo ſuo agendi qͥ ſi bi nō eſt in p̄cepto nihilominꝰ ip̄e oꝑari n̄ deſiſtit. ſecꝰ ī caſibꝰ h̓ excluſis. vbi malicia ꝓpͥa eſt ſcandalū gratis acceptū. vbi p̄t̓ea nō eſt aduertētia nec eſſe debꝫ de ſcandalo alterius. ⁊ vbi qͥs ad illud operandū tene ret̉. ¶ Ille dicit̉ ex malicia ſua peccare ⁊ ſcā dalū acciꝑe; nō ex actu alteriꝰ qͥ informa tus ſufficiēter de bonitate hmōi actus. ni hilominꝰ cadit in ruinā. vt ſi ex voto reli giōis emiſſo. parētes poſt ſufficiētē de reli gionis ꝑfectōe īformationē ſe ſcādalizari conq̄rant̉. ſcandalū eſt hoc nō iam puſillo rū ſed phariſeoꝝ. acceptū .ſ. nō datū ¶ Qui libet ab omni actu cui nō eſt aſtrictꝰ aliun de/ tenet̉ deſiſtere/ quādo timet aut timere debet ẜm vehementē cōiecturā / ſcandalū puſillorū. quouſqꝫ de illo cōpeſcēdo diligē tiam ꝯpleuerit. niſi forte ꝓ cōmuni vtilita te vnctio ſpūſſancti doceat illd̓ tunc agen dū. vt chriſtꝰ fecit in publicatōe veritatis ſacramenti. De ſuperbia et va na gloria Ppetitus gl̓ie ſi eſt de vera glo I ria ⁊ ꝓpt̓ deū; virtuoſus ē. Si de vana citra deū ⁊ nō ꝯͣ deū. vt in bonis fortune nature vl̓ gr̄e. venial̓ eſt/ tā ex genere qͣꝫ ex more/ ſi ſit ad fi nem bonū. vt ꝓ euitatiōe infamie. aut pro magno bono edificatōis aliene. ille appeti tus diſcretꝰ eſt et meritoriꝰ. Si gl̓ia ſit fal ſa ⁊ de pctō mortali/ aut ꝓ fine malo pͥnci paliter et vltimate/ tūc mortal̓ eſt. ¶ Preſū ptio. arrogātia. iactātia ⁊ hypocriſis/ gene raliter et ꝓpͥe ſunt de illis q̄ nō ꝯueniūt ho mini talit̓ ſe habēti/ ſi illa hr̄e vl̓ credit vel inordinate appetit. ꝓpt̓ea ſꝑ habēt erroreꝫ vel maliciā inuolūtaꝫ. qn̄qꝫ venialē. ⁊ ſepe mortalē. ẜm genꝰ obiecti. ⁊ iuxta circūſtā tias intentōis et finis atqꝫ ceteroꝝ. ¶ Pre ſumens de dei miẜicordia ꝙ ſaluabit̉ qͣlit̓ cunqꝫ peccauerit ⁊ ī peccato ꝑſeuerauerit/ errat in fide ſi hoc iudicet ꝑ intellectū ⁊ in moribꝰ mortaliter / ſi taliter afficit̉ ꝑ volun tatē abſolutā. qꝛ de cōditionata nō oportꝫ Et ita diſtingui poſſet ī valde multis d̓ in tellectu et affectu. qꝛ ẜm hoc peccata variā naturā ſortiunt̉. vt dicant̉ vl̓ errores. vel mali mores. vel vtrūqꝫ. ¶ Preſumptio de multis meritis et gratijs falſa ē ⁊ temera ria ſi nō inſūt. Si aūt credat̉ ⁊ ſentiat̉ ꝙ ex ſe ſunt pͥncipalit̓/ īpia ē qͣntūcūqꝫ pͥus ha berēt̉. Ꝙ ſi ſingularit̓ eas hr̄e qͥs gl̓ietur peſtifera eſt atqꝫ phariſaica p̄ſūptio. ¶ Cre dere ⁊ ſentire ꝙ ex meritis p̄cedentibꝰ ali qd̓ bonū aut pͥmiū ꝯſequat̉. nō eſt p̄ſum ptio vel error/ ſi ad deū tanqͣꝫ ad origīale pͥncipiū actu vel habitu ſolū referat̉. De enī miſeret̉ cuiꝰ miſeret̉: hͦ eſt/ gr̄am dat. vt ex illa aliā gr̄am largiat̉. ¶ Celare pctā ſua nō eſt ex ſe hypocriẜ. ſꝫ cautela prudens et debita. Secus ſi fiat hͦ ex appetitu laudis falſe. aut alteriꝰ malicie pͥncipalit̓. vl̓ ſi ad malū finē vltimate referat̉. Secꝰ etiā ſi ꝑ mendacia opeꝝ vel ſignoꝝ vel verboꝝ tal̓ abſconſio q̄rat̉ fieri. quēadmodū ſi ad ce lādū pctā ſue luxurie fingat ſe aliqͥs opere ſigno aut v̓bo luxuriā maxīe deteſtari ⁊ ca ſtitatē amplexari. cū ſufficere debeat vt illā nō oſtēdat. Ita d̓ ſuꝑbia ⁊ d̓ ceterꝭ poſſet̉ dici. ¶ Preſumptio. arrogātia. iactantia et hypocriſis circa bona nature aut fortune minꝰ habēt peccati et ꝑicl̓i. qͣꝫ circa bona gre/ p̄ſertim gr̄e gͣtū faciētis. cū illa minus cognoſci poſſit ineſſe. ¶ Pertinacia ī opini onibꝰ et actibꝰ ꝓprijs/ ꝑ quā qͥs nō ē ꝑat̉ꝰ corrigi. dānabil̓ et vix ſanabil̓ ē p̄ſūptio. ⁊ dū in rectoribꝰ alioꝝ aūt apd̓ religioſum eſt cūcta/ turbat. ⁊ ꝑdit. ¶ Non eſt ẜuitꝰ ſed ꝓ libertas parere legibꝰ. qm̄ obligatio ꝑ vo tū aut p̄ceptū (ceteris paribꝰ) auget virtu tis et meriti ratōnem. vtrobiqꝫ eniꝫ addit̉ circūſtantia bona. ī voto/ latrie. in p̄cepto/ obediētie ¶ Subditi obligant̉ obedire ſu ꝑioribꝰ in his dūtaxat reſpecrii quorū ſūt ſuꝑiores. et dū regulas ſue dn̄atōis nō ex cedunt. ¶ Nullꝰ actus debꝫ ab hoīe ꝓhi beri ſub pena peccati mortal̓ alicui īuito; etiā ſubdito niſi ad illū iā ſit obligatꝰ ꝑ le gē diuinā explicite vl̓ implicite. v̓tualiter vel in forma. Nam ſolꝰ deꝰ ē qͥ hꝫ imperiū eterne vite ⁊ mortis. ¶ Stultū ⁊ iniurio ſum ꝓ ſuꝑioribus/ eſt credere om̄es inſti tutōes factas qͣles videmꝰ reſpectu ſubdi torū obligare ad pctm̄ mortale. ſꝫ ſūt ml̓te A I Regule accipiēde vt ꝯminatōes. multe vt monitō nes. multe vt ꝯſilia. multe vt q̄dam decen tie ⁊ honeſtates et faciētes ad finē conſe q̄ndum. multe vt tꝑalem hanc vitā ſolum regulātes. ⁊ ad pena tꝑalem ſi trāſgrediāt̉ ſolū obligāt. ¶ Iurās vl̓ vouēs in aliqͣ reli gione vet cōitate adimplere om̄ia q̄ ꝓ regi mine tal̓ religiōis aut cōitatis ordīata ſūt aūt erūt nō ꝑ hͦ cenſendꝰ eſt eſſe obligatus ſub pena peccati mortal̓ ad obſeruatōneꝫ illoꝝ ad que diuīa lex nō vult talit̓ obliga re. quia nec hūana lex talit̓ obligare intēde bat. ſi recte (vt ſupponit̉) ītēdebat. ¶ Diſpli cet deo infidel̓ et ſtulta ꝓmiſſio. Infidel̓ q̄ nō ſeruat̉. Stulta que diſcretōis ſale n̄ condit̉. Propterea ſtultū eſt dicere ꝙ d̓ in grediēdo religionē cōſiliādū nō ſit. ſed ad primā inſpiratōem ingrediendū. ¶ Poteſt ſincero et recto ꝯſilio religiōis īgreſſus diſ ſuaderi. quibuſdā ad tēpus. alijs in et̓nuꝫ Sic de p̄lature ſuſceptōne aūt ſtatꝰ virgī tatis diceret̉. Attamē modeſtiſſimā caute lam ī diſſuadēdo ſcimꝰ exhibendā. ¶ Om̄e votū et iuramentū ad hͦ ꝙ obligatoriū ſit et diſcretū habet cōditōes implicitas. qua rum aliqͣs inutile aliqͣs vtile eſſet in iuran do ꝑ exp̄ſſum apponere. Una cōditio eſt que reſeruat ſuꝑiorū autoritatē. Secūda ꝙ iuramentū nō ſit aut ꝟ̓gat in deterioreꝫ exitū .ſ. ad mortale vel veniale peccatū nūc aūt in poſteꝝ. Tercia ꝙ nō ſit in ſalutꝭ diſ pendiū. hoc eſt in ꝑfectōis impedimentū. vt eſſet vouere nō intrare religionē. nunqͣꝫ ſuſciꝑe p̄laturā. aut nō loqui cū parentibꝰ ⁊ ſil̓ia. q̄ licꝫ poſſint licite qn̄qꝫ dimitti. nō tn̄ paſſim iuramēto aut voto vallari ¶ Qn̄ aliqͥs nec actu nec habitu ꝑ verba ſua in tendit iurare/ nō eſt reus ꝑiurio apd̓ deuꝫ. nec etiam apud hoīes/ ſi ſufficiēter hͦ ꝯſti terit. poteſt tn̄ de incauto mō loquēdi vel ſcādalizandi vl̓ aſſerēdi / vel de intentione fallēdi culpari. Hoc facit ꝓ religioẜ ⁊ qui buſdā alijs/ qͥ iurant ꝑ botas ſuas ⁊ ꝑ ani mā canis irriſorie. Et ꝓ burgūdis ⁊ aſſue tis iuratoribꝰ p̄ter omnē intentōeꝫ obligā di ſe iuramento. ¶ Inſtitutōes hūane non debent tales interp̄tatiōes aſꝑnari quales iuramēta et vota ẜm ꝯcordē doctoꝝ ſentē tiā recipiūt. etiā dū ferrēt̉ abſolute. alioqͥn in laqueū et magnū ſalutis diſpendiū ver terēt̉. ¶ Si cōtēnere aliquā rem vt autori tatem ſuꝑiorū eſt ip̄am ꝟe vel interp̄tatiue nullā aūt vilem aut minus iuſto reputare. Oīs peccās etiā venialit̓ cōtemnit. qͣꝫuis nō omnis tal̓ agat ex ꝯtēptu. ſicut nec oīs ſuꝑbꝰ agit ex ſuꝑbia. ⁊ ita in alijs multis. ¶ Contēnēs autoritatē ſuꝑioꝝ nō ex paſſi on vel fragilitate vel ex ignorātia/ ſꝫ ex cō tēptū qui ē pͥncipalis cauſa aut finis trāſ greſſiōis ſue/ reus peccati mortalis exiſtit. Utdum qͥs dicit ſuꝑiori in eo ꝙ ſuperior Ego in deſpectū vr̄i hͦ agam qd̓ inhibetꝭ. al̓s nō acturꝰ. ¶ Ad euitatiōem peccati nō ſufficit bene ſentire ⁊ iudicare de agēdiſ. ni ſi volūtas et affectus tali iudicio ꝯformēt̉ Afficitur enī ſepiꝰ voluntas ad aliqͣ et illa taliter exequit̉ ac ſi ſuus intellectus taliter agēdū dictaret. Suꝑ hoc incōtinētes cir ca quodlibꝫ viciū tam carnis qͣꝫ ſpūſ aper tum dant documentū. p̄ſertim in carne eui dentiꝰ qͣꝫ in ſpū. ꝓpter difficilē reflexioneꝫ ſuꝑ actus interiores et latentes. Et hec ab ſconſio crebro fallit etiā ip̄os ſpūal̓r am bulare volētes. ¶ Ponētes intellectū libeꝝ vt tal̓ eſt ponerēt ꝯſeq̄nter in eo pctm̄ pro prie. Alij ad negligentiā aūt maliciā volū tatis habēt referre crimen om̄e ſuū ¶ Nul la eſt negligētia vl̓ omiſſio crimīalit̓ culpa bilis/ abſqꝫ conſenſu vero vl̓ interp̄tatiuo comitāte vel p̄uio. Quid autē ſit cōſenſus interp̄tatiuus dictū eſt. Et hec in angel̓ et in adam videt̉ origo fuiſſe peccati. ¶ Paſ ſio natural̓. vt ira. amor. gaudiū. odiu. in uidia. fames. ſitis. delectatio. deſideriū. et ſimiles; ſi fiant abſqꝫ om̄i ꝯſenſu; nullum pctm̄ ſunt: ſi ꝟ̓o cū cōſenſu ſꝫ nō ex ꝯſenfu inter venialia deputāt̉. Sil̓r de actibꝰ rati. onis. tā in portōe ſuꝑiori. vt eſt blaſphēia. qͣꝫ in inferiori/ vt ē appetitꝰ vindicte/ dice ret̉. ¶ Si in p̄ceptis penalibꝰ pena ſit addi L ta ꝑ modū diſiūctōis ad actū p̄cepti ſuffi cit penā ſoluere dū actꝰ omittit̉. Si vero ſit impoſita pena vt ſolū acceſſoria et indu cens ad p̄ceptū/ ꝑ ſolutōꝫ eiꝰ nō excuſatur p̄cepti trāſgreſſio. ſed bn̄ aliqn̄ ꝯpenſatur. ¶ Iudicare alteꝝ tanqͣꝫ malū/ ſi fiat ex offi cij iudicio. ⁊ ꝑ teſtes legitimos/ non ē ex ſe malū ſꝫ v̓tuoſū. etiā ſi ꝑ ꝯfeſſiōꝫ aut aliter ſciret̉ eē ꝑ iudicē īnocēs. nec ꝑ illd̓ pateret effugiū qͥn ſuo fūgeret̉ officio. ¶ Iudicare ꝓpͥa eſtimatōe aliū ex aꝑtꝭ ſignis ext̓ioribꝰ q̄ nō pn̄t bn̄ fieri. nō eſt ex ſe pctm̄ mortale licꝫ qn̄qꝫ ſit curioſitas venial̓ qn̄ꝫ mortal̓ dū hō ab alijs melioribꝰ aut debitꝭ nimis impedit̉/ autdum ꝑ hoc in ſuꝑbiā erigit̉. ¶ Iudicare alteruꝫ leui preſumptione ẜm M Morales XXIIII p̄ſumptōes exteriores/ p̄ſertim vehemēteſ nō eſt ex ſe mortale. Secꝰ ſi fixa aſſertōe ī teriori vl̓ exteriori illd̓ fieret ī magnū ꝓxi mi dedecꝰ et malū. ¶ Nullꝰ in vitā iudicā dus ē tāqͣꝫ dignꝰ inferno. qm̄ ſpūſſanctuſ oꝑat̉ ſubito. facta igit̉ nō ꝑſona ſunt a no bis iudicāda. ¶ Zelotipia q̄ eſt vehemens amor ſuſpitioſus nō ſatis fidēs de re ama ta/ ⁊ alie ſuſpitōes maliuole. vt dū aliqͥs ſꝑ putat irrideri et falli. in qͣles qͥdā melanco lici ⁊ qͥdā ex religioſis faciliter cadūt ſi nō repͥmāt̉. ſꝫ ſi addat̉ cōſenſus liber; ſunt vt pl̓imū mortalia delicta. aut mortaliū deli ctoꝝ vehemēs cā. ¶ Idolatria qͦ ē exhibi tio honoris ꝟe vl̓ īterp̄tatiue aūt attributi ue dum alicui creature alit̓ qͣꝫ ſibi p̄t ꝯpe tere. Et apoſtaſia q̄ eſt receſſus a v̓a religi on. Et murmur ꝯͣ diuinā ꝓuidētiam. Ex blaſphemia deo īdigna aſcribēs. Qn̄qꝫ fi unt ex ſuꝑbia intellectꝰ nolētꝭ ſe captiuare ī obſequium fidei. ⁊ tūc ibi eſt error ī fide. Aut ſolū fiūt ꝑ depͣuatiōem affectꝰ. ⁊ tunc ſunt malicie ex ſe crimīales. licꝫ ex circūſtā tijs dici poſſint qn̄qꝫ vēiales. ¶ Sic̄ ē ali qͥs honor diuinꝰ ꝓprie; aliqͥs ſolū ꝑ attri butōem aut ꝑticipatōem aut analogiam. Ita ẜm hͦ varie ſunt ſpēs idolatrie. q̄dam ꝓpͥe quedā ſolū analogice dicte. oēs tn̄ ex genere ſuo mortales exiſtūt. vt ī inuocatōi bus demonū. In aſtrologia d̓ iudicijſcir ca ea que depēdent pure ex libero arbitrio. In necromācia ⁊ piromācia ⁊ generalit̓ ī ſuꝑſtitōibꝰ oībꝰ ꝓhibitis atqꝫ nefarijs. qͣꝝ effectus neqꝫ a miracl̓o neqꝫ a natura rati onabilit̓ expectari pn̄t. ¶ Nulli faciēti qd̓ ī ſe eſt (hͦ eſt bn̄ vtēti donis dei iā habitꝭ) de eſt deꝰ in neceſſarijs ad ſalutē/ ſiue ſint illa credēda ſiue oꝑanda ¶ Uolēs credere et fā taſias ad oppoſitū fidei tolerās inuitꝰ. ſic̄ ī pleriſqꝫ videre ē nō ē īfidel̓ ſꝫ meret̉. Ita de volēte penitere ⁊ deū diligere/ aut aliqͥd bonū facere ex affectu quē indiſpoſitio cor ꝑalis impedit/ ꝓ regula diceremus ¶ Tol latur ſuꝑbia a viris deuotis et abſtractis. qꝛ ſentire ꝯſolatōes ſpūaleſ ī affectu nō eſt ſignū īfallibile ꝙ caritas inſit ſic̄ eaꝝ caren tia caritatē deeſſe nō ꝯcludit. Nā aſſuefa ctio et ꝯplexio/ aut diabolica illuſio cauſe ſunt cur tales affectꝰ qn̄qꝫ vl̓ inſūt vl̓ n̄ in ſunt. ¶ Adorans adoratōe deo debita ab ſolute idolū vl̓ diabolū trāſfigurātē ſe ī an gelū lucꝭ ſeu xp̄m; a mortali crimīe nequit excuſari. Neqꝫ h̓ ignorātia īuincibil̓ locū habꝫ. ſꝫ ꝓbādi ſunt ſpūs ſi ex deo ſint. Se cus ſi ſub conditōe implicita vl̓ explicita hec adoratio fieret. vbi ꝓbabil̓ ꝯiectura d̓ ſic agendo cōtingeret. quēadmodū hoſtiā nō ſacratā. īmo lapidē hoſtie ſimilē/ caſuſ aliqͥs licite faceret adorare. ¶ Pia intentio faciēdi et tenēdi ẜm intentōem eccl̓ie ſi nō excuſaret multos ex chriſtianis ſimplicibꝰ idolatre cenſerent̉ in adoratōibꝰ imaginū. citiꝰ pulcre qͣꝫ turpis. ⁊ veterꝭ qͣꝫ noue. qͣſi numine aliqͦ ille magis qͣꝫ alie replerent̉. De inuidia Auidia que eſt dolor d̓ alieno bo. N i no/ vel gaudiū de malo; ex genere ſuo mortalis eſt qꝛ cōtra caritatē. ⁊ p̄ſertim ſi dolor ſit de bonis ſpūalibus. Sed ex defectu deliberatōis vt in pͥmis motibus/ vel ex malicia cōplexiōis melan colice. aut quia dolor ille trahit̉ extra genꝰ inuidie/ p̄t nō eſſe mortalis. vt dum dolet aliquis ex iuſta cauſa et fine bono ¶ Detra ctio que eſt diminutō fame alteriꝰ occulta. vel diffamatio que eſt publica. vel contūe lia et exprobratio q̄ fiunt in facie eiꝰ qui le ditur ſunt ex genere ſuo mortales/ ſi dānuꝫ vel dedecꝰ ſit notabile. et ſi non trahantur extra ꝓpͥam ratōnem. vt ſi fiant ad cautelā aliorū ne ſeducant̉. aut ꝓ bono reipublice vel cōmūitatis alicuiꝰ. aut ꝓ correctōe fra terna. Sed apud imꝑfectos iſta bn̄ agere ſcꝫ alios recte īcrepare. ſicut et ſe digne lau dare difficillimū eſt. ¶ De ira Ra ꝑ zelū q̄ eſt d̓ malo culpe d̓r ex i ſe laudabil̓ ſꝫ ex mō ꝓſeq̄ndi p̄t fi eri vituꝑabilis. dum nec tꝑus nec locū nec modū nouit obẜuare. p̄ẜtim qn̄ ꝑtinacie cōiuncta eſt/ et turbātiū ſeditōnū magis adductiua qͣꝫ ſedatiua. ¶ Ira qͣ eſt motꝰ ꝯcitatꝰ ad inferēdū vindictā ꝓ malo ſibi vere illato. ſi ſit ẜm ordinē iuris nō eſt de ſe vituꝑabilis/ ſed reducit̉ ad iram zeli vt in iudice vel ꝑ iudicē. Secꝰ ſi ex libidi ne ꝓprie vindicte pͥncipaliter/ vl̓ ſi iniuria nō ſit vere facta. ſed ita leuiter ⁊ irratōna biliter eſtimat. ¶ Ira eſt quādoqꝫ natural̓ paſſio vt in melancolicis et colericis. qn̄ qꝫ pͥmus motus. qn̄qꝫ ſola impatiētia abſ qꝫ appetitu vlterioris vindicte. qn̄qꝫ refri geratio quedā caritatis erga ꝓximū citra odiū. In qͥbus caſibꝰ aut nullum eſt de ſe Regule aut veniale peccatū. ¶ Ira q̄ eſt appetitus deliberatꝰ vindicte ꝓpͥe p̄ter aūt ꝯͣ iuris or dinē ex ſe ⁊ vt ſic eſt mortal̓. Preẜtim ſi vī dicta ſit notabilis detrimenti. ¶ De accidia Ccidiam dicimꝰ eſſe tediū interni boni Que ex genere ſuo vēial̓ ē. qꝛ Sͣriat̉ nō charitati ſed eiuſdē feruo ri. Fit aūt mortal̓ dū ꝑ eam aut ex ea mor tale crimen incurrit̉. vt omiſſio eoꝝ q̄ ſunt de neceſſitate ſalutis. aut deſꝑatio de diui nō auxilio. aut ſuij p̄iꝰ interfectio. ¶ Sola negligentia mortal̓ eſt ꝑ quā id qd̓ ſub p̄ce pto cadit omittit̉. qͣꝫuis culpabilior in ex ercitijs ſpūalibꝰ et hierarchicis/ vt in miſ ſa. qͣꝫ ꝓphanis. ¶ Ociū ſctm̄ vite ꝯtēplati ue ⁊ ſtudioſe dꝫ hō qͣntū ex ſe eſt magis ap petere qͣꝫ officia vite actiue. p̄ẜtim cū obli gatōe. īminēte tn̄. māifeſta neceſſitate/ aut ſuꝑioris p̄cepto rōnabilit̓ accedēte dimit tendū eſt ociū ꝓ charitate ꝓxīoꝝ. ¶ Inha bil̓ ꝓrſus ad ociuꝫ ꝯtēplatiue laboret ipſe exteriꝰ ad ſui aliorūqꝫ ꝓfectū. Et ſi aliquiſ ad vtrūqꝫ valet velut ambidexter/ magͣ ꝑ fectio eſt. ⁊ mixturā hāc ī ſtatu pn̄tis indi gentie optimā iudicamꝰ ¶ Euagatio mētꝭ tꝑe orōnis ex p̄cepto debite ſi fiat ex delibe rato ꝯſenſu atqꝫ teneat̉. illa ſola int̓rūpit in tētōem debitā orōis. et facit vt p̄ceptū nō ſufficiēter adīpleat̉/ niſi rurſus iteret̉ qd̓ ꝑ euagatōeꝫ hāc infectū ē. Qd̓ tn̄ fieri aliqn̄ neqꝫ dꝫ neqꝫ expedit neqꝫ p̄t vt ī miſſa. aut dū hora p̄t̓ijt. Ubi dū euagatōeꝫ qͣntūcū qꝫ multa ſit ex delib̓atōe tenere nō volumꝰ tūc habitual̓ pͥmaria et v̓tual̓ ītētio p̄habi ta de orādo vt dēmꝰ/ iugit̓ vna manet. Ex emplū eſt de ꝑegrīatōe. ¶ Cōuerſio cordis ad deū tꝑe orōis qͣꝫuis ſit laudabilior cete ris paribꝰ ſi ẜm v̓ba ⁊ ſenſuꝫ orōis fiat. at tamē iſtd̓ nō eſt neceſſitatis. qd̓ d̓ illr̄atꝭ cō ſtat ⁊ in ꝑfecte ꝯtēplatiuis etiā nō raꝝ eſt. ¶ Impatiētia et lāguida mollicies/ ⁊ effe minata ꝯpaſſio ⁊ mutabilitas ad oēm vē tū ſunt ex ſe vituꝑabiles ⁊ ī culpā mortalē ꝟgunt. dū exīde ea que iuſſa ſunt fieri vl̓ ex equi .ſ. et veritas vite doctrine atqꝫ diſcipli ne relinquunt̉. ¶ Tediū boni ꝓueniens ex difficultate oꝑis. aut ex malicia ꝯplexiōiſ abſqꝫ culpa / plꝰ in ioh̓e qͣꝫ in petro auget meritū et laudē ioh̓is. ſi ⁊ dū in ceteris īp̄e cum petro eqͣliter oꝑet̉. ¶ Difficultas ī oꝑ virtutis ex aſſuefactōe vicioꝝ ꝓueniēs plꝰ de ꝑ ſe diminuit rōem laudis et meriti qͣꝫ augmentet. Tn̄ male habituatꝰ quoniā ni ſi ex maiori conatu opꝰ ſimile ad bene ha bituatū ꝑficere neqͥt magis inde reddit̉ in cidentalit̓ ꝯmēdandꝰ. ¶ Puſillanimitas qͣ qͥs ꝯͣ iudiciū ſuꝑioris ſui prudentioris re putat ſe minꝰ iuſto obligari ad aliqͣ facien dū. et ꝑtinacit̓ refugit officia a ſuꝑiore im poſita. ad inobedientiā ſuꝑbā imputat̉. qꝛ iudiciū ſuū nimis p̄fert. ⁊ innitit̉ pruden tie ꝓpͥe. Secꝰ ſi ducat̉ ꝓpͥa lege ſpūſſancti de qua debꝫ eſſe certꝰ. Secꝰ p̄terea ſi ſciat ꝑiculū ſuū euidenter de quo fidē facere ſu periori ſatis nequit. ¶ De auaricia Uaricie obiectū ē īmoderata poſ P ſeſſio. Quod ex genere ſuo nō vide tur eſſe mortale vniuerſaliter. Sꝫ in mortale trāſit dum ex deliberatōne effi caci et abſoluta appetunt̉ vel querunt̉ vel rapiunt̉ aut retinent̉ aliena inuitis dn̄is. qͣlicunqꝫ modo fiat. clam vel palam/ vi vl̓ fraude. cōſilio vel auxilio. p̄ſertim ſi res ſit notabil̓ detrimenti ¶ Dū appetitu ſuffocā te ratōem ⁊ a dei ẜuitio penitꝰ impediente etiā licita vel ꝓpͥa bona nimia libidine vel ſollicitudine appetūt̉ q̄runt̉ ſeu retinētur. quaſi in eis ſpes totiꝰ auxilij velut in deo poneret̉; mortale eſt. Quā auaricie ſpecieꝫ apl̓s ob hoc appellauit idoloꝝ ſeruitutem ¶ Non debꝫ aliqͥs dici tenere rem alienā ī uito dn̄o qͣꝫuis neſciēte qn̄ dn̄s p̄ſumitur ratōnabiliter cōſenſurus ex familiaritate vel aliūde dū ſciuerit. Aut ſi iuxta dictamē recte ratōis ita debꝫ ꝯſentire quēadmodū in extrema neceſſitate/ aut duꝫ cū notabili detrimento reddētis/ ⁊ cū modica vtilita te recipiētis alienū tūc reddere. qd̓ damnū ſub parua expectatiōe poteſt euitari. Nul lus p̄terea gladiū arreptū diceret reddēdū in manus dn̄i dum furit/ qͣꝫqͣꝫ illū inſtan tius repeteret. ¶ Sub furibꝰ aut ſacrilegꝭ aut raptoribꝰ comp̄hendūt̉ quo ad crimi nis equalitatē qͥcquid ſit de reſtitutōe faci enda. ip̄i aduocati fouētes cauſam quam credere debēt iniuſtā aut ꝑ culpā ꝑdentes iuſtā. Et medici infideleſ. Et iudices ma li. Et p̄lati qͥ p̄ficiūt officijs publicis ⁊ be neficijs p̄ſertim curatꝭ illos qͣs ſcire debēt eē raptores ⁊ aīaꝝ d̓ſtructores. bonis ſpre tis. Ip̄i ꝓrſus ꝯſiliarij dn̄oꝝ ad tallias in iuſtas. Et generalit̓ qͥ talia agūt aut ꝯſen XXIIII COrAlCS tiūt agentibꝰ. ¶ Acqͥrere medijs illicitꝭ illi citū eſt plꝰ vl̓ minꝰ iuxta maliciā medioꝝ: varie inſuꝑ ẜm naturā ꝯtractuū in acqͥrē do. Ita vt qn̄qꝫ trāſeat res in veꝝ dn̄ium peccātis qn̄qꝫ nō. Cōtractꝰ enī qn̄qꝫ irri tat̉ diuīo iure vl̓ humano. qn̄qꝫ ꝑmittitur vt infra dicēdū eſt ¶ Symonia q̄ eſt ſtudi oſa volūtas emēdi aliqd̓ ſpūale vl̓ annexū ſpūali/ ꝯſtat ꝙ d̓ genere ſuo eſt mortal̓ pl̓ vel minꝰ/ propͥe vl̓ impropͥe iuxta naturā eiꝰ qd̓ d̓r ſpūale. Tꝑalitates eī eccl̓ie qͣꝫuis ei dicate ſunt. ꝓpͥe tn̄ ſpūales nō exiſtunt. nec ſymonie nomē niſi poſitiuo iuro recipi unt. ¶ In actibꝰ qͥ ſunt ſymoniaci ſolo iure poſitiuo cadit p̄ſcriptio. vt ī receptiōe mo derata ꝓ ſigillo. aut lr̄a. aut ſuſtētatōe mini ſtroꝝ in collatōe ordinū. ī alijs nō ita ¶ Fa ciēs aliqd̓ opꝰ ſpūale/ ⁊ inde mercedē tꝑa lem expectās aut ecōtra. qͣſi vnū ſit rōnabi le p̄ciū alteriꝰ/ ſymoniacꝰ ē/ aut ieſita corde vel ore vel oꝑ e. Dicit̉ autē tꝑale qͥcqͥd pōt p̄cio tꝑali ꝯꝑari. vt eſt obſequiū curialiū ⁊ ſil̓ia. ¶ Suſtentationē ſuā moderatā in tē ꝑalibꝰ aliūde non habitā/ ſi qͥs expectat ex oꝑe ſpūali nō incurrit ex hͦ ſymoniacā pra nitatē. qꝛ dignus eſt oꝑarius mercede ſua. Caueat̉ tn̄ turnis q̄ſtus ⁊ ſcādaloſus. ⁊ ī tētōis oculꝰ ꝯſeruet̉ incorruptꝰ. vt nō ſta tuat̉ ibi pͥncipalis finis ī mercede tꝑali / ſꝫ ſubordinatꝰ ad deū aūt nō ꝯͣ deū. Ita de p̄ dicatōe/ īmo d̓ dilectōe d̓i ſuꝑ oīa dici poſ ſet et de beneficioꝝ appetitu. ¶ Symonia co ex pacto vel oꝑe nullū ius acqͥrit̉ in bn̄ ficio vel fructibꝰ eiꝰ qͥn reſtituere teneat̉. ſe cus ſi ſteterit in ſola volūtate. qꝛ iā nō di ceret̉ ſtudioſa. Sil̓r de hereticis puniēdiſ Q diſtingue. ¶ De ludo taxilloꝝ/ de torneamē tis/ de vſuris varijs ⁊ palliatis/ dicūt iu riſtaꝝ pl̓es irritatos ab eccl̓ia illic eē con tractus. Secus in meretricio ⁊ hiſtriona tu. ⁊ ſymonia interiori. ī miſſis cātandis ⁊ alijs qͥbuſdā. vt forte ī clericis mercaturaſ aut medicinā aut aduocatiā abſqꝫ diſpen ſatōe exercentibꝰ. ¶ Bn̄ficiatꝰ iuſto titulo ſi ſimplicit̓ omittat diuinū ẜuitiū in oībꝰ. nō videt̉ acqͥrere ius in fructibꝰ apud deū. ¶ Multa ſufficiūt ad hͦ vt aliqͥs faciat fru ctus ſui bn̄ficij eſſe ſuos in foro exteriori. īmo et ꝙ reſtituere nō teneat̉. que animā a pctō mortali nō liberāt. vt intrare ſubito certis horis ad eccl̓iam. ⁊ intentōe ſolū q̄ ſtuoſa/ et ſil̓ia. ¶ Si certa bona bn̄ficiatus habeat inſtituta ꝓ pauꝑibꝰ. ⁊ illa cōſumit ad alios vſus ip̄e ad reſtitutōem obligat̉. Secꝰ ſi totū ſit ꝯmiſſum fidei ſue. vbi ⁊ ſi peccet grauiter ⁊ ſacrilege qn̄qꝫ/ abutendo bonis illis luxurioſe in̄ reſtituere nō tenet̉ ¶ Si teneat qͥs plura beneficia ex dono ſu ꝑioris in caſibꝰ nō excuſantibꝰ hanc plura litatē peccare pōt vterqꝫ. cōferēs ꝑ iindiſcre tōem. recipiens ꝑ ambitōeꝫ. Nihilominꝰ occupans reſtituere ꝑcepta nō tenet̉. Sꝫ niſi peniteat et ꝓ futuro p̄uideat nō erit ei ſalus. ¶ Quātūcunqꝫ ml̓ta bn̄ficia aliquiſ teneat autoritate ſuꝑioris illa poſſunt dici vnū beneficiū. ſicut pl̓es tunice ī magnis frigoribꝰ vna tunica. ⁊ hoc vnitate morali. ſi illa oīa nō ſint niſi ad ſufficientē decētiā ſtatus occupātis ſecluſo ſcādalo ⁊ īpoſſi bilitate officiādi ꝑ ſe vel aliū nō exiſtente. ¶ Beneficiū dat̉ ꝓpter officiū. nō qͥdem in dicendiſ horis ſolū alioqͥn duplex officiū ad duplices horaſ obligaret. Sed officiū eſt qͥcqͥd eccl̓ie ⁊ ꝓximo ꝓdeſt. ẜm ꝙ magꝭ beneficiatꝰ eſt magis obligat̉. ¶ Si omi P bus circūſtantijs hincinde pēſatis iudica re debeat p̄latus petrū eſſe ſufficientiorem notabilit̓ et ſimpliciter ad hanc curā obti nendā ⁊ det ſciēter inſufficiēti/ peccat mor taliter. qꝛ nō hꝫ rectū oculū. Secꝰ ſi nō ſit notabil̓ differētia. ¶ In collatōe bn̄ficij p̄ ſertim nō curati haberi p̄t reſpectꝰ licite ad obſeqͥa licita et honeſta alicuiꝰ. ⁊ ad genꝰ ⁊ ad ſpem ꝓficiēdi in futuro. ⁊ alia ml̓ta/ dū tn̄ intentio pͥncipalior et finis ſit deꝰ ⁊ vti litas eccl̓ie. et ſcandalū euitet̉. ¶ Inſuffici ens ad obſeqͥum eccl̓ie (p̄ſertim d̓ qͦ nō eſt ſpes de breui ꝓfectu qͦcunqꝫ) ſi ꝓmoueri q̄ rat peccat mortalit̓. ⁊ eum ꝓmouēs ſimili ter ſi hͦ ſcire tenebat̉. ¶ In moralibꝰ id qd̓ modicū eſt ꝓ nullo reputat̉. tn̄ diuiti mo dicū eſt quod pauꝑi nō parū. Nec inſuper modicū dicendū eſt apud deū illd̓ qd̓ effi caciter et pͥncipaliter inducit aut induci q̄ rit̉ ad aliud qͣꝫ deberet. Secꝰ ſi parui ſit ī citamenti ⁊ velut occaſional̓ ī intentōe re cipiētis et dātis. Scd̓m hͦ qͣntificet̉ mune rū receptio in iudicibꝰ ⁊ p̄latis. ¶ Raro licꝫ alicui qͣrere p̄laturaꝫ. ſicut raro ꝯtingit vt aliqͥs poſſit abſqꝫ p̄ſumptōe iudicare ſe ta lē qͣlē dicit apl̓s oportere ep̄m eſſe. Tn̄ ne ceſſitas euidēs eccl̓ie ⁊ ꝓbabil̓ ꝯiectura fi dē faciēs de ſufficiētia ſua; pn̄t appetituꝫ talē aūt excuſabilē aut laudabileꝫ efficere. ¶ Liberius pōt hō litteratus licētiā ī ſua ſcientia qͣꝫ p̄laturā appeterē. Scd̓m itaqꝫ Regule exigit ꝑfectōem in gͣtuitis/ de qͦ nō ita licꝫ p̄ſumere ſicut de eruditōis qͣlitate. ¶ Dum curatꝰ baptizare puerū ſine pecunia aut ſe pelire mortuū nollet/ liceret alicui gͣue ꝑi culū in mora vidēti dare pecuniā. non vt p̄ciū ſed intētione vexatōnē ſuā redimēdi. pecunia tn̄ iret cū curato nō in dominiuꝫ et ius tanqͣꝫ ꝟe data ſit ſed in ꝑditōeꝫ. de beretqꝫ ip̄a reſtitui. Sil̓e de p̄lato et iudi ce damꝰ iudiciū ī eis q̄ gͣtis mīſtrare debe rēt. ¶ Studiū lr̄aꝝ p̄ẜtim autoritate ſuꝑi oris/ ⁊ ad ꝓficiēdū ꝓ ſe ⁊ alijs ī poſteꝝ nō ad ociū vl̓ curioſitatē ſuſceptū excuſare p̄t p̄latū vl̓ curatū a reſidentia ꝑſonali ꝓ tꝑe vbi de vicario ſufficiēti ꝓuiſum eſt. Alio qͥn ſtudere eſt ſe mercēnariū et lupū ouibꝰ exhibere. ¶ Ad vigiliaſ mortuoꝝ ⁊ alia ſuf fragia q̄ in eccl̓ijs ẜm diſtributōes qͦtidia nas inſtituta ſunt bn̄ficiatꝰ ſtudens aut le gitime abſens nō tenet̉. ¶ Horas canoni cas adaptare horis diei. vt pͥmā pͥme. ter ciā tercie. qͣꝫuis ſingularibꝰ ꝑſonis ſit con gruū; nō tn̄ neceſſariū. Horas enī qͣſdā p̄ uenire vel ſubſeqͥ pia intentōe ſeu vtilitate fas eſt. vt d̓ ſero dicere matutinas ꝓ mane ſeq̄nti. ¶ Uſum eccl̓ie ſue cuiꝰ ſuus eſt pͥn cipalior titulꝰ/ aut quā actualit̓ incolit bn̄ ficiatꝰ. regularit̓ inſeqͥ debꝫ niſi diſpenſet. vel ſuꝑioris autoritas vel pauꝑtas. vl̓ pīa ꝯuiuentiū caritas atqꝫ vtilitas ¶ Uſura ꝓ pͥe dicta q̄ iuri diuīo ⁊ naturali ꝯͣriat̉ et de ſe mortalē culpā hꝫ. eſt aliqͥd reciꝑe ex pa cto vltra ſortē. Sortē ꝟo eſtimamꝰ appel latā. ius quod habet̉ in re ꝑ venditōem et emptōem aūt aliū modū. ẜm quē trāſit do miniū rei in ementeꝫ ⁊ fit ſua. ¶ Quia ius vtendi pecunia ad tꝑs vl̓ ꝓ ſemꝑ nō tran ſit ī aliquē abſqꝫ eiꝰ dominio. ꝓpt̓ea ī ma teria pecunie cōmodatio et veditio coinci dūt. ⁊ illic ſepiꝰ vſura collocat̉. Ibi enī ali qͥs ꝓ re iā ſua aliqͥd dare ꝯpellit̉. ¶ Recipi ens ad vſuras neceſſitate ꝯpulſus ſub intē tōe dandi alld̓ qd̓ eſt vltra ſortē tāqͣꝫ ſuuꝫ. ⁊ ad redimendū vexatōes ſuas ⁊ damna; nō videt̉ mortal̓r delinq̄re. quia nec ꝓprie cū vſurario dānabilit̓ exigente ꝑticipat in crimīe. Sed nec ꝑ hoc ius habꝫ vſurari in dato. obſtante eccl̓iaſtica autoritate. q̄ receptōem hāc irritat. ¶ Oīs fere ꝯtractus vſurariꝰ ex genere p̄t ꝑ piā intentionē dan tis et recipiētis trāſferri a ſuo genere ī op pietatis. vt ſi cauſa ſuccurrendi pͥncipalit̓ andigentie ꝓximi ex vna ꝑte. et p̄ſeruādi ſe indemnē ex altera; pctat aliqͥs vltra ſorteꝫ. niſi infra tale tꝑs ſua ſors ei det̉. ſic ꝙ mal let teſte ꝯſciētia ſuam ſorteꝫ apd̓ ſe manere nūc ſine illo p̄cio. qͣꝫ tūc cū tali p̄cio eandē reciꝑe ob dānū certū vel ꝓbabile qd̓ ex ſo lutiōis dilatōe ſortit̉. Sicut ī redditibus cenſualibꝰ recipiēdis ꝑ dn̄os certis termi nis qn̄qꝫ pena pecuniaria imponit̉ n̄ ſol uentibꝰ die aſſignata. ita p̄t aliqͥſ recta intē tione et ꝓ ſecuritate ſolutiōis talit̓ ſtatuere in particulari ꝯͣctu vel conceſſiōe ad termi nū. Eſt autē pie intētiōis illiꝰ ſignū ſi mal let creditor id quod cōceſſum eſt die ſtatu to vel pͥus reciꝑe qͣꝫ terminū elabi vt emen dā lucraret̉. Sic de ementibꝰ redditꝰ ſub libertate redimēdi iudicamꝰ. ¶ Uenditio nes ad terminū et ad tꝑus cariori precio. Sil̓r ꝯmutatōes in qͥbꝰ ꝑ diligentiā ven dentis res in nullo meliorat̉. cui tn̄ certuꝫ lucrū affert̉ abſqꝫ ꝑiculo damni. ſūt freq̄n tius pctā mortalia. qͣꝫuis nō ſꝑ vſura ꝓpͥe dicta. ¶ In guerris faciēdis q̄ mal̓ innue ris plene ſunt/ nūc ad iſtos innocētes nūc ad illos ſola vtilitas reipublice eos excu ſat a mortali. que vtilitaſ eſt vnio ciuiū cū pͥncipe ⁊ adinuicē. et ꝯſeruatio patrie. aut euitatio dāni publici notabilit̓ peioris qͣꝫ ſit damnū ꝑticulare ex guerra ꝓueniens. ¶ Guerre īiuſte ſcite eē tales/ aut q̄ tales de bent iudicari nō excuſant̉ a furtis/ ab ho micidijs ⁊ rapinis qͥn reſtitutōꝫ aut emē das fieri neceſſe ſit quantum erit poſſibile ¶ Seruitutes ppl̓oꝝ ī eis q̄ nō ſūt ꝯͣ legeꝫ dei ⁊ nature/ poterūt ex ſuis vl̓ patꝝ d̓me ritis; vt ꝯſpiratōibꝰ ⁊ rebelliōibꝰ rōnabilit̓ ītroduci/ vt tallie q̄dā angariatōes ⁊ ſil̓ia. ſic̄ iudeis poſtulātibꝰ rege dominuſ īpoſu iſſe videt̉. ¶ Acceptio ꝑſonaꝝ ī gub̓natōne Z reipublice ⁊ general̓r apd̓ omne iudiceꝫ et pͥncipē d̓ ſe illicita ē; nūc mortalit̓ nūc ve nialit̓. ex circūſtātijs ⁊ obiecto/ ⁊ politie cu iuſtibet maxime turbatiua. Nō ē aūt acce ptio ꝑſonaꝝ niſi vbi debitum ē ⁊ paritas vtrobiqꝫ. Quia in gͣtijs faciēdiſ vnū caꝑe alid̓ dimittere nō ē acceptio ꝑſonaꝝ. aut ſi res n̄ ſūt pares. ¶ Retinere tributa ⁊ ſubſi dia rōnabil̓r ītroducta peiꝰ ē furto ſimpli ci ī ſubditꝭ. Et exigere violēter aut fraudū lēter ſubſidia īdebita a ſubditꝭ ꝑ pͥncipem rapina dānata ē. Qn̄ aūt hͦ ē ⁊ qn̄ nō gene rali regula tradi neqͥt. ¶ Mutatio moneta rū p̄t eſſe par aūt maiꝰ delictū ex ſe qͣꝫ eēt in caſu falſam aliquā fab̓care. quoniā ẜm Morales. XXIIII damnū reipublice/ opus tale quodlibꝫ aſ ſumit moduꝫ culpe. Ꝙ ſi pͥnceps dicat ſe dn̄m monēte eſſe. ſit ergo dn̄s bonꝰ diſpē ſator/ nō ryrānꝰ diſſipator. ¶ Oīa ſunt pͥn cipis. nō qͥdē ꝓpͥetario iure nec ꝓ ſe; ſed ꝓ neceſſitate reipublice. Et qͥd miꝝ cū neceſ ſitas facit (ꝑſone etiā ſingulari) aliena eſſe ſua. ¶ Oīa bn̄ficia ſunt pape tāqͣꝫ ordina tori ſup̄mo. n̄ tāqͣꝫ dn̄o aut poſſeſſori. īmo nec tanqͣꝫ īmediato diſpēſatori regularit̓ et vniuerſaliter. niſi p̄latoꝝ inferiorū iniqͥtas aut manifeſta eccl̓ie vtilitas caſibꝰ certis iſtud exigeret. ¶ Ab vſurarijs ⁊ reptoribuſ quos ꝯſtat ex alio iuſto nihil habere/ ſtipē dia ſeruitioꝝ ſuſciꝑe nō licꝫ ſub pena reſti tutōis faciēde ⁊ ꝑticipatōis ī crimīe. ¶ Ab vſurarijs et raptoribꝰ qͦs habere ꝯſtat alid̓ ab vſuris ⁊ rapinis ſufficiēter ꝓ ſuſtentati on tot ſeruitoꝝ. vtputa qͣttuor et n̄ pluriū poteſt ſeruitor ſibi neceſſariꝰ vnꝰ ex illis qͣt tuor ſtipendia obſequij ſui reciꝑe/ alit̓ nō. ¶ Nō dimittit̉ pctm̄ niſi reſtituat̉ ablatuꝫ. hͦ ē/ niſi volūtas efficax reſtituēdi aſſit dū poſſibilitas ⁊ oportunitaſ acceſſerit. ⁊ pro ut ſapiēs p̄ſertim cōfeſſor p̄latꝰ determīa bit. vt ꝙ veris dn̄is ſi ſuꝑſunt/ aut heredi bus ſuis. aut ſi fieri nequeat qꝛ nō ſūt aut ignorāt̉; in pios vſus referāt̉ ablata. ¶ Ne mini de bonis alteriꝰ ip̄o inuito licet duce re ſtatū vltra parcā neceſſitatē ſui ⁊ ſuorū. maxime vbi poſſet laborare. aut etiā in ca ſu mendicare ꝓpter hoc bonoꝝ omniū ceſ ſionē ꝓ finali remedio iura ꝯſtituūt ¶ Fur aut raptor nō ſolū tenet̉ reſtituere ablata ſed damna inde ſeq̄ntia oībꝰ rite ꝯpenſatꝭ Sil̓r retētores teſtamentoꝝ. aut plus iu ſto differētes eoꝝ cōpletionē in gͣuē iactu Iram aīaꝝ. ¶ Nemo de neceſſarijs ſuis ſim pliciter tenet̉ elargiri. īmo nec d̓ neceſſarijſ ẜm ſtatū ſuū. ſꝫ nec de ſuꝑfluis ſuis vt ſua ſunt ſub pena peccati mortalis. niſi vbi gͣ uis neceſſitas circa alteꝝ ip̄o p̄ſumere de bente ꝙ alius nō ſuccurret/ īmineret. Ne ceſſitas enī extrema ꝓximi p̄ferēda eſt ſoli decētie ꝓprij ſtatus. quāto magis ſuꝑflui tati. ¶ Sciēter dimittere ſuꝑflua ſua nota biliter ꝯſumi ꝑ putrefactōem aut al̓s/ poti us qͣꝫ in vſus pios ip̄a largiant̉/ vix a cul pa mortali aūt nūqͣꝫ p̄t excuſari. ¶ Theſau rizare de ſe nō eſt illicituꝫ ſed ꝓuidū. qͣꝫuis ex circūſtātijs p̄t fieri crimīale. vt ſi fiat ex alieno. aut deſperādo de diuīo auxilio. aut in grāde p̄iudiciū reipublice. aut ſi alijs ꝑ euntibus nō ſuccurrit. ¶ Uendere rē cha rius qͣꝫ empta eſt; ſi notabil̓ ſit exceſſus in lucro oībꝰ miſerijs ⁊ pericul̓ et induſtrijs hincinde ꝯpēſatis; eſt regularit̓ de ſe ma lum. ⁊ peiꝰ ſi ꝓpter indigentiā ꝓximi hͦ fi at. Et ſi res vendita ex ſua induſtria meli orē ꝯditionē nullā adepta eſt nec in ſe nec extrinſeca ꝯſideratōne. vt qꝛ ꝓpinqͥor et ad vſum facilior. et ſil̓ia. ¶ Defectus reꝝ ven dendaꝝ quos quilibet ad extra p̄ſumit̉ co gnoſcere de facili; ſicut nec abſcōdendi ſūt fallacibꝰ cautelis. ſic nec eos dici neceſſe ē p̄ſertim quo ad fori extrinſeci iudiciū/ et qͦ ad deū. etiam ſi p̄cij quantitas ꝓportiona bilit̓ ad defectū minuat̉. ¶ Dāna q̄ aliquis nō ex culpa ⁊ negligētia ſua mercādo īcur rit/ pōt vēdēdo deducere. Preſertim ſi dā num ſit pertinens d̓ ſe ⁊ qͣſi regulariter ad mercaturā. alioqͥn nō oportꝫ. vt ſi vendito rū merces ignis fortuitꝰ aſſumpſerit. Se cus p̄terea vbi ex culpa vl̓ ſponte aliquis merces defectuoſas ꝯduxerit. vt in eqͥs et mulis fieri ſolet. ſed nō licet vt vendant̉ ꝓ integris. neqꝫ deus irridet̉. ¶ Cū deceptōe vltra mediū iuſti p̄cij contractū initum/ le ges interimūt. In alijs ꝟo caſibꝰ etiam ſi peccent vēdentes res ſuas enormit̉/ tn̄ re ſtituere nō tenent̉ emētibꝰ qͣꝫtū regulariter occurrit iudicādū. ¶ Legitime p̄ſcribens in re pͥus aliena illā neqꝫ quo ad foꝝ exteri us. neqꝫ quo ad deuꝫ reddere ꝯſtringitur. Secꝰ ſi fraus in p̄ſcribēdo fuit. vt defectꝰ bone fidei. que fraus ſi pateat ī iudicio ex teriori ad reddendū/ p̄ſcribēs impellit̉. qn̄ to magis apud deum ſi lateat aut pateat. ¶ Mercatores earundē rerū ſi conſpirent ad inuicem ꝙ nō niſi pro tali p̄cio notabi liter exceſſiuo merces ſuas tradēt ipſi quo ad forū exteriꝰ ſi ſciatur/ et quo ad interius damnādi ſunt. ¶ Solutio decimaruꝫ ſa cerdotibꝰ eſt de iure diuino; quatinꝰ inde ſuſtentent̉. ſed quotā hanc vel illā aſſigna re/ aut in alios redditus cōmutare poſiti ui iuris exiſtit. ¶ In redditibus ad vitaꝫ emendis/ aut gregibus ouiū p̄ſtandis ad mediū lucri. ſic in mercaturis. ſic in ſimili bus regulariter cōtractibꝰ qui nō penitus ex vno latere claudicant. quia vīcꝫ ad vtrū libet nūc lucrū nūc damnū imminet. nūc vendenti/ nūc ementi/ nulla videt̉ eſſe ma licia de genere ſed circumſtantijs alijs ve ſtiri male poſſe nullꝰ neſcit. ¶ Campſores pro centū francis reddentes certam qͦtam Regule in fine anni/ cū integra pecunia. ⁊ ſil̓r mer catores difficile ē ab illicito ꝯͣctu liberare. niſi bonificauerit hos ꝯͣctus cauſa pia. qd̓ fieri nōnūqͣꝫ poſſe nō negamꝰ. ſꝫ ſecuriꝰ ē oppoſitū. ¶ A rebꝰ q̄ vſu peiorant̉. a rebꝰ in ſuꝑ quaꝝ vſus abſqꝫ trāſlatōe dominij fru ctu affert certū licitū ē p̄ciū locatōiſ adipi ſci. ¶ Emptionē decē ſolidoꝝ ad ꝑpetuum ſupͣ fundū aliquē centū libraꝝ/ aut ſub ob ligatōe totiꝰ magne hereditatis/ difficile eē dicunt aliqͥ ꝑ directū iuſtificare. ꝑ indire ctū aūt poſſꝫ aliqͥs totū fundū vēdere pro viliori p̄cio. poſtea ip̄m cariori reciꝑe vſqꝫ ad deductōem illoꝝ decē ſolidoꝝ. ¶ De gula E ¶ ¶ Ule q̄ eſt appetitꝰ īmoderatuſ ꝯmedēdi nō ꝯpetit ex ſuo gene re ꝙ ſit mortal̓. nec etiā delecta tōne inde ꝯſeq̄nti. ¶ Fit aūt mortal̓ tripli cit̉. Aut ſi ꝯmeſtio eſt ꝯͣ ꝓhibitionē vl̓ vo tū. ſiue hͦ ſit rōe cibi. ſeu tꝑis. ſeu loci. Aut ſcd̓o qn̄ alia que fieri p̄cepta ſunt/ ob gulā ſciēter v̓e vl̓ int̓p̄tatiue omittūt̉/ vl̓ ꝑpetrā tur ꝓhibita. Aut tercio deniqꝫ qn̄ corpus aut ratio notabili detrimēto ꝑ gulā ſciēter vere vl̓ interp̄tatiue p̄grauat̉. ¶ In mora libꝰ ille d̓r interp̄tatiue ſcire aliquid qn̄ et ſi actu ſcire negligat/ ſcire tn̄ debꝫ. ⁊ diſcrimī nō ſemet obijcere. Uocamꝰ inſuꝑ ſcientiā nō ꝑ demōſtratōeꝫ ſed ꝑ vehemētē ⁊ ꝓba bilē ꝯiecturā. ¶ Ieiunijs eccl̓ie vl̓ alteri ab ſtinētie nemo cū notabili ⁊ p̄cognito gͣua mine ſui corꝑis et vſus rōis obligat̉. ſeclu ſo ſcādalo. Nemo tn̄ leuit̓ ſibi fingat gͣua mina ex ieiunij abſtinētia. qm̄ ex ip̄a pau ciores ꝑeunt qͣꝫ ex gula. ¶ Pueri ⁊ ſenes et p̄gnantes ⁊ nutrices ⁊ infirmi. ⁊ pauꝑes nō habētes vn̄ ſemel refici poſſint. ⁊ labo rates nō habētes aliūde ſtatū cōpetenteꝫ: ⁊ itinerātes autoritate p̄lati/ ⁊ alij ꝯſuetu dinē dioceſis in qͣ ſunt inſeq̄ntes ab eccl̓ie ieiunijs regulare ius excipit. ¶ Uotū car thuſien̄. de nō eſu carniū. votū inſuꝑ alioꝝ religioſoꝝ de ml̓tis obẜuatōibꝰ duris al̓s. licitꝭ. votū deniqꝫ ꝑticulariū ꝑſonaꝝ d̓ cer tis cibis nō edēdiſ in eternū. vt de capite. in certis caſibꝰ neceſſitatis extreme ꝓbabi liter ſi vota hec tenerēt̉ īminētis/ debēt im mutari. Non enī licet aliū ꝯͣ dei p̄ceptum occidere/ qͣnto minꝰ ſeip̄m. ſecludimꝰ tn̄ ī om̄ibꝰ ſcādatū puſilloꝝ. ¶ Deterior atqꝫ ꝑi culoſior eſt abſtinētia īmoderata qͣꝫ voraci tas aut ebrietas. ſi dicta abſtinētia vſqꝫ ad turbatōem cerebri et vſus rōis / notabil̓r ⁊ ſciēter v̓gat et adducat. ¶ Pctā regulariter qͣnto ſunt ſpūaliora. et qͣnto ſunt ſub maio re ſpecie boni palliata/ tāto ꝑiculoſiora ſūt ⁊ a ſanatōe magis diſtāt. ¶ Habētes impe dimentū de nō ieiunādo legitimū qd̓ non eſt exceptū a iuribꝰ ꝑ exp̄ſſum ſecuriꝰ agūt. qͣꝫqͣꝫ nō ſit neceſſe/ ſi diſpēſatōem p̄lati q̄ſi uerint. ⁊ ꝙ ſecrete agāt id qd̓ agunt ne alij ſcādalizent̉. ¶ Charitas frāgere ꝯcedit co. meſtionē al̓s illicitā/ qn̄qꝫ ꝓpt̓ hoſpitem/ qn̄qꝫ ꝓpter infirmi ꝯſolatōem. qn̄qꝫ ꝓpter obſequiū p̄ſtanduꝫ. vt in ẜuitoribꝰ mona chorū ⁊ etiā pͥncipū p̄guſtādo/ ⁊ etiā p̄gu ſtantibꝰ cibos eoꝝ eſuſ ꝯcedit̉. ¶ Preceptū de ieiunio eccl̓ie p̄t aliqn̄ ẜuari dū ꝯͣ deuꝫ mortal̓ gula ꝯmittit̉. Sic in multis dicē dū eſt. ¶ Ebrietas tūc mortal̓ eſt et genera liter oīs delectatio cibi ⁊ potꝰ/ qn̄ aliquis tāta libidīe comedit et bibit/ ꝙ poſtponit deū. ſic ꝙ vbi etiā dei p̄ceptū vno mō vel alio deberet a ſe violari; nihilominꝰ a tali delectatōe nō ceſſaret. Secꝰ ſi delectet̉ etiā ex cōſenſu libero citra deū. nō hoc facturꝰ ſi deꝰ ꝓhiberet. tūc eī vel nullū ē/ vel tm̄ ve niale delictū. Et hꝫ hec regula ī ml̓tꝭ alijs materijs vtilē locum ſuū. ¶ Probabile eſt ꝯmedentē ter in die ieiunij ſine cauſa nō eē p̄uaricatorē p̄cepti in tercia comeſtiōe ſic̄ ī ſecunda. qͣꝫqͣꝫ oppoſitū tenere ſit ſe urius. ¶ De comeſtiōibꝰ ſpecieꝝ ⁊ ſil̓ibus ꝯſuetu do teneat̉. ⁊ delectatōis nimia libido vitet̉ ¶ Inebriare aliū ſciēter vt vſu careat rōis in eiꝰ notabile detrimētū pctm̄ mortale ē. ¶ De luxuria Uxuriā ex genere ſuo mortaleꝫ l dicimꝰ ꝓpt̓ corruptōem genera tiue v̓tutis maiorē qͣꝫ nutritiue A ac mīorē eiꝰ neceſſitatē. ⁊ qꝛ ꝯͣri atur huic p̄cepto Nō mechaberis. et vt ꝑ bona mr̄imonij actus iſte q̄retur excuſari. ¶ Cōſenſus ī delectatōem luxurie circa ob iectū ſibi ꝓhibitū eſt mortale pctm̄/ ſiue ſit in cogitatōe. ſiue in verbis aut in viſu. aut tactu. aut nutibꝰ. aut oꝑatōe. Quāobrē fa miliaritas magna hoīm carnaliū mutuo. p̄ſertim ad nudū q̄ntūcūqꝫ ſint eiuſdē ge neris. aut ſexus/ aut diuerſe etatis/ ꝑiculo ꝓxima eſt. ideoqꝫ vitāda ē. ¶ Grauitas pec catoꝝ luxurie ex genere ſic ordinat̉ ẜm gra uius etminꝰ graue. qͣꝫqͣꝫ ex circumſtantijs I Morales XXIIII poſſit eoꝝ grauitas aliter variari. Beſtiali tas cū brutꝭ. Sodomia cū eodē ſexu. aut in vaſe nō ordīato. Mollicies ſecū. Sa crilegiū dicataꝝ. Inceſtꝰ parentū. Stu prū virginū. Adulteriū ligatoꝝ. Fornica tio ſolutorū. Luxuria general̓r. ¶ Licituꝫ eſt ſuā caſtitatē ſicut ꝓpͥam vitā defendere vim vi repellēdo. ¶ Delectatio viri cū vxo re licita eſt cauſa ꝓlis. cauſa reddēdi debi tū. cauſa p̄ẜuatōis ab incōtinētia ꝓhibita Et ſi fola delectatio querit̉. infra metas tn̄ vinculi mr̄imonialis. ſic ꝙ extra nō q̄rere tur. neqꝫ fit cū circūſtantijs alip̄de ꝓhibi tis illud aūt nullū aūt tm̄ veniale peccatū eſt. ¶ Uxoratoꝝ alter peccare p̄t mortalit̓ in mr̄imonio ſi cū detrimēto notabili pro lis ꝯcepte aut generāde ſciēter fiat. vt tem pore mēſtruoꝝ. ſi extra vas. ſi cū deſiderio abſentis quaſi p̄ſentis alteriꝰ nō ſui. ſi prī cipaliter ex cauſa aut ex fine mortalit̓ no xijs. ¶ Faciliꝰ eſt ſepe ab oꝑe carnali total̓ abſtinentia. ſicut in v̓ginibꝰ ⁊ viduis; qͣꝫ modeſte maritalē copulā exercere. ſicut fe bris potū. ⁊ ignis flatu/ ⁊ pruritꝰ attactu tandē magis ſuccēdunt̉. ¶ Quia corpꝰ ſa cerdotis ſi vxoraret̉ eſſꝫ vxoris ſacerdos qͥ totꝰ eſſe debꝫ dn̄o ꝯſecratꝰ/ ⁊ expeditus a cura reꝝ familiariū ⁊ ſolutꝰ legibꝰ ciuilibꝰ. ⁊ oratōi iugiter vacare/ rationabilit̓ aſtrin gitur voto caſtitatis. De preceptis deca Iligere deū ſuꝑ oīa ex toto cor . de. ex tota aīa. ⁊ ex tota v̓tute. qͣꝫ ſtum ſufficit viatori ad ſalutē eſt taliter affici ad deū actu vl̓ ha bitu ꝙ dei amiciciā cuiuſlibꝫ alteriꝰ rei di lectōi an̄ponit. Sic ꝙ ꝓ nulla dilectione ſui vel alteriꝰ charitatē dei vellet deſerere ꝑ trāſgreſſionē cuiuſcūqꝫ p̄cepti diuī. ¶ Nēo ẜm legē tenet̉ potiꝰ eligere annihilatōꝫ ſeu dānatōem et̓nā qͣꝫ peccare mortalit̓. Neu trū qͥppe pōt eligi licite. ſtante lege de p̄ce pto habēde charitatꝭ. cū qua neqꝫ annihi latio ſtat neqꝫ dānatio. ¶ Propoſita alicui viatori iſta q̄ſtiōe et ſil̓ibꝰ. an citiꝰ pateret̉ eſſe in igne ꝑ vnū diē/ qͣꝫ pctō mortali con ſentire. nō tenet̉ circa hͦ deliberare abſolu te de altera ꝑtiū. ſed teneat ſuſpenſū iudici um ꝯſiderādo fragilitatē ſuā. ⁊ fidēdo ī di uina miẜicordia. que vel nō patiet̉ eū ī ta lem temptatōeꝫ incidere. aut ſi patiat̉; de faciet cū temptatōe ꝓuentū vt poſſit ſuſti nere. ¶ Propoſitis hmōi q̄ſtionibꝰ qͥd ho mo faceret tēptatōe forti p̄ſente? Alid̓ ē op tare ⁊ deſiderare illd̓ qd̓ eſt melius. ⁊ iudi care illud eſſe eligibiliꝰ aut minꝰ fugibile altero. aliud d̓liberare abſolute ꝙ ip̄e ſic fa ceret ⁊ ſic eligeret. Qm̄ pͥmū eſt pie ⁊ fidel̓ aīe. ſecundū de p̄ſumptōe ⁊ temeritate cul pat̉. ¶ Iurare ꝑ deū qd̓ eſt eū teſtē veritatꝭ adducere. fit licite īmo meritorie dū ꝟitas ſubeſt. et reuerētia comitat̉. ⁊ pia neceſſitaſ ex humana infirmitate ꝯſurgens/ īpellit. ¶ Iurare ī vanū eſt ꝓpͥe deū in falſitate/ cu ius eſſe teſtis neqͥt inuocare. Iō dū ex de liberatōe fit ſemꝑ eſt mortale. ¶ Exigere iu ramēta ab his de qͥbꝰ vehemētior eſt p̄ſum ptio qͣꝫ de oppoſito apud exigētes ꝙ deie rabūt. et ad hͦ ex deliberatōe inducere; vix aut nunqͣꝫ caret mortali delicto. niſi forſan qn̄qꝫ apd̓ iudices qͥbꝰ ex officio ſic exigere neceſſe eſt. Neqꝫ neceſſe eſt neqꝫ vtile ⁊ ſep crimīoſum exigere iuramēta ab his qͥ q̄ſti onant̉ in iudicio exteriori eccl̓iaſtico vl̓ ci uili/ qn̄ p̄ſumi p̄t vehemēter ꝙ qͥdā deiera būt. et qn̄ eoꝝ iuramēto nullatenus ſtatur ¶ De re penitꝰ occulta. que .ſ. non p̄t ꝓbari teſtibꝰ duobꝰ neqꝫ rēpublicam ſcādalizat; nullus in foro ext̓iori licite p̄t ab alio inui to iuramentū extorq̄re ¶ Quāuis ſꝑ nō tn̄ ꝓ ſꝑ obligemur colere deum. nō ſolū men taliter ſed etiā fignis exterioribꝰ. illa tn̄ ſigͣ ꝓ varietate tꝑis et hoīm pn̄t variari. ſicut ſunt orōes. genuflexiōes. thurificatōes. ꝓ ſtratōes/ ⁊ p̄ſentatōes candelaꝝ. victime ⁊ ſil̓ia. ¶ Signis ext̓ioribꝰ nūqͣꝫ bn̄ colit̉ de us qn̄ illa neq̄unt fieri bono aīo. vel ſcāda lizant ex ſil̓itudine ſui ad idolatria aūt aliā inhoneſtatē. quēadmodū fit ī inſanijs ſtul toꝝ apud ml̓tos. ⁊ in iſtis delatōibꝰ bacu loꝝ ꝑ ml̓ieres ſacris ornamētꝭ indutas. ⁊ qͥbuſdā ſil̓ibꝰ. q̄ oīa p̄latoꝝ ſollicitudo tene tur abradere. ¶ Obẜuatio ſabbati qͦ ad cir cūſtantias tꝑis ⁊ modi ⁊ loci ꝓ maxīa ꝑte relicta eſt determīatōi p̄latoꝝ. q̄ cognoſcit̉ tū ex eoꝝ inſtitutis. tū ex ꝯſuetudībꝰ ꝑ eoſ legitime toleratis. ¶ De oꝑbꝰ ſeruilibꝰ non exercēdis diebꝰ dn̄icis ⁊ feſtīuis/ plꝰ ⁊ fre q̄nter det̓minat ꝯſuetudo loci et ꝑſonaruꝫ a p̄latis tolerata/ qͣꝫ alia lex ſcripta. ¶ Con ſuetudo exercēdi oꝑa ẜuilia hec ab iſtꝭ. hec ab illis in diebꝰ feſtiuis tūc maxīe dicēda eſſet corruptela qn̄ totalit̓ a ẜuitio dei et a cultū feſtoꝝ / ⁊ maxime ab auditu miſſe re Regule uocaret. qn̄ p̄terea hec ſeruilia magis ex cu piditate qͣꝫ pia neceſſitate reipublice ꝑtra ctāt̉. ¶ Ioci ⁊ alie recreatōeſ corꝑales apd̓ vulgꝰ diebꝰ feſtiuis. qͣꝫqͣꝫ ſepiꝰ ammixtas habeāt maliciaſ ꝯͣ dei legē. nō tn̄ ꝑ directū eccl̓iaſticis obuiāt inſtitutis. ¶ Oꝑa ſerui lia plerūqꝫ fructuoſiꝰ fierēt ſi nō ea ꝓhibe ret eccl̓ia. qͣꝫ illa q̄ vulgares in feſtꝭ exercēt. Propt̓ea p̄latoꝝ intereſt attēdere circa fe ſtiuitatū ml̓titudinē ne ſit illa ad cumulū peccati potiꝰ qͣꝫ ad cultū dei. ¶ Diligere ꝓ Cximū ſicut ſeip̄m ē velle ꝓximo ea oīa que ẜm rectā rōem hō vellet ſil̓r ꝓximū ſuū vel le ſibi. Hec aūt ſunt indiſpēſabiliter bona charitatis et gl̓ie. ¶ Quia bonis fortune ⁊ nature et gr̄e gͣtis date pn̄t hoīes abuti in ꝑniciē ſui vel aliorū/ nō qͥlibet tenet̉ velle il la cuicūqꝫ ꝓximo ſuo. ſed aliqn̄ non velle. qꝛ ⁊ ẜm rectā rationē ita deberet hō velle d̓ ſeip̄o. Sic iudex cū amore ꝓximi necat ip ſum aut bonis ſpoliat. Sic ingeniū ⁊ ſciē tia ⁊ diuitie pn̄t deſiderari iſti vl̓ illi ꝓxīo nō adeſſe dū nocitura credunt̉. ¶ Ante reli giōis ingreſſum teneor ꝓuidere neceſſitati ꝑentū meoꝝ extreme ſi poſſum. dū nō aliū de patet eis ꝓuiſio. nec excuſaret me religi onis ingreſſus qͥn peccem intrādo/ et poſt introitu ꝓfitēdo. Si tn̄ neceſſitas illa nō ſit extrema/ aut patet aliunde ꝓuiſio nō te neor ꝓ inuādo exire religiōem iā ꝓfeſſam. ¶ Suꝑioribꝰ nr̄is qͥ omnes dici pr̄es pn̄t obediendū eſt de rigore in eis ſolū in qͥbuſ ſuꝑiores ſunt. magis autē ei cuiꝰ autoritaſ potior eſt attētis circūſtantijs ꝑſone. tꝑis. reipublice. ⁊ vtilitatis ī iſtis. vt in concer nētibꝰ rēpublicā plꝰ obediēduꝫ eſt pͥncipi qͣꝫ patri. ſecꝰ in re domeſtica. Proportiona bilit̓ de monacho reſpectu pape ⁊ ep̄i ⁊ ab batis et pͥncipis tꝑalis diſtinctio locum habꝫ. ¶ Quāto pl̓es dilectōnis cauſe ꝯcur runt circa aliquē ꝓximū/ vt ē habitudo p̄ latōis et ſubiectōis adinuicē. bonitatis et ratio cognatōis. beneficētie. ꝯſortij. patrie ⁊ ſimiliū/ tāto ceterꝭ paribꝰ ille dꝫ plꝰ ama ri et p̄ferri. tn̄ obligatio legibꝰ cauta preci pue ẜuāda eſt. ¶ Ab inimico parato total̓r ſatiſfacere de iniuria/ ego teneor ſatiſfactōꝫ ſuſciꝑe vel indulgere. tn̄ verbū meū aut ſo cietatē ſolitā/ aut alia dilectiōis ſigna poſ ſum interdicere ad mei ⁊ ſui cautelā. ⁊ non ad rancorē. ¶ Inimicū nō paratū corrigi diligo qͣntū ſufficit ad ſalutē ſi ei nolo ma lū damnatōnis neqꝫ dāni tꝑalis ꝑ iniuſta media. ¶ Inimico meo incorrigibili op tare fas habeo vt talit̓ ſibi ſit in aīa vel in rebꝰ/ qualit̓ ſufficit ad hͦ ꝙ neqꝫ mihi neqꝫ reipublice iniuſtū dānū poſſit īferre. ¶ Iu re naturali vim vi repellere licet. ſic ꝙ īpeti tus aliqͥs a qͣlicūqꝫ ꝑſona cuiuſcūqꝫ digni tatis etiā papal̓ via facti. ⁊ nō habēs iuriſ remediū/ fas habꝫ iniuriāti de facto reſiſte re ẜm qͣlitatē iniurie .ſ. qͣntū reqͥrit̉ ⁊ ſuffi cit ꝯͣ illū ad ſui tutamētū ab hac facti via. ¶ Caſus multi eſſe pn̄t ī qͥbꝰ aliqͥs ſe gerēs ꝓ papa/ ⁊ ꝓ tali habitꝰ ab eccl̓ia/ poterit a ſubdito licite vl̓ occidi vl̓ incarcerari. vl̓ ꝑ modū quēdā appellatōis ab eo/ vel ſubtra ctōis a ſua obediētia declīari. niſi forte ob ſtare monſtret̉ ꝯſtitutio aliqͣ nō hūana ſo lū. ſed diuīa atqꝫ reuelata huic naturali iu ri p̄iudicans. ¶ Nunqͣꝫ ꝓ ſaluatōe vite aut cuiuſcunqꝫ rei ſue licet alicui mortē alteriꝰ de ꝑ ſe ſciēter via facti ꝓcurare. et maxīe il liꝰ qͥ nullā infert iniuriā. ¶ Nunqͣꝫ ꝓ ſaluā do vitam ſuā corꝑalē ſunt innoxij via fa cti a ſe ꝑimendi. vt ſi nō aliter euadere pōt aliqͥs ſe ꝑſequentē qͣꝫ cōterēdo ꝑuulos vi am obſidentes/ mors potiꝰ eſt expectāda. ita dū qͥs eſt in extrēa famis neceſſitate/ n̄ debꝫ ab alio ſimilit̓ famelico panē neceſſa riū extorquere. ¶ De ſacramentis N omni ſacramento ſi deſit intē tio actual̓ vel habitual̓ faciēdi il c lud qd̓ chriſtꝰ inſtituit ⁊ eccleſia Hctendit nihil agit̉. Sil̓r ſi forma omittit̉ aut corrumpit̉. Et ſi mat̓ia debita aut ſi mīſter idoneꝰ defuerit. ¶ Ex hͦ p̄ciſe ꝙ aliquis ſciſmaticꝰ eſt vel hereticꝰ vel p̄ ciſus et excōmunicatꝰ/ vel degͣdatus non redditur impotēs ad efficiendū vl̓ confe rendū ſacramēta; niſi deſit aliūde vl̓ ptās ordinis/ vel intentio debita/ vl̓ mat̓ia/ vel forma. qͣꝫuis exercēdo talia in caſibꝰ ꝓhi bitis grauis delicti reꝰ teneat̉. ¶ Fiat ſem ꝑ quod meliꝰ erit d̓ poſſibilibꝰ/ dū circa ſa cramentoꝝ mīſtratōem dubitatio aliqͣ cō tigerit/ aut ſuppleat̉ caute id qd̓ omiſſum fuerit. et ſub qͣdam cōditōe/ ſi nō erat illud iterandū. ¶ Cerimonialia ſeu figuratiua le gis antique ante chriſti paſſiōeꝫ crāt iude is neceſſaria. poſtmodū ꝓ aliquo tꝑe lici ta ſed inutilia. tandē vt nunc obſeruanti bus ⁊ ſpem in eis ponētibꝰ mortifera nec ab eis ſumēdū ē efficax argumētuꝫ ꝙ mō Morales LL talia in aliqͦ caſu agere debeamꝰ ¶ In caſu dubio vehemēter an aliqͥs ſit vl̓ nō ſit bap tizatꝰ/ vt ſi ſit expoſitꝰ vel baptizatꝰ in no mīe chriſti tm̄. aut alio tali dubio iteretur baptiſmꝰ ſub hac ꝯditōne. ſi tu es baptiza tus ego nō te baptizo. et ſi nō es baptizatꝰ ego te baptizo In noīe pr̄iſ ⁊ filij ⁊ ſpūſſctī amē. ¶ Baptiſmū ſanguīs dat martyriū. ⁊ flāminis ꝯtritio de pctīs aut ſatiſfactio gͣtuita. Primꝰ n̄ reiterat̉. alter ab obligatō ne baptiſmi flumīs ſi facultas affuerit/ nō excuſat. ¶ Ea que ſunt de decētia ſacramē toꝝ notabili īſtituta ⁊ ꝓmulgata ab eccl̓ia nec abolita ſunt ꝑ nō vſum. ⁊ ſi non ſint de neceſſitate ſacramēti ad faciendū id quod intendit̉. ſunt tn̄ d̓ neceſſitate p̄cepti ad ob ligandū ne ſciēter ⁊ negligenter abſqꝫ ratō nabili cauſa dimittant̉. ¶ Forma in omni ſacramēto p̄t corrūpi/ aut ꝑ additōem/ aut ꝑ ſubtractōem. aut variationē aut interru ptōem notabilē. qꝛ modica nō īpedit. Si milit̓ additio. ſubtractio ⁊ variatio ſi neqꝫ trahant formā ad ſenſum aliū neqꝫ īintelli gibilē reddāt. licꝫ indiſcrete ⁊ culpabilit̓ fi ant / ſacramentū tn̄ nō annullāt. ¶ De ſacramēto ba tiſmi. Ec in baptiſmo ſunt de neceſſitate ſacramēti. Mīſter idoneꝰ. Mate A ria q̄ ē aqͣ elemētaris fluida. ad dif ferentiā luti et aqͦꝝ q̄ ſunt artificiales. In tentio actual̓ vl̓ habitual̓ faciēdi qd̓ eccle ſia intēdit. Intingēdo nō ſubmergēdo ex aqͣ illa baptizandū/ aut eiꝰ ꝑtem pͥncipaleꝫ nudaꝫ. Et ꝙ aliqͣlit̓ ꝯſentiat .ſ. actu vel ha bitu vl̓ in parentibꝰ. Dicendo ſil̓ hāc for mā. Ego baptizo te in nomīe pr̄is et filij ⁊ ſpūſſctī Amē. ¶ Miniſter idoneꝰ baptiſ mi regularit̓ ⁊ extra caſum neceſſitatꝭ ē ex eccl̓ie p̄cepto ſacerdos; qͥ p̄mittere habꝫ ex orciſmos ⁊ cathezizatōem. ⁊ alia obẜuare que in libris ꝯtinent̉. Sꝫ de neceſſitate ſa cramēti requirit̉ ꝙ mīſter ſit viator. ad ex cludendū angelos vl̓ demones. qͥ ſil̓ ipoſ ſit intingere ⁊ v̓ba ꝓferre. ad excludenduꝫ mancū et mutū. Aliū a ſe. qꝛ nemo ſeipſuꝫ baptizat. Et intendēs dare actualit̓ vl̓ ha bitualit̓ qd̓ eccl̓ia intendit. etiā ſi nihil cre dat de effectu. ¶ Baptizandꝰ idoneꝰ eſt qͥ libet viator nō baptizatꝰ qͥ ꝯſentit interp̄ta tiue baptizari. vel ī fide parentū. vl̓ offeren tiū eum. vl̓ eccl̓ie. ſi nunqͣꝫ fuerit capax rationis. vt ꝑuuli. Si autem fuerit aliqn̄ ca pax ratōnis ⁊ diſſenſerit ꝯtinue baptizari. aut ſi nullo mō cōſentiat dū vtit̉ rōe/ bapti zari nō dꝫ. Secꝰ ſi perante cōſenſerit nec reuocauit. qꝛ p̄ſumit̉ ab eccl̓ia nūc ꝯſenſu rus ſi rōne nō careret. ¶ Baptizanduꝫ nō ē fas ꝯfiteri ſacramētalit̓. cū baptiſmꝰ ſit ia nua ſacram̄toꝝ. et de originali ꝯtritio actu alis nequaqͣꝫ exigit̉. de actualibꝰ ꝟo ſuffi cit diſplicētia in generali abſqꝫ obice male volūtatis ꝓponentꝭ actualit̓ ſe peccatuꝝ. quo obice poſtea ceſſante baptiſmꝰ effica ciā ſuā capit. ¶ Baptiſmꝰ dimittit penam ⁊ culpā ex integro. loq̄ndo de pena debita peccatis nō ex ciuili inſtitutōe. vt ſunt irre gularitates et mortes ꝓ delictis certis. lo qͥndo p̄terea de pena debita ꝑ ſe. qꝛ penali tates huiꝰ vite debite originali ꝑ accidenſ manēt. vt ſitis/ fames ⁊c̄. quoꝝ cauſa ē pec catū originale. ſine qͦ nō veniſſent ¶ Si ꝑ uuli infideliū baptizent̉ inuitis ꝑentibꝰ in fide eccl̓ie illi ſunt v̓e baptizati. nec debēt reddi parentibꝰ ſi ꝑiculū timeat̉. Sil̓r illi qͥ metu inducunt̉ ad interiꝰ ꝯſentiēduꝫ ba ptiſmo. Quāqͣꝫ talia agere cōmunis vſus eccl̓ie nō approbet. ¶ Haptiſmū fluminis differre licet; qn̄ et vbi nō apparet ẜm veri ſil̓es cōiecturas ꝓxima mors. ⁊ ſperat̉ poſ ſibilitas ſeu ꝯgruitas maior recipiendi in poſteꝝ. quo caſu ⁊ ſi ſubito baptizandus moreret̉ ſaluus eſſet. De ſacramento cō firmatōis. Acramentū ꝯfirmatōis ad robur I inſtitutū/ tenet̉ qͥlibet chriſtianꝰ ha bens vſum ratōis nō ꝯtēnere. pre ſertim īminente ꝑiculo ꝯfeſſiōis chriſti co ram infidelibꝰ faciēde. ¶ De ſacramento eū chariſtie. Uchariſtie ſacramentū duplicem habꝫ formā et materiā de neceſſi Atate ſacramēti. Forma cōſecratio nis corꝑis chriſti ē iſta. Hoc eſt corpꝰ me um. Et forma ſanguīs. Hic eſt calix ſan guīs mei. aut huic eqͥualens. quod dicit̉ ꝓ pter grecos. Materia corꝑis chriſti eſt pa nis de tritico ꝓ maiori parte. Mat̓ia ſan guinis vinū de vite nō trāſſubſtantiatū ī aliam ſpeciē vt in acetū. ¶ Celebris cōſue tudo et ordinatio ſuꝑiorū in eis q̄ ad ſolēB 2 A Regule nītatē miſſe. ⁊ generaliter omniū ſacramē torū ſpectāt. obligāt ad nō ꝯtēnēdū hmōi conſuetudinē ⁊ ordinatōem quas libri ſo lent habere. obligāt p̄terea vt negli gentia freq̄ns et craſſa fugiat̉. ¶ Facta diligentia ſolita fieri in talibꝰ circa materiā corꝑis et ſanguīs. ſi ꝑ maliciā aut negligentiā mini ſtri aliter oblatū fuerit qͣꝫ d̓beat. vtputa aqͣ ꝓ vino/ peniteat ī omnē euētum ſacerdos; ⁊ ſi reꝰ nō ſit. ⁊ quod omiſſum eſt ſuppleat vel emēdet. p̄ſertim vt integritas in ꝯfecti on et ꝑfectōe ſacramēti ꝯẜuet̉. ¶ Diſcrimē noui pctī mortalis in celebrādo vitatur ſi poſt diſcuſſionē ꝯſciētie que regularit̓ in talibus haberi ſolet/ celebraturꝰ nō habeat ꝯſcientiā fixam aūt eque firmā. ſicut d̓ op poſito ꝙ ſit ī pctō mortali vl̓ alio legitimo impedimēto/ vt ē irregularitas. Et hec vo cat̉ certitudo moralis vl̓ ciuilis ꝙ hō ſuffi cienter ꝓbatus eſt. ¶ Exiſtente caſu qͦ ho mo pōt celebrare licite et a celebratōe licite deſiſtere. laudabiliꝰ eſt ceteris paribꝰ cele brare. tū qꝛ opꝰ de ſe priuilegiatū eſt et fru ctuoſum. tū qꝛ a nobiliori v̓tute ꝓcedit ce lebratō q̄ fit ex amore qͣꝫ omiſſio q̄ ex timo re generat̉. ¶ Laudabiliꝰ eſt qͣꝫ oppoſitum ceteris paribꝰ / ⁊ ceſſante legitimo impedi mēto/ qͦtidie celebrare. ¶ Pollutio noctur na tollens ſufficientē deuotōem recollecti onē ⁊ reuerētiā ad ſacramētū. eo ꝙ aīa ma gis inde hebeſ ⁊ carnal̓ effecta eſt; īpedit a celebratōe/ qͣꝫdiu talis carnalitas ⁊ hebetu do regnauerit. niſi caſu neceſſitatis vrgēte vt ſi ſacerdos ſit vnicꝰ ⁊ miſſa parochialiſ fuerit celebrāda. ¶ Homo qͥ ꝓpt̓ habitꝰ v̓ tutū ⁊ facilē ſui recollectōem vl̓ aliūde ma net deuotus ad ſacramētū et reuerēs; poſt nocturnā pollutōem. nō videt̉ ꝑ eam īpe diri qͥn celebret die ſeq̄nti/ ꝯfeſſione tamē ī omnē euentū p̄cedente. qm̄ nulleſordeſ cor ꝑales impediūt niſi ꝓ qͣnto vel ſunt pecca ta/ vl̓ ſunt in horrorē ⁊ ſcādalū aſſiſtentiū. vel deuotiōem debitā tollūt. Uir enim le proſus ⁊ vir mēſtrua patiēs a celebratōne ſecreta nō arcent̉. ¶ In om̄i adoratōe ſacra menti altaris ſub intelligit̉ ꝯditio iſta vl̓ ſi milis/ ſi conſecratio rite et debite ẜm īſtitu tionē xp̄i fuerit celebrata. ac ꝑinde adorās alienꝰ eſt ab idolatria qͣꝫuis celebrās ⁊ nō ꝯſecrās eſſet ī culpa. ¶ Apparēte figura cir ca ſacramentū/ alia a figura ſolita panis ⁊ vini; nō ꝯuenit ſacramētū ſumi ſub illa for ma. neqꝫ ſine ꝯditōe implicita vl̓ explicita debꝫ adorari. ¶ Poſitis pluribꝰ hoſtijs ſu per altare/ ſi ſacerdos intēdit generalit̓ oēſ ꝯſecrare ille ꝯſecrate erūt. Si tm̄ duas ex illis quas det̓minate ſignat; ille due ſunt tm̄ modo ꝯſecrate. Si illas duas intētio ſua nō det̓minat nihil ibi conſecrat̉. obſtā te confuſiōe intentōis. ꝓpter quā iſta non magis qͣꝫ illa p̄t dici cōſecrari. ¶ Regulari ter vituꝑabile eſt ⁊ ſepe crimīale / ꝙ ſacer dos a celebratōe ⁊ catholicꝰ habens vſuꝫ ratōis ab euchariſtie ſuſceptōe/ totalit̓ ab ſtineat. ¶ Illi pueri ſunt idonei ſuſciꝑe eu chariſtiā ⁊ ad hͦ ligari vident̉ ſemel ī anno qui ẜm leges cenſent̉ habiles ad nubēdū. Poteſt quoqꝫ deuotio etatē hanc p̄uenire. ſicut in qͥbuſdā etatē ſupplet malicia ¶ Au dire miſſam integrā eſt de obẜuatōe ſabba ti. hoc eſt dieꝝ feſtorū ꝓ tēpore legis euan gelice. niſi ꝑ impedimentū legitimū aliqͥſ ſe tueat̉. Tale ꝟo impedimētuꝫ ẜm loca et tꝑa ⁊ etates ⁊ cōſuetudines varie iudicat̉. ¶ Obligatū celebrare ꝓ quolibꝫ duoꝝ vnā miſſaꝫ nō abſoluit vna celebratio. vna qͥp pe miſſa virtute oꝑis oꝑati exqͦ finiti valo ris eſt nō tantūdem tollit de pena. nec tā tum redimit quantum due. ¶ In anniuer ſarijs eccl̓iaꝝ et receptione miſſaꝝ ꝓ vno p̄cio ſue ſuſtentatōis/ ⁊ in ſimilibꝰ interp̄ tatio viri ſapientis locū habet. alioqͥn nō videt̉ quō ſex aūt ſeptē anniuerſaria ī eccle ſijs cathedralibꝰ licite ſil̓ eadē die iungerēt̉ ¶ Obligatū ad ſubſidia ſpūalia tutū eſt di rigere intentōem ſuā ad deū. ſic ꝙ dignet̉ diſꝑtiri de valore ſacramentoꝝ vl̓ ſuoruꝫ bn̄factoꝝ/ qualit̓ et qͣntū videt ſe apd̓ bene factores eſſe conſtrictū. ¶ Charitatis ma ioris eſt ſpūal̓ elemoſyna/ q̄ gratis diſtri buit merita ſua ſatiſfactoria ad liberatōeꝫ aīaꝝ qͣꝫ elemoſyna corꝑalis. Et qͣꝫqͣꝫ tal̓ n̄ inde minus habiturꝰ ſit de p̄mio eēntiali. tardius tn̄ inde de ꝓprijs peccatis ceteris paribꝰ ſatiſfacit ¶ Fallunt̉ plurimū hi qui potētes aliūde viuere/ obligāt ſe ex bonis eccl̓iaſticis vel alijs ad ſatiſfaciendū ꝓ ali enis delictis. cū hoc cedat in retardatōem ſatiſfaciēdi ꝓ ꝓprijs. et hec ſola radix im probare bn̄ficiorum pluralitatē ſufficeret. ¶ Expediens videret̉ vt nulla excōmuni D catōis ſentētia ferret̉ de facto a iure vel iu dice/ neqꝫ ꝓ p̄ſenti neqꝫ ꝓ futuro/ niſi ꝓ ma nifeſta ꝯtumacia. qua ſe mōſtrauit aliquiſ nō paratū audire eccl̓iam. al̓s qualit̓ ha beret̉ ſicut ethnicus ⁊ publicanꝰ ſi audire Morales XXV eccleſiā paratus eſt? ¶ Expediēs videt̉; vt nullus teneret̉ aliū vitare qͣntūcūqꝫ excōi catum a iure niſi poſtqͣꝫ a ſuo iudice fuerit denūciatus eſſe talis. Siqͥdem in om̄i ca ſu alio videt̉ poſſibil̓ excuſatio ⁊ interpre tatio eoꝝ que aliqͥs ꝯmittit vnde excōmu nicari dignus eſt. ꝙ nō debeat euitari a ꝑti culari ꝑſona. Et hoc tolleret magnā in po litica cōuerſatōe confuſionē. ¶ Expediens videt̉ vt omnes ſentētie excōmūicatōis la te ſentētie in iure ſcripto. quarū vſus nul lus eſt. aut plꝰ obeſt qͣꝫ ꝓſit exp̄ſſa reuoca tione tam in ꝓuincijs qͣꝫ in dioceſibꝰ. et in eccl̓ia vniuerſali caſſarent̉. ¶ Expediēs vi deret̉ inſtitutio aut iā inſtitutorū tal̓ inter p̄tatio. vt ſolꝰ excōmunicatꝰ aut ſuſpēſus a iudice/ et ꝓ tali denūciatꝰ contrahere di ceret̉ irregularitatē/ īmiſcēdo ſe ſacramen tis. et ꝙ ſolꝰ talis a ptāte abſoluēdi in foro ꝯſcīe ſpoliatus cenſeret̉. Scrupulos eniꝫ a ſubditis vix aliter auferibiles; p̄ſertim in materia ſacramental̓ ꝯfeſſiōis hͨ auferret. ¶ Expediēs videret̉ vt nulla ſentētia excō mūicatōis ferret̉ niſi ꝓ ꝯtumacia facta in rebꝰ pͥure ſpūalibꝰ. vt vbi trāſgreſſio vrget manifeſte in diſſipationē fidei ⁊ ſue ſpūaliſ libertatis. Non em̄ debet (vt videt̉) graui or eſſe in foro exteriori punitio trāſgreſſio nis qͣꝫ damnū fuerit illatū. ¶ Expediētius eſt in multis defectibꝰ illos vl̓ tolerare vel ad bonū finē ordinare. qͣꝫ ꝑ fulminatōnes ſnīaꝝ et ꝯdemnatōnū/ aut ꝑ p̄dicatōes ri goroſas/ eos conari funditꝰ extirpare. vt d̓ encenijs pͥma die anni. de capellanis mer cēnarijs. et ſimilibꝰ ¶ De penitentia Iuina lex et nō ſolū eccl̓ie ꝯſtitu I tio obligat ad ꝯfeſſiōem ſacramē talem poſt peccatū actuale vt fiat ſemel ante mortē. ¶ Hec ꝯcurrere ſil̓ tēpo re ad iuſtificationē impij neceſſe eſt. q̄ ſunt Infuſio charitatꝭ. expulſio culpe. ꝯuerſio liberi arbitrij ī deū. ⁊ pctī deteſtatio. ¶ Hō nō ſꝑ tenet̉ īmediate ꝯfiteri pctm̄. īmo nec conteri ſub pena noui peccati mortal̓. dat em̄ ſpaciū penitētie deꝰ. quale ſcit fragilita ti noſtre ſufficere. et illud quantū ſit in om nibꝰ generalis regula diffinire nulla poteſt ¶ O miſſio in ꝯcernentibꝰ cōfeſſionē/ ſicut in alijs actibꝰ p̄ceptorū. nō vocat̉ omiſſio niſi ſit reſpectu actꝰ principalis dū deberet antecedunt vl̓ comitant̉ vl̓ ſubſequuntur. alioqͥn omiſſiōes in vna omiſſiōe numera rent̉ infinite. ¶ Om̄is contritio īcludit cō feſſiōem in actu vel in habitu/ aut in ꝓpo ſito vl̓ in voto. Eam ꝟ̓o fieri actu ceſſante impedimēto alio qͣdruplex caſus ꝯſtrīgit. Primus inſtitutio eccleſie ſemel in anno. Secūdus ſuſceptio euchariſtie vl̓ celebra tio/ et ſacramētoꝝ alioꝝ ſuſceptio ẜm quoſ dam. Terciꝰ ꝑiculū mortis veriſimilit̓ im minentis. Quartꝰ cōſcientia ꝙ al̓s nō ha bebit̉ oportunitas peccata ꝯfitendi. ¶ In recordatōe peccati mortalis dū miſſa iam ꝑuenerit vſqꝫ ad hoc vt cōmode ſine ſcāda dalo deſeri vel interrrūpi nō valeat. aut dū ſacerdos alius deeſt. et vrget neceſſitas ſuf ficit cōtritio includēs ꝓpoſitum ꝯfitendi. ¶ Circūſtantiaꝝ quadruplex eſt differētia. quedā imꝑtinentes. quedā minuētes. que dā augentes. q̄dam pctm̄ in aliā ſpeciem trāſmutātes. Et he vltime nō ſolū ſūt cir cūſtantie ſed peccata ideo ſunt d̓ neceſſita te ſub exp̄ſſione ꝯfitende. Primas nō expe dit dicere. nec ſecūdas regularit̓. terciaſ ex pͥmere ſepiꝰ vtile eſt. ⁊ quādoqꝫ ẜm qͦſdaꝫ neceſſe. ¶ Circūſtantiaꝝ exp̄ſſio in ꝯfeſſiōe talis ⁊ talibꝰ verboꝝ circūlocutōibꝰ expreſ ſa ſufficit/ ꝑ quam cōfeſſor de magnitudīe peccatorū eiꝰ qui confitet̉ ꝓ abſolutōne et penitētia diſcrete ꝯferēdis inſtruatur ¶ Ex pedit nōnunqͣꝫ circūſtantias dearticulati vel inqͥrere vel dicere. tū ad v̓ecundā hūili atōem cōfitentis. tum ad eiꝰ qͥetatōeꝫ poſt modū magis habendaꝫ ꝙ omnia dixerit. tum qꝛ circūſtantie multe quas eſſe nll̓as aut veniales arbitrabat̉ cōfitens/ pctā ſūt mortalia. tū deniqꝫ ex hoc ꝙ vna circūſtā tia habita ꝯfeſſor de alijs coniecturat/ qͣs confitēs pudore preſſus celat. ¶ Cognito ſtatu eiꝰ qͥ confitet̉ quādoqꝫ nocet pl̓imuꝫ nimiū ſuꝑ circūſtantiaꝝ ꝑticularitate īter rogatio. p̄ſertim in peccatꝭ carnalibꝰ. tum ne confitens verecundia motus quando qꝫ mentiat̉. vt pueri ⁊ puelle. et hoc in his que nō eſſent neceſſaria dici. tū ne ſcādali zent̉ ⁊ inflāmentur in nomīatōe pctōꝝ pri us incognitoꝝ. Propt̓ea diſcretio maxīa requirit̉. et ſꝑ a generalioribꝰ interrogatōi bus ad ſpecialiores gͣdatim ⁊ ſenſim ꝓce dere cōueniet. inuocādaqꝫ eſt manus eius quo obſtetricāte educit̉ coluber tortuoſuſ ¶ Secretū cōmiſſum fidei alteriꝰ celare eſt de iure naturali. hoc em̄ rationabilit̓ qͥlibꝫ B 3 Regule ſibi vellet fieri. et aliter ſocialis ꝯuictꝰ depe riret. Multo ampliꝰ ſigillū ꝯfeſſiōis ſecre tū eſſe debet. et nullo caſu ſigno aut verbo reſerandū. ¶ Confitens debet regularit̓ in pctōꝝ ſuoꝝ explicatōe celare ꝯplices ſuoſ. niſi dū aliter ꝯfiteri nō poteſt. ſicut in ince ſtu cum matre vl̓ vnica ſorore. Aut niſi ſic dicat et apud talem ꝙ reuelatio debeat ꝓ deſſe nō obeſſe eis qͥ detegunt̉. Quo caſu nihilominꝰ magna cautela requirit̉ apud confitentē ⁊ cōfeſſorē/ ne zelo ꝓficiēdi indi ſcreto fallantur. ¶ Om̄ia ad cōfeſſionē ꝑti nentia vt penitētia iniūcta. et interrogatō nes facte ⁊ cetera nō inducētia ad malum ſunt de cōfeſſiōis ſecreto. ꝓpter quod pec cant (ſi nō excuſat eos ignorātia) illi qͥ peni tētias ſuas ⁊ ea q̄ ſacerdos eis dixit paſſiꝫ dicūt. et qui etiā ſuꝑ hoc inqͥrūt. quoniam talia ꝑ indirectū cauſant aliqn̄ irriſiōeꝫ ſa cerdotis aut ꝯfeſſi culpam. ¶ Qui ſeduxit alios ad pctm̄. tenet̉ ꝓ poſſe eos poſtmo dū ad viam virtutis reducere nō minꝰ qͣꝫ de dāno tꝑali illato. Sic de infamatōe et ſil̓ibꝰ. Et ad hͦ debꝫ cōfeſſor inducere ꝯfi tentē. ¶ Confeſſus volens pctm̄ ſuū reue lari ꝑ ꝯfeſſorē/ ſi petat̉ debꝫ illd̓ extra ꝯfeſſi onē detegere. Neqꝫ tn̄ adhuc eſt tutū ꝯfeſ ſori illud onꝰ aſſumere ſi remediū poſſit ali ter incōmodis adhiberi. ¶ Nullꝰ ſemel rite ſacramentalit̓ abſolutꝰ ſuꝑ vno crimīe p̄t niſi de ꝯſenſu ſuo libero obligari ad ampli us cōfitendū. Si fit oppoſitū in qͥbuſdā religionibꝰ aut caſibus inſtitutōes poſiti ue qͥbus homo ſponte ſe ſubdidit; hͦ faciūt ¶ Si ꝯfeſſor p̄ſumat̉ ꝟiſil̓r ſollicitare aut follicitari ad pctā. vtputa ad lubricitatē/ ꝑ ſona hͦ timens debet ab illo ſi ſit ſuꝰ curat petere licentiā alteri ꝯfitendi. qua nō obtē ta poteſt nihilominꝰ alteri ꝯfiteri ⁊ abſolui ¶ De ſtatū eoꝝ qͥ ꝯfeſſi ſunt tutiꝰ eſt vt cō feſſor nihil dicat. neqꝫ ad vituperiū. ſic̄ cō ſtat. neqꝫ ad laudem. ne inde ꝯfeſſi ſuꝑbi ant. ne p̄ter ea ip̄i et alij in hypocriſim ficte ꝯfitēdi dilabant̉. ¶ Iudex cogere volens ad reuelatōeꝫ ꝯfeſſiōis peccat. ⁊ tenet̉ p̄ſbi ter ſibi nō rn̄dere. aut dicere hͦ nō eſſe de fo ro ſuo. Ꝙ ſi opponat̉ qm̄ tacēdo ⁊ nō ne gādo notare videt̉ ꝙ ꝯfeſſus ſit in culpa. Rn̄dendū eſt ꝙ ſacerdos aliter agere non pōt. Ideo nullū ſcandalū ſuo vicio depu tat̉. ¶ Peccatori qͣꝫuis nō ſufficiēter penite ti (vt qꝛ ꝓpoſitū habet actuale peccādi ī fu turū) vtile ē cōfiteri ⁊ abſtinētias certas re ciꝑe. Cui tamē ꝯfeſſor expreſſe iteꝝ ⁊ iteꝝ ꝓteſtet̉ ꝙ neqꝫ abſoluit̉. neqꝫ pōt. neqꝫ pe nitētie tales aut talis cōfeſſio eundē libe rant/ qͥn iteꝝ eadem pctā ꝯfiteri teneatur. ¶ Mitis eſt opinio ꝓ pctōribꝰ dicens ſuf ficere ad abſolutōis ſacramētal̓ fructuoſā ſuſceptōnem/ ꝙ ꝯfeſſus nō habeat actuale ꝓpoſitū peccandi. hoc enī dicūt eē nō po nere obicem. Sed alia ſentētia ꝙ reqͥritur actuale ꝓpoſitū poſitiuū nō peccādi in fu turū ꝓbabilior eſt atqꝫ ſecurior. ¶ Uirtute clauiū ⁊ meriti chriſti dant̉ in qualibꝫ con feſſiōe ſacramētali indulgētie. ſed qͣnte no uit deus. it etiā vt attritio minꝰ ſufficiēſ fiat in ꝯfeſſiōe cōtritio. ¶ Soli actu ꝯfeſ ſi de peccatꝭ ſuis capaces ſunt indulgētia rum illaꝝ que dant̉ vere penitētibꝰ ⁊ ꝯfeſ ſis. Niſi dicat̉ ſufficere eſſe in gratia ⁊ mē brum eccl̓ie. et ita ly ꝯfeſſis ibidem ſumit̉. ꝓ cōfeſſiōe in ꝓpoſito vel in voto. ¶ Dies indulgentiaꝝ referūt̉ ad penitētias ꝓ vita hac iniūctas. ſic enī textꝰ ſonat. Uidet̉ ta men ꝙ iniūctio general̓ q̄ bn̄ fieri ſolet vt oīa bona faciēda cedāt ī remiſſionē ꝓſit in hoc ⁊ ſufficiat. vbi etiā penitētia ſpecial̓ to tidē dies qͦt ſonāt indulgētie neqͣqͣꝫ iniun xiſſent. ¶ Indulgētias nōº ecipit ille qͥ nō porrigit manꝰ adiutrices iuxta ꝯtētū bul laꝝ. ⁊ ita diues melioris ꝯditōnis eſt qͦ ad aliqͣ qͣꝫ religioſus ⁊ mēdicꝰ. ¶ Claue ſacra mentali nō notabilit̓ errāte ī impoſitōe pe nitētie. ꝯfeſſus ꝑ illā penitētiā ſi fecerit ab ſolutꝰ eſt a pena ⁊ culpa v̓tute cōpromiſſi onis cuiuſdā liberal̓ et arbitrarie dei ⁊ pec catoris in ꝑſonā ſacerdotꝭ. ¶ Tutiꝰ eſt cuꝫ parua penitētia que ſpōte ſuſcipit̉ ⁊ viſil̓r adimplebit̉ ducere cōfeſſos ī purgatoriuꝫ qͣꝫ cū magna nō implēda p̄cipitare ī infer nū. ¶ Renuens penitētiā in hac vita ſtulte facit. nihilominꝰ abſoluēdꝰ eſt ſi hͦ nō ex ī fidelitate qͣ credit nō eē purgatoriū alid̓ hͦ faciat. ſed vel ꝓpter teneritudinē corporiſ. aut infirmitatē aut pauꝑtatē. vel aliud ſil̓e ¶ Nulli inuito iniūgenda ē penitētia pub lica ꝓ pctō ſecreto. ſecꝰ de publico. Simi liter nullꝰ ꝑ caſtigationē ſcādalizādꝰ ē pub lice ꝓ peccato occulto. ſecꝰ ꝓ publico. vbi ſi ſcādalizet̉ pctōr/ ſcandalū illd̓ nō impo nenti ſꝫ ſibi qͥ meruit imputet̉ ¶ Diuiſio cō feſſiōis ſi ad hypocriſim aūt ꝓ nimio pu dore fiat/ impedit v̓tutē abſolutōnis. Se cus vbi autoritas ſuꝑioris in caſibꝰ reẜua tis ⁊ bona fides ſimpliciū hͦ faciūt et excu LiON1CS XXV ſant. Aut vbi ꝯfeſſor forte p̄ſumeret̉ ſcāda lizari ex pctō ꝯfeſſi. et nō haberet̉ ꝓ tūc cō feſſor aliꝰ diſcretꝰ. cui abſqꝫ ꝓbabili ſcāda lo pctā om̄ia r̄uelari poſſent. aliqͣ tn̄ poſſēt. Uideat tn̄ qͥlibet qͣꝫ rōnabilit̓ ꝯſcīam ſcan dali ſibi fingat. ¶ Dū neſcit ꝯfitens de qui buſdā actibꝰ an fecerit illos. aut qͣ intenti on ⁊ quō fecerit (vt ſepe ꝯtingit) dicat ſub ꝯditōe ſcrupulos ſuos. vt ſic neqꝫ mentia H tur neqꝫ abſolutōe defraudet̉. ¶ Curatꝰ ob ligatꝰ parochiano ſemel in āno dare eucha riſtie ſacramentū tenet̉ ei dare ſi petat pub lice qͣntūcunqꝫ ſciat̉ nō penitere. Niſi cā re futatōiſ fuerit nota. vtpote excōicatio pub lica. vl̓ pctm̄ notorium de qͥbꝰ nō ſatiſfecit publice. Secꝰ p̄terea de ſacerdote in ſecre to. vl̓ qͥ n̄ tenet̉ mīſtrare. vl̓ ꝓ tꝑe qͦ ad hoc nequaqͣꝫ obligat̉. ¶ Forma abſolutiōis ab excōmūicatōe iſta eſt q̄ dꝫ pͥmo fieri. Ego abſoluo te a ſentētia excōicatōis ⁊ reſtituo te ſacramētis eccl̓ie. In noīe pr̄is et filij ⁊ ſpūſſctī. Deinde ſeqͥtur abſolutio ꝓ pecca tis ſi in excōicatōe peccatū includit̉ neceſ ſario ꝯfitendū ſacramētalit̓. Ego abſoluo te a peccatis tuis In noīe pr̄is ⁊ filij ⁊ ſpi rituſſctī Amē. Tutiuſqꝫ eſt in iſtꝭ formis nihil īmiſcere. ¶ Materia ſufficiēs ī ſacra mento ꝯfeſſiōis eſt hō pctōr ꝯtritꝰ de pec catis/ ſponte ſubijciēs ſe ſuo ſacerdoti. que ſubiectio nō eſt ꝓpͥe iuriſditiōis. alioqͥn pa pa nulli ꝯfiteret̉. ſꝫ eſt volūtaria/ q̄ pōt nihi lominꝰ impediri vel artari ꝑ ſuꝑiorē/ vt n̄ qͥlibet pctōr cuilibꝫ ſacerdoti poſſit ſe ſub ijcere ꝓ pctō. ¶ Epiſcopꝰ nō minꝰ hꝫ auto ritatē ꝯſtituēdi coadiutores confeſſores ī ſua dyoceſi qͣꝫ curatꝰ in ſua parochia. Ca ueat tn̄ ep̄s ꝑturbare eccl̓iaſticā hierarchi am tollēdo directe vel indirecte ptātē cura torū abſqꝫ culpa eoꝝ vel cauſa manifeſta. ¶ Confeſſio ficta reiterari ex ītegro dꝫ ẜm ꝓbabiliorē opinionē qͣꝫuis duriorē. qꝛ non habꝫ effectū ſuū poſtmodū ceſſante fictōe ſicut baptiſmꝰ. ⁊ hͦ qꝛ penitētia reiterabiliſ eſt. nō ſic baptiſmꝰ. tū etiā quia nll̓a abſo lutio ſacramental̓ fuit. ſꝫ potiꝰ noui pecca ti additio. ¶ Nō eſt fictio ſi pctō dicat oīa quoꝝ actu recordat̉. qͣꝫuiſ nō omniū recor det̉. ſed eſt fictio dū ſciēter celat aliqͥd aūt ī ꝓpoſito peccādi ꝑſeuerat. aut ſcit ⁊ ſcire dꝫ ꝙ a tali nō p̄t abſolui. ¶ Penitentiaꝝ alia ē recōcilians qual̓ fieri nequit niſi in gratia Alia eſt ſatiſfaciens vl̓ exoluēs. qual̓ fieri p̄t extra gr̄am. ſic ꝙ illiꝰ iteratio neceſſaria nō exiſtit. Immo ⁊ talis ſolutio reſpectu q̄rundam penaꝝ tꝑaliū debitaꝝ/ forte po neret̉ in inferno. ¶ Satiſfactōnem ꝓpͥe vt tal̓ eſt oꝑant̉ ſola oꝑa penalia. que .ſ. volun tas naturalit̓ refugit et hinc penam habet. iuſte eqͥdem vt pctm̄ volūtariū inuolunta ria pena redimat̉. ¶ Per oꝑa ſpūalia qua lia ſunt ꝯtēplatio ⁊ amor dei p̄t fieri ſatiſfa ctio. tuꝫ qꝛ annexa eſt ꝓ ſtatu iſto fatigatio corporis. tum qꝛ ꝯͣ ꝓpͥam inclinatōem cō modi intellectꝰ et volūtas abnegat ſe ī ob ſequiū fidei et charitatis. ¶ Unū ꝓ altero poſſe ſatiſfacere ꝯcedit liberalitas dei duꝫ cauſa ſubeſt. vel ex impotētia illiꝰ ꝓ qͦ fit ſa tiſfactio. vl̓ de mādato ſuo et charitate ſa tiſfacientꝭ. vl̓ ſuꝑioris autoritate taliter or dinantis. ¶ De matrimonio Onſenſus mutuꝰ exp̄ſſus ꝑ ver ba de p̄ſenti/ qͥ tranſfert̉ ꝓ ꝑpe tuo corpus viri in ptātē ml̓ieriſ ¶ et ecōtra in eis ꝓpter q̄ cōiūctio tal̓ ordīat̉ cauſat mr̄imoniū de iure natura li et diuino. nihilominꝰ limitat̉ ꝯſenſuſ ad certas ꝑſonas cū certis circūſtantijs. Et qͥcqͥd aliter fuerit attēptatū p̄t illd̓ īualida re ſuꝑioris autoritas. ¶ Uotū ſolēnizatuꝫ ꝑ ſuſceptōem ordīs vl̓ religiōis nō magiſ ex natura ſua videt̉ dirimere mr̄imoniū iā ꝯtractū/ qͣꝫ ſimplex. ſꝫ hͦ ꝓueuit ex eccl̓ie cō ſtituto. maxime cū ī illo diſpēſare poſſe pa pam ꝓbabil̓ ſit opinio. ¶ Mr̄imonial̓ ꝯiu ctio vniꝰ ml̓ieris cū pluribus viris repu gnat iuri naturali. nō ecōtra. qm̄ corpꝰ vi ri plꝰ valet ꝓ qͣnto plures fecūdare ſufficit Et ita olim pluribꝰ licebat fungi vxoribꝰ. Prima tn̄ in hoc cōſentiēte cui corpꝰ viri iam ceſſerat in ſuū ius. Nūc autē ad ſtatuꝫ pͥmeue inſtitutōis reduxit chriſtꝰ mr̄imo niū vniꝰ cū vna. ¶ Uotū ſimplex caſtitatiſ n̄ dirimit mr̄imoniū iā ꝯtractū. peccat tn̄ qͥ vouit dū pͥmo ꝯͣhēdi voluntatē habuit voto contrariā. nō autē poſtea dū reddit d̓ bitū. vt eſt ꝯcors ſentētia iuriſꝑitorū. ſꝫ ne gant petitōem debiti poſſe fieri ſine fracti one voti. Cuiꝰ oppoſitū ex eo videt̉ veꝝ qꝛ votū nō cadebat directe niſi ſuꝑ hͦ. qd̓ ē nū qͣꝫ ꝯtrahere. ⁊ nō ſuꝑ hͦ qd̓ ē nūqͣꝫ ꝯmiſceri carnal̓r alteri. Alioqͥn dū nūc ꝯmiſcet̉ etiā reddēdo debitū reꝰ efficit̉ voti fracti. Alio qͥn p̄terea eſſꝫ ſors tal̓ ꝯiugij nimis dura. ¶ Religioſus ꝓfeſſus aut ſacerdos vtētes B 4 Compendiū theologie copula carnali p̄ter mr̄imoniū. ⁊ ſi gͣuiſſi me trāſgrediūt̉ mādatū dei/ n̄ tn̄ vidēt̉ vo ti fractores. Uotū qͥppe eſt ſolū ꝓpͥe de re al̓s licita. qͣliſ nō erit extramr̄imonial̓ ꝯiū ctio. Iſta ꝯcluſio licꝫ apd̓ ſimpliciores vi deat̉ extranea. tn̄ apd̓ intelligētes qͥd noīs voti eſt clara. Uotū qͥppe ſolū fit de oꝑi bus ſuꝑerogatōis ad qͥ qͥs al̓s nō tenebat̉ Sic religioſus ꝓpͥe loq̄ndo vouet ꝙ nū qͣꝫ vxorabit̉. qd̓ antea licebat illi. Nullꝰ au tē ꝓpͥe d̓r vouere ꝙ nūqͣꝫ fornicabitur aut adulterabit̉. quia ex p̄cepto ad hͦ iā oīs hō obligat̉ ¶ Uir ⁊ vxor neq̄unt abſqꝫ mutuo ꝯſenſu vouere caſtitatem. īmo nec vir tute voueret ſe nunqͣꝫ petituꝝ debitū ab vxore. cum ꝓpter v̓ecundiā petēdi ip̄a in deteriꝰ labi poſſꝫ ¶ Spōſalia dirimūt̉ vel mutuo ꝯſenſu cū autoritate ſuꝑioris. vl̓ ſi altera ꝑ ſona interim fornicata fuerit. vl̓ ꝑ votū ſo lēnizatū. ꝑ qd̓ mr̄imoniū etiā ꝯͣctū/ nō tn̄ carnalit̓ cōſummatū poſſꝫ infra duos mē ſes ſolui ¶ Cōtrahēs ficte in foro eccl̓ie qͣn tūcūqꝫ carnal̓ copula ſequat̉/ eadē fictōne remanente nō ꝯiungit̉ mr̄imonialiter. Cō pellet̉ tn̄ ab eccl̓ia in foro ext̓iori tāqͣꝫ ſi ve rū fuiſſet mr̄imoniū. Secꝰ in int̓iori. cuiꝰ eſt ꝯſiliū vt potiꝰ oēs ſnīas eccl̓ie tolleret qͣꝫ pctō ꝯſentiat. Pōt tn̄ nouo ꝯſenſu adhi bito fictū mr̄imoniū ſi nil alid̓ obſtiterit ī veꝝ ꝯmutare. ¶ Perſona inducta ꝑ metuꝫ cadentē in ꝯſtantē virū adꝯſentiēdū interi us in ꝓlatōe ꝟ̓boꝝ mr̄imonialiū. vt qꝛ nō vult mentiri; pōt poſtmodū mr̄imoniū di rimi tanqͣꝫ nullū. ſꝫ de ſeductōe ꝑ blādiciaſ nō ita ¶ Impedimentū ꝑpetuū ī altero cō iugū ꝑ qd̓ neq̄unt ſe mutuo carnalit̓ cogͦ ſcere īpedit mrimoniū iā ꝯͣctum ⁊ ꝯtrahē dum. ⁊ etiā ꝯtractū dirimit niſi antea ſciat de facto. tūc eī on̄dit ꝙ aliū finē q̄rit. ⁊ ita ꝯtractꝰ ſtat. ¶ Nullꝰ ꝯiugū tenet̉ reddere d̓ bitū in detrimentū notabile ⁊ certū ſui cor poris. vl̓ fetus naſcituri. Et ẜm hͦ cogͦſcit̉ qn̄ leproſis vel p̄gnantibꝰ/ aut mēſtruatis aut furioſis/ aut ypidimiacis et ſil̓ibꝰ caſi bus reddi vel nō reddi debitum oporteat. ¶ Tꝑus ⁊ locꝰ ſacer nō vident̉ excuſare qͥn alter ꝯiugū teneat̉ alt̓i petēti reddere. p̄uia tn̄ qͣdā amicabili monitōe de nō exigēdo ¶ De extrea vnctōe Xtrema vnctio habꝫ mat̓iā et for mā in libris ſuis exp̄ſſam. Et obli Agat nō ꝯtēnere dū finis vite ẜm ꝓbabiles ꝯiecturas ꝑ infirmitatē expectat̉. Que p̄terea reiterari p̄t ſil̓i cauſa rurſuſ ve niēte. ¶ Extrema vnctio rite ſuſcepta delet venialia. īmo videt̉ ꝙ abſoluit ab oī culpa ꝯiūcta petitōe recipientis. ita ꝙ digne reci piēs etiā ab oī pena liberet̉. tū v̓tute ſacr̄i tū qꝛ petit pie ꝑſeuerāter ꝓ ſe et iuſte. ¶ De ſacramento or dinis. Rdinis ſacramentū pl̓es formas⁊ habet pl̓eſqꝫ mat̓ias. īmo et ſacer dotiū duabꝰ formis ꝯplet̉. vna qͣ dat̉ ſibi ptās ſuꝑ corpꝰ xp̄i veꝝ. Alt̓a qua dat̉ ptās ſuꝑ myſticū. Ꝙ ſi fuerit defectꝰ vel dubiū in aliqͦ p̄t illd̓ ſub ꝯditōne caute ſuppleri. ¶ Plenitudo iuriſditōnis reſidet apud papā et in alios ẜm eiꝰ det̓mīatōneꝫ diriuat̉. Attēdere tn̄ dꝫ ſibi eſſe illā ptāteꝫ nō in deſtructōem eccl̓ie datā ſed eiꝰ edifi catōem. ¶ Si papa diceret̉ dn̄s oīm in ſpi ritualibꝰ qd̓ ꝯſtat. ⁊ ī tꝑalibꝰ qd̓ alij negāt. nihilominꝰ dotatio eccl̓ie in iuriſditōnibꝰ ⁊ dn̄ijs ꝓpͥetarijs tꝑalibꝰ/ ⁊ exercitiū ī illis neqꝫ eſſe d̓ iure naturali neqꝫ eidē repugͣre vident̉. Nam chriſtꝰ neqꝫ exercuit talia do minia. neqꝫ ꝑ exp̄ſſum ſucceſſoribꝰ ꝓhibu it. ſed reliqͥt ptātē eoꝝ diſcretōi ꝓ varieta te tēporū ⁊ deuotōe chriſtianorū ſic vel ſic exercēdi. ¶ Papa nō p̄t ꝑuertere ordinē hie rarchicū vl̓is eccl̓ie. ſic qͥn in ml̓tis caſibꝰ liceret eidē r̄ſiſtere ī facie ⁊ dicere. cur ita fa cis? vtpote in exemptōibꝰ manifeſte noci uis. Et ſt p̄latos ⁊ eccl̓ias ſibi ſubditaſ o nerare ſumptibꝰ intolerabilibꝰ vl̓ lib̓tatibꝰ penitus ſpoliare ꝯtenderet. Finiunt regule morales p ¶ Incipit cōpendiū breue ⁊ vtile aliqͣꝝ materiaꝝ ꝯmuiū ad fi dē et doctrinā catholicā ſpectātiū qd̓ eidē cācellario aſcribit̉/ ſꝫ nō apparet eſſe ſuum. N iſto libello ē q̄dā breuis ⁊ ſūmaria/ vtilis tn̄ expoſitio. Prīo de articul̓ fidei. Scd̓o decē p̄ceptoꝝ legis. Tercio ſepteꝫ ſacramētoꝝ eccl̓ie. Quarto ſeptē v̓tutum. Quīto de ſeptē petitōibꝰ ꝯtētis in orōe do minica. Sexto de ſeptem donis ſpūſſctī. Septimo de octo btītudinibꝰ. Octauo d̓ vicijs tā nature qͣꝫ voluntatis. De articulis fidei LL Tractatus primus de articulis fidei. Et primo quid ſit ſym bolū et vnde dicatur. Ymbolū ē om niū credendoꝝ ad ſalutē ſpectā tiū ꝯpendioſa collectio. Quoni am vt ait Caſſianꝰ lib̓. vi. qͥcqͥd ꝑ vniuer ſum diuinoꝝ voluminū corpꝰ īmenſa dif fundit̉ copia/ totū in ſymbolo colligit̉ bre uitate ꝑfecta. Dicit̉ autē ſymbolū a ſyn qd̓ eſt con. et bole qd̓ eſt ſentētia. qͣſi collectio ſententiaꝝ. Uel vt alij volūt a ſyn qd̓ ē cō. ⁊ bolū qd̓ eſt fruſtū. qͣſi fruſtoꝝ .i. capitulo rū vl̓ particl̓aꝝ fidei collectio. Scd̓m pa piā ſymbolū eſt collectio aut pactū vl̓ pla citū qd̓ fit homini cū deo. ¶ Quid ſit articulus fidei et vnde dicat̉. St aūt articulꝰ ẜm Richardum de ſctō victore indiuiſibil̓ veritas de deo. artans nos ad credendum ¶ Dicit̉ in dicta deſcriptōe ꝟitas indiuiſi bil̓. qꝛ articulꝰ nō diuidit̉ ſed ſtat in eo in diuiſio credibiliū. Articulꝰ enī de ſe inqͣn tū articulꝰ nō eſt reſolubil̓ in articl̓os ſiue in credibilia. ꝑuerſitate tn̄ hereſum inuale ſcente q̄dam qͣ cōiungebāt̉ ī ſymbolo apo ſtoloꝝ poſtea oꝑtuit diuidi. Uerbi gratia. Dicebant qͥdā chriſtū nō verū eſſe homi nē neqꝫ vere natū. Alij autē dicebāt ve na tū ſed nō vere cōceptū de virginē. ſꝫ corpꝰ attuliſſe de celo. Un̄ ſctī pr̄eſ vnū articulū ī duos diuiſerūt. vt vnꝰ eſſet articulꝰ de cō ceptōe. aliꝰ de v̓a eiꝰ natiuitate. Et ꝯſimili ter in alijs ex alia cauſa diuiſis. Et ita ly ī diuiſibilis in quibuſdā articul̓ pͥuat actū diuiſiōis et poſſibilitatē. in qͥbuſdā priuat ſolū actum. ſic .ſ. quia ſunt qͥdā articuli qͥ ẜm aſſignatōem apl̓icā nō diuidunt̉. pn̄t tamē diuidi. Et ſunt qͥdaꝫ articuli qͥ neqꝫ diuidūt̉ neqꝫ diuidi poſſēt. ¶ Et nota ꝙ in dicta deſcriptiōe dicit̉ de deo/ cum tn̄ arti culꝰ aliqͥs prima facie videat̉ eſſe de creatu ra. Uerbi gr̄a. Carnis reſurreetōnem. Ue rūtn̄ om̄is articulꝰ pͥncipalit̓ de deo ē. vn de reſpectu articuli īmediate tacti dic̄ Da maſcenꝰ. Non credimꝰ reſurrectōem futu rā niſi diuīa virtute .ſ. cooꝑante. Unde ⁊ hͦ credit fides catholica .ſ. ꝓmiſſaꝫ reſurrecti onē diuina efficiendā v̓tute. Et ſic patꝫ ꝙ iſte articulꝰ de deo eſt. qꝛ de diuina virtute nr̄am reſurrectōem oꝑante. Iſto mō om̄s articulos qͥ vident̉ eē de creatura; facile cō tingit reducere ad diuinā virtutē. et ita ad deū. ¶ Itē in dicta deſcriptōe dicit̉ artans nos ad credendū. Et tn̄ voluntas libera ē nec poteſt cogi vel artari. Sed qͣꝫuis ī vo lendo ⁊ cōſentiēdo nō poſſit volūtas cogi qꝛ qͦ ad hͦ libera eſt; pōt tn̄ allici et trahi in cognoſcēdo. qm̄ ſi intellectui bn̄ diſpoſito infundat ſe ꝟitas ip̄m ītellectū illumināſ; neceſſe eſt veritatē cognoſcere/ et ꝑ ꝯſequēſ allicere. et tūc trahit̉ ad ꝯſentiendū agnite ꝟitati. Unde Augꝰ. Herba trahit ouem. Hoc mō artat nos articulꝰ ad credenduꝫ Un̄ qͥdam/ artās .i. trahēs. Diuiſio ⁊ expoſitio articuloꝝ fidei. Et primo pͥmi. Iuidit̉ aūt ⁊ diſtinguit̉ ſymboluꝫ F p̄cipue apl̓oꝝ in duodecim articu los ẜm numeꝝ duodecim apl̓oꝝ/ qͥ ꝯtulerūt credēda. qꝛ ip̄i hͦ ſymbolū ꝯpo ſuerūt. Scd̓m alios ꝟo diuidit̉ ī qͣttuor decim / vt patebit infra. ¶ Unꝰ articulꝰ ⁊ pͥ mus attribuit̉ pr̄i ẜm pͥorē modū. ſex att̄ buūt̉ filio. ⁊ qͥnqꝫ ſpūiſctō ¶ Primꝰ āt qͥ att̄ buitur patri eſt iſte. Credo in deū patrem omnipotentē creatorē celi et terre Ubi pͥ mo nota differentiā inter credere deū/ ⁊ cre dere deo ⁊ credere in deū. Quia ẜm Au guſtinū credere deo eſt verbis eiꝰ ſiue ſcri pture ſacre fidē adhibere. Credere deum eſt credere deum eſſe. ſcilꝫ quia eſt. Crede re in deū eſt credēdo deū fide et affectione ſiue fide operāte per dilectiōem/ tendere in ipſum. ¶ Igit̉ expone ſic. Credo in deuꝫ. ſcꝫ ſingulariter. quia in vnum deū. Unde Deutero. vi. Audi iſrael dn̄s deus tuꝰ de vnus eſt. ¶ Patrē quod hic ꝑſonaliter te netur. quia ſubiūgit/ filiū eius. In oratōe vero dn̄ica tenet̉ ly pater eſſentialiter/ vbi agit̉ de paternitate/ vel adoptōis qua pa ternitate ipſa trinitas eſt pater bonoꝝ/ vel creatōnis qua paternitate tota trinitas pa ter eſt tam bonoꝝ qͣꝫ malorū. ẜm illd̓ Deu teron̄. xxxij. Nunquid nō ip̄e eſt pater tuꝰ qui poſſedit te et fecit ⁊ creauit te. ¶ Om̄i potentē appropriate. qͣꝫuis eī filius ſit oī potens et ſpūſſctūs. omipotenſ tn̄ quādo ponit̉ appropriate attribuit̉ patri. ſicut ſa pientia filio. et bonitas ſpūiſancto. ¶ Crea torē celi et terre. Ad litteraꝫ ſumme nature B 5 M Compendiū theologie quā deſignat noīe celi. et infime quam de ſignat noīe terre. et ſic exinde collige creato rem medioꝝ. Poſitis eī extremis colligūt̉ media. Uel ꝑ celū et terrā intelligat̉ tā ſpū alis qͣꝫ corꝑaliſ creatura ꝑfecte formata. vt celū ſit īuiſibil̓ ⁊ ſpūalis creatura. terra au tem omne corporeū et viſibile. Un̄ aliud ſymbolū exponēs dicit. factorē celi ⁊ terre viſibiliū omniū et inuiſibiliuꝫ. Et nota ꝙ creare ſiue creatorē eſſe potiꝰ ſonat potētiā qͣꝫ ſapientiā vl̓ bonitatē. quia oꝑatio egre dit̉ a potētia et maxime ꝟtuoſa. Un̄ Ioh̓. i. Oīa ꝑ ip̄m facta ſunt. Et in pͣs. Oīa ī ſa pientia feciſti. Ideo appropͥate attribuit̉ creare patri. ſicut et potētia/ cū tn̄ pr̄ om̄ia creet ꝑ filiuꝫ cooꝑante ſpūſctō/ qꝛ indiuiſa ſunt oꝑa trinitatis. ⁊ tote tres ꝑſone vnus ſunt creator. ¶ Et aduertenduꝫ h̓ ꝙ ꝑ hͦ ꝙ dicit deū ſingularit̓/ deſtruit errores qͦrun dā gentiliū q̄ fingūt pl̓es eſſe deos qd̓ ma nifeſtiſſimꝰ eſt ertor. qꝛ illo poſito clare pꝫ ꝙ nullꝰ eoꝝ ſit deꝰ. Si enī plures ſunt dif ferūt inter ſe ꝑ aliqͥd qd̓ habꝫ vnꝰ qd̓ nō ha bet aliꝰ. Sic nullꝰ eoꝝ erit ſūmū bonū. qꝛ ſic nullꝰ eorū habꝫ oīa bona. et ſic nullꝰ eo rū erit deꝰ. qꝛ deꝰ ē ſummū bonū qd̓ ꝯtinet oīa bona. ad Roma. xi. ¶ Itē ꝑ hoc ꝙ dicit pr̄em deſtruit obſtinatōem iudeoꝝ qͥ n̄ at tendūt diſtinctōem ꝑſonalem pr̄is et filij. ¶ Itē ꝑ hoc ꝙ dicit. creatorē celi et terre de ſtruit errorē ph̓oꝝ dicētiū mūdū fuiſſe ab eterno ⁊ deo coeternū. ſicut dicit Augꝰ. ari ſtotelē poſuiſſe et platonē. Itē ꝑ illd̓ idem deſtruit errorē manicheoꝝ qͥ dicūt omnia corꝑalia creata a deo tenebraꝝ. ¶ Sꝫ ex iſtꝭ orit̉ dubitatio. Si enī credere ī deū eſt ten dere ī eū fide oꝑante ꝑ dilectōeꝫ. vt d̓r ſupͣ. cū in pctō mortali exiſtētes nō habeāt iſtā fidē ſic in deū tēdentē/ videt̉ ꝙ nō credāt ī deū. et ita mentiūt̉ ⁊ peccāt qn̄ dicūt ſym bolū. qd̓ gͣue eſt dicere? Ad qd̓ d̓r ẜm quoſ dā ꝙ ip̄e pctōr dicit credo ⁊c̄. nō in ꝑſona ſua ſꝫ in ꝑſona eccl̓ie. Sicut ⁊ illd̓. Laua bo ꝑ ſingulas noctes lectū meū ⁊c̄. qd̓ niſi in ꝑſona eccl̓ie que in aliqͥbꝰ mēbris ꝑ ſin gulas nocteſ lachrymat̉ diceret̉/ eſſꝫ mēda ciū in ore maloꝝ. īmo etiā ⁊ ml̓toꝝ iuſtor Et ſil̓r cū ml̓ier dicit pſal. Letatꝰ ſū ī hiſ q̄ dicta ſūt mihi ⁊c̄. incōgrua eſſꝫ locutio/ ni ſi in ꝑſona iuſti generalit̓ loq̄r et̉ ſiue eccl̓ie Similiter hic in ꝑſona eccl̓ie dicit̉ credo in deum ⁊cͣ. ⁊ ſic non peccat nec mentitur. Alij dicūt ꝙ exiſtēs in peccato mortali nō dicit ꝙ credat in deū cū dic̄ credo ⁊cͣ. ſed ꝓ fitet̉ articl̓os fidei. Et eſt ſenſus. Credo ī deū .i. ꝓfiteor credendo eſſe deū. Et ita lar ge ſumitur hic credere. Augꝰ ꝟo ſupͣ ſumit magis ſtricte. ¶ Expoſitio ſecundi articuli fidei. Ecundꝰ articulꝰ principal̓ et pͥmꝰI eoꝝ qͥ attribuunt̉ filio eſt iſte. Et ī ieſum chriſtū filiū eius ⁊c̄. Et ſuꝑ ple credo in ieſum chriſtū ⁊c̄. Que duo no. mina freq̄nter in nouo teſtamēto coniūgū tur. quia vnū eoꝝ. ſcꝫ ieſus exprimit eiꝰ dei tatem. interp̄tat̉ enī ſaluator. et inquātum deus ſpecialiter ſaluator eſt Et reliquū no men ſcꝫ chriſtꝰ expͥmit humanitatē. quia ī terp̄tatur vnctus. et inqͣꝫtū homo vnctus eſt p̄ conſortibꝰ ſuis. ¶ Filiū eius vnicuꝫ. id eſt naturalē nō adoptiuū. Unde aliud ſymbolū determinādo dicit. Et ex pr̄e na tum ⁊c̄. Uel vnicū dicit. quia nō eſt vnus filius inquantū deus ⁊ alius filiꝰ inqͣntuꝫ homo. Sed idem chriſtꝰ in duabꝰ naturiſ ſcꝫ deitate et hūanitate. et tribꝰ ſubſtantijs ſcꝫ deitate anīa ⁊ carne vnicꝰ eſt filiꝰ. Und̓ Augꝰ in eccle. dogma. Non duos filios fa temur ſicut ſeꝑando naturas neſtoriꝰ tra dit. ſed deū et hominē vnū filiū credimus manentē in duabꝰ ſubſtantijs. nō tn̄ cōfu ſis naturis. qͣꝫuis enī duas habeat natiui tates/ vnam qua naſcit̉ de matre. et vnam qua naſcit̉ ex d̓o patre. tamen eſt vnicus fi lius/ nō duo filij. Quando ego in concep tione ꝑ viam generatōnis ꝓceſſi a patre/ ⁊ ſic quadā natiuitate natꝰ ſum ī vtero. Se cundo natus ſum de matre ex vtero. nec ta men ꝓpter iſtas duas natiuitates dicēdꝰ ſum duo filij ſed v̓nicꝰ ¶ Sequit̉. dominū noſtꝝ. Unde ip̄e dicit Matth̓. vlti. Data eſt mihi oīs poteſtas in celo ⁊ in terra ⁊c̄. ¶ Per hoc etiā qd̓ dicit ieſum chriſtū qd̓ interp̄tatur ſaluator et vnctus/ deridet̉ he betudo iudeorū/ qui ſuū meſſiam. id ē ſal uatorem adhuc futurū expectant. ¶ Per hͦ etiā qd̓ dicit/ filiū vnicū/ deſtruit hereſim ſabellianorū dicentiū eandē ꝑſonam eē pa trem et filiū. quod aꝑtiſſimū apparet men daciū. quia ẜm decurſum naturalē oportꝫ ꝙ inter pr̄em et filiū ꝑſonalis ſit diſtinctio licꝫ ꝯformitas ſit nature ⁊ ſil̓itudo. Qua les etenī ſumus nos. tales qui a nobis ge nerant̉. Un̄ de ip̄a diuīa filiatōne dicitur De articulis fidei T ad Ro. viij. Accepiſtis ſpm̄ adoptōis fili orū ⁊c̄. Et poſt pauca. Si aūt filij ⁊ here des. heredes qͥdem dei coheredes aūt xp̄i Et ad Eph̓. i. Predeſtīauit nos ī adoptō nē filioꝝ ꝑ ieſum chriſtū. Nullꝰ eī ſeip̄m gi gnit. Un̄ cū idē ſit pr̄ qd̓ filiꝰ in ſub̓a. oꝑtꝫ ꝙ alteritas ſit ꝑſonaꝝ. ¶ Per hͦ etiā ꝙ dicit̉ dn̄m noſtꝝ/ deſtruit̉ hereẜ arrianoꝝ. qͥ po nūt ineqͣlitatē ꝑſonaꝝ. Un̄ Ioh̓. x. Ego ⁊ pr̄ vnū ſumꝰ. Et ad Heb̓. 1. Qui cum ſit ſplēdor gl̓ie et figura ſubſtātie eiꝰ. Et ẜm Athanaſiū. Eqͣlis pr̄i ẜm diuītatē ⁊c̄. Si cut enī pr̄ dn̄s eſt oīm ⁊ oīpotēs/ ita eſt et filiꝰ. Quod exp̄ſſiꝰ determīat̉ ī alio ſymbo lo. vbi d̓r. Oīpotēs pr̄. oīpotēs filiꝰ. quod tn̄ intelligat̉ ẜm diuītatē. Quāuis enī hu manitati xp̄i collata ſit om̄iſciētia. n̄ tamē omnipotentia. Expoſitio tercū ar ticuli fidei. Erciꝰ articulꝰ pͥncipal̓ ⁊ ſcd̓s eo rū qͥ ꝑtinēt ad filiū qͥ det̓mīat vtrā qꝫ eiꝰ natiuitatē .ſ. in vtero ⁊ ex vte ro. et eſt iſte. Qui ꝯceptꝰ eſt de ſpūſctō na tꝰ ex maria v̓gīe. ¶ Dic gͦ. qͥ .ſ. xp̄s ꝯceptꝰ ē de ſpūſctō .i. oꝑatōe ſpūſſctī. vno etenī eo dēqꝫ momēto ſegregata fuit illa caro aſſū pta a reliqͣ carne virgīs oꝑatōe ſpūſſctī. et aīata aīa rōnali. ⁊ deitas eis vnita. Un̄ nō eſt putādū ꝙ ſit ꝯceptus de ſpūſctō ſicut ꝓ les de ſemīe paterno ꝯcipit̉. qꝛ ſic tranſiſſet ſpūſſctūs oīno mutatuſqꝫ fuiſſꝫ in carneꝫ ſicut pr̄nū ſemē trāſit ī carnē ꝓlis. amittēſ ꝓpͥam ſpēm qd̓ ē etiā ſolo cogitatū ab hor rēdiſſimū. Un̄ ly de nō denotat circūſtan tiā cauſe material̓. ſꝫ potiꝰ cauſe efficientis Quāuis enī incarnatio. filij dei ſit opꝰ to tiꝰ trinitatis/ qꝛ qd̓ oꝑat̉ vna ꝑſona oꝑan tur oēs (eo ꝙ indiuiſa ſunt oꝑa trinitatis) ip̄a tn̄ gr̄a mediāte qͣ natura hūana vnitur diuīe eſt donū appropriatū ſpūiſctō. quia hec gr̄a appropriate ꝓcedit a charitate ſeu a benignitate dei/ que ſpūiſctō appropriat̉ Non enī deꝰ inquantū potēs vel inqͣntuꝫ ſapiēs ſed inquātū bonꝰ et benignꝰ nr̄am redemptōem oꝑatꝰ eſt ꝑ incarnatōem filij dei. ¶ Dicit̉ igit̉. qͥ cōceptꝰ eſt de ſpūſancto nō naturalit̓. ſed oꝑatōe ſpūſſctī ⁊ qͣſi ẜm appropriatōem cauſe efficiētis. In qͦ v̓bo tangit̉ natiuitas eiꝰ in vtero .ſ. qua natꝰ eſt de pr̄e veniēs. nec tn̄ recedēs. De qͣ Mat. .i. Qd̓ in ea natū eſt de ſpūſctō eſt. Glo. natum .i. cōceptum. ¶ Dicit̉ poſtea. Natꝰ ex maria virgīe .ſ. natiuitate ex vtero. De qua Lu. ij. Et peꝑit filiū ſuū pͥmogenituꝫ ⁊c̄. ¶ Per hͦ aūt qd̓ ait. qui ꝯceptus eſt de ſpū ſancto .i. oꝑatōe ſpūſſctī et nō oꝑatōe viri li/ deſtruit̉ hereſis hebconitaꝝ. qͥ aſſerunt chriſtū ex maria et ioſeph nuptiali coitu eſ ſe cōceptū. ¶ Per hoc etiaꝫ qd̓ ſubdit. natꝰ ex maria virgine. vt ſcꝫ de vera matre de qͣ materiā corꝑis aſſūpſit deſtruit̉ error va lentinianoꝝ dicentiū de virgine chriſtū ni hil corꝑis aſſumpſiſſe. ſed ꝑ eam quaſi per fiſtulā tranſiſſe. Expoſitio quarti ar ticuli fidei. Uartus articulus pͥncipalis ⁊ ter C cius eorū qui ꝑtinent ad filiū. et qͥ dem deſcribit paſſiōis eiꝰ ſacramē tum ẜm omnia que circūſtant mortē eius vt eſt flagellatio. crucifixio. ſepultura. ⁊ hu iuſmodi; eſt iſte. Paſſus ſub poncio pila to crucifixus mortuꝰ et ſepultꝰ. ¶ Qui ſup plechriſtꝰ paſſus eſt ſub pilato .i. ſub ptā te pilati. Pilato dicto poncio. ſcꝫ genere. quaſi dicat nō rhomano. qd̓ forte dicit ad differentiā alicuiꝰ alteriꝰ pilati. ¶ Crucifi xus. in quo diſtinguit paſſionē ſuā a paſ ſione alioꝝ qͥ ſuſpendunt̉ in patibulo. Qꝛ ẜm Iſid̓. patibulū ꝓpͥe dicit̉ vbi hō ſuffo cat̉ et ſtatim morit̉. Crux v̓o vbi diu tortꝰ tandē languēti morte morit̉. vbi mors gra uior et ꝓductior eſt. Tn̄ multotiēs vnū ꝓ alio ponit̉. ¶ Sequit̉/ mortuus; vera mor te. ꝑ diſſolutōꝫ .ſ. aīe a corꝑe. diuinitas ta men ſꝑ cōiuncta māſit vtrobiqꝫ. Un̄ Au guſtinꝰ ſuꝑ Ioh̓. Uerbū diuinū exqͦ ho minē. id eſt carnē et aīam ſuſcepit nūqͣꝫ de poſuit. Mors gͦ ad tꝑus carnē et aīam ſe ꝑauit. neutrū tn̄ a v̓bo. ¶ Et ſepultꝰ. nō tm̄ vt alij corruptꝰ ⁊ incineratꝰ. Un̄ in pſal. Nō dabis ſanctū tuū videre corruptōem ¶ Per hoc aūt qd̓ dicit. paſſus/ crucifixus mortuus/ oſtēdit vera carnē; vtpote ſenſi bilē ⁊ paſſibilē habuiſſe. In quo elidit̉ er ror apollinariſtaꝝ. qͥ dicūt eū ſenſu ⁊ carne ſēſibili caruiſſe. cū tn̄ ꝟiſſimā carnē habu erit ⁊ optime cōplexionatā. ⁊ ideo maxime paſſibilē. Nec abſorpta fuit illa paſſio per vnionē deitatis. quia in illa vnione (vt di cit Damaſcenus) ſeruata fuit vtriuſqꝫ na ture ꝓprietas. Nā qd̓ paſſibile; māſit paſ ſibile ſicut hūanitas. ⁊ quog impaſſibile Compendiū theologie māſit impaſſibile ſicut diuītas. Quinīmo incomꝑabilit̓ penaꝫ gͣuiorem ſuſtinuit. qͣꝫ poſſꝫ purꝰ hō ſuſtinere. eo ꝙ p̄bebat ei illa vnio robur et vires ad ſuſtinendā tā ama ram paſſiōem in qͣ purꝰ hō qͥ eiuſdē teneri tudinis eſſet (vt dicunt) in initio paſſiōis defeciſſet. Deſtruit̉ in hͦ etiā error illoꝝ qui) dicūt carnē illam in naturā deitatis trāſiſ ſe. ⁊ ideo impaſſibileꝫ fuiſſe. Quos ꝯfutat Hiero. in epl̓a ad Damaſum papā Expoſito quinti ar ticuli fidei. Uintus articulꝰ principalis ī nu mero. et quartꝰ eoꝝ qui ſpectāt ad filiū ꝑtinet ad redemptiōis ſacr̄m eoꝝ qui erat in limbo inferni ꝯcluſi. ẜm ꝙ ꝓphetauerat Zacharias. ix. cap̄. Tu qͦꝫ in ſanguīe teſtamēti tui emiſiſti vinctos tuoſ de lacu in qͦ nō eſt aqͣ. Et ē iſte. Deſcendit ad inferna tercia die reſurrexit a mortuis. ¶ Deſcēdit tm̄ .ſ. in anīa deitate vnita. quia corpus in ſepulcro quieuit. ⁊ deitas vbi qꝫ erat. Unde ſine ea deſcēdere nō potuit ad īferna .i. ad limbū/ partē .ſ. īferni ſuꝑio rem. quo detinebāt̉ ſaluādi qͦuſqꝫ debituꝫ pͥmi ꝑentis ꝑ mortē xp̄i ſolueret̉. Ꝙ autē dicit pͣs. Eruiſti aīaꝫ meā ex inferno īferi ori. nō eſt contrariū. Dicit̉ enī ibi limbus infernꝰ inferior reſpectu aerꝭ caliginoſi in qͦ vt ī ſuo inferno affligūt̉ mō maligni ſpi ritus. Un̄ reſpectu illiꝰ aeris qͦ ad ſitū. lim bus hͦ eſt ſuꝑior pars inferni dicit̉ infernꝰ inferior. ¶ Tercia die reſurrexit a mortuis. vt ꝑ ſynodochen pars ponat̉ ꝓ toto. vt vi delicꝫ pars illiꝰ diei ꝑaſceues qͦ mortuꝰ ē/ ꝓ vna die cōputet̉. et nox ſeq̄ns dn̄ice cui mane reſurrexit ꝓ die tercio. ¶ Per hec aūt verba deſtruit̉ error eoꝝ qui negant reſur rectōem nr̄am. Negare enī nr̄aꝫ reſurrecti onē eſt quodāmodo negare reſurrectōnem xp̄i. Sic enī arguit apl̓s. i. ad Choꝝ. xv. Si chriſtꝰ reſurrexit/ et nos reſurgemus. Cū autē ad deſtructōem cōſeq̄ntis ſequat̉ deſtructio an̄cedentꝭ. ſi nos nō reſurgemꝰ neqꝫ chriſtꝰ reſurrexit. ¶ Et nota ꝙ ẜm iſtā diſtinctōem articuloꝝ hec duo cōiūgūtur ſcꝫ deſcēſus ad īferos. et reſurrectio a mor tuis. qꝛ iſte articulꝰ dicit totū qd̓ xp̄s nob̓ ꝑ ſuā mortē meruit. hͦ aūt ē redēptio ī aīa. q̄ cōpleta eſt ꝑ fracturā inferni in deſcenſu ad inferos. ⁊ redēptio ī corꝑe que ꝯpleta ē in reſurrectōe ꝑ gl̓iam corꝑis. Expoſitio ſexti arti culi fide Extus articulꝰ principalis in nu mero/ et qͥntus eorū qͥ ſpectant ad filiū. ꝑtinet ad aꝑtionē loci btītu dinis vbi ꝓ nobis p̄curſor factus chriſtꝰ aſcendit pandens iter ante nos. Et eſt iſte Aſcendit ad celos / ſedet ad dexterā dei pa tris omnipotētis. Aſcendit igit̉ ad celos ẜm humanitatē. vel inqͣꝫtū homo qͥ vbiqꝫ eſt ẜm deitatē. Aſcendit inqͣꝫ nō ſtatim pꝰ reſurrectōem ſed poſt qͣdraginta dies/ qui bus apparuit ꝑ multas vices diſcipul̓ ſu is. vt fidem eoꝝ roboraret apparitōibꝰ. et probaret gl̓ioſam reſurrectōem ſui corpo ris. quod oculis ſuis paulo ante diſcipuli viderant extinctū. ¶ Sequit̉. ſedet ad de xteram dei patris om̄ipotētis. hoc eſt ī et̓ na beatitudine. ad quā dexterā poſiturus eſt electos ſuos. vt dicit̉ Matth̓. xxv. Et ſtatuet oues qͥdem a dextris ⁊c̄. Uel ad de xterā dei patris. id eſt in iudiciaria pote ſtate. quia vt dicit̉ Ioh̓. v. Pater ome iu diciū dedit filio. Et vtrūqꝫ notat cū dicit. ſedet. quia ſedere eſt quieſcentiū ⁊ iudican tiū. quaſi dicat. pacifice griat̉. et om̄ia qui ete ⁊ pacifice cū patre iudicat ⁊ diſponit. Et iſte articulꝰ deſtruit illam hereſim q̄ ne gat equalitatē patris et filij. Et ſil̓r illaꝫ q̄ dubitat de aſcenſiōe eius in celū. et per cō ſequēs negat nr̄am que cauſat̉ ex ſua. ſicut erectio mēbroꝝ ſequit̉ ad erectōem capitꝭ. Unde Augꝰ. Uis aſcēdere ad celū. aſcen dentē tene. etenī ꝑ teipſum leuari nō pote ris. Si ergo vis aſcēdere mēbrū illiꝰ eſto qui ſolus aſcēdit. Iohā. iij. Nemo aſcēdit in celū niſi qͥ deſcendit de celo filiꝰ homīs qui eſt in celo. ¶ Expoſitio ſeptimi articuli fidei Eptimus articulꝰ principalis in numero. ſextus vero et vltimus eo rum qui ẜm iſtā aſſignatōnem ꝑti nent ad filiū eſt de reditu ad iudiciū. quo niā vt dicit̉ Ioh̓. v. Pater omne iudiciuꝫ dedit filio. vt ſcꝫ ille qui viuus iudicatꝰ ē/ ⁊ exinde mortuus iudicet viuos ⁊ mortu os. ⁊ eſt ille. Inde venturꝰ eſt iudicare vi uos ⁊ mortuos. Inde ſcꝫ. id ē poſtmodū. Uel inde i. de celis qͦs aſcendit. venturus eſt. ſcꝫ in die iudicij. iudicare viuos ⁊ mor S De articulis fidei I tuos. Ad litterā. quia tūc et viui ⁊ mortui reperient̉ iudicandi. vt innuit apl̓us i. ad Theſſa. iiij. Et mortui qͥ in chriſto ſunt re ſurgent pͥmi. deīde nos qͥ viuimꝰ qͥ relinqͥ mur ſimul rapiemur cū illis in nubibꝰ ob uiam xp̄o in aera ⁊c̄. Illi tn̄ viui qͥ reꝑien tur morient̉/ ſꝫ ſtatim in momēto reſurgēt. iudiciū cū reſuſcitatis recepturi. vbi n̄ pu tet̉ ꝑ tractū et morā tꝑis ſinguloꝝ examīa tionē fieri. ſed vno eodēqꝫ momēto ⁊ meri ta ſinguloꝝ diſcutiet ⁊ diſcuſſa iudicabit. Unde Aug. Non eſt in illo iudicio ſingu loꝝ hominū viciſſim oꝑanda diſcuſſio. ſꝫ momētaneo diſcuſſu ſimul oīa ſicut ⁊ fecit ſic et iudicabit. Uel alit̓. Uenturꝰ eſt iudi care viuos .ſ. vita gratie. ⁊ mortuos .ſ. mor te culpe. ¶ Ubi nota ꝙ aliud ſymbolū ad dit iſta v̓ba. cū gl̓ia. quia licꝫ chriſtꝰ ī for ma ſerui ī qua iudicatꝰ ē ſit ip̄e iudicaturꝰ. tamē in forma gl̓ioſa apparebit ⁊ in carne gl̓ificata. Uel cū gl̓ia. id ē cū ſocietate glo rioſa electorū ſimul iudicantiū. quia vt di cit̉ Eſa. iij. Dn̄s ad iudiciū veniet cū ſeni oribꝰ ppl̓i ſui et pͥncipibꝰ eiꝰ. ¶ Ex qͦ patet ꝙ qͥdam ibi iudicabunt ⁊ nō iudicabunt̉. vt ꝑfecti qͥ omīa ppter chriſtū reliq̄rūt ⁊ ſi cuti ſunt eū. qui chriſti in iudicādo aſſeſſo res erūt. Alij nō iudicabūt ſed iudicabūt̉ ſcꝫ fideles/ qui ẜm oꝑa ſua recipient iuxta diſcuſſionē/ de qͣ habet̉ Matth̓. xxv. Eſu riui ⁊ dediſtis mihi māducare ⁊c̄. cū alijs ibidē/ tā reſpectu electoꝝ qͣꝫ reſpectu repro boꝝ expoſitis. Iudicabunt̉ enī qͥdam eo rū ad gl̓iam/ ⁊ qͥdaꝫ eoꝝ ad penā. Alij nec iudicabūt nec iudicabunt̉ .ſ. infideles. qꝛ ia iudicati ſunt Unde Ioh̓. iij. Qui non credit iā iudicatꝰ eſt. Expoſitio octaui ar Z ticuli fidei. Uinqꝫ aūt articuli ſeq̄ntes perti nent ad ſpm̄ſanctū tā in ſe qͣꝫ ī do nis ſuis. In ſe dico. qꝛ in octauo articulo in ordīe omniū duodecim articu loꝝ. primo v̓o in ordine iſtoꝝ quīqꝫ expri mit̉ ꝑſonalitas ſua. Et eſt iſte. Credo ī ſpi ritūſanctū. Et circūlocutiue loquit̉. Qn̄ enī hec vox ſpūſſctūs capit̉ dictionaliter; tūc ſolā tercia ꝑſonaꝫ in trinitate deſignat. Quādo aūt vi oratōis tenet̉ eſſentialit̓ ſu mitur/ ⁊ cōuēit toti trinitati .ſ. deo. ¶ Et no ta ꝙ in alio ſymbolo ad maiorē exp̄ſſiōem iſtius articuli addunt̉ plura. ſcꝫ. in ſpiritū ſanctū dn̄m ⁊ viuificātē/ qui ex pr̄e filioqꝫ ꝓcedit. qui cū patre et filio ſimul adorat̉ et ꝯglorificat̉. qͥ locutꝰ eſt ꝑ ꝓphetas Et hoc ꝓpter quaſdā hereſes que poſtea pullula uerunt. Impijſſimi enī Neſtoriꝰ et euthi cius dixerūt ſpiritūſanctū eſſe ſeruū pr̄is ⁊ filij. et eis obedire/ ſicut virtus q̄daꝫ alie na ab eſſentia eorū. nec dare vitā gre nec ī ſpiratōem. ⁊ ideo additū eſt. dn̄m ⁊ viuifi cantē. Et ad equalitatē ſignificādā appo ſitū eſt. qui ex patre filioqꝫ ꝓcedit. qui cum pr̄e et filio ſimul adorat̉ ⁊ conglorificatur. Montanus autē qͥdam hereticꝰ. ⁊ por phiriꝰ qͥdam aliꝰ poſt eū diſcipul̓ ſuis di xerūt. ꝓphetas nō diuino ſpū ſed tanqͣꝫ ꝓ phanaticos locutos fuiſſe. ſicut loquūtur energumini ⁊ arrepticij. Et vt eoꝝ error ex cluderet̉ addiderūt. qͥ locutus eſt ꝑ ꝓphe tas. quia cū ſpūſancto inſpirāte locuti ſūt ſancti dei homines. Expoſitio noni ar ticuli fidei. Onus articulꝰ in ordine pͥncipali ſecundꝰ eoꝝ qui ſpectant ad ſpi Fritūſanctū. ẜm ſcꝫ ꝙ ſignat et vnit generaliter eccleſiam eſt iſte. Sanctam ec cleſiam catholicā. ¶ Et nota ꝙ illud qd̓ ſe quit̉. ſcꝫ ſanctoꝝ cōmunionē adiūgūt ali qui iſti articulo. Alij vero adiūgunt arti culo ſequēti. ¶ Scd̓m pͥmū modū exponi tur ſic. Credo/ ſupple ſanctā eccleſiā catho licā/ ſiue militantē ſiue triūphantē eſſe cō munionē. id ē congregationē vel ſocietatē ſanctorū. Uel ſic. Credo ſanctā eccleſiam catholicā adhuc in terris militantē. ⁊ cre do ſanctoꝝ cōmunionē. id ē ſanctoꝝ ſocie tatem/ in celo ſcilicꝫ eſſe. hoc ē eccl̓iam tri umphantē. quaſi diceret. vtrāqꝫ eccleſiam credo. Uel credo ſanctaꝫ eccleſiā catholi cam. hoc eſt ſiue militātē ſiue triūphantē. et credo ſanctorū cōmunionē. id eſt ſuffra gia ip̄ius eccleſie/ que cōmunicamus. Ul̓ cōmunionē id eſt euchariſtiā eſſe ſcilicꝫ in altari. quod negāt albigenſes. ¶ Scd̓m ve ro eos qui tātū modo ponūt iſtd̓ ꝓ articu lo. ſanctā eccl̓iaꝫ catholicā/ exponitur ſic. id eſt eccl̓iam vniuerſalē. Catholicon enī grece latine ſignat vniuerſale. Et dicit̉ ec cleſia vniuerſalis ẜm Boeciū duabus de cauſis. Prima ſcꝫ quia eſt vniuerſalit̓ pre dicata per quattuor partes terre. Unde in pſal. dicit̉. In omnem terra exiuit ſonus Compendiū theologie eoꝝ. Scd̓a cauſa qꝛ articl̓os habꝫ vniuer ſalit̓ veros. qͥbꝰ .ſ. nullū falſū p̄t ſubeſſe. Expoſitō decimi ar ticuli fidei. Eximus articulꝰ in ordine pͥnci pali et terciꝰ eoꝝ qͥ ſpectāt ad ſpm̄ ſanctū ẜm .ſ. effectu gr̄e ꝯͣ peccatū eſt iſte. Remiſſionē pctōꝝ .ſ. credo. Et ītel ligat̉ generalit̓ de remiſſione pctōꝝ. ſiue q̄ fit in baptiſmo/ ſiue q̄ fit extra baptiſmuꝫ. ſic̄ in penitētia. Tamē alid̓ ſymbolū nō vi det̉ loqͥ niſi de remiſſione pctōꝝ q̄ fit ī bap tiſmo. Dicit enī. cōfiteor vnū baptiſma in remiſſionē pctōrū. Sed hͦ qd̓ ibi ſpecia lit̓ dicit de baptiſmo fuit ꝯͣ hereticos cer tos impugnātes ſacramētū baptiſmi Eſt gͦ ſenſus. Credo remiſſionē peccatorū fie ri. ſupple ꝑ deū. ſiue in baptiſmo triplici. ſcꝫ fluminis. flāmīs et ſanguinis. ſiue poſt baptiſmū in penitētia. ¶ Scd̓m alios aūt qͥ (vt ſupra tactū ē) iſtud adiūgunt cū arti culo p̄cedenti. vt ſcꝫ ſit vnus articulꝰ. eccl̓i am ſanctā catholicā/ ſanctoꝝ ꝯmunionē remiſſionē peccatoꝝ (ſicut inferiꝰ latiꝰ di cet̉) ſic expone. Credo eccl̓iam catholicaꝫ. id ē vniuerſalē eccl̓iam habentē modo vl̓ habiturā in futuro/ cōmunionē ſanctorū. id ē omnē vnionē vel ſocietatē ſanctoruꝫ. quādo ſcꝫ regnū militās veniet ad regnuꝫ triūphans. Et credo ſuppde hanc ꝯſecutā vel cōſecuturā remiſſionē peccatorū/ ſcꝫ ꝑ eccl̓iaſtica ſacramēta ⁊ bona oꝑa. qͣſi dicat Credo pctā dimitti his qͥ ſunt de eccl̓ia fi deliū et nō alijs. Quāuis eī deꝰ ꝑ ſe dimit tat pctā nō tn̄ dimittit niſi ꝑ p̄ſentiā ſacra mentoꝝ. niſi neceſſitas excluderet bn̄ficiū ſacramenti. Prior tn̄ modꝰ exponēdi con uenientior apparet. ¶ Expoſitio vndeci mi articuli fidei. Adecimꝰ articulꝰ in ordine pͥnci pali ⁊ qͣrtus eoꝝ qͥ ſpectāt ad ſpi ritūſanctū eſt de ſpiritu inſufflāte ſuꝑ interfectos veneno pͥmi parētiſ. d̓ quo p̄dixit ezechiel Ezech̓ .xxxvij. A qͣttuor vi tis veni ſpūs ⁊ inſuffla ſuꝑ int̓fectos iſtoſ ⁊ reuiuiſcāt. Et eſt iſte. Carnis reſurrectō nem. ⁊ eſt ſenſus. Credo ſpm̄ſanctū ꝑ re ductōem ſpūs creati ad corpꝰ faciēteꝫ ſua v̓tute carnis reſurrectōem. Quod etiā īnu it pͣs. cū dicit. Emitte ſpm̄ tuū ⁊ creabūt̉ ⁊ renouabis faciē terre. ¶ In qͣ reſurrectōe credēdū eſt idē corpꝰ qd̓ ꝑ mortē cecidit; ad eundē ſpm̄ .i. ad eandē aīam redituꝝ. ſi ue cuiuſlibet mēbri mat̓ia ad idē membrū in qͦ erat redeat/ vt exponūt aliqͥ. ſiue eadeꝫ mat̓ia tota corꝑiſ redeat ad totū corpꝰ. nō tn̄ neceſſario mat̓ia cuiuſlibꝫ mēbri ad idē membꝝ ẜm exēplū qd̓ ponit Aug. Qn̄ de ſtatua enea fuſa fit maſſa. ⁊ iterū de eadem maſſa fit ſtatua. vbi ē oīmoda idētitas ma terial̓ et numeral̓ inter ſtatuā priorē et po ſteriorē. qꝛ materiā eſt eadē nūero ⁊ forma natural̓. ſcꝫ eneitas. et tn̄ forte qd̓ priꝰ fuit materia pedis ī ſtatua pͥori infuſa/ erit ma teria brachij in ſtatua poſteriori. Et ſil̓r in ꝓpoſito. ¶ Argumentū aūt infallibile ꝙ re ſurrectio erit qͦtidie habemꝰ. Un̄ dicit Pe trus rauēnas. Crede te hō in morte poſſe reſurgere qͥ anteqͣꝫ viueres nihil fuiſti. aut qͣre dubitas ꝙ reſurgas. cū totū qd̓ in rebꝰ eſt cōtinue ſic reſurgat? Sol enī occidit ⁊ reſurgit. dies ſepelit̉ ⁊ redit. menſes. anni. fructꝰ. tꝑs. ſemīa cū trāſeunt ip̄a moriūt̉. cū redeūt ip̄a ſua morte vireſcūt. Et tu etiā qͦtiēs dormis ⁊ dormiēdo euigilas; tecuꝫ qͣſi moreris ⁊ reſurgis. Expoſitio d̓uodeci mi articuli fidei. Uodecimus ⁊ vltimꝰ articulꝰ in X ordine principali. et quintꝰ eoruꝫ qui ſpectant ad ſpiritūſanctuꝫ; eſt de ſpūſancto eternalit̓ electos p̄miante. et eſt iſte. Uitā eternā. ⁊ eſt ſenſus. Credo vi tam eternā a ſpirituſctō in p̄miū electꝭ col lataꝫ. ¶ In hoc etiā articulo mors et̓na do cet̉ debere credi reprobis futura. q. d. Cre do vitā eternā p̄miū bonoꝝ. ⁊ mortē et̓nā ſuppliciū malorū. ¶ Hec aūt vita et̓na ꝯſi ſtit in ſtola aīe ⁊ corꝑis Stola aūt anīe in tribꝰ ꝯſiſtit .ſ. in manifeſta cognitōne ſūme trinitatis q̄ ſuccedit fidei. Ioh̓. xvij. Hec eſt vita eterna vt cognoſcāt te ſolū veꝝ deū ⁊ quē miſiſti ieſū chriſtū. Itē ī ꝑfecta eius fruitōe q̄ ſuccedit ſpei. Itē in ꝑfecta eiꝰ di lectōe. qꝛ n̄ euacuabit̉ ſꝫ ꝑficiet̉ charitas ip ſius dei. Stola aūt corꝑis ī qͣttuor etiam ꝯſiſtit .ſ. in agilitate. ſubtilitate. claritate. in impaſſibilitate. De qͥbꝰ d̓r Sap̄. ij. Fulge būt iuſti ⁊ tanqͣꝫ ſcintille in arūdineto diſ currēt. Si igit̉ fulgebūt gͦ habebūt clarita tem. Si iuſti/ gͦ habebūt īmortalitatē ſeu īpaſſibilitatē. qꝛ Sap̄. i. Iuſticia ꝑpetua U De articulis fidei PI eſt ⁊ īmortal̓. Si ſint ſcintille/ gͦ habebūt ſubtilitatē. Si diſcurrēt/ gͦ habebūt agili tatē. Per hūc articulū deſtruit̉ hereſis po nentiū deū nō curare facta hoīm. ⁊ hereẜ ponētiū aīam īterire cū corꝑe ¶ Amē. Iſte terminꝰ amen qn̄qꝫ tenet̉ aduerbialit̓. ⁊ ſic interp̄tat̉ fidelit̓ ẜm aqͥlam. ⁊ ſonat tantuꝫ ſicut ita fiat. ⁊ ponit̉ Deuter̄. xxvij. Et di eet om̄is ppl̓us amen. Aliqn̄ noīaliter. ali qn̄ v̓baliter. vt dari p̄t exemplū Apoc̄. iij. Hoc dicit amen .i. ꝟitas. Uel amen i. ve ritatē annunciās. Et poteſt hic ſumi prīo vel ſecūdo modo. An ſint alia creden da vltra articulos. I autē q̄rat̉. an teneamur aliqͣ cre ſi dere q̄ nō ſunt articuli. ſicut verbi gra. Fornicatōem eſſe pctm̄ mor tale ⁊ ꝯſil̓ia? Dici debꝫ ꝙ ſic. Oꝑtꝫ enī ml̓ ta credere q̄ nō ſunt articuli. maxime ea q̄ articulos p̄cedunt. Credere enī deo nō ē articulꝰ/ ſꝫ articulos p̄cedit. ⁊ tn̄ oꝑtet deo credere. qꝛ antecedit articl̓oſ. Un̄ cū crede re deo ſit credere verbis eiꝰ ſiue ſacre ſcri pture q̄ dicit fornicatōnem eſſe pctm̄ mor tale. Patet ꝙ qͣꝫuis nō ſit articulꝰ oꝑtet il lud credere. Et ſicut qͥ negaret pͥncipia ali cuiꝰ artis diceret̉ hereticꝰ in illa arte ſic negaret fornicatōem eſſe pctm̄ mortale/ vl̓ aliqͥd qd̓ aſſerit ſacra ſcriptura. qd̓ qͥdeꝫ ar ticulos fidei antecedit; hereticꝰ in fide de beret reputari. Unde ſumitur nu merus et diſtinctio articuloꝝ fidei. Umeꝝ aūt articuloꝝ ⁊ diſtinctōeꝫ ẜm p̄tactū modū exponēdi ſic ac I cipe. Cū enī credere habeamus ꝙ deꝰ in ſua eſſentia vnꝰ et ſimplex/ trinꝰ ſit ī ꝑſonis. quibꝰ qͥdem ꝑſonis iuxta ſuas ꝓpͥ etates ꝑſonales certe erga nos et nr̄am ſa lutē attribuunt̉ oꝑatōes ꝑticl̓ares/ qͣs etiā credere habemꝰ; inde inſurgit numerus et diſtinctio duodecim articuloꝝ fidei iuxta duodecim q̄ ſic nobis de ip̄is ꝑſonis diui nis credenda incūbūt. Et qꝛ iuxta ip̄ꝫ mo dū exponendi vnū attribuit̉ ꝑſone patris. ſex v̓o ꝑſone filij. ⁊ quīqꝫ ꝑſone ſpūſſancti. ideo duodecim articl̓i fidei aſſignant̉. vnꝰ reſpectu patris. ſex reſpectu filij. ⁊ qͥnqꝫ re ſpectu ſpūſſancti. ¶ De vnico articulo qui attribuit̉ ꝑſone patris. ¶ Primꝰ enī articu lus qͥ vt tactū ē attribuit̉ patri expͥmit eiꝰ ꝑſonalitatē ⁊ om̄ipotētiā/ cū dicit. Credo in deū pr̄em om̄ipotentē creatorē celi ⁊ ter re. ⁊ hunc articulū poſuit Petrꝰ. ¶ De prīo ſex articuloꝝ attributoꝝ ꝑſone filij. ¶ Pri mus ꝟo ſex articuloꝝ qͥ attribuunt̉ filio ex pͥmit eiꝰ ꝑſonalitatē. cū dicit. Et in ieſum chriſtū filiū eiꝰ vnicū dn̄m noſtꝝ. Et hūc poſuit Andeas. ¶ De ſcd̓o ⁊ tercio. ¶ Se cūdus expͥmit vtrāqꝫ eiꝰ natiuitatē cū dic̄ Qui ꝯceptus ē de ſpūſctō natus ex maria virgine. ⁊ hunc poſuit Ioh̓es euāgeliſta. ¶ Terciꝰ expͥmit paſſiōis ſue ſacr̄m cū dic̄ Paſſus ſub pontio pilato crucifixus mor tuus ⁊ ſepultꝰ/ ⁊ hūc poſuit Iacobꝰ maior ¶ De qͣrto. Quartus expͥmit eiꝰ deſcenſuꝫ ad inferos. ⁊ ꝯſeq̄nteꝫ reſurrectōꝫ/ cū dicit. Deſcēdit ad inferna. tercia die reſurrexit a mortuis. ⁊ hūc poſuit Thomas. ¶ De qͥn to. Quintꝰ expͥmit aſcēſum ſuū ad ſuꝑos. ⁊ ianue celeſtis aꝑtōnem; cū dicit. Aſcēdit ad celos ſedet ad dexterā dei pr̄iſ oīpotētꝭ. ⁊ hūc poſuit Iacobꝰ mīor. ¶ De ſexto Se xtus expͥmit eiꝰ iudiciariā poteſtatē; cum dicit. Inde vēturꝰ ē iudicare viuos ⁊ mor tuos. ⁊ hunc poſuit Philippꝰ. ¶ De quin qꝫ articulis attributis ꝑſone ſpirituſſancti ¶ Primus ꝟo qͥnqꝫ articuloꝝ qͥ attribuūt̉ ſpūiſctō expͥmit eius ꝑſonalitatē. cū dicit. Credo ī ſpm̄ſanctū. ⁊ hūc poſuit Bartho lomeus. ¶ Scd̓us expͥmit eiꝰ ſanctificati onē ⁊ vnionē/ qua in eo vnit̉ eccl̓ia. cū di cit. Sctām eccl̓iam catholicā. ſanctoꝝ cō munionem. ⁊ hūc poſuit Mattheꝰ. ¶ Ter cius exprimit eiuſ remiſſionē ſiue iuſtifica tionē ꝑ generalē remiſſionē. cū dic̄. Remiſ ſionē pctōꝝ. et hunc poſuit Symō chana neus. ¶ Quartus exprimit eiꝰ viuificatōꝫ ꝑ generalē reſurrectionē; cū dicit. Carnis reſurrectōem. ⁊ hūc poſuit Iudas thade ¶ Quintus et vltimꝰ expͥmit eternā eiꝰ pͥ miatōem/ cum dicit. Uitā eternā. et hunc poſuit Matthias. Ut clariꝰ hec patent in figura ſeq̄nti. ¶ De quadaꝫ alia di ſtinctōe articuloꝝ fidei. St et alia diſtinctio quorūdā mo dernorū. qui ſymbolū in quattuor decim diuidūt articuloſ. Diuidūt enī pͥmū et terciū et quītū articulos ſupra poſitos. quēlibet in duos. nonum vero et decimū redigūt ī vnū ꝓut videt̉ diſtingui T Compendiū theologie ſymboluꝫ nicenū qd̓ cantat̉ in miſſa. ¶ Et ẜm hanc diſtinctiōem ponūt̉ ſeptē articl̓i ꝑtinētes ad diuītatē. et alij ſeptē ꝑtinentes ad hūanitatē. ſic .ſ. Nam ſymbolū aūt ē de deitate aut de humanitate. De ſepteꝫ articulis ꝑtinentibus ad deitatē. Et primo d̓ pͥmo. ¶ Si aūt eſt de deitate. tūc pͥmꝰ articulus eſt vnū deū tm̄ eſſe. Et eſt iſte. Credo ī de um. Scd̓s articulꝰ eſt pr̄em eſſe vnū deū creatorēqꝫ oīm. Et eſt iſte. Pr̄em oīpoten tē creatorē celi et terre. Et vt ſupͣ tactū eſt iſti duo articuli ẜm aſſignatōem p̄cedentē nō ſunt niſi vnꝰ articulꝰ. ¶ Terciꝰ articul̓ eſt filiū eiꝰ vnicū eſſe vnū deum ſibi eqͣleꝫ. Et eſt iſte. Et in ieſum chriſtū filium eius vnicū dn̄m noſtꝝ. ¶ Quartꝰ articulꝰ ē ſpi ritū ſctm̄ eſſe vnū deū ab vtroqꝫ ꝓcedētem Et ē iſte. Credo in ſpm̄ ſctm̄. ¶ Quītꝰ arti culꝰ ē deū pctā dimittere his qͥ ſunt ī eccle ſia ⁊ habēt ꝯmūionē eccl̓ie. ⁊ nō alijs. Et eſt iſte. Sctām eccl̓iam catholicā/ ſctōrū ꝯmūionē remiſſiōem pctōꝝ. Et ſic vt ſupͣ tactū eſt ꝯiūgunt̉ iſti duo articuli ī vnum. ſcꝫ nonꝰ ⁊ decimꝰ. ¶ Sextꝰ articulꝰ ē deuꝫ ſuſcitatuꝝ mortuos. Et ē iſte. Carnis re ſurrectōem. ¶ Septimꝰ articulꝰ ē deū eſſe remuneratorē bonoꝝ. Et ē iſte. Uitā et̓nā Sub qͦ etiā comp̄hendit̉ deū eſſe punito rem maloꝝ. ¶ De ſeptē articulis ꝑtinentibꝰ ad hūanitatē. ¶ Si autē ſymbo lū ſit de humanitate. tūc articulꝰ pͥmus eſt ꝙ chriſtꝰ ꝯceptus ē de ſpirituſctō. Et eſt iſte. Qui cōceptus ē de ſpūſctō. ¶ Scd̓us articulꝰ ē filiū dei natum eſſe de v̓gine ma ria. Et ē iſte. Natꝰ ex maria v̓gine. Et vt ſupra tactuꝫ ē iſti duo articuli ẜm aſſigna tionē p̄cedentē nō ſunt niſi vnꝰ articulus. ¶ Terciꝰ articulꝰ eſt filiū dei eſſe paſſuꝫ cru cifixum mortuū ⁊ ſepultū. Et eſt iſte. Paſ ſus ſub pontio pylato crucifixꝰ mortuꝰ et ſepultꝰ. ¶ Quartꝰ articulꝰ ē filiū dei deſcen diſſe ad inferos. ⁊ ē iſte. Deſcēdit ad īferna ¶ Quintꝰ articulꝰ eſt filiū dei reſurrexiſſe a mortuis. ⁊ eſt iſte. Tercia die reſurrexit: mortuis. ¶ Sextus articulꝰ eſt filium dei aſcendiſſe ad celos. ſedereqꝫ ad dexterā pa tris. Et ē iſte. Aſcendit ad celos ſedet ad dexterā dei patris om̄ipotentis. ¶ Septi mus articulꝰ eſt filiū dei iudicaturum bonos et malos. ⁊ eſt iſte. Inde venturꝰ eſt iu dicare viuos et mortuos. ¶ Finit tractatus pͥmꝰ huiꝰ libelli qui eſt de expoſitōe articuloꝝ fidei. ¶ Incipit tractatus ſecundꝰ de decem p̄ceptis legis ⁊ eoꝝ ex poſitione. Irca tractatu ⁊ de p̄ceptis legis ſummatī tā genda ſunt. Quid eſt p̄ceptū. X Qualit̓ p̄cepta diſtinguātur. Expoſitio p̄ceptoꝝ. De numero et ſuffici entiā p̄ceptoꝝ. Qualiter in ip̄is p̄ceptꝭ ſe ptē capitalia. ꝓinde alia pctā ꝓhibeant̉. De diffinitōne pre cepti ⁊ eius expoſitōne. Iffinit̉ autē p̄ceptū ab aliqͥbuſ 6 ſic. Preceptū eſt imperiū obli gās ad obẜuatōem rei vl̓ actuſ imꝑati. Extrahit̉ radicalit̓ hec diffinitio a diffinitōe p̄cepti quā dat Aug. lib̓. de v̓gini. di. Preceptū ē cui nō obedire pctm̄ eſt. ¶ Dicit̉ in dicta diffinitōne obli gans ad obẜuatōem. ad dr̄ntiā ꝯſilij qd̓ ꝑ ſe nunqͣꝫ obligat vt dicit Augꝰ. qͣꝫuis ꝑ ac cidens id qd̓ ꝯſulit̉ videat̉ obligare. vtpo te ſi in caſu p̄ceptū nō poſſit impleri niſi fi at ꝯſiliū. vt ſi nō poſſim ſuſtentare ꝑentes. ſcꝫ pr̄em ⁊ mr̄eꝫ niſi vendā oīa. tūc tenerer oīa vēdere. Qd̓ qͥdem d̓ ſe ꝯſiliū nec obli gat niſi in caſu ꝑ accidēs vt exemplificatū eſt. ¶ Et ſi obijciat̉ ꝙ ſil̓r obligat votuꝫ ad obẜuationē ⁊ ſic cōuenit ei p̄cepti diffini tio. Rn̄de. Aliqͥd vouere ē tm̄ ꝯſilij nͨ quē qͣꝫ obligat. nullꝰ enī ꝯͣ ſuā voluntatē obli gat̉ ad vouendū. ſꝫ qͥ vouerit obligatur ne ceſſario ad reddendū. Et hͦ ideo ē. qꝛ red dere votū eſt p̄cepti/ ſed vouere eſt ꝯſilij. De varia diſtincto ne variaqꝫ aſſignatōe p̄ceptorū in tabulis legis. Iſtinctio autē ponit̉ varia p̄ce ptoꝝ. Ioſephꝰ enī dicit quinqꝫ mandata eſſe ſcripta ī vna tabu la ⁊ qͥnqꝫ in alia. Origen̄. auteꝫ ponit qͣttuor in vna ⁊ ſex ī alia. Augꝰ autē ponit tria ī vna ⁊ ſepteꝫ in alia. vtpote tria q̄ ꝑtinent ad deū in pͥma tabula. ⁊ ſeptem q̄ ꝑtinent ad ꝓximū ī ſcd̓a. Et hūc moduꝫ De decē preceptis XAV auguſtini ſeqͥt̉ cōis opinio. ꝙ enī Aug. po nit tria eſſe ī vna tabula et ſeptē in alia. hoc magis dicere videt̉ ꝓ dignitate qͣꝫ ꝓ ſcrip tura. eo ꝙ tria ꝑtinent ad dilectōem dei ⁊ ſe ptem ad dilectōeꝫ ꝓximi. Un̄ ſi ꝯſiderent̉ ip̄e tabule et eaꝝ ſcpͥtura in ſe ſicut ꝯſiderāt hebrei et ioſephus. ſic vtraqꝫ tabula ꝯtine bat qͥnqꝫ mādata ſeu p̄cepta. Si aūt ꝯſide rent̉ ẜm reſpectū et relatōeꝫ eoꝝ ad que di cta mādata ordīabāt. cū tria ordinent̉ ad deū/ ⁊ ſeptē ad ꝓximū/ poterit tali fine ꝯſi derato dici tria eē in vna et ſeptē ī alia. Expoſitio precepto rum legis. Et primo primi. Unc autē accedendū eſt ad ex M poſitōem ſinguloꝝ p̄ceptoꝝ Et cum lex p̄ceptoꝝ poſita ſit ꝓpt̓ trāſgreſſiōes cohibēdas (vt ptꝫ ad Gal̓. iij. et triplicit̓ trāſgreſſio fiat. ſcꝫ corde ore ⁊ oꝑe. et hͦ qͥdeꝫ tā qͦ ad deū qͣꝫ eti am qͦ ad ꝓximū. vt ꝑfecta ſit cohibitio trāſ greſſiōis. ꝑfecta ponit̉ lex ꝓhibitōis. et ſic mandatoꝝ ſeu p̄ceptorū ſubſeqͥt̉ iniūctio. Et pͥmo qͣꝫtū ad deū ꝓhibet pͥmū p̄ceptū cor ab idolatria. vt deꝰ .ſ. diligat̉ toto corde Eſt enī de colēuo deo Et colere deū vt dic̄ gloſa. eſt ſeſe toto mentꝭ affectu illi mācipa re. et eſt iſtd̓. Nō habebis deos aliēos corā me. q. d. Me habeb̓ deū nō alienū. Expo nenſqꝫ qd̓ dixit deos; ſubdit. Nō facies ti bi ſculptile .i. imaginē ſculptam. qd̓ vocat Augꝰ idolū. neqꝫ ſil̓itudinē oīm q̄ in celo ſunt deſuꝑ. et q̄ in t̓ra deorſum ⁊c̄. q̄ expoſi tio eſt v̓bi p̄cedētꝭ. Uel ẜm Orige. ſculpti le ſiue idolū eſt qd̓ nō hꝫ ſil̓itudinē in na tura ſicut chymera. Sil̓itudo aūt ē eoꝝ q̄ aliquā habēt in natura ſil̓itudinē. vt ima go hoīs vel bouis ad verū hoīeꝫ vl̓ ad ve rum bouem. qd̓ videt̉ ꝑ hoc quod ſeqͥt̉. q̄ ī celo deſuꝑ ⁊ q̄ in terra deorſum. ¶ Sed ex hoc videt̉ ꝙ ꝓhibeant̉ imagines q̄ ad litte rā ſculptilia ſunt. qꝛ ſculpunt̉? Sꝫ rn̄det̉. ꝙ ante incarnatōnem qn̄ data fuit hec lex nulla ī ligno vl̓ ī lapide ſculpi potuit īcor ꝑalis dei imago. quia imago ſpūs fingi n̄ p̄t. et ꝓpt̓ea ante incarnatōem reprobande erāt imagines. Sed qꝛ hͦ fieri potuit poſt incarnatōeꝫ filij d̓i. ꝓpt̓ hͦ extūc fieri ꝯcedū tur. ⁊ ab ip̄o qͥdem qͥ legē tulit ⁊ diſpēſare potuit .ſ. chriſto. Un̄ refert Damaſ. ꝙ xp̄s abagaro regi miſit in pāno imaginē ſuam eo ꝙ pictor ab eodē rege miſſus ad depingendū imaginē chriſti nō poterat vultuꝫ eiꝰ p̄ claritate intueri. vt eiꝰ ſingula lineam ta ⁊ mēbra ꝓpͥe deſcriberet. Sed qꝛ hec re ſpōſio nihil oīno apd̓ vnū populū iudeuꝫ valeret. qm̄ nr̄as imagines rep̄hēdūt. ideo alit̓ dici p̄t ꝙ nō ſimplicit̓ ꝓhibent̉ om̄ino fieri imagines. Unde Beda. Imagīes fi eri nulla lr̄a diuīa vetuit. haꝝ etenī aſpectꝰ multū ꝯpunctōis ſolet p̄ſtare ꝯtuentibꝰ. ⁊ eis qͥ lr̄as ignorāt quaſi viuā de xp̄i paſſi on exhibēt recordatōem. Salomō em̄ in ſtinctu diuīo fecit eas in tēplo dei. Sꝫ oī no ꝓhibent̉ fieri ad hūc vicꝫ finē vt adorē tur et colant̉. Unde ſeqͥt̉. Neqꝫ adores ne qꝫ colas ea. Ad adorandū igit̉ ⁊ colenduꝫ ꝓhibent̉ imagines fieri. Nos aūt nō ado ramꝰ imagīes. ſed refert̉ honor ⁊ adoratio ad imaginatū .ſ. ad deū vl̓ ad ſanctū eiꝰ cu ius eſt imago. vt dicit Aug. li. iij. de doct̉ na xp̄iana. ¶ Seqͥtur. Nō adorabis neqꝫ coles. Inter q̄ ſic diſtingue. Nō adorabis ſcꝫ veneratōe corꝑis. vt inclinādo eis/ vel zenuflectēdo. Neqꝫ coles .ſ. affectōe mentꝭ Unde glo. Aliud eſt colere. alid̓ ē adorare. Poteſt qͥs inuitꝰ vl̓ adulādo regibꝰ idola tris vel tormētis victꝰ adorare cū tn̄ ſciat idolū nihil eſſe. ⁊ ſic nulla mētis affectōne ad idolū moueri. ⁊ ꝑ ꝯſeq̄ns nͨ colere. Co lere enī eſt toto mentis affectu ⁊ ſtudio mā cipari. ¶ Sequit̉. ego enī / diſcretiue dic̄. q. d. Ego nō aliꝰ. Sū dn̄s. ⁊ ideo timēdus. Deꝰ tuus. ⁊ ideo diligēdꝰ. Fortis zelotes. id ē diligēs amator. Un̄ Deut̓. v. Deꝰ tuꝰ deus emulator viſitās .ſ. puniendo iniqͥta tes patrū .ſ. nō cuſtodientiū p̄cepta data/ ī filios .i. puniēs etiā ip̄os filios ſi pr̄es iſta nō cuſtodierint. Puniunt̉ enī qn̄qꝫ filij ꝓ pctō patris tꝑaliter/ nō eternalit̓. Et ſic in tellige illud Ezech̓. xviij. Filiꝰ nō portabit iniqͥtatē pr̄is ⁊c̄. ſcꝫ eternalit̓. Uel viſitās peccata patrū in filios etiā eternal̓r. Non autē qꝛ ſunt peccata patꝝ. ſed qꝛ ſunt pctā filioꝝ imitantiū pctā patꝝ. Uſqꝫ in terciā ⁊ qͣrtā generatiōem. Hoc dicit qꝛ qn̄qꝫ ſo lent pr̄es in terciā ⁊ qͣrtā generatōem viue re. ⁊ plerūqꝫ filioꝝ vel nepotū ſuoꝝ mole ſtiꝰ ferre cruciatꝰ qͣꝫ ꝓpͥos. Eoꝝ qͥ oderunt me .i. peccatoꝝ et malorū. ⁊ faciens miſeri cordiā in ml̓ta milia .i. in omnes. Et po nit ibi finitū numeꝝ ꝓ infinito. Diligenti bus me ⁊ cuſtodiētibꝰ p̄cepta mea Iſte ter minꝰ et ponit̉ ibi expoſitiue ꝓ id ē cuſtodiē tibus. Qui enī diligit deū p̄cepta eiꝰ ẜuat. C Compendiū theologie Unde Ioh̓. xiiij. Si qͥs diligit me ẜmo nem meū ẜuabit. ¶ Sed q̄rit̉ qͣlit̓ iſtd̓ poſ ſet dici pͥmū p̄ceptuꝫ. cū dilectio dei dicat̉ pͥmū mādatū? Matth̓. xxij. Hoc ē (loq̄nſ de dilectōe dei) primū et maximū manda tū. Rn̄det̉ ꝙ illd̓ mandatū de dilectōe dei idē eſt cū hͦ pͥmo p̄cepto d̓calogi. Iubet eī pͥmū p̄ceptū decalogi vnū deū coli/ et ni hil ei in amore p̄ferri. ⁊ ſic idem eſt vel equi pollet pͥmo mādato. iuxta p̄allegatū Mat th̓. xxij. c. Uel p̄t dici ꝙ dilectio ſpēale mā datū nō ē. ſꝫ radix ⁊ ſtipes ceterorū. ad qd̓ ſcꝫ cetera mādata reducūt̉. Un̄ primū mā datū dicit̉ nō ordine ſꝫ dignitate .i. int̓ cete ra p̄cipuū ⁊ maximū. cū oīa ꝯp̄hendat Expoſito ſecūdi pre cepti Ecūdū p̄ceptū cohibet os a periu rio/ a blaſphemia/ a mēdacio. ⁊ eſt iſtud. Non aſſumeſ inuanū nomē dei tui .ſ. falſe vel ſuꝑflue/ vl̓ doloſe ꝑ nomē dei iurādo vel mētiēdo. vl̓ ip̄m nomē blaſ phemādo. vl̓ ꝑuerſe de deo ſentiēdo. ¶ Ex ſi obijciat̉ ꝙ ẜm iſtā expoſitōeꝫ iſtd̓ ꝑtinet ad qͥntū p̄ceptū ſcd̓e tabule .ſ. ad illd̓ Non loquaris ꝯͣ ꝓximū tuū falſum teſtimoniū vbi agit̉ de ꝑiurio? Dic ꝙ iurās falſū du plicit̓ peccat. Prīo .ſ. ꝯͣ ꝓximū ſuū eū deci piēdo. et iſto mō ex ꝑte ꝟbi qd̓ ordinatū ē ad ꝓximū. et qͦ ad hoc cadit ſub dicto qͥn to mādato ſeu p̄cepto ſcd̓e tabule Itē ſecū do peccat inuocādo ad ꝯfirmatiōem falſi tatis vel deceptōis teſtē diuinā veritateꝫ. ⁊ iſto mō peccat ī deū. ⁊ qͦ ad hͦ hr̄ ſub iſto ſcd̓o mādato ſeu p̄cepto pͥme tabule. ſcꝫ ī iſto loco. ¶ Nec enī habebit dn̄s hoīem in ſontē .i. innocentē ſcꝫ qͥn apud deū nocētꝭ penas exoluat. ſcꝫ qͥ aſſumpſerit nomē dei fruſtra. Unde Deut̓. v. Nō vſurpabis no men dei fruſtra. qꝛ nō erit impunitꝰ qͥ ſuꝑ re vana nomē dei aſſumpſerit. Uel nō ha bebit dn̄s inſontē .i. innocentē. hoc ē a cul pa immunē eū qͥ aſſumpſerit nomē d̓i fru ſtra. quia vt habet̉ Ecci. xxiij. Uir multū iurans replebit̉ īiqͥtate/ et nō diſcedet a do mo eiꝰ plaga. ¶ Sed qͥd dicet̉ de iſtis ma gnatis et ſecl̓aribꝰ qͥ ꝯſuetudinē habent iu randi/ nunqͥd trāſgrediunt̉ iſtud p̄ceptum ſeu mādatū/ ⁊ peccāt mortalit̓? Aliqͥ rn̄dēt diſtinguēdo dicētes ꝙ ꝑiuriū multiplicit̓ dicit̉. ſcꝫ indiſcreta iuratio. vtpote qn̄ qͥs inutilit̓ iurat verū. vel qn̄ ſine deliberatiōe iurat/ et tunc nō credūt eſſe mortale pctm̄. Nam tūc fit p̄ter p̄ceptū ſed nō ꝯtra prece ptū niſi forſan nimia eſſꝫ aſſuefactio. Alio mō ſumit̉ ꝑiuriū vbi vel qn̄ qͥs iurat cum delib̓atōe illd̓ qd̓ iuramēto n̄ eſſꝫ aſſerēdū/ īmo nec ſimplicit̓ dicēdū ſeu loq̄ndū. ſed potiꝰ oppoſitū. ⁊ tūc credit̉ eē mortl̓e pc̄tꝫ Alij diſtinguūt dicētes/ ꝙ ꝑiuriū multipli citer dicit̉. Uno mō falſa iuratio. q̄ ſi fiat ex ignorātia/ adhibita tn̄ pͥus diligētia de bita nō eſt peccatū. Sed ſi fiat nō adhibi ta diligētia debita/ pctm̄ qͥdem eſt ſꝫ venia le. Si aūt falſa iuratio fiat ſciēter. vtpote cū mendaciū iuramento ꝯfirmat̉/ tūc ni ſi tm̄ iocādo fieret. ſemꝑ eſt pctm̄ mortale. Alio modo dicit̉ ꝑiuriū trāſgreſſio iuram̄ ti iam facti. qd̓ ſi fuit licitū ſꝑ eſt ip̄a tranſ greſſio mortale pctm̄. Si ꝟo illicitū. trāſ greſſio illiꝰ nō eſt pctm̄. ſed illd̓ illicitū ſci enter iuraſſe fuit pctm̄. Tercio mō d̓r ꝑiu riū indiſcretū iuramentū. qd̓ ponunt (niſi alia aggͣuaret circūſtantia) veniale pctm̄. ¶ Itē nomen dei pr̄is eſt filiꝰ. qꝛ ip̄m pr̄eꝫ notificat. Nomen gͦ dei ī vanū aſſumit q ip̄m xp̄m purā creaturaꝫ ponit ſeu aſſerit. qꝛ ſic ponit ip̄ꝫ eſſe vanū vl̓ vanitatē. Un̄ ad Ro. viij. Uanitati ſubiecta eſt oīs crea tura. Sed cū xp̄s ꝟitas ſit. vn̄ Ioh̓. xiiij. Ego ſū via vitas et vita nll̓atenꝰ pot̓it eē vanitas. ⁊ ſic nͤ pura creat̉a Quid gͦ abſur diꝰ qͣꝫ illā firmiſſimā ꝟitatē poner̄ vāitatē/ ⁊ illd̓ v̓bū v̓tuoſū ſuſtētās oīa (vt hr̄ Heb̓. i.) ponere vanū et ſuſtentatū? ¶ Deniqꝫ ter cio mō nomē dei aſſumit ille in vanū qͥ no men xp̄i; vnde dicit̉ xp̄ianꝰ/ ꝑ pctm̄ vanuꝫ reddit et mortuū. Nomen qͥppe ſuꝑ hoīeſ ſcriptū vt viuāt ip̄i. iuxta qd̓ loqͥt̉ chriſtuſ Apoca. iij. Et ſcribā ſuꝑ eū nomē dei mei ⁊ nomē ciuitatis dei mei noue hierl̓m/ que deſcēdit de celo a deo meo ⁊ nomē meum nouūm. Expoſitio tercū pre 8 Erciū p̄ceptū ꝑtinēs ad deū co I hibēs trāſgreſſiōꝫ ī oꝑe ē. Memē Ato vt diē ſabbati ſctīfices. id ē ſan ctu et feriatū habeas. ceſſando ab om̄i oꝑe ſeruili. ¶ Ubi nota ꝙ inqͣꝫtū ſabbatū deſi gnat qͥetē int̓iorē a prauis affectōibꝰ/ ⁊ ex teriorē ab oībꝰ ẜuilibꝰ/ p̄ter illiꝰ diei det̓mi natōem/ morale eſt hͦ p̄ceptū ⁊ ſcpͥtū in cor de hūano. ſicut alia decalogi mandata ſeu A De dece preceptis XXVI p̄cepta. Natura enī dictat eſſe vacādū ali qn̄ qͥeti et oratōi/ et diuīe laudi. Sꝫ qꝛ tali die .ſ. ſabbato ⁊ a talibꝰ rebꝰ groſſioribꝰ ab ſtinere n̄ dictat ꝯſcīa ſed ſola ext̓ior iuſſio diuīa qͣꝫtū ad hͦ fuit cerimoniale hͦ māda tū ⁊ ſoluendū .i. ſolui poterat. ¶ Circa qd̓ ē aduertēdū/ ꝙ in dn̄ica reſurrectiōis dn̄ice ex ſtatuto eccl̓ie mutatū eſt ſabhatū in do minicā ne videremur iudaizare. Quia ex quo ꝟitas luxit/ trāſijt legis vmbra. ⁊ hoc q̄ ad cerimonialia. ¶ Et ſi q̄rat̉ qͣre alie iu deoꝝ feſtiuitates nō p̄cipiebant̉ ī decalo go? Dic ꝙ cetere eoꝝ feſtiuitates firerunt tm̄ cerimoniales nec ab oībꝰ ſunt obẜuan de. hoc aūt p̄ceptū magis morale eſt qͣꝫ ce rimoniale/ ideo ī decalogo ad quē oēs tenē tur ſꝑ p̄cipiendū erat. Seqͥtur Deute. v. vnde ſumit̉ hͦ p̄ceptū. Sex enī diebꝰ facieſ oꝑa tua. ſeptimo aūt die q̄ eſt dies ſabbati nō facies in ea qͥcqͣꝫ oꝑis. Et ſubdit rōem p̄cepti. Sex enī diebꝰ fecit deꝰ celū ⁊ terrā (vt patꝫ Gen̄. i.) ⁊ reqͥeuit die ſeptimo. non qͣſi laſſus. ſꝫ ponit̉ ibi reqͥeuit ꝓ ceſſauit/ ſi cut dicit̉ Apoc̄. iiij. Reqͥem nō habēt die ac nocte dicētia. ſanctꝰ ſctūs ⁊c̄. id ē dice re nō ceſſant. Ita ſumit̉ in dicto paſſu re qͥeuit ꝓ ceſſauit. Nihil enī vlteriꝰ fecit no uū cuiꝰ nō fecerit pͥus materiā vtpote cor ꝑaliū. vel ſil̓itudinē/ vtpote ſpūaliū. Ope rat̉ tn̄ adhuc qͦtidie creata gub̓nādo/ vt d̓r Ioh̓. v. Pr̄ meꝰ vſqꝫ mō oꝑat̉ ⁊ ego opor Circa qd̓ dicit Aug. li. iiij. ſuꝑ Gen̄. Sic reqͥeuit vt nouā creaturā vlt̓iꝰ ꝯderet nul lā. nō vt que ꝯdiderat ꝯtinere et guberna re ceſſaret. Et bn̄dixit diei ſeptimo qͥ ē di es ſabbati. ⁊ ꝓ id eſt ſctīficauit eū .i. ſanctū ⁊ celebrem eū habere voluit. vt .ſ. nō fieret opus ẜuile in eo. Et ſic nō interdicit̉ opuſ charitatis nec neceſſitatis. Un̄ patꝫ ꝙ po terunt exhiberi eccl̓iaſtica ſacr̄a. ſic̄ enī po terāt circūcidere ſabbato. ⁊ nos etiam die dn̄ica ſacr̄a poſſumꝰ exhibere/ ⁊ oꝑa chari tatis/ vt elemoſynas. ⁊ oꝑa neceſſitatis ex ercere. vt bibere comedere ¶ Expoſitio quarti precepi Ic qͦ ad deum ponūt̉ tria p̄cepta. Quantū autē ad ꝓximū ponunt̉ qeptē ſeq̄ntia. quoꝝ vnū eſt affirma tiuū. ⁊ ſex ſunt negatiua. Affirmatiuū autē ⁊ quartū in ordīe pͥncipali. ſed pͥmū ī his q̄ reſpiciūt ꝓximuꝫ eſt illd̓. Honora patrē tuū ⁊ matrē tuā Per qd̓ mādatum natura que corrupta ē ad ordinē naturalē reuocat̉ Nec fuit neceſſe hmōi p̄ceptū dari ꝑentibꝰ reſpectu ſuoꝝ filioꝝ. Creſcēte enī v̓tute in filijs decreſcit virtꝰ in parentibꝰ ẜm natu rā. ⁊ deficiēti v̓tuti debet̉ iuſte ſubſidium. Unde qꝛ minorat̉ virtꝰ ſeu vigor in ꝑenti bus ⁊ auget̉ ī filijs/ dat̉ p̄ceptuꝫ vt filij ſub ueniāt ꝑentibꝰ. Nec fuit neceſſe dare hmōi p̄ceptū ꝑentibꝰ de filijs/ qͣꝫuis pͥmo ip̄i filij fuerunt īpotētes. qꝛ natura etiaꝫ corrupta ad id cogit. eo ꝙ naturalit̓ ſucꝰ aſcēdit a radice ad ramos/ et nō ecōuerſo. Et chryſ. Hoc eſt amor in hoībꝰ qd̓ ē humor in ar boribꝰ. ¶ Ait gͦ. Honora pr̄eꝫ tuū. duplici ſcꝫ honore/ ⁊ reuerēdo ⁊ neceſſaria p̄bēdo. Pr̄em tam ſpūalem qͣꝫ carnalē. Intelligit̉ etiā de pr̄e deo qͥ potiſſime eſt honorādus Unde Malach̓. i. Filiꝰ honorat pr̄em et ſeruꝰ dn̄m. Si gͦ pater ego ſum vbi eſt ho nor meꝰ? Et mr̄em tuā carnalē. necnon et ſpiritualē. ſcꝫ eccl̓iaꝫ. De qͣ ad Gal̓. iiij. Il la autē que ſurſū eſt hierl̓m libera eſt q̄ eſt mater nr̄a. Noīe etiā pr̄is et mr̄is oēs ꝓxi mi intelligunt̉/ vt dicit Augꝰ. Un̄ ẜm ip ſum oīa vendēda ſunt ⁊ danda ꝓ pauꝑibꝰ in extrema neceſſitate. qd̓ ſi nō fit trāſgre dit̉ iſtd̓ mādatū. Si gͦ noīe pr̄is ⁊ matriſ om̄is ꝓximꝰ intelligit̉/ ⁊ nobiliſſimū inter ꝓximos ponit ꝓ om̄ībꝰ .ſ. patrē et matrem clarū eſt ꝙ illis p̄cipue honor debet̉ ⁊ ſub ſidiū. ¶ Et vt firmiꝰ obẜuet̉ adhuc hͦ p̄ce ptū ſubiūgit p̄mium dicēs. vt ſis lōgenuſ ſuꝑ terraꝫ. Nā Eccl̓i. iij. Qui honorificat pr̄em et matrē vita viuet lōgiore. Iuſtum enī eſt vt qͥ alteriꝰ vitā ſuſtētat vita illiꝰ ꝓ longet̉. Suꝑ terrā inqͥt .ſ. tā moriētium qͣꝫ viuētiū. eo ꝙ pietas ad oīa vtil̓ eſt. ꝓmiſſi onem habēs vite que nūc eſt ⁊ future .i. ad Thimoth̓. iiij. ¶ Expoſitio quinti precepti. Uintū autē p̄ceptū pͥncipale et ſe 2 cundū in ordīe eoꝝ q̄ reſpiciūt ꝓ ximū/ et pͥmum negatiuū eſt iſtd̓. Non occides. Ubi precipitur ꝙ non le datur proximus in ſua ꝑſona. ¶ Non occi des igit̉ ſupple homineꝫ; teipſuꝫ videlicꝫ vl̓ aliū. ⁊ duplicit̓. vicꝫ aīa vl̓ corꝑe. ¶ Sꝫ contrariū huic p̄cepto videt̉ haberi Exo. xxij. Et maleficos nō patieris viuere. In quo verbo p̄cipit dn̄s fieri occiſiōem. hic C 2 Compendiū theologie vero ꝓhibet. vnde ꝯtrariꝰ ſibijp̄i videt̉ in legiſlatōe. Sed ad hoc dicit̉ ꝙ ꝑſone pri uate que nullā habet iuriſditōem vel auto ritatē hic ꝓhibet occidere. legi autē vel mi niſtro iuſticie p̄cipit occidere. Exod̓ .xxij. ⁊ ſic nō eſt ꝯtrarietas. quia nō eſt circa idē ſeu reſpectu eiuſdē. Sed nunqͥd aliqͦ mo do priuate ꝑſone licet abſqꝫ trāſgreſſiōe oc cidere? Uidet̉ ꝙ ſic adminꝰ in ſui defenſio ne. hoc enī iura ꝑmittunt. ſcꝫ iniuriā ꝓpul ſare. et tēporate vim vi repellere. Itē ex or dine charitatis debeo potiꝰ ſubuenire vi te ꝓpͥe qͣꝫ aliene. Unde volentē me ꝑimere potiꝰ occidere debeo qͣꝫ ꝑmittere me occi di. ¶ Sed cōtra hͦ videt̉ eſſe illd̓ Matth̓. v. Si quis te ꝑcuſſerit in vna maxilla pre be ei et aliā. Et ideo dicūt qͥdam ꝙ nullo modo licet occidere etiā defendēdo/ maxi me autē viro ꝑfecto. Et hec videt̉ eſſe opi nio Anſelmi. Nec ẜm eos d̓beo opinari ꝙ me occiſurꝰ ſit ſi eū nō occidero ſꝫ ꝙ deus p̄ſtabit mihi auxiliuꝫ vl̓ euaſiōis aut fuge beneficiū. Alij volūt ꝙ in ſua defenſiōe li ceat occidere. eo ꝙ lex occidere iubēdo vel ſaltē ꝑmittēdo talē defendentē ſe in dicto caſu iudicē ꝯſtituit in aduerſariū. Un̄ ip ſum vice legis īterficit. vnde lex p̄bēdo au toritatē excuſat a peccato. Hoc tn̄ ītellige ſi neceſſitas eſt ineuitabilis. qm̄ ſi te ꝑcuſ ſerit aduerſariꝰ et fugerit/ vel ꝑcutere deſti terit/ eū reꝑcutere nō licet/ vel ſeqͥ fugientē. quia hoc nō fieret ad ꝓpulſatōem iniurie ſed ad vltōem/ que ſpectat ad ſolū iudicē. Et rn̄dent iſti ad illud Matth̓. v. Si qͥs te ꝑcuſſerit in vna maxilla ⁊c̄. ꝙ illd̓ conti net cōſiliū nō p̄ceptū. ¶ Et nota hic ꝙ ho micidiū multis modis fieri dicit̉. Fit eniꝫ qn̄qꝫ ſola mēte ꝑ odiū fraternū. Un̄ Ioh̓. epl̓a .i. ca. iij. Qui odit fratrē ſuū homici da eſt. Itē prauū exēplum relinq̄ndo. Ut enī dicit Grego. Tot mortibꝰ digni ſunt quot prauitatis exempla reliq̄runt. Item lingua/ et hoc triplicit̓. vl̓ .ſ. ꝯͣ legem quēqͣꝫ morti adiudicādo. Un̄. ij. Regū. xij. dicit̉: Dauid vriaꝫ ꝑcuſſiſſe gladio. qꝛ morti do loſe et iniuſte adiudicauit. Itē mentiēdo. Un̄ Sap̄. i. Os qd̓ mentit̉ occidit aīam Item cuiqͣꝫ detrahēdo. vn̄ dicit Bern̄. ꝙ detractor vno ictu tres aīas interficit. ſuaꝫ ſcꝫ et illiꝰ quē ſua detractōe inficit. ⁊ illiꝰ d̓ quo detrahit/ qꝛ ſibi forſan p̄iudiciū mor tis vel damni irreꝑabil̓ ſua detractōne pa rat ⁊ acqͥrit. Itē fit homicidiū manu qualicunqꝫ ſcꝫ ꝑemptōe exteriori. ſiue ꝑ gladiū ſiue ꝑ venenū. ſiue ꝑ aliā penā. Itē fit ho micidiū ꝑ ſubtractōnem victꝰ. ſcꝫ corꝑis. Unde Ambro. Paſce fame morientē. ꝙ ſi nō paſcis occidis. Siue victꝰ ſubtractōe. id ē verbi dei. Un̄ Ezech̓. iij. Si loquente me ad impiuꝫ ⁊c̄. Nō annūciaueris ei ⁊c̄. vt auertat̉ a via ſua impia ⁊c̄. ⁊ ip̄e impiꝰ ī iniqͥtate ſua moriat̉. ſanguinē eiꝰ de manu tua reqͥram. Un̄ ꝟ̓ſus. Exemplū. mens. lī gua. manꝰ. ſubtractio victꝰ. Corꝑis et aīe dici faciūt homicidā. ¶ Expoſitio ſexti pre cept Extū p̄ceptū in ordīe principali ⁊ E erciū eoꝝ que reſpiciūt ꝓximū eſt iſtud. Nō mechaberis. vbi p̄cipit̉ vt nō ledat̉ ꝓximꝰ in re ſibi ꝯiūcta ꝑ legeꝫ. ſcꝫ ī vxore. Et accipit̉ hic ſub noīe mechie oīs illicitꝰ cōcubitꝰ. ⁊ qͥcunqꝫ coitꝰ forni cariꝰ. qͣꝫuis mechia magis ꝓpͥe adulteriū dicat̉. Mechos enī grece adulteriū dicit̉ latine. Et ad hāc reduci pōt fornicatio ſpi ritual̓. ſicut idolatria. de qͦ Hiere. iij. Me chata eſt cū lapide et ligno. Pōt etiam ad hanc reduci expoſitio p̄ͥua ſacre ſcripture. Un̄. ij. Choꝝ. ij. Nō ſūmꝰ ſic̄ pl̓imi adul terātes verbū dei. ¶ Unde hic nota ꝙ for nicatio eſt mortale peccatū. Uidet̉ tn̄ con trariū eo ꝙ actꝰ natural̓. Actꝰ āt natural̓ n̄ eſt peccatū. Inſuꝑ cū cōire ſit neceſſarium ad ꝯſeruatiōem ſpeciei. ſicut comedere ad ꝯſeruatōem indiuidui. ⁊ ī neceſſitate vt fa me liceat etiā nō ſua raꝑe et ꝯmedere. qꝛ tē pore neceſſitatꝭ om̄ia ſunt ꝯmūia. videt̉ ſi milit̓ ꝙ in feruēti deſiderio coeundi poſſet qͥs nō ſuam raꝑe ⁊ cū ea cōire. Ad qd̓ di cit̉ ꝙ actus fornicatiōis duplicit̓ dicitur. Uno mō dicit̉ natural̓. eo ſcꝫ quia natura liter fit. Alio mō dicit̉ ꝯtra naturā. Et iu xta iſtū ſcd̓m modū duplicit̓ dicit̉ adhuc ꝯtra naturā. Uno modo quādo fit ꝯͣ natu ralē cōcubitū qͥ eſt maris cū femina. ⁊ iſto modo pōt dici actꝰ innatural̓/ quia ꝯͣ na turalē ꝯmixtionē. Alio mō dicit̉ ꝯtra natu rā. quia ſcilicꝫ naturā in ſuis naturalibus vulnerat ⁊ ſpoliat gͣtuitis. ſcꝫ bono gr̄e et virtutis. Et iſto vltimo mō oīs fornicatō eſt ꝯtra naturā. ſicut om̄e peccatū mortale. Corrūpit enī naturalia ⁊ deſtruit oīa gͣtui ta. Et qꝛ iſti ſūt effectꝰ mortal̓ peccati. ꝓpt̓ hoc patet fornicatōem eſſe pctm̄ mortale. De decē preceptis XXVI Et ſic patꝫ ſolutio argumēti. qꝛ licꝫ forni catio ſit actus natural̓; qꝛ .ſ. naturaliter fit. eſt tn̄ īnatural̓/ quia naturā corrūpit. Nec ſeqͥt̉ ꝙ ſit actꝰ natural̓ qꝛ natural̓r fit/ ꝙ ꝓ pterea nō ſit peccatū. vbi nō debito mō fit Et intellige ꝙ coitꝰ qͥ de ſe natural̓ eſt/ ꝑ ꝯtractā ꝑ peccatū primi ꝑentis ꝯcupiſcen tiā eſt ſicut cibus veneno iūctꝰ. qͥ qͣꝫuis de ſe natural̓ ſit tn̄ ꝓpter veneni admixtiōem interficit. niſi bn̄ficio tyriace ꝯmedēti ſub ueniat̉. Pari mō et aīaꝫ ꝯcupiſcētia carna lis inordinata interficit/ niſi bn̄ficio mr̄i monij ⁊ honeſtate nuptiaꝝ intercipiatur. ¶ Nec eſt ſil̓e de extrēa neceſſitate. famīs et deſiderio feruēti coitꝰ. qꝛ ſi in neceſſitate fa mis nō ſubueniat̉ ꝑ alienū eſuriēti periret indiuiduū. Non ſic autē ꝑiret ſpecies ge neris hūani/ ſi nō ſatiſfiat ꝑ coitū alicuiuſ cū aliena. Nā ſaluat̉ in alijs. Etiā ip̄e poſ ſet alit̓ ſaluare ſcꝫ cognoſcēdo ſuā ꝓpͥaꝫ vx orē. ¶ Sed quare ponunt̉ duo p̄cepta cir ca ꝓhibitōem illiciti coitꝰ .ſ. Nō mechabe ris. ⁊ nō ꝯcupiſces vxorē ꝓximi tui. cum vnū ſub alio poſſit ſubintelligi. Et ſil̓r de iſtis duobꝰ. Non furtū facies. ⁊ nō concu piſces rē ꝓximi tui. cū om̄is qͥ furat̉ rem ꝓ ximi ꝯcupiſcat ⁊ ſic poſſit pͥmū contineri ſub ſecūdo. Aug. ſoluit ꝙ in duobꝰ p̄ceptꝭ ſcꝫ nō mechandi et nō furādi. oīa oꝑa īter dicta ſunt. in alijs autē duobꝰ interdicitur ip̄a oīs ꝯcupiſcētia. Et qꝛ vtrobiqꝫ eſt pec catū/ vtrobiqꝫ eſt mandatū ꝓhibitorium. Nec ſil̓r fit ꝓhibitio de volūtate occidēdi. ſed tm̄ de actu. qꝛ naturalit̓ ſunt pni homi nes ad velle luxuriari ⁊ ad actū luxuriādi. Sil̓r ad volūtatē habēdi alienū ⁊ ad actū ſicut ad rapinā ⁊ furtū. Et ideo due ſūt ꝓ hibitōnes et data duo p̄cepta ꝓhibitoria. vnū cohibens ip̄am volūtatē. aliud cohi bēs ip̄m actū. Nō ſic autē eſt in occidere. qꝛ hō naturalit̓ ab horret tā voluntatē occi dendi qͣꝫ actū. Quelibet enī creatura ſuam ſpeciē amat/ ⁊ nitit̉ eā ſeruare nō deſtrue re. niſi cum extra ſe exit ꝑ furorē ire vl̓ teme re ꝯcupiſcētie. ¶ Expoſitio ſeptimi precepti. Eptimū p̄ceptū in ordine pͥncipa li ⁊ quartū in ordine eoꝝ q̄ reſpici unt ꝓximū. quo .ſ. prohibet̉ ledi ip ſe ꝓximꝰ in rebꝰ ſibi nō ꝑ legē ꝯiunctis ſed fortuitis. ⁊ eſt iſtud. Nō furtū facies. Eſt autē furtū ꝯtractō rei aliene īuito dn̄o ani mo lucrādi. Notāter dicit ꝯtractio. qꝛ qͥs furtū nō facit niſi oꝑe ꝯtractet. Dicit etiaꝫ rei aliene. qꝛ in re q̄ pleniſſime mea eſt non facio furtū. Secꝰ aūt ſi qͥs habeat mecuꝫ rem ꝯmunē. Dicit inuito dn̄o. qꝛ ſi credat dn̄m ꝑmiſſuꝝ/ ⁊ ſubſit iuſta cauſa ſic cre dendi. etiā ſi dn̄s nō erat ꝯceſſurꝰ nō tenet̉ furto. Si autē nō ſubſit iuſta cauſa ſic cre dendi; tenet̉ furto. Econtra ſi crederet con tractare rē dn̄o inuito. licꝫ etiā ꝯtractet do mino volēte/ peccat tn̄ mortalit̓ ⁊ furtū fa cit. qꝛ in pctīs ꝯͣhēdis ⁊ ꝯmittēdis inten tio principalit̓ attendit̉. ¶ Dicit etiā aīo lu cradi. qꝛ ſi qͥs ancillā alienā in meretricem rapuerit nō lucri ſed libidīs cauſa. furtuꝫ ꝓprie nō facit. ſecus aūt ſi eā rapiat vt vē dat. ¶ Et nota ꝙ ī extrema neceſſitate excu ſat̉ fur. qꝛ tēpore tāte neceſſitatis oīa ſūt cō munia. ¶ Et intellige ꝙ ſub noīe furti ītel ligit̉ ꝓhibita oīs vſurpatio illicita rei alie ne. anīo dico lucrādi. qual̓ eſt rapina. vſu ra. negociatio fraudulēta ⁊ hmōi. ¶ Et no ta ꝙ nō dicit. Nō facies rapinā/ qͣꝫuis ra ꝑe ſit generaliꝰ qͣꝫ furari. Nam oīs qͥ fura tur rapit et nō ecōuerſo. Qd̓ fecit ideo. qꝛ iudei qͥbꝰ hmōi p̄cepta data ſunt ꝓniores ſunt ad furtū qd̓ eſt occultū/ qͣꝫ ad rapinaꝫ vbi teſtis adeſt. ⁊ iō occurrēdo magꝭ ꝑicu loſo furtū in ꝓhibitōe noīauit nō rapinā. Uoluit tn̄ a ꝑte totū intelligi. vtpote ꝑ fur tū omnē rei altene vſurpatōem. ¶ Per hoc etiā ꝓhiberi videt̉ ne fiant violētie ⁊ nimie exactōes ⁊ tallie pͥncipū ⁊ militū ī popu lū ſuū. qꝛ hoc videt̉ rapina eſſe et ſpēs fur ti. Propter qd̓ dicit̉ Eſa. i. Principes tui infideles ſocij furum. Sed circa hoc diſtī guit̉ ab aliqͥbꝰ. qͥa aūt tallie iſte fiūt ſuper ẜuos aut ſuꝑ colonos terre. ſi ſuꝑ ſeruos cū nihil habeat niſi nomīe dn̄i ſui videt̉ ꝙ dn̄s ſeruū ſuū talliare poſſit et onerare qͥn tuncūqꝫ vult. Pōt tn̄ dn̄s nimis angariā do ſeruū ſuū/ nimiſqꝫ exigēdo ⁊ oppͥmēdo eū ita gͣuiter ſic ꝯtra iſtud p̄ceptū faciēdo peccare. qꝛ iuſticia dei exigit vt vnuſqͥſqꝫ re ſua debite vtat̉ Nō tn̄ vt ſit rapīa dicūt. nec oꝑtꝫ de neceſſitate reſtituere. licꝫ pietaſ hͦ exigat. Si aūt fiat ſuꝑ colonos t̓re ſiue inhabitātes terrā/ tūc taxanda eſt illaꝝ tal liaꝝ ſeu exactionū acceptatio ẜm laborem pͥncipis vel militis quē habēt in defenſio ne illiꝰ terre/ quā ip̄i coloni ſic talliati inha bitāt. ⁊ etiā ẜm expenſas qͣs neceſſe eſt pͥnC 3 Compendiū theologie cipi vl̓ militi facere ẜm ſuā moderatā ⁊ ho neſtā familiā. ⁊ ſi vltra exigāt rapina eſt. et ꝑ iſtud p̄ceptū inhibet̉. ¶ Expoſitio octaui precepti. Ctauū p̄ceptū in ordine pͥncipali ¶ et qͥntū ī ordine eoꝝ que reſpiciūt ꝓximū. quo .ſ. ꝓhibet̉ quis ꝯͣ ꝓxi mū trāſgrediore .ſ. ferēdo falſum teſtimo niū. Et eſt iſtd̓. Nō loqͣris ꝯͣ ꝓximū tuum falſuꝫ teſtimoniū. ¶ In quo et ꝑiuriū ⁊ mē daciū ꝓhibent̉. qꝛ vt dicit Aug. li. de men dacio. Om̄e mendaciū hͦ genere v̓bi ꝯple ctitur. Quiſqͥs enī aliqͥd enūciat ꝑhibꝫ te ſtimoniū animo ſuo. vn̄ ſi mētit̉ falſū teſti moniū aīo ſuo ꝑhibet. ¶ Per hͦ autē quod hic dicit contra ꝓximū. vt dicit Augꝰ d̓ q̄ ſtiōibꝰ Exo. non videt̉ ꝓhibere mendaciū qd̓ ꝓdeſt alicui. ⁊ nihil obeſt ei cui mentit̉ Eſt argumētuꝫ ꝙ eſt aliqd̓ genꝰ mēdacij qd̓ nō eſt mortale pctm̄. illd̓ .ſ. qd̓ nō fit cū libidine decipiēdi vel nocēdi. Nec enī oīs intentio vel libido fallendi efficit mortale pctm̄. Predicat̉ enī hͦ ꝯplexū intētio fallē di et de mēdacio ꝑnicioſo/ et d̓ mēdacio io coſo ⁊ de mēdacio officioſo. ſed tn̄ ꝑ pͥus ⁊ ꝑ poſteriꝰ. et de ſe ẜm ſuā pͥmariā intenti onē nō dicit̉ niſi de mēdacio ꝑnicioſo. Et iō ſolū ẜm ſe mēdaciū ꝑnicioſū a ml̓tꝭ r̄pu tat̉ eē mortale pctm̄. vt videt̉ velle Prepo ſitinus ⁊ mgr̄ Guilhelmꝰ antiſiodorēẜ. et alij mgr̄i magni decretoꝝ. ¶ Sūt autē ẜm Aug. octo genera mendacioꝝ. qͦꝝ ſufficien tiam ſic accipe. Tria em̄ ī genere ſunt mo uētia ad mēdaciū .ſ. nociuitas. libido men tiēdi ⁊ vtilitas. ¶ Si āt nociuitas ſit ī cau ſa. hͦ eſt ſi qͥs mentiat̉ vt noceat. aut gͦ inten dit inferre alicui nocumentū ſpūſ. vt .ſ. ſub uertat̉ a fide catholica aut a regul̓ bonorū morū. vt ſunt qͥ dicūt xp̄m nō incarnatuꝫ. vel luxuriā nō eſſe pctm̄ mortale/ et hmōi. ⁊ tūc eſt pͥmꝰ modus ſeu pͥmū genꝰ men dacij .ſ. mētiri in doctrīa pietatis ⁊ religio nis. ⁊ hͦ eſt mortale pctm̄. Aut intēdit no cumētū totiꝰ hoīs. qd̓ ꝯtingit duplicit̓ .ſ. vel intēdendo nocere vniuerſalit̓ et totalit̓ ⁊ ẜm genus qd̓ oībꝰ nocet et nulli ꝓdeſt. vt qͥ mendacit̉ ꝓſequit̉ hoīem ad mortem Et eſt ſcd̓s modꝰ ſeu ſcd̓m genꝰ mēdacij. ⁊ iſtud ē pctm̄ mortale. Aut intēdendo no cere ꝑticularit̓ et ẜm genus qd̓ alicui nocꝫ ⁊ alicui ꝓdeſt. vt eſt mendaciū mercatoꝝ ⁊ calūniatorū. Et eſt terciꝰ modꝰ ſeu terciū genus mendacij. ⁊ iſtd̓ ſimplicit̓ eſt pctm̄ mortale. et vocat̉ qd̓libet iſtoꝝ triū generū mendaciū ꝑnicioſum ¶ Si aūt libido mē tiendi ſit in cauſa. hͦ eſt ſi qͥs mentiat̉ ex ſo la libidine tunc aut mouet̉ tm̄ ex affectiōe ⁊ intētione mentiēdi ⁊ nō ꝓpter aliud. ⁊ eſt qͣrtus modꝰ ſeu qͣrtū genus mendacij. qd̓ vocat̉ mendaciū libidīoſum. ⁊ ponit̉ mor tale peccatū. Aut mouet̉ ex intentōe mouē di auditorē ad cōplacentiā vl̓ riſum. ⁊ eſt qͥntus modꝰ ſeu qͣntū genus mēdacij qd̓ vocat̉ mendaciū iocoſum. qd̓ ponit̉ vt cō muniꝰ veniale pctm̄. ¶ Aut vtilitas aliqͣ ē in cauſa. hͦ eſt ſi qͥs mentiat̉ vt ſibi vel alte ri ꝓſit. ⁊ tūc aut vtilitas illa ꝯſiſtit ī bonis fortuue que ꝑdi poſſunt. vt ſi qͥs mentiat̉ ne ꝑ raptores ſuā pecuniā amittat. ⁊ eſt ſe xtus modꝰ ſeu ſextū genꝰ mendacij. Aut il la vtilitas ꝯſiſtit in bonis corꝑis. vt cū qͥſ mentit̉ ꝓ ſaluādo vitā hoīs. vt ſi hō quera tur ꝓ eū occidēdo/ aut ad mortē ducēdo. ⁊ mētiendo dicat ſe n̄ vidiſſe vel neſcire vbi ſit. ⁊ eſt ſeptimꝰ modꝰ ſeu ſeptimū genus mendacij. Aut illa vtilitas ꝯſiſtit in boniſ aīe. que tn̄ ſic ſunt in aīa vt quodāmō etiā habeāt eſſe in corꝑe. vt cū qͥs mentit̉ ꝓ ſua aūt alteriꝰ pudicicia vl̓ virgītate ſeruāda. ⁊ eſt octauꝰ modꝰ ſeu octauū genꝰ mēdacij ẜm debitā aſſignatōem Auguſtini. Et vo cat̉ qd̓libꝫ iſtorū triū vltimoꝝ generū mē daciū officioſum. ⁊ de ſe ponūt̉ eſſe pecca ta venialia ¶ De triplici genere mendacij. ¶ In ſumma nota ꝙ ī genere eſt triplex mēdaciū .ſ. ꝑnicioſum. libidinoſū ⁊ officioſum. ¶ Primū .ſ. ꝑnicioſum cōtinet ſub ſe tria pͥma gēnera ſupͣ poſita ⁊ decla rata. ⁊ eſt ſꝑ mortale pctm̄. ¶ Scd̓m .ſ. libi dinoſum ꝯtinet ſub ſe qͣrtū genꝰ ſupͣ poſi tū et declaratū. qd̓ ponit̉ mortale. Et quin tū quod dicit̉ iocoſum. ⁊ ab oībꝰ ponit̉ ve niale. ¶ Terciū .ſ. officioſuꝫ ꝯtinet ſub ſe ſe xtū/ ſeptimū/ et octauuꝫ genera etiā ſupra poſita ⁊ declarata. Et eſt ſꝑ veniale niſi ex accidēti efficeret̉ mortale. ¶ Expoſitio noni et decimi preceptorū legis Onū et decimū mandata in ordi Y ne pͥncipali. et ſextū ⁊ ſeptimū ī or dine eorū q̄ reſpiciūt ꝓximuꝫ. eo ꝙ G De decempreceptis XXVI diuerſo modo ordinant̉ ẜm ordinē textus exodi ⁊ deuteronomij; ſil̓ ꝑtractent̉. in qui bus ꝓhibet̉ trāſgreſſio ī corde ꝯͣ ꝓximum. Fit aūt trāſgreſſio in corde duplicit̓. vicꝫ qͣꝫtum ad ꝯcupīam carnis. ꝯtra quā poni tur nonū mandatū qd̓ eſt. Nō deſiderabiſ vxorē ꝓximi tui. Qd̓ ponit̉ nonū p̄ceptū ẜm mgr̄m ī li. ſnīaꝝ. ⁊ ẜm Aug. ⁊ ẜm libꝝ deuteronomij. licꝫ alit̓ ordīet̉ ī exodo. Itē fit trāſgreſſio ꝯͣ ꝓximū in corde qͣꝫtū ad cō cupiſcētiā oculoꝝ. ꝯtra quā ponit̉ decimū mandatū qd̓ eſt. Nō ꝯcupiſces domū ꝓ ximi tui. qd̓ ponit̉ in exodo nonū ¶ In qͥ bus notandū ꝙ ꝓhibet̉ ſpāli mādato cō cupiſcētia carnis ⁊ ꝯcupīa oculoꝝ potiuſ qͣꝫ ꝯcupiſcētia alioꝝ malorū actuuꝫ. qꝛ iſte due ꝯcupiſcētie habēt delectatōes ſuas eti am an̄ opus/ et nō tm̄ cōiunctas oꝑi vt di cit Aug. Et cū hͦ etiā habent in oꝑe nocu mentū ꝓximi. qd̓ nō ſic eſt in ꝯcupiſcētijs aliorum actuuꝫ. Et ideo ꝓpter iſtam tur pitudinem iſtarum concupiſcentiaꝝ q̄ ſic ſūt ante opꝰ repͥmendā/ data ſunt iſta mā data q̄ ꝓhibēt cordis cogitatuꝫ. Uel ꝓpt̓ cauſam ſupra in fine ſexti mandati aſſigna tā. ¶ Porro qd̓ ſubdit̉. nō ſeruū nō ancillā ⁊c̄. qd̓ annectit̉ nono mādato ẜm ordineꝫ exod̓. et decimo .ſ. de n̄ ꝯcupiſcēdo domū ꝓximi. ẜm ordinē deutero. v. ſpēal̓r ad de cimū ꝑtinet mandatū. Ordinat̉ tn̄ cū no nō ẜm dictū ordinē Exod̓. eo forte ꝙ ea q̄ ibi enumerat ſunt res mobiles ſicut vxor d̓ qua eſt nonū mandatū. Unde ſumitur nu merus ſeu ſufficientia p̄ceptoꝝ legis Unc reſtat videre numeꝝ ⁊ ſuffici A entiā iſtoꝝ decē p̄ceptoꝝ ſeu man datoꝝ legis. Circa qd̓ nota ꝙ ſic̄ ſupͣ dictū eſt/ lex p̄ceptoꝝ poſita eſt ꝓpter traſgreſſiōem. Trāſgreſſio aūt in prīo ſuo genere qͣꝫtū ad materiā pn̄tē attinet dupli citer habet fieri .ſ. directe ꝯͣ deū. vel directe ꝯtra proximū. ¶ De triplici modo. tranſgreſſionis contra deū ¶ Cōtra deū autē cōtingit directe trāſgreſ ſionē fieri triplicit̓ .ſ. cordeore ⁊ oꝑe. Cor de aūt fit ꝯͣ deū trāſgreſſio. cuꝫ qͥs .ſ. a deo auertit̉ ꝑ idolatriā vl̓ hmōi. qd̓ ꝑ pͥmū p̄ce ptū ſeu mādatū ꝓhibet̉. in qͦ d̓r. Nō habo his deos aliēos corā me ⁊c̄. Ore fit ꝯͣ deū trāſgreſſio ꝑ nomē .ſ. ſuū mētiēdo. blaſphe mādo ꝑiurādo ⁊c̄. Qd̓ ꝑ ſcd̓m p̄ceptū ſeu mādatū ꝓhibet̉. ī qͦ d̓r. Nō aſſumeſ nomē dei tui in vanū ⁊c̄. Oꝑe aūt fit ꝯͣ deū tranſ greſſio. qn̄ .ſ. tꝑe debito ⁊ ad dei cultū pͥnci palit̓ deputato fit oꝑatio nō licita. vel illi cultui ſeu illi tꝑi n̄ ꝯueniēs. Qd̓ ꝑ terciū p̄ ceptū ſeu mādatū ꝓhibet̉ in qͦ d̓r. Memē to vt diē ſabbati ſctīfices ⁊c̄. ¶ Cōtra ꝓxi mū ꝯtīgit directe trāſgreſſionē fieri dupli cit̉. Uel omiſſiōe .ſ. boni ad qd̓ qͥs erga ꝓ ximū tenet̉. Ul̓ illatōe mali qd̓ qͥs ſibi īfer re nō deberet. Cōtra pͥmū .ſ. ꝯͣ omiſſiōem boni ad qd̓ qͥs erga ꝓximū tenet̉/ dat̉ qͣrtū p̄ceptū ſeu mādatū qd̓ ē. Honora patreꝫ tuū ⁊ mr̄eꝫ tuā ⁊c̄. ¶ Illatōe ꝟo mali ꝯtin git tripl̓r ꝯͣ ꝓximū trāſgreſſionē fieri .ſ. oꝑe ore ⁊ corde. ¶ Oꝑe qͥdē dupl̓r. Uel .ſ. malū ꝓximo inferēdo ī ſeip̄o .i. in ſua ꝓpͥa ꝑſona Qd̓ ꝑ qͥntum p̄ceptū ſeu mādatū ꝓhibet̉ in qͦ d̓r. Nō occides. Uel ꝓximo inferēdo in re ſua. et hoc iterū duplicit̓. Uel .ſ. in re ſua ſibi ꝑ legē cōiuncta/ vt eſt vxor. Quod ꝑ ſextū p̄ceptū ſeu mandatū ꝓhibet̉. ī quo dicitur. Non mechaberis. Uel ī re ſua nō ſibi ꝑ legē ꝯiūcta/ ſed om̄ino ſeꝑata. qualia ſunt bona fortuita. Qd̓ ꝑ ſeptimū p̄ceptū ſeu mādatū ꝓhibet̉. in qͦ dicit̉. Nō furtuꝫ facies. ¶ Ore fit ꝯtra ꝓximū trāſgreſſio ſi bi mētiēdo. fallendo. decipiēdo. falſum te ſtificādo. Qd̓ ꝑ octauū p̄ceptū ſeu māda tū ꝓhibet̉. in quo dicit̉ Non loqͣris ꝯtra ꝓ ximū tuū falſū teſtimoniū ⁊c̄. ¶ Corde de niqꝫ fit ꝯtra ꝓximū trāſgreſſio dupliciter. Uel .ſ. qͣꝫtum ad ꝯcupiſcentiā carnis. Cō tra qd̓ datū eſt nonū p̄ceptū ſeu mandatū in qͦ d̓r. Non deſiderabis vxorē ꝓximi tui Uel qͣꝫtū ad ꝯcupīaꝫ ocl̓oꝝ. Cōtra qd̓ da tū ē decimū ⁊ vltimū p̄ceptū ſeu mādatū/ in qͦ d̓r. Nō ꝯcupiſces domū ꝓximi tui. n̄ ſeruū. non ancillā ⁊c̄. Qualiter per deceꝫ p̄cepta legꝭ om̄e pctm̄ mortale ꝓhibet̉. Oſtremo notādum eſt qualiter in I decalogo fit vtualit̓ ⁊ effectiue oīs peccati mortalis ꝓhibitio. Prohi bent̉ enī ibi ſeptē capitalia peccata. ¶ In primo quippe p̄cepto ſeu mādato prohi betur ſuperbia. Ipſa etenim oratōni inti mo debitoqꝫ cultui cōtrariatur. Und̓ Ec cl̓iaſtici. x. Initiū ſuꝑbie homīs apoſtata re a deo. ¶ Inuidia autē ꝓhibet̉ in quarto C 4 Compendiū theologie p̄cepto ſeu mandato. Ibi em̄ vt a ꝑte totū intelligat̉ precipit̉ vnicuiqꝫ honorē d̓bitū impēdere. qd̓ facere nō ſinit inuidia. ¶ Ira autem prohibetur in quinto precepto ſeu mandato. Ibi enī ꝑfecte intelligēdo ꝓhi bet̉ occiſio ſeu homīcidiū om̄eqꝫ nocumē tū in ꝑſona ꝓximi ad q̄ inducit ira. ¶ Lu xuria v̓o tam corꝑal̓ qͣꝫ mental̓ ꝓhibet̉ in ſexto p̄cepto ſeu mādato/ ⁊ in nono. Ibi eī ꝓhibet̉ mechia om̄iſqꝫ illicitꝰ ꝯcubitꝰ. ⁊ eti am oīs illicita carnis ꝯcupīa. ¶ Gula aūt que deſeruit luxurie in eiſdē duobꝰ p̄ceptꝭ effectualit̓ ꝓhibetur. ſicut enī in naturꝭ nu tritiua deſeruit generatiue. ita in vicijs gu la deſeruit luxurie. Ul̓ ẜm alios Gula ī pri mo mādato ꝓhibet̉. Guloſi enī vt ꝯmuni us deū nō colūt ſꝫ vētrē ſuū. Un̄ ad phil̓. iij. Quoꝝ deꝰ vēter eſt ⁊c̄. ¶ Accidia ꝟo in tercio p̄cepto ſeu mādato ꝓhibet̉. Ibi enī precipit̉ debita ſabbati ſctīficatio. qd̓ ꝓpͥe fit ꝑ ſpiritualē animi qͥetē in deū. feruentē qꝫ ⁊ diligentē laudē dei. Cuiꝰ contrarium oīno efficit accidia. que in ſeip̄a qͥetem ex tra deū q̄rens tabeſcit ⁊ a laude diuīa tor pet. ¶ Auaricia tā realis ſeu exterior qͣꝫ etiā mētal̓ prohibet̉ in ſeptimo p̄cepto ſeu mā dato ⁊ in decimo. Ibi enī ꝓhibet̉ furtum/ oīſqꝫ rei aliene vſurpatio indebitaqꝫ deten tio. Et etiā om̄is mental̓ bonoꝝ et reꝝ illi cita ꝯcupiſcentia. Qd̓ effectualiter in primo p̄cepto ꝓhibet̉ omne pctm̄. Pōt eti am ⁊ alit̓ dici. qꝛ .ſ. in pͥmo p̄cepto ſeu mā dato ꝓhibet̉ nō tm̄ omne capitale pecca tū/ qͥnetiā om̄e pctm̄ mortale. Tūc enī eſt peccatū mortale cū homo plꝰ vel eque ali quaꝫ creaturā diligit ſicut deū. Qd̓ plane in primo p̄cepto ſeu mādato qd̓ eſt de vno deo ſuꝑ omīa diligēdo ⁊ colēdo prohibet̉. ⁊ ſic ex ꝯſeq̄nti omē mortale pctm̄ in illo pͥ mo p̄cepto effectualit̓ cenſet̉ ꝓhibitū ¶ Alius modus po nendi prohibitionē ſeptē peccatoꝝ morta lium ꝑ decē p̄cepta legis. Unt et alij aliter imaginātes; qui adhuc ampliꝰ ip̄a ſeptē pctā capi mandata ꝓhiberi ꝯcipiūt/ ⁊ ponūt conſi talia ꝑ dicta decē legis p̄cepta ſeu derādo ſcꝫ plenariā ip̄oꝝ p̄ceptoꝝ ſeu mā datoꝝ intentionē/ finem et effectu. Dicunt enī ſuꝑbiā ꝓhiberi ꝑ primū p̄ceptum. De prohibitōne ſu perbie per primū/ per ſecundū/ per terciuꝫ per quartū. Etenim vt dicūt (iuxta quod ſupra tactuꝫ eſt) ſuꝑbia facit apoſtatare a deo. ſuperbia procliuis eſt ad cōtemnēdū blaſphemandūqꝫ nomē dei. Suꝑbia nō ſe faciliter ad debitā ſabbati ſanctificatio nem deuotūqꝫ cultū deo exhibendū diſpo nit. Suꝑbia nō libēter debitū patri ⁊ ma tri ac alijs qͥbꝰ ꝯuenit honorē impendit. De prohibitōne in uidie. ¶ Dicunt enim vt ſupra inuidiā prohibe ri ꝑ quartū p̄ceptū/ per quintū / ꝑ octauuꝫ. Etenī inuidia nō faciliter ad debitū tā pa tri et matri/ qͣꝫ alijs quibꝰ cōuenit honorē impendendū animū inclinat. Inuidia ſe pe proximū animo ⁊ interdū verbo necat. eiuſqꝫ mortem optat et in ea exultat. Inui dia libēter proximo detrahit/ falſumqꝫ de eo teſtimoniū ꝑhibet. ¶ De prohibitiōe ire ¶ Item dicunt ⁊c̄. per ſecundū p̄ceptū/ per quintū ⁊ octauū. Etenī ira facilis ē ad no men dei in vanū ſumēdū ⁊ blaſphemādū. Ira ꝓcliuis ē ad occiſionē ſeu leſiōꝫ ꝓxīo in ſua propria ꝑſona inferendū. Ira etiā ī clinata eſt ad ꝓximū verbis iniuriandū et damnificandū. De prohibitiōe du plicis luxurie. ¶ Per ſextum p̄ceptū et nonū dicūt ꝓhibe ri duplicē luxuriā. actualē. ſcꝫ et mentaleꝫ. Luxuria enī ꝓut in nomē trāſit vicij capi talis dicit̉ omnis illicitus et indebitꝰ actu alis concubitꝰ. Dicitur etiā omnis illicita cōcupiſcentia carnalis. De prohibitiōe gu ¶ Dicūt gulā ꝓhiberi ꝑ pͥmū prece (le ptū. ꝑ terciū. ꝑ ſextū. ꝑ nonū. Per pͥmum qͥdē eo reſpectu qͦ ſupra declaratū ē. Etenī guloſi vt ꝯmuniꝰ deū nō debite colūt ſed ventrē ſuū. Gula reſpectu tercij p̄cepti nō faciliter inclinat̉ ad debite ſanctificanduꝫ ſabbatū. eaqꝫ ſupportandū q̄ ad dictā ſan ctificationē ſpectant. Per ſextū vero et no nū p̄ceptū eo reſpectu vt ſupra declaratuꝫ eſt ꝓhiberi dicit̉ qͦ luxuria cui deſeruit. De ſeptem ſacramentis XXVI De prohibitōe acci Dicūt accidiā ꝓhiberi ꝑ t̓ciū p̄ceptū (die ꝑ qͣrtū. Per t̓ciū qͥdē eo reſpcū qͦ ſupͣ decla ratū ē. Reſpectu v̓o qͣrti p̄cepti. qꝛ accidia q̄ de ſe negligēs incuria ⁊ torpēs ē. oīno ī peditiua et oppoſita videt̉ debite honora tōis ꝓuiſiōis et ſuſtentatōiſꝑentū/ eorūqꝫ qͥbus ꝯuenit De prohibitiōe du plicis auaricie. ¶ Duplicē auariciā. exteriorē .ſ. et mentaleꝫ dicunt ꝓhiberi ꝑ pͥmū p̄ceptū. ꝑ qͣrtuꝫ. ꝑ ſeptimū. ꝑ decimū. Etenī reſpectu pͥmi p̄ cepti auaricia (q̄ iuxta dictū apl̓i ad Eph̓. v. ꝓprie idoloꝝ ſeruitꝰ ē) deū nō debite co lit. Reſpectu qͣrti p̄cepti manifeſtū eſt aua riciā debite ꝯͣriari honoratōi/ ſubuentōi ⁊ ꝓuiſioni ꝑentū ⁊ alioꝝ qͥbꝰ ꝯuenit. Reſpe ctu ꝟ̓o ſeptimi p̄cepti et decimi ſatꝭ facta ſupͣ declaratio. ¶ Poſſēt ⁊ alijs modis alijſ qꝫ reſpectibꝰ et rōibꝰ ip̄a ſeptē pctā capita lia ꝑ dicta decē legis p̄cepta et mādata ꝓ hibita dici ⁊ aſſignari/ iuxta varios ꝯcep tus variaſqꝫ imaginatōes hoīm. Finit ſcd̓os tractatꝰ huiꝰ libelli qui eſt de expoſitōe decē p̄cepto rū ſeu mandatoꝝ legis ¶ Tractatus tercius de ſeptē ſacr̄is eccl̓ie ⁊ eoꝝ declaratōe. O cōpendio ſam ſacr̄oruꝫ noui teſtamenti noticiā videndū ē ſummatim in genere. qͥd ſit ſacr̄m. Qui bus de cauſis inſtituta ſunt ſacr̄a. In qͥbꝰ ꝯſiſtāt. An aliqͣ poſſint it̓ari. Quot ſunt. et qͣlē ad vicia et ad v̓tutes ꝯͣrietatē ⁊ ordineꝫ habeāt. Deinde de qͦlibet ſacr̄o tangenduꝫ eſt aliqͥd in ſpeciali. Diffinitio ſacramē ti ⁊ eius expoſitio. Iffinitio aūt ſacr̄i ex v̓bis mgr̄i in iiij. ſnīaꝝ elicit̉. que eſt iſta. Sacra 8 mentū eſt inuiſibil̓ gͣtie viſibil̓ for ma. imaginē ip̄iꝰ gerens ⁊ cauſa exiſtens. ¶ Quā ſic intellige. Sacr̄m ē forma/ n̄ in trinſeca qͥdē vt ē accidēs vl̓ forma eēntial ext̓ior. Nō intrīſeca qͥdē vt eſt forma eēnti alis. ſꝫ ext̓ior vt eſt accidēs. Uiſibil̓ ſic .ſ. vt ſic̄ viſus ꝓ qͦlibꝫ ſenſu ita viſibile ꝓ qͦli bet ſenſibili. q. d. Sacr̄m ē ſenſibile ſignuꝫ vel ſenſibile ſignatū ſeu figuratū. Inuiſibi lis gr̄e .i. gr̄e q̄ nō videt̉ vel nō ſentit̉ ſenſu ext̓iori. et hͦ dicit ad dr̄ntiā decoris corꝑis ⁊ hmōi. que ſunt gr̄e viſibiles. Imagineꝫ gerēs .i. ſil̓itudinē ip̄iꝰ .ſ. gr̄e. Uerbi gratia Propͥetas q̄dam natural̓ ꝯnexa eſt aqͣ que in ſacr̄o baptiſmi gr̄am rep̄ſentat inuiſibi lē. vtputa refrigeriū qd̓ eſt in aqͣ/ rep̄ſentat refrigeriū gr̄e ab incēdio fomitis. Et vis ablutiua q̄ eſt in aqͣ rep̄ſentat ablutiōem a macula originali. ¶ Seqͥtur. ⁊ cauſa exn̄s ſcꝫ ip̄iꝰ gr̄e. cōmuniter ⁊ large ſumēdo cāꝫ ſic .ſ. ꝙ illud dicat̉ eſſe cauſa alicuiꝰ rei ſine qͦ res ip̄a non fit. qͣꝫuis ſine eo fieri poſſet Deus enī ꝓpͥe et ꝑ ſe cauſa eſt remiſſionis peccati ⁊ collatōis gr̄e. Quia tn̄ hoc ꝯmu niter nō facit niſi ad exiſtentiā ſacr̄i vbi ſa cramentū haberi pōt. ideo dicit̉ ꝯmūit̉ ſa cramentū ip̄oꝝ ca. qͣſi illd̓ ſine qͦ hec nō fi unt. ¶ Ꝙ ſi obijciat̉ d̓ corꝑe xp̄i vero qd̓ ē ſacr̄m corꝑis myſtici/ vt infra dicetur. qd̓ tn̄ nō ē ſignuꝫ ſenſibile/ nec forma viſibil̓. Dic ꝙ corpꝰ illd̓ ē ſenſibile ⁊ forma viſibil̓ ī ānexo/ licꝫ ī ſe n̄ ſit. lꝫ em̄ ī ſua ꝟa ⁊ ꝓpͥa na tura n̄ ſit viſibile aūt ſenſibile. ē tn̄ viſibile ⁊ ſenſibile ī forma vl̓ ſpecie panis ānexi Un̄ cū d̓r. Sacr̄m ē īuiſibil̓ gr̄e viſibil̓ forma. ītellige .ſ. ī ſe l̓ hn̄s ānexū viſibile vl̓ ſēſibile Quibus de cauſis inſtituta ſunt ſacramenta. Ecūdū mgr̄m in. iiij. ſnīaꝝ īſtitu ta ſūt ſacr̄a ꝓpt̓ hūiliatōem. ꝓpter eruditōem. ꝓpt̓ exercitiū. ¶ Propt̓ humiliatōꝫ vicꝫ vt ꝓpt̓ deū ſubijciat̉ pec cator curādꝰ creature. qͥ ꝑ auerſionē adco ꝑ inordinatū amorē creature ſubiectus eſt Equū enī ē vt vbi orit̉ pctm̄ ibi ⁊ moriai̓. ¶ De eruditōe. Propt̓ eruditōeꝫ v̓o/ vt per ip̄a ext̓iora ſacr̄a ad aliqͣ ſpūalia cogitada ⁊ ꝯſiderāda erudiamur ⁊ excitemur. Exci tamur etenī vt aduertamꝰ ꝑ ea q̄ exteriꝰ vi dent̉ purgatōneꝫ aīe intrīſecā ī ſacr̄o fieri. Si eī deꝰ aīam curaret nll̓a ext̓iꝰ dū pur gat̉ vl̓ ante vl̓ pꝰ ꝯpoſita ſpecie. nūqͣꝫ cogi taret rudis hō de aliqͣ int̓iori purgatōe. ſꝫ ꝑ hec q̄ ext̓iuſ fieri videt inſtruit̉ et excitat̉ ad recogitādū purgatōeꝫ fieri interiꝰ ¶ De exercitio Propt̓ exercitiuꝫ v̓o vt ſcꝫ hō in his exerceat̉. vt ꝑicl̓a ocioſitatꝭ d̓uitet qd̓ Compendiū theologie non refert̉ hic ad actum ſacramenti. qui in pluribꝰ iterari nō p̄t. ſed ad actū gr̄e ſacra mētalis qui freq̄nter iterādus eſt. ¶ Alius modus. Uel p̄dicta ẜm qͦſdā diſtingue. ꝙ ſcꝫ ſacramēta data ſunt clericꝭ in exercitati onem ſiue exercitiū. Hi enī exercitiū habēt in ip̄a .ſ. ſacr̄a miniſtrādo. vt celebrādo. pe nitētias iniūgendo. infirmos vngendo. ⁊ tam ip̄os qͣꝫ ſanos cōicādo ⁊ alia ſacr̄a ex hibēdo. In qͥbꝰ ſufficiēter poterūt occupa ri tā ſacerdotes qͣꝫ alij clerici qͥ tenent̉ eorū eſſe mīſtri ⁊ coadiutores. Sic gͦ data ſunt ip̄a ſacr̄a clericis in exercitatiōem. Laicis autē data ſunt in eruditōnem. vt ſupͣ mon ſtratū eſt. Utriſqꝫ autē tā clericis qͣꝫ laicis data ſunt in hūiliatōem. qꝛ vtriqꝫ ſacr̄a ſu ſcipiunt. In qͥbꝰ ꝓpter deū ſe creature ſub ijciūt. cui ante īmoderate amādo ꝯtra deū ſe ſubiecerūt. In quibus cōſiſtūt 6 ſacramenta Onſiſtūt autē ſacr̄a (vt dic̄ mgr̄ in liiij. ſnīaꝝ) in duobꝰ .ſ. in rebꝰ ⁊ ī v̓ bis. ⁊ ꝑ res ītellige oīa ſēſibilia ad ſacr̄m neceſſaria p̄ter v̓ba. vt aquā. oleum. linitōem. panē. vinū. impoſitōem manuū ⁊ cetera hmōi. In ſacramēto tn̄ in qͦ neceſ ſaria ſunt. Per v̓ba aūt ītellige oīa v̓ba ne ceſſaria ad ſacr̄m. ſiue ſint inuocatio trini tatis/ ſiue alia q̄cunqꝫ verba ad ip̄m ſacr̄m neceſſaria. ¶ Un̄ ꝑ aquā et oleū q̄ h̓ qͣſi cā exēpli ponit intellige oēs res neceſſarias ī oībꝰ ſacramētꝭ. Et ꝑ nomē trinitatiſ om̄ia v̓ba neceſſaria ad ſacr̄a. Hoc tn̄ ſcias ꝙ n̄ in oībꝰ ſacr̄is equalit̓ ſunt hec duo neceſſa ria. Poteſt enī matrimoniū ꝯͣhi nutū vl̓ ſi gno / que ſuccedunt loco v̓boꝝ/ vt ī mutis Poteſt etiā vera pnīa ſine ꝯfeſſiōe ⁊ ſatiſfa ctōe in aliqͦ caſu haberi. Uerūtn̄ de penitē tia dicunt aliqͥ ꝙ tota v̓tꝰ pnīe p̄t haberi ſi ne ꝯfeſſiōe ⁊ ſatiſfactōe ſed nō ſacramētuꝫ pnīe inqͣꝫtū ſacramētū. qꝛ ſic .i. inqͣꝫtū peni tētia ē ſacr̄m ꝯtritio ꝯfeſſio ⁊ ſatiſfactio ad eſſe ſuū exigunt̉/ vt ꝑtes ſue ītegͣles. Et ſic in caſu p̄dicto habet̉ virtꝰ ſacr̄i. ſed non ſa cramentū inqͣꝫtū ſacr̄m. Un̄ ſi hō ſic ꝯtri tus ſine ꝯfeſſiōe ⁊ ſatiſfactōe decederet/ et expoſt reſuſcitaret̉. ip̄e teneret̉ ad confeſſio nē et ſatiſfactōnem. 5 In quibus differūt ſacra noue legis a ſacramentis veterꝭ legꝭ. Ic notādū vēit qͣlit̓ ⁊ in qͥbꝰ diffe rāt ſacr̄a noue legꝭ a ſacr̄is veteris yteſtamēti. Et ẜm Aug. tota dr̄ia ē timor ⁊ amor: qꝛ vet̓es ſua ſacra adīplebāt timore. nos ꝟo ſacr̄a euāgelica ex amore. Et ad lr̄aꝫ datio veterꝭ legꝭ tota fuit in ti more et igne et fumo ⁊ alijs terribilitatibꝰ. ſꝫ noua lex tota ī bēignitate ⁊ gr̄a. ¶ Hugo d̓ ſctō vic. int̓ ſacramēta noue legꝭ et ſacra veterꝭ legis ponit triplicē dr̄ntiā. Prīa eſt. ꝙ nr̄a ſacr̄a ſunt īmediate ſigna gͣtie. ſꝫ illa nō ſic īmediate ſunt ſigna gr̄e ſic̄ nr̄a. Se cūda brn̄tia ē ꝙ nr̄a ſacramēta ſunt ſigna ⁊ cauſe. illa v̓o ſunt ſigͣ tm̄. Tercia drntia ē ꝙ illa ſacr̄a veteris legꝭ tm̄ ꝓmittūt gͣtiam quā nō continēt. noſtra autē dant gratiam quam cōtinent. Quot modis ſacra menta iterent̉. Ribus autē modis d̓r ſacr̄m itera ri. ¶ Uno mō ex ꝑte efficiētiſ; vtpo Itē ꝯferentis. ⁊ ſic om̄e ſacr̄m eſt ite rabile. qm̄ idē ep̄us freq̄nter ꝯfirmat. fre q̄nter ordīat. idē etiā ſacerdos freq̄nt̓ bap tizat/ ꝯſecrat corpꝰ xp̄i. et hmōi. ¶ Alio mō d̓r ſacr̄m iterari r̄ſpectu ſuſcipiētꝭ. vt cū ab eodē idē ſacr̄m nō nūero ſꝫ ſpecie ſuſcipit̉. Et hec iteratio eſt in qͥbuſdā ſacramētꝭ/ ⁊ ī qͥduſdā nō Sūt enī aliqͣ ſacr̄a inſtituta in remediū maloꝝ que freq̄nt̓ ꝑſone accidere ſolēt/ et in qͥbus nō impͥmit̉ caracter ſicut penitētia in remediū mortaliū actuū. ⁊ eu chariſtia in remediū venialiū ⁊ extrēa vn ctio in remediū vtrorūqꝫ. ⁊ etiā corporaliſ morbi. Et hec ſacramēta ſicut mala ī quo rū remediū inſtituta ſunt freq̄nt̓ accidunt ita frequenter ꝯferri ⁊ iterari poſſunt Sūt ⁊ alia ſacramenta in qͥbus impͥmitur cara cter. et hec ſacramēta ꝓpter dignitatē cara cteris quē ſic imprimūt qͥ ſemel imp̄ſſus indelibilis eſt iterari nō poſſunt. ¶ Tercio modo iterari dicit̉ ſacr̄m. ſic .ſ. ꝙ eadē for ma ꝟboꝝ numero ſuꝑ eandē materiā nūe ro ad eandē ſāctificandam ꝓferat̉. Et iſto modo nullū ſacramentū iterat̉. quia ſic v̓ ba ſanctifica ſeu ſanctificātia viderent̉ in ſufficiētis efficacie reſpectu ſctīficatōis il lius materie. Ꝙ ſi obijcias de extrema vn ctōe in qͣ videt̉ eadē forma ꝟboꝝ iterari ſu ꝑ eūdeꝫ infirmū. Dic ꝙ n̄ iterat̉ illa forma ꝟboꝝ ſuꝑ eundē īfirmū niſi ſe alit̓ habētē ⁊ ſic alteratū. hoc eſt niſi alia ei infirmitas De ſacramento baptiſmi XXVI numero ſuꝑueniat/ vel eiuſdē infirmitatꝭ magna fiat īmutatio. ⁊ ſic ꝓprie nō videt̉ ſuꝑ eundem fieri. Aſſignatio numeri ſacramentoꝝ ẜm ſeptē virtutes. Enumero ſacramentoꝝ ſcienduꝫ ) I eſt ꝙ ſeptē ſunt. ſcꝫ baptiſmꝰ. cōfir matio. euchariſtia. penitētia. extre ma vnctio. ordo. mr̄imoniū. que cōtinent̉. in hoc verſu. Abluo firmo cibo piget vn git ⁊ ordinat vxor. Que ꝯueniēter ſeptem aſſignant̉ ẜm ſeptē virtutes. vt vicꝫ bap tiſmus ſit ſacr̄m fidei In ip̄o enī īitiat̉ ip̄a fides. Extrema vnctio ſit ſacramentū ſper Qui enī inungit̉ ſperat ſpecialit̓ de meritiſ eccl̓ie et de miſericordia dei. Euchariſtia ſit ſacramentū charitatis. Un̄ Hilariꝰ li. viij. de trinitate dicit ſacramentū eē amoriſ Cōfirmatio ſit ſacramētū fortitudīs. que neceſſaria eſt ad pugnā ſpūalem ad quam quis ꝯfirmat̉. Penitētia ſit ſacramētū iu ſticie ꝓpter ſatiſfactōnem in qua vnicuiqꝫ reddere debꝫ quod ſuū eſt. Ordo ſit ſacra mentū prudētie ꝓpter clauē ſciētie que cō fert̉ ordinato. Matrimoniū ſit ſacramen tū tꝑantie. eo ꝙ libido in illo ſacr̄o hone ſtate excipit̉ nuptiaꝝ. ¶ Alia aſſignatio per ꝯtrarietatē ad ſeptē peccata capitalia. Pōt et alit̓ numerꝰ ip̄oꝝ ſacramētoꝝ accipi ẜm ꝯtrarietatē quā habēt ad vicia capitalia. vicꝫ Baptiſmꝰ ſit ꝯtra ſuꝑbiā. eo ꝙ homo ibi ſe maxime hūiliet ꝯmuniſſimo elemēto ſcꝫ aque. Euchariſtia ꝯtra inuidiā q̄ ꝯͣriat̉ charitati. ⁊ ita euchariſtie q̄ eſt ſacramētū amoriſ. Cōfirmatio ꝯͣ accidiā. eo ꝙ homo ꝯfirmat̉ vt fortis efficiat̉ in ſpūalibꝰ in qͥ bus deluber eſt accidioſus. Extrema vn ctio ꝯtra iram. Ira enī tumere facit. et tu moris mitigatio eſt ab vnctōe. Ordo ꝯtra auariciā. quia ordinati deū eſſe ſuā portōꝫ ꝓfitent̉/ nō aliqd̓ mundanū. Un̄ in ſuſce ptione clericatꝰ qͥ omniū initiū ē ordinum d̓r illd̓ pſal. Dn̄s ꝑs hereditatꝭ mee ⁊c̄. Pe nitētia ꝯͣ gulā. qꝛ inducit abſtinentiā ⁊ car nis maceratōem. Mr̄imoniū ꝯͣ luxuriam vbi turpis voluptas honeſtate excipitur nuptiaꝝ. Particularis decīa Y ratio ſacramentorū. ⁊ pͥmo de baptiſmo Oſt hec accedendū eſt ad ip̄oꝝ ſacramentoꝝ declaratōem. ⁊ primo de baptiſmo. Ubi pͥmo videndū eſt quid ſit. ſcꝫ qͥd ſit noīe ⁊ ratōe. Quot modis fit ſeu qͦtuplex eſt. Que ſit ꝓpria eiꝰ materia. Que ſit eiꝰ ꝓpria forma. Quis ſit eius effe ctus. Quis mīſter. Que ꝯditiōes accedēti um ad baptiſmū. De patrinis ⁊ qd̓ ē eoꝝ officiū. Quid ſit baptiſmuſ nomine et ratōne. Idet̉ aūt baptiſmꝰ qͦ ad nomē idē eſſe qd̓ lauacꝝ. ſicut baptizare idē ē qd̓ lauare. Un̄ glo. Can̄. iiij. Ba ptiſmꝰ et lauacrū ſunt eiuſdē rei nomē. ſed vnū latinū ē. alteꝝ grecū. ¶ Sic gͦ baptiſ mꝰ dum generalit̓ ſumit̉ idē eſt qd̓ lauacꝝ Specialit̓ ꝟo aliqn̄ ip̄m deſignat ſacramē tū. Aliquādo aūt ip̄am actōem .ſ. ip̄am lo tōem. Un̄ dicit̉ baptiſmꝰ iohānis. id ē ab lutio qua abluebat ioh̓es. Aliqn̄ ꝟo deſi gnat ip̄am paſſiōem ſeu ſuſceptōem lotōiſ Unde Mar. vij. Relinq̄ntes enī mādatū dei tenetis traditōes hoīm. baptiſmata vr ceoꝝ et calicū .i. qͥbꝰ lauant̉ vrcei ⁊ calices Aliqn̄ aūt noīat ſeu deſignat ablutōem ſa cramentalē. vt cū dicit̉. baptiſmꝰ eſt tinctō vt in ſubiūcta diffinitōe expͥmit̉. ¶ Un̄ ba ptiſmꝰ ab Aug. ſic diffinit̉. Baptiſmꝰ eſt tinctio in aqͣ verbo vite ſanctificata. Et in tellige tinctōem paſſiuā .ſ. qͣ intingit̉ bapti zatus. ſicut vult mgr̄ in ſentētijſ. ⁊ ml̓ti alij Et ſi obijciat̉ ꝙ baptiſmus manet ī bapti. zato. tinctio aūt illa trāſit. qͣre vt videt̉ nō p̄t dici baptiſmꝰ. Rn̄de ꝙ qͣꝫuis tinctio il la in ſe trāſire videat̉; manet tn̄ ī ſuo effectu ſcꝫ in caractere quē impͥmit. qͥ qͥdē indeli bil̓ eſt. ⁊ ideo nō oīno trāſit illa tinctio. cū in ſuo effectu maneat. Et in dicta diffinitō ne dū dicit̉ tinctio/ ſupple facta in aqͣ/ ver bo vite ſctīficata .i. in aqͣ que ꝑ v̓bum vite. id ē ꝑ inuocatōem ſctē trinitatꝭ ſctīficata ē Quotuplex ſit bap tiſmus St autē triplex baptiſmꝰ .ſ. flumi nis. flamīs et ſanguīs. ¶ Baptiſ mus qͥdem fluminis eſt qui fit in aquā ẜm modū eccl̓ie conſuetū. Qui om̄i nō a culpa liberat. tam .ſ. peccati actualis ſi ip̄m inuenerit/ ſicut in adultis. qͣꝫ original̓ ſicut in paruulis qͥ tm̄ originalē culpā ha bent. Liberat etiā a pena debita. Inſuꝑ ī primit caracterē. Baptiſmus. flaminis eſt Q I Compendiū theologie cū qͥs habens fidē. volens baptizari caret baptiſmo aq̄. nō qͥdem ꝑ negligentiā vl̓ cō temptū ſꝫ ꝓpt̓ īpotentia qꝛ .ſ. hr̄e n̄ p̄t. vb d̓fectū ſupplet gr̄a ſpūſſctī. Et iſta liberat a culpa et pena debita. ¶ Baptiſmꝰ ſangui nis ē vt ī martyribꝰ. qͥ n̄ valētes hr̄e bapti mū aque ꝓpͥo ſanguine baptizant̉. vel po tiꝰ merito p̄cioſiſſimi ſanguiniſ in cruce et fuſi. Et h̓ ſil̓r liberat a pena ⁊ culpa ¶ Iſti duo vltimi modi extēſo noīe dicunt̉ bapti ſmi. qꝛ qͦ ad euacuatōem culpe et pene ſuꝑ plēt locū baptiſmi flumīs ſed tn̄ nō impͥ mūt caracterē. Unde extat opinio ꝙ ſi cō tingeret aliquē taliū ſic baptizatoꝝ reſuſci tari teneret̉ denuo baptizari baptiſmo aq̄. Nec tūc diceret̉ baptiſmꝰ iterari. qꝛ nō ea dem ſpecies iteraret̉. Que ſit propria ma teria in ſacramēto baptiſmi Ropͥa materia in ſacramēto bap tiſmi ē ſola aqͣ. eo ꝙ vt dic̄ mgr̄. iiij ſententiaꝝ. Hoc ſacramentū tm̄ ī aqua celebrat̉. Cuiꝰ cauſe et rōes ſunt mul te et aſſignari pn̄t. ¶ Una qꝛ aqͣ vim refri gerādi habꝫ ⁊ abluēdi. ⁊ ideo ſignat gratiā abluentē culpe maculā/ et refrigerantē īcē diū/ quod eſt in eſtu fomitꝭ et ꝯcupiſcētie. qͥ duo ſunt pͥncipales effectꝰ baptiſmi. Et ideo ad deſignatōem huiꝰ duplicꝭ gr̄e fit ī aqua. ¶ Scd̓a cā eſt ꝯmūitas huiꝰ elemen ti ⁊ facilitas habēdi. qꝛ nullꝰ etiā inopum ꝓhibet̉ ab aqͣ. Et ideo qꝛ ſacr̄m neceſſita tis ē fit in ꝯmūiſſimo elemēto. vt nullus a ſuſcipiēdo excuſet̉. ¶ Tercia cauſa ē ꝯmūi tas ⁊ facilitas aquā inueniēdi / qꝛ vbiqꝫ ē/ ⁊ in om̄i ꝑte mūdi inuenit̉ vbi habitāt ho mines. ⁊ hͦ iteꝝ ꝯpetit huic ſacr̄o ſic genera liter neceſſario. ¶ Quarta cā eſt qꝛ nō vinū vel oleū ſꝫ aqͣ d̓ latere ſaluatoris fluxit. vbi ẜm qͦſdam initiū ſūpſit hͦ ſacr̄m. ¶ Quinta cauſa ē. qꝛ ſpūſſctūs viuificās pͥmo ſuper aqͣs apparuit. Un̄ Gen̄. i. Spūs dn̄i fe rebat̉ ſuꝑ aqͣs. ¶ Sexta cā ē qꝛ ſaluator ni in riuis iordanis ſua mūdiſſima ac ſctīſſi ma carne hͦ elementū tetigit; dans ei v̓tutē vt ſpiritiferaſaras facere poſſit. vt dic̄ chri ſoſto. ¶ Sꝫ nunqͥd in qͦlibet aqueo liceat baptizare? Nunqͥd pͥmo in aqͣ marina q̄ n̄ videt̉ aqͣ ſimplex. qꝛ habꝫ immixtū aduſtū terreſtre. ob qua cauſam ē ſalſa. Itē nunqͥd in brodio vl̓ ceruiſia vl̓ medone? Itē nū qͥd in aqͣ calida vt in balneo? ¶ Circa hec ab aliqͥbꝰ ſic diſtinguit̉. qꝛ vel illa ꝯmixtio aque tollit ſpēm et ꝓpͥetatē elemēti. ⁊ ipſuꝫ trahit in aliā ſpēm/ aut nō. Si autē tollit; tunc ī illa cōmixtiōe nō p̄t fieri baptiſmꝰ ſi cut nec in medone. nec ī ceruiſia. nec in lixi uio ⁊ in vrina. nec ī aqͣ quā alchimiſte faci unt ad mutāda metalla. q̄ vehemētiſſimā vim habet purgādi et diſſoluēdi. Si autē nō tollit ꝓpͥetates et ſpēm aq̄ qͥn ip̄a aqua remaneat in v̓tute refrigerādi ⁊ abluēdi et nō diſſoluēdi ad modū aqͣꝝ acutaꝝ/ tūc ī illis p̄t fieri baptiſmꝰ. vnde ī mari et ī aqͥs turbidis p̄t fieri baptiſmꝰ. ⁊ etiā ī brodio ſi nō ſit remotū et alteratū in ſpecie elemē ti ꝑ illd̓ qd̓ coctū eſt ī eo. ¶ Un̄ adhuc q̄rit̉ vtꝝ in aqͣ calida ſicut in balneo poſſit fieri baptiſmꝰ. Cōſtat ꝙ ſic. eo ꝙ illa aqͣ ꝑ acci dētalē caliditatē nō amiſit ſuā naturalē fri giditatē. qͥnīmo cōſultiꝰ facerēt ſacerdotes (vt dicūt aliqͥ) ſi ī tꝑe frigido facerēt aquā ꝓ baptizādo calefieri. qꝛ aliqn̄ paruuli ba ptizandi adeo frigore aq̄ penetrant̉/ ꝙ īde ꝯͣhunt mortales infirmitates ⁊ moriūtur. ¶ Sed qͥd ſi aliꝰ liqͦr admiſceat̉ aq̄. vtpo te ceruiſia vel vinū nunqͥd in illa aqͣ fit ba ptiſmus? Dicit̉ ꝙ ſic ſi aq̄ in illa ꝯmixtiōe p̄dominet̉; al̓s non De forma preſcrip ta ſacramenti baptiſmi. E forma p̄ſcripta huiꝰ ſacramenti dicendū eſt qͥd ſit qͦ ad v̓ba ꝓferē da. Quo ad immerſiōes faciēdas Quo ad q̄dam p̄ꝑatoria q̄ de huiꝰ ſunt ſo lēnitate ſacramenti. De forma ſacramē ti baptiſmi quo ad v̓ba Orma autē ꝟboꝝ tal̓ eſt. Ego ba P ptiſo te in noīe pr̄is et filij et ſpūſ ſancti. Ubi nota ꝙ hoc ꝓnomen ego ẜm omnes fere doctores etiā decreti ſtas nō eſt de neceſſitate ſacr̄i. ⁊ p̄t omitti ſi ne magna culpa. tutiꝰ ē tn̄ apponere. ſed re liqͣ v̓ba ſunt de forma qͦ ad neceſſitatē adeo ꝙ ſi aliqͥd eoꝝ omittat̉ nō fiat baptiſmus. ¶ Ꝙ aūt apl̓i baptizauerūt ī noīe xp̄i/ ⁊ n̄ exp̄ſſe inuocādo trinitatē triplex cauſa aſſi gnat̉. Una qꝛ illo tꝑe odioſuꝫ erat illd̓ no men ſalutare. ⁊ ideo vt hoīes vidētes ſpm̄ viſibilit̓ ad eiꝰ inuocatōem deſcēdere/ ma gis illd̓ nomē reuererēt̉; cautū fuit ad tꝑs apud eos/ donec illud nomē ampliꝰ publi De ſacramento baptiſmi XXVI caret̉ ip̄o inuocato baptizare. Alia cā fuit ſignificatio noīs q̄ implicite expͥmit trini tatem. qꝛ in hͦ noīe chriſtꝰ qͥ interp̄tat̉ vn ctus/ intelligit̉ vngens pater. vnctꝰ filius vnctio ſpūſſctūs. Tercia cā fuit reuelatio diuīa eis facta. q̄ licꝫ nō legat̉/ nō tn̄ puta tur apl̓os hͦ p̄ſumpſiſſe niſi ſpūſſctī inſtin ctu ⁊ iuſſiōe monerent̉ ¶ Sꝫ qͥd ſi modo ī noīe xp̄i baptizaret̉? Dicunt qͥdā mgr̄i do ctoꝝ ꝙ nō dꝫ in noīe xp̄i baptizari. ſi tamē baptizatū fuerit valet baptiſmꝰ. Ambro. Hugo de ſctō vic. ī li. de ſacr̄is. ⁊ mgr̄ ī li. iiij. ſnīaꝝ vident̉ idē ſentire. ⁊ etiā moder noꝝ aliqͥ. ¶ Alij qͥdā lꝫ pauci qͦs viderim ſentiūt ꝯͣrium. eo ꝙ ẜm ip̄os nō fit baptiſ mꝰ his diebꝰ niſi ꝑ inuocatōem trinitatis explicite. ¶ Sed qͥd ſi ex turbatōne animi vna tm̄ ꝑſona noīaret̉. vt ſi diceret̉ ſolū. ba ptizo te in noīe pr̄is? Itē qͥd ſi fiat aliqua trāſpoſitio aliqͣꝝ dictionū. vt baptizo te ī noīe filij et pr̄is ⁊c̄? Itē qͥd ſi fiat appoſi tio aliaꝝ dictionū. vt baptizo te in nomine pr̄is et btē marie? Itē qͥd ſi in ꝓlatōe v̓bo rū fiat aliqͣ int̓poſitio vtputa. baptizo te ī noīe pr̄is/ ⁊ interponat̉. veni huc vl̓ porta ſal et hmōi. ⁊ poſtea dicat̉. et filij ⁊c̄? Quid ſi fiat corruptio v̓borū. vt baptizo te in no mine pat̓a ⁊ filia ⁊ hmōi? ¶ Rn̄ſio. in prīo caſu Hugo de ſctō vic. baptizatū dic̄. Ait enī. Uides gͦ qͣlit̓ in fide trinitatꝭ ſolo pr̄e ⁊ filio nūcupato plenū fit baptiſmatis ſa cramētū. Alij volūt ꝙ nō ſit baptiſmꝰ ſic̄ plene vult Huguelinꝰ in apparatu ſuo ſu ꝑ decretales. Mgr̄ etiā Alb̓tꝰ idem dicit. ⁊ plene ꝯͣdicit in li. ſnīaꝝ in hac ꝑte vbi per vniꝰ ꝑſone nomen intelligi dicit trinitatē. in qͦ noīe apl̓i baptizauerūt rōe iam dicta. ſcꝫ ꝙ cuiuſſibꝫ iſtoꝝ triū nominū ſignifi catio īplicite expͥmit trinitatē. ¶ In ſecun do caſu cū fit aliqͣ trāſpoſitio dictionū ẜm Huguelinū et ẜm aliqͦs modernoꝝ magi ſtrorū qͥ volunt ꝙ cuꝫ ip̄e ordo v̓boꝝ ſit de forma baptiſmi nō ē baptizatū. Alij dicūt ꝙ peccat qͥ trāſponit. tn̄ ſi nihil alid̓ faciat niſi trāſpoſitōem. nec intēdit deridere/ vel hereſim inducere; baptizatū ē. qd̓ ego me liꝰ credo. ¶ In tercio caſu .ſ. cū aliqͥd appo nit̉ diſtinguūt aliqͥ/ qꝛ aūt apponit̉ aliqͥd nō corruptū. vt ptꝫ in exēplo ſuꝑiꝰ poſito. vbi addit. ⁊ btē marie. Et tūc dicūt eē pec catū in appoſitōe. ſed ꝙ baptizatū ē. Aut appōit̉ aliqͥd corruptū. vt ſi dicat̉. Nō ba ptizo te in noīe pr̄is ⁊c̄. Uel baptizo te in noīe pr̄is ⁊c̄. ⁊ diaboli. Et tūc dicūt nō eē baptizatū nec aliqͥd fieri. ¶ Et eodē mō ī qͣrto caſu cū fit īterpoſitio aliqͣ. maxīe ſi ca ſu vl̓ aliqͣ neceſſitate aliqͥd interponat̉ qd̓ nō corrūpit. vt ptꝫ in dicto exēplo. Et iſtā opinionē videt̉ ꝯfirmare Aug. ī de vnico baptiſmo lib̓. vi. Alij volunt ꝙ ī iſto quar to caſu non ſit baptizatū. maxīe int̓poſito aliqͦ qd̓ ſit p̄ter vl̓ ꝯͣ formā. ¶ In vltīo ca ſu d̓r ꝙ ſi dicant̉ corrupte v̓ba ex ignoran tia vl̓ īpotētia recte ſonādi. tn̄ nō intendit baptizās hereſim ſeqͥ vl̓ inducere baptiza tum ē. Secꝰ tn̄ eſſet ſi fieret corruptio in pͥncipio dictōnis. qꝛ corruptio in pͥncipio dictōis variat ⁊ aufert ſignatū ip̄iꝰ dictio nis. nec ſic eſt dū corruptio fit ī fine. Und̓ ꝟbi gr̄a. Iſte dictōes ſortes ſortis ſortē eā dem ꝑſonā ſignāt ⁊ rep̄ſentāt. nō ſic autem iſte dictōes ſortes ⁊ mortes. Et iō dicūt ꝙ corruptio in prīcipio dictōis tollit formā baꝑtiſmi nō aūt corruptio in fine. ¶ De forma baptiſ mi quo ad immerſiōes Orma autē baptiſmi qͦ ad īmerſi C onē hec eſt. vt accipiat̉ puer ꝑ late ra facie eiꝰ ꝟſa. capite etiā ad orien tem v̓ſo. ⁊ mergat̉/ ⁊ ſil̓ mergēdo dicatur. Ego te baptizo ī noīe pr̄is. Scd̓o capite ad aqͥlonē ꝟſo dicat̉. et filij. Tercio capite ad auſtꝝ ꝟ̓ſo dicat̉ et ſpūſſctī. Ut ſic pedi bus ſꝑ verſus orientē tentis formet̉ crux chriſti in cuiꝰ morte baptizamur. Hoc tn̄ ſcito ꝙ ſi pͥma merſiōe oīa v̓ba ꝓferant̉ cō pletū eſt ſacr̄m et ꝑfecte baptizatū. ¶ Sed qͥd ſi moriatur puer in pͥma merſiōe patre noīato. vl̓ in ſcd̓a patre ⁊ filio noīatꝭ? Cre dit̉ ꝙ baptizatꝰ ſit plene. qꝛ tunc ſummꝰ ſa cerdos ſupplet qd̓ mīſter ſupplere n̄ potu it. Idē dicit̉ ſi ſacerdos vl̓ qͥcūqꝫ baptizāt vna merſiōe facta vl̓ vna ꝑſona nomīata moriat̉. ¶ Sed qͥd ſi fiat merſio nihil dicē do p̄ turbatōe vl̓ ignorātia. vl̓ ſi mutꝰ ſit qͥ baptizat? Dicit̉ ab oībꝰ ꝙ nihil tūc fit. cū ip̄a trinitas nec explicite nec īplicite noīet̉ ¶ Sed qͥd ſi nō aſſit tātū de aqͣ vt infās ex toto mergi poſſit? Dic ꝙ tūc illud qd̓ ē pͥn cipalior ꝑs. vtpote caput. vl̓ mergat̉ vl̓ aqͣ ꝑfundatur. Si enī vna extremitatū/ vtpo te manꝰ vel pes immergat̉ dicūt qͥdam ꝙ nō baptizatum eſt. Aliqui alij decretiſte di cunt. ꝙ ſi aqua in quacūqꝫ ꝑte corꝑis ca dat baptizatū ē. ⁊ ponūt argumentū ꝑ ſil̓e D ompendiū theologie Sicut ſufficit poſſidere ꝑteꝫ agri ad hͦ vt qͥs totū poſſidere videat̉. dum tn̄ eiꝰ ſit ani mi vt totū poſſidere intēdat. Ideꝫ ſentiūt qͥdam de his qͥ nō totaliter egreſſi ſūt vteꝝ maternū. vicꝫ ꝙ ſi pͥncipalior pars egreſſa fuerit poterit baptizari. Quod vtrū veruꝫ ſit neſcio. p̄ſertim cū oporteat quēlibet na ſci ad hoc vt renaſcat̉. ¶ De forma aliquo rum que ſunt de ſolēnitate baptiſmi Orma autē q̄ ſeruari debꝫ in bap tiſmo que ꝯcernit aliqͣ que ſunt de ſolēnitate baptiſmi in his conſtat. Ut primo .ſ. cathezizet̉ baptizādꝰ. ¶ Circa quod ml̓ta diuerſimode fiunt. ẜm diuer ſas ꝯſuetudīes eccl̓iaꝝ. Sed vt frequenti us pͥmo exufflat̉. vt virtus demōis exteri or expellat̉. ¶ Scd̓o ſignū crucis fit ei ī pe ctore ⁊ fronte. vt diabolꝰ ſe cognoſcat pelli ab illo tā in occulto cordis qͣꝫ in aꝑto ꝯfeſ ſionis. ¶ Tercio accipit ſal in ore/ vt ſapor ſapiētie p̄paret̉. et fetor fomitis reſtringat̉. ¶ Deinde fit linitio auriū ⁊ nariū cū ſputo vt diſcretōem fidei habeat et gr̄am que ꝑ ſaliuā a capite deſcendentē ſignat̉. vt .ſ. ſen ſus eiꝰ quo ad doctrinā fidei in auditu/ ⁊ di ſcretio in naribꝰ ſignificata aꝑiant̉ chriſto ¶ Deinde fit inunctio ī pectore/ ꝓpter cor deo p̄ꝑandū/ et in ſpatulis vt fortitudineꝫ accipiat ad portādū onus dn̄i. ¶ Poſt ba ptiſmū aūt fit inūctio criſmatis in v̓tice. vt appareat mēs imputribil̓ deo. vl̓ vt ſpi ritui chriſti ꝑticipādo/ merito deīceps xp̄i anꝰ appellaret̉. heres iā regni effectꝰ. ¶ De inde fit veſtitio de veſte candidiſſima in ſi gnū innocētie que accipit̉ in baptiſmo/ et gl̓ie quā expectat in reſurrectōe. ¶ Tandeꝫ cereꝰ accēſus ſibi ponit̉ in manu/ vt ſic lu ceat vita eiꝰ coram homībꝰ vt gl̓ificet̉ pa ter qui in celis eſt. ¶ Et ſi adeſt ep̄us cōfir met̉. ¶ Et ſi adultus eſt dat̉ ei euchariſtia poſt cōfirmatōem. Quis ſit effectus ſa cramenti baptiſmi Uis autē ſit effectꝰ baptiſmi liq̄t ſex doctrina magiſtrorū qͥ ponunt triplicē eiꝰ effectū. Primꝰ effectꝰ ē omnimoda euacuatio culpe original̓ ī par uulis. et tā originalis qͣꝫ actual̓ in adultis p̄ter exteriorē penitētiā. ¶ Scd̓us eſt debi litatio fomitis. ¶ Terciꝰ eſt collatio gratie. ¶ Quis ſit idoneus miniſter ſacramēti baptiſmi Iniſter aūt ī hͦ ſacramēto qͦ ad de R um ⁊ eccl̓iam ē habēs ordinē ſacer dotale/ iuriſditionē et laudabilem vitam. Tꝑe tn̄ neceſſitatis eſt vl̓ eſſe p̄t qͥli bet/ nec ſexum virilē/ nec ordinē nec iuriſ ditōem habēs. nec laudabilē vitā. īmo eti am vetula. Largiſſima etenī pietas dei qͥ neminē vult perire. ſicut ad hoc ſacramen tū tā neceſſariū ꝓuidit ꝯmunē materiaꝫ q̄ ab oībꝰ poteſt hr̄i et vbiqꝫ īueniri. ita etiaꝫ in caſu neceſſitatꝭ de generali mīſtro proui dit. voluitqꝫ vt ip̄iꝰ neceſſitatiſ tꝑe quilibꝫ aliū poſſit baptizare. Unde qͣꝫuis talis nō habeat ptātem ex ordine. habet tn̄ ptātē ex tꝑe. ¶ Sed nunqͥd licet aliquē ī neceſſitate a ſacerdote ſymoniace reciꝑe baptiſmum/ maxime cū aquā ad ſe vel paruulū ſuū ba ptizandū alit̓ habere n̄ poſſit niſi eā emat? Item nunqͥd ebriꝰ qͥ iā amiſit vſum līgue poſſit baptizare? Itē nunqͥd hereticꝰ pōt baptizare? Nunqͥd pōt vnꝰ duos baptiza re/ dicēdo. Ego baptizo vos ⁊c̄? Et econ uerſo pl̓es vnū dicēdo. Nos baptizamꝰ te ⁊c̄? Item p̄t ne aliqͥs in vltīā neceſſitate cū nō eſt alius p̄ſens baptizare ſeip̄m? Item qͥd ſi iocoſe vl̓ ioculatorie qͥs aliquē bapti zet/ nunqͥd baptizatꝰ eſt? ¶ Rn̄det̉ in primo caſu ẜm quoſdā. ꝙ ſi ſacerdos n̄ vult te ba ptizare vl̓ ꝑuulū niſi des p̄ciū nō dabis. ſꝫ hoc facieſ qd̓ ſi ſacerdos p̄ſens nō eſſet fa cturus eſſes. eo ꝙ nullo mō facienda ſunt mala vt euēiāt bōa. Sꝫ pl̓es alij dicūt ꝙ ī dicto caſu poſſit ab eo baptizari. eo ꝙ q̄rēſ baptiſmū nō emit aquā nͨ emit actū ba ptiſmi. ſed tꝑe neceſſitatis pōt redimere ve xatōem ſui iuris. et ꝓ ſe ſi ip̄e baptizandꝰ ē et ꝓ paruulo ſi quē habeat baptizandum Et tūc nō fiūt mala vt eueniāt bona. nec ꝯmittit̉ ſymonia ex ꝑte q̄rentis baptiſmū. nec etiā ꝯmittit ſe diſcrimini ꝓ ſalute ſua l̓ alteriꝰ ¶ In ſcd̓o caſu .ſ. in ebrio. aut in tali ebrio oīno ſuffocat̉ ratio. aut nō ſuffocat̉. ſed tm̄ patit̉ impedimētū līgue. Si aūt oī no ſuffocat̉ ratio dicit̉ ꝙ baptizare nō pōt Si autē impedimētū tm̄ lingue patit̉ ha betqꝫ diſcretōem/ poteſt niti ad formāduꝫ dictōes cū ſtudio. Unde ſi nō aſſit aliꝰ p̄t talis baptizare. Sed ſi nullā poſſet dicti onem expͥmere ſecꝰ eſſet. Sed nō videt̉ ꝙ cbrietas que nō ligat ratōem tātū impedi De ſacramento baptiſmi XXVI mentū p̄ſtet vt cū diligēti ſtudio nō poſſꝫ exprimere verbū. ¶ In tercio caſu .ſ. de he retico dicit̉ ꝙ hereticꝰ baptizās in forma heretica nō baptizāt. ſed hereticꝰ baptizās in forma eccl̓ie; dumō habeat intentōꝫ ba ptizandi baptizat in fide eccl̓ie. ⁊ baptiza tū eſt. Et ponit de hoc Aug. cōtra donatū hereticū cōueniēs exemplū. Quia ſicut ia cob ſemen bn̄dictū nō tm̄ genuit ꝑ vteꝝ li beraꝝ/ ſed etiā ꝑ vteꝝ ancillaꝝ. ita xp̄s non tm̄ ſpūaliter regenerat mīſterio fideliū ſed etiā miniſterio infideliū. eo ꝙ actꝰ ſuus ſit nō hoīs. ¶ In qͣrto caſu dicit̉ ꝙ vnꝰ poteſt tot baptizare qͦt pōt ſimul mergere vel pe fundere ꝓ neceſſitate. Dico ꝙ p̄ter neceſſi tatē nullatenꝰ eſt hͦ faciendū. nec eſt lyte in tali caſu de neceſſitate forme. qꝛ dn̄s tradē formā baptizādi dixit eoſ. cui tantū conſo nat vos qͣntū te. Sed ſecus eſt ſi duo ba ptizent vnū/ dicēdo baptizamus te. qꝛ ẜm Huguelinū in apparatu ſuo ſuꝑ decret̉. n̄ eſt baptizatꝰ. Sed ſi plures ſil̓ mergāt pu erū ꝓferētes ſinguli formā eccl̓iaſticā. ego te baptizo ⁊c̄. confert̉ baptiſmꝰ. Nec ē īte ratū ſacramentū ꝓpter illam v̓boꝝ iterati onem ſeu multiplicatōem / vt dicūt. niſi cū hͦ etiā iteraret̉ eo merſio ſimul. ¶ Sꝫ eſto ꝙ duo ſint baptizantes aliquē. quoꝝ vnꝰ ſit mancus et dicat v̓ba. ⁊ aliꝰ mutꝰ ⁊ mergat pueꝝ/ nūquid ē baptizatꝰ? Dicit̉ ꝙ nō. qꝛ ī omni ſacramēto habente p̄ſcripta formaꝫ illd̓ qd̓ ſolēnitatis eſt bn̄ diuidit̉. ſed illud quod eſt neceſſitatis nequaqͣꝫ. Et iō quia vtrūqꝫ .ſ. forma verboꝝ ⁊ merſio ſunt d̓ ne ceſſitate ſacramēti diuidi nō pn̄t. vnde nō eſt baptizatꝰ. ¶ In qͥnto caſu .ſ. vtrū aliqͥs poſſit ſeip̄m baptizare. ẜm canōes conſtat ꝙ nō. ⁊ forte ideo/ qꝛ ſub hac ſpe poſſit ni mis differri baptiſmꝰ. eo ꝙ qn̄ vellet poſſ ſeip̄m baptizare. Inſuꝑ ſicut ꝯtra naturā eſt ꝙ qͥs ſeip̄m generet ita ꝯͣ rōem videt̉ eē ꝙ qͥs ſeip̄m poſſit regenerare. Uerūtamē ſi deſideret baptiſmū ⁊ non ſit aliꝰ qͥ ſeip̄m poſſit baptizare/ ſi in illo ſtatu moreret̉ ſal uaret̉. eo ꝙ eſſet baptizatꝰ baptiſmo flami nis. qͥ ſupplet ī neceſſitate baptiſmū flumi nis. ¶ In vltimo caſu dicit̉ ꝙ ſi iocoſe cū intentōe tn̄ faciēdi qd̓ facit eccl̓ia ſuꝑ n̄ ba ptizatū ꝓferat v̓boꝝ formā/ mergendo in aquam. ip̄o tūc vel ante nō reclamāte bar tizatus ē. quia tūc nō totū fuit iocoſum vl̓ ioculatoriū. eo ꝙ intentio faciēdi qd̓ fac̄ ec cleſia ioculatoria nō fuit. Si aūt totū fuit ioculatoriū vel ip̄e reclamaſſet/ tūc nihil fi eret. Et ponūt iuriſperiti exēplū ꝑ ſil̓e ī ſti pulatōe. Nam cū ludēdo dicunt̉ hec v̓ba ſpōdes ſpondeo nō inducit̉ obligatio ¶ De qͣlitatibus ſeu ꝯditionibꝰ accedentiū ad baptiſmū Unc dicendū eſt de ꝯditōibꝰ acce I dentiū ad baptiſmū. Et pͥmo q̄ri ¶ Etur de ficte accedēte vtꝝ baptiſmū recipiat? Item vtꝝ dormiētes poſſint ba ptizari? Itē an amētes? Itē an̄ īuiti? ¶ Ad primū dicit̉ ꝙ fictꝰ ſuſcipit baptiſmi ſacra mentū ſed nō rem ſacr̄i vel effectū/ eo ꝙ po nat obicē ſpūiſctō et gr̄e ſacramētali Uult enī aliqͥd quod ſtare nō p̄t cū gr̄a ſacramē tali. ſed ceſſante fictōe ſuſcipit effectū Quiſ aūt dicat̉ fictus/ et qͥs fictus recipiat cara cterē ⁊ qͥs nō. Dic in effectu poſt Raymun dū in ſūma. ꝙ ille fictus qͥ ſe ſimulat velle ſuſciꝑe baptiſmū ⁊ oīno ſuſciꝑe nō intēdit nō recipit ſacr̄m nec rem ſacri. Sed qͥ exte riꝰ ſuſcipiēs ſe ſimulat interiꝰ diſpoſitū cū nō ſit vel qꝛ nō credit. vel qꝛ indeuotꝰ .i. cū ꝓpoſito peccādi accedit vl̓ ꝯtēnit ſacr̄m .i. nō reueret̉ ille nō ſuſcipit rem ſacr̄i .i. gͣtiā. caracterē tn̄ ſuſcipit ¶ In ſcd̓o caſu .ſ. d̓ dor mientibꝰ diſtinguit̉. Aut qꝛ ante dormitio nem habebāt volūtatē oīno ꝯͣriā ⁊ repugͣn tem/ et in ip̄a ꝯͣdictōe ꝑſtiterūt/ aut nō Si ſic. tūc dormiētes ſi baptizent̉ nihil recipi unt nec ſacr̄m nec rem ſacr̄i. vt ptꝫ extra de bap. c. Maiores. in fi. in antiqͥs. Si autē nō apparuerit tal̓ volūtas eorum. ſed vio lātes inſtiterint baptizari. tūc ſi timeat̉ de ꝑicl̓o pn̄t dormiētes baptizari ¶ Idem di cendū eſt de letargico ⁊ d̓ amētibꝰ. De amē tibꝰ tn̄ diſtinguūt aliqͥ. Aut furia ē ꝑpetua aūt nō. Si ſic. ꝓ infantibꝰ habēdi ſunt. qͥ ⁊ ſi nunqͣꝫ voluerint baptizari nūqͣꝫ tn̄ etiā noluerint. quod ſufficit ad baptiſmalē ca racterē impͥmendū. Si autē furia nō ē ꝑ petua. vtputa qn̄ aliqͥs incidit in furorē vl̓ amentiā tunc diſtinguendū ē. ſicut ſupͣ di ſtinctū eſt de dormientibꝰ. ¶ Ad illd̓ auteꝫ qd̓ querit̉ d̓ inuitis diſtinguēdū eſt. qꝛ aut oīno ita fuerūt nolētes baptizari vt ꝓ poſ ſe ſuo reſiſterēt/ et reſiſterēt cum vſu rōnis. qd̓ dico ꝓpter amentes. ⁊ tales nullo mō recipiūt ſacramētū. nec vt pͥores ſunt reba ptizandi. ¶ De patrinis et ad D S Compendiū theologie quid tenentur. Oſtremo de patrinis tangendū ē ui ſint ⁊ ad qͥd tenent̉. In cuiꝰ ꝑ ſona rn̄deant. An excuſent̉ a men dacio. ¶ Solutio ẜm Hugonē de ſctō vi ctore. patrini vocant̉ qͥ ꝑuulos ad baptiſ mū offerūt vt regenerēt̉ ad vitam nouam. ¶ Et ſcias ꝙ patrini idonei/ nō pn̄t eſſe in fideles. cū teneant̉ inſtruere ꝑuulū in fide catholica. quod nō p̄t infidel̓. ¶ Itē nec re ligioſe ꝑſone. ꝓpter ſuſpectā familiaritateꝫ q̄ generat̉ ꝑ talē generalē ꝯpat̓nitatē. ¶ Ad quid aūt patrini teneāt̉? ſcias ꝙ ẜm Aug. maxime tenent̉ ad duo .ſ. monere ad virtu tes. ⁊ docere ſymbolū et oratōem dn̄icam. Dicit autē mgr̄ Alb̓tus ꝙ patrini ad iſtaꝫ diligentiā obligant̉/ ſi tn̄ alit̓ nō inſtruant̉ ꝑuuli. Sed qꝛ ꝑentes ſunt cōiter in iſtis circa ꝑuulos diligētes Credo etiā ⁊ pater noſter cantant̉ in eccl̓ia ⁊ mores p̄dicātur ac in bonis oꝑbꝰ oſtendunt̉. ī magna ꝑte excuſant̉ modo patrini. Secꝰ aūt fuit ī pͥ mitiua eccl̓ia. qn̄ ꝑuuli inter infideles nu triebant̉. Deniqꝫ patrini in ꝑſona ꝑuulo rū rn̄dēt. ⁊ tātū valet cū ip̄i patrini dicūt credo. ac ſi ꝑuuli metdicerent. ſacr̄m fidei paratꝰ ſum ſuſciꝑe Qd̓ veꝝ videt̉ cū nō ha beant obicē ꝯͣrie volūtatis vel diſſenſus. ⁊ ad credendū iſta nō reꝑiat̉ in eis v̓ſus libe ri arbitrij. Patet gͦ ꝙ patrini ita ꝓ paruul̓ rn̄dentes nō mentiunt̉. ¶ De ſacramēto con firmatōis. ⁊ ꝑtinentibꝰ ad ip̄m N materia autē ſacr̄i cōfirmatōis i vidēdū eſt primo Utrū iſtd̓ ſacra mētū ſit neceſſariū ad ſalutē. Que ſit ꝓpͥa materia in hoc ſacramēto. Que ſit ꝓpria forma. Quis miniſter. Quis eiꝰ effe ctus. Quales ad ꝯfirmatōem accedere de bent. Et an aliqͥs poſſit ſeip̄m rep̄ſentareꝫ An ſacramētū con firmatōis ſit neceſſariū ad ſalutē? N aūt ꝯfirmatio ſit neceſſaria ad ſalutē dubitari p̄t? Et videt̉ ꝙ ſic. loq̄ndo etiā nō quo ad eſſe bn̄ inſti tutū ſed qͦ ad eē neceſſariū. maxime cuꝫ di cat Hugo de ſctō vic. Quid ꝓdeſt ſi ꝑ ba ptiſmū a lapſu erigeris niſi etiā ꝑ ꝯfirmati onē ad ſtandū ꝯfirmeris. Ad qd̓ dici pōt ꝙ vno mō loq̄ndi ꝯfirmatio neceſſaria ē. alio mō nō. Neceſſitas enī duplex inuenit̉ quedā abſoluta/ et q̄dam cōditionata. Ab ſoluta eſt. qꝛ illd̓ ſine qͦ res eē nō pōt; neceſ ſariū dicit̉. Sic baptiſmꝰ neceſſariꝰ eſt ad ſalutē. qꝛ ſine eo nō eſt ſalꝰ. niſi cū neceſſi tas excluderet ſacr̄m. Sic etiā pnīa neceſ ſaria eſt ad ſalutē poſt lapſum ī mortalem culpā. Et iſto mō ꝯfirmatio nō eſt ad ſalu tē neceſſaria. Alio mō d̓r neceſſitas ꝯditio nata .i. ẜm qͥd. vt ſi hō nō debeat debilitari neceſſe eſt bn̄ ꝯmedere. Et iſto mō dici p̄t ꝙ ꝯfirmatio ad ſalutē eſt neceſſaria. Nam ad hͦ ꝙ debeat vita ſpūal̓ ⁊ ſalꝰ ī baptiſmo adepta robuſte ꝯͣ hoſtes ſpūales cuſtodiri neceſſe habet hͦ ſacramēto ꝯfirmari ⁊ con fortari. Dat̉ enī hͦ ſacram̄tū ad robur Un̄ dicit Hugo de ſctō vict̉. illud qd̓ ſupͣ alle gatū ē. Quid ꝓdeſt ⁊c̄. Nō qꝛ ſine ꝯfirma tiōe nō valeret baptiſmꝰ ad ſalutē. quia hͦ falſum eſt. ſed qꝛ freq̄nter in pugna ſpūali ex debilitate virtutis ſpūalis accideret eti am facilitas cadēdi/ ⁊ ꝓinde dānatio; niſi eſſet confirmatio. Que ſit propriā ma teria in ſacramento ꝯfirmatōis Ateria autē huiꝰ ſacramēti debita eſt criſma. quod ꝯficit̉ ex oleo oli uaꝝ et balſamo. ꝑ cōſecratōꝫ ⁊ ſan ctificationē pontificꝭ. ¶ Rabanꝰ de naturꝭ reꝝ. Balſamꝰ in criſmatis cōfectōe liquo ri oliue cōmiſceri. ⁊ pōtificali benedictōne ſolet ꝯſecrari. Unde aliud oleū qͣꝫ oleū oli uaꝝ/ vt ꝯmūiter dicit̉. vel oleū ⁊ balſamū nō conſecrata nō ſunt nec eſſe pn̄t materia huiꝰ ſacramēti. ¶ Nec eſt ſil̓e de baptiſmo. in qͦ in neceſſitate p̄t eſſe mat̓ia aqͣ nō conſe crata. qꝛ baptiſmꝰ ſacramētū eſt neceſſita tis. ⁊ ideo ī neceſſitate ſine mora bn̄dictio nis cū forma eccl̓iaſtica baptizat̉. Confir matio autē nō eſt ſacramētū neceſſitatꝭ. eo ꝙ multi nō ꝯfirmati ſaluant̉/ dūmō cōtem ptus ſacramēti nō interueniat. Ideo etiā in neceſſitate oleo nō ꝯſecrato nō poteſt qͥſ confirmari. Que ſit forma in ſa cramento cōfirmatōis. f ep̄i duplex eſt. Et ẜm quoſdā taliſ ¶Orma enī verborū quibꝰ vtuntur Ieſt. Signo te ſigno crucis/ ⁊ cōfir mo te criſmate ſalutis in nomīe pr̄is ⁊c̄. Scd̓m alios talis ē. Firmo te ſigno cru cis et criſmate ſalutis/ in nomine pr̄is ⁊c̄. De ſacramento ꝯfirmatōnis XXVI Sed pͥmus modꝰ generalior eſt. eo ꝙ ge neraliꝰ dicant̉ pͥora v̓ba in ꝯſecratōe. ¶ Et nota cū hͦ ſacr̄m ordinatū ſit ꝯtra debilita tem ex fomite ſurgentē q̄ nō tota purgat̉ ī baptiſmo ſꝫ remanet debilitas ad exerciti um. ⁊ ſit duplex debilitas ī nobis .ſ. interi or ⁊ exterior. indigemꝰ pͥmo vt tollat̉ a no bis interior que eſt verecūdia noxia ꝯfitē di nomen xp̄i. que tollit̉ de iure in cōſigna tione ⁊ imp̄ſſiōe crucis ī fronte. in qͣ cōſcri bunt̉ vexillo ſummi imꝑatoris/ in qͦ ip̄e d̓ hoſte triūphauit ꝙ oēm pudorē debꝫ eua cuare. ⁊ gl̓iam ſuꝑinducere multiformem Exēplū de portātibꝰ īſignia regis ī armis ſuis. Un̄ dicit Paulꝰ ad Gal̓. vlt̓. Mihi abſit gl̓iari niſi ī cruce dn̄i nr̄i ieſu xp̄i. Ad abſolutōem gͦ huiꝰ v̓ecūdie fit in ꝯfirmati on cōſignatio crucis in frōte/ vbi locꝰ eſt ꝟecūdie. ⁊ dicit̉. conſigno te ſigno crucis. ¶ Indigemꝰ etiā vt tollat̉ a nobis debili tas exterior que eſt flexibilitas ſeu inſtabi litas ad ſtandū exteriꝰ in ꝯfeſſiōe noīs chri ſti/ corā regibꝰ et pͥncipibꝰ mundi. Ad hoc fit ꝯfirmatio criſmate ſalutis qd̓ deſignat ip̄a inūctio. vt ſic̄ inunctō ꝑ ſubintratōꝫ .ſ. in ſubſtantiā corꝑis mīſtrat ei fomētū hu moris/ ne deſiccet̉ ⁊ rigeſcat ī pugna. ita ip ſa īunctio criſmatis robuſtos ⁊ intrepidoſ nos efficit ad reſiſtendū ꝯͣ pͥncipes huius mūdi. hoc ē cōtra peccata ⁊ ꝯͣ pͥncipes te nebraꝝ. hoc eſt cōtra demōes. Et ad iſtud robur ꝯferēdū dicit. Cōfirmo te criſmate ſalutꝭ. ¶ Et notandū ꝙ qͣꝫuis nulla forma. ꝟboꝝ legat̉ qͥbus ꝯfirmabāt apl̓i. īmo vt videt̉ Act̉. viij. tm̄ vſi ſunt ꝓ ꝯfirmatiōe ī poſitōe manuū tn̄ credūt maiores eos nū qͣꝫ ſine v̓bis nec ſine materia criſmatꝭ det̓ mīata cōfirmaſſe. Cuiꝰ argumētū ē ꝙ ī li. de eccl̓iaſtica hierarchia btī dionyſij. qͥ cū apoſtolis fuit habet̉ exp̄ſſum capitulū de ꝑficiēdis et in tēplo offerēdis. vbi loqͥt̉ de ſanctificatōe criſmatis. ¶ Poſſunt hic ml̓ ta queri et ſil̓r ſolui. vt ſuꝑ q̄ſitū eſt ī tracta tu de baptiſmo. ¶ Quis ſit miniſter ſacramēti confirmatiōis. St aūt miniſter in hͦ ſacramento ſolꝰ epiſcopꝰ. cuiꝰ ratio aſſignatur Nam rē aliquaꝫ ſtatuere vl̓ facere minoꝝ eſt. ſed factā ꝯfirmare eſt maiorum Et ita baptizare oīm ſacerdotū minoꝝ ē. ꝯfirmare ꝟ̓o poſt baptiſmū maiorū eſt .ſ. epiſcoporū. Inſuꝑ res huiꝰ ſacr̄i ſpūſſan ctus eſt. vel gr̄a eiꝰ collata ad robur ꝯͣ debi litatem ⁊ timiditatē ex fomite ꝓcedentē. et id̓o cōueniēs ꝙ quo ad ſignū ſacr̄ale ab eo qͥ plenitudinē ptātꝭ et vigoris habꝫ deſcē dat. ¶ Si aūt obijcias. ſi ſolꝰ ep̄s hͦ facere poteſt. aut gͦ hoc habꝫ ex ordīe aut ex iuriſ ditōe? Si ex ordine/ gͦ hoc etiā pot̓it ſim plex ſacerdos. qꝛ epiſcopꝰ nullū habꝫ ordi nē quē nō habeat ſacerdos. ad minus ẜm eos qͥ ep̄atū nō ponūt eſſe ordinē. Si au tē ep̄us hͦ habet ex iuriſditōe/ ſeqͥt̉ ꝙ electꝰ ꝯfirmatus an̄ ꝯſecratōem oīmodā habet iuriſditōem. ¶ Tu dic ꝙ hoc .ſ. ꝙ ſolꝰ ep̄us p̄t ꝯfirmare nec ex ordine tm̄ nec ex iuriſdi tōne tm̄ habꝫ/ ſed ex vtroqꝫ ſil̓. Unde hͦ an nexū eſt officio ep̄ali ſicut cōſecratio eccl̓ia rum ⁊ ordinatio clericorū. et velatio virgi nū/ et hmōi. ¶ Sed qͥd ſi aliqͥs ep̄s confir met criſmate nōdū baptizatū ſiue nōdum chriſtianū. ⁊ fiāt om̄ia que exigūt̉ ad colla tionē huiꝰ ſacramēti. nūqͥd ſacramētū tale eſt iſti nō baptizato collatū? Dicūt fere oēſ ꝙ nō. eo ꝙ baptiſmꝰ ſit ianua ⁊ fundamen tū oīm ſacr̄oꝝ. Et ſic vbi nō niſi ꝑ baptiſ mū poteſt ad alia ſacr̄a iter haberi. ſic nec ad alia ſacram̄ta pōt ſine baptiſmo ſuꝑedi ficari. Sūt alij qͥ vident̉ mō ꝯͣrio ſentire Quis ſit effectus ſa cramenti ꝯfirmatōis. Eniqꝫ effectus huiꝰ ſacramēti ꝑ ſu p̄dicta in ꝑte patet. Scd̓m eī Ra banū/ effectꝰ huiꝰ ſacr̄i eſt robora tio ꝑ ſpm̄ſanctū. vt .ſ. intrepide p̄dicet ali qͥs qd̓ ip̄e accepit. Et dicit mgr̄ in. iiij. ſnīa rū ꝙ effectus eiꝰ eſt donatio ſpūſſctī ad ro bur. ſcꝫ cōtra debilitatē vel inſtabilitatē a fomite ꝓcedentē. ¶ Si qͥs aūt obuiauerit dicēs. ꝙ idē ē effectꝰ euchariſtie .ſ. roboratō ſpūſſctī. qꝛ panis cor homīs ꝯfirmet. et̓ ꝙ ita ſuꝑfluit iſtd̓ vel illud ſacr̄m. Dic ꝙ va rio mō eſt robur et effectus iſtiꝰ et illiꝰ ſa cramenti. qꝛ effectus ꝯfirmatōis eſt ꝑ ſe. ef fectꝰ v̓o euchariſtie eſt ꝑ accidēs. Uel dic ꝙ ad duo tenemur .ſ. ad credēdū articl̓os fidei firmiter. ⁊ ꝯfitēdū exteriꝰ audacit̉. iu xta illud Ro. x. Corde credit̉ ad iuſticiam ore aūt ꝯfeſſio fit ad ſalutē. Et ideo dupli ci indigemꝰ roboratōe. Una q̄ intuſ nutri at nos et ꝯfirmet ad credendū. ⁊ eſt panis vite qͥ cor homīs ꝯfirmat. Et alia q̄ cōfor tet et cōfirmet nos ad audaciꝰ ꝯfitendum D 3 Compendiū theologie nomē chriſti exteriꝰ. Et hec eſt ꝯfirmatio. Unde qͣꝫtū ad hūc r̄ſpectū recte recipit̉ eu chariſtia interiꝰ et cōfirmatio exteriꝰ ¶ De qͣlitate accede tiū ad ſacramentū cōfirmatōis. E qualitate accedentiū q̄ritur pri mo. qua etate accedere debēt? Itē F an ieiuni vel prāſi. qꝛ de cōſe. diſ. v. dicit̉. vt ieiuni veniāt ꝑfecte etatis. ⁊ mo neant̉ ꝯfeſſiōem pͥus facere. vt mūdi do nū ſpūſſancti valeāt acciꝑe. ¶ Sed dic ꝙ vtriuſqꝫ etatis hoīes .ſ. pueril̓ et iuuenil̓ ſi mul accedere poſſunt. Et meliꝰ ac ſecuriꝰ eſt ꝙ pueri cōfirment̉. qꝛ qͣꝫuis etas īmatu ra tēptatōes ⁊ fortes motꝰ cōcupiſcētie nō ſentiat/ p̄parant̉ tn̄ ad pugnā ſpūalem cuꝫ tꝑus tēptatōis aduenerit. et bonū ac ſecu rū eſt ſemꝑ paratū eſſe. Decretū autē illud allegatū de adultis loqͥtur qͥ tenent̉ ad illa q̄ tangit ¶ Ad aliud dicit̉ ꝙ ꝓpter ſacramē ti reuerētia decet vt ieiunꝰ recipiat ⁊ a ieiu nō ꝯferat̉. ſi tn̄ aliter ꝓpter raritatē ⁊ caren tiā ep̄oꝝ fiat nō nocet. meliꝰ eſt enī etiā pꝰ prandiū ꝯfirmari dū poteſt haberi ep̄s qͣꝫ ip̄o recedente ſacr̄i pati dilatōeꝫ. ¶ Sꝫ nū quid aliqͥs ad hoc ſacr̄m ſuſcipiendū poſ ſet ſeip̄m rep̄ſentare ep̄o? Dicit̉ ꝙ nō. quia ꝯfirmādꝰ debꝫ ſignificari ſeu pn̄tari tanqͣꝫ nō habēs ꝓpͥam v̓tutē ad ſtādū ſed indi gens vt ab alio ſtatuat̉ ſeu ſtabiliatur. ⁊ iō ab alio ē p̄ſentādꝰ. ¶ In fine nota ꝙ ꝯfir matus ẜm morē cōmunē ſe debꝫ ꝑ ſeptem dies obẜuare a lotōe capitis et frōtis ꝓpt̓ inunctōeꝫ criſmatis ⁊ dignitatē huiꝰ ſacr̄i. Inſuꝑ vt dicit Hugo de ſctō victo. tanto tꝑe dꝫ cōfirmatus vnctōeꝫ cōẜuare in ca pite. vt .ſ. caput nō lauet. quāto aduentus ſpūſſctī celebrat̉. hͦ eſt diebꝰ ſeptē. vt aduen tū ſpūſſctī ad ſe totidem diebꝰ agat qͦt agit vniuerſal̓ eccl̓ia aduentū ſpūſſctī ſuꝑ apo ſtolos .ſ. in pēthecoſte ¶ Quid aūt ſit h̓ res ⁊ qͥd ſacr̄m? Dic ꝙ ſacr̄m eſt ip̄a cōſigna tio que ꝑ manus ep̄i fit in frōte cōfirmati ex criſmate vt ſupͣ tactū eſt ſanctificd. Res ꝟo ſacramēti ē ip̄a gratie ſpūalis datio ad robur ꝯtra debilitatē ſeu īſtabilitatē ex fo mite ꝓcedentē ¶ De ſacramento eu riſtie et ꝑtinentibꝰ ad ip̄m Ercio loco ſe offert tractatꝰ d̓ cor ꝑe chriſti ſeu de euchariſtia. Ubi primo tangendū venit tꝑus inſtitutionis eiꝰ. Que vtilitas eiꝰ. In qͣ materia celebre tur. Que in eo ſit p̄ciſa forma ꝟboꝝ. Quis eiꝰ effectus. Deīde tangūt̉ aliqͣ de vero cor ꝑe chriſti. De ꝯditōe recipientiū. De cōdi tione miniſtri. De tēpore inſtituto nis ſacramenti eūchariſtie. Oc ſacramentū vt plures volūt/ ī die cene plene īſtitutū fuit. ⁊ habu erūt verba cōſecratōis plenam effi caciā o tꝑe illo vſqꝫ nūc quantā mō habēt ¶ Alij volūt ꝙ tūc forma v̓boꝝ ꝑfecte tra dita fuerit. ſed ꝙ ꝟtus ꝟboꝝ vſqꝫ ad paſca ſuſpēſa eſt. Un̄ ẜm eos n̄ potuit corpꝰ xp̄i ꝯfici in illo triduo. eo ꝙ v̓ba illa virtuteꝫ ſuā ex paſſiōe. ſepultura. lateris aꝑtiōe/ et reſurrectōe chriſti ꝯtraxerūt. que oīa repre ſentant̉ ꝑ ſignacl̓a que in miſſa fiūt. ¶ Sꝫ credo ꝙ prior ſnīa verior ſit. Alioqͥn ſi xp̄s vlteriꝰ ꝑ decē annos poſt cenā illa vixiſſet non ꝯfeciſſent apl̓i virtute illoꝝ v̓boꝝ/ qd̓ non reputat̉ verū. ¶ Que ſit ꝯtilitas Sſignant̉ hic plures vtilitates q̄ cauſe ſunt quare inſtitutū ē hoc ſa Acramētū. ¶ Eſt aūt pͥma ⁊ princi palis. vt ſicut hō ꝑ eſum ligni vetiti perdi dit vitā. ita recuꝑet ꝑ eſuꝫ ligni vite. ¶ Se cunda cauſa ꝓxima huic eſt. vt hic .ſ. ſit ali qd̓ nutrimentū hoīs ſpūale. ẜm illud pſal Panē angeloꝝ māducauit hō ¶ Tercia vt vniant̉ mēbra corꝑis xp̄i ſuo capiti. Hic enī cibꝰ cōuertit cibātē in ſe vnitqꝫ ſibi mē bra cibātia. Unde Aug. in lib̓. cōfeſſionū loq̄ns ſub noīe xp̄i. Nō me mutabis in te ſicut cibū carnis tue ſꝫ tu mutaberis ī me. ¶ Quarta cauſa eſt. vt augeat̉ meritū fidei q̄ in hoc ſacramēto maxime meret̉. quam cauſā tāgit mgr̄ in. iiij. ſnīaꝝ. di. xij. ¶Quī ta eſt ſubleuatio ſpei. vt recipiamꝰ in celo ſua qͦ hic recipimꝰ ſemetip̄m. quā cām tā git Chriẜ. ſuꝑ Ioh̓. ¶ Sexta ē dilatatio charitatis q̄ huiꝰ ſacr̄i ſumptiōe auget̉. co ꝙ ſit ſacramētū amoris. vt dicit Hilarius ¶ Septima diminutio venialiū. ſicut in fratanget̉. (menti ¶ De materia ſacra Ateria huius ſacramēti nō eſt res v ¶ Pvna ſed triplex. ſcꝫ panis triticeus De ſacramento euchariſtie XXVI ⁊ vinū aqua mixtū quibꝰ xp̄s ea in carneꝫ et ſanguinē ſuū cōuertēdo/ cōtulit vim ta lem vt eſſent materia huiꝰ ſacramēti. Un̄ Alexander papa de cōſe. di. ij. In ſacramē toꝝ oblationibꝰ que inter miſſarū ſolēnia dn̄o offerunt̉/ panis tm̄ ⁊ vinū aqͣ ꝑmixtū in ſacrificiū offerant̉. Un̄ qͣꝫuis nō legat̉ in euāgelio/ eſtimat̉ tn̄ aqua ſimul cū vino in calice dn̄i fuiſſe. Un̄ Damaſcenꝰ. Capi ens calicē ex vino ⁊ aqͣ/ tradidit eis dicēs. Bibite ex hͦ om̄es. Item de cōſe. diſt. ij. A dn̄o admoniti ⁊ inſtructi ſumꝰ/ vt caliceꝫ dn̄i cū aqͣ mixtū ẜm ꝙ dn̄s obtulit offera mꝰ. ¶ Sed hic plura ſcire oportet. An ſcꝫ pͥmo deficiēte aliquo iſtoꝝ ꝯficiat̉? Item an poſſit ꝯfici de pane ſiliginoſo? Iteꝫ an de azimo tm̄. vel de aliqͦ mō fermentatoꝫ Itē an̄ ꝯfici poterit ſi vinū tā modicū fue rit vt om̄ino ſit ab aqua abſorptū? Itē an ſine aqͣ poſſit qͥs cōficere. Et quantū de ad in calice ſit apponendū? Itē an panis trā ſeat in carnē ⁊ ſanguinē et aīam ⁊ deitateꝫ. ⁊ ſil̓r vinū in hec etiā oīa? Item an aqͣ trā ſeat tm̄ in ſanguinē. vel pͥmo tranſeat ī vi num/ ⁊ deinde illud vinū in ſanguinē? Itē an in alio liqͦre liceret hͦ ſacramētū celebra re? ¶ Rn̄ſiones. ¶ Ad pͥmū dicit̉ ẜm opini onem eoꝝ qͥ dicūt ꝙ in vltimo inſtāti ꝓla tōis pͥme clauſule. ſcꝫ. hoc eſt corpꝰ meuꝫ. fit trāſſubſtātiatio panis in carnē chriſti. ⁊ eſt ibi chriſtꝰ ꝑfectꝰ ſub ſpecie panis. Deī de ꝓlatis v̓bis ſuꝑ vinum/ fit ibi ſanguis xp̄i ꝑ ꝯuerſionē. ⁊ ē ibi totꝰ chriſtꝰ. Scd̓ꝫ hanc inquā opinionē q̄ ꝓbabilior apd̓ ml̓ tos habet̉ dicēdū eſt. ꝙ anteqͣꝫ aliqͥd dicat̉ ſuꝑ vinū eſt facta panis trāſſubſtantiatio in corpꝰ xp̄i. Alioqͥn decipet̉ eccl̓ia adorā do illā hoſtiā in eleuatōe. Unde qͣꝫuis vi nū deeſſꝫ/ facta tn̄ eſſet illa trāſſubſtātiatio panis in corpꝰ chriſti. Eadem rōne dicūt ꝙ dictis v̓bis ſuꝑ vinū etiā abſente pane fieret ſanguis xp̄i/ ⁊ totus xp̄s eſſet ſub ſpe cie vini. Peccaret tn̄ mortal̓r qͥ ſciēter p̄ter miſſo altero cōſecraret. niſi forte ab infide libꝰ tꝑe cōſecratōiſ impediret̉. Si aūt al̓s ⁊ alit̓ defectū alicuius p̄dictoꝝ miſſa iam incepta dep̄hēderet/ nō deberet ꝯſecrare ni ſi ante ꝓlatōem verborū cōſecratōis poſſꝫ d̓fectū caute ſupplere. Si aūt pane ꝯſecra to vi ab infidelibꝰ aut alijs/ vl̓ infirmitate vinū ꝯſecrare impediret̉. tunc vnꝰ alius ſa cerdos ad v̓ba ſeq̄ntia deberet inciꝑe .ſ. ad ea que ꝑtinēt ad cōſecratōem ſanguīs et ꝑ ficere. Si v̓o tm̄ deeſſet aqͣ dicit̉ ꝙ omit tens gͣuiter peccaret ⁊ grauiſſime ſi ſcient̓ ꝯſecraret/ ꝯficeret tn̄. Quāuis enī aqͣ ſit de neceſſitate ſacr̄i nō tn̄ adeo eſt de neceſſita te qͥn tūc ſine ea fieret ſacr̄m in ſpecie vini. Cuiꝰ ratio ex hͦ habet̉. quia ſi aqͣ vino ad miſceat̉ ad hoc ꝙ inde ꝯficiat̉/ oꝑtꝫ ita mo dicam eſſe vt abſorbeat̉ aqua a vino vt to tū ſit vinū. et tūc inde ꝯficit̉. vnde priꝰ trā ſit aqua in vinū qͣꝫ inde ꝯficiat̉. Quare er go ex hoc vino nō cōmixto ſicut ex illo mi xto cū eiuſdē ſpeciei ſint/ cōfici nō poſſit n̄ video? Uerūtamē decretū quoddā de ꝯſe. di. ij. videt̉ velle ꝯtrariū. vbi apparatꝰ dic̄. ꝙ ẜm aliquoꝝ opinionē in p̄dicto caſu nō fit cōſecratio. ¶ In ſecūdo caſu. vtꝝ .ſ. d̓ pa Z ne ſiliginoſo poſſit ꝯfici Dicit̉ ꝙ nō. Si cut eī nō pōt baptizari niſi in aqͣ. īmo mer ſione facta in vino ceteris etiā oībꝰ alijs ri te ſeruatꝭ nō eſt baptizatū. Sic ꝓpt̓ inſti tutōem pͥmariā huiꝰ ſacramēti/ q̄ ſtatuit fi eri in pane triticeo nō p̄t ꝯfici d̓ pane alio Sed quid ſi tritico fuerit ſiligo admixta? Dic ꝙ dūmō maior pars ſit frumētū ſuffi cit. Et dico maiorē ꝑtē in qͣntitate ⁊ v̓tute. vt .ſ. a frumēto abſorbeat̉ qͥcqͥd eſt ibi d̓ nō frumēto. alioqͥn nō eſſet panis triticeꝰ. et ꝑ inde in eo ꝯfici nō poſſet. ¶ In tercio caſu qn̄ .ſ. conficit̉ de pane fermētato/ ſicut cōfi ciūt greci/ dicūt fere oēs ꝙ nō ſine gͣui pec cato ꝯficit̉ defermētato. Quia tn̄ fermenti admixtio ſpēm ⁊ v̓tutē fermēti ſiue panis triticei nō deſtruit/ dicūt ꝙ ſi ꝯficit̉ de fer mentato ꝙ ꝯſecratū ē. Et ponūt exemplū de baptiſmo. qui debꝫ fieri in pura aqͣ. ⁊ ta men ẜm eos ſi aliqͥd de alio liqͦre admiſcea tur qd̓ poſſit ab aqͣ om̄ino abſorberi. et ita aliqͥs baptizatꝰ fuerit ꝙ vere baptizatꝰ eſt eo ꝙ adhuc remaneat aqua in ſpecie ⁊ v̓tu te ſua. Scd̓ꝫ tn̄ Huguelinum ī apparatu ſuo. qͥ de fermētato ꝯficit nihil agit Prior tn̄ opinio eſt ꝓbabilior. ¶ In qͣrto caſu di cit̉ a magniſ. ꝙ exquo tā modicū apponit̉ de vino vt om̄ino ab aqua abſorbeat̉. cuꝫ aqua tūc magis colorata dici debeat et ſit qͣꝫ vinū/ et de aqua ꝯfici nō poſſit / ꝑ conſe q̄ns nec de tali mixtura ꝯfiei poterit. Un̄ ẜm iſtoꝝ opinionē illi nō cōficiūt qͥ pāuū lineū in vino intinctū ꝑ totū annū ꝯẜuāt. ⁊ in tꝑe ſacrificij particulā eius in aqͣ calicꝭ abluunt. vt legit̉ de cōſe. diſt. ij. c. Cū om̄e Opinio quorūdā d̓cretiſtaꝝ tenet ꝯtrariū ſcꝫ ꝙ conficiat̉ cū vino ab aqua abſorpto. D 4 Compendiū theologie ſicut recitat mgr̄ Gal̓. in ſūma. ¶ Quo ad qͥntū vero. ſcꝫ an ſine aqua poſſit ꝯfici. et qͣntum ſit apponendū de aqua/ ptꝫ ꝑ an̄di cta rn̄dendo ad primū/ et ad hoc p̄cedens ſcꝫ ꝙ tam modicū vt a vino abſorberi poſ ſit. ¶ Ad ſextū autē in quo q̄ritur. an panis trāſeat in carnē ſanguinē aīam et deitatem ⁊ ſil̓r vinū? Dicendū ꝙ totus chriſtꝰ ē ſub vtraqꝫ ſpecie. ſed tn̄ panis trāſit in carnem xp̄i et vinū in ſanguinē. Sed qꝛ totꝰ chri ſtꝰ inſeꝑabilis eſt. ideo ſub ſpecie panis eſt caro ꝑ cōuerſionē ⁊ trāſſubſtantiatōem. et ſanguis et aīa ⁊ deitas ꝑ ꝯcomitantiaꝫ. eo ꝙ caro eius ſine ſanguīe aīa ⁊ deitate nun qͣꝫ ſit. virtute enī verboꝝ eſt pͥncipaliter ibi caro. et cōſequēter cetera omīa xp̄i. Unde chriſtꝰ totus eſt ibi ꝟboꝝ v̓tute. ſed tn̄ ca ro principaliter ⁊ cetera ꝯſequēter. Et ſub ſpecie vini tm̄ eſt ſanguis chriſti ꝑ cōuerſi onē et trāſſubſtantiatōeꝫ/ reliqua aūt chri ſti oīa ꝑ ꝯcomitantiā. ¶ Ad ſeptimū ꝟ̓o qͦ q̄rit̉ an̄ aqua trāſeat in ſanguinē vel tm̄ in vinū. dupliciter rn̄detur ẜm duplicē opi nionē. Ponit enī q̄dam opinio ꝙ aqua nō trāſeat in ſanguinē chriſti verū. ſed tm̄ eſt ibi ad ſignificandū populū. ẜm ꝙ dicit̉ d̓ conſe. di. ij. ca. Cū omne. Cū in calice chri ſti aqua vino miſcet̉. chriſto populꝰ adu natur. id ē adunari ſignat̉. Alia opinio (cui magis credere poſſum) ponit ꝙ aqͣ. tranſit in ſanguinē. ſed hͦ cū pͥus eſt a vino abſor pta. et ita verū eſt quodāmodo ꝙ aqua n̄ trāſit in ſanguinē .ſ. īmediate. quia nō tran ſit niſi prius ſit abſorpta a vino/ ⁊ quaſi fa cta vinum. ⁊ ſic nō ꝯtradicit pͥori opiniōi. ¶ Ad vltimū .ſ. an d̓ aliqͦ alio liqͦre liceret cō ficere? Dic ꝙ nō. Sed nunqͥd ꝯfici poſſit in aggreſta? Itē nunqͥd de aceto? Ad pri mū iſtoꝝ dic ꝙ nō. niſi tūc cum viſibiliter in ip̄o aſpectu inceperit vinū apparere. et guſtus iudicet vinū eſſe vel vini ſaporem habere. Ad ſecūdū iſtoꝝ dicendū ꝙ ſi ace tū fuit de vino tūc poteſt d̓ eo cōfici/ aliter nō. quibꝰ ego nō credo. eo ꝙ (vt vult ph̓us in metaphiſica ſua) acetū nō eſt vinū. neqꝫ poteſt fieri vinū. ⁊ ideo de aceto nō p̄t fieri cōfectio. ſed de rino acido pōt/ licet nō ſit tutum de vino acido ꝯficere ꝓpter reuerē tiam ſacr̄i. Et ita ſentiūt doctores theolo gi. pͥori ꝟ̓o ꝯſentiūt qͥdam decretiſte. Que ſit forma ver borū p̄ciſa in ſacramēto euchariſtie. F Ormā autē verboꝝ que ꝑtinēt ad ꝯſecratiōem hec eſt. Hoc eſt corpꝰ meū. et nihil ampliꝰ. vt volūt fere om̄es. Ꝙꝫ eī addit̉. Accipite ⁊ ꝯmedite ad vſum ꝑtinet ſacramēti/ ⁊ nō ad ꝯfectiōeꝫ. ⁊ ideo nō dicit̉ eſſe de forma. Hec etiā ē for ma verboꝝ in conſecratōe ſanguīs. Hic ē calix ſanguīs mei noui ⁊ eterni teſtamenti myſteriū fidei/ qͥ ꝓ vobis ⁊ ꝓ multis effū detur in remiſſionē pctōꝝ. Unde qͣꝫuiſ nō legant̉ oīa v̓ba hec ſeriatim ī euāgelio. ere dendū tamē eſt ꝙ illa habeat eccl̓ia ex ſpe ciali traditōe dn̄i. Qd̓ ptꝫ ex v̓bis apl̓i .i. ad Choꝝ. xi. ca. Ego enī accepi a dn̄o qd̓ ⁊ tradidi vobis. qꝛ dn̄s ⁊c̄. Et qꝛ forma v̓ boꝝ illoꝝ vehemēter imp̄ſſa fuit cordibuſ diſcipuloꝝ ⁊ in qͦtidiano vſu. iō nō ē adeo diligēter ab apl̓is ſcriptū ſicut fuit a chri ſto factū ⁊ dictū. vt videt̉ velle Damaſce. ¶ Sed tūc queres. an ſolis hiſ verbis poſ ſit nūc ꝯfici nō additis oratōibꝰ p̄cedenti bus? Itē an̄ īmutata ī aliqͦ iſta forma poſ ſit verbis illis cōfici corpus xp̄i. vtpote ſi adderet̉ aliqͥd/ vel minueret̉/ vel mutaret̉/ vel corruptiue ꝓnūciaret̉? ¶ Ad primū di cit̉ ẜm multos ⁊ magnos ꝙ poſſit confici ſolis illis verbis dn̄i ꝓlatis a ſacerdote. tn̄ ⁊ cū apparatu cōueniente ẜm cōſtitutōeꝫ apl̓orū et eccl̓ie. Cū his ſolis verbis in pͥ maria inſtitutōne facta benedictōe hoc ſa cramentū ꝯplete cōſecratū ſit. Qd̓ confir mare videt̉ ſentētia Alberti in ſuo libro de ſacramētis. qͥ ait. Quō pōt qͥ panis ē cor pus chriſti eſſe? Confectōne qͥdē verbis et ẜmonibus dn̄i ieſu. Nam ꝑ oīa alia q̄ di cunt̉/ laus deo defert̉. Uerūtamē gͣuiſſime peccaret qͥ aliter faceret/ etiā in quacūqꝫ ne ceſſitate. hoc eſt qͥ verba p̄cedentia ſcienter omitteret. eo ꝙ hͦ ſacramentū nō eſt ſimpli cis neceſſitatis. Unde ſic nō poſſꝫ euꝫ ne ceſſitas excuſare. Alij eſtimāt ꝙ ſine p̄cedē tibus q̄ dicunt̉ in ſecreto miſſe nō fieret cō fectio. ⁊ hoc ꝓpter ſtatutū eccl̓ie. Primuꝫ tamē videt̉ aliqͥbus veriꝰ. ¶ In ſecūdo ca ſu ſupra poſito pͥncipali diſtinguit̉. quia ī tali trāſmutatōne vel corruptōe verboruꝫ aut intēdit̉ hereſis aut nō. Si ſic/ creditur ꝙ illis verbis nō cōficiat̉. vt ſuꝑiꝰ ē dictū in cōſimili de baptiſmo. Si aūt nō intēdi tur hereſis adhuc diſtinguit̉ quia aūt tali facta mutatōe ſeu corruptōne vel additōe ſtat adhuc ſufficiēter ſenſus verboꝝ. aut n̄ Si nō ſtat credit̉ ꝙ nō conficit̉. vt ſi dicat̉ De ſacramento euchariſtie XXVII Non eſt hoc corpus meū. vl̓ hoc eſt corꝑ meū. ſcꝫ Thome vl̓ hmōi. Si aūt ſenſus verborū ſtat. credit̉ ꝙ ꝓlatꝭ verbis quacū qꝫ etiā trāſpoſitōe vel corruptōe/ etiam in qͦcunqꝫ vulgari fiat/ ꝯficit̉ ſacramentū. qͦ niam (vt dicit Huguelinꝰ) nō multū curā dū eſt de mō ſermonis dūmodo res integͣ ſit. Aliqͥ vident̉ oppoſitū ſentire. qͦs tm̄ vi det̉ mouere ſtatutū eccl̓ie. ꝙ nec addendo vel minuēdo nec trāſponendo permittunt irritare. Quis ſit effectus ſa cramenti euchariſtie Ffectus autē huiꝰ ſacramēti poni tur duplex ẜm mgr̄m inſentētijs. Scd̓m ip̄m eī duo efficit. ſcꝫ cha ritatis augmentū/ et infirmitatis. hͦ eſt ve nialis peccati diminutiōeꝫ. Poſſunt ⁊ ali aſſignari huiꝰ ſacramēti effectus. iuxta ei ſupra tactas ⁊ declaratas vtilitates. Hos autē effectꝰ ſeu vtilitates ibi recitat/ qꝛ iſti ſunt notabiliores. ¶ Sed exqͦ ponit̉ ꝙ va let ad diminutōeꝫ venialiū. queres an ei ſumptio ī aliquo caſu deleat oīa venialia? Itē an in aliqͦ caſu valeat ad deletōeꝫ pec cati mortalis? Itē an̄ ſi deleat veniale dele at ei debitas penas? ¶ Ad pͥmū dicit̉ ẜm illos qui dicūt. Sine veniali nō poſſit hic qͥs viuere. ꝙ nunqͣꝫ delet om̄e veniale quin aliqͥd relinquat. Semꝑ enī relinqͥtur ī aīa minor amor dei qͣꝫ eſſe d̓beat. Eo ꝙ in via ẜm Aug. nō impleat̉ ex toto hoc p̄ceptuꝫ Diliges dn̄m deū tuū ex toto corde tuo ⁊c̄ Et minor amor dei ē pctm̄ veniale ẜm Au guſt. ¶ Ad ſcd̓m .ſ. an deleat mortale pctm̄ dicit̉ ꝙ nō. quia iſtd̓ ſacr̄m nō ordinat̉ cō tra mortale peccatū. Cū enī triplex ſit cul pa. ſcꝫ originalis/ ꝯtra quā ſpēaliter bap tiſmus ordinat̉. ⁊ actual̓ que duplex eſt. ſcꝫ mortalis. cōtra quā ſpēaliter ordīat̉ pnīa. ⁊ venialis cōtra quā ordinat̉ euchariſtia. Patet ꝙ de ſe tm̄ veniale delet. ¶ Ad terci um dicit̉ ꝙ delet veniale. ⁊ penā eī debitaꝫ. hoc tn̄ intellige ẜm magis ⁊ minꝰ. ẜm .ſ. ꝙ magis aūt minꝰ afficit̉ ꝯficiēs vl̓ recipiēſ hͦ ſacr̄m ad mortē ⁊ ad paſſionē xp̄i. q̄ ī ip ſius euchariſtie ſacr̄o rep̄ſentant̉. Aliqua de vero cor pore ſti. Ic breuiter tangūt̉ aliqͣ de ip̄o cor Upore chriſti. Primo .ſ. qualit̓ poſt fractōeꝫ factam in ſpeciebꝰ panis totꝰ xp̄s ſit ſub qualibet ꝑticula. qui pͥus totꝰ fuit ſub tota hoſtia. Itē an̄ corpus xp̄i vētrem intret. ⁊ ſi ſic qͣꝫdiu ibi exiſtat? ¶ Ad intelli gendū aūt qͣliter totus xp̄s eſt ſub qualibꝫ parte hoſtie qui pͥus fuit totꝰ ſub tota ho ſtia. dat̉ aliqͣle exēplū de ſpeculo. In ſpecu lo enī integro apparet vnica imago .ſ. in ſpiciētis; ſi tn̄ ſit ſolus vnus inſpiciēs. fra cto autē ſpeculo in qualibet ꝑte fractōnis eadē apparebit imago. ſi tamē īſpiciēs eaſ dem ꝑticl̓as inſpiciat. Ita chriſtꝰ qͥ ē ima go dei pr̄is/ ſub hoſtia integra totꝰ eſt. ⁊ p fractōem hoſtie imago eadē/ idemqꝫ chri ſtus ſub qͣlibet fractionū ꝑticula remanet. ¶ Ad ſecundū. ſcꝫ vtrum in ventrē vadat: Dicit̉ ẜm qͦſdam ꝙ dū eſt in ore adhuc p̄ ſens eſt ſub illis ſpeciebꝰ. ſed ſtatim cū glu tit̉ corpus chriſti trāſit in mentē. ⁊ ſpēs il le panis et vini in ventrē. Alij qͥbus magꝭ credendū eſt dicunt ꝙ intrat in ventrem ⁊ ibi tādiu remanet qͣꝫdiu ſpecies ille ſunt ī corrupte. et cū ſpecies deſinūt ibi eē panis ⁊ vini/ deſinit etiam ibi eſſe caro ⁊ ſanguis chriſti. Quod etiā cōtingeret in pixide ſi ꝑ diutinā cōſeruationē corrumperēt̉ et peri rent ille ſpecies. Nec obſtat verbū Augu ſtini qd̓ videt̉ mouere eos qͥ ſunt in priore opinione .ſ. ꝙ qͣꝫdiu eſt in ore/ tādiu eſt in mente. Nec dat̉ in ſeceſſum/ ſed rapit̉ ī ex ceſſum. Per hoc enī nō negat Auguſtinꝰ qͥn vadat in ventrē. ſed negat ꝙ traijciat̉ ī alimentū corꝑis. et ꝙ digerat̉ ī ſtomacho. et ꝙ pars trahat̉ ad epar/ et formet̉ in ſan guinē quo r̄ſtaurent̉ deꝑdita corꝑis. et ꝑs impurior in ſeceſſum vadat. ſicut eſt vide re in cibo corꝑali. Hoc enī nefas eſſet dice re. īmo etiā cū aſſenſiōe cogitare. De qͣlitate ſeu con ditione recipientiū. Unc de conditōne recipientiū re Z A ſtat aliquid tangēdum. Et primo querit̉. An poſſit ſumi ab illo qui eſt ī pctō mortali? Et an debeat hoc ſacra mentuꝫ in aliquo caſu exiſtenti in peccato mortali dari? Itē an̄ exiſtēti in pctō mor tali poſſit loco euchariſtie dari hoſtia non cōſecrata? ¶ Item an poſſit ſumi ab eo qui nocturna illuſiōe pollutꝰ eſt? Et an a men ſtruata? Itē an̄ ab eo qͥ nocte p̄cedēte cogͦ uit vxorē ſuā? Item an licet cognoſcere vx orem ſuam die receptōnis? Item queritur D 5 Compendiū theologie quare nō dat̉ eūchariſtia ppl̓o ſub vtraqꝫ ſpecie? ¶ Rn̄det̉ in pͥmo caſu ⁊ dicit̉ ꝙ aut aliqͥs ſcit ſe eſſe in pctō mortali an nō. Si ſcit peccat mortalit̓ ſumēdo. nec debet aliqͦ modo ſumere. Si nō ſcit ſe eſſe ī pctō mor tali/ ſit tn̄. ſed poſt ſufficiēſ ꝯſciētie ſue ſcru tiniū hoc dep̄hēdere nō poteſt/ ⁊ tūc ſume re pōt. nec peccat ſi ſumat. ¶ An aūt debeat exiſtenti ī pctō mortali dari ſi petat? Diſtī gue. quia aut ille qͥ petit eſt ī mortali publi co aut in occulto. Si ī occulto qͣꝫuis illd̓ certiſſime ſciat ſacerdos/ petēti tamē ī pub lico debꝫ dari. alioquin peccatū ſecretum publicaret. qd̓ fieri nō debet Si aūt petat in ſecreto vetare pōt ſacerdos et debꝫ. Si autē ſit in pctō mortali publico. tūc publi ce negare debꝫ. vt publicis meretricibꝰ et hiſtrionibꝰ ⁊ hmōi petētibꝰ et nō petētibꝰ. qͥbus negare debꝫ. vt plene dicit canon de ꝯſe. di. ij. ¶ De hoc autē qd̓ ſcd̓o querit̉. ſcꝫ. An exiſtēti ī pctō mortali debeat dari ſim plex hoſtia loco euchariſtie? Dicunt maio res ꝙ n̄. tum qꝛ hoc nō videt̉ deꝰ facto ſuo approbare. īmo contrariū. Nā corpꝰ ſuuꝫ dedit iude. quē ſciebat eſſe ī mortali pctō. tum qꝛ neſcit̉ an viſitauerit eum dn̄s. quia neſcit tarda molimina ſpūſſctī gr̄a. tum qꝛ ſimulatio talis eſſꝫ ei cui daret̉ inutil̓. Ex qͦ enim corpus xp̄i petit. ꝑ eū nō ſtat qͥn acci piat. ⁊ ſic eqͣliter peccat. Secꝰ ſi exp̄ſſe pete ret ſibi hoſtiam nō ꝯſecratā dari. tunc enī ci dare poſſet. ita tn̄ ꝙ illa hoſtia ſeorſū po neret̉ a ꝯſecratis/ ne eccl̓ia deciꝑet̉ dādo ei nō ꝯſecratā acſi ꝯſecrata foret. Propt̓ quā etiā cauſam reprobat̉ ꝯſcius ſibi mortalis criminis. ſimulās ſe cōficere vbi nō ꝯficit Ut habet̉ extra de miſſa. cele. c. ab homīe. ¶ Ad terciū. quo .ſ. querit̉. An pollutio no cturna impediat ſumptōem? Rn̄detur aut quia venit pollutio ex ſuꝑfluitate humoꝝ. vel ex infirmitate nature. vel ex illuſiōe dya bolica. et tūc nullꝰ dicit̉ ibi eſſe reatus cul pe. nec cogit̉ qͥs ꝓpter talē pollutōeꝫ abſti nere a miniſterio altaris vl̓ a ſumptōne eu chariſtie. Et dico notāter. nō cogitur. quia cauſa reuerētie a tali celebratōe aut ſumpti on abſtinere laudabile eſt. Si aūt ꝯtīgat dicta pollutio nocturna ex crapula vel ex aliqͣ fede delectatōis p̄meditatōe. tunc ſi p̄ fieri ſine ſcandalo debꝫ abſtinere. niſi neceſ ſitas cogat. vtpote vbi aliꝰ qui celebret nō inuenitur. Magna enī reuerentia exhibe ri debꝫ ſumptōi. ⁊ ſi fieri pōt multo maior ꝯſecratōni. ¶ Ceterū menſtruata nō eſt ar cenda a ꝯmunione. eo ꝙ paſſio ſit. et pena ſit hoc pati ⁊ nō culpa. Et ꝓpter penā qͥs arcēdus nō eſt. ¶ Ad aliud ſequēs quod ē quartū. An ſcilicꝫ ab eo qui nocte prece denti cognouit vxorē ſuam/ ſuſcipi poſſit euchariſtia? Dicitur ꝙ reddens debitū ꝓ pter fidē thori et iuſticiā/ vel etiā exigens ꝓpter bonū prolis nō debet ꝓhiberi a cō muniōe ſed ſuo iudicio eſt circa hoc relin quendꝰ. an velit ſcꝫ abſtinere ex humilitate vel acciꝑe ex deuotōne. Secus autē eſt ſi ex infirmitate carnis hoc exigat. quia iſte monēdus eſt ne accipiat. et nō eſt ſuo iudi cio quo ad hoc relinquēdꝰ. Si autē om̄i bus modis ex deuotōne ſe ingerat nō eſt ꝓhibēdꝰ. ¶ Hoc etiā ſeruādū eſt reſpectu quinti. ꝙ die ſcꝫ cōmunicatōis cauſa reue rētie nullo modo reddendū eſt debitū. niſi alter coniugū inſtanter petat. Si etiaꝫ al ter reddat/ vel etiā ſi petat; peccat quideꝫ ſed nō mortaliter. ¶ Ad vltimū vero ſcꝫ ſe xtum/ quare nō dat̉ populo ſub vtraqꝫ ſpe cie? Dicit̉ ꝙ triplex eſt ratio. Una/ qꝛ non legit̉ chriſtū corpus ſuū ſanguī intinctuꝫ p̄buiſſe. Nec eſt cōtrariū de Iuda/ cui vi detur dn̄s intinctū panē porrexiſſe. Quia ẜm Auguſ. prius verū corpus dedit. ⁊ po ſtea panē vſualē intinctū. Alia cauſa eſt ī minens periculū. quia ſcilicꝫ faciliꝰ cade ret gutta ſanguinis qͣꝫ mica hoſtie. quia in hoſtia partes coherēt ſibi nō ſic ī ſanguīe. Tercia cauſa eſt p̄cedens ſignū. quia in le ge qua in ſacrificijs offerebāt libamīa. de libamine nihil habebāt offerentes. ſꝫ ſacer dotes tm̄/ licꝫ de alijs haberēt. Ut gͦ con gruat veritas ſigno nō dat̉ populo eūcha riſtia cū ſanguine. ¶ De qͣlitate ſeu con ditione miniſtri ſacramēti Ttimo reſtat dicere de miniſtro .ſ. F quis poſſet conſecrare? Et ſcias ꝙ habens ordinem ſacerdotalē/ et ſolus talis poteſt cōſecrare euchariſtiam. ⁊ corpus chriſti cōficere. Quinimmo et ſi male vite fuerit ⁊ hereticꝰ; dūmodo formā eccleſie teneat. ⁊ intentōnem habeat conſe crandi conficere pōt corpus chriſti. qͣꝫuis magiſter in ſentētijs videat̉ ſentire contra riū. niſi intelligat de his qui p̄ciſi ab eccl̓ia nō obſeruant ritū celebrādi ab eccl̓ia tra ditum. qꝛ tūc ꝯſtat ꝙ nō conficiunt. Nec De ſacramento penitētie XXVII obſtat ꝙ ẜm canones ꝓhibet̉/ ꝙ miſſa aut aliqͣ ſacra recipiant̉ ab hereticis/ ſymonia cis/ ſciſmaticis/ fornicarijs. qꝛ ꝑ hͦ nō dici tur qͥn ꝯficiāt. Solꝰ ergo (vt dixi) habens ordinē ſacerdotalē ꝯficere pōt. ¶ Sed q̄ri tur vtrū nō ieiunꝰ pōt ꝯficere? Itē an poſt ſūptionē medicinaliū vel potū aque? Itē ſi nō debito loco. vtpote in altari nō ꝯſecra to. vel ſuꝑ terrā vbi nō eſt altare. vel ſine ſa crꝭ veſtibꝰ poſſit celebrari? ¶ Ad primū di cendū eſt ꝙ ꝓpter inſtitutōem eccl̓ie apl̓i ce peccat mortalit̓ qui pranſus celebrat. cō ficit tamē dūmō intentionē habeat ſeruan di formā ⁊ debitā materiā. Ꝙ autēa ieiu no ꝯficiat̉ nō eſt d̓ ſacramēti eſſentia. ¶ Ad ſecundū dicit̉ ꝙ poſt medicinaliū ſumpti onē vel etiā potū aque nō eſt celebrādū. eo ꝙ om̄is cibꝰ quē vſualiter cibū vocamꝰ. hoc eſt qͥ tranſit in ventrē/ ſi nō conuertat̉ ī corpus frangit ieiuniū/ ⁊ īpedit celebrati onē. Inſuꝑ hmōi medicinalia in hoc im pediūt. qꝛ freq̄nter inducūt abominatōeꝫ. Si tn̄ iſti de facto cōfecerint. ꝯſecratū ē ſꝫ gͣuiter peccant. ¶ In tercio articulo ſiue ca ſu d̓r ꝙ hmōi ſi tn̄ habēt intētōeꝫ cōficiēdi ꝯficiūt. ſꝫ mortaliſſime .ſ. qͥ in nō debito lo co vel ſine ſacris veſtibꝰ celebrat. Et ſi poſ ſet inueniri foret degradandꝰ. ¶ De ſacramēto pe nitentie ⁊ ꝑtinentibꝰ ad ip̄m Uoniā de ſacramēto penitētie ſuf ficiēter in ſūma Raymūdi tractat̉ q̄ paſſim apud fratres habet̉/ ideo pauca hic de hͦ pnīe ſacr̄o dicēda ſūt. Et pͥ mo de ip̄o ſacr̄o in genere aliqͣ dicant̉. Se cundo aliqͣ de eiꝰ partibꝰ tangāt̉. In gene re gͦ pͥus videndū venit Quid eſt peniten tia. Quot ⁊ q̄ eiꝰ ſpecies. Quid in ea ſit ſa cramentū. Et qͥd res. Et qͥs ſit eiꝰ effectꝰ. An neceſſe ſit ꝙ fiat in charitate ⁊ volūta rie. Et an qͥs poſſit ꝓ vno pctō mortali pe nitere nō penitēdo de omnibꝰ. An penitē tiā ꝓ ſe factā teneat̉ qͥs dū ꝯualuerit iterū facere. An penitētie hic diminute a ꝯfeſſo re iniuncte/ ſuꝑaddet deꝰ qd̓ deeſt in pur gatorio. Que ſunt pnīe regulares ⁊ canoni ce. Et qͣre ꝓ pctō mortali tenet̉ qͥs ad ſep tēnē pnīam. An penitentie ſint arbitrarie. Quis ſit miniſter in hͦ ſacramento ¶ Quid eſt penitētia in generali. St autē penitētia ẜm Amb̓. ma la p̄terita plāgere ⁊ iteꝝ plāgēda n̄ ꝯmittere. id eſt nō habere ꝓpoſitū iteꝝ ꝯmittēdi. Et nota ꝙ ẜm mgr̄m in lib̓. iiij. ſnīaꝝ. eſt penitētia interior .ſ. ꝯtritio. et exterior .ſ. ꝯfeſſio et ſatiſfactio. Interior ve ro pēitētia quodāmō radicalit̓ om̄is peni tentia ē. Ip̄e enī dolor exerit ſe in ore ꝑ ꝯfeſ ſionē. exerit etiā ſe in oꝑe ꝑ ſatiſfactōeꝫ. Et hec interior pnīa .i. cōtritio habet̉ ſpēaliter ẜm Amb̓. qꝛ ip̄a principalit̓ eſt pe nitētia radicabilit̓qꝫ oīs pnīa ¶ Quot ⁊ que ſūt pe nitentie ſpecies. Iſtinguunt̉ aūt tres ſpecies peni tentie .ſ. ſolēnis que fit in capite ie iunij cū illa ſolēnitate. de qͣ habet̉ de pnīa di. v. c. In capite. Itē publica cuꝫ iniungit̉ .ſ. alicui ꝑegrinatio ꝑ mūdū cum baculo cubitali. ⁊ cū aliqͣ veſte religioſa ta li penitentie apta. Itē pͥuata. q̄ qͦtidie īpo nit̉ his qui ſecretiꝰ ſua ꝯfitent̉ pctā. Cete ra circa hec q̄re in ſūma Raym. ti. d̓ pn̄ijs. Quid ī penitētia ſit res et qͥd ſacr̄m. ⁊ de eiꝰ effectu Uid aūt in ea ſit res ⁊ qͥd ſacramē tum. Dicitur ꝙ ſicut in ſacramēto Leuchariſtie ſpecies panis et vini ſunt ſacramētū gemine rei. ſcꝫ corꝑis chri ſti veri et myſtici. ita hic confeſſio et ſatiſfā ctio ſunt ſacramentū contritionis et remiſ ſionis peccati. Unde virtute contritōnis efficiūt quod figurāt. ſcꝫ remiſſionē pecca ti. Sic ergo ītelligēdo patet ꝙ cōtritio di uerſis reſpectibꝰ et res eſt et ſacramentuꝫ. Res ſcꝫ confeſſiōis ⁊ ſatiſfactōis que ſunt eiꝰ ſacramentū. Et ſacramentū remiſſiōis peccati que eſt eiꝰ res. ¶ Ex quo ī parte pa tet quis ſit effectus penitētie. ſcilicꝫ remiſ ſio peccatorū. et cōmutatio pene eterne in temporalē. Et ex conſequenti collatio vi te eterne. ¶ An quis poſſit de vno pctō penitere ⁊ nō penitēdo de oībuſ N autē exiſtēs in vno mortali pec cato poſſit agere penitentiam fru ctuoſam de alijs/ prius eſt inqui rendum. Et dic ꝙ non. Quia etiam a pud homines remanentibus in inimici cijs non recipitur ſatiſfactio ledentꝭ. Un̄ Compendiū theologie cū retento vno mortali pctō inimicꝰ dei fi at pctōr et ab eo auerſus/ ptꝫ ꝙ valere non p̄t penitētia ꝓ pluribꝰ ꝯmiſſis vno tm̄ retē to. qꝛ in illo vno inimicat̉ deo. Et hͦ ſatꝭ cla mat apl̓s. i. Choꝝ. xiij. dicēs. Si habue ro ꝓphetiā ⁊c̄. ⁊ corpꝰ meum tradidero ita vt ardeā. charitatē autē nō habuero nihil mihi ꝓdeſt. Unde opinio q̄ in. iiij. ſnīaruꝫ ponit ꝯͣriū manifeſte heretica eſt. ¶ Si iu xta hoc q̄ras. an oꝑteat ꝙ penitētia ſit vo lūtaria ad hͦ ꝙ ſatiſfaciat? Dic ꝙ ſic. Diſtī gue tn̄ ꝙ aliqͥd dicat̉ voluntariū duplicit̓. Aut ꝓpter ſe. vt ſanū eſſe eſt volūtariū ꝓ pter ſe. id ē ꝓpter ip̄am ſanitatē. qꝛ em̄ bo num eſt ſanū eſſe. ideo ſanari volo. Aut ꝓ pter aliud .ſ. ꝓpter bonū exinde ſeq̄ns. ſicut ſecari voluntariū eſt/ nō qͥdem ꝓpt̓ ſe ſꝫ ꝓ pter cōſequentē ſanitatē. Sic ad ꝓpoſituꝫ dico penā q̄ eſt in penitētia oꝑtere volūta riā eſſe. nō qͥdem ꝓpter ſe. qꝛ nullꝰ ꝓpter ſe id ē ꝓpt̓ ip̄am pnīam vl̓ penā eā vult aut libēter accipit. ſed bn̄ ex conſeq̄nti .ſ. propt̓ ſalutem anime cōſequendā ¶ An penitentiā pro ſe factā teneat̉ hō dū ꝯualuerit iterare. Eteꝝ cū q̄rit̉ an pnīam ꝑ alios fa ctam teneat̉ qͥs dū ꝯualuerit iterū facere. Puta egrotꝰ aliqͥs dum ad hūc ſanꝰ erat pnīam ꝯdignā ſuſcepit a ſa cerdote. Deinde de vita ſua deſperās ip̄aꝫ amicis īponit qͥ eaꝫ ꝑagūt anteqͣꝫ plene cō ualuerit. Querit̉ vtrū iſte poſt ſuā ꝯualen tiā ad penitētiā iniūctā ſic ꝑ amicos ſuoſ ꝑactā teneat̉? Rn̄det̉ ꝙ qꝛ p̄t apud talē du biū eſſe vtrū illi ſui amici ipſam pnīam ex charitate fecerīt; que taliſ nō ſufficeret. In ſuꝑ qꝛ n̄ tā efficaciter ſatiſfacit pnīa ab ali is facta. ſicut illa q̄ ab ip̄omet penitente fit Ideo ſecurū eſt ꝙ iſte de ea iteꝝ ſatiſfaciat poſtqͣꝫ fuerit redditꝰ ſanitati. īmo ⁊ eaꝫ fa cere tenet̉. ne incerto ſe diſcrimī cōmittat. Et expedit qͥdem. qm̄ ſi prior pnīa ꝑ alioſ facta ſatiſfecit ꝓ culpa ſecūda/ quā ip̄e faci et. cedet ei in augmentū gl̓ie. ¶ An penitētie dimi S nute addet deꝰ in purgatorio qd̓ deeſt Eq̄nti v̓o articulo queſtiōis ſcilꝫ. An pnīe diminute inflicte/ addet deus qd̓ deeſt ī purgatorio? Dicit mgr̄ in lib̓. ſnīaꝝ ꝙ ſic. Ait enī. Si interi or pnīa .ſ. cōtritio in vindictā peccati n̄ ſuf ficit. nec exterior penitētia h̓ implet̉. deus qͥ modos ⁊ mēſuras pctōrū nouit; penam ſufficiētē addet. Un̄ qn̄ condignā penā n̄ iniūgit ſacerdos/ vel ſi iniūgit nō tn̄ īplet̉ nō abſoluit̉ penitens a ꝯdigna vl̓ tota pe na corrn̄dente. ſed a tanta .ſ. quantā facit h̓ Unde de tāta erit abſolutꝰ/ nō aūt de reſi dua. quin .ſ. in purgatorio ꝯpleat. Tn̄ ma gnitudo ꝯtritōis ⁊ feruor implēdi qd̓ iniū git̉/ multū poterit facere ad hͦ ꝙ ꝯdigna re putet̉. Un̄ dicit Hugo de ſctō vic. lib̓. ſuo de ſacr̄is. Sepe qd̓ minus foris agit̉ effi caciꝰ intus oꝑat̉. In aliqͦ enī oꝑe apparen tia exteriori magna pōt deuotio eſſe. ¶ Que ſunt pnīe ca nonice/ et quare ꝓ pctō mortali agi dꝫ pe nitentia ſeptēnalis. Ue autē penitētie canonice ſint ex h̓ accipe ꝙ regularit̓ ꝓ pctō mor tali debꝫ agi ſeptēnis penitētia. vt dicit canon. xxxiij. q. ij. Cuius dicti multi plex ponit̉ ratio p̄ter eā quā ponit canō de Maria .ſ. ſorore moyſi. que iubet̉ excludi ꝑ ſeptē dies extra caſtra. videlicꝫ ꝓpter ſep tēplicē gr̄am ſpūſſctī recuꝑandā quā pec cado ꝑdidimꝰ. Itē ꝓpter ſeptēplicem con curſū peccatorū. qꝛ vno pctō ꝑpetrato cō currūt oīa ſeptē capitalia/ ẜm opinionē di centiū ꝙ habito vno habent̉ oīa. Iuxta il lud. ꝓ ſexdecim ſeptēdecim neqͥcie in cor de eius. Itē ꝓpter recuꝑatōem ſeptē dotū. quia ꝑ pnīam ſeptē dotes recuꝑamꝰ. quat tuor .ſ. corꝑis et tres aīe. De qͥbꝰ ſupra in fi ne tractatus de ſymbolo fidei in declarati one .ſ. duodecimi articl̓i. Itē ꝓpter recuꝑa tionē ſeptē illorū ex quibꝰ cōſtat hō. ſcꝫ qͣt tu or elementoꝝ; quo ad corpus. et triū vi riū. ſcꝫ ratōnabilis iraſcibil̓ ⁊ ꝯcupiſcibil̓ quo ad ſpiritū. Pro enormitate tn̄ crimīs debet qn̄qꝫ maior penitētia qͣꝫ ſeptēnis in fligi. De qua mat̓ia reqͥre in ſūma Raymū di ti. de penitētia. Utrū pnīe ſunt ar bitrarie vel non. Trum etiā penitētie arbitrarie ſint nec ne. Et qualiter ſic ⁊ qͣliter nō. ¶Dicit idem Raymūdus eodē titu lo de penitētia ¶ Nota tamen circa hoc du plex eſt opinio. Una ponit ꝙ omnes pe nitētie arbitrarie ſunt. id eſt quia in volun tate ſacerdotis eſt dare. vel plꝰ vel minꝰ. ⁊ De ſacramento penitētie XXVII hoc ex ptāte et vi clauiū. Et huic opiniōi fere omnes ꝯfeſſores innitunt̉. Alia ponit ꝙ ita arbitrarie ſunt ꝙ ſacerdotū eſt iudi care de om̄ibꝰ circūſtantijs ꝯtingentibꝰ ⁊ tn̄ a canōibꝰ nō recedere .i. a penitētijs a ca none iniūctis. Cōſideratis enī circūſtan tijs ſi gͣuiores fuerint penā canonicā aggͣ uare poſſunt. Si ꝟo leuiores fuerint. ſic .ſ. ꝙ factū diminuāt. tūc de pena canōica po terūt diminuere. Et hec eſt opinio ſecurior Quis ſit idoneus miniſter in ſacr̄o penitentie. Iniſter aūt huiꝰ ſacramēti ē facer dos. Nam ſolis ſacerdotibꝰ dedit dn̄s ptātē ligādi ⁊ ſoluēdi. Et licꝫ qͥlibet ſacerdos ex vi ordīs huiꝰ ſacramen ti miniſter ſit. nō tamē cuilibet ſacerdoti ī diſtincte ꝑmiſſum eſt iſta ptāte vti. īmo re ſpectu aliqͦꝝ eſt hmōi ptās ligata vt tāgit Raymūdus in ſumma ſua. ti. de pn̄ia. di. ij. que eſt de cōfeſſione. §. tenet̉ penitēs. Et pluribꝰ ꝑagraphis ſeq̄ntibꝰ vſqꝫ in finem dicte ſcd̓e diſtinctōis. Et infra etiā aliqua liter tanget̉/ vbi de ip̄a ꝯfeſſione aget̉. De partibus ſacra menti penitentie in generali. Unc ad ꝑtes penitentie attenden dū eſt ꝙ ſunt tres. ẜm triplex peccatū. cordis. oris et oꝑis. Uel ẜm triplex allectiuū ad peccatū .ſ. ꝯcupiſcētiā carnis. ꝯcupiſcentia ocl̓orū. et ſuꝑbiā vi te. Et ſunt iſte. ꝯtritio. ꝯfeſſio et ſatiſfactio Hec eſt triplex dieta/ qua deuenit̉ in celuꝫ. De qua Exo. iij. Ibimꝰ viā triū dieꝝ ⁊c̄. De pͥma .ſ. de cōtritione tangēdū eſt prīo quid ſit. An dolor minimꝰ ſufficiat ad hoc ꝙ quis virtutē habeat ꝯtritōis. An opor teat cōtritōem cū tota vita ꝓtendi. De prima parte pe nitentie. Quid ſit cōtritio. Iffinit̉ autē contritio ab aliqͥbꝰ ſic I Contritio eſt dolor volūtariꝰ pro peccatis/ ſemꝑ in ſe puniēs qd̓ do let admiſiſſe. Que diffinitio licꝫ generalit̓ penitētie ꝯuenire videat̉ tn̄ maxime ꝯuēit ꝓpter contritōem. In cōtritiōe enī eſſe ip ſiꝰ penitentie maxime ſaluat̉. eo ꝙ oꝑtet ſꝑ illam actu cū penitētia eſſe. Alias aūt ꝑtes penitētie ī caſu ſufficit vt aſſint ẜm votuꝫ ⁊ voluntatē. ¶ Diffinit̉ etiā ab alijs ſic Cō tritio eſt dolor ꝓ peccatꝭ aſſumptꝰ cū ꝓpo ſito cōfitendi ⁊ ſatiſfaciēdi. Qm̄ niſi aſſit ꝓ poſitū ꝯfitendi ⁊ ſatiſfaciēdi nō eſt ꝯtritio ſed potiꝰ attritio noīatur. Ꝙ ſi obijciaſ ꝙ in valida contritōe delet̉ culpa et pena. vn̄. cum ꝯfeſſio et ſatiſfactio pene ſint. tā inten ſa poterit eſſe cōtritio ꝙ neqꝫ oportebit ad eſſe cōfeſſionē neqꝫ ſatiſfactionē. Ad qd̓ di ci poteſt. ꝙ nemo nouit ſe talē contritōem habere que delere poſſit vtrūqꝫ. Unde vt nō cōmittat ſe qͥs diſcrimini oportet ꝙ qͣꝫ uis habeat validā contritōem. habeat ni hilominus ꝓpoſitū ꝯfitēdi et ſatiſfaciēdi. maxime cū iſta ſint in p̄cepto eccl̓ie. ⁊ non. parere p̄cepto/ trāſgreſſio et peccatū mor tale ſit. Hoc tamē ſcito ꝙ contritio ſola in articulo mortis vbi nō apparet cui poſſit fieri ꝯfeſſio/ ſufficit ad ſalutē. ſed quoniā ī certū eſt vtrū tunc contritio poſſit haberi; ſtultū eſt illud tēpꝰ expectare/ ⁊ tāto ſe diſ crimini reſeruare. An minimus dolor ſufficiat ad habendū v̓tutē ꝯtritōis Ndolor minimꝰ poſſit eſſe cōtri tio vel ſufficiat ad deletiōꝫ culpe p̄ cipue cum dicat̉ Trenoꝝ. ij. Ma gna velut mare contritio tua. dubitari p̄t. Sed dicūt magiſtri ꝙ minimꝰ dolor ſuf ficit ad deletōem culpe. dūmodo informa tus fuerit charitate. vtpote qui exerat a ſe ꝓpoſitū confitēdi et ſatiſfaciēdi. quia talis. dolor ꝯtritio dicit̉. Eſt ergo talis dolor cō tritio minima. et hec delet tm̄ culpā et rea tum ſeu debitū pene eterne. Qui ſi maior fuerit delet ꝑtem pene tēꝑalis debite. Si vero maximꝰ fuerit/ totā penā et totā cul pā delet. Que autē talis ſit neſcio/ deꝰ ſcit. Et dicit̉ magna vl̓ maior vel maxima cō. tritio/ ẜm ꝙ ad maiorē dolorē mouemur. Eo ꝙ ꝓni ſumus ad dolorē minorē debi to qͥ nō liberat a gehēna. Et qꝛ ꝑ maiorem dolorē euacuat̉ culpa ⁊ tota pena. hinc cō tritio dicit̉ minor ⁊ maior ⁊ maxima ¶ Sꝫ nunquid oportet ꝙ tātus ſit dolor vel pi gentia vt nollet homo ꝓ toto mūdo vel ꝓ vita obſeruāda iteruꝫ mortaliter peccareꝫ Plane dicit̉ ꝙ ſic. eo ꝙ minꝰ bonū ſemper debet velle amittere ne maius amittat. De us enim in infinitū maius bonuꝫ eſt toto mundo. qui tamē amittit̉ in peccato mor tali. Unde ſi penitēs ꝓfiteatur ſe eſſe in ta li ꝓpoſito/ amplectēdꝰ eſt/ quia bn̄ validā E Comꝑendiū theologie habet cōtritōeꝫ. Si autē ꝓfiteat̉ ſe ī ambi guo eſſe vtrū cederet vel ſuſtineret morteꝫ anteqͣꝫ peccaret mortaliter adhuc fouēdꝰ ē nō abijciēdus. Sufficit enī aliqͦ mō iſtud ambiguū. eo ꝙ nullꝰ certus eſt vtrū cede ret vel ſuſtineret. Ut dicit Augꝰ in li. de v̓ ginitate. Sed ſi ex deliberata ꝯſciētia di cat ſe certū eē ꝙ pͥus peccaret qͣꝫ cederet to ti mūdo. vel mortē pateret̉. Iſtū dicūt nō eſſe cōtritū. nec vllā reciꝑe remiſſionē pctō rum. eo ꝙ nullā habꝫ ꝯtritōeꝫ. Hāc tn̄ qͣn titatē cōtritōis nō dꝫ ꝯfeſſor exigere vt co ram ſe ꝯfiteat̉ penitēs. ſed ꝑ ſigna debet eā in ipſo ſupponere. Si ita tn̄ de facto ꝓfite atur/ tenendū eſt qd̓ dixi. ¶ An ꝯtritione opor teat cū tota vita ꝓtendi E exceſſione ꝯtritōis. vtrū videlꝫ maxīe cū medicina nō ꝓtendat̉ vl oporteat ip̄am cū tota vita ꝓtēdi tra morbū dubitari p̄t? Sed dic ꝙ dolor ꝯtritōis nō finit̉ nec finiri debꝫ ī hac vita. īmo ſicut infinita eſt offenſa ī peccādo. qꝛ in deū qͥ eſt infinitus. ita exigit̉ vt dolor d̓ offenſa ꝓ mō poſſibili ſit infinitꝰ. vt .ſ. eter nitatē ſaltem vite hoīs habeat. cum eterni tatem ſimpl̓r habere nō poſſit. Eo ꝙ nēo ſit qͥ ſemꝑ viuat. Hoc ē. ſi inet̓nū ī hac vi ta viueret/ ineternū de pctō dolere deberet. Inſuꝑ morbꝰ pctī qͣꝫuis euacuatꝰ ſit qͣꝫtū ad culpā et reatū ſꝑ tn̄ manet et manere dꝫ qͣꝫtū ad deteſtatiōem in memoriā ꝑpetrati delicti. vt dicit Hugo de ſctō vic. Cū quo morbo ꝓtendit̉ dolor vt eiꝰ medicina. qui nō eſt curās morbū p̄teritū. ſed p̄ſeruans a futuro. ¶ De effectu ꝟ̓o cōtritōis. ⁊ an̄ ī cō tritōe deleat̉ peccatū anteqͣꝫ deuēiat ad cō feſſiōem inuenies in ſumma Raymūdi. ti. de pnīa di. i. que eſt de ꝯtritōne. §. Sequit̉ qͥs ſit effectus. Et. §. Qualiter aūt hͦ ſit in telligendū ¶ De ſecūda parte penitētie .ſ. de ꝯfeſſiōe in generali. E ꝯfeſſiōe et ſatiſfactōe nō ē opus I multa tangere. eo ꝙ diffuſe de his tractet̉ in ſūma Raymūdi ¶ Nota tn̄ qͥd ſit cōfeſſio an ſit neceſſaria ad ſalutē Et an cadat ſub p̄cepto. Et ſub quo. Cui facienda eſt. Quantū differri poſſit Quid ſit cōfeſſio ſpeciali. Iffinit̉ autē ſic cōfeſſio. Cōfeſſio eſt legitima corā ſacerdote pecca torū declaratio. Dicit̉ in iſta diffi nitione peccatorū declaratio/ contra illos qui peccata ſua celādo vl̓ ea excuſando oc cultat. Dicit̉ peccatorū. cōtra eos qui reci tant bona ſua in cōfeſſione. vel qui confitē tur per abnegatōem peccatorū. vt nō ſum adulter. nō ſum homicida/ et hmōi. Dicit̉ corā ſacerdote. ſcꝫ qui clauē habet et pote ſtatē ſoluēdi. nō coram quolibet de popu lo. Poterit tamē ī neceſſitate/ vt in pericl̓o mortis corā nō ſacerdote fieri. Legitīa di cit qd̓ importat om̄es conditōes que exi gunt̉ ad verā cōfeſſiōem. quas quere ī ſū ma Raymūdi ti. de pnīa di. ij. que eſt d̓ cō feſſione. §. ſequit̉. que ſunt neceſſaria ad ve am confeſſiōem. An cōfeſſio ſit neceſ ſaria ad ſalutē. Ropter eos qui dicunt cōfeſſionē nō eſſe neceſſariā ad ſalutem. eo ꝙ non cadat ſub aliquo p̄cepto diui no. vt patet diſcurrendo precepta decalo gi Exod̓. xx. Notandū eſt et inuiolabiliter obſeruandū/ ꝙ abſqꝫ vocali cōfeſſione vel ſigno quod loco vocis ſufficiat non eſt ſa lus/ dumodo ꝯfeſſor haberi poſſit. Eo ꝙ dicit Ambroſiꝰ. Non pōt quis a peccato iuſtificari niſi peccatū fuerit cōfeſſus. Et concedendū eſt ꝙ ſub precepto cadat ſicut omne neceſſariū ad ſalutē. ¶ Sed attendē dum eſt aliquid ſub p̄cepto cadere duplici ter. ſcilicꝫ vel prīcipaliter explicite. vel ſecū dario et implicite. Primo modo cōfeſſio non cadit ſub p̄cepto. eo ꝙ nō inueniat̉ ex preſſe in aliquo decem mandatorū ſeu p̄ ceptorū. Cadit tamē ſecūdario ⁊ implicite ſub p̄cepto. et dici poteſt ꝙ ſub illo prece pto. Honora patrē tuum et matrē tuam. Ubi p̄cipitur honor et obediētra faciēda matri eccl̓ie. Quia igit̉ eccl̓ia ſtatuit et p̄ce pit cōfeſſionē homini fieri. ex ꝯſequenti in mandato illo p̄cipi videt̉ vt homini fiat̉ cō feſſio. ¶ Ubi autē cōfeſſio inſtituta ſit et p̄ cipiat̉ ab eccl̓ia/ reqͥre in ſūma Raymundi titulo de penitētia. diſt. ij. que eſt de cōfeſſi one. §. Cui ſit. Cui ſit facienda cō feſſio. De ſacramento penitētie XXVII Ui āt faciēda ſit ꝯfeſſio ī ſūma p̄di cta Ray. d̓r. Uerūtn̄ breuit̓ dici p̄t ꝙ foli ꝓpͥo ſacerdoti ē faciēda. qꝛ il le ſolꝰ hꝫ ptātē abſoluēdi ſuos ſubditos. p̄ terqͣꝫ ī caſibꝰ ſpēalibꝰ .ſ. cū dn̄s papa vl̓ epi ſcopus ī dyoceſi ſua dat ꝓpͥo ſacerdoti ad iutores. ſic vt facit cū trāſfert poteſtatē ſuā in penitētiarios ſuoſ. vl̓ ordinat aliqͦs qui p̄dicādo ⁊ exemplū bone vite dādo mone ant populū. et eos qͦs monuerint audiāt ⁊ abſoluāt. Uel cū plebs multa ē et nō ſuf oficit ꝓpriꝰ omnes audire/ tūc pōt ep̄s da re coadiutores. ¶ Sunt ⁊ alij caſus .ſ. cum ſacerdos licētiat ſuū ſubditū vt alij cōfite atur. Et credit̉ ꝙ tenet̉ licētiare in ſeq̄ntibꝰ caſibꝰ ſubditoſ. Et ſi nō licētiauerit/ p̄t ſub ratihabitōe alicuiꝰ peti. ſcꝫ cum qͥs habꝫ ī diſcretū ſacerdoteꝫ. Itē cū ꝓbabil̓r credit ꝙ reuelet ꝯfeſſiōem ſuaꝫ. Itē cū qͥs forni catus fuerit cū filia ſorore matre vl̓ ꝯcubi na ꝓprij ſacerdotis. ꝓpter qd̓ incurrere cre dit eiꝰ odiū ſi ꝯfiteat̉ ei. Item cū ꝓbabilit credit ꝙ velit inclinare animū ꝯfitētis ad ꝯſenſum mortal̓ peccati. Itē cum qͥs occl̓ tus hereticꝰ dep̄hēdit̉. Itē ẜm aliqͦs cum ꝓpͥam ouē cognouerit. In hmōi caſibꝰ pe ti p̄t licentia ꝓprij ſacerdotis ne ꝯtemni vi deat̉. Et ſi nō dederit/ credit̉ vel ꝙ maior adeūdꝰ ſit/ vel aliqͥbꝰ illoꝝ qͥ a ſuꝑiore ſuo vel dn̄o papa potentiā abſoluēdi accepe runt/ cōfiteri poſſit. Eo ꝙ fatuitas iudica ret̉ ꝯmittere ſe diſcrimini. p̄ſertim cū om̄i bus ꝯtradicentibꝰ poſſim cauere ꝑiculum in corꝑe. Et fatuū eſſet dicere ꝙ aliqͦ caſu tenerer ſequi eū qͥ me vult p̄cipitare ī men te. ¶ Sunt ⁊ alij caſus in qͥbꝰ nō optet expe ctare nec adire ꝓpriū ſacerdotē. Ut cū qͥs peccauerit in parochia alteriꝰ/ vbi rōe de licti efficitur de iuriſditōe eius ī cuiꝰ paro chia peccauit. Itē cum qͥs mutauerit do miciliū/ ⁊ in alteriꝰ parochia habitat. Iteꝫ ſi eſt vagabūdus ꝑ terras. Itē cum eſt in articulo mortis. In quo caſu ſiue habenti claues ligatas ſiue ſolutas licet confiteri. ¶ Sed hic attēde ꝙ Raymūdus ⁊ alij val de magni dicūt. ꝙ cū ꝓpͥus ſacerdos dat ſuo parochiano licētiā vbi voluerit confi tendi. oꝑtet illū parochianū aliquem adi re habētē generalē ptātem cōfeſſiōes audi endi. eo ꝙ ip̄e ꝓprius ſacerdos parochia nū ſuū licꝫ poſſit d̓ ꝯfitēdo alteri licentia re; nō pōt tn̄ illū alienū ſacerdotē licentia re ꝙ talē poſſit cōfeſſionē audire. niſi accepta ab ordinario ptāte. Et tn̄ nos paſſim videmus ꝙ plebani aſſumūt ſibi ī adiuto riū ml̓tos qͥ nunqͣꝫ licētiati fuerūt ab aliqͦ ordinario. Unde vult et ſcribit mgr̄. vi. de trano in ſumma ſua de titulis. ꝙ a iure in ordinatōe data eſt eis ptās abſoluendi. et hanc recipit qͥlibet in ſui ordinatōne. Un de cū aſſumunt̉ a plebanis in adiutoriuꝫ/ poſſunt ẜm ip̄os ꝯfeſſiōes audire. Nā cū a iure licentiā habēt nō egent licentia ordi nariorū. ¶ Ceterū de verbo qͦdam qd̓ dicit ipſe vi. d̓ trano. ti. de penitētia de gradibꝰ peccatoꝝ. videlicꝫ ꝙ vſus ꝯtra na turā execrabiliter fit ī meretrice. ſed execra bilius in vxore. Dubitatio orit̉ apud ma gnos eo ꝙ ip̄e. vi. ꝑ verbū p̄dictu videtur velle ꝙ ille vſus etiā cū vxore ꝓpria ſemꝑ mortale ſit. quod aliqͥbꝰ nō placet. Dicūt enim qͥdam ꝙ ꝓpter neceſſitatē/ vtpote ꝓ pter nimiā pinguedineꝫ vel apoſtema/ vel vulnuſ in ventre dūmodo fieret in debito vaſe ſi cognoſceret vir vxorē modo incon ſueto; excuſabit̉ vir a pctō. dūmodo cauſa ꝓlis hn̄de hͦ fieret. Et vocāt illi vſum ꝯͣ na turaꝫ ſolū qn̄ quis nō ea ꝑte corꝑis vtitur que ad generādū inſtituta ē ſed alia. Ma giſter Alexāder de ales dicit. ꝙ peccat vir vxorē ſuā mō brutali cognoſcendo. nec ne ceſſitas excuſat a toto licꝫ diminuat quāti tatē peccati. Unde gͣuit̉ peccaret/ et vt cre ditur mortalit̓ ẜm ip̄m qͥ ſic cognoſceret nulla exiſtēte neceſſitate. Mgr̄ Albertꝰ di cit ꝙ nihil eoꝝ que facit maritꝰ cuꝫ vxore/ ſeruato vaſe debito eſt ẜm ſe peccatū mor tale. ſed poteſt eſſe ſignū cōcupiſcētie mor talis. ſcilicꝫ quādo nō ſufficit modus quē natura determīat. ſed habēt modos bruto rū animaliū; nulla exiſtēte neceſſitate. Un de ẜm ip̄m quādo alter eorū nimis pīguiſ eſt/ vel quādo cōtīgit ventrē mulieris apo ſtemari vel impregnari. ita ꝙ anteriꝰ non eſt membrū applicabile. tūc cauſa ꝓlis ha bende. vel cauſa reddendi debitū. vel cau ſa fornicatōnis vitande nō eſt ꝓhibenduꝫ aliter cōuenire. niſi dūtaxat vbi nulla p̄ce dente neceſſitate/ ſed tm̄ ex libidine fieret. Iſtud tn̄ nō expedit ppl̓m ſcire. Quantū poſſit con feſſio differri. Uantū autē differri poſſit confeſ ſio/ apud aliquos dubitat̉. Dicūt penī aliqͥ ꝙ confeſſio differri p̄t ſine G Compendiū theologie peccato vſqꝫ in tp̄s det̓minatū. Et ꝙ ꝯfeſ ſionē facere nō ſic ē p̄ceptū ꝙ oꝑteat quoli bet tꝑe fieri. Sūt qͥ diſtinguūt. Quia aut ille qͥ peccauit nōdum ē ꝯtritꝰ. ſꝫ manet ad huc in mortali pctō. Et tūc nō ꝯfiteri da ta oportūitate ſicut nō cōuerti vl̓ nō conte ri eſt ei omni hora peccatū. ſed nō nouum peccatum/ īmo aggrauatio prioris. eo ꝙ diuturnitas ſit circūſtantia aggrauās pec catū. Si autē ille qͥ peccauit iā ꝯtritus eſt Dic ꝙ tenet̉ ꝯfiteri aliqn̄ ſed nō tūc vl̓ tūc Et ex p̄cepto eccl̓ie īfra annū iuxta formā decretal̓. Omnis vtriuſqꝫ. Ꝙ ſi nō ꝯfiteī̉ peccat mortal̓r ꝓpt̓ inobediētiā factā mr̄i eccl̓ie. Unde illd̓ p̄ceptū de ꝯfitēdo nō ob ligat ſub pena mortalis/ dūmodo fiat in fra tꝑus ſtatutū/ ſi tn̄ hō ſꝑ conterat̉. ¶ Sꝫ qͥd ſi ante tēpꝰ ſic ad ꝯfitendū ſtatutū con tingat aliquē an̄qͣꝫ ꝯfiteatur ſubito mori. nec habuerit tēpꝰ conterēdi de trāſgreſſio ne diuini p̄cepti. quo iubet̉ aliqn̄ ꝯfeſſiōeꝫ facere. eo ꝙ ſit morte p̄uentꝰ? Puta ꝙ dā nat̉ tanqͣꝫ legis diuīe trāſgreſſor. eo ꝙ in qͦ inſtāti prius fuit ſoluēdo. id ē potēs ſolue re ꝯfeſſiōem/ qꝛ potuit ꝯfiteri vel dolere ꝙ nō fuit cōfeſſus. Sed in vltimo inſtāti iā factꝰ ē trāſgreſſor. Hoc tn̄ nō intelligat̉ d̓ eo qui ex cauſa ꝯfeſſiōem differt. vt .ſ. habe at ꝯfeſſorē diſcretiorē. vl̓ alia vtili cā: dum modo diligentiā apponat vt habeat ¶ De tercia parte pe nitentie. ſcꝫ ſatiſfactōne. E ſatiſfactione breuit̓ dicendū eſt Et prīo qͥd ſit. Que eiꝰ ꝑtes. An neceſſe ſit ip̄am fieri ī charitate. Quid ſit ſatiſfactio in ſpeciali. Iffinitur autem ſic ſatiſfactio ẜm Gregoriū a mgr̄o in. iiij. li. ſnīarū V ¶ Satiſfacere eſt cauſas peccatorū excidere/ et eaꝝ ſuggeſtiōibꝰ aditū nō īdul gere. Et vocat cauſas peccati occaſiones alliciētes ad peccandū. Quaꝝ q̄dā ꝓpinō ſunt pctō Et he ſunt ī nr̄a ptāte vt eas poſ ſumꝰ amouere vel excidere. Uerbi gratia. Cena ſplēdida cā ꝓpinqͣ ē luxurie. vt Hie rem̄. vi. Saturaui eos ⁊ mechati ſunt. Et hanc cām ſeu occaſiōeꝫ poſſumꝰ amouere ⁊ excidere. Sūt ⁊ alie cauſe ſeu occaſiōes pctī remotiores. q̄ in nr̄a ptāte nō ſunt. vt bilis ocul̓ cordis nr̄i. vl̓ ſuggeſtio diaboli ca de tali ſplēdida cena. Non eſt em̄ in nr̄a poteſtate arcere diabolū. qͥn talia ocul̓ mē tis nr̄e offerat. Occaſiōes gͦ pctōꝝ ꝓpinqͣſ debemꝰ excidere. qꝛ ī nr̄a ptāte ſunt. Sed occaſiōibꝰ pctōꝝ remotioribꝰ ſi veniant a ꝑte diaboli/ vel carnis vl̓ mūdi nō dēmuſ ꝯſentiēdo aditū indulgere. eo ꝙ in nr̄a po teſtate ſit eas nō reciꝑe. ¶ Alit̓ autē diffini tur ſic. Satiſfactio eſt dani vl̓ iniurie illa te recōpenſatio ẜm iudiciū et ordinē iuris Quot ⁊ que ſint par tes ſatiſfactionis. Atiſfactōis autē ponunt̉ tres par tes .ſ. orō. elēoſyna. ieiuniū Que ge neraliora ſūt ī ſatiſfactōe cuiuſlibꝫ pctī. Cū enī qͥs peccat delinqͥt in deū. ⁊ cō tra hoc ſpecialit̓ ſatiſfacit orō. Itē delinqͥt in eccl̓iam. hͦ eſt ī ꝓximū. ⁊ ꝯͣ hoc ſpecialit̓ ſatiſfacit elēoſyna. Itē delinqͥt in ſeip̄m. et ꝯͣ hͦ ſpēal̓r ſatiſfacit ieiuniū. De qͥbꝰ illd̓ d̓r Bona ē oratio cū ieiunio ⁊ elemoſyna. An neceſſe ſit cō feſ ſionē et ſatiſfactionē fieri in charitate Ltimo q̄rit̉ cā breuitatis de ꝯfeſſi on ⁊ ſatiſfactōe ſil̓. vtꝝ neceſſe ſit ꝙ fiat ī charitate. Et an̄ qͥ ꝯfitet̉ et ſatiſfacit extra charitatē teneat̉ iteꝝ ꝯfiteri ⁊ iteꝝ ſatiſfacere? ¶ Et dicunt h̓ plures ꝙ vtrūqꝫ debet fieri in charitate/ ⁊ repeti ſi fi at extra charitatē. ¶ Alij circa vtrūqꝫ diſtī guūt. Et pͥmo de ꝯfeſſiōe dicūt ꝙ oꝑtꝫ ꝙ fiat in charitate. ex qͦdam tn̄ ꝯſeq̄nti. ita ꝙ oꝑtꝫ ꝙ fiat illud qd̓ ſtatutū ē ab eccl̓ia. Et oꝑtꝫ etiā ꝙ dū fit ꝙ charitas habeat̉. qꝛ ſꝑ ſiue cōfiteamur ſiue nō/ noſ tenemur habe re charitatē. Et ſic vt tactū ē nos tenemur ex quodā ꝯſeq̄nti ꝯfiteri ī charitate. Sꝫ ſi fiat extra charitate nō oꝑtꝫ (vt dicūt) eā re petere. ſed ſolū ſatiſfacere ⁊ ꝯfiteri ꝙ ꝯfiten do pͥus ficti fuerimꝰ .i. extra charitatē. duꝫ tn̄ idem ſit pͥor ⁊ poſterior ꝯfeſſor et memo riā habeat pctōꝝ confitētis. Alioqͥn oꝑte ret repetere. qꝛ integͣ dꝫ eſſe ꝯfeſſio. Et iſti dicti ſui ponūt rōem ꝙ .ſ. ad hec duo .ſ. cō fiteri et charitatē hr̄e/ tenemur diuiſim. nā ꝓpt̓ ſtatutū eccl̓ie tenemur ꝯfiteri. ſiue ha beamꝰ charitatē ſiue non. Et ſil̓r tenemur habere charitatē ſiue ꝯfiteamur ſiue n̄. Et ideo p̄t vnū ſolui ſine alio. Ut gratia exem pli. Si teneor ire ad eccl̓iaꝫ. et cū hͦ teneor De ſacramēto extreme vnctōis XXVII tota die eſſe capatꝰ ī eccl̓ia. Si vado ad ec cl̓iaꝫ ſine capa n̄ oꝑtꝫ me it̓ato ire ad eccle ſiā ſed ſolū ſatiſfacere de eo ꝙ non fui tota die in eccl̓ia capatus. Conſil̓r in ꝓpoſito. ¶ De ſatiſfactōe autē dicūt ꝙ ī ſatiſfactiōe duo ſunt ꝯſiderāda .ſ. ip̄a ſolutio debiti. et ip̄e modꝰ ſoluēdi. ita vt ꝑ datū ſiue factuꝫ fiat ſolutio debiti. et ꝑ modū ſoluēdi place at ſolutio. Si autē ꝑ aliquē fiat extra cha ritatē ſolutio debiti. puta pene taxate a ſa cerdote. ſicut ieiunare ꝑ annū et hmōi. dici tur ꝙ de rigore nō exigit̉ ꝙ iterato reddat. cū charitatē ⁊ gr̄am adeptꝰ fuerit. ſed ſolū ꝙ illud qd̓ defuerit ī modo ip̄e penitendo ſoluat. Unde qͥ tenebat̉ deo iniunctā peni tentiā facere; qd̓ reſpicit debitū. et cū hͦ in charitate et bn̄ ordīata volūtate facere. qd̓ reſpicit modū ſoluēdi debitū ſoluet ſꝫ non modo debito. oportebit talē ꝯfiteri ⁊ ſatiſ facere de indebito mō ſoluēdi. Et tunc erit debita ſatiſfactio. qꝛ .ſ. eijcit ſatiſfactū priuſ qͣꝫtū ad debitū. Nūc v̓o poſterius ſatiſfit qͣꝫtū ad debitū modū. ¶ Reliqua plene tra ctant̉ in ſūma Raymūdi ti. de pnīa. ꝓpter qd̓ multa cauſa breuitatis trāſeo. ¶ De ſacramento ex treme vnctōis ⁊ ꝑtinentibꝰ ad ip̄m Equit̉ aliqͣ tāgere de ſacr̄o vltime nctōis. Et pͥmo qͥd ſit. De eiꝰ īſti tutōne. Quid ſit eiꝰ materia. Que forma. Quis debitꝰ mīſter. Quis eiꝰ effe ctus. Quid hic res. ⁊ qͥd ſacramētū. Qui ſit ꝑceptibil̓ huiꝰ ſacr̄i. Et quo ad morbū Et quo ad etatē. De loco vnctōis. ¶ Quid ſit extrema vnctio. Iffinit̉ aūt ſic extrema vnctio a qͦ buſdā. Extrema vnctio eſt linitio olei ſctīficati facta ad releuationeꝫ vtriuſqꝫ infirmitatꝭ .ſ. mētis ⁊ corꝑis. E ponit̉ vnctō extrēa ꝓ noīe vnico diffiniti. qd̓ qꝛ nō hēmꝰ circūloqͥmur ꝑ duo. Iſte ꝟo terminꝰ linitio qͥ ponit̉ in diffinitōe ſo nat in actū vel in paſſionē q̄ eſt in ſuſcipiē te ip̄m ſacr̄m. ſicut cū dicit̉. baptiſmꝰ eſt tī ctio ⁊c̄. deſignat̉ tinctio paſſiua. qꝛ intin tingit̉ baptizatꝰ. Uerūtamē ſi qͥs totū eſſe extreme vnctōis vellꝫ diffinire poſſꝫ ita no tificare. Extrema vnctio eſt ſacramētū ex vnctōe infirmis ꝑ oleū ſanctificatū facta. ꝯferens infirmis remediū ꝯͣ peccati reliqͥas. et ſi expedit alleuiationē ferens corꝑis infirmitati. De eius inſtitutiōe Uādo autē ⁊ vbi ſit hͦ ſacramentū inſtitutū ē duplex opinio. Una di cit ab apl̓is hoc ſacr̄m eſſe inſtitu tū. que videt̉ ꝯfirmari ꝑ gloſam ſuꝑ illud Marci. vi. Ungebāt oleo ml̓tos egrotos ⁊ ſanabant̉. Que gloſa ſic dicit. Ab apl̓is patꝫ hunc morē eſſe traditū vt energumī ⁊ alij egroti certo loco vngant̉ oleo a pōtifi ce ꝯſecrato. Scd̓ꝫ hoc gͦ dicēdū eſt ꝙ apo ſtoli a deo inſpirati diuīa autoritate ⁊ vo lūtate īſtituere potuerūt iſtud ſacr̄m. īmo ip̄e deus in ip̄is. licꝫ forſan tūc nō vngerēt modo et forma qͣ nūc ẜm ordinatōeꝫ eccle ſie fit vnctio. Sed forſan ad tꝑus iſtā for mā ex cauſa nō ſeruauerūt. ſicut ip̄i (vt ſupͣ tactū eſt) ad tēpus ex cā rōnabili formā ba ptiſmi mutauerūt. vt .ſ. baptizarēt in nomi ne xp̄i. Alij volūt ꝙ iſtud ſacr̄m chriſtꝰ ꝑ ſe īſtituerit. qm̄ iuxta p̄allegatū capl̓m. vi. Marci. Narrato quō chriſtꝰ ſuoſ miſit di ſcipulos ad p̄dicandū. ſtatim ſeqͥt̉. Et exe unteſ p̄dicabāt vt penitētiā agerēt. et d̓mo nia ml̓ta eijciebāt. ⁊ vngebāt oleo multos egros / et ſanabant̉. qd̓ nō credit̉ ſine inſti tutōe dn̄i fuiſſe. Nec ſil̓e ē de īmutatōe ba ptiſmi. qꝛ alid̓ eſt mutare formā ſacr̄i. ⁊ ali ud inſtituere totū ſacr̄m de nouo celebran dū. Nā ⁊ forte nūc ꝑ eccl̓ie autoritatē/ aut aliquā ſibi datā inſpiratōeꝫ ſic̄ apl̓i habue rūt/ poſſent aliqͣ ad tꝑus iuſta de cauſa cir ca formā alicuiꝰ ſacr̄i īmutari. ſed totū ſa cramentū inſtituere nullꝰ poſſet (vt credit̉) niſi ſolus deus. ¶ Que ſit materia ſa cramenti extreme vnctōis. Ateria huiꝰ ſacramēti eſt oleū ſim plex ab ep̄o benedictū ſine alteriuſ ¶rei admixtiōe. Cū enī oleū ſignifi cet nitorē ꝯſcīe/ ⁊ balſamū ſuauitatē fame. ⁊ moriturꝰ maxīe indiget nitore ꝯſciētie/ ⁊ nō multū ſuauitate fame/ apparet ꝙ mori turi ſimplici oleo ꝯueniēter pungunt̉. Nō criſmate: qd̓ ꝯpoſitū ē ex oleo et balſamo. ¶ Et qm̄ in exitu ꝯſtitutꝰ indiget gr̄a ſanā te nō tm̄ cor ſed etiā alia mēbra qͥbus abu ſus eſt indiget nō tm̄ vnctōne cordis ſed etiā aliorū mēbroꝝ qͥbꝰ maxime peccauit. vt ſicut trina merſio ī baptiſmo ſignat ſub Compendiū theologie merſionē triū peccatoꝝ q̄ ī mūdo regnant ſcꝫ ꝯcupiſcētie carnis. ꝯcupiſcētie ocl̓oꝝ ⁊ ſuꝑbie vite. Sic hic ml̓tiplex inunctio ſi gnat elimīatōem ex diuīa miẜicordia mē brorum ſinguloꝝ ¶ Que ſit forma hu ius ſacramenti E forma aūt ſciēdū ē. ꝙ ſicut forma alioꝝ ſacr̄oꝝ ꝯſiſtit in ẜmōe et oꝑe. vt baptiſmꝰ in v̓bis illis. ba ptizo te ⁊c̄. Et in oꝑe .ſ. ī merſiōe baptizati ⁊ ſic de alijs ſacr̄is. Sic huiꝰ ſacr̄i forma ꝯſiſtit in oꝑe ⁊ ẜmōe. In oꝑe qͥdē in illa .ſ. ſignatōe mēbroꝝ ī forma crucis. In ẜmo ne ꝟo in ꝓlatōe hoꝝ ꝟ̓boꝝ. Per iſtā ſuauiſ ſimā vnctōem ⁊ ſuā pijſſimā miſcd̓iaꝫ di mittat tibi deꝰ qͥcqͥd ꝑ viſum peccaſti. Et ſic de ceteris mēbris Nec iterat̉ iſta forma ſuꝑ eādē materiā ꝑ replicatōeꝫ ꝟboꝝ. quia nō oīno ſunt eadē v̓ba. vt ptꝫ. licꝫ in parte eadē eſſe videāt̉. ¶ Sed cū ml̓tiplex ſit vn ctio ⁊ ml̓tiplex ꝟboꝝ ꝓlatio. qꝛ ad ſingula mēbra ſingule fiūt vnctōes. ⁊ ꝓpͥa v̓ba di cunt̉. Nunqͥd ad inunctōem ocl̓oꝝ dimit tunt̉ eoꝝ pctā. Et ſil̓r ad alias inunctōnes alioꝝ mēbroꝝ alia eoꝝ pctā. vl̓ an oīa pec cata ſil̓ dimittāt̉? Dicit̉ ꝙ oēs alie ille inun ctiones licꝫ fiant diuerẜ tꝑibꝰ. tn̄ ꝓ eodē tē pore .ſ. ꝓ vltimo inſtāti ꝓlatōis ⁊ ꝯplete ī unctōis facte cenſent̉. ſicut in ſil̓i dictū eſt ſupͣ in ꝯſecratōe euchariſtie. Nam ſic h̓ ē. tunc enī oīa pctā ſil̓ dimittūt̉ .ſ. ī vltimo ī ſtanti totiꝰ inunctōis et ꝓlatōis v̓borū/ ꝓ quo fiunt omnes inunctōes. ¶ Quis ſit debitus miniſter in ſacr̄o extreme vnctōis mīſtro autē hͦ eſt tenēdū/ ꝙ ſolꝰ ſacerdos p̄t hͦ ſacr̄m ꝯferre. ⁊ ſolꝰ ep̄s hoc oleū ꝯſecrare. Qd̓ ptꝫ tuꝫ ex autoritate beati Iacobi/ qͥ ī ſua canoni ca. c. vlti. dicit. Infirmat̉ aliqͥs in vob̓ īdu cat p̄ſbyteros eccl̓ie et orēt ſuꝑ eū. vngētes eū oleo in noīe dn̄i ⁊c̄. Tū qꝛ iſtd̓ ſacr̄m cō ſūmatiuū eſt penitētie. Et iō ꝑtinet ad cla ues q̄ ſolis ſacerdotibꝰ ꝯferunt̉. ¶ Quis ſit effectus iſtius ſacramenti Ffectus autē huiꝰ ſacramēti ẜm ngr̄m in li. ſnīaꝝ. ponit̉ duplex .ſ. ſanatio corꝑis et ſpūs. vt ſic̄ hō ex duobꝰ ꝯſtat .ſ. ex corꝑe ⁊ aīa. ita ſit effectus huiꝰ ſacr̄i ſanatio vtriuſqꝫ. ſꝫ pͥncipalius mentis. qꝛ iſte effectꝰ ſꝑ ſeqͥtur in v̓e penitē te. Et iſta ſanitas mētis ī duobꝰ ꝯſiſtit .ſ. ī pctōꝝ remiſſiōe. ⁊ in v̓tutū ampliatōe Quid hic reſ ⁊ quid ſacramentū ſit. Eniqꝫ vt ſciatꝭ qͥd ſit hic res ⁊ qͥd I ſacramentū. Notādū ꝙ ẜm qͦſdaꝫ ſacr̄m hic eſt ip̄e vſus olei ſiue cōſi gnatio cū oleo. Res autē eſt ip̄a gr̄a ſpūſ ſctī. que dicto mō efficit ſanatōeꝫ mētꝭ ⁊ eti am qn̄qꝫ corꝑis. qͣndo .ſ. expediens fuerit. ¶ Scd̓m alios aūt ſacr̄m ē ip̄m oleū. Reſ autē gr̄a ſpūſſctī ⁊c̄. Eſt aūt inuenire inter illa pl̓ima ſil̓itudinē. quia gͣtia ſpūſſctī ad modū olei lenitiua ē morbi ſpūal̓. letificat etiā et ꝯſolat̉ ab hac vita exeuntē. Unde ī pͣs. Ut exhilaret faciē ī oleo .i. mentē q̄ faci es interior eſt in oleo extreme vnctōis. Et panis .i. euchariſtia q̄ inunctꝭ exhibet̉ cor homīs ꝯfirmet. uis ſit perceptibi lis huiꝰ ſacramenti. Uis aūt ꝑceptibil̓ ſit huius ſacra mēti. Dicit̉ ꝙ nō om̄i morbo vexa tus. ſed ſolū morbo gͣuiori in quo timet̉ ꝑiculū mortis. Tn̄ qꝛ oīs egritudo corꝑis creſcēdo p̄t reducere hoīem ad obi tū in om̄i morbo cū ceꝑit īminere ꝑiculū mortis poterit iſtud ſacr̄m dari. ¶ Sꝫ nū qͥd paruuli et ignorātes ⁊ amētes pn̄t īun gi? Dicit̉ ꝙ nō. cū em̄ hͦ ſacr̄m non debeat dari nō recogͦſcētibꝰ ⁊ nō poſtulātibꝰ ipſū. tales autē ſunt ꝑuuli ⁊ ignorātes qͥ omino vſum rōis amiſerūt. ⁊ furioſi niſi habuerīt lucida interualla. dicit̉ ꝙ hmōi inungendi nō ſunt. Poſſet enī eē ꝑiculū tā in irreuerē tia qͣꝫ etiā in immūdicijs q̄ hmōi hoīes cō comitant̉. Si tn̄ furioſi habuerīt lucida ī terualla poſſent in illis interuallis inungi ſi immineret ꝑiculū mortis. ¶ De loco vnctonis Elocꝭ aūt vnctōis ē variatio apd̓ I diuerſas eccl̓ias. Hoc tn̄ ſꝑ tenen dū eſt ꝙ loca qͥnqꝫ ſenſuū pͥncipa lit̓ īnungēda ſunt. ſic̄ ocl̓i. aures. nares. pe des et manꝰ. Quidā aūt addūt pectꝰ ⁊ re nes ⁊ vmbilicū. in qͥbꝰ delectatio ē venerea licꝫ n̄ oꝑteat. ¶ Sed vbi inungēdi ſūt muL De ſacramēto ordinis XXVII tilati? Dicit̉ ꝙ in loco mutilatōnis. qꝛ licꝫ mēbro careant nō tn̄ carēt potētia qͣ ꝯplet̉ actus pctī ab intra. licꝫ nō ab extra. Et iō vt expietur pctm̄ cū mēbꝝ nō ſuꝑſit. in lo co inciſiōis vel in loco illi mēbro maxime vicino inungendꝰ eſt. De ſacramento or dinis et ꝑtinentibꝰ ad ip̄m in generali. N ſacramēto ordinis pͥmo occur rit dicenduꝫ Quid ſit ordo. Quid 1t ibi ꝓ materia. ⁊ qͥd ꝓ forma. Quot ſunt gͣdus / et ſufficiētia eorū. Quot ſunt d̓ neceſſitate huiꝰ ſacramēti. Qui ordīes ſa cri. et quare ſic dicant̉? ¶ Quid ſit ordo et quō diffinitur. Iffinit̉ aūt ſic a mgr̄o in li. ſnīarū I Ordo eſt ſignaculū qd̓dā ſacrum qͦ ſpūalis ptās tradit̉ ordīato ⁊ oſ ficiū. Itē qͥdam antiqͦꝝ mgr̄oꝝ ita diffini unt. Ordo ē ſacramētū ſpūalis ptātis ad aliqd̓ officiū in eccl̓ia ordinatū. QQuid in ſacramen to ordinis ſit materia. ⁊ qͥd res ſacr̄i. Uid aūt ſit hic ꝓ mat̓ia ⁊ qͥd ꝓ re ſacr̄i? A qͥbuſdā dicit̉ ꝙ ſicut ī baptiſmo tria ſunt Unū .ſ. qd̓ tm̄ eſt ſacr̄m .ſ. aqͣ vl̓ tinctio cū v̓bo. Et alid̓ qd̓ ē res tm̄ .ſ. remiſſio peccati vl̓ collatio gratie Et terciū qd̓ ē res ⁊ ſacr̄m .ſ. caracter bap tiſmalis. Sic h̓ eſt aliqͥd qd̓ eſt ſacr̄m tm̄. ſcꝫ illa ſigna viſibilia cū v̓bis. quibꝰ ſpūal̓ ptās tradi on̄dit̉. Ut in hoſtiarijs traditō clauiū cū verbis ad hoc ꝑtinentibꝰ. In le ctoribꝰ traditio libri ꝓphetaꝝ cū v̓bis ad hoc inſtitutis. ⁊ ſic de alijs. Et aliqͥd qd̓ ē res tm̄ .ſ. gr̄a ſpūſſctī infuſa/ vl̓ ptās ſpūa lis. Eſt ⁊ aliqͥd qd̓ eſt ſacr̄m ⁊ res .ſ. caract̓ qͥ impͥmit̉. Alij ponūt duo pͥora ꝓ ſacr̄o et re. ¶ Sed tūc circa hͦ orit̉ dubiū cū dicat̉ ꝙ hͦ ſacr̄m ſit aliqd̓ ſacratū ſignū exteriꝰ cū ꝟbis ad hͦ ordinatis. Et in qͥbuſdā ordi nibꝰ ſicut ī ſacerdotio ſit ꝓ ſacro impoſitio manuū cū forma v̓borū. An ſi ab vno ver ba ꝓferant̉ ⁊ ab alio manꝰ imponat̉ ordo ꝯferat̉? Et patꝫ ꝙ nō. Ut ī decreto di. xxiij c. qͦrūdā clericoꝝ. ⁊ ex textu ⁊ ex gloſa. Quot ſunt ordinuꝫ gradus/ ⁊ vn̄ eoꝝ numerꝰ et ſufficientia. Uot aūt ſint ordinū gͣdus dic̄ ma giſter in. iiij. ſen. ꝙ ſunt ſeptē .ſ. ho ſtiariatus. lectoris. exorciſte. acoli ti. ſubdyaconi. dyaconi. ⁊ p̄ſbyteri. Quorū eſt ꝯficere corpus xp̄i qd̓ eſt excellētiſſimū officioꝝ hūanoꝝ. Et iō ſupͣ ſacerdotiū nō eſt ordo ſuꝑior. īmo nec ep̄atus nec archie piſcopatꝰ ¶ Quoꝝ numeꝝ ⁊ ſufficiētiaꝫ ſic poteris acciꝑe. Ordinū vnus ē ſup̄mus ⁊ pͥncipal̓ .ſ. ſacerdotiū. Alij ſecūdarij ⁊ huic deẜuiētes. Sup̄mꝰ ordo duos hꝫ actus. ſcꝫ pͥncipalē qͥ eſt ꝯficere corpus xp̄i. Et ſe cundariū qͥ eſt ppl̓m p̄parare vt idonee cō mūicet. Secūdarij aūt ordīes et huic ſup̄ mo ordini deẜuientes aut deẜuiūt ei qͦ ad actū ſuuꝫ pͥncipalē. aut quo ad actū ſuū ſe cundariū. Si qͦ ad actū ſuū pͥncipalē qui eſt ꝯficere corpus xp̄i/ tūc eſt ptās ſuꝑ ho ſtias ex qͥbꝰ ꝯficit̉ corpus xp̄i. Et hͦ p̄t eſſe duplicit̓ Quia aūt in ꝯꝑatōe qͦ ad populū qͥ eas offerūt tēplo. ⁊ ſic ē ordo ſubdiaco natus. Subdiaconi enī int̓eſt acciꝑe ho ſtias a ppl̓o ⁊ reponere ī p̄ſbyterio. vt ipſaſ mīſtrare poſſit diacono. vt dicit Iſid̓. Aut eſt ptās ſuꝑ hoſtias ī ꝯꝑatōe qͦ ad ſacerdo tem. ⁊ ſic ē ordo diaconatꝰ. cuiꝰ ē hoſtias oblatas ponere ſuꝑ altare et ordīare vt eas ibi ꝯſecret ſacerdos. Si aūt eſt ordo deſer uiēs ſacerdotio qͦ ad actū ſuū ſecūdariū .ſ. ad p̄parandū populū/ tūc aut deſeruit ei ī amouēdo malū. aut ī ordīe ad bonuꝫ. Si pͥmo mō/ tunc iteꝝ ꝯtingit hoc duplicit̓ .ſ. aut amouēdo malū qd̓ eſt ab extra. ⁊ ſic eſt ordo hoſtiarioꝝ. quoꝝ officiū ē indignos ⁊ viles excludere. ne violēt locū cōionis fi deliū. aut amouēdo malū qd̓ eſt ab intra. ⁊ tūc eſt ordo exorciſtaꝝ/ qͦꝝ eſt arcere vim demōis ꝑ adiuratiōes ne īpediat ꝑceptōꝫ ſacr̄oꝝ. Si aūt ordo deſeruit ſacerdotio ī ordīe ad bonū. tūc pōt eſſe dupl̓r. Aut ex ꝑ te intellectꝰ/ et tūc eſt ordo lectoꝝ. quoꝝ or ficiū eſt legere aꝑte et diſtīcte ad illumīatō nem intellectꝰ. Aut ex ꝑte affectꝰ. ⁊ tūc ē or do ceroferarioꝝ. qͥ in ſignū ignis ſpūal̓ ac cendēdi in cordibꝰ nr̄is cereos flamiferos deferūt. ⁊ hi ſunt acoliti. Acolitꝰ enī grece ceroferariꝰ dicit̉ latine. ¶ Alij volūt ꝙ no uem ſunt ordīes ī eccl̓ia militāte ſicut ſunt nouē ordines angelorū ī eccl̓ia triūphante Et ẜm quoſdā illorū ep̄atꝰ et archiep̄atꝰ cō ſtituūt duos gͣdus. qͥ additi ſeptē p̄cedenti bus faciūt nouē. Scd̓m alios corona ē pͥ mus ordo ⁊ ep̄atus vltimꝰ. ⁊ ſic fiūt nouē E L V. Compendiū theologie cum ſeptē p̄noīatis. Sꝫ prior ſentētia po tior eſt in cōſpectu modernorū. Quot ⁊ que ſunt de neceſſitate huiꝰ ſacramenti. l Equit̉ dicere qͦt et q̄ ſunt de neceſ Iſitate huiꝰ ſacram̄ti. Et dicit̉ ꝙ ſex p̄cipue .ſ. ſexus virilis. Un̄ ml̓ier. nō eſt ſuſceptibil̓ ordīs. Itē p̄cedēs bap tiſmus qͥ etiā ē fundamētū ceteroꝝ ſacr̄oꝝ excepto ꝯiugio. Un̄ ſi aliqͥs nō baptizat̉ ordinaret̉ nihil reciꝑet. vnde oꝑteret pꝰ ba ptiſmū ſi vellet aliquē ordinē exeqͥ ꝙ iterū ordinaret̉. ¶ Itē ptās ordinantis/ qꝛ qͥ nō eſt ep̄s ordīes ꝯferre nō p̄t. Itē intentio re cta. vt .ſ. ordinās intēdat facere qd̓ facit ec cleſia. et ſil̓r ordinādꝰ ẜm quoſdā. Itē ma teria ſeu ſacr̄m. vt traditio libri et ſil̓iuꝫ cū forma v̓borū. Itē tꝑus ſeu etas ẜm aliqͦs. qm̄ ſi ꝑuulꝰ ordinet̉ etiā p̄cedentibꝰ alijs gͣ dibꝰ nihil reciꝑet. cū ẜm eos in hͦ ſacr̄o exi gat̉ tam intētio recipiētis ordinē qͣꝫ ꝯferē tis. Paruulꝰ aūt qꝛ nō hꝫ vſum liberi arbi trij nō habꝫ intentōeꝫ. Alij volūt ꝙ etas ſit de ꝯgruitate et nō de neceſſitate huiꝰ ſacr̄i. Et iō in p̄dicto caſu ꝑuulꝰ ẜm eos recipit caracterē. nec ẜm eos ē reordinādus. Fra ter Alb̓tus vult ꝙ ī alijs ordībꝰ etas ſit de ꝯgruitate. ſed ꝙ ī vltimo ordīe qͥ eſt ſacer dotiū ē de neceſſitate. Un̄ plane vult ꝙ or do ſacerdotij n̄ poſſit ꝑuulo ꝯferri Itē ieiu niū ẜm aliqͦs. eo ꝙ ẜm eos pͣnſus n̄ ꝯferret ordinē nec ſuſciꝑet. Alij fere oēs volunt ꝯͣ riū. ¶ Multa p̄terea ſunt de honeſtate ⁊ cō gruītate tā ex ꝑte ꝯferētiū ordīes qͣꝫ ex par te tꝑis. q̄ reꝑies exp̄ſſe in ſūma Ray. li. iij. ī principio et ꝯſeq̄nter. ¶ Qui ordīes ſint ſa cri. et quare ſacri dicunt̉. Oſtremo notādū ꝙ licꝫ oēſ p̄dicti I ſeptē gͣdus ſacri ſint. qͣttuor tn̄ pͥ mi minores ordīes nō dicūt̉ ſacri. ſed ſolū tres maiores .ſ. ordo ſubdiaconatꝰ ordo diaconatꝰ. ⁊ ordo p̄ſbiteratꝰ. Et hͦ ꝓ pter dignitatē q̄ inducit̉ mīſtrātibꝰ ī tribꝰ maioribꝰ ordinibꝰ. oꝑtꝫ enī eos vouere cō tinentiā vl̓ ſimpl̓r vl̓ ẜm tꝑs. Simpl̓r in tota eccl̓ia occidētali. vbi nō dant̉ iſti tres ordines niſi vouētibꝰ ip̄o facto ꝑpetuā ca ſtitatē. Scd̓ꝫ tꝑs. vt in oriētali eccl̓ia. vbi qͥ in mr̄imonio ordinē recipiūt in matri monio ꝑmanēt. Sed tn̄ dū miniſtrāt abſtinent ab vxoribꝰ. Inſuꝑ illis mortuiſ ali as ducere nō poſſunt. ¶ Se ſacramento co iugij et ꝑtinentibꝰ ad ip̄m Eſacramento ꝯiugij nō multa C F neceſſe eſt hic dicere. eo ꝙ in ſū ma Raym̄. li. iiij. d̓ hoc ſacr̄o ſu ficiēter tractet̉. Sūt q̄daꝫ tn̄ q̄ ibidē nō tangunt̉ de qͥbꝰ h̓ aliqͣ breuit̓ me morāda ſunt. vicꝫ. An iſtud ſacr̄m ſic̄ alia ſacr̄a ꝯferat gr̄am ⁊ efficiat quod figurat. Quis ſit eius effectus. An opus cōiugale poſſit fieri ſine pctō. An debeat reddi debi tū ꝯiugale tꝑe imp̄gnatōis. Itē an̄ debeat reddi tꝑe ⁊ loco ſacro Itē an̄ ſꝑ debeat red di cuꝫ petit̉. Quid hic ſit materia ⁊ forma. ⁊ qͥd res ⁊ ſacramentū. An ſacramentū co iugij ꝯferat gr̄am ⁊ efficiat qd̓ figurat Reſup̄poſito ꝙ mr̄imoniū ē viri ⁊ ml̓ieris ꝯiūctio legitima īdiuidu am vite ꝯſuetudinē retinēs. q̄ diffi nitio dat̉ ẜm naturaꝫ optime inſtitutā. qꝛ tūc vna et pura fuit. Pret̓miſſo etiā tracta tu de cauſa inſtitutōis huiꝰ ſacr̄i ⁊ vbi īſti tutū fuit. ⁊ qͥ pn̄t ꝯͣhere ⁊ qͥ nō cū aliqͥbꝰ ali is circa hͦ ſacr̄m neceſſarijs. q̄ exp̄ſſe li. iiij. ſūme Ray. īuenies. Nūc q̄rendū vēit an̄ hͦ ſacr̄m ſic̄ alia ꝯfert gr̄am ⁊ efficiat qd̓ figu rat? Ubi triplex cadit opinio. ¶ Prīa dicit ꝙ nō ꝯfert aliquā gr̄am. ſꝫ cū alia ſacr̄a ſi nificēt gr̄am ⁊ ꝯferāt. iſtd̓ tm̄ ſignat gͣtiaꝫ ſed nō ꝯfert. Hec eſt opinio mgr̄i ī li. ſen. ⁊ p̄poſiti antiſiodorē. ¶ Scd̓a opinio dic̄ ꝙ ꝯfert gr̄am .ſ. receſſum a pctō. nō tn̄ ī ordīe ad bonū. Et dicūt ꝙ gr̄a illa ē ꝙ v̓tute hu ius ſacr̄i mitigat̉ ꝯcupiſcētia ne ferueat vl̓ tra nuptiaꝝ honeſtatē. Et hec opinio ꝓba bilior videt̉. ¶ Tercia ⁊ ſatis ꝑitoꝝ opinio eſt ꝙ ꝯfert gr̄am etiā in ordine ad bonum. Non qͥdē general̓r ſꝫ ad bonū hͦ tm̄. qd̓ dꝫ facere ꝯiugatꝰ. Et iſtd̓ bonū ē vt fidel̓r cō iugi aſſiſtat. oꝑa ſua illi cōicet. ꝓlē ſuſceptā religioſe nutriat. et hmōi. Et ẜm hͦ ptꝫ ꝙ efficit gr̄aꝫ quā figurat. ſed nō oēꝫ quā fi gurat ſic̄ nec oportet. Figurat qͥppe ꝯiun ctōem fidel̓ aīe cū xp̄o. q̄ qͥdem eſt effectus ęius; nō ꝯtentus qͥdem ſed ſignificatꝰ ¶ C Quid ſit eius effe ctus. P De ſacramēto matrimonii XXVII X p̄miſſis igit̉ habes ꝙ duplex eſt effectus mr̄imonij. Unus .ſ. n̄ cō tentus ſed tm̄ ſignificatꝰ .ſ. coniun ctio fidel̓ aīe cū xp̄o. Aliꝰ cōtentꝰ et ſignifi catus. gr̄a .ſ. qua mitigatur fomes. et qua fideliter cōiugi aſſiſtitur An amplexus ma trimonial̓ poſſit fieri ſine peccato. Trū autē fieri poſſit amplexꝰ mr̄i monial̓ ſine pctō vl̓ meritorie/ ꝑꝰ Hec venit dicendū. Et dicit̉ ꝙ cau ſe qͣttuor p̄cipue ſūt ꝓpt̓ qͣs fit ꝯmixtio cō iugalis. Aut eī fit cauſa ſuſcipiēde prolis. ⁊ hͦ duplicit̓. Aut .ſ. ad cultū diuinū ampli andū. ⁊ hec cauſa ſic cogͦſcēdi vxorē ab oī pctō excuſat. ⁊ reddit opꝰ meritoriū. dum mō iſta intētio an̄ finē oꝑis ꝑ delectatōem nō corrūpat̉. Uel fit cā ꝓlis. vt .ſ. habeatur ſucceſſor hereditatis. ⁊ hec cā nō excuſat a veniali ſed a mortali. Aut fit cā reddēdi de bitū. et hec cā excuſat a culpa. et ẜm aliqͦs meret̉ ſic faciēs. dū tn̄ iſta intētio ꝑ inordi natā voluptatē ante finē oꝑis nō ſupplāte tur. Aut fit cā fornicatōis vitāde. et hec cā excuſat a mortali. Aut fit cā exaturāde libi dinis. et hec ca nō excuſat a mortali. Uel ẜm alios ī hͦ vltimo caſu diſtīgue. qꝛ aut il la libido cā cuiꝰ exaturāde fit ꝯmixtio ꝯiu gal̓ tātū rep̄ſſa erat ꝙ eā nollet alter ꝯiugū cū alio vl̓ alia explere. ⁊ tūc dicūt ꝙ adhuc eſt pctm̄ veniale. Aut intātū creuerat illa li bido vt indifferēter vellet qͥs eam ſiue cuꝫ ſua ſiue cū nō ſua explere. Et tūc dicūt eē mortale peccatū. An tēpore īpregna tionis debeat reddi debitū ꝯiugale. I Etꝑe imp̄gnatōis dicit̉ ꝙ ꝓpt̓ ꝑi culū nō debꝫ ī tꝑe imp̄gnatōis vx or cognoſci. Unde ſi vir eo tēpore moueat̉ ad coitū dꝫ ratōe talē motū ꝓpter timorē p̄dicti ꝑiculi refrenare. maxīe qͣttu or pͥmis menſibꝰ. Si tn̄ vir vxorē dicto tē pore cognouerit nō ꝓpt̓ hͦ peccat mortal̓r Uerū etiā qꝛ ml̓ier illo tꝑe maxime coituꝫ vt freq̄nter appetit/ ſi ip̄a petat et ip̄e vir ex actꝰ reddat/ ſic reddens leuiꝰ peccat. exigēſ ꝟo grauiꝰ. vterqꝫ tn̄ venialit̓ tm̄ An tēpore et loco ſacris debeat reddi debitū. E tꝑe ſacro ſil̓r d̓r/ ꝙ tꝑe qͣdrageſi me ⁊ qͣttuor tꝑm ⁊ rogationū ⁊ p̄ci puaꝝ ſolēnitatū nō debꝫ alter ꝯiu gū debitū petere. Si tn̄ petierit cū pigen tia tn̄ animi qd̓ ſine ꝯiugij vſu eſſe nō poſ ſit/ venialit̓ peccat. Si auteꝫ alter petierit reddat. ex actu tn̄ iuſticie ⁊ fide thori excu ſat̉ a pctō. niſi in his caſibꝰ p̄ter tēporum hmōi ſolēnitatē aliqͥd iuxta diſtinctōes ſu p̄ poſitas gͣuiꝰ incideret qd̓ pctm̄ aggͣua ret. ¶ Sed ſecꝰ eſt de loco vt volūt aliqͥ ꝙ ſcꝫ nō tenent̉ ī loco ſacro reddere debitum ſi aliqͥs aliꝰ locꝰ haberi poſſit. Si aūt ali us locꝰ nō poſſit hr̄i. vt ꝯtīgit in tꝑe guer re vbi multis noctibꝰ in locis ſacrꝭ iacent viri cū vxoribꝰ ſuis/ tūc ſi alter ꝯiugū ſol uat exactꝰ habens de hͦ dolorē cordis/ pec cat tm̄ venialit̓. īmo ſi exigat cū plāctu ⁊ pi gentia. qd̓ ſine vſu ꝯiugij eē nō p̄t. non cre dūt multi ꝙ peccat mortal̓r. ¶ Nec credas ꝙ tūc ꝯtaminet̉ locꝰ ita ꝙ recōciliatōe īdi geat. qꝛ ꝯtamīatio ſacri loci diſtinguit̉ du plicit̓. Una q̄ ꝓcedit ex incōgruītate oꝑis qd̓ fit in ip̄o reſpectu dicti oꝑiſ ī ſe. Et alia q̄ ꝓcedit ex incōgruitate oꝑis nō qͦ ad ſe ſꝫ qͦ ad ꝯſecratōneꝫ ſeu actū ip̄iꝰ loci in qͦ fit. Nā illa que ꝓcedit ex īcōgruitate reſpectu loci tm̄ ⁊ nō oꝑis ī ſe nō ꝯtamīat locū ītā tū ꝙ indigeat recōciliatōe. Sꝫ illa v̓o q̄ ꝓ cedit ex incōgruitate ad ſctīficatōeꝫ loci re ſpectu oꝑis in ſe. vt ē ī magnis facinoribꝰ ſicut in ſtupro adult̓io homicidio ⁊ hmōi Et hec locū ꝯtamīat intātū ꝙ recōciliatōe indiget. maxime reſpectu aliqͦꝝ facinoruꝫ vbi ſunt manifeſta. An ſemper debeat reddi debitū ꝯiugale cum petit̉ E ſolutōe autē debiti ꝯiugal̓ hͦ te nēt aliqͥ ꝙ om̄i tꝑe petēti debitū ē I reddēdū ẜm oportūitatē loci. Qd̓ ideo d̓r. qꝛ ille actꝰ v̓ecundiā qͣndā habꝫ ſi bi annexam. Unde nō oꝑtꝫ ꝙ ſoluat̉ ī pu blico. ſed in om̄i hora om̄iqꝫ dimiſſo nego cio. ſi ſcit alteꝝ eſſe ī ꝑicl̓oſa ꝯcupiſcētia te net̉ captare ſecretū cubile ⁊ debitū reddere ¶ Alij diſtinguūt ꝙ ſicut in p̄ceptꝭ affirma tiuis ſemꝑ ad ea tenent̉ ſꝫ nō ꝓ ſꝑ. vt v̓bi gͣ tſa. ſꝑ teneor honorare ꝑentes meos ſed nō ꝓ ſemꝑ. ſed ſolū ꝓ loco ⁊ tꝑe. Ita hic (vt di cunt) qͥs ad ſꝑ tenet̉ reddere debitū ſed nō tenet̉ ꝓ ſemꝑ. ſed ſolū cū oꝑtunitas loci et tꝑis hͦ exegerit. ¶ Et nota duos ꝟſus qͥ de E 3 Compendiū theologie termināt qͥnqꝫ caſus. in quibꝰ qͥs p̄t redde re debitū ſine pctō ſꝫ nō petere. Feſta ſacer qꝫ locus ieiunia mēſtrua partus. Si petꝭ his peccas reddis qn̄qꝫ licenter ¶ Quid ſit materia ⁊ qͥd forma in ſacro ꝯiugij. Uid autē ſit materia ⁊ qͥd forma. dicit̉ ꝙ materia ſunt legitime ꝑſo I īe in potētia ꝯmixtiōis ſexuū exi ſtētes. ¶ Circa qd̓ multi difficiles ⁊ diuerſi caſus occurrūt hͦ ſacr̄m mr̄imonij īpediē tes. qͥ ſufficiēter in ſūma Raymūdi det̓mi nant̉. qͣre h̓ cā breuitatis nō expͥmūt̉. ſꝫ ſo lū ꝓ qͣdam ꝯpēdioſa annotatōe ponūt̉ ſex ꝟſus ſeq̄ntes. Eccl̓ie vetitū necnō tꝑs fe riatū Impediūt fieri. ꝑmittūt facta teneri Error. ꝯditio. votū. cognatio. crimē. Cul tus diſparitas. vis. ordo. ligamē. honeſtaſ Si ſis affinis. ſi forte cōire neqͥbis. Hec ſociāda vetāt ꝯnubia iuncta retractant. ¶ Forma aūt eſt ꝯſenſus ꝑ v̓ba exp̄ſſus. vt accipio te in meā ⁊c̄. vl̓ hmōi. Scd̓m ali os ꝯſenſus animoꝝ ē mat̓ia ī ꝯiugio. For ma aūt eſt debita ꝟboꝝ ꝓlatoꝝ forma. ſcꝫ. Accipio te in meā ⁊c̄. ¶ Sed nunqͥd ⁊ iſte ꝯſenſus debeat ferri ⁊ eſſe ad carnalē copu lā? Et dic̄ mgr̄ in li. ſnīaꝝ ꝙ nō in carnaleꝫ copulā nec in cohabitatōꝫ corꝑalē ſed ī ſo cietatē ꝯiugalē. qd̓ ſic exponit̉. hoc ē ī car nale debitū nō in carnalē actū. ¶ Nec ob ſtat illud d̓ mr̄imonio btē virgīs. q̄ ẜm be atū Aug. ita ī mr̄imonio ꝯſenſit ꝙ niſi ali ter deꝰ iuberet debitū ꝯiugale nō redderet. Ait enī ſic. Cōmittēs aūt virgītatē ſuā di uine diſpēſatōi / ⁊ cōſenſit in carnalē cōpu lā nō illā appetēdo ſed diuīe inſpiratōi in vtroqꝫ .ſ. ⁊ ꝟ̓gītate ⁊ ꝯmixtiōe obediendo. Sꝫ v̓ginitatē quā nōdū vouerat ī deſide rio habuit ⁊ cū firmo ꝓpoſito. ꝯmixtioneꝫ ꝟo illā niſi deꝰ alit̓ diſpōeret ī ſufficientia. ¶ Ex his ſatꝭ patꝫ qͥd h̓ ſit ſacr̄m ⁊ qͥd res. Nā ſacr̄m ē ꝯſenſus aīoꝝ ⁊ ꝯiūctio corpo rū. Res aūt duplex ē .ſ. vnio xp̄i ⁊ eccleſie. Itē vnio duaꝝ naturaꝝ ī xp̄o. Nā ſicut in mr̄imonio ꝯiūctio ē aīoꝝ vniꝰ cū vna. ita vnit̉ xp̄s cū eccl̓ia q̄ vna ē. vt d̓r Can̄. vi. Una ē colūba mea ⁊c̄. De qͣ etiā vniōe d̓r i. Chor̄. vi. Qui adheret deo vnꝰ ſpūs ē cū eo. Itē ſic̄ ī mr̄imonio ē ꝯmixtio diuerſoꝝ ſexuū. ita ī xp̄o ē vnio duaꝝ diuerſaꝝ natu raꝝ .ſ. diuīe ⁊ humane. Finit tractatꝰ t̓ciꝰ d̓ expoſitōe ſeptē ſacr̄oꝝ ¶ Incipit tractatus eiuſdem quartus de ſeptē virtutibꝰ ⁊ earū declaratōne. Unc aliqͣ tangēda ſunt d̓ vir O tutibꝰ. Et primo qͥd ſit ꝟ̓tus n in genere. Quot ſunt in nūe Fō et de eaꝝ ſufficiētia. Dein de de ſingulis in ſpeciali erit aliquid dicendū. Quid ſit virtus in generali St aūt ꝟtus ẜm Aug. bona qua litas mētis qua recte viuit̉/ ⁊ qͣ nul ¶ Ilus male vtit̉. quā ſolꝰ deꝰ in hoīe oꝑat̉. Notant̓ d̓r bona qͣlitas. ad drn̄tiam malaꝝ qͣlitatū. cuiuſmodi ſunt ꝓdigalitas auaricia. Addit mentis. ad drn̄tiā corꝑali um qͣlitatū. qͣles ſunt albedo. nigredo. Et ſubiūgit. qͣ .ſ. v̓tute recte viuit̉. ad drn̄tiam ſcīe. que qͣꝫuis ſit bona qͣlitas mētis. nō tn̄ neceſſario ea recte viuit̉. ſed potiꝰ eā recte ī telligit̉. Et addit̉. qͣ nullꝰ male vtit̉ ad dif ferētiā potētiaꝝ naturaliū/ qͥbꝰ cōtingitet bene vti ⁊ male vti. cuiuſmodi ſunt rōnabi litas ⁊ ꝯcupiſcibilitas. ⁊ iraſcibilitas que ꝓprie potentie dicunt̉. Dicit̉ etiā. quā ſolꝰ deus oꝑat̉ in hoīe. qd̓ ponit̉ ad drn̄tiā vir tutū politicaꝝ. q̄ (vt vult ph̓us in ethicis) generant̉ ex freq̄nti bn̄ agere. cū v̓tuteſ the ologice a deo infundant̉. Ex qͦ apparet ꝙ p̄cedens diffinitio eſt ꝓpͥe v̓tutis theolo gice. ¶ Sed ꝓut v̓tus ꝯp̄hēdit tā qͣttuor virtuteſ cardinales qͣꝫ tres theologicas ſic p̄t diffiniri. Uirtꝰ ē amor habēdi ſe ad oīa vt debet̉. Un̄ Augꝰ. ī li. de moribꝰ eccleſie ſingulas diffiniēs v̓tutes/ in oībꝰ diffiniti onibꝰ ponit amorē tanqͣꝫ genꝰ. et adiungit diuerſos actus qͣſi diuerſas differētias. Quot ſunt virtuteſ ⁊ de eaꝝ ſufficientia. Xdicta āt diffinitōe extrahi p̄t nu imerꝰ ſeptē virtutū .ſ. qͣttuor cardi Analiū ⁊ triū theologicaꝝ. Cū enim virtꝰ ſit amor habēdi ſe ad oīa vt debetur. aut erit amor habēdi ſe vt debet̉ ad creato rem. aut ad creaturā. Si pͥmo mō tūc vel erit amor ad creatorem vt recognoſcat̉. et ſic erit fides. q̄ eſt illumīatio mētis ad co gnoſcendū deū. Aut erit amor ad creatorē vt poſſideat̉. ⁊ hͦ duplicit̓ .ſ. Ul̓ vt habēdꝰ De ſeptem virtutibus XXVII in futuro. ⁊ ſic eſt ſpes. Uel vt quō h̓ iā ha bitus ⁊ tentꝰ. ⁊ ſic eſt charitas. qͣ qͥs licꝫ ꝑ quendā modū imꝑfectū hꝫ hic deū Quia qͥ manet ī charitate in deo manet ⁊ deꝰ ī eo .i. Ioh̓. iiij. Si autē ſit amor habēdi ſe vt debet̉ ad creaturā. tūc vel ad creaturā que ſub nobis eſt. vt caro. et tal̓ amor ſic habē di ſe ad eaꝫ vt debet̉ eſt tꝑantiā. Aut ad cre aturā que iuxta nos ē/ ſic̄ eſt ꝓximꝰ. ⁊ talis amor ſic ſe recte habēdi ad eum ē iuſticia. Aut ad creaturā q̄ ꝯͣ nos eſt. et tūc aut illa creatura eſt nobis inſidiās. ⁊ tal̓ amor ſic ſe habēdi ad eā vt debet̉ eſt prudētia. Aut illa creatura eſt nos moleſtas. ⁊ tal̓ amor ſic ſe habēdi ad eam vt debet̉ ē fortitudo. De tribus virtuti bus theologicis. Et pͥmo de fide. N ſpēali tangendū ē de virtutibꝰ i theologicis. Et pͥmo de fide. De e pͥmo dicendū qͥd ſit. Quot modiſ dicat̉. Que fit fides īformis et q̄ formata. ⁊ vtꝝ vna ſit alia. Et an demōes habeant fidem. Utrū ꝑuuli baptizati habeāt fideꝫ Utrū ī aliqͦ caſu ſufficiat ẜuare fidē corde ⁊ diffiteri ore. Utrū fidei poſſit ſubeſſe fal ſum. An oēs teneāt̉ ad fidem explicitā Quid ſit fides ⁊ quo diffinitur. Ecūdū aūt apl̓m ad Heb̓. Fideſ eſt reꝝ ſperādaꝝ ſubſtātia. argumē tū nō apparentiū. Et diffinit̉ h̓ fi des ꝓut eſt fundamentū in edificio ſpūali. Subſiſtit eī oībꝰ alijs v̓tutibꝰ. et eas col locat in nobis .i. facit eas in nobis colloca ri. Et hāc ſic intellige diffinitōem. Fides ē ſperādaꝝ reꝝ ſubſtātia .i. fides facit modo res ſperatas ſubſiſtere ī nobis ſpe q̄ tandē ſubſiſtēt re. Fides d̓r argumētū .i. oſtenſio vl̓ p̄mōſtratio nō apparētiū reꝝ. ¶ Sꝫ nō ne apl̓i crediderūt xp̄m paſſum? vtiqꝫ. qꝛ ī eoꝝ ſimbolo hoc ꝓ articl̓o ponit̉. ⁊ tamē apparuit eis paſſio ſua. Sed dic ꝙ alid̓ vi derūt et alid̓ credider̄t. qꝛ hominē paſſum viderūt. et deū paſſum crediderūt. Deū au tem paſſum eſſe ē articulꝰ fidei ẜm Auguſ. nō hominē illū paſſum eſſe. Quia hͦ credi derūt iudei qͥ fidē non habēt catholicam. Scd̓m aūt Aug. Fides ē illumīatio mē tis ad videndū deū. Quot modis fides dicatur. Icitur autem fides multipliciter. R Aliquādo enī accipit̉ pro habitu fidei informis. Unde Iacobi. ij. Fides ſine operibꝰ ⁊c̄. Aliquādo accipit̉ pro habitu fidei formate. Unde ad Heb̓. xi. Sancti ꝑ fidē vicerūt regna. Aliquan do ꝓ actu fidei formate. ẜm ꝙ dicit Augꝰ Fides eſt credere quod n̄ vides. Aliqͣndo pro facultate credendi. Un̄ Matth̓. viij. Non inueni tantā fidē in iſrael. Aliquādo pro obiecto fidei. ſcilicꝫ pro eo quod credi tur. cuiuſmodi ſunt articuli fidei. Unde ī ſymbolo Athanaſij dicitur. Hec eſt fides catholica. quod intelligit̉ de articulis ibi poſitis. Quid ſit formata et qͥd īformis. et vtꝝ vna poſſit fieri ſine alia Ides autē formata eſt fides q̄ ope ratur ꝑ dilectōnem. que ſcꝫ infor mat̉ gratia et charitate. Fides au tem informis eſt huic cōtraria vtraqꝫ for mabilitate priuata. qualem habēt exiſtētes ī peccato mortali. que nihil aliud eſt qͣꝫ po tentia naturalis aſſentiendi veritati vtili. ¶ Utrum autē fides informis fiat quādo qꝫ formata vel nō. et an quotiēs peccatur mortaliter/ omnino pereat fides formata. Et cum ad ſtatū gratie ꝑ penitentiā redit̉ vtrū noua fides creatur? ¶ Multi vident̉ dubitare. Dicunt enim aliqui ꝙ fides in formis eadē eſt ī eſſentia cum fide forma ta. ſed differunt ẜm intentōem maiorem et minorē. vt aſſenſus veritati aliqua illuſtra tione gratie irradiatꝰ ſit fides informis. aſ ſenſus autē vehemens multa illuſtratōne gratie illuminatꝰ ſit fides formata. Et vo lunt iſti ꝙ fides informis hic finiri poſſit. formata vero nō. ¶ Alij dicunt ꝙ nō ſunt eadem in ſubſtantia. ſed euacuata ſiue rece dente fide formata totū perit Et relinqͥtur tm̄ modica quedā lux ī aīa q̄ non facit ho minem gratū. que dicitur fides informis. ¶ Alij diſtinguunt ꝙ dupliciter dicitur fi des informis. Uno modo per priuatōem actualem forme debite. Et per hunc mo dum dicitur fides informis eſſe in pecca toribus. quia non eſt in eis gratia gratifi cans vel charitas. Alio modo dicitur fi des informis per priuationem poſſibili tatis ad formā debitam. Et hec fides in formis eſt in demonibus/ qui non habēt E 4 Compendiū theologie poſſibilitatē ad gr̄aꝫ. Et pͥmo mō dicta fi des īformis ſic differt a formata ꝙ tn̄ for mata fieri poſſit .ſ. ꝙ illd̓ qd̓ fidei informi ſubiacet p̄t formari. Un̄ material̓r loquen do hec p̄t fieri illa. ſic̄ cecitaſ ī oculo p̄t fieri viſus ꝑ miraculū Sꝫ ſcd̓o mō dicta fideſ informis oīno differta fide formata. ſic ꝙ nullo mō p̄t fieri formata. Et illd̓ plꝰ placꝫ aliqͥbus. ¶ Ex his ptꝫ an demōes habeāt fidē. Habēt eī fidē īformē vt dicūt ſancti Sed vt dixi ml̓to aliter qͣꝫ pctōres. qm̄ fi des informiſdemonū nō ē poſſibil̓ ad for mā debitā ſicut fides pctōrū. in qͣ eſt aliqͣ qͣꝫuis modica illuſtratio gr̄e. In fide ꝟo demonū nulla ſed tm̄ credulitas quedam ex cogitatōe naturali exorta. L Ulcu paruuli oap tizati habeant fidem. ¶ D id quod q̄rit̉ vtrū ꝑuuli baptifidē habeāt/ nec ceteras v̓tutes. eo zati fidē habeāt? Dicūt qͥdā ꝙ nec ꝙ he nō ꝯferunt̉ eis ī baptiſmo. ſꝫ tm̄ pur gatio ab originali pctō. Dicūt tn̄ ꝙ ſi aīa ꝑuuli poſt baptiſmū ſeparet̉. in illa ſeꝑati on illi infundi fidē ceteraſqꝫ v̓tutes ab ip ſo deo. Et ſil̓r cū adultꝰ efficiat̉. ſi tn̄ retine at innocentiā baptiſmalē. De hac opiniōe ē Hugo qͥ fecit apparatū ſuꝑ decret̉. ¶ Alij dicūt ꝑuul̓ plene fidē ⁊ cet̓as v̓tutes in ba ptiſmo infundi ſed nō vſus earū. Quam opinionē tenet mgr̄ in li. ſen. ⁊ alij plures. Eſt ⁊ alia opinio int̓ has duas media que ponit ꝙ ꝑuuli nec habēt ꝯpletū habitū v̓ tutū/ neqꝫ actū. quia nōdū ſunt capaces ꝟ̓ tutis ꝯplete vt eſt habitus vl̓ actus. Sed accipiūt virtutes ad potētiā. q̄ potētia ali qͥd habꝫ de natura habitꝰ. ⁊ fit habitꝰ ꝯple tꝰ ſi aīa ſeꝑet̉. vl̓ cū veniūt ad etatē adultā. Utrū in aliquo ca ſu ſufficiat corde ẜuare fidē ⁊ ore diffiteri Crū aūt in aliqͦ caſu ſufficiat verā fidē corde tenere. ⁊ ꝓ vita ſaluāda Core negare/ nullꝰ diſcretꝰ dubitat. Negans enī fidē ore qͣꝫtūcūqꝫ retineat fir mit̓ corde (p̄cipue reqͥſitꝰ) peccat mortal̓r. Corde enī (vt ait apl̓s) credit̉ ad iuſticiaꝫ. ore autē ꝯfeſſio fit ad ſalutē. Un̄ ſine ꝯfeſ ſione fidei nō videt̉ eſſe ſalꝰ. qͣnto minꝰ cū negatōe. Inſuꝑ tal̓ impugnat fidei ꝟitatē agnitā. ⁊ ſic videt̉ quodāmō peccare ī ſpi tū ſctm̄. Un̄ hec eſt hereẜ p̄ſcillianiſtaꝝ. qͥ dicūt ꝙ ꝓ vita ſaluāda licet fideꝫ ore ne gare ſi tn̄ v̓e teneatur in corde. Utrum falſum poſ ſit ſubeſſe fidei. Ic dubitat̉ vtrū falſuꝫ poſſit ſub credi. vl̓ id qd̓ nō eſt. puta cū ſacer eſſe fidei. Hoc ē vtꝝ falſuꝫ poſſit dos eleuat hoſtiā nō ꝯſecrata/ vtꝝ ſit vera fides qͣ a toto ppl̓o credit̉ ibi eē vel illd̓ eē corpus xp̄i? Et d̓r ad hͦ ꝙ fidei nunqͣꝫ pōt ſubeſſe falſū nec dubiū. īmo nec etiā p̄t qͥc qͣꝫ credi niſi ſit infallibilit̓ verū. Un̄ in p̄di cto caſu credere ꝙ illd̓ ſiue illa hoſtia ſit cor pus xp̄i nō eſt fides ſꝫ opinio tm̄/ q̄ p̄t eſſe d̓ falſo Sꝫ credere ꝙ ſub illa hoſtia ſi ī for ma debita ꝯſecrata fuerit/ ſit corpus xp̄i ē fides. ⁊ hͦ ſemꝑ infallibil̓r eſt verū. Un̄ illa ꝯditio ſꝑ apponēda vl̓ ad minꝰ ſupponē da ē qn̄ hoſtia adorat̉ vl̓ ſumit̉ .ſ. ſi rite con ſecrata fuerit Hoſtia rite ꝯſecrata infallibi liter eſt corpus chriſti. An omnes teneant̉ ad fidem explicite credendā. Eniqꝫ an̄ oēs teneāt̉ ad fidē expli citā .ſ. ad credēdū articl̓os fidei ex plicite dubiū eſt apd̓ qͦſdā. Dicūt enī aliqͥ ꝙ nec ante aduentū nec poſt aduē tū xp̄i tenebāt̉ homīes ſcire oēs articl̓os fi dei explicite. nec etiā omnes explicite crede re. niſi inqͣntū docti erāt a maioribꝰ. et illaꝫ doctrinā ī intellectu caꝑe poterāt. Sed ta men adhuc illi qͥ p̄ceſſerūt minꝰ tenebant̉ ꝓpter vmbrā quē tūc erat. Iſti autē plus; ꝓpter doctrina et veritatē exp̄ſſam. Unde nunc qͥlibet qͣntumcūqꝫ ſimplex qui hūa nam habet diſcretōem tenet̉ ad minꝰ expli cite ſcire et credere primū articulū. ⁊ reliqͦs nullatenus diffiteri. ſed in generali credere quicqͥd ſancta ⁊ vniuerſal̓ credit eccleſia. Et tenet̉ p̄ter hͦ ſe paratū exhibere ad am plius diſcēdum cū doctorē catholicū ha buerit. Et qm̄ obtuſum ſenſum habēt ſim pliciores/ nō credo ꝙ teneant̉ ita explicite ſcire ſicut explanat̉ eis. quia ſufficit ꝙ ipſi accipiāt explanatōeꝫ ẜm ſuā poteſtatem in telligendi / ⁊ nō ẜm voluntatē aut faculta tem explanatoriſ. Si autē primū articulū vel plures etiam alios explicite crederent; vni tamē ꝑtinaciter ꝯtradicerēt heretici iu dicarent̉. Quia hͦ fieri nō poſſet niſi egreſ ſi iudiciū eccl̓ie/ pueruli hereticorum iam S De ſeptem virtutibus XXVII ꝑ doctrinā ꝑuerſam eſſe inciꝑent. Secꝰ tn̄ eſt de ſapiētioribꝰ qͥ tenent̉ explicite oēs ar ticl̓os ſcire Et maxime p̄lati aūt qͥcūqꝫ ali̓ qͥ ſe fatent̉ doctores. cū ignorātia iuris nō cadat in principē aut doctorē. ¶ De virtute ſpei et ꝑtinentibus ad ip̄am. Equit̉ aliqͥd dicere de ſpe. Pri mo Quid ſit ſpes. An ſpes poſ ſit eſſe malaꝝ rerum. Quorū ſit ſpem habere. An ip̄a ſimul cū fi de euacuabit̉. Et qͥd ſuccedet eis. Quid ſit ſpeſ ⁊ quo diffinitur. Iffinit̉ aūt ſic ſpēs ab Auguſtino I Speſ ē certa expectatio future be atitudinis ꝓueniēs ex gr̄a ⁊ meritꝭ p̄cedētibꝰ. Quā ſic expone. Spes ē certa. qd̓ dicit ꝓpt̓ heſitatōeꝫ. Nā ſpes vſqꝫ qua qꝫ abſqꝫ fluctuatōe heſitatiōis ē. Expecta tio qd̓ dicit ad drn̄tiā ꝯp̄hēſionis q̄ erit ī patria. vbi nihil expectabit̉ ſꝫ oīa p̄ſentiali ter habebūt̉. Future btītudīs qd̓ dicit ad dr̄ntiā timoris ſeruil̓ qͥ eſt expectatio futu re miſerie. Expectatio dico ꝓueniēs ex gra tia .i. benignitate dei ꝯſiderata. Qd̓ eī dicit̉ ex benignitate dei ꝯſiderata/ d̓r ad drn̄tiaꝫ deſꝑatōis q̄ ſeueritatē tm̄ dei ꝯſiderat. Et ex meritꝭ p̄cedētibꝰ. qd̓ d̓r ad drn̄tiā p̄ſūpti onis q̄ ex dei benignitate tm̄ ꝯſiderata ⁊ n̄ cū hͦ ex meritis btitudineꝫ adipiſci credit. Et ſic diffinit̉ hic motꝰ ſpei. ¶ Alit̓ ſic a ma giſtrꝭ coīter diffinit̉. Spes ē audacia mē tis de largitate dei ꝯcepta habēdi vitā eter nam ꝑ bona merita. V An ſpēs poſſit eſſe malarū rerum? Nautē ſpes poſſit eſſe malaꝝ reꝝ Dicit mgr̄ in. iij. ſen. ꝙ ſpes eſt tm̄ bonaꝝ reꝝ ⁊ eaꝝ q̄ ad eum ſpectāt qͥ eaꝝ ſpem gerere videt̉. qꝛ ꝓpͥe ſpem ha bemꝰ de bonis nr̄is nō d̓ alienis. Un̄ ad hͦ ꝙ ſit ꝓpͥe ſpes tria ꝯcurrere debēt .ſ. ꝙ ſit reſpectu boni. ⁊ ꝓprij ⁊ futuri. Un̄ ſi aliqn̄ legat̉; ſpes dici maloꝝ ſicut apud poetam. Hunc ego ſi potui tm̄ ſperare laborē. Uel etiā bonoꝝ ⁊ cōmuniū. ſic̄ ſꝑamꝰ ſalutē bo norū qui ſunt in via. vel etiā boni p̄ſentis. ītellige ī talibꝰ ſpem non propͥe accipi/ ſed largo modo. Quoꝝ ſit hr̄e ſpem E eo aūt qd̓ q̄rit̉ qͦꝝᵐ (ſeu ſperare ſit ſꝑare .ſ. an ſit āgeloꝝ an aīaꝝ btā I rū ī celo. ⁊ an xp̄s ſpem habuerit? ⁊ etiā an̄ ātiqͥ pr̄es ī limbo. vl̓ aīe nūc d̓tēte in purgatorio ſpem habuer̄t aut habeant? ¶ Dicēdū ē ad tria pͥora ꝙ ꝓpͥe ſūpto noīe ſpei neqꝫ angeli/ neqꝫ aīe btē neqꝫ xp̄s ſpeꝫ habuerūt. Cuiꝰ rō ē. qꝛ ꝓpͥe nō ē niſi d̓ ſub ſtātiali btītudīe quā nūc hn̄t angeli ⁊ anīe btē. eo ꝙ ſtola corꝑis nō ſit ẜm doctores d̓ ſub̓ali p̄mio ip̄aꝝ. ſꝫ tm̄ ip̄a ꝯtēplatio diuī tatis ⁊ hūanitatꝭ xp̄i. Quia vt hr̄ Iohan. xvij. Hec ē vita et̓na vt ꝯgͦſcāt te ſolū veꝝ deū ⁊ quē miſiſti ih̓m xp̄m. Et qm̄ xp̄s be atitudinē ſubſtātialē ī via habuit. qꝛ ꝯpre hēſor fuit. iō ſpem ꝓpͥe nō habuit. Et ſi ali qn̄ legat̉ ip̄m ſpem habuiſſe intelligēdū ē de īpropͥe dicta .ſ. de aliqͣ ſpe de accidentali beatitudīe. vtpote de gl̓ificatōe corꝑis ſui cuiꝰ nō eſt ſpes niſi ꝑ poſteriꝰ. vl̓ d̓ ip̄o lo qͥtur ſcriptura gr̄a mēbroꝝ ¶ De pr̄ibꝰ aūt ī limbo ⁊ de aīabꝰ ī purgatorio exn̄tibꝰ d̓r ꝙ ſpem habuerūt ⁊ habēt aliqͣntulū exten ſo noīe. Cū enī ſpes ſit boni futuri expecta tio/ p̄t eē expectatio cū oīmoda heſitatōne. ⁊ tūc nō ē ſpes. vel cū certitudīe opiniōis. ⁊ tūc ꝓpͥe ē ſpes. qͣlē habēt electi ī via. Uel p̄t eſſe cū certitudīe ſcīe. ꝙ .ſ. ſciāt ſe bonuꝫ eternū adepturos. ⁊ ſic minꝰ ꝓpͥe d̓r ſpes. Et ſic iſto mō ſumēdi ſpeꝫ d̓r ꝙ pr̄es ī lim bo ⁊ ī purgatorio aīe ſpem habuer̄t ⁊ hn̄t. An ſpes ⁊ fides eua cuabunt̉ et qͥd eis ſuccedet. E vltīo qd̓ ponebat̉ ī qͣſtiōe. ſcilꝫ an ſpes ⁊ fides euacuabūt̉. ⁊ quid ipſis ſuccedet? Dicit̉ ꝙ vtraqꝫ eua cuabit̉. Cū enī venerit quod ꝑfectū eſt eua cuabit̉ qd̓ ex parte ē. Et iō qꝛ fides et ſpes imꝑfectōem habēt/ euacuabūt̉. nec erūt ſā ctis in celo. ſꝫ loco fidei ſuccedet viſio. loco aūt ſpei ſuccedet amplexus. vbi videbit̉ et guſtabit̉ qͣꝫ bonus eſt dn̄s. De Virtute charita tis/ ⁊ ꝑtinentibꝰ ad ip̄am Am de charitate aliquid dicat̉. ⁊ i Et prīo quid ſit charitas. Que ſint diligēda charitate. Et quis ordo ſit obſeruandus in diligē dis. An omnes teneantur ad dilectōnem T U Compendiū theo logie inimicorū. Et iteꝝ de qͦdam alio ordine di ligendorū. ¶ Quid eſt charitas Haritas ẜm mgr̄m in. iij. ſnīaruꝫ eſt dilectio qͣ diligit̉ deꝰ ꝓpter ſe et pximꝰ ꝓpter deū vl̓ in deo. Nec h̓ diffinit̉ idē ꝑ ſeip̄m .ſ. charitas ꝑ dilectōꝫ. qꝛ dilectio quodāmō genꝰ eſt ad charitatē ⁊ ea qͥdem cōmunior. qͣꝫuis in freq̄nti vſu ſcpͥture vnū ꝓ alio aliqͦtiens ponat̉ ¶ Alia dat̉ ab Aug. in li. de moribꝰ eccl̓ie. Chari tas eſt affectio animi recta ꝯiūgēs nos d̓o ¶ Et ſciēdū ꝙ qͣꝫtū ad priorē diffinitōeꝫ ea dem eſt dilectio qͣ deꝰ ⁊ ꝓximꝰ diligit̉. quia qn̄ vnū ꝓpt̓ alid̓ amat̉ vnico vtrūqꝫ amo re amat̉. Sic̄ idē eſt amor qͦ amat̉ vinuꝫ ⁊ dulcedo vini. Geminata d̓r hec dilectio ꝓ pter duo dilecta .ſ. deū ⁊ ꝓximū. ꝓpt̓ quod etiā dicūt̉ duo mādata de dilectōe Primū de dilectōe dei. qd̓ ꝯtinet tria pͥma p̄cepta ſeu mandata decalogi ꝑtinētia ad deū vel qͥbus ordinamur ad deū. Scd̓m eſt d̓ di lectōe ꝓximi ꝯtinens ſeptē alia decalogi p̄ cepta ſeu mādata que nos ordināt ad ꝓxi mū. ſicut in ſuꝑioribus declaratū eſt. ¶ Que charitate dili genda ſint ⁊ qͦ ordine. Eteꝝ vt ſciamꝰ q̄ charitate diligē da ſunt Attendamꝰ doctrinā Au guſ. li. i. de doctrina xp̄iana. Quat tuor enī ẜm eū diligēda ſunt. Unū qd̓ ſupͣ nos eſt .ſ. deꝰ. Alteꝝ quod nos ſumꝰ .ſ. aīa. Terciū qd̓ iuxta nos eſt .ſ. ꝓximus. Quar tū qd̓ īfra nos ē .ſ. corpꝰ. ¶ De ſcd̓o āt et qͣr to nulla p̄cepta ſpecialia data ſunt Quātū cūqꝫ enī hō excidat a charitate ſꝑ tn̄ illi re manet affectio ad ſeip̄m ⁊ ad carnem ſua. ¶ Sed qͥs ordo ſeruādus eſt ī his diligen dis. vtrū vicꝫ in aliqͦ caſu extranei p̄ponē di ſint ꝯſāguineis? Itē an filij ꝑentibus? Itē an̄ vxor ꝑentibꝰ? ¶ In pͥmo qͥdeꝫ caſu diſtinguūt qͥdam/ qꝛ aūt bn̄ficiū ꝯferēduꝫ eſt ſpūale aut tꝑale. Si eſt ſpūale. cū bene ficiū ſpūale ad neminē iure ꝯſanguītatꝭ de uoluat̉/ debꝫ extraneꝰ melior p̄ferri conſan guineo minꝰ bono. Si aūt ſit tꝑale/ puta de bonis acqͥſitis vel iure hereditario poſ ſeſſis. Dicūt ꝙ ꝯſanguineo parit̓ indigēti etiā minꝰ bono pͥus eſt ſubueniēdū qͣꝫ ex traneo. Un̄ ſi vnꝰ eſt ꝯſanguineꝰ et alter n̄. ⁊ vtriqꝫ dādū nō ſufficeret. tunc dādū ē cō ſanguineo. Si vero vtriqꝫ ſufficiat. vter qꝫ accipiat ſed ꝯſanguineꝰ prior. ¶ Reſpe ctu ꝟo ſcd̓i .ſ. an filij p̄ponendi ſint paren tibꝰ .ſ. patri ⁊ matri. Dicūt plures ꝙ ꝑente et filio in eqͣli neceſſitate ꝯſtitutꝭ/ priꝰ ē ſub ueniendū parēti qͣꝫ filio. cū ad hoc nos co gat tam lex nature qͣꝫ dn̄icū p̄ceptū. Uidi aliqͦs ſentire cōtrariū. ⁊ aliqͦs diſtīguere d̓ dilectōe affectuali ⁊ effectuali. dicēdo ꝙ di lectōe affectuali plꝰ diligēdi ſunt parentes ꝓpter p̄ſtita bn̄ficia. effectuali ꝟo plꝰ dili gendi ſunt filij. qꝛ vt pl̓imū plꝰ indigent. Sed pone eqͣleꝫ vtrobiqꝫ indigentiā. tūc puto plꝰ ſubueniēdū eſſe ꝑentibꝰ .ſ. patri ⁊ matri qͣꝫ filijs. ¶ De vxore aūt qd̓ erat terci um dicit̉ ꝙ p̄ferenda eſt ꝑentibꝰ qͣꝫtū ad co habitatōem. nō qͣꝫtū ad dilectōem. Unde illud. Relinquet hō pr̄em et mr̄eꝫ ſuā ⁊ ad herebit vxori ſue ⁊c̄. Intelligendū ē ꝙ ma gis adherēdū eſt eis qͣꝫ ꝑentibꝰ cohabitati on nō tn̄ magꝭ dilectōe. eo ꝙ ml̓to pl̓a bn̄ ficia a ꝑentibꝰ exhibita ſunt qͣꝫ ab vxore. An omnes teneant ad dilectionē inimicorū. E dilectōe autē inimicoꝝ / an tene amur om̄es ad eoꝝ dilectiōem; et an teneamur eis oēs oſtēdere ſigna familiaritatꝭ? Et dicit̉ ꝙ ſic. ſcꝫ ꝙ om̄es te nent̉ inimicos diligere. eo ꝙ ſuꝑ hͦ extat p̄ ceptū diuinū Matth̓. v. Ego aūt dico vo bis. diligite inimicos vr̄os. bn̄facite his qͥ oderūt vos. Sed hoc qͦ ad affectū dile ctōis quo ſimplicit̓ tenent̉ om̄es inimicoſ diligere. quo ꝟ̓o ad ſigna dilectōis ⁊ ad ef fectu nō tenent̉ oēs (vt dicit̉) inimicū dili gere/ niſi viderīt eū neceſſitatē patiētē vl̓ ve niā nō ficte ſeu irriſorie ſꝫ v̓acit̓ poſtulātē Un̄ ſi ſalutat nō irriſorie ſalutādꝰ ē. Perfe cti ꝟ̓o ſaltē religioſi ad ampliꝰ tenent̉. Pro pter ſcādalū enī euitādū corā his p̄cipue qͥ ſciūt ꝙ offenſi ſunt tenent̉ offerre ſignuꝫ dilectōis. Nec tn̄ intelligas d̓ tali inimico qͥ fidem xp̄ianā ⁊ fidē catholicā īpugnat. qꝛ ſic impugnanti niſi in vltima neceſſita te nō eſt ſubueniēdū. De quodā alio or dine diligendorū. N ſūma nota ẜm Augu. et Amb̓. i et alios expoſitores ꝙ primo dili gendus eſt deus. deinde aīa ꝓpͥa. deinde anima ꝓximi. deinde corpꝰ ꝓpriū. De ſeptem virtutibus XXVII ⁊ poſtea corpꝰ ꝓximi. Int̓ ꝓximos auteꝫ primo ꝑentes .ſ. pater ⁊ mr̄. ſcd̓o filij. deīde alij cognati. ¶ Utrū aūt vxor ſit p̄ferēda fi lijs certū nō habeo. pꝰ filios ⁊ vxorem do meſtici. ſcilicꝫ noti. deinde extranei non in imici. deinde inimici. ¶ Ꝙ autem iube mur diligere proximos ſic̄ noſmetip̄os ſic intelligēdū ē. ꝙ .ſ. eque optādū ē eis bonū eternū ſicut nobis. Nō enī tenemur tꝑalia equaliter eis vt nobis mīſtrare. ſꝫ nobis pͥ mo poſtea autē ip̄is. ¶ De quattuor Vir tutibꝰ cardinalibus in generali. Equitur breuit̓ aliqͥd dicere de v̓tutibꝰ cardīalibꝰ .ſ. de iuſticia. q̄ ẜm Aug. ē in ſubueniēdo mi ſeris. de prudētia q̄ ē in cauēdis inſidijs. de fortitudīe q̄ eſt in ꝑferēdis mo leſtijs. ⁊ de tꝑantia q̄ eſt ī pͣuis delectati onibꝰ coercēdis. De qͥbꝰ pͥmo dicēduꝫ eſt qͣre dicāt̉ cardīales ⁊ ciuiles ⁊ politice. De inde de ſingul̓ q̄ ſit q̄libet v̓tus in ſe. Et qͥ ſunt ꝓprij eaꝝ actus tā in via qͣꝫ in patria. Poſtremo de ordine eaꝝ ad ſeptem vicia capitalia. Quare dicte virtu tes dicūt̉ cardinales ciuiles ⁊ politice Icunt̉ autē ẜm qͦſdā v̓tutes cardi I males qͣſi cordiales ad drn̄tiā vir tutū corꝑaliū. Cardo eī ẜm Iſid̓. a corde deriuat̉. qꝛ a cordian grece qd̓ ē cor latine. Uel vt alij volūt dicūtur cardīaleſ qꝛ in eis ſicut ī cardībꝰ oīs alia virtꝰ maxi meciuil̓ voluit̉. Scd̓m aūt ph̓os qͥ de ip ſis tractauerūt dicūt̉ cardīales/ qꝛ ī his ſi cut ī cardīe ē reuolutio totius vite hūane ẜm ſtatū honeſtū ⁊ ciuilē. ¶ Ciuiles auteꝫ dicūt̉ qꝛ cōſtituūt bonū ſtatū vniꝰ cū alte ro in ordine ciuiū. Hiſ eī v̓tutibꝰ ẜm Plo tinū ph̓m et macrobiū boni viri reipubli ce ꝯſulūt. vrbes tuent̉. parētes venerāt̉. ꝓ ximos amant ¶ Politice autē dicunt̉ eadē de cauſa/ qꝛ idem eſt polis grece qd̓ eſt ciui tas latine. ⁊ ideo politice dicūt̉ qͣſi ciuiles. ¶ De virtute iuſticie in ſpeciali. St autē iuſticia ẜm Aug. virtꝰ tri buēs vnicuiqꝫ quod ſuū eſt. Que diffinitio cōuenit iuſticie tā ẜm ſta tum vieqͣꝫ ẜm ſtatū patrie. ¶ Alia aūt diffi nitio que ponit ꝙ iuſticia ē ſubuenire mi ſeris ꝯuenit iuſticie tm̄ ẜm ſtatū vie. ¶ Po nunt̉ autē ẜm mgr̄m in. iij. li. ſen. duo eius actus .ſ. actus eiꝰ in patria. qͥ ē deo regenti ſubeſſe. ⁊ actꝰ eius in via qͥ eſt miſerꝭ ſubue nire. Hi ſunt actꝰ generales ad qͦs tenent̉ oēs. ¶ Sūt aūt et alij actꝰ eiꝰ ſpēales ad qͦſ nō ita indifferēter oēs tenent̉. qͥ ſic ſqͣꝫtum ad ꝓpoſitū pn̄s ſufficere pōt) diſtinguunt̉. Iam tactū eſt ꝙ actꝰ general̓ iuſticie eſt v nicuiqꝫ tribuere qd̓ ſuū ē. hoc eſt. ſuꝑioribꝰ paribꝰ ⁊ inferioribꝰ. Suꝑioribꝰ qͥdem p̄e minentiā. ⁊ hoc duplicit̓. Quia vl̓ genera liter. ⁊ ſic d̓r actꝰ eiꝰ inferiora potioribꝰ ſub dere. quā ponit Aug. de libero arbi. lib̓. ij. Uel ſpēalit̓. ⁊ ſic d̓r actꝰ eiꝰ ſoli d̓o d̓ẜuire. de qͦ Aug. li. vi. ſue muſice. Si autē ſit in tribuēdo quod ſuū eſt paribuſ. ſic ē triplex actus eiꝰ. Unus paria ſibimet copulare. de quo Augꝰ de libero arbi. lib̓. i. Aliꝰ nul lis coequari/ niſi purificatꝭ animis. Ter cius nullis dn̄ari appetere/ niſi nature cor porali vel beſtiali. De quibꝰ duobꝰ Augu ſtinꝰ in .vi. ſue muſice. Si autē in tribuen do qd̓ ſuum eſt inferioribꝰ. hoc eſt duplici ter. Uel quo ad penā ſubleuandā. et ſic eiꝰ actus eſt miſeris ſubuenire. ẜm magiſtꝝ ī iij. lib̓. ſentētiaꝝ. Uel quo ad culpā corrigē dam. ⁊ ſic eiꝰ actꝰ eſt iniqͦs moribꝰ corrige re et punire. De quo Aug. ſuꝑ Gen̄. lib̓. xij ad litteram. ¶ De virtute prude tie in ſpeciali. Rudentia ẜm mgr̄m in. iij. ſnīaꝝ eſt in p̄cauēdis inſidijs. Und̓ ſic apertiꝰ diffinit̉. Prudentia eſt vir tus rerū bonarū vel malaꝝ neutrarūqꝫ di ſcretio cum fuga mali et electōne boni. Et dicit̉ neutrarūqꝫ hoc eſt indifferentiū. que ſcꝫ neqꝫ bone neqꝫ male ſunt. quale eſt fran gere feſtucā/ vel hmōi. Et trahit̉ diffinitio pſens ex verbis Auguſ. li. vbi di cit ꝙ prudentia ē bonaꝝ rerum et neutraꝝ ſcientia. ¶ Ponunt̉ autē plures prudentie actus. Actus eius ī patria duplex ē. Unꝰ nullum bonū deo p̄ponere vel equare. qui ponitur ꝑ magiſtrū in. iij. lib̓. ſentētiarum Alius ip̄am cōcupiſcere veritatē. de qͦ Au guſtinꝰ in. vi. ſue muſice. ¶ Actus pruden tie vie ponunt̉ quinqꝫ. ſcꝫ p̄cauere īſidias. qͥ ponunt̉ ꝑ mgr̄m in. iij. li. ſnīaꝝ. Itē ma la deuitare. de qͦ Aug. ſuꝑ Gen̄. li. xij. ad lit Compendiū Heologle terā. Itē incorruptōem corruptōni p̄pone ( re. de qͦ Aug. de libero ar. li. i. Itē diſcerne re bona a malo. de qͦ Aug. de ciui. dei. li. xix Itē eterna p̄ponere tꝑalibꝰ. de qͦ Aug. ī. vi. ſue muſice. De ꝟtute fortitudiſ Ortitudo autē ē in ꝑferēdis mole ſtijs. Unde ẜm qͦſdā ſic aꝑtiꝰ diffi uit̉. Fortitudo ē īmobil̓ animi int̓ aduerſa laborū et ꝑiculorū equa ſuſceptio. ¶ Cuiꝰ qͣdruplex aſſignat̉ actꝰ vie. Unus firmare animū ꝯͣ tꝑales moleſtias. de quo ¶ Alius nō aduerſitateꝫ nec Aug. mortē tꝑalē formidare. d̓ qͦ Aug. in. vi. ſue muſice. Aliꝰ a ſapiēter electo nullis terrori bus nulliſqꝫ penis depelli. d̓ qͦ Auguſtin de libero arbitrio. lib̓. i. Alius ꝓ dilecto ha bendo aduerſa tolerare. de quo Aug. ſuꝑ Gen̄. li. xij. ¶ Actꝰ patrie duplex eſt. Unus firmiſſime deo adherere. qͥ ponit̉ ꝑ mgr̄m in. iiij. ſnīaꝝ. Aliꝰ nihil moleſte pati. qͥ po nitur ꝑ Aug. in. vi. ſue muſice. De virtute tempe in ſpeciali. ra Emꝑantia eſt in pͣuis delectatōni bus coercēdis. Diffinit̉ aūt ſic ab Aug. in li. de libero arbitrio. Tem perātia ē affectio coercēs appetitū ab his rebus q̄ turpiter delectāt. ¶ Cuiꝰ actꝰ aſſi gnant̉ ī via. Subtrahere ſe ab amore infe rioris pulcritudīs. d̓ qͦ Aug. in. vi. ſue mu ſice. Itē coercere cogitatōes pͣuas. de quo in. iij. ſen. Itē libidinē r̄frenare. de qͦ Aug. ſuꝑ Gen̄. xij. Itē refrenare cupiditates ab his q̄ tꝑaliter delectāt. de qͦ Aug. de libero ar. ¶ Actus autē patrie ē nullo reſpectu no xio delectari. de qͦ in. iij. ſentētiaꝝ. Itē īma culatū manere. de qͦ Aug. in. vi. ſue muſice ¶ De effectu dictarū virtutū ⁊ an ſint in patria. Ste qͣttuor v̓tutes hoīem ad vi i tutes theologicas habēdaſ habili tant. His nihil vtiliꝰ ē in vita dū modo informent̉ charitate. Tūc enī eq̄ me ritorie ſūt vite et̓ne ſic̄ theologice. ¶ An au tem he v̓tutes future ſint in patria. dic̄ ma giſter in lib̓. ſnīaꝝ. ꝙ ſic ẜm aliqͦs eaꝝ actꝰ vt ptꝫ ꝑ ſingulas iuxta ſupͣ tacta ¶e ordine dictarū virtutū ad ſeptē vicia capitalia Ttimo dicendū qͣliter ꝑ has ſeptē v̓tutes ſeptē vicia capitalia expel lant̉. Fides enī q̄ mentē illuminat expellit ſuꝑbiā q̄ cor excecat. Spes q̄ gau dio futuroꝝ cor letificat expellit irā q̄ p̄ſen ti miſeria mētē ꝯturbat. Charitas q̄ gau det de ꝓximi ꝓſꝑitate delet inuidiā q̄ ē odi um felicitatꝭ aliene Fortitudo ꝑ quā ī actꝰ viriles ꝯſurgimꝰ expellit accidiā ꝑ quā de ſidia tabeſcimꝰ Iuſticia q̄ ſua vnicuiqꝫ tri buit elimīat auariciā q̄ aliena retinet et ra pit. Eꝑantia q̄ exceſſuꝫ repͥmit expellit gu lā q̄ modū excedit. Prudētia q̄ ẜm Aug. ī corruptōꝫ corruptōi p̄ponit euacuat luxu riā qͣ corrūpit̉ corpus et anima. ¶ Finit qͣꝛtꝰ tractatꝰ huiꝰ libelli qͥ eſt de explanatōe virtutū ¶ Incipit tractatus qͥntꝰ de ſeptē petitōibꝰ contētis in oratōne dn̄ica rū expoſitione. Ractatū de ſeptē petitōibꝰ q̄ Z in oratōe dn̄ica ꝯtinent̉ aliqͥ ẜm ordinē huiꝰ libelli ponūt ſcꝫ īmediate poſt tractatū de articul̓ fidei. ⁊ ante tractatuꝫ de decē p̄ceptis legꝭ. Hic ꝟ̓o qͥnto loco po ni placuit .ſ. int̓ tractatū de ſeptē virtutibꝰ. ⁊ tractatū de ſeptē donis ſpūſſctī. ea .ſ. ꝯſi deratōe ꝙ in ip̄is ſeptē petitōibꝰ ſic in ip̄a orōe dn̄ica ꝯtētis effectualit̓ ip̄e ſeptē v̓tu tes/ ip̄aqꝫ ſeptē dona ſpūſſctī peti videant̉ ¶ Circa quē tractatū pͥmo videndū venit de efficacia modi petēdi qͥ deſcribit̉ in pro hemio dicte orōis dn̄ice. De diſtinctiōe et expoſitōe ip̄aꝝ petitionū ꝑticulariter. De numero et ſufficientia eaꝝ. De ordine earū ad ſeptē vicia capitalia. ¶ De efficacia modi petendi ꝯtenti in ꝓhemio dicte orōis Ater noſter. Cū hec orō a ſapiē tiſſimo vtpote ab eo qͥ ē ip̄a ſa piētia infinita. ⁊ veraciſſimo vt pote ab eo qͥ eſt fons ⁊ origo to tiꝰ veritatis/ ꝯdita ſit. Patet ꝙ nihil ei deeſ ſe poterit/ ſiue qͦ ad petēdi modū/ ſiue quo ad ſufficientiā bonoꝝ petēdoꝝ. Modꝰ au tē petēdi efficaciſſimꝰ deſcribit̉ in tribꝰ pri mis v̓bis petitōes p̄cedētibꝰ. quibꝰ ad mi ſericordiā flectit̉ animꝰ pr̄is miẜicordiaꝝ. De ſeptē perito ibus orois dn̄ice XXVII ideoqꝫ ea his ſeptē petitōibꝰ p̄miſit qͣſi qd̓ dam ꝓhemiū. in qͦ on̄dit orantē in ꝯſeq̄nt petēdis fore exaudiendū. ¶ Cū enī ad ſuf ficientē agentē tria ꝯcurrere debeāt .ſ. ꝙ ſit ſciēs volēſ ⁊ potēs In hͦ ꝙ dicit̉ pr̄/ on̄dit eum ſcire et aduertere nr̄am .i. filiorū ſuoꝝ īdigentiā. iuxta illd̓ Matth̓. vi. Scit enī pr̄ vr̄ qꝛ his oībꝰ indigetꝭ. In hͦ aūt ꝙ dic̄ nr̄. on̄dit eū ſubuēire volētē. ſuis eī oēs bōi diligēter ſubueniūt alioqͥn boni nō eſſent. Un̄. i. ad Choꝝ. v. Si qͥs aūt ſuorū ⁊ ma xime domeſticorū curā nō habꝫ fidē nega uit/ ⁊ eſt infideli deterior. In hͦ etiā ꝙ dic̄. qͥ es in cel̓/ on̄dit ip̄m potētē. Quia vt ha bet̉. i. Machab̓. iij. De celo fortitudo eſt. ¶ Cum igit̉ his v̓bis on̄derimꝰ ip̄m ſcien tē nr̄aꝫ indigentiā. et ſubuenire potētē. ne ceſſario flectemꝰ ip̄m ad miẜicordiā. ¶ Ait gͦ. Pater nr̄. Et hic ſtat hͦ nomē pater eēnti aliter ſiue ꝓ eēntia. et nō ꝑſonalit̓ ſiue ꝓ ꝑſo na. Dicit̉ enī iſto mō deꝰ pater oīm. Qd̓ ⁊ adhuc p̄t triplicit̓ dici .ſ. cōiter. ꝓpͥe. ⁊ ma gis ꝓpͥe. Cōit̓ ꝑ creatōeꝫ. ⁊ ſic nō tm̄ ꝑſo na pr̄is/ ſed tota trinitas dicit̉ pater oīm. ⁊ nō tm̄ electorū ſed etiā ꝑuerſorū. Unde Deut̓. xxxij. Popule ſtulte et inſipiēs. nū quid nō ip̄e eſt pr̄ tuus qͥ poſſedit te fecit te ⁊ creauit te? Proprie aūt d̓r pater ꝑ adopti onē. ⁊ ſic tm̄ dicit̉ pr̄ bonorū. Un̄ ad Ro viij. Accepiſtis ſpm̄ adoptōis filiorū in qͦ clamatis abba pr̄. Proprijſſime aūt dicit̉ pater ꝑ generatōem. ⁊ ſic ꝑſona pr̄is tm̄ di cit̉ pater vnigeniti filij ſui. Duobꝰ primis modis dicit̉ pater noſter tota trinitas. ſed tercio modo n̄ dicit̉ pater noſter deꝰ. ſꝫ tm̄ filij ſui. Ex qͦ patꝫ ꝙ hec oratio nō dirigit̉ ad patris ꝑſonā tm̄. ſꝫ ad totā trinitatem. ¶ Sequit̉. qͥ es in celis. Nō excludit̉ tn̄ ꝑ hoc qͥn ſit vbiqꝫ. Et qͣꝫuis vbiqꝫ ſit eēnti alit̓/ potētialiter et p̄ſentialiter. magis tn̄ in celis dicit̉ eſſe. qꝛ vbi magis videt̉ relucere ꝟtus ſua et oꝑatio/ ibi d̓r potiꝰ eſſe qͣꝫ alibi Sicut aīa licꝫ vbiqꝫ ſit in corꝑe. tn̄ magiſ dicit̉ eſſe in corde ẜm aliqͦs. vl̓ ī capite ẜm alios. qꝛ ibi nobiliores apparēt oꝑatōnes ſue. Et hͦ eſt qd̓ dicit Augꝰ de ſpū et anīa. Sicut deꝰ vbiqꝫ totꝰ eſt in toto mūdo et ī om̄i creatura ſua. ſic tota aīa in toto corꝑe ſuo tanqͣꝫ in qͦdā mūdo ſuo ē ⁊ in om̄i eius parte. Intenſiꝰ tn̄ in corde ⁊ cerebro. quē admodū deꝰ eſt ⁊ dicit̉ p̄cipue eē in celo. ¶ In his autē ſeptē petitōnibꝰ om̄e bonuꝫ generi hūano neceſſariū petit̉. Ut enī dic̄ gloſa Aug. Nihil homī deeſt qd̓ his ſeptē petitōibꝰ nō ꝯtineat̉ ſiue ad p̄ſentē ſiue ad futurā ꝑtineat vitā. Petit̉ eī in eis acceſſur oīs boni. tā creati qͣꝫ increati. Itē receſſus oīs mali. tā .ſ. preſentis/ p̄teriti qͣꝫ futuri/ vt patebit inferius. ¶ De effectu prime petitionis. Rima ergo petitio eſt/ vt ꝯfirmet̉ ī 5 nob̓ noticia ſiue cognitio veri dei. q̄ habet̉ ꝑ fidem orthodoxam. Et hoc eſt qd̓ dicit. Nomē tuū .i. noticia tua vl̓ notamē tuū ſanctificet̉ .i. ꝯfirmet̉ in no bis. Sctm̄ eī idē qd̓ firmū. ⁊ ſctīficare idē qd̓ ꝯfirmare ē. Scd̓m Pap̄. enī d̓r ſanctū a ſancio ſancis qd̓ idē ē qd̓ ꝯfirmare Qua ſi diceret. firmet̉ in nobis ꝑ fidem verā no ticia tua. vt ſicut tu ſꝑ in te firmꝰ es qꝛ eter nus et incōmutabil̓. ita da ꝙ te firmit̉ cogͦ ſcamꝰ. ¶ Uel nomen tuū .ſ. pr̄nitatꝭ quo pr nr̄ diceris. ſctīficet̉ .i. firmet̉ in nobis .ſ. vt filij tui ꝑ gr̄am ſꝑ maneamꝰ. Un̄ glo. Ora mus ne a ſctīficatōe noīs in aliqͦ diſcrepe mꝰ. ne pr̄is nomē in filijs moribꝰ ⁊ vita of fendat̉. ¶ Uel nomē tuū qd̓ in ſe venerabi le et ſanctū ē ſanctificet̉ .i. ſanctū ī nob̓ oſtē dat̉. ſic ꝙ ſicut ſanctū eſt in ſe ita nos ſctīfi cet. Un̄ glo. Nomē pr̄is petimus ſctīfica ri in nobis/ non vt ip̄m ſanctiꝰ ſit. ſed vt in nobis augmentū ſue ſctīficatōis oꝑet̉. De effectu ſecunde petitionis. Ecūda petitio ē qͣ petit̉ regnū ſeu audiū futurū. ſiue etiā ſpeciale d̓i regimē qͦ ad p̄ſentē ſtatū cū ait Ad ueniat regnū tuum .ſ. in nobis .i. ad nos ve niat. Unde Aug. Per hoc deſideriū noſtꝝ excitamꝰ vt regnū ſuū nob̓ veniat/ et in eo regnare mereamur. Et ſignant̓ dicit adue niat .i. ad nos veniat. qꝛ v̓tute meritoꝝ no ſtroꝝ ex ꝯdigno ad ip̄m ꝑuenire nō poſſu mus. ſꝫ oꝑtet vt gͣtuito ad nos accedat. vn̄ ad Ro. vi. Gr̄a dei vita et̓na. Sil̓e Mat. iij. Penitentiā agite appropinqͣbit eniꝫ re gnū celorū. ¶ Uel ſic. regnū tuum .i. eccl̓ia tua adhuc īterrꝭ militās. De qͦ regno Lu. xvij. Ecce regnū dei ītra vos ē. Adueniat id ē ad alid̓ regnū tuū vēiat .ſ. ad eccleſiaꝫ triūphantē. Ul̓ adueniat .i. ad te veniat vt te videat ꝑ ſpēm ſicut nunc videt ꝑ fidem. ¶ Uel regnū tuū .i. ſpūale vel ſpēale regnuꝫ Compendiū theologie tuū adueniat nobis. vt .ſ. in nobis ꝑ ſpēa lem effectū regnare cogͦſcaris et ꝑcipiaris. Un̄ glo. Regnū dei ſꝑ p̄ſto eſt. ſꝫ petimꝰ vt veniat .i. vt māifeſtet̉ hoībꝰ a qͥbꝰ velut lux a cecis nō videt̉. ¶ De effectu tercie vetitōnis Ercia petitio eſt qͣ petimꝰ vt ꝯfor mis fiat volūtas nr̄a/ volūtati di uine. Et eſt hec. Fiat volūtas tua ſicut in celo ⁊ in terra. Sicut ſupple fit ī ce lo ab electis. Hoc ē. da vt ꝯformes tibi fi amus in terris/ ſicut conformes tibi facti ſunt ſancti in cel̓. ¶ Ul̓ ẜm alios. Uolūtas id ē volitū tuū .ſ. illd̓ qd̓ vis fieri circa noſ. qd̓ ſpēalit̓ ē iuſtificatio nr̄a. Un̄. i. Theẜ. iiij. Hec eſt enī volūtas dei ſctīficatio nr̄a Fiat .i. adimpleat̉. Nō volūtas qͥdē in ſe qͣ fieri vis. qꝛ illa et̓na ē. nec in ſe alit̓ fieri pōt ſed fiat ꝑ executōeꝫ ⁊ effectꝰ adhibitōem. fi eriqꝫ cognoſcat̉. ¶ Uel ſic. fiat volūtas tua in terra .i. ī hoīe qͥ terra ē. Un̄ Gen̄. ij. For mauit igit̉ dn̄s deꝰ hoīeꝫ de limo terre. Et Eccl̓i. xvij. Deꝰ creauit hoīeꝫ de terra. Et iteꝝ. Oīs hō terra ⁊ cinis Qd̓ ꝓpͥe p̄t intel ligi ī hoīe pctōre ꝯuertēdo. ſicut ſupple fit in celo. i. in hoīe ſctō iā cōuerſo ⁊ iuſtifica to. qͣſi dicat. Cōuertant̉ mali ⁊ faciāt q̄ tibi placita ſunt .ſ. iuſta ⁊ bona oꝑa. ſic̄ faciunt boni iā ꝯuerſi. Que tn̄ intelligēda ſūt d̓ vo litis q̄ ꝓcedunt a volūtate bn̄placiti q̄ ſem ꝑ bona ſunt. ⁊ nō de his q̄ ꝓcedūt de volū tate ꝑmiſſiōis q̄ mala plerūqꝫ fiūt Nec enī erit malū ī ciuitate qd̓ dominus nō fecerit Amos. iij. ¶ Exponit̉ etiā ſic Fiat volūtaſ tua ī terra .i. in eccl̓ia ſicut ſupple fit in celo id ē in chriſto. qͥ celū d̓r. qꝛ ī eo deitas cela ta ē Un̄ Eſa. xlv. Uere tu ēs deꝰ abſcōdit̉ꝰ ¶ De effectu quarte petitionis. Uarta petitio eſt qua petit̉ temꝑa le ſubſidiū ad ſuſtentatōeꝫ vite. Et hec. Panē noſtꝝ quotidianū da nob̓ hodie. Ꝙ aūt hec petitio ꝑtineat ad corꝑalē neceſſitatē ſpēal̓r teſtat̉ Chriẜ. ſuꝑ Matth̓. ita inqͥens. Quia hoībꝰ loq̄batur carne indutis ⁊ neceſſitati nature ſubiectꝭ; docuit ſubſidiū peti nature īfirmitati. Di cit igit̉. Panē noſtꝝ qͦtidianū. id ē corpo ralē vl̓ vſualē .i. nobis qͦtidie neceſſarium. Un̄ Matth̓. vi. loco qͦtidianū habet̉ ſuꝑſubſtātialē. Ante enī pctm̄ fuit panis .i. ci bus homini ſubſtātial̓. ſꝫ poſt pctm̄ factꝰ eſt ſibi ſuꝑſubſtātial̓ .i. neceſſariꝰ ad hͦ vt ſu ſtentet̉ ī vigore. Un̄ nec ꝑ diē naturalē ſi ne lāguore viriū p̄t hō eo carere. Et iō ſub ditur. da nobiſ hodie. Et ponit̉ h̓ panis ꝓ om̄i genere ſuſtētamēti corꝑis. Un̄ panis d̓r a pan qd̓ eſt totū ẜm Iſido. ¶ Exponit̉ etiā de pane ſpūali .ſ. de corꝑe xp̄i ſeu de eu chariſtia. ſic .ſ. panē noſtꝝ/ chriſtū .ſ. vl̓ eu chariſtiā qͥ veriſſimꝰ panis eſt/ ⁊ efficaciſſi mus aīe cibꝰ. Ioh̓. vi. Ego ſum panis vi uus qͥ de celo deſcēdi. qͦtidianū .i. qͦtidie ne ceſſariū. da nobis hodie. ¶ Sed nūqͥd ẜm hͦ debꝫ qͥlibet de eccl̓ia qͦtidie cōicare? Dic ꝙ tripl̓r ꝯtingit ꝯmūicare .ſ. corꝑal̓r ſeu ſa cramētalit̓ tm̄. ⁊ iſto mō ꝯmūicāt mali qn̄ in pctō mortali ſumūt corpus xp̄i. Itē ſpi ritualiter tm̄ ſcꝫ credēdo ſacr̄m Credere eī eſt ſpūalit̓ māducare. ẜm illd̓ Aug. Crede ⁊ māducaſti. Et iſto mō ꝯmūicant qͦtidie om̄es boni. Itē corꝑal̓r ſeu ſacramētaliter et ſpūal̓r. ⁊ iſto mō ꝯmūicāt qͦtidie boni ſa cerdotes qͥ celebrāt. ⁊ alij boni d̓ eccl̓ia dū ꝯmūicant. Qd̓ qͥlibet xp̄ianꝰ debite etatis tenet̉ facere ad minꝰ ſemel in āno .ſ. ī paſca. ¶ Sed cū ꝯpleta refectōe corꝑali vel ſpūa li habeamꝰ qd̓ in iſta petitōe petimꝰ. vt qͥd pꝰ p̄ndiū iſtā orōem iteramꝰ? Ad qd̓ dr̄ ꝙ ſenſus huiꝰ petitōis duplex eſt .ſ. vt panis det̉ et vt in ꝯmedētis nutrimētū nō aūt in detrimētū ꝯuertat̉. Et rōe pͥmi habꝫ locū hec orō ante ſuſceptiōeꝫ cibi. Ratōe ꝟo ſe cūdi hꝫ locū poſt ſuſceptōem. ¶ De effectu quinte petitionis oratōis p̄dicte N qͣttuor igit̉ p̄cedētibꝰ petitōibꝰ petit̉ acceſſus oīs boni. In t̓ribuſ vo ſeq̄ntibꝰ ponit̉ amotio oīs ma li. In hac igit̉ qͥnta petitōe petimꝰ abſolui a malo p̄terito. Et eſt hec. Dimitte nob̓ de bita nr̄a .i. pctā q̄ nos pene debitores cōſti tuūt. Sicut ⁊ nos dimittimꝰ debitoribꝰ noſtris. Quaſi dicat. Sic te velis hr̄e ad nos in debita nr̄a dimittēdo. ſicut nos hē mꝰ nos erga debitores nr̄os qͥbꝰ debita di mittimꝰ. ¶ Et intelligas ꝙ hec orō ꝓfertur ī ꝑſona totiꝰ eccl̓ie q̄ in bonis ſtat. qͥ peccā tibꝰ in ſe debita dimittūt. Alioqͥn ſi in ꝑſo na ſua intentōnem imputādo diceret pec cator ī ſe peccātibꝰ nō dimittēs mentiret̉. ſibimet imp̄cās malū. ẜm qd̓ dicit Augꝰ. De ſeptē petitōibus orōis dnice XX XVVIII Si nō dimittis mētirꝭ. ⁊ ei mētiris quem nō fallis. ¶ Sꝫ ẜm aliqͦs iſtd̓ in pctōre vi detur poſſe ſaluari orādo iuxta pͥoreꝫ mo dū ꝑ hͦ ꝙ ly nos ⁊ ly nobis ſupponāt ꝓ di uerſis. Et hic ſit ſenſus. Dimitte nobis ī firmis debita nr̄a. ſicut ⁊ nos boni et ꝑfe cti dimittimꝰ debitoribꝰ nr̄is. ¶ Sꝫ iſtam expoſitōem vt nimis extortā credo derelin q̄ndam. Expone ſic igit̉. Dimitte nob̓ de bita nr̄a .i. pctā q̄ nos ꝯſtituunt debitores Ul̓ debita nr̄a .i. penas nobis ꝓ p̄dictꝭ pec catis nr̄is debitas. ꝯmutādo ſaltē eternas qͣs peccādo meruimꝰ in tꝑales. ſicut ⁊ noſ dimittimꝰ .i. iuſte dimittere debemꝰ debito ribꝰ nr̄is. vt ſaltē eos nolimꝰ vel hic vel in futuro obligari. cū aliqͥd .ſ. fecerint qͣre ob ligare d̓ſierint. vtpote cū ſatiſfecerint ſi poſ ſint. vl̓ ſaltē cū petierint veniā ſi nō poſſint ¶ Un̄ h̓ nota ꝙ duplicit̓ ꝯtingit alicui di mittere. Uno mō dimittēdo rācorē. ſic ſcꝫ ꝙ nec malū inimici velis ꝓcurari. nec eiu bonū minui. bn̄ tn̄ velis illd̓ qd̓ in te deli qͥt aliqͣtenus ſatiſfieri. Et ad hͨ tenent̉ oēs indifferēter. qꝛ hͦ om̄ino p̄ceptū ē ſaltē ſub intellectu. Alio mō dimittere cōtingit non ſolū dimittēdo rācorē ſed oīno ſine ſatiſfa ctōe iniuriaꝝ ſineqꝫ reſtitutōne rerū. necnō ſine interuētu p̄cum oīa dimittere. ac ex pu ro cordediligere. ⁊ ad hͦ tenēt̉ tm̄ ꝑfecti. qꝛ iſto modo ſolū ꝯſiliū eſt De effectu ſexte pe titionis. Exta petitio eſt reſpectu amotōis mali futuri/ in qd̓ varijs tꝑibus ex carnis mūdi ⁊ demōis tēptatōibꝰ incidere formidamꝰ. Et eſt hec. Et ne nos inducas in tēptatōnē. Qd̓ intellige p̄miſſi ue .i. nō induci ſinas in tēptatiōem. hͦ ē. ne ꝑmittas nos ſuccūbere tēptatōi. Alid̓ ē eī in tēptatōem duci. et alid̓ induci. In tem ptatōem enī ducit̉ qͥ a tēptatōe pulſat̉ ſꝫ n̄ deijcit̉. In temptatōem v̓o inducit̉ qͥ a tē ptatōe pulſat̉. eo ꝙ a gr̄a nō ſupportat̉ ſed ſibi relinqͥtur. a temptatōe frangit̉ ⁊ abſor bet̉. ¶ Quia gͦ nō eſt malū a tēptatōe ꝓbati onis vl̓ etiā ſuggeſtiōis duci. qͥnīmo ē oc caſio exercēde v̓tutis. qꝛ btūs vir qͥ ſuffert temptatōem. Iaco. i. Non petimꝰ h̓ vt nō ducamur in tēptatōꝫ. ſed ne inducamur .i. ne interiꝰ inducamur ⁊ ſuccūbamꝰ. Und̓ glo. Non p̄camur nō tēptari. ſed nec etiaꝫ modicū a tēptatōibꝰ vinci. Temptatio eī neceſſaria eſt ad coronā. ¶ Et cū duplex ſit tēptatio .ſ. ꝓbatōis et ſuggeſtiōis. nō dicit̉ deus ꝓpͥe inducere ī temptatōem ſuggeſti onis. qꝛ vt d̓r Iaco. i. Ip̄e enī deꝰ neminē temptat Sed iō (vt dicit Augꝰ) d̓r aliquē inducere in tēptatōem. nō qꝛ ip̄e inducit ſꝫ qꝛ aliqn̄ induci ꝑmittit. vl̓ ſaltem ꝙ indu camur nō impedit. De effectu ſeptime petitionis. Eptima ⁊ vltima petitio ē r̄ſpectu ſamotōis mali p̄ſentis ſiue inſtāti Unde glo. ordinaria ſuꝑ iſto paſ ſu Matth̓. vi. Sꝫ libera nos a malo. In illā que nōdū ē ſupple tēptatōem ne nos ſi nas induci. qd̓ intellige petitōe p̄cedēti pe titū eſt. ⁊ ab ea in quā inducti ſumꝰ libera nos. Et hoc eſt qd̓ dicit. Libera noſ a ma lo. taꝫ .ſ. viſibili qͣꝫ īuiſibili. ⁊ tā pene qͣꝫ cul pe. Un̄ ſimpl̓r dicit a malo nihil det̓minā do. dāſ hͦ de oī malo ītelligi poſſe ⁊ debere Unde ſic intelligēdo petit amotōeꝫ om̄is mali inſtātꝭ. Eſt aūt qͣdruplex malū. Unū originale. aliud actuale. qd̓ eſt duplex. Nā aliud eſt mortale. aliud veniale. Quartum malū eſt pena pctm̄ ꝯſeq̄ns. Primū auteꝫ malū eſt innatū. duo ſeq̄ntia ſunt malū ad ditū. Quartū eſt malū inflictū. Et ab oībꝰ his petimꝰ liberari. dū in ꝑſona eccl̓ie orā tes et loq̄ntes dicimus. Sed libera nos a malo ⁊c̄. ¶ De numero et ſuf ficientia p̄dictaꝝ petitionū Umerus ꝟo ⁊ ſufficiētia p̄dictaꝝ I petitōnū ſic accipit̉. Om̄e qd̓ rati eonabilit̓ peti poteſt/ aut eſt collatō boni/ aut amotio mali. Si eſt collatio bo ni. aut boni increati .ſ. dei. aut boni creati. Si eſt collatio boni increati. hͦ p̄t eſſe du pliciter. Uel .ſ. vt ꝑ verā fidē ꝯfirmet̉ eius noticia in nr̄o aſpectu. et hͦ petit̉ ibi. San ctificet̉ nomē tuū. Uel vt ſua volūtas con firmet̉ ī nr̄o affectu. ⁊ hͦ petit̉ ibi. Fiat vo luntas tua ⁊c̄. Si ꝟo petat̉ collatio boni creati. hoc iterū p̄t eſſe duplicit̓. Uel .ſ. vt ꝯferat̉ bonū eternū vt eſt regnū celoꝝ. Et hoc petit̉ ibi. Adueniat regnū tuū. Ul̓ vt ꝯferat̉ bonū tꝑale ad ſuſtentatōeꝫ. Et hoc petit̉ ibi. Panē noſtꝝ qͦtidianū. ¶ Si autē fiat petitio ꝓ amotōe mali. hͦ p̄t eſſe tripl̓r. Uel .ſ. vt amoueat̉ malū p̄teritū ſiue in p̄te F 2 A Compendiū theologie rito ꝯmiſſū. Et hͦ petit̉ ibi. Et dimitte no bis debita noſtra Uel petit̉ vt amoueatur malū futurū Et hͦ petit̉ ibi. Et ne nos īdu cas in tēptatōem. Uel petit̉ vt amoueatur malū p̄ſens. et hoc petitur ibi. Sed libera nos a malo. ¶ De ordine ipſaruꝫ petitionū ad ſeptē vicia capitalia A Unc videndū venit qͣlit̓ in his ſe ptem petitōnibꝰ cohiberi pctūt̉ ſe yptē capitalia vicia. ¶ In pͥma igit̉ petitōe cohibet̉ ſuꝑbia. Suꝑbi enī n̄ ſctī ficāt nomē dei. ſꝫ nomē ſuū ꝓpriū. ẜm qd̓ dicit pͣs. Uocauerūt noīa ſua ī terris ſuis. ¶ In ſcd̓a petitiōe elidit̉ īuidia q̄ eſt dolor alieni boni. Un̄ nō deſiderat vt ꝓxīo ad ueniat bonū ſed potiꝰ malū. Et ecōtrario ī iſta petitōe petit̉ ꝯmū omniū bonū. ¶ In tercia petitōe reſecat̉ ira. que volūtatē dei n̄ ſeqͥtur ſꝫ ꝓpriū impetū. ⁊ ecōtrario in iſta petitōe petit̉ volūtatē dei fieri. Ul̓ alit̓ ẜm aliqͦs dici p̄t ꝙ in ſcd̓a petitōne elidit̉ ira q̄ bonū homini nō patit̉ euenire. Ibi enī ac uenire petit̉. Et tūc ī tercia reſecat̉ inuidia q̄ ſpēalit̓ ſctām dei ꝑſeqͥt̉ voluntatē. vt dic̄ Hiero. Cuiꝰ ꝯͣriū ī dicta petitōe orat̉. Et ẜm iſtū ſcd̓m modū ponēdi ordināt̉ petiti ones ad vicia in ſcd̓a tabula ꝑ aliqͦs circa hec ꝯfecta. ¶ In qͣrta aūt petitōe expellitur accidia. Ibi eī petit̉ robur tā ſpūale qͣꝫ cor ꝑale qd̓ ꝯfert̉ in pane corꝑali et ſpūali. qd̓ qͥdem euacuat accidiā q̄ ē ignauia ⁊ tediū vite. ¶ In qͥnta petitōe elidit̉ auaricia. que eſt īmoderatꝰ amor ꝯgregādi ⁊ retinendi tēꝑalia. Un̄ ⁊ debita ſꝑ exigit nec dimittit Cuiꝰ ꝯͣriuꝫ ibi petit̉ et offertur. ¶ In ſexta petitōe extirpat̉ gula. ex qua ortū habuit pͥ maria hoīs tēptatio. cū ibi petat̉ amotio tēptatōis future. ¶ In vltima petitōe reſe cat̉ luxuria q̄ ſpēal̓r ſemꝑ habꝫ ſecū maluꝫ tā corꝑis qd̓ ip̄a debilitat. qꝛ qͥ fornicat̉ in corpus ſuū peccat. qͣꝫ etiā ſpūs cuiꝰ vires eneruat. cū ibi petat̉ amotio oīs mali pn̄tꝭ Finit Incipit tractatus ſextꝰ d̓ ſeptē donis ſpūſſctī ⁊ eoꝝ d̓claratōe Oſtmodū de donis ſpūſſancti ſub ꝯpendio agendū eſt Ubi pͥ mo dicendū erit. vtꝝ idē ſint qd̓ ſeptē virtutes denoīate. Et ſi n̄ in qͦ ab eis differūt. Quot ſūt dona. ⁊ que ſint. Deinde de ſingulis donis ī ſe aliqͣ tā gēda erūt. Poſtremo qualit̓ ꝑ ip̄a dona ex cludunt̉ ſeptē peccata capitalia. Utrū ſeptem dona x ſpūſſancti ſint idem qd̓ ſepteꝫ v̓tutes. Et in quo differūt. Oniū autē fere opinio ē ꝙ do na nō ſunt virtutes. Sꝫ dr̄ntiā nt̓ virtutes ⁊ dona aſſignando magna eſt diuerſitas. ¶ Quidaꝫ enī dicunt ꝙ v̓tutes pͥncipalit̓ ſunt ad agē dū. et ꝙ ideo diffiniunt̉ ꝑ actus ⁊ oꝑatōeſ ſuas. Oona ꝟ̓o pͥncipalit̓ ſunt ad reſiſtēdū tēptatōibꝰ. q̄ viā iā habite v̓tutis īpugnāt ¶ Alij ſic dicūt ⁊ meliꝰ ꝙ v̓tutes ſimplicit̓ ſunt adagendū. ſꝫ dona ſunt ip̄aꝝ expedi tōnes virtutū. ⁊ ſic ſunt ad magꝭ expedite agendū. ¶ Sūt alij qͥ diſtīguūt dicētes ꝙ in donis illa q̄ ꝑtinēt ad affectū ſunt virtu tes. Illa ꝟ̓o q̄ ꝑtinēt ad aſpectū reꝝ ſunt ꝓ prie dona. Et hi ſoluunt facile q̄ ex vtraqꝫ parte obijci pn̄t .ſ. vtrū ſint virtutes vel n̄ Et qꝛ opinio media innitit̉ ſententie beati Grego. a pluribꝰ ꝓbabilior habet̉ Quot ſint dona ſpi rituſſancti. ⁊ que ſint. Uot ⁊ q̄ dona ſint ptꝫ ꝑ Eſa. xi. c. vbi tangūt̉ ſeptē dona ſpūſſctī hͦ ¶ ordine. Reqͥeſcet ſuꝑ euꝫ .ſ. chriſtū ſpūs ſapiētie ⁊ intellectus. ſpūs ꝯſilij ⁊ for titudīs. ſpiritus ſcīe et pietatis. et replebit eum ſpūs timoris dn̄i. Duo autē pͥma di gniora ſunt q̄ regūt vitā ꝯtēplatiuā .ſ. ſapi entia ⁊ intellectus. Alia aūt qͥnqꝫ ſufficien ter regūt vitā actiuā. Et ẜm hͦ ſumit̉ ab ali qͥbꝰ numerꝰ et ſufficiētia ip̄oꝝ ſeptē dono rū. ſic ſcꝫ. Nam aūt ip̄a dona que (vt tactū eſt) ſunt quedā ip̄aꝝ expetitōes ſeu ꝑfectio nes virtutū ip̄aꝫ v̓tutē ꝑficiūt reſpectu vi te ꝯtēplatiue vl̓ reſpectu vite actiue. Si re ſpectu vite cōtēplatiue que circa diuina et celeſtia ꝟſatur. aut ip̄am virtutē ꝑficiūt ꝑ modū cuiuſdā exꝑientie ⁊ guſtꝰ. et hͦ fit ꝑ donū ſapīe. aut ꝑ modū cuiuſdā intime in ueſtigatōis ⁊ ſpeculatōis. ⁊ hͦ fit ꝑ donū ī tellectuſ. Si reſpectu vite actiue que circa agibilia v̓ſat̉. aut ꝑficiūt ip̄aꝫ v̓tutē qͣꝫtum ad receſſum a malo. ⁊ hͦ fit ꝑ donū timorꝭ. aut ip̄am v̓tutē ꝑficiūt qͣꝫtū ad oꝑatōꝫ bo ni. ⁊ tūc vl̓ boni ad qd̓ oēs tenent̉. et qd̓ eſt in cōmuni oꝑatōe. Uel boni ad qd̓ n̄ oēs De ſeptē donis ſpūſſancti XXVIII tenent̉. vt eſt bonū arduū Si qͣꝫtū ad ope ratōem boni ad qd̓ omnes tenent̉. hͦ ꝯtin git duplicit̓. Nam vl̓ donū in tali oꝑatiōe virtutē ꝑficit tanqͣꝫ ip̄m opus exeq̄ns. Et tunc eſt donū pietatis. vl̓ tanqͣꝫ ip̄m opus regens ⁊ dirigēſ. ⁊ tūc eſt donū ſciētie. Si qͣꝫtū ad oꝑatōem boni ad qd̓ nō oēs tenēt̉ hͦ iteꝝ ꝯtingit duplicit̓. Nam vel donū in tali oꝑatōe v̓tutē ꝑficit tāqͣꝫ opus ip̄m ar duum exeq̄ns. ⁊ tūc eſt donū fortitudinis Uel tāqͣꝫ ip̄m opus arduū regēs ⁊ dirigēſ ⁊ tūc ē donū ꝯſilij. ¶ Alit̓ ꝑ alios ſumit̉ iſte nūerꝰ ⁊ ſufficiētia p̄dictoꝝ donorū ẜm ali quas ip̄oꝝ donoꝝ ratōes. et h̓ inſerere viſū eſt cā breuitatis nō expedire. ¶ Nota inſu per ꝙ illd̓ donū qd̓ in p̄dicta Eſa. aſſigna tōe vltimo loco ponit̉ .ſ. donū timoris ē pͥ mū in aſcēdendo. iuxta illd̓ pͣs. Initiū ſa piētie timor dn̄i. A qͦ timoris dono fit qui dam ꝑ alia dona gͣdalis aſcēſus. Ne enī ti mor ꝯceptus gelidꝰ foret aūt aridꝰ/ ſeqͥtur donū pietatꝭ que ad oīa vtil̓ eſt. Et ne pie tas ip̄a nimis remiſſa aut nimis prodiga aut aliquo modo inordinata eſſet; adiun git̉ ei donū ſcīe. que oꝑa pietatis regat vt diſcrete fiāt Et ne ſcīa inualida foret addi tur ei donū fortitudīs. vt qd̓ aliqͥs ꝑ ſcien tiā bene facere nouit / ꝑ fortitudinē exequi facto poſſit. Et ne fortitudo p̄ſūptuoſa vl̓ impetuoſa eſſet. adiungit̉ ei donū conſilij/ qͦ regi poſſit opus fortitudīs ⁊ debito mō ꝯpͥmi. qꝛ ẜm Gre. fortitudo ſine ꝯſilio p̄ci pitat. Et ne ꝯſiliū incautū foret; adiungit̉ ei donū intellectꝰ/ qͥ ē cognitio bonoꝝ ſpū aliū/ quo ꝯſiliū ī ip̄a ſpūalia dirigi poſſit. Et vt intellectꝰ mō debito temꝑet̉ ⁊ ordīet̉ dat̉ ei ſapīa q̄ eſt ꝯgnitio ꝑ guſtū diuīe dul cedīs. Que ſapīa a ſapore n̄a ſaꝑe dicta ē. De dictis ſeptē do nis in ſpeciali. Et pͥmo de dono timoris Unc breuiter de ſingul̓ donis ī ſe aliqͣ tangēda ſunt. Et pͥmo de do no timoris. vbi pͥmo dicet̉. Quid ſit timor. Deinde quot ſunt eiꝰ ſpecies. Et que eaꝝ ſit donū? ¶ Quid ſit timor et quot ſunt eius ſpecies. mor ẜm Aug. ſuꝑ Ioh̓. ſic diffi nit̉. Timor ē fuga animi/ ne ꝑdat qd̓ diligit. Idem in li. de ciui. dei. Timor ē affectio vl̓ amor fugiēs qd̓ ei ad uerſat̉. ¶ Species autē timoris ponūt̉ ſex. Eſt enī timor mūdanꝰ. hūanus. natural̓: ſeruilis. initial̓. filial̓. Timor mūdanꝰ eſt qͦ qͥs timet amittere q̄ mundi ſunt. et iō nō peccat ſi ea amittat. Humanꝰ ē qͦ qͥs ex de liberatōe tm̄ timet penam ſui corꝑis. Na tural̓ ē qͦ qͥs natural̓r timet mortē ſiue hor ribile aliqͥd ante deliberatōeꝫ ratōis. qui ti mor vicioſus nō eſt ſicut duo pͥores. Ser uilis eſt qͦ qͥs offendere timet tm̄ ne īcurrat penā gehēne. Iſte aliqͣntulā habꝫ vtilitatē qꝛ freq̄nt̓ introducit charitatē. ſicut ſeta in troducit filū ſutoris. vt ꝑhibet Aug. Ini tialis ē qͥ qͣſi duplicē habꝫ oculū ſeu reſpe ctū. vnū ad fugaꝫ pene. aliū ad amorē glo rie. Seruit eī deo partim timore gehēne. partiꝫ amore gl̓ie vl̓ iuſticie. Filial̓ ſiue ca ſtus ē quo timemꝰ ne xp̄s aīe nr̄e ſponſus aut tardet aut diſcedat. aut aliqͣtinꝰ offen dat̉. Hic eſt timor ſanctꝰ qͥ ꝑmanet in ſecu lū ſeculi. qͥ alio noīe dicit̉ reuerētial̓ ¶ Quiſ autē timoꝝ iſtorū ſit donū ſpūſſctī ptꝫ. qꝛ nec timor mūdanus. nec timor hūanus qͥ ſimpl̓r mali habent̉. nec natural̓ qꝛ donuꝫ eſt qͥdē diuinitꝰ infuſus. non innatꝰ. timor ꝟo natural̓ innatꝰ eſt. Nec ſeruil̓ timor. ꝓ prie tamē ſumēdo donū niſi generaliter ſu meret̉ ſicut generalit̓ d̓r donū de om̄ibus q̄ dant̉ a deo. ⁊ ſunt ſupͣ naturā ad ordinā dū aliqͦ mō vitā in bonū gr̄e. ſicut ⁊ fides īformis dici p̄t donū dei. ſed initial̓ timor ⁊ caſtꝰ ſiue reuerētial̓ ꝓpͥe dicūt̉ donū ſpi rituſſctī. Cōcedūt tn̄ aliqͥ ſimpl̓r ꝙ timor ẜuilis ſit donū ſpūſſancti. ⁊ tn̄ negāt ꝙ ſil̓ inſit cū ſpūſancto. Quod qͣliter eſſe poſſit nō video. ¶ De ſecūdo dono ſpūſſancti .ſ. dono pietatis. Equit̉ de dono ꝓxīo qd̓ ē in aſcen dēdo .ſ. de dono pietatiſ. Ubi prīo videndū qͥd ſit. qͦt modis dicat̉. ⁊ ẜm quē modū ſit donū ſpūſſctī Diffinitur. aūt ſic pietas ab Augu. Pietas ē cultꝰ deiꝰ quā greci euſebiā vocāt. Itē Gre. ſuꝑ Iob Pietas eſt q̄ docet opꝰ miẜicordie. Scd̓ꝫ Tulliū ī fine primi ſue rhetorice. Pietas eſt beniuolētia ī parēte. Magiſtral̓ ꝟo dif finitio hec eſt. Pietas eſt ex benigne mētis dulcedine omnibꝰ auxiliatrix affectio ¶ Quot modis dicat̉ taꝫ F 3 Compendiū theologie Icit̉ aūt pietas ml̓tꝭ modis. Qn̄ qꝫ motꝰ ip̄ius affectōis tēdens in deū. ⁊ ſic d̓r pietas cultꝰ dei. ⁊ ſic ē in genere v̓tutis q̄ ē latria. Qn̄qꝫ d̓r motuſ affectōis tēdens ī eiꝰ imaginē .ſ. in hoīem. ⁊ hͦ p̄t eē tripl̓r. vl̓ ille motꝰ affectōis tēdit in imaginē dei q̄ ē ſibijp̄i ꝑ ſanguinē ꝯiun cta. ⁊ ſic ē beniuolētia ī ꝑentes. ⁊ ē ſpēs iu ſticie natural̓. Qn̄qꝫ etiā d̓r affectio tēdenſ ī imaginē dei .i. ī hoīeꝫ tāqͣꝫ miſerijs opp̄ſ ſum. ⁊ ſic pietas eſt q̄ docet oꝑa miſcd̓ie vt dic̄ Gre. ⁊ ſic potiꝰ v̓tus eſt qͣꝫ donū. Qn̄ qꝫ etiā eſt affectio tēdens ī imaginē dei. nō qͥdē inqͣꝫtū ē ſanguīe ꝯiūcta vl̓ miſerijſ op p̄ſſa vt ſic. ſed motu qͥdē generali .ſ. inqͣꝫtuꝫ eſt imago dei. hͦ ē inqͣꝫtū eſt rōnal̓ creatura Et tūc ꝓpͥe d̓r donū ſpūſſctī qd̓ habilitat ⁊ expeditū reddit hoīeꝫ ad habēdū ſe be niuolentē ſeu beniuolū ad rōnalē creaturā ſcꝫ ad quēlibet hoīeꝫ ſiue indigētē ſiue nō indigētē. Et ſic maxime ei ꝯuenit iſta diffi nitio mgr̄alis pͥus poſita Scd̓ꝫ pͥmū mo dū diffinit̉ ab Aug. Iuxta ſcd̓m modum diffinit̉ a Tullio. Scd̓ꝫ terciū modū diſ finitur a Gre. Et ẜm qͣrtū modū diffinit̉ a magiſtris. qꝛ illo mō ē ꝓpͥe donū ſpūſſctī. De tercio dono ſpi rituſſancti .ſ. de dono ſcientie. E dono autē ſcīe duo vidēda ſūt. ſcꝫ qͥd ſit. Et in qͦ differta dono ſa piētie. a qͦ ẜm Aug. diſtare nō vide tur. Qn̄ ſcīa ꝓpͥe donū ē ſic diffinit̉. Sciē tia eſt lumen ſpūale acceptū a deo. in qͦ vi dent̉ rōes oꝑabiliū ꝑtinentiū ad vitā. ꝑ qͣſ ſctē ⁊ meritorie viuamꝰ. ſicut dicit apl̓us ad Titū. ij. Abnegātes oēꝫ īpietatē ⁊ ſecū laria deſideria ſobrie ⁊ iuſte viuamꝰ in hoc ſecl̓o. Un̄ ſicut fides ē illumīatio q̄dā ad credibilia. ita donū ſciētie eſt illumīatio q̄ dam ad oꝑabilia. In quo differt do nū ſcientie a dono ſapiētie. Icitur autē in hͦ a dono ſapīe dif ferre. qm̄ ſapīa ē cognitio q̄daꝫ di uina ꝑ guſtū. ſciētia aūt eſt lumen qd̓dā diuinū ad oꝑabilia ꝑtinētia ad hāc vitā. Unde ſic̄ dicit mgr̄ in li. ſnīaꝝ. Sciē tia docet bn̄ ꝯuerſari ī medio huiꝰ pͣue ⁊ ꝑ uerſe natōis. Et hoc ſatis videt̉ ꝯſonare v̓ bis Aug. qͥ dicit ꝙ ſapientia eſt de eternis Scientia ꝟo de temꝑalibus. ¶ De quarto dono ſpūſſancti .ſ. de dono fortitudinis Oſt hec de dono fortitudīs duo C etiā dicenda ſunt .ſ. qͥd ſit ⁊ qͣlit̓ dif fert a fortitudīe ꝓut fortitudo eſt virtus ¶ Quid ſit fortitudo ⁊ quō differta fortitudīe ꝓut eſt virtus Ecūdū aūt ꝙ fortitudo ē donuꝫ ſic notificat̉. Fortitudo eſt affectio animi qͣ cupiditas terrena depͥmi tur. nullaqꝫ aduerſitas formidat̉. Et vide tur hec notificatio ſumi ex v̓biſ Aug. in li. de ſpū et aīa. et in. v. li. ſue muſice. ¶ Differt autē a fortitudīe ꝓut eſt virtꝰ. licꝫ vtraqꝫ ſit circa difficile ⁊ arduū. Qm̄ fortitudo ꝓut eſt ꝟ̓tus ſuſtinet ꝑiculum. qn̄ .ſ. neceſſe pati vel a bono virtutis cedere. ſicut qn̄ querit̉ fides vel iuſticia. vel libertas patrie. vl̓ hu iuſmodi. Sed fortitudo ꝓut ē donū ſe gͣ tis et ex abūdanti illi ſtatui offert in qͦ talia ſepe q̄runt̉. vt eſt ſtatꝰ ꝑfectōis ꝯſiliorum. Si aūt dicat̉ ꝙ ẜm hͦ nō haberēt donum fortitudinis niſi tm̄ ꝑfecti. et ꝙ ſic habita vna gr̄a gͣtificāte nō oēs haberēt̉? Dico ꝙ nō eſt veꝝ. nec ex p̄dictis ſeqͥt̉. qm̄ perfecti iſtud donū habēt ī actu. oēs ꝟo ī charita te exiſtētes habent in habitū. Un̄ qͥ imꝑfe ctus eſt habet in habitu. Un̄ opus ꝑfecti onis facere p̄t qui vult. ¶ De quīto dono ſpi rituſſctī .f. de dono ꝯſilij. et quid ſit. Oſtremo de dono ꝯſilij duo ſimi I liter vidēda ſunt .ſ. qͥd ſit. Et qͣlit̓ ſit donū cū in xp̄o nō videat̉ fuiſſe. in qͦ tn̄ ſunt ⁊ fuerūt oīa dona. ¶ Diffinitur aūt ſic a Tullio ī rhetorica ſua. Cōſiliū eſt faciēdi vl̓ nō faciēdi v̓e cogitata ratō. Sꝫ hec diffinitio nō videt̉ ꝯuenire ꝯſilio ꝓut ē donū. iō aliqͥ corrigūt eū ſic. Cōſiliū eſt fa ciēdi vl̓ nō faciēdi vere excogitata rō. earū ſcꝫ reꝝ in qͥbꝰ ꝓpt̓ arduitatē īdiget qͥs ad iutorio. Un̄ ꝯſiliū ꝓut h̓ ſumit̉ nō ē d̓ du bio ſꝫ d̓ arduo/ ad qd̓ ꝓpt̓ difficultatē non oēs tenēt̉. De reliqͦ dic ꝙ iſto mō vltīo cō ſiliū ē donū. ⁊ ꝙ ꝟiſſime hͦ donū fuit ī xp̄o ſicut ⁊ cet̓a dona fuerūt ⁊ ſꝑ erūt. Un̄ ꝯſili um ẜm ꝙ ponit dubitatōeꝫ ⁊ circa eā q̄rit ab alijs certificatōeꝫ nō fuit ī xp̄o qͥ certiſ ſime oīa nouit. qꝛ nec ſic eſt donū ſpūſſctī. Sꝫ ꝯſiliū qd̓ ē lumē īmiſſuꝫ a ſpūſancto X De octo beatitudinious XXV XXVIII oīa dubia diſſoluens/ ⁊ indubitāter in ag greſſionē arduoꝝ dirigēs/ q̄ deꝰ ad ſtatū ꝑ fectōnis ꝑtinere ꝓpalauit / ſic eſt donum. Et iſto modo fuit in chriſto. ¶ De ſexto dono ſpi rituſſancti. ſcꝫ intellectus Equit̉ de dono intellectus. Circa qd̓ attende. ⁊ pͥmo qͥd ſit. deinde qͣ liter differta ſapiētia. Diffinit̉ aūt ſic ab Aug. in ẜmōe qͦdā ſuo de timore In tellectus vocat̉ qͦ ab oī infirmitate carnali corda mūdant̉. vt pura intētio dirigat̉ ī fi nem ſuū .ſ. deū. Eſt intellectꝰ qd̓dā lumē ſpūale infuſum ad cognitōnem dei in crea turis. Differt aūt a dono ſapiētie. qꝛ ſapīa eſt cognitio ꝑ guſtū. Eſt enī quoddā lumē ſub qͦ vel in quo vident̉ ⁊ guſtātur diuīa ꝑ exꝑimentū. Un̄ ſapientia ꝓut eſt donū eſt. ꝓpͥe guſtꝰ dei in donis ſuis. Intellectꝰ aūt nō eſt ꝑ guſtū. ſed potiꝰ eſt lumē qd̓dā da tū a deo ad cognitōeꝫ dei in creaturis illis in qͥbꝰ reſultat deꝰ ꝑ gr̄am. Uel in illis in qͦ bus habꝫ reſultare ꝑ gr̄am ⁊ gl̓iaꝫ. Un̄ in tellectus eſt donū qͦ gͣtuite cognoſcimꝰ di poſitōes celeſtiū / ꝑ eaſqꝫ tendimꝰ in deū ſic diſponentē. ¶ De ſeptimo dono ſpūſſancti .ſ. ſapientie. et quid ſit. Eniqꝫ de dono ſapiētie dicēdū eſt. EEt qm̄ ex ſuꝑiꝰ dictis ī ꝑte patet qͥd ſit. ⁊ qͣlit̓ ſe habet ad donū ſciē tie ⁊ ad donū intellectꝰ. ideo ſufficit h̓ po nere eiꝰ notificatōem. Scd̓ꝫ aūt Aug. ſi diffinit̉. Sapiētia eſt cognitio reꝝ diuīaꝝ ¶ Itē ex lr̄a. iij. li. ſen. Sapientia ad ſolius eterne veritatis ꝯtēplatōeꝫ ⁊ delectatōnem ꝑtinet. ip̄aqꝫ tm̄ creator ꝯſpicit̉. ⁊ ꝙ ſꝑ ⁊ in cōmutabilit̓ manet qd̓ deus ē. Grego. ſic diffinit. Sapiētia eſt donū ſpe et certitudi ne eternorū mentē reficiēs. Que diffinitio dicit oꝑationē eiꝰ ꝓpͥam/ q̄ eſt mentē ꝑ gu ſtū reficere. qd̓ ſonat nomē eiꝰ. Sapientia enim a ſapore dicta eſt. ¶ Quo per ſepteꝫ do na ſpūſſctī excludunt̉ ſeptē vicia capitalia Ltimo dicendū eſt qͣlit̓ ꝑ ſeptē do na excludant̉ ſeptē pctā capitalia. Et ſciēdū eſt ꝙ timor (qꝛ ꝑ eū qͥs ſe depͥmit ne ſuꝑ aliū ſe extollat) excludit ſu ꝑbiā. que ſuꝑ alios ſe extollit. Pietas q̄ ſibi i rā/ que vindicari querit. Sciētia q̄ mentē illumi nat euacuat inuidiā. que mētē excecat For titudo q̄ excellit in arduis pellit accidiā q̄ torꝑet in imis. Cōſiliū qd̓ docet ꝓ trāſito rijs et̓na mercari remouet auariciā q̄ ī ter renis ⁊ ꝓ terrenis tm̄ q̄rit negociari. Intel lectus qͥ ꝟe delectamur in bonis ſpūalibꝰ excludit gulā q̄ vane ⁊ miſere delectat̉ ī car nalibꝰ. Sapiētia ꝑ quā pure delectamur ī deo extirpat luxuriā. qua qͥs impudice in ſuo miſero corꝑe delectat̉. ¶ Incipit tractatus ſeptimꝰ d̓ octo btītudībꝰ ⁊ eaꝝ explanatōe Unc breuit̓ reſtat aliquid de L cto btītudinibꝰ dicere Et pͥ n mo qͥd dicat̉ beatitudo .ſ. an Ip̄a virtus an id qd̓ ꝓmittit̉: Xvt gr̄a exēpli reſpectu eiꝰ qd̓ dicit chriſtꝰ Beati pauꝑes ſpū qm̄ ip̄orū eſt regnū celorū. an btītudo ſit ip̄a pauꝑtaſ vl̓ ꝓmiſſio regni? Qualiter ſe habeant ad dona ⁊ ad v̓tutes. Quare vltime btītudini idem p̄miū reddat̉ ſicut pͥme. Deinde de qͣ libꝫ btītudine in ſe qͥd ē et qͣlit̓ ⁊ cū qͦ dono ꝯuenit. ⁊ cui vicio capitali contrariet̉. Quid dicatur beati tudo. an .ſ. ip̄a virtus vl̓ id qd̓ promittit̉. Ciendū eſt aūt ꝙ btītudo duplex eſt .ſ. vie et patrie. ¶ Beatitudo aūt vie ꝯſiſtit in ꝑfecta euacuatōe vni us miſerie .ſ. culpe. ⁊ qͥ ad eſſentiā ⁊ qͦ ad oc caſiōes. Un̄ qꝛ iſte v̓tutes de qͥbꝰ īfra/ eua cuāt culpā et culpe occaſiōes. diſponūtqꝫ ad btītudinē patrie. iō dici pn̄t ⁊ dicuntur btītudines. Beatitudo autē patrie ꝯſiſtit in oīmoda euacuatōe vtriuſqꝫ miſerie .ſ. et culpe et pene. Et iſto modo dicūt̉ ꝓpͥe be atitudīes p̄mia p̄dictis v̓tutibꝰ rn̄dentia. Sicut ē illd̓. ip̄oꝝ eſt regnū celoꝝ Uel illd̓ Ip̄i ſaturabūt̉ ⁊c̄. Et ſic varia rōe ⁊ ꝯſide ratōe poteris dicere ꝙ v̓tutes ille ſūt beati tudines. Et ꝙ ſil̓r p̄mia eis correſponden tia beatitudines ſunt Qualiter ſe habeat beatitudines ad dona ⁊ ad v̓tutes Ualiter autē ſe habeāt iſte beatitu dines ad dona ⁊ ad v̓tutes? hͦ ſcito 4 S Compendiū theologie. ꝙ ẜm. glo. ſuꝑ iſto paſſu Matth̓. v. ꝑ v̓tu tes ad dona. et ꝑ dona ad beatitudines ꝑ uenitur. Unde v̓tutes dicūt initiū oꝑatio nis bone ⁊ euacuatōꝫ culpe qͦ ad eſſentiā. Dona aūt dicūt bonū ⁊ expeditū ꝓgreſſū. qꝛ donū expeditū reddit actū v̓tutis vt ex pedite operet̉. Btītudines autē dicūt ꝯſū matōnes ſiue terminū qͣtinꝰ in via haberi poteſt. ita vt omnē culpā euacuet/ ⁊ omnē culpe delectatōem. Et bonū delectabiliter oꝑetur qͣꝫtū facere poſſibile eſt viatori. Et ideo dicunt̉ iſte btītudines v̓tutes purga ti animi. Quia .ſ. aīam purgāt vltima pur gatōne viatori poſſibili. Quare vltime bea titudini idem reddit̉ p̄miū ſicut pͥme Ttime aūt beatitudini idē p̄miuꝫ reddit̉ qd̓ et pͥme ſed nō eadē rōe. Quia regnū celoꝝ duo in ſe ꝯp̄hē dit. ſcꝫ exaltatōeꝫ ⁊ abūdantiā. In btītu dine aūt q̄ pͥma ponit̉/ q̄ ē pauꝑtas ſpūs/ ē ſūma reꝝ abdicatio ſiue abiectio. ⁊ id̓o ꝓ mittit̉ eī regnū inqͣꝫtū dicit abūdātiā. In beatitudine ꝟo q̄ vltima ponit̉. q̄ eſt ꝑſecu tionē pati ꝓpt̓ iuſticiā; eſt ſūma deiectio. ⁊ ideo ꝓmittit̉ ei regnū inqͣꝫtū noīat exalta tionē. Un̄ qͣꝫuiſ regnū celorū oībꝰ btītudi nibꝰ debeat̉. iſtis tn̄ ſolū ꝓmittit̉. qꝛ ꝑ qͣn dam appropͥatōem iſtis magis debet̉. De beatitudinibuſ in ſpeciali. Et cū quo dono conueniāt. Et primo de prima. Unc attēdendū ē ad aliqualem A ſingularē determinatōeꝫ. Prīa igit̉ virtus ſeu btītudo eſt pau ꝑtas ſpūs que adaptat̉ dono ti moris. Et expellit ſuꝑbiaꝫ cui ꝯͣriat̉. eo ꝙ pauꝑtas ſpūs vera huilitas ſit. Huic bea titudini in p̄miū ꝓmittit̉ regnū celoꝝ ¶ Et nota ꝙ pauꝑtas hic dicit̉ abdicatio tꝑali um ẜm rem ⁊ ẜm voluntatē. Quia cū bea titudīes ꝑfectā dicant pctī excluſionē. taꝫ quo ad peccati eēntiā qͣꝫ quo ad peccati oc caſiōem. cū abdicatio ſolū ẜm voluntateꝫ non ſit euacuatio perfecta occaſiōis pecca ti. quia eſt alia vtilior que magis occaſio nem peccati euacuat. ſcꝫ illa que eſt ẜm reꝫ ⁊ ẜm voluntatē/ patet ꝙ illa prima eſt pro prie beatitudo. ¶ De ſecunda Ecūda virtus ſeu beatitudo ē mi ( titas ſiue māſuetudo q̄ ꝯgruit do no pietatis/ ⁊ expellit irā. qꝛ mitꝭ ē quē ira vl̓ rancor nō afficit. Cui reſpōdet in p̄miū poſſeſſio terre viuentiū. ¶ De tercia Ercia virtus ſeu btītudo ē luctꝰ. qͦ ē dolor animi charitate īforma tus. qͥ facit̉ cognoſcere miſeriā ꝓpͥam et la chrymabilē p̄ſentis vite ſtatū ⁊ delectatio nē future gl̓ie/ que ſufficiēs cauſa luctꝰ ſūt. Quē dolorē inducit ſciētie donū. Qui enī addit ſciētiā iſtā ſcꝫ. addit ⁊ dolorē. Cui ꝓ p̄mio reſpōdet eterna ꝯſolatio. in qͣ abſter get deꝰ omnē lachrymā ab ocul̓ ſctōrū. Et iā nō erit ampliꝰ neqꝫ luctus neqꝫ clamor ⁊c̄. Et hec euacuat inuidiā q̄ dolet de bo no alieno. et letat̉ de malo. hec aūt beatitu do ecōuerſo. ¶ Et qͣꝫuis luctus ip̄e miſeria q̄dam videat̉/ ꝯgrue tn̄ btītudo ꝓpter ſibi annexam dulcedinē dicit̉. eo ꝙ dicit Gre. Dulciores ſunt lachrime penitētiū qͣꝫ deli cie regū. Et Augꝰ. lib̓. ꝯfeẜ. Currebant la chryme et bn̄ mihi erat cū illis. De quarta Uarta v̓tus ſeu beatitudo ē eſuri es et ſitis iuſticie/ q̄ dono fortitu dinis adaptat̉. que eſt ī ſuſtinēdis ꝑiculis ꝓ iuſticia et fide. Que expellit tedi um boni. hoc ē accidiā. Cui reſpōdet pro p̄mio eterna ſaturitas. De quinta Uinta virtꝰ ſeu beatitudo ē miſe xicordia. que appropriat̉ dono cō ſilij. qd̓ docꝫ alijs dimittere minora vt no bis dimittant̉ maiora. vl̓ ꝯferre terrena vt obtineamꝰ celeſtia. Hec expellit auariciaꝫ cuiꝰ ꝓpriū eſt ꝯgregare et nō remittere vel ꝯferre. Premiū autē huic btītudini reſpō dens eſt cōſecutio miſericordie. ¶ ¶ De ſexta Exta virtꝰ ſeu btītudo eſt mundi cia cordis. cui ꝯuenit donū intelle ctus. qͥ eſt cogitatio celeſtiū ocl̓os cordis mūdans ⁊ illuminās. Hac eliminat̉ gula que corrumpit et excecat cor. Unde Oſee iiij. Fornicatio et vinuꝫ et ebrietas aufert cor. Premiū huic beatitudini reſpondens eſt viſio dei. H De Viciis nature ⁊ volūtatis 77 XXVIII De ſeptima Eptima virtꝰ ſeu btītudo eſt pax ſaptētie que eſt delectari ī deo qͥ eſt pax no ſeu eſſe pacificū. Cui rn̄det donuꝫ ſtra. Hec repellit luxuriā que animū n̄ pa cificat ſed vagū reddit ⁊ inſtabilē. Cui cor reſpondet p̄miū eſſe filiū dei. ¶ De octaua Ctaua virtꝰ ſeu beatitudo q̄ ē pa ti ꝑſecutōem ꝓpter iuſticiā clarifi cat ⁊ oſtendit qd̓daꝫ factū habēs reſpectū ad ſingula p̄cedētia. Et ꝑ qd̓ oēs alie bea titudines ab vltima vſqꝫ ad pͥmā ꝓbant̉ ſi vere ſunt. Un̄ Gre. Qualis vnuſquiſqꝫ apud ſe lateat illata ꝯtūelia ꝓbat. Et hinc eſt ꝙ btītudo ip̄i facto ꝓ p̄mio rn̄dens qd̓ idē eſt cū p̄mio pͥme btītudini ꝓmiſſio re dire dicit̉ ad caput tanqͣꝫ circulꝰ ꝑficiens ⁊ oēs btītudines ambiēs et ꝯp̄hēdēs. He v̓tutes ſeu btītudines tangunt̉ Matth̓. v Btī pauꝑes ſpū qm̄ ip̄oꝝ ē regnū ce. ⁊c̄. Unde accipit nue rus ſeu ſufficiētia beatitudinū Arū v̓o btītudinū numerꝰ ⁊ ſuffi h ſciētia ẜm integritatē ꝑfectōis ho minis accipit̉. Ad ꝑfectōis aūt īte gritatē reqͥrunt̉ tria .ſ. receſſus a malo. ꝓfe ctus ſeu ꝓgreſſus ī bono. ⁊ ꝑfectus ſtatus in optimo. Sane reſpectu pͥmi malū ꝓce dit aut ex tumore ſuꝑbie. aut ex rācore ma licie. vl̓ ex lāguore libidinis ſeu ꝯcupiſcen tie. Contra q̄ tria ſunt ſeu ſumūt̉ tres pͥme btītudines. ſcꝫ pauꝑtas ſpūs contra ma lum tumoris ſuꝑbie. Mititas ꝯtra maluꝫ rācoris malicie. Luctus ꝯͣ malū lāguorū libidinis ſeu ꝯcupiſcētie Reſpectu ꝟo ſecū di ꝓfectus ſeu ꝓgreſſus in bono attendit̉ circa diuinā imitatōnem/ que ē duplex ẜm duas vias qͥbꝰ intendi pōt .ſ. miſcd̓iam ⁊ veritatē. De qͥbus ī pſal. Uniuerſe vie do mini miẜicordia et ꝟitas. Et ẜm has du as vias ſumūt̉ due alie beatitudines .ſ. re ſpectu ꝟitatꝭ eſuries iuſticie. ⁊ reſpectu mi ſericordie affectus miſcd̓ie. Reſpectu autē tercij ꝑfectus ſtatꝰ in optimo attendit̉ ī du obus .ſ. in limpida cognitōe ⁊ in tranqͥlla affectōe. Et ẜm hoc ſumunt̉ due alie vltīe beatitudines .ſ. reſpectu limpide cognitō nis/ mūdicia cordis ad deū vidēdū. Et re ſpectu tranquille affectōis pax mentis ad deo ꝑfecte fruendū. ¶ Et aduerte ꝙ ſicut ī enūeratōe donorū iuxta qd̓ ſupra ī tracta tu de donis declaratū eſt. eſt ordo quidam artificialis quo pͥmo loco ponūt̉ ⁊ enume rant̉ digniora. ita in enumeratōe beatitudi num eſt ordo quidā naturalis quo digni ores vltimo loco ponunt̉. X ſupradictis colligit̉ ꝙ habitꝰ v̓ tutū cardīaliū principaliter diſpo nunt ad exercitiū vite actiue Habi bitus vero donorū maxime diſponūt ad actꝰ vite ꝯtēplatiue. Habitꝰ autē beatitu dinū diſponūt ad ꝑfectōem vtrorūqꝫ Finis tractatus p̄cedentis A ¶ Incipit tractatus octauus et finalis de vicijs tam nature qͣꝫ voluntatis. N finalibꝰ aliqua de vicijs ſum I matim tāgere conuenit. Et quia ſunt vicia nature ⁊ vicia volūta tis; tangit̉ prīo aliqualiter d̓ vi cijs nature. Et deinde de vicijs volūtatis De numero ⁊ ſuffi cientia viciorū nature. Icia autē nature qͣꝫtum ad hu iuſmodi cōpendiū attinet; ſatiſ erit enumerare. q̄ ſunt ſeptem .ſ. ( ¶Extollētia ſeu p̄ſūptio. duricia. ignorātia. timiditas. p̄cipitatō. hebetudo. ſtulticia. Quoꝝ numerꝰ ſiue ſufficiētia licꝫ de ſe ſatis clareat. nam reꝑibile nō videtur viciū nature aliud a p̄dictis. vel quod ſal tē ad aliqd̓ p̄miſſorū nō ſit reducibile. per oppoſitonē tamē ad ſeptē dona ſpūſſancti ſumūt aliqͥ numerū et ſufficientiā ip̄orum viciorū nature. Etenī tres anīe ſunt vires ſeu potētie. ſcꝫ cōcupiſcibilis iraſcibilis ⁊ ratōnalis. que quaſi cōtinue in ſuis virtu oſis actibus et oꝑatōibꝰ/ per ip̄a vicia que nature ex ſua corruptōe inſunt varijs mo dis impugnant̉ et impediunt̉. cōtra q̄ cuꝫ ſeptem ſint/ data ſunt in adiutoriū ſeptem dona ſpūſſancti que lumina quedam ſiue lux diuinitus inſpirata et infuſa ad effica cius tam contra ip̄a ſepteꝫ vicia nature qͣꝫ vicia alia voluntatis et temptatōnes; viaꝫ iam habite virtutis impugnātes reſiſten dum/ liberiuſqꝫ ⁊ expeditius ip̄os actꝰ vir tutū exequendū. ¶ De vicijs nature circa vim concupiſcibilem. ¶ Circa igitur vim F 5 Compendiū theologie ſeu potentiā ꝯcupiſcibilē reperit̉ viciū na ture/ retrahēs a debite ꝯpatiēdo ⁊ ſubueni endo ꝓximo. qd̓ vocat̉ duricia. Cōtra qd̓ diſponit donū pietatis. ¶ De vicijs natu re circa vim iraſcibilem. ¶ Circa vero vim ſeu potentiā iraſcibilē duplex reperit̉ viciū nature. Unū īmoderate r̄trahēs ab agēdiſ quod vocat̉ timiditas. ꝯͣ quod diſpōīt do num fortitudinis. Aliud īmoderate acce dens. qd̓ vocatur p̄ſumptio. ꝯͣ qd̓ īiſpōit donū timorꝭ. ¶ De vicijs nature ꝯͣ vim ra tionalē. ¶ Contra vim aūt ſeu poſentiā ra tionalē duplex ꝯtingit viciū nature .ſ. vl̓ re ſpectu finis. vel reſpectu eorū que ſunt ad finem. Si reſpectu finis duplex reperitur nature viciū. Unū impediēs ne cognoſca tur. quod vocat̉ hebetudo. cōtra qd̓ diſpo nit donū intellectꝰ. Aliud retrahēs ne ani mus ad ip̄m finē debite afficiat̉. quod vo cat̉ ſtulticia. cōtra quod diſponit donū ſa piētie. Si reſpectu eoꝝ q̄ ſunt ad finē du plex ſil̓r nature viciū reꝑit̉. Unū impedi ens neſciatur qͥd ad ꝓſecutōem finis expe diat. qd̓ eſt ignorātia. ꝯtra qd̓ diſponit do nū ſciētie. Alid̓ quo qͥs in his q̄ agēda ſūt magis ex paſſiōis impetu qͣꝫ ex debita ele ctōe ducit̉ qd̓ eſt p̄cipitatio. ꝯtra qd̓ diſpo nit donū cōſilij. ¶ Quibꝰ ꝯtrariēt̉ vicia na ture? Contrariāt̉ etiā iſta ſeptem nature vi cia ſingula .ſ. ſingulis virtutibꝰ. ſingul̓ ora tionis dn̄ice petitōibus. ⁊ ſingul̓ beatitu dinibꝰ. ⁊ cōueniūt cū ſeptē principalibus ſeu capitalibꝰ vicijs volūtatis. Qd̓ clari ex tabula in fine huiꝰ tractatꝰ poſita ꝯcipi poterit ⁊ ꝑpendi. ¶ De viciis volūta tis ſeu de malo culpe in generali. Evicijs volūtatis .i. de malo culpe ſeu de pctō opportunū foret et vtile ſpecialē ⁊ longū tractatū ſub V iungere. Sꝫ cū pluribꝰ notabilibꝰ hec ſint diffuſe explanata/ ſufficiet interim ad pre ſentꝭ ꝯpēdij ꝓceſſum ꝯtinuādū/ eiuſqꝫ cō plementū ſummatim dicere qͥd ſit peccatū in genere. Quotiēs fit ſiue quot ſunt eiꝰ ge nera. Deīde veniēt aliqͣ de quolibet genere explananda. Quid eſt peccatum in genere ⁊ quō diffinitur. II Eccatū autē in genere ſic diffinit̉. Peccatū eſt auerſio ab incōmuta bili bono ad bonū ꝯmutabile. Quā diffi nitionē ſic intellige. Peccatū eſt auerſio .ſ. volūtatis. qꝛ ꝓprie ⁊ ꝑ ſe taliſ auerſio ē pec catū. ab incōmutabili bono .ſ. deo. qͥ om̄i no incōmutabilis eſt. Nec eſt auerſio alid̓ qͣꝫ diſcōformitas volūtatis create a volun tate diuina. qd̓ eſt in om̄i pctō. vbi aliquid vult volūtas creata qd̓ n̄ vult deꝰ. Seqͥt̉. ad bonū ꝯmutabile. ſupple cōuerſio .ſ. ad bonū creatū qd̓ ꝯtinue mutat̉ vl̓ ſaltē mu tabile eſt. ¶ Et licꝫ peccatū in ſui diffinitōe duo ꝯtineat. ſcꝫ auerſionē ab incōmutabi li bono. et cōuerſionē ad ꝯmutabile bonū. eſſentialiꝰ tamē peccato eſt pͥmū qͣꝫ ſecun dū. Si enī fuerit cōuerſio ad creaturā ita tamē ꝙ nō fieret auerſio a creatore. ſic̄ con tīgit qn̄ quis amat creaturā ꝓpter deū tm̄. tuc non fieret peccatū. īmo in iſto caſu me ritorie fieret. ¶ Licꝫ plures alie ſint diffini tiones peccati nō tractat̉ niſi de vna. Plu res alie a doctoribꝰ aſſignātur peccati dif finitōnes ẜm cauſas efficientē/ materialeꝫ et formalē ipſiꝰ peccati. Sed quantū ad p̄ſentē tractatū attinet ſupͣdicta diffinitio que ẜm cauſam finalē peccati ſumit̉; ſuf ficiat. De duplici diuiſio ne peccati in genere. Cures etiā a doctoribꝰ aſſignant̉ peccati diuiſiōes ẜm diuerſas pec cati cauſas ⁊ origines. Quātū ꝟo ad p̄ſentē tractatū ſufficit de duabꝰ peccati diuiſionibꝰ principaliter tāget̉. Et primo de vna que ſumit̉ ẜm quandā peccati qua litatē et quātitatē. Secūdo de vna que ſu mitur iuxta peccati cauſā materialē. ¶ Re ſpectu prime diuiſionis tria prīcipalia re periunt̉ genera peccatorū. qꝛ omne pecca tum aut eſt originale aūt actuale. Si actu ale. hoc iterū eſt duplicit̓. Quia aūt ē mor tale aut veniale. ¶ De peccato origi nali. et quid eſt Riginale autē peccatū eſt illud qd̓ L a noſtra vicioſa origine trahimus Et eſt auerſio quedam habitualis a deo qua anima prona effecta eſt nō red dere iuſticiā quaꝫ debet. Unde omnes fe re doctores reſpectu effectus ipſius pecca ti originalis conſonant in ip̄am auerſionē habitualem ẜm Auguſtinū. ¶ Hugo de De viciis nature ⁊ volutatis. X5 XXVIII ſancto vic. dicit. ꝙ original̓ culpa ē corru ptio ſeu viciū qd̓ naſcēdo ꝯͣhimꝰ ꝑ igͦrātiā in mēte ⁊ ꝯcupīam in carne. ¶ Alij volunt ꝙ original̓ culpa ſit neceſſitas ꝯcupiſcēdi cū debito nō ꝯcupiſcēdi. Et ponūt exēplū de radio ꝯtiguato aque. qͥ mouet̉ aqͣ mota ⁊ qͥeſcēte qͥeſcit. Et hͦ ptꝫ ex cōtiguatōe ſui cū aqͣ. Un̄ cū maior ſit vnio anīe ⁊ carnis qͣꝫ ī caſu p̄dicto radij ⁊ aque. cū caro de ſe valde mobil̓ ſit ad ꝯcupiſcēdū. aīa eo ipſo ꝙ tali carni vnita ē habꝫ ſtatim talē qͣndā neceſſitatē ꝯcupiſcēdi. Cū igit̉ caro ꝑuuli cui infundit̉ aīa / ꝑ pctm̄ primi hoīs ad cō cupiſcēdū ſit mobil̓. inerit ip̄i aīe iā illi car ni vnite neceſſitas q̄dā ꝯcupiſcēdi. nec po teſt aīa ip̄a illā carnē ſeu ſenſualitatē cohi here. ſicut aīa ade an̄ pctm̄ potuiſſet/ q̄ ha buit poteſtatē ſuꝑ ſenſualitatē. ⁊ etiā lib̓ta tē ꝯcupiſcēdi vel nō ꝯcupiſcēdi. ¶ Ptꝫ igit̉ ꝙ ꝑ peccatū ⁊ poſt pctm̄ pͥmi homīs ineſt aīe duplex neceſſitas. Una nō poſſendi ſē ſualitatē retinere ſeu cohibere. ⁊ alia neceſ ſitas ꝯcupiſcēdi. Et pͥma eſt q̄dam neceſſi tas nō valēdi facere qd̓ debꝫ. ⁊ ſcd̓a ē que dā neceſſitas faciēdi qd̓ nō debꝫ. Et ita in eſt ei carētia vtriuſqꝫ ꝑtis iuſticie. que ſunt declīare a malo ⁊ facere bonū. ¶ Ex qͦ patꝫ ꝙ peccatū originale ⁊ ē in carne ⁊ eſt in aīa ſed ī carne original̓r et mat̓ialiter. in aīa ve ro formalit̓ ⁊ tāqͣꝫ ī ſubiecto. Sola enī aīa ē ſuſceptibil̓ virtutꝭ ⁊ vicij. ⁊ tn̄ ſicut dictū eſt ex cōiūctione ip̄iꝰ ad corpꝰ ꝯͣhit illd̓ vi ciū. ſicut qn̄ qͥs cadit in lutū fedat̉ ⁊ macu lat̉. ¶ Talis aūt aīe īfectio nō tm̄ ē pena ſꝫ eſt etiā culpa. ip̄a ꝟo culpa que macl̓a ē de let̉ ī baptiſmo. Pena āt que fomes ſiue pec candi ꝓnitas appellat̉. remanet pꝰ baptiſ mū. Sic eī in baptiſmo curat̉ culpa qͣꝫtū ad reatū dānatōis et̓ne. ſed nō qͥn remane at ip̄a pena qͣꝫtū ad motū ⁊ actu ꝯcupiſcē tie. cū q̄ oꝑtet nos qͣꝫdiu viuimꝰ pugnare. niſi extinguat̉ ꝯcupiſcētia ꝑ ſpēalē gͣtiā. ſic̄ in btīſſima v̓gine in ꝯceptōe filij dei. ¶ Ori ginale etiā pctm̄ ſic in hoīe ꝑ baptiſmū cu rat̉ ꝙ nihilominꝰ ab eo qͥ curatꝰ ē trāſmit tat̉ in ꝓlē quā generat. ſicut iudeꝰ circumci ſus generat filiū cū p̄putio. ⁊ gͣnum nudū ⁊ purū ſeminatū ꝓcreat granu cum palea. Qd̓ hinc eſt. qꝛ hō nō generat filiū ẜm ꝙ ī mente curatꝰ eſt ſed ẜm ꝙ in carne ¶ De nomībus pec cati original̓ ẜm ꝙ oꝑatur ad aīam. Riginale pctm̄ diuerẜ ī ſacra ſcri ptura noībꝰ ml̓tiplicibꝰ de cauſis ¶ Vnoīat̉. ¶ Scd̓ꝫ enī ꝙ originale pec catū ꝯꝑat̉ ad aīaꝫ/ vocat̉ qn̄qꝫ īfirmitaſ. qꝛ reddit aīaꝫ īpotentē ad reſiſtēdū motibuſ Qn̄qꝫ vocat̉ feditaſ. qꝛ ꝑ ip̄aꝫ aīa maculat̉ Uocat̉ qn̄qꝫ ꝓnitas ꝓpt̓ ꝯtinuā appetitꝰ īclinatōeꝫ ad malū. Uocat̉ qn̄qꝫ corruptō qꝛ ad nihilū ducit et pctm̄. Uocatur qn̄qꝫ viciū. qꝛ ē diminutio bonoꝝ naturalium. Uocatur qn̄qꝫ lāguor nature. qꝛ durat. in natura corrupta. ¶ Habet etiā noīa ẜm ꝙ ꝯꝑatur ad corpꝰ. Uocat̉ eī qn̄qꝫ lex carnis eo ꝙ lege diuina ſit carni īflicta. Un̄ qn̄qꝫ lex membroꝝ vocat̉. qꝛ mouet organa ad oꝑatōꝫ ꝯcupīe. Uocat̉ qn̄qꝫ tyrānus ꝓpt̓ dn̄atōem qͣſi violētā ī ip̄a ꝯcupīa. Uocat̉ qn̄qꝫ fomes. qꝛ ſic̄ ignis fouet ignē. ita per ip̄m fouet̉ in carne pctm̄ ẜm actꝰ generati ue et nutritiue. Uocat̉ qn̄qꝫ ſtimulꝰ carniſ qꝛ ſtimulat carnē ad pͥmoſmotꝰ/ et animū ad ꝯſenſū. ¶ Habꝫ qͦꝫ noīa ẜm ꝙ ꝯꝑat̉ ad actus delectabiles. Et ẜm hͦ vocat̉ ꝯcupīa q̄ ſonat viciū ī actu ꝓut ē ī adultꝭ. Itē ꝯcu piſcibilitas q̄ ſonat viciū ī potētia. ꝓut eſt in ꝑuulis. ¶ Habet etiā nomē ẜm ꝙ ꝯꝑat̉ ad pͥmū hoīem a qͦ ꝯͣhit̉. ⁊ ſic vocat̉ origi nale qd̓ eſt carētia debite iuſticie. De peccato actuali mortali. et circa ip̄m ī generali occurrētibꝰ Irca peccatū aūt actuale morta le aliqͣ ſunt videnda. Prīo quid ſit. Scd̓o de diuerſis eiꝰ noībꝰ ſeu ap pellatōibꝰ. Tercio de huiꝰ pctī effectibus Quarto de diuerſis eiꝰ generibꝰ ſeu diuiſi onibꝰ. Quinto de quolibet ſeptē pctōꝝ ca pitaliū ac eorū filiabꝰ ſeu ſpeciebꝰ aliqͥd in ſpeciali declarabit̉. Quid ſit peccatum actuale mortale in ſpēali. ⁊ quō diffinitur. Eccatū igit̉ actuale mortale ſic dif finit̉ ẜm Aug. Peccatū ē dictum vl̓ factū vel ꝯcupitū ꝯͣ legē dei Et ponit̉ in dicta diffinitōe dictū ꝓ pt̓ pctm̄ oris. factū ꝓpt̓ pctm̄ oꝑis. ꝯcupitū ꝓpter pctm̄ cordis. ¶ Diffinit̉ ⁊ alit̓ ẜm eundem Aug. Pctm̄ ē volūtas retinēdi faciēdi vl̓ ꝯſentiēdi qd̓ iuſticia vetat. ¶ Inſuꝑ ſcien dū ꝙ peccatū ꝓprie non eſt ſubſtantia vel res aliqua. ſed defectus ⁊ corruptela ¶ Cir ca qd̓ tn̄ aduertēdum ē ꝙ aliud eſt peccati M Compendiū theologie actus. aliud eſt peccati habitus. alid̓ pctī reatꝰ. Pctī actꝰ aliqͥd eſt. ſed qn̄ nō ampli fit deſinit eſſe/ etiā ſine gr̄a. Sꝫ pctī habi tus qͥ ex mal̓ actibꝰ relinqͥtur etiā aliqͥd eſt ⁊ remanet interdū ceſſantibꝰ etiā ip̄is acti bus. ac etiā pꝰ infuſam gr̄am pctīqꝫ remiſ ſionē. Pctī v̓o reatꝰ ſiue macula ẜm rē ni hil eſt. deformat tn̄ aīam. nō ꝑ modū poſi tōis ſꝫ ꝑ modū pͥuatōis. ſic̄ trūcatio mem bri ꝑ modū pͥuatōis corpꝰ deformat ⁊ ma culat. Dic̄ etiā Aug. ꝙ ſicut abſtinētia nul la ſubſtātia vel res eſt. ⁊ tn̄ ex ea corpꝰ lan gueſcit. ita pctm̄ n̄ eſt aliqͣ ſubſtātia vl̓ res ex eo tn̄ natura minuit̉ ⁊ corrūpit̉. delet̓ tn̄ ſꝑ ꝑ gr̄am. ¶ Notādū p̄terea ꝙ pctm̄ quā doqꝫ trāſit actu ⁊ remanet reatu. ſic̄ pecca tū actuale actu ꝯpleto an̄ pnīaꝫ. Qn̄qꝫ ecō tra pctm̄ trāſit reatu ⁊ remanet actu. ſic̄ in pctō originali pꝰ baptiſmū. Qn̄qꝫ tranſit pctm̄ actu ſil̓ ⁊ reatu. ſic̄ pctm̄ actuale actu ꝯpleto ⁊ poſt penitentiā. Qn̄qꝫ peccatū re manet actu et reatu. ſicut peccatū origina le ante baptiſmū ¶ De diuerſis nomi nibus peccati actualis mortalis Iuerſis freq̄nter noībꝰ pctm̄ ip̄m mortale ꝑ doctores nomīat̉ ẜm di C uerſas eiꝰ ꝓpͥetates ⁊ oꝑatōes ⁊ ef fectꝰ. Uocat̉ eī qn̄qꝫ macl̓a. et hͦ iō qꝛ ima ginē dei deformat et macl̓at. Uocat̉ qn̄qꝫ reatus. qm̄ ad et̓nā penaꝫ obligat. Uocat̉ qn̄qꝫ pollutio. ⁊ hoc qͣꝫtū ad ꝯtagionē con tracta ex t̓rena delectatōe. Uocat̉ qn̄qꝫ de lictū. et hͦ ẜm ꝙ eſt receſſus a dignitate gr̄e habite. Uocat̉ qn̄qꝫ culpa. et hͦ ꝓut reſpiō penā quā meret̉ ⁊ incurrit. Uocat̉ qn̄qꝫ of fenſa. ⁊ hͦ eſt qꝛ ꝯͣ deū ē ⁊ ꝯͣ deū facit. Uoca tur qn̄qꝫ p̄uaricatio. ⁊ hͦ inqͣꝫtū mādatū d̓i reſpicit qd̓ trāſgrediēdo p̄uaricat̉. Uocat̉ qn̄qꝫ pctm̄ ꝓut ꝯuerſio fit ad bonuꝫ ꝯmu tabile cum auerſiōe a bono incōmutabili. Uocat̉ qn̄qꝫ ſcelꝰ ꝓpt̓ magnā iniuriā que peccādo deo fit. Uocat̉ etiā qn̄qꝫ nefas ꝓ ut ē illicitū ꝑſone ꝑpetrāti. Uocat̉ etiā qn̄ qꝫ crimē ꝓut eſt dignū accuſatōe et pena. ¶ De diuerſis effecti bus peccati actual̓ mortalis Uiuſmodi aūt pctī multiplex ẜm doctores reꝑit̉ effectꝰ. ſꝫ qͣꝫtū p̄ſen A tē ꝯcernit tractatū ſatis erit aliqͦs enumerare. ¶ Unꝰ effectus Et pͥmo natu ralia vulnerat. qd̓ ſignat̉ ī illo qͥ iuxta eua geliū deſcēdēs ab hierl̓m ī hiericho īcidit in latrōes. ¶ Aliꝰ. Intellectū obſcurat ī co gnitōe veri. et affectū tepeſcere facit in oꝑe boni. ¶ Aliꝰ. Gratuitis ſpoliat. ne tn̄ bonū aliqd̓ ꝑeat bona oꝑa q̄ qͥs peccādo morti ficat alijs iuxta diſpēſatōneꝫ dei elargient̉ ſaluādis. ¶ Aliꝰ. Aīaꝫ maculat. ad penā et̓ nā obligat. ꝯſcīam amaricat. cor indurat. ¶ Aliꝰ. Hoīeꝫ qͣſi īſenſibilē reddit. Exēplo canis ſubmergēdi qͥ lapidē ī collo ſuo non ſentit donec ab eo ī fundū aq̄ trahit̉ ¶ Aliꝰ Aīaꝫ occidit. qꝛ deo qͥ v̓a vita ē pͥuat ¶ Ali us. Ad alia pct̄ā trahit Un̄ Gre. Peccatū qd̓ ꝑ pnīam nō diluit̉ / mox ſuo pōdere ad alid̓ trahit. ¶ Aliꝰ. Bona q̄ ī pct̄īs fiūt/ in fructuoſa ⁊ qͣꝫtū ad meritū ⁊ qͣꝫtū ad p̄miū reddit. ¶ Aliꝰ. Ex hoīe quendā effectiue in firmū facit. Nā in pctōre ē ignis auaricie. fetor luxurie. tenebre igͦrātie. v̓mis ꝯſcīe. ſi tis ꝯcupīe. ⁊ demōes ꝑ effectum/ et hmōi. ¶ Aliꝰ Uacuū hoīeꝫ tadē relinqͥt. ⁊ merito qꝛ md̓o adherētia ſugūt vbera arētia. Fal lēdo decipit/ ſicut eſca ī hamo vl̓ lignū pu tridum de nocte lucēs. ¶ Aliꝰ. Hoīeꝫ vere ſtultū demōſtrat. ſeruiēdo .ſ. illi qͥ ip̄m tor queri q̄rit ⁊ tādē torq̄bit. Cōponēdoqꝫ et ꝯgregādo ſupͣ ſe vn̄ torqueat̉ ⁊ cremet̉ Un̄ Aug. li. de ciui. dei. Hoc viciū adimit inte gritatē. pulcritudinē. ſalutē. v̓tutē. ⁊ qͥcqͥd boni ꝑ viciū detrahi ſeu minui ꝯſueuit. C3 In quo peccatū ha ꝓ bet eſſe ⁊ ortū. ¶ Notandū ē vlteriꝰ ꝙ qͣꝫuiſ pctm̄ ip̄i bono ꝯͣriū ſit. n̄ tn̄ hꝫ eē niſi ī bo no nec ortū niſi a bono. qd̓ qͥdem bonū eſt libeꝝ arbitriū ac voluntas. a qͣ pctm̄ eſt ſi cut a pͥma origine. ⁊ in qua eſt ſicut in ꝓpͥo ſubiecto. Uoluntas igit̉ eſt cauſa pctī. cāꝫ dico nō efficientē ſed deficientē. Uoluntaſ enī ẜm ꝙ habet reſpectū ad ſuū pͥncipiū a qͦ eſt .ſ. ad deum/ nō eſt nata elicere ex ſe niſi bonū. Sed ẜm ꝙ habet reſpectū ad pͥnci piū ex qͦ ē. qd̓ ē oīno nihil. cū ip̄a volūtas ex nihilo ſit ſꝑ tēdit ad defectuꝫ. Si gͦ veli mus ſcire vn̄ malū culpe ſit mat̓ial̓r. dicē dū ꝙ ex nihilo. Si ꝟ̓o velimꝰ ſcire vn̄ ſit termīalit̓. dicendū ꝙ ex abſentia d̓biti mo di debite ſpeciei ⁊ debiti ordīs. Sꝫ ſi veli mus ſcire vnde ſit original̓r. dicendū ꝙ a voluntate ſiue a libero arbitrio. ¶ De progreſſu pctī De ſeptē viciis capitalibus XXVIII ¶ Nota ꝙ pctm̄ initiat̉ in cogitatōne. ꝓce dit ⁊ creſcit in delectatiōe. ꝑficit̉ in ꝯſenſu. ¶ Circa ꝓceſſum aūt pctī notandū ē ꝙ ali qua ip̄m peccatū an̄cedūt. aliqͣ ip̄m ſubſe quunt̉. aliqͣ ip̄m ꝯcomitant̉ ¶ Itē reſpectu pͥmi. Aliqua pctm̄ an̄cedunt ex ꝑte auerſi onis. Et aliqͣ an̄cedūt ex ꝑte ꝯuerſiōiſ. Ex ꝑte āt auerſiōis .i. qn̄ qͥs a bono īcōmuta bili qd̓ deus ē/ auerti ⁊ ſeꝑari incipit an̄ce dunt pctm̄. ꝯtēptus. omiſſio. ingͣtitudo. ī obediētia. Ex ꝑte ꝟ̓o ꝯuerſiōis .ſ. qn̄ hō ſe in peccatū ꝯuertit an̄cedit pctm̄ cogitatō. libido. ꝯcupiſcētia. delectatio. ꝑuerſa inten tio. ꝯſenſus. Peccatū autē ſubſequūt̉ ma cula. id ē deformatio imagīs dei. reatus. ⁊ obligatio ad penā eternā. Pctm̄ ꝯcomitā tur circūſtantie q̄ ip̄m vl̓ aggͣuant vl̓ mi nuūt. ⁊ ſunt octo q̄ ex verſu ſeq̄nti notifica ri poſſunt. vnde ꝟſus. Quis qͥd vbi ꝑ qͦs quotiēs cur quomodo quādo ¶ De tribus actōem dep̄uantibꝰ. ¶ Per tria etiā pͥncipalit̓ dep̄ uari ſolet actio. etiā illa q̄ eſt de genere bo norū. Qn̄qꝫ in ſui pͥncipio. qn̄qꝫ in ſui me dio. qn̄qꝫ in ſui fine .ſ. ꝑ malā intentōem. ꝑ negligentiā. ꝑ vanam gl̓iam. Quibuſ cauſiſ vnū peccatū dicit̉ maius. ¶ Multis etiā cauſ ſeu reſpectibꝰ vnuꝫ pctm̄ d̓r maiꝰ ſeu gͣuiꝰ altero. videlicꝫ cauſalitate. vt peccatū luci feri. Generalitate. vt pctm̄ pͥmi hoīs. De formitate. vt peccatū iude ꝓditorꝭ. Remiſ ſiōis ſeu venie difficultate. ſicut pctm̄ ī ſpi ritūſanctū. Periculo ſicut pctm̄ ignorātie Inſeꝑabilitate vt peccatū cupiditatꝭ Pro nitate vt peccatū carnis. Offenſiōe vt pec catū idolatrie. Expugnādi difficultate vt ſuꝑbia ⁊ vana gl̓ia. Mētis cecitate vt pec catum ire. De quinqꝫ operuꝫ generibus. ¶ Notandū eſt etiā ꝙ int̓ cete ra qͥnqꝫ reperiunt̉ genera opeꝝ. Nā q̄dam ſunt mala in ſe. vt illa q̄ de ſui natura ſeu in ſuo genere mala ſunt. ſed tn̄ ꝑ aliqͣs circū ſtantias bona fieri pn̄t. vt homicidiū qd̓ ī ſe malū eſt. ſed ꝑ circūſtantiā aliquā p̄t effi ci bonū. vtputa qn̄ fit ꝑ debitam iuſticiaꝫ vl̓ ſe legitime defendēdo / cū mortis ꝑicu lum euādi nō poſſit ⁊ hmōi. Quedaꝫ ſunt mala ẜm ſe. vt illa q̄ ẜm totū ſuū eſſe mala ſunt. nec ꝑ circūſtantias aliqͣs bona effici pn̄t. ſicut eſt odire deū vl̓ fornicari ⁊ hmōi Quedā ecōtrario ſunt bona ī ſe. vt illa q̄ d̓ ſui natura ſunt bona ex genere. ſed tn̄ ꝑ ali qͣs circūſtantias pn̄t fieri mala. Sicut eſt dare el̓ynā qd̓ ī ſe bonū eſt. ſꝫ ꝑ circūſtātiā. aliquā p̄t fieri malū. vtputa ſi daret̉ ꝓ ſola vana hoīm laude acqͥrēda. vel hmōi. Que dā ſunt bona ẜm ſe. vt illa q̄ ẜm totū ſuuꝫ eſſe bona ſunt. nec ꝑ circūſtātias aliquas pn̄t fieri mala. ſicut ē diligere deū ex chari tate. Quedā ſunt indifferētia .ſ. q̄ ſuo eē nec bona nec mala ſunt. pn̄t tn̄ ẜm circūſtāti as bona vl̓ mala fieri. ſicut mouere pedem ſine deliberatōe. vel qn̄qꝫ comedere. quod ẜm circūſtantiā aliquā bonū fieri p̄t. vtpu ta in neceſſitate corpus ſuū debite ſuſtētā di vt efficaciꝰ deo ſeruire poſſit. Et ecōtra rio malū. vtputa ſi ad ſuꝑfluitatē. ⁊ ex ſola libidīe vl̓ voluntarie p̄cepta eccl̓ie trāſgre diendo fiat. ¶ De quattuor gene ribus ſeu diuiſiōibꝰ peccati mortalis. Icet plures peccati mortal̓ diuer C ſis reſpectibꝰ et cauſis poſſent aſſi il 3e gnari diuiſiōes ſeu genera. qͣꝫtū tn̄ ad p̄ſentis tractatꝰ cōpendiū attinet. qͣttu or ſolūmodo tāgēt̉. Circa quaꝝ adhuc ſo lam qͣrtā diffuſe inſiſtet̉. qꝛ ꝑ eiꝰ declaratō nē alie tres clare ⁊ facil̓r poter̄t intelligi. ī mo ip̄as tres effectualit̓ ꝯp̄hēdit. ¶ De prima diuiſiōe Rīa igit̉ dictaꝝ qͣttuor diuiſionuꝫ eſt. ꝙ pctōꝝ mortaliū aliqͣ ſūt car nalia. alla ſpūalia. Carnalia āt ma ioris ſūt īfamie. Spūalia ꝟ̓o maiorꝭ cl̓pe De ſecūda diuiſiōe Ecūda diuiſio eſt ꝙ pctōꝝ morta liū aliqͣ ſūt ꝯmiſſi. alia delicti. Qd̓ in effectu ē dicere. Aliqua ꝯmittū tur in faciēdo. alia in omittēdo. Prīa pctā ſunt p̄uaricatio ſeu trāſgreſſio legis qͦ ad p̄ cepta negatiua. vtputa. nō occides. nō me chaberis. Scd̓a ſunt p̄uaricatio ſeu tranſ greſſio legꝭ qͦ ad p̄cepta affirmatiua. ſic̄ ſūt Diliges dn̄m deū tuū ex toto corde tuo ⁊cͣ Honora pr̄em tuū ⁊c̄. Et ẜm hāc etiā di uiſionē d̓r peccatū mortale eſſe ⁊ fieri ꝯͣ du as ꝑtes iuſticie. Quaꝝ vna eſt declinatio a malo. Alia eſt facere bonū Compendiū theologie ¶ De tercia diuiſiōe Ercia diuiſio ē ꝙ pctōꝝ mortaliū aliqͣ directe cōmittūt̉ in deū. alia ī ꝓximū. alia in ſeip̄m. Peccatū aūt in deū iteꝝ ſubdiuidit̉. Nam qn̄qꝫ peccat̉ in pr̄em. qn̄qꝫ in filiū. qn̄qꝫ in ſpm̄ſanctū. De qͥbꝰ latior fiet ſpeculatio infra in fine d̓ claratiōis qͣrte diuiſiōis. ¶ Peccat̉ enī alio reſpectu in deū qͣdruplicit̓. Prīo male de ip̄o ꝑ īfidelitatē ſētiēdo. ſcd̓o ip̄m blaſphe mādo. tercio eiꝰ ſacr̄a indigne mīſtrādo et tractādo. qͣrto eū tēptādo. ¶ Rurſus deum tēptādo peccat̉ tripl̓r. Nam tēptat̉ vl̓ eiuſ potentia. ſigna .ſ. ab eo petēdo. Uel tēptat̉ eiꝰ iuſticia. ꝑ hūanas .ſ. ꝓbatōnes. vtputa ꝑ candens ferrū vl̓ duellū. vl̓ ſil̓ia/ iudiciū eiꝰ exqͥrendo. Uel tēptat̉ eius miẜicordia. ſuam .ſ. quaſi examinādo bonitatē ſe ſtul tis ꝑicul̓ ꝯmittēdo. In ꝓximū v̓o peccat̉ etiā triplicit̓. vl̓ bona ſua ei indebite auferē do. vel bona ꝓpͥa ſibi in ſua neceſſitate nō ꝯmūicādo. vl̓ mala ꝑſuaſiōe aūt malo exē plo eū ī peccatū trahēdo et inducēdo ¶ In ſemetip̄m aūt peccat qͥs etiā tripl̓r. Uel ſi bijp̄i neceſſaria ſubtrahēdo. vl̓ ſuꝑflua ſu mendo. vel vltra vires acdebitū modera men quippiam aggrediēdo. De quarta diuiſiōe Uarta diuiſio pctī mortal̓ ſumit̉ ꝑ ſeptē vicia capitalia. Que ſunt. ſuꝑbia. inuidia. ira. accidia. auari cia. gula. luxuria Et qꝛ vt ſupͣ tactū ē d̓ iſta qͣrta diuiſiōe expediēs eſt diffuſiorē h̓ face re declaratōeꝫ. tū qꝛ ꝑ eā ſupͣdicte tres alie diuiſiōes clariꝰ ītelligi poterūt. īmo eas ef fectualit̓ ꝯp̄hēdit. tū qꝛ ꝓpͥe loq̄ndo in ip̄a ⁊ ex ip̄a pͥncipal̓ effectꝰ principaliſqꝫ intē tio huiꝰ octaui tractatuli iſtiꝰ libelli ꝯſiſtit ⁊ depēdet. Ideo de ip̄is ſeptē pctīs capi talibꝰ hic fiet quoddā ſpēale capitulū. et iu xta diuiſionē in principio huiꝰ pͥncipal̓ ca pituli qd̓ ē de peccato actuali poſitā de hiſ ſcꝫ que in eo videnda ſunt. ¶ Aliqua circa mate riam ſeꝑtē viciorū capitaliū p̄notāda Nterim anteqͣꝫ ad ſpēalem ſeu ꝑti P cularē declaratōem ip̄oꝝ ſeptē vi cioꝝ capitaliū veniat̉ aliqͣ ſunt cir ca ip̄a aduertēda. ¶ Et pͥmo notandū vēit ꝙ peccatū veniale. ſiue ſit qͣꝫtū ad actū ſiue qͣꝫtū ad maculā/ nullo mō p̄t fieri mortale. ſic ſcꝫ ꝙ illd̓ idem ẜm ſubſtātiā qd̓ pͥus fu it veniale fieret mortale. Et rō eſt. qꝛ nulla res p̄t mutare ſpēm ſuā. Pctm̄ aūt morta le et veniale ſunt due diuerſe peccati ſpecieſ Uerū tn̄ aliqͥs actus qͥ de ſui natura ē de genere peccati venial̓ bn̄ p̄t fieri mortal̓. et hoc qͣttuor modis. ¶ Prīo mō rōe ꝯſciētie q̄ de illo actu fieri p̄t. qꝛ qͥcqͥd fit ꝯͣ ꝯſciētiā formatā edificat ad gehennā. etiā ſi ſit cō tra ꝯſcīam erroneā. Et hec eſt rō. qꝛ cuꝫ in pctō duo ſint .ſ. auerſio ⁊ ꝯuerſio. Penes pͥ mū iudicat̉ qͣlitas ſiue gͣuitas pctī. quoni am auerſio a deo eſt in pctō qͣſi formale. et ꝯuerſio ad creaturā qͣſi materiale. Quāuiſ gͦ leuare feſtucā de terra videat̉ leue vel īdif ferens. ſi tn̄ fiat cōtra ꝯſciētiā eſt peccatū. quia tūc ī aīo ſpernit̉ realit̓ bonū incōmu tabile. et ita fit auerſio a creatore. ¶ Secū do mō ex ꝯplacentia que ī illo actu poſſet capi et caperet̉. Unde Aug. Nullū pecca tū adeo veniale eſt qd̓ nō fiat mortale dum placet. ¶ Tercio mō ex diſpoſitōe ſeu ꝓcli uitate que exinde cōtrahit̉. quia ꝑ freq̄nteꝫ lapſum ī venialia diſponit̉ hō ad mortale. Et ẜm hͦ intelligit̉ illud dictū Gre. Uita ſti gͣndia vide ne obruaris arena. Hoc au tē dicit. qꝛ ſepe de mīmis peccatis duꝫ fre q̄nter fiūt/ ⁊ ſic qͣſi cōtemnut̉ venit̉ ad ma gna. Sicut d̓ modica ſcītilla ſurgit qͣndo qꝫ magnus ignis. ¶ Quarto mō ex ꝓgreſ ſu. quia quando inſurgit vēiale ſi nō ꝓhi bet̉ poſſit ꝓgredi vſqꝫ ad mortale. Non ꝙ ip̄m veniale (vt ſupra tactū eſt) ī ſua ſubſtā tia fieret mortale. ſed quia ex ip̄o occaſiona liter fieret ꝓgrediēdo mortale. vt patꝫ in pͥ mis motibꝰ qͥ inter venialia ꝯputant̉. Sꝫ qn̄ delectatio ꝯualeſcit intātū ꝙ ꝯſenſuſ ac cedit/ iam eſt peccatū mortale. Unde ſumatur nu merus ⁊ ſufficiētia ſeptē vicioꝝ capitaliū Otandū inſuꝑ ꝙ vt aliqͣliter ſupra tactuꝫ eſt/ ſeptem ſunt peccata ſeu vicia capitalia. ſcꝫ ſuperbia. inui dia. ira. accidia. auaricia. gula. luxuria. qͦꝝ ſufficiētia ſeu numerus pōt colligi. Uolū tatem enī humanā frequenter cōtingit de ordinari Aut ergo deordinat̉ quia appetit qd̓ nō eſt appetendū. aut deordinat̉ qꝛ re fugit quod nō eſt refugiendū. ¶ Si pͥmo modo/ aut appetit qd̓ nō eſt appetendū in terius. ⁊ tunc peccat̉ pctō ſuꝑbie ſeu vane P De ſeptē Diciis capitalibus XXVIII gl̓ie. Aut appetit qd̓ nō eſt appetēdū exte riꝰ. ⁊ tūc peccat̉ pctō auaricie. Aut appetit qd̓ nō eſt appetendū inferiꝰ qͣle ē corꝑi de lectabile. Et iſtd̓ iteꝝ ē in duplici dr̄ia. Qꝛ aut illd̓ delectabile qd̓ ſic inordīate appeti tur tēdit ad ꝯẜuatōꝫ īdiuidui. ⁊ tūc pecca tur pctō gule. Aut tēdit ad ꝯẜuatōeꝫ ſpēi. vt coitꝰ. ⁊ tūc peccat̉ pctō luxurie. ¶ Si ſe cūdo mō. qn̄ .ſ. volūtas deordīat̉ refugien do qd̓ nō ē refugiēdū. Aut illd̓ nō refugiē dū refugit. ẜm ꝑuerſū inſtinctū potētie rō nal̓. ⁊ tūc peccat̉ pctō īuidie Aut illd̓ r̄fugit ẜm ꝑuerſum inſtinctū potētie iraſcibil̓. et tūc peccat̉ pctō ire. Aut illd̓ refugit ẜm ꝑ uerſuꝫ inſtinctū potētie ꝯcupiſcibil̓. ⁊ tūc peccatur pctō accidie. ¶ Et ſic ptꝫ ꝙ quia ſunt qͣttuor pͥncipalia appetibilia in qͥbuſ volūtatē hūanā deordīari ꝯtīgit. ⁊ tres ſo lū ſunt vires ſeu potētie aīe ẜm quarū in ſtinctū eſt fuga. ideo tm̄ modo ſunt ſeptem peccata ſeu vicia capitalia. ¶ Duplici mō ſepteꝫ vicia capitalia ſe on̄dūt/ nūc palā/ nūc pal Otandū inſuꝑ ꝙ iſta vi (liate. cia ſepteꝫ ſeu pctā capitalia/ qn̄qꝫ 7 A palā ⁊ publice ſe on̄dūt. vt qn̄ dire cte fiūt. qn̄qꝫ v̓o ſub qͣdā ſpecie boni pallia ta ſe ingerūt et decipiūt. Un̄ ſuꝑbia qn̄c ſic ſibi ꝑſuadet Uolo p̄eſſe vt poſſim ꝓdeſ ſe. Inuidia ſic ſibi ꝑſuadet. bona alijs nō cupio nec opto ne in ꝓſꝑitate ſucceſſuū ni mis extollant̉. Ira ꝟo ſic ꝑſuadet. Nō de beo mala mihi illata tolerare ne mihi īferri ꝯſueſcāt. Accidia ſic ſibi ꝑſuadet. Ad hͦ mi hi in laboribꝰ parco ne indiſcrete aliqͥd ag grediēs deficiā ⁊ īdiſcretōis arguar. Aua ricia ſic ſibi ꝑſuadet. mihi ml̓ta adhuc cō gregāda veniūt/ ne ꝓpt̓ caſus fortuitos ſuꝑuenire pn̄t in inopiā incidā. ⁊ ſic furtū rapinā vl̓ aliud iniuſtū ꝯmittā. Gula ſic ſibi ꝑſuadet. Corpus meū cibis ⁊ potibꝰ delicatis nutrio. qͣtinꝰ ī ſanitate ꝯſeruetur fortiuſqꝫ efficiat̉. vt ſic aptiꝰ ſit ⁊ valenti ad deo ẜuiēdū. Luxuria ſic ſibi ꝑſuadet. n̄ eſt malū aliqͣnto tꝑe ad libitū ⁊ ꝯplacētiaꝫ viuere/ ⁊ poſtea fortiter penitere. I Septe Dicia capita lia ſeptē ferocibꝰ beſtijs ꝯꝑantur Otandū p̄terea ꝙ p̄dicta ſeptē vi cia ſeu pctā capitalia ſeptē tā fero cibꝰ qͣꝫ īmūdis beſtijs ꝯꝑari ꝯſue uerūt. Suꝑbia ſeu vana gl̓ia ꝯꝑat̉ leoni. Inuidia ꝯꝑat̉ cani. Ira ꝯꝑat̉ lupo. Acci dia ꝯparat̉ aſino. Gula comꝑat̉ vrſo. Lu xuria ꝯꝑat̉ porco Auaricia comꝑat̉ ericio ¶ Sil̓r etiā ꝯparari ꝯſueuerūt ſeptē gͣuibꝰ infirmitatibꝰ. Suꝑbia ſeu vana gl̓ia ꝯꝑa tur corꝑis inflatōni. Inuidia ꝯꝑat̉ lepre. Ira ꝯꝑat̉ freneſi. Accidia ꝯꝑatur letargie. Auaricia ꝯꝑat̉ hydropiſi. Gula ꝯꝑat̉ epi lentie. Luxuria ꝯꝑat̉ febri. ¶ Eſt inſuꝑ no tandū ⁊ bn̄ ꝯſiderādū ꝙ iſta ſeptē peccata ſeu vicia capitalia deuota ac freq̄nti paſſio nis xp̄i meditatōe curāt̉. Nā qͥ debite ea q̄ ip̄e dn̄s nr̄ ih̓s xp̄s in ſua ſacratiſſima paſ ſiōe egit ⁊ ſuſtinuit ꝯtēplat̉/ reperiet ꝙ he ſe ptē mortifere peſtes ibidē mirabil̓r curāt̉. Etenī ſui ſacri capitis in cruce hūillīa īcli natio curat ſuꝑbiā. Sui ſacri lateris aper tio curat inuidiā. Orō ſua ꝓ inimicis cu rat irā. Portatio crucꝭ curat accidiā. Tra ditio ſui ſpūs pr̄i. ſui corꝑis cruci. ſue ma tris diſcipulo. et ſuaꝝ veſtiū ſuis crucifixo ribꝰ curat auariciā. Potatio aceti ⁊ fell̓ cu rat gulā. Et ſua flagellatio curat luxuriam ¶ Notādū inſuꝑ ꝙ p̄dictoꝝ pctōrū vnum ex alio naſcit̉. qd̓ ſic apparet. Superbia eī qꝛ oēs p̄cellere vult ⁊ appetit/ ſtatim qͣndo aliquē ſibi eqͣri videt aut timet in ſe dolere ⁊ ꝯturbari incipit. ac exinde cōtra illuꝫ ad ip̄m ſuū bonū qͦ ſic eū ſibi eqͣri timet impe diendū ac diminuēdū mouet̉. ⁊ ſic ex ſuꝑ bia naſcit̉ inuidia. Inuidꝰ ꝟo qꝛ de facili ei cui ſic inuidet iraſcitur/ ⁊ ꝯͣ eū quaſi to to ſpiritu cōmouet̉. iō ex inuidia naſcit̉ ira Cum aūt ſic ꝯͣ aliū cōmotꝰ et iratꝰ vīdictā de illo appetat. et ſe vīdicari q̄rat. in qͦ ſi eū deficere ꝯtīgat ī aīo ſuo ꝯtabeſcit ⁊ ꝯtriſta tur. ideo ex ira naſcit̉ quedā mentalis triſti cia/ q̄ a doctoribꝰ accidia nuncupat̉. Cum ꝟo ſic aīo triſtis ⁊ ꝯtabeſcēs ꝯſolatōem ⁊ qͣndā ſui exaltatiōem quā in ſeip̄o nō habꝫ in rebꝰ ext̓ioribꝰ q̄rat. ⁊ qͣnto plura ꝯgrega re poterit/ maiorē ſe habiturū ſperat. iō ex accidia naſcit̉ auaricia. Auarꝰ aūt qͥ boniſ tꝑalibus abūdat. ⁊ ſic ea que ad delectatō nem in cibis ⁊ potibꝰ faciūt faciliꝰ ꝯꝑare ⁊ ad ſui libitū hr̄e p̄t. ideo ex auaricia naſci tur gula. Gula v̓o ꝓpter ventris repletōꝫ / variaſqꝫ ciboꝝ ⁊ potuū delectabiliū ſpeci es qͥbꝰ reficit̉/ facillime deſpumat in libidi nē. ideo ex gula naſcit̉ luxuria. ¶ Notandū inſuꝑ ꝙ pl̓a p̄dictorū ſeptē vicioꝝ ſeu pec catoꝝ capitaliū dicuntur radices et initia Compendiū teologie ſeu cauſe alioꝝ diuerſis tn̄ reſpectibꝰ ¶ Su ꝑbia enī pͥmo d̓r radix ⁊ initiū oīs pctī ꝓ pter tres cauſas ſeu rōes. Prīo ꝓpt̓ cauſaꝫ q̄ in om̄i peccato inuenit̉ .ſ. ꝯtēptus dei qͥ eſt q̄dam cauſa oīs peccati. Iſte aūt ꝯtem ptuſ eſt auerſio a creatore. q̄ in om̄i pctō ē. qꝛ in oī pctō p̄ponit̉ bonū ꝯmutabile bo no incōmutabili. Iſte cōtēptus nō niſi ex ſuꝑbia ꝓcedit. et ex ea qͣꝫ maxime. Et iō d̓r ꝙ ſic̄ ſine charitate alie v̓tutes nihil ſūt. ita ſine ſuꝑbia alia vicia nihil ſunt. Abſtrahe. ſuꝑbiā et habebis gr̄am. Quia ſuꝑbis de us reſiſtit hūilibꝰ autē dat gr̄am. ¶ Scd̓o d̓r ſuꝑbia radix ⁊ initiū oīs pctī. qꝛ fuit pri mū pctōrū. Hoc enī pctō peccauit primo diabolꝰ in celo ⁊ pͥmus hō in ꝑadiſo ¶ Ter cio d̓r ſuꝑbia radix ⁊ initiuꝫ oīs pctī. quia ex ea ẜm pͥus et poſteriꝰ. hoc ē mediate vel īmediate naſcūt̉ alia vicia et peccata. vt ali qͣlit̓ ſupͣ oſtēſum eſt in notabili īmediate p̄ cedenti. ¶ Libido etiā ꝓut Aug. ponit di cit̉ cauſa oīs peccati. ſed alio reſpectu. ꝓpt̓ ſcꝫ inordinatā delectatōem q̄ ex ip̄a libidīe habet̉ in creatura. q̄ delectatō inordīate af ficit et attrahit aīaꝫ ⁊ auertit a ſūmo bono Eſt enī libido volūtas īproba qua mouet̉ aīa rōnalis ad hͦ ꝙ inordīate delectet̉ ī cre atura. Et ex hac libidine oīa alia pctā ẜm prius et poſteriꝰ. hoc eſt mediate vl̓ īmedi ate. alia tn̄ via ſeu ordine qͣꝫ a ſuꝑbia inſur gunt. ¶ Cupiditas etiā ſicut ponit apl̓us radix dicit̉ oīm maloꝝ. qͣſi eodē reſpectu iu xta ſuū eſſe ſicut dicit̉ libido iuxta ſuū Nā ſicut libido (vt ſtatim dictū eſt) dicit̉ cauſa oīs peccati ꝓpt̓ inordinatā delectatōem q̄ ex ip̄a libidīe habet̉ in creatura. q̄ delecta tio inordīate afficit et attrahit aīam ⁊ auer tit a ſūmo bono. ſic cupiditas in ſuo eē d̓r radix omniū malorū ex inordīato amore. qͥ ex ip̄a cupiditate habet̉ ad creatura. qui inordīnatꝰ amor ſil̓r afficit ⁊ attrahit aīaꝫ ⁊ a ſūmo bono auertit. Ex quo inordīato amore oīa alia pctā ẜm pͥus et poſteriꝰ. hͦ ē mediate vl̓ īmediate. alia tn̄ via ſeu ordi ne qͣꝫ a ſuꝑbia et qͣꝫ a libidīe inſurgūt ⁊ ori unt̉. ¶ Luxuria etiā ẜm Caſſianū d̓r radix oīs pctī. qꝛ carnales delectatōes ſunt nob̓ naturales. ⁊ ad naturalia ꝓni ſumꝰ ⁊ incli nati. ac eis cū difficultate reſiſtimꝰ. Artra cta igit̉ et affecta ꝑ luxuriā anīa/ in oīa alia vicia facilit̓ ⁊ ſine ꝯſideratōe ac moderami ne/ ẜm tn̄ pͥus ⁊ poſteriꝰ. hͦ ē mediate vl̓ ī mediate ex vno .ſ. in alid̓ ꝓlabit̉. alia tn̄ via/ et ordine qͣꝫ ꝑ ſuꝑbiā et qͣꝫ ꝑ libidinē ⁊ qͣꝫ ꝑ cupiditatē. ¶ Poſſent iſta ꝓfuſiꝰ declarari. ſed qͣꝫtū ad breuitatē huiꝰ tractatuli ꝯuēit ſatis ſint q̄ tacta ſūt. qͥ ampliora videre vo luerit doctores habeat ſolēnes. ⁊ int̓ cet̓os btm̄ Tho. ſcd̓a ſcd̓e. ⁊ ſummā de vicijs et virtutibus De ſeptem Diciis capitalibꝰ in ſpeciali. Et pͥmo differentia inter ſuꝑbiam ⁊ inanē gloriā Stis ſic p̄notatis dicēdū vēit de R i qͦlibet p̄dictorū ſeptē vicioꝝ capi taliū ī ſpecie ſeu ī particl̓ari. Et pͥ mo de ſuꝑbia. Circa quā notādū eſt ꝙ licꝫ ꝯmūiter nō fiat diſtīctio inter ſuꝑbiā ⁊ in anē gl̓iam. īmo ponat̉ inanis gl̓ia filia ſu ꝑbie. Greg. tn̄ int̓ eas drn̄tiā ponit. īmo ſu ꝑbiam dicit reginā ⁊ mr̄em oīm vicioruꝫ. Quod intelligēdū ē Grego. accepiſſe ꝓut ſuꝑbia ꝯſiderat̉ ẜm qͣndā redūdantiā ⁊ ge neralitatē quā habꝫ in alia pctā. inqͣꝫtū ſcꝫ ex ip̄a oīa pctā oriri poſſunt. Et hͦ duplici via ſeu rōe. Uno mō ꝑ ſe ⁊ directe. inqͣꝫtuꝫ ſcꝫ alia pctā ordinant̉ ad finē ſuꝑbie que ē p̄pria excellētia ad quā p̄t ordīari qͥcquid hō indebite et inordīate appetit. Alio mō indirecte ⁊ qͣſi ꝑ accidēs remouēdo ꝓhibēſ inqͣꝫtū .ſ. ꝑ ſuꝑbiā hō legem diuinā ꝯtēnit: ꝑ quā ꝓhihet̉ a peccādo ⁊ trāſgredit̉ man data. Intelligit̉ tn̄ hͦ qn̄ illa trāſgreſſio mā datoꝝ fieret ex ꝯtēptū. Nā fieri poſſit ex igͦ rantia vl̓ infirmitate ꝙ ibi nō eſſꝫ ſuꝑbia. Ut igit̉ ſꝑ natura ip̄oꝝ vicioꝝ clariꝰ eluce ſcat ꝓcedat̉ hic/ opinionē Grego. inſequē do. ¶ Differētia aūt q̄ ꝯmūiter int̓ ſuꝑbiaꝫ ⁊ inanē gl̓iam aſſignat̉ eſt. qꝛ licꝫ in vtraqꝫ ſit īmoderatꝰ et inordinatꝰ ꝓpͥe excellentie appetitus. qͥ .ſ. nō eſt ẜm recta ⁊ debitā ra tionē in hͦ tn̄ differūt. qꝛ ſuꝑbia excellentiā ꝓpͥam īordinate appetit. Inanis ꝟo gl̓ia excellētie ꝓpͥe manifeſtatōem. ita ꝙ ſuꝑbia ꝓpͥe ꝯſiderat̉ inqͣꝫtū ille inordīatꝰ ꝓpͥe ex cellētie appetitus habet̉ ab ītra. etiā ſi n̄ ab extra ꝓgrediat̉. Inaniſ gl̓ia trāſit ab extra qꝛ illa excellētiā appetit ab extra apparere. ⁊ in ore alioꝝ apparere ⁊ manifeſtari. ¶ De ſuperbia ī par ticulari ꝓut diſtiguitur ab inani gl̓ia. ⁊ po nit̉ qͣſi regina alioꝝ vicioꝝ Icetur gͦ pͥmo de ſuꝑbia. q̄ ſic vt aliqͣlit̓ tactū ē ẜm Aug. diffinitur De ſeptē Diciis capitalibus x XXVIII Suꝑbia eſt ꝑuerſus ꝓpͥe celſitudīs appe titus. Dicit etiā Augꝰ. ꝙ ſuꝑbia oībꝰ hoī bus inuidet .ſ. ſuꝑioribꝰ. qꝛ eis nō equatur Paribꝰ qꝛ ſibi eqͥntur. Inferioribꝰ ne ſibi equent̉. ¶ Dicit̉ etiā ſuꝑbia oīs pctī radix ⁊ initiū ꝓpt̓ tres ratōes ſupͣ in penul. cap̄. īmediate p̄cedēti tactas. ¶ Grego. xxxi. li. mora. qͣttuor ſpēs ſuꝑbie aſſignat. Prīa eſt cū homo bonū qd̓ habꝫ eſtimat ſe a ſeipſo habere. Scd̓a ſpēs eſt cū hō bonū qd̓ ha bet/ ſibi deſuꝑ datū credit. ſꝫ tn̄ ſe reputat il lud ꝓ ſuis meritꝭ accepiſſe. Tercia ſpecies ē cū hō iactat ſe hr̄e bonū qd̓ nō hꝫ. Quar ta ſpecies eſt cū homo deſpectis ceterꝭ ap petit ſingl̓arit̓ videri hr̄e bonū qd̓ hꝫ. ¶ Et eſt aduertēdū ꝙ h̓ iactātia accipit̉ qͣꝫtū ad interiorē cordis arrogantiā. Quia ſi caꝑet̉ iactātia qͣꝫtū ad exteriorē actū qͦ qͥs falſo ſe diceret vel laudaret habere bonū qd̓ nō hꝫ magis ꝓpͥe ꝑtineret ad pctm̄ inanis gl̓ie ⁊ etiā ad peccatū mendacij qͣꝫ ad pctm̄ ſuꝑ bie ꝓut ſumit̉ h̓ ⁊ a btō Greg. ¶ Iſtaꝝ aūt qͣttuoꝝ ſpēꝝ nūerꝰ ⁊ ſufficiētia ſic ſumit̉. Dictū eſt ſuꝑbiā eſſe inordīatū ꝓpͥe excel lentie appetitū. Oīs aūt excellētia accedit homī rōe alicuiꝰ boni qd̓ habꝫ. Bonū au tē qd̓ habet hō triplicit̓ p̄t ꝯſiderari. Uno modo ẜm ſe. Alio mō ex ꝑte cauſe qͣ habet̉ Tercio mō ex ꝑte modi ip̄m bonū habēdi Reſpectu pͥmi certū eſt ꝙ quāto bonū qd̓ qͥs habet maiꝰ eſt/ tāto ꝑ hͦ maiorē excellen tiā cōſequit̉. Ex quo ꝯtingit ꝙ hō cuiꝰ ap petitus inordīate vl̓ vltra modū ſibi ꝯue nientē in ſuā ꝓpͥam excellentiā tēdit/ ſibi ī animo ſuo attribuit bonū qd̓ nō habꝫ. vel maius qͣꝫ habet. et tunc eſt tercia ſpeciēs ſu perbie ſupra poſita. que eſt ſcꝫ cum quis ia ctat ſe habere bonum quod non habet. Re ſpectu ſcd̓i certū eſt ꝙ qn̄ hō bonū qd̓ hꝫ. habet ex ſeip̄o/ ip̄e excellentiꝰ habet qͣꝫ ſi ha beret ab alio. Et ex hinc ꝓcedit ꝙ hō cuiuſ appetitꝰ inordīate et vltra modū debituꝫ ⁊ ſibi ꝯuenientē in ſuā ꝓpͥam excellentiam tendit illud bonū qd̓ habꝫ ab alio eſtimat in ſuo animo/ ⁊ ſibi attribuit habere a ſeip fo. Et qꝛ duplicit̓ aliqͥs pōt eſſe cauſa bo ni ſui. Uno mō efficiēter. alio mō merito rie. ẜm hͦ ſumūt̉ due pͥme ſpecies ſuꝑbie ſu pra poſite. Nā ſi hō illud bonuꝫ qd̓ a deo habet eſtimet ⁊ reputet ſe a ſemetip̄o habe re et ſic efficiēter/ tūc ē pͥma ſpēs ſuꝑbie ſu pra poſite. Si ꝟ̓o illud bonū qd̓ a deo ha bet eſtimet ſe ⁊ reputet a deo hr̄e ſꝫ ſuis me ritis ⁊ ſic meritorie. ⁊ tūc eſt ſecūda ſpecieſ Reſpectu tercij certū ē ꝙ qͣꝫto aliqͥs bonuꝫ quod habꝫ excellētiori modo qͣꝫ alij poſſi det; tanto ꝑ hͦ maiorē excellentiā ꝯſeqͥt̉. Et hinc eſt ꝙ homo cuiꝰ appetitꝰ inordīate et vltra modū debitū ⁊ ſibi ꝯuenientē in ſuā ꝓpͥam excellentiā tēdit illd̓ bonū qd̓ habꝫ eſtimat in ſuo aīo et ſibi attribuit excellētiꝰ habere qͣꝫ ceteri. ⁊ tūc eſt qͣrta ſpecies ſuꝑ bie ſupͣ poſite. ſcꝫ cuꝫ qͥs deſpectꝭ ceterꝭ ap petit ſingulariter videri hr̄e bonū qd̓ habꝫ ¶ Ex qͥbus apparet clara ſufficiētia ſpēruꝫ ſuꝑbie ꝑ Grego. aſſignata. ¶ Eſt tn̄ aduer S tendum ꝙ ẜm diuerſos doctores plures ⁊ alie aſſigͣnt̉ ſuꝑbie ſpēs. Hiero. aſſignat īgratitudinē ſpēm ſuꝑbie. Aug. dicit ꝙ ſe excuſare de pctō ꝯmiſſo ad ſuꝑbiā ꝑtinet. Etiā p̄ſumptio qͣ qͥs tendit ad aſſeq̄nduꝫ aliqͥd quod eſt ſupͣ ſe ad ſuꝑbiā ꝑtinere vi det̉. Bernardꝰ etiā. xij. gͣdus ponit ſuper bie. qͥ ſunt curioſitas. mētis leuitas. inepta leticia. iactātia. ſingularitas. arrogātia. p̄ ſumptio. defenſio pctōꝝ. ſimulata ꝯfeſſio. rebellio. libertas. peccādi ꝯſuetudo. Sꝫ qͥ debite ꝯſiderat oēs hmōi ſpēs ſeu gradus ad qͣttuor ſpēs ꝑ Grego. vt tactū eſt aſſigͣ tas reduci pn̄t. et ſub eis ꝯp̄hendūt̉. ¶ Nā pͥma ingͣtitudo de qͣ loquit̉ Hiero. reduci tur ad pͥmā ſpēm. qꝛ ingͣtꝰ ſibi ꝓprie ⁊ in ef fectu attribuere videt̉ habere a ſemetip̄o il lud bonū qd̓ ab alio hꝫ/ cū illd̓ recognoſce re nolit. Excuſatio d̓ pc̄tꝭ de qͣ loqͥt̉ Aug. ꝓ pͥe ꝑtinet ad terciā ſpēm. qꝛ ſic ſe excuſans videt̉ ſe iactare habere bonū qd̓ nō habet. ſcꝫ bonū innocētie. Preſumptio aūt qͣ qͥs tendit ī id qd̓ ſupͣ ip̄m eſt ꝓpͥe ad quartam ſpeciē ꝑtinet. ẜm quam qͥs appetit p̄ alijs ſingularit̓ videri. ¶ Duodecim v̓o gͣdꝰ ſu ꝑbie qͦs ponit Bern̄. licꝫ ẜm qͥd ⁊ ẜm mo dum accipiēdi ip̄iꝰ Bern̄. ad ſuꝑbiā ꝑtine ant. nō oēs tn̄ accipiūt̉ ẜm ip̄am ꝓpͥaꝫ na turā ſeu eſſentiā ſuꝑbie cui aſſignat̉. Sed ſumunt̉ aliqͥ tam ẜm diuerſas hoīm con ditōes. qͣꝫ ẜm ꝯꝑatōem ad gͣdus hoīm. qͥ vel ſunt maiores vl̓ equales vl̓ minores. Nō ſolū etiā in dictis duodecim gͣdibꝰ tā gunt̉ ſpēs aliq̄ ſuꝑbie. ſed etiā q̄dam ip̄am ſuꝑbiam an̄cedētia ⁊ q̄dā cōſeq̄ntia ¶ Su munt̉ etiā p̄dicti duodecim gͣdus ſuꝑbie a Bern̄. aſſignati ꝑ oppoſitū ad duodeciꝫ gͣdus humilitatꝭ. quos btūs Bn̄dictus ī ſua regula ponit. ¶ Primꝰ enī gͣdꝰ hūilita tis ab ip̄o btō bn̄dicto aſſignatꝰ ē corde et Compendiū theologie oꝑe ſꝑ hūilitatē on̄dere defixis ī terrā aſpe ctibꝰ. Cōtra quē ponit̉ Bern̄. pͥmū gradū ſuꝑbie/ curioſitatē. Nā iuxta qd̓ dic̄. Mēs hoīs ſuij p̄iꝰ incurioſa. qd̓ ex ꝓpͥoꝝ merito rū vana eſtimatōe ꝓcedit/ alioꝝ cōmūiter curioſa efficit̉/ ⁊ iā vel ad ea q̄ ad ip̄aꝫ n̄ ſpe ctāt īmoderate cogͦſcēda. vl̓ mores viciaqꝫ alioꝝ inqͥrēda ſe trāſfert. hincinde oculis vagari. capiteqꝫ erecto ac auribꝰ ſuſpēſis ī cedere īcipit. ¶ Scd̓s gͣdus hūilitatꝭ a di cto btō bn̄dicto aſſignatꝰ ē vt pauca v̓ba ⁊ rōnabilia qͥs loqͣtur ⁊ nō clamoſa voce. Cōtra quā ponit Ber̄. ſcd̓m gͣduꝫ ſuꝑbie leuitatē mētiſ quā ex gͣdu p̄cedēti oriri po nit. Nā vt dicit. animꝰ hoīs nulla ſui cura aggrauatꝰ/ dū mores et vicia alioꝝ curio ſe circūſpicit in qͣndā leuitatē ⁊ inſtabilita tē trāſit. Nā dū nūc aliqͦs ſibi ſuꝑiores aſpi cit iā ſe ſuꝑari dolet. et ꝑ inuidiam tabeſcit Dū ꝟo nūc alios ſibi inferiores cernit/ ꝑ qͣndā vanā excellentiā puerilit̓ hilareſcit. Nūc pauca ⁊ mordacia loqͥt̉. nūc ml̓ta et inania. nūc riſu. nūc luctu plena. ¶ Terci gͣdus hūilitatis a btō Bn̄dicto aſſignatꝰ vt qͥs nō ſit facil̓ aūt ꝓmptꝰ ī riſum. Cō tra quem ponit Bern̄. terciū gradū ſuper bie ineptā leticiā. quā ex duobꝰ gradibꝰ ī mediate p̄cedentibꝰ oriri dicit. Nā dū per curioſitatē ad animi ſcū mētis leuitatē qͥs deuenit. et gaudiū qd̓ ex ſui p̄ſumptōe ꝯce pit. ꝑ triſticiā quā īterdū de alienis bonis ꝯͣhit interpolari metuit. ſtatim ad reme diū falſe ꝯſolatōis ꝯfugit ita vt bn̄ ſibi cō ſciꝰ/ vl̓ ſui oblitꝰ/ vel ab om̄i culpa abſolu tus putet̉. Nūc apparet ī fronte hilaritas. nunc in ſignis ſcurrilitaſ. nūc ad iocū pro nitas. nūc vanitas in inceſſu. nūc facilitaſ in riſu. ¶ Quartꝰ gradꝰ hūilitatis a dicto btō Bn̄dicto aſſignatꝰ ē taciturnitas vſqꝫ ad int̓rogatōeꝫ. Contra quē ponit beatus Bern̄. qͣrtū gͣdū ſuꝑbie iactantiaꝫ. quā ex p̄cedenti gͣdū oriri dicit Nā dū mēte in in eptā leticiā reſoluta. vanitas creſcere ⁊ groſ ſeſcere inceꝑit. iā neceſſe ē vt laxato ſinu ab extra erūpat. querit tūc quibꝰ om̄e qd̓ ſētit effundat. p̄uenit int̓rogatē. nō q̄rēti rn̄det. Nunc q̄rit et ſoluit. nūc ieiunia laudat. cō mendat vigilias. ſomnia ꝓfert ⁊ viſiones. ¶ Quītus gͣdus hūilitatꝭ a btō Bn̄dicto aſſignatꝰ ē tenere qd̓ habꝫ ꝯmūis obẜuan tia. Contra quē btūs Ber̄. qͥntū gͣdū ſuꝑ bie ponit ſingularitatē quā ex p̄cedēti gra dū oriri dicit. Turpe etenī eſſꝫ ei qͥ ſe ſupra ceteros extollit ⁊ iactat niſi plꝰ vl̓ alit̓ qͣꝫ ce teri aliqͥd ſpēale ageret. qͦ vltra eos appare re poſſit. Tal̓ plꝰ ſibi de aliqͦ ꝑticl̓ari bono qd̓ ſe facere eſtimat blādit̉. qͣꝫ ſi decies plꝰ in ꝯmūitate faceret. Pallorē ſuū ī vultu/ ⁊ maciē in manibꝰ. et talia q̄ ī ſeip̄o videre p̄t ſpeculat̉. ad ſua ꝑticularia ſtrēnuꝰ. ad cōia piger. vigilat in lecto ⁊ dormitat in choro. ⁊ hmōi. ¶ Sextꝰ gͣdus hūilitatꝭ a dicto be ato Bn̄dicto aſſignatꝰ eſt credere ⁊ ꝓnūci are ſe oībꝰ viliorē. Cōtra quē ponit Bern̄. ſextū gͣdū ſuꝑbie/ arrogantiā. quā ex p̄cedē ti gͣdū oriri dicit. Nā cū qͥſ talia oꝑa ſic ſin gularit̓ agit. iā apd̓ ſimpliciores eiꝰ fama ſeu opinio creſcere īcipit. qͥ ip̄a eiꝰ oꝑa que vident ꝓbāt. qꝛ diſcernere neſciūt qͣ intenti on ꝓcedāt. Sicqꝫ dū miſer ille ab alijſbe atificat̉. apud ſe in errorē īducit̉. Credit eī qd̓ audit. ſed qͥd intēdat nō attēdit. ⁊ duꝫ plꝰ de ſeip̄o alijs qͣꝫ ſibi credit nō ſolū v̓bo aut opeꝝ oſtentatiōe ꝓbitatē demōſtrat. ſꝫ īterno etiā ſui cordis affectu ſe alijs ſancti orē credit et reputat. ¶ Septimꝰ gͣdus hu militatis ab ip̄o btō Bn̄dicto aſſignatꝰ eſt ſe ad oīa indignū ⁊ inutilē credere ⁊ ꝯfite ri. Contra que ponit btūs Ber̄. ſeptimū gͣ dū ſuꝑbie/ p̄ſumptōem. quā ex p̄cedēti gra du oriri dic̄. Nā qͥ ſe ī aīo alios p̄cellere pu tat. quō eē p̄t qͥn plꝰ de ſe qͣꝫ de alijs preſu mat. Tal̓ pͥmꝰ ī ꝯuentibꝰ reſidet. pͥmꝰ ī cō ſilijs reſpōdet. nō vocatꝰ accedit. nō iuſſuſ ſe intromittit. qͥcqͥd ip̄e fecerit recte factuꝫ. qͥcqͥd v̓o nō fecerit inordinate factū repu tat. ſi vt optatn̄ ꝓmoueat̉; ſuꝑiorē ſuū aut inuidū aut d̓ceptū iudicat. ī minoribꝰ obe dire īdignat̉. qꝛ ad maiora ſe r̄putat idone um. ¶ Octauꝰ gradꝰ hūilitatis a dicto be ato Bn̄dicto aſſignatꝰ ē ꝯfeſſio pctōrum. Cōtra quē ponit Ber̄. octauū gradū ſuꝑ bie/ defenſiōꝫ pctōꝝ. quā ex p̄cedēti gradu oriri dicit. Etenī qͥ ſe facilit̓ ad oīa ingerit īpoſſibile qͣſi ē qͥn aliqn̄ deficiat. Cū gͦ tal̓ a ſuo ſuperiori corrigiʳ ceꝑit/ culpaꝫ ſuam (qꝛ hr̄e nō putat) nō agͦſcit. ⁊ tūc ī varias pctōꝝ ſuoꝝ excuſatiōes ſe ponit. Aut eī fe ciſſe negat. aut feciſſe ꝯfitet̉ ſed ꝙ bn̄ fecit. aūt ſi male ſe feciſſe fateat̉; dicit tn̄ ꝙ n̄ mul tū male. ⁊ ſi multū male ꝙ nō mala intētōe Et ſi iteꝝ de mala intentiōe ꝯuīcat̉; aliena ſe dicit ſuaſiōe peccaſſe. Et quō tal̓ qͥ aꝑta defendit; malas ſui cordis cogitatōnes re uelaret? ¶ Nonꝰ gradꝰ hūilitatꝭ a dicto be ato Bn̄dicto aſſignatꝰ ē. Pro obedientia De ſepte Dictis capitalibus ℟X XXVIII in duris ⁊ aſperis patiētiā amplecti. Con tra quē ponit Bern̄. nonū gradū ſuꝑbie/ ſi mulatā ꝯfeſſiōeꝫ quā ex p̄cedēti gradu ori ri dic̄. Nā qͥ (vt tactū ē) ſic ex arrogātia et p̄ ſumptōe pctā ſua excuſant. ſi (vt īterdū cō tingere p̄t) d̓ manifeſtioribꝰ culpis arguāt̉ ſciētes ꝙ ſi defenderēt nō crederet̉ eis. ad ſubtiliora ſe ꝯuertūt argumēta defenſioniſ v̓ba rn̄dēdo doloſe ꝯfeſſiōis. Nūc etenim vultū demittūt. corpꝰ ꝓſternūt. lachrimaſ ſibi ſi pn̄t extorq̄nt. ſuſpiria ⁊ gemitꝰ emit tūt. Sꝫ ſi eis leuis aliqͣ ꝯtūelia aut exigua pena īferat̉. iā ſuā ſimulationē diſſimulare nō valētes/ murmurare/ frēdere/ iraſci ⁊ cō turbari incipiūt. ¶ Decimꝰ gradꝰ hūilitatꝭ a dicto btō Bn̄dicto aſſignatꝰ ē. vt cū obe diētia qͥs ſe ſubijciat maiori. Cōtra quem ponit Ber̄. decimū gͣdū ſuꝑbie/ rebelliōeꝫ quā ex p̄cedēti gradu oriri dicit. Cū eī ſic ſimulate ſuā culpā ꝯfitēs penā ſibi īpoſitā īpatient̓ ſuſtinet. ſeqꝫ iā ab alijs notari/ ac ſuā falſitatē ꝯſpici. ⁊ exīde ſua opinionē et laudē diminui videt. grādē ī corde ſuo ſuꝑ bo ꝯfuſionē habet. valde tūc difficile ē talē hmōi vniuerſoꝝ iudicijs tacitū acqͥeſcere. ſed mox frōtoſus īpudēs ⁊ qͣſi deſꝑatꝰ ī re bellionē corruit. Et qͥ pͥus ſolū frēs ꝯtēpſe rat/ iā īpudent̓ ⁊ potēter inobediēs etiā cō tēnit magiſtꝝ. ¶ Undecimꝰ gradus hūili tatis adicto btō Bn̄dicto aſſignatꝰ ē Ut qͥs volūtatē ꝓpͥam nō delectet̉ īplere. Cō tra quē ponit Ber̄. vndecimū gͣdū ſuꝑbie lib̓tatem peccādi. quā ex p̄cedēti gͣdū oriri dicit. Nā cū ſubditꝰ mgr̄m vl̓ ſuꝑiorē nō timere incipit. nec ꝓxīos ſeu frēs aut ſoda les hꝫ qͦs v̓et̉/ ī qͣdā ſecuritate maioriqꝫ lib̓ tate ad ſua deſideria īplenda ꝓfluit/ ī ip̄iſqꝫ adimplēdis delectat̉. et qͣꝫuis forſitā nō pe nitꝰ ī pͥncipio dei formidīe abiecta qͣſi va dū temptas; illicita cū qͦdā timore ꝑficiat. poſtmodū tn̄ pedetētim ī vicioꝝ gurgiteꝫ intrat ¶ Duodecimꝰ gͣdꝰ hūilitatꝭ a dicto btō Bn̄dicto aſſignatꝰ ē Ut qͥs deuꝫ time at. ⁊ mēor ſit oīm q̄ p̄cepit. Cōtra quē po nit Ber̄. duodecimū gradū ſuꝑbie ꝯſuetu dinē peccādi quā ex p̄cedēti gͣdu oriri dic̄. Nā poſtqͣꝫ t̓ribili dei iudicio pͥma flagitia īpunitas ſeqͥt̉ tūc ꝑ qͣndā freq̄ntiā maloꝝ actuū hō in qͣndā peccādi ꝯſuetudinē tra hit̉ Exhīcqꝫ carnalibꝰ deſiderijs abſorpi ratōiſqꝫ ac timoris dei oblitꝰ īdifferent̉ ſu is libitis vtit̉. Nec ab illicitꝭ cogitādis et ꝑagendis reſtrīgit̉. ſꝫ qͥcqͥd ſibi ī corde. in ore. in manu occurrit. machinat̉; garrit et̓ oꝑat̉ maliuolꝰ qͥdē/ magniloquꝰ/ facinoro ſus. ¶ Iſtoꝝ duodecim graduū nūerus ex hͦ accipit̉. qꝛ hō ꝑ ſuꝑbia cōit̓ iniuriat̉. vel deo vel hōī cui dꝫ eſſe inferior. vl̓ homī cui debꝫ eē par. Sex pͥmi gradꝰ det̓minantur ẜm iniuriā q̄ ꝑ ſuꝑbiā fit hoī cui dꝫ qͥſ eſſe par. Quattuor alij ſeq̄ntes gͣdꝰ det̓minant̉ ẜm iniuriā q̄ ꝑ ſuꝑbiā fit homini cui qͥſ dꝫ eē inferior. Duo ꝟo vltimi gradus det̓mi nant̉ qͣꝫtū ad iniuriā q̄ ꝑ ſuꝑbiā īmediate deo fit. Et notāter d̓r īmediate/ qꝛ etiā alij gͣdus redūdāt in deū/ ſꝫ nō īmediate/ īmo mediāte ꝓximo. ¶ Gradus aūt dicūt̉. qꝛ a minori ad maiorē fit ꝓgreſſuſ. Etiā ꝓpter gͣuedinē pctōꝝ q̄ iuxta illos gradꝰ ꝯmittū tur. Primus enī gͣdus malꝰ ē. ſcd̓s peior. ⁊ ſic aſcēdendo vſqꝫ ad vltimū/ qͥ reꝑiet̉ eſſe peſſimꝰ oīm. Un̄ iniuria q̄ fit reſpectu pa ris ē mīor. illa q̄ fit reſpectu ſuꝑ ioris ē ma ior. ſed illa que fit reſpectu dei eſt maxima. ꝓpt̓ qd̓ p̄dicti gradus talit̓ ordinant̉. De vicio ſeu pecca to inanis glorie. Unc dicendū eſt de inani gl̓ia. T quā Grego. ponit eſſe pͥmū vi ciū capitale. Que ſic deſcribitur Inanis gl̓ia ē inordīatꝰ appeti tus laudis gl̓ie ⁊ honoris. Finis em̄ pͥnci pal̓ inanis gl̓ie ē manifeſtatio ꝓpͥe excellen tie. ¶ Inanis gl̓ie ſeptē a btō Grego. xxxi. li. moral̓. filie aſſigͣnt̉ .ſ. inobediētia. iactan tia. hypocriſis. ꝯtētio. ꝑtinacia. diſcordia. nouitatū p̄ſumptio. Quarū numerus ſeu ſufficiētia ſic ſumit̉. Finis īanis gl̓ie vt ſu pra dictū eſt. eſt māifeſtatio ꝓpͥe excellētie. Ad manifeſtatōeꝫ aūt ꝓpͥe excellētie p̄t qͥs dupl̓r tēdere. Uno mō directe. alio mō īdi recte. Si directe. aut fit ꝑ v̓ba aūt fit ꝑ fa cta. Si ꝑ v̓ba. tūc eſt iactātia. Si ꝑ facta Aut illa facta ſunt vera et aliquā āmiratōꝫ īportātia/ al̓s nulla ꝯſeq̄ret̉ gl̓ia. ⁊ tūc ē no uitatū p̄ſūptio. Nā eas ſolēt hoīes magis ammirari. Si aūt ꝑ facta ⁊ aliqͣm ammi ratōeꝫ (vt dictū ē) hn̄tia. ſꝫ tn̄ nō vera īmo fi cta. ⁊ tūc eſt hypocriẜ. Si aūt tēdat hō ad manifeſtatōꝫ ꝓpͥe excellētie ſcd̓o mō .ſ. indi recte. Et hͦ p̄t ꝯtīgere qͣdruplicit̓ .ſ. vel qͣꝫtū ad intellectū. vl̓ qͣꝫtū ad volūtatē. vl̓ qͣꝫtuꝫ ad locutōeꝫ. vl̓ qͣꝫtū ad factū. Si pͥmo mō ſcꝫ qͣꝫtū ad ītellectū. ⁊ tūc ē ꝑtinacia. ꝑ quā ſcꝫ hō ad ſuā excellētiā on̄dēdā nimis inG 2 Compendiū theologie nitit̉ ſue proprie ſentētie nolēs cedere ſnīe meliori. Si ſcd̓o mō .ſ. qͣꝫtū ad volūtatē. ⁊ tūc ē diſcordia. ꝑ quā .ſ. hō ad ſuā excellēti am oſtentandā nō vult a propͥa voluntate diſcedere vt in aliū ſeu in alio ꝯcordet. Si tercio modo .ſ. qͣꝫtum ad locutōnem. ⁊ ſic eſt ꝯtentio. ꝑ quā .ſ. homo ad ſuā excellenti am on̄tādā clamoſe v̓bis ꝯͣ aliū litigat vo lēs vincere ⁊ obtinere. Si qͣrto mō .ſ. qͣntū ad factū. ⁊ ſic eſt īobediētia/ ꝑ quā .ſ. hō ad ſuā excellētiā on̄tādā n̄ vult exeqͥ p̄ceptum ſuꝑioris/ ne exeq̄ndo videat̉ ī aliqͦ īferior. ¶ De Dicio ſeu pec cato inuidīe. ¶ Ubſeq̄nt̓ de īuidia tractādū ve nit. Que ẜm Aug. eſt dolor ſeu ꝑdiū felicitatꝭ aliene. Scd̓ꝫ v̓o Ioh̓. damaſce. eſt triſticia d̓ ali enis bonis. Et d̓r īuidia a nō vidēdo. qꝛ .ſ. bona aliorū videre nō p̄t ſeu nō libēter vi det. Et qꝛ diſplicētia boni alt̓iꝰ q̄ interius habet̉ p̄t qͦdāmō ꝑ actū viſiōis ext̓iꝰ deno tari ſeu ꝑcipi ideo ꝓpͥe d̓r inuidia a nō vi dēdo .i. nō libēter vidēdo. Nā ſic̄ dic̄ Se neca. Quicqͥd mēte fugimꝰ ingeſtū ocul̓ vix videmꝰ. Et iō illa interior diſplicentia ꝓpͥe īuidia d̓r. ¶ Ip̄iꝰ aūt inuidie qͥnqꝫ per Gre. aſſigͣnt̉ filie. xxxi. mora .ſ. odiū. ſuſurra tio. detractio. exultatō ī aduerſis ꝓximi. af flictio ī eiꝰ ꝓſꝑis. ¶ Quaꝝ numerꝰ ſeu ſuffi ciētia ſic accipit̉. In conatu eī inuidie. qn̄ ſcꝫ aliqͥs ꝯͣ aliū inuidia ī aīo motꝰ ip̄aꝫ ad effectū ꝑducere nitit̉ aliqͥd ē tanqͣꝫ pͥncipi um. aliqͥd tāqͣꝫ mediū. aliqͥd tāqͣꝫ t̓minus ſeu finis. Illd̓ aūt qd̓ ē tāqͣꝫ pͥncipiū ē vt pͥmo inuidꝰ apd̓ alios v̓bo diminuat glo riā ſeu famā hoīs. Et hͦ p̄t ꝯtīgere dupl̓r. Uel ī occl̓to. ⁊ tūc eſt ſuſurratio. q̄ ē qn̄ ali qͥs malū occl̓te de ſuo ꝓximo dicit/ eiꝰ fa mā denigͣndo. Et iuxta Iſid̓. d̓r a ſono lo cutōis. qꝛ ꝓpͥe fit ī aure ⁊ ſecrete. nō ī facie hoīm. Uel intēdit īuidꝰ gl̓iaꝫ alt̓iꝰ dimi nuere ī manifeſto ſeu ī aꝑto. et tūc eſt detra ctio. q̄ eſt qn̄ aliqͥs aꝑte malū de ſuo ꝓxīo dicit. eiuſqꝫ famā d̓nigrat ledit ⁊ diminuit Et tn̄ circa iſta duo pctā aduertēdū qꝛ ẜm Tho. ip̄a ī mat̓ia ꝯueniūt ⁊ etiā ī forma ſi ue mō loq̄ndi. qꝛ vtrobiqꝫ malū de ꝓximo occl̓te d̓r. Et ītellige h̓ occl̓te .i. nō audiēte eo de qͦ ſic malū d̓r. Et hinc ē ꝙ ꝓpt̓ iſtā ſi militudinē vnū ꝓ alio ſepe ſumit̉. Differ̄t tn̄ in ſpecie reſpectu finis ad quē fert̉ inten tio. Nā pͥncipal̓ intētio d̓tractoris ē famā ꝓximi denigrare. Un̄ illa p̄cipue mala de ꝓxīo ꝓfert. ex qͥbꝰ ip̄e ꝓximꝰ īfamari poſſit vl̓ eiꝰ fama diminui. Suſurrōis ꝟ̓o inten tio pͥncipal̓ ē illū cui ſic inuidet ꝑ mala q̄ d̓ eo dic̄ ab amicicia alioꝝ ſeꝑare. Detractor etiā ꝓpͥe eſt qͥ aꝑte ⁊ in facie hoīm mala de aliqͦ loquit̉. Suſurro aūt ad ꝑtē ⁊ ſecrete ⁊ qͣſi ī aure/ vt iā tactū ē. Illd̓ aūt qd̓ ē tanqͣꝫ mediū eſt qͦ īuidꝰ facto ꝑ ſe nec per alium ꝯmodū et vtilitatē ſeu ꝓfectū alt̓iꝰ īpediat ſeu diminuat Et tūc aūt illd̓ facere ⁊ adim plere p̄t. et tūc exīde venit et orit̉ exultatio in aduerſis ꝓximi. aut nō. ⁊ tunc exinde ve nit ⁊ orit̉ afflictio ī ꝓſꝑis ꝓximi. Illd̓ aūt qd̓ in īuidia ē tāqͣꝫ terminꝰ ſeu finis ꝯſiſtit in ip̄o odio qd̓ inuidꝰ d̓ ꝑſona cui inuidet hꝫ. Nā ſicut bonū qd̓ delectat cauſat amo rē. ſic illd̓ qd̓ ꝯtriſtat cauſat odiū. ¶ Eſt tn̄ ꝓ clariori p̄miſſoꝝ intellectu aduertēdū ꝙ afflictio ī ꝓſꝑis ꝓximi dupl̓r p̄t ꝯſiderari. Uno mō ẜm qͣndā generalitatē. qn̄ .ſ. aliqͥſ d̓ ꝓſꝑis alicuiꝰ inqͣꝫtū hꝫ aliquā gl̓iam ſeu fama triſtat̉. Et tūc afflictio ī ꝓſꝑis ꝓximi non ē filia inuidie. īmo ē ip̄a inuidia met. Alio mō magꝭ ꝑticl̓arit̓. inqͣꝫtū .ſ. qͥs de ꝓ ſperꝭ ꝓximi q̄ ip̄e nitebat̉ īpedire triſtat̉. in qͣꝫtū .ſ. ꝯͣ ſuū conatū eueniūt. ⁊ tūc ē ꝓpͥa fi lia īuidie. Exultatio em̄ ī aduerẜ ꝓximi n̄ eſt directe idē qd̓ īuidia. ſꝫ ex ea ſeqͥt̉ ⁊ naſci tur exultatio d̓ malo eiuſdē ¶ Eſt etiā notā dū ꝙ ē q̄dā īuidia q̄ int̓ gͣuiſſima pctā cō putat̉ .ſ. īuidētia fr̄ne gr̄e. qn̄ .ſ. aliqͥs nō ſo lū de bono ꝓximi dolet. ſꝫ etiā d̓ ip̄o augm̄ to gr̄e dei qd̓ ip̄e ꝓximꝰ hꝫ. Et hmōi inui dia ponit̉ pctm̄ ꝯͣ ſpm̄ ſctm̄. Quia per hu iuſmodi inuidiā hō qͦdāmō videt̉ ſpūiſan cto īuidere. eo ꝙ in ſuis oꝑbꝰ gl̓ificat̉. Et ideo ponit̉ hmōi īuidia ſpecies pctī in ſpi ritūſanctū. vt latiꝰ infra videbit̉. vbi d̓ pec cato in ſpm̄ ſctm̄ aget̉. ¶ Notandū etiā ꝙ li cet īterdū īuidia zelꝰ noīet̉/ ⁊ int̓dū ꝓ zelo accipiat̉. eſt tn̄ int̓ ea real̓ dr̄ia. Pro qͦ ſciē dū ꝙ triſticia de alienis bonis pōt qͣttuor modis ſeu cauſis ꝯtīgere. Uno modo qn̄ aliqͥs dolet de bono alicuiꝰ inqͣntū ex eo ti met ſibijp̄i vel alijs bonis viris nocumen tū ꝓuenire. ⁊ tal̓ triſticia nō eſt inuidia. et pōt eſſe ſine pctō. Scd̓o mō qn̄ aliqͥs do let d̓ bono alteriꝰ nō inqͣꝫtū ille alter illd̓ bo nū hꝫ. ſed ex eo inqͣꝫtū ip̄e qͥ īuidet ſil̓e bo nū ī ſe nō hꝫ. īmo ſibi deeſt ꝓ vtēdo tn̄ ad bonū finē. ⁊ iſta triſticia nō eſt inuidia/ ſꝫ U De ſeptē viciis capitalibus XxVI XXVIII eſt ꝓpͥe zelus. Et ſi iſte zelꝰ ſit circa bona v̓ tuoſa ſeu honeſta laudabil̓ eſt. Iuxta illud .i. ad Choꝝ. xiiij. Emulamī ſpūalia. Si aūt ſit de bonis tꝑalibꝰ; pōt eſſe ⁊ cū pctō ⁊ ſine pctō iuxta hoīs ſic zelātꝭ intentōem ¶ Tercio mō qn̄ aliqͥs de bonis alt̓iꝰ dolet ſeu triſtat̉. inqͣꝫtū ille cui illd̓ bonū accidit eſt ip̄o bono indignꝰ. Et iſta triſticia n̄ p̄t ꝓpͥe oriri ex bonis v̓tuoſis ſeu honeſtis. ex qͥbꝰ aliqͥs iuſtꝰ et v̓tuoſus effici p̄t. qꝛ iam q̄dāmō ſibijpſi repugnaret. Si ꝟo oriat̉ ⁊ veniat ex bonis tꝑalibꝰ/ cū ẜm doctrinaꝫ fidei tꝑalia bona q̄ indignis ꝓueniūt ex iu ſta dei ordīatōe diſponat̉. vl̓ ad eoꝝ dāna tionē. ⁊ hmōi bona tꝑalia qͣſi nihil ſint ī cō ꝑatōe ad bona futura q̄ ẜuant̉ bonis. ideo hmōi triſticia ꝓhibet̉. Iuxta illd̓ pͣs. No li emulari ī malignātibꝰ. neqꝫ zelauerꝭ faciē tes iniqͥtatē. Et alibi. Pene effuſi ſūt greſ ſus mei. qꝛ zelaui ſuꝑ iniqͦs/ pacē pctōꝝ vi dens. ¶ Quarto mō qn̄ aliqͥs dolet ſeu tri ſtat̉ de bonis alteriꝰ. inqͣꝫtū .ſ. ille alter ip̄m in dictis bonis excellit ſeu excedit. Et hec triſticia ē ꝓpͥe inuidia/ et eſt ſꝑ p̄ua ⁊ pctm̄ qꝛ dolet de eo de qͦ gaudendū ē .ſ. de bono ꝓximi. et ſic ꝓpͥe accipit̉ hic. De vicio ſeu pecca to ire. Icēdū inde vēit de ira. que ẜm A Augu. ſic deſcribit̉. Ira eſt vlci ſcēdi libido. Scd̓m ꝟo Caſſio C doꝝ ſic d̓ſcribit̉ Ira ē. īmodera tꝰ animi motꝰ ꝯcitatꝰ ad penā ſeu vindictā Et intelligit̉ hec diffinitio nō d̓ ira q̄ ꝓce dit ſeu denoīat̉ ꝑ zelū. q̄ eſt qn̄ qͥs ꝯͣ ip̄a vi cia mouet̉ ẜm ordinē rōis ad bonū finem. qꝛ etiā hō īterdū ſibijp̄i ꝓpt̓ ſua pctā ⁊ vi cia iraſcit̉. ſed intelligit̉ de ira q̄ ꝓcedit ⁊ no minat̉ ꝑ viciū. de qͣ etiā ſolū h̓ agendū eſt ¶ Ira enī duplex hꝫ eē .ſ. nature ⁊ mortis Quo ad eſſe nature nō eſt ꝓpͥe niſi paſſio q̄ dā. rōne cuiꝰ paſſiōis ſic pure ſeu abſolute ꝯſiderate ira nō eſt peccatū. īmo magis eſt pena. qͦ ꝟ̓o ad eſſe morꝭ ſeu morale/ inqͣꝫtū illa paſſio deordinat a debito ordīe rōnis debitoqꝫ fine. tūc dicit ⁊ īportat vicium ⁊ pctm̄. Nā ira iſto mō nō dicit purā paſſio nē. īmo qͣndā actionē qͣ deordīat̉ hō ⁊ qͣꝫtū ad deū et qͣꝫtū ad ꝓximū. Uult enī a ſe vin dictā exqͥrere quā nō debꝫ niſi a deo vl̓ a iu dice ꝯſtituto expetere. Uel illā vindictā ex ercere appetit ꝯͣ illū qͥ nō meruit. vl̓ vltra id qd̓ meruit. vl̓ nō ẜm legitimū moduꝫ et ordinē. vel nō ꝓpter debitū finē. Gre. xxxi. li. mora. ſex aſſignat ire filias. q̄ ſūt. rixa. tu mor mentꝭ. ꝯtūelia. clamor. indignatō. bla ſphemia. ¶ Quaꝝ numerꝰ ſeu ſufficiētia ſic accipit̉ Tripl̓r p̄t ira ꝯſiderari. vno modo ẜm ꝙ eſt ī corde. ſcd̓o mō ꝓut eſt ī ore ſeu lo cutōne. tercio mō ꝓut eſt in facto ſeu oꝑe. Quo ad pͥmū modū .ſ. inqͣꝫtū ira ē ī corde naſcunt̉ duo vicia. Unū ī reſpectu ad illū ꝯͣ quē hō iraſcit̉. qꝛ .ſ. eū quodāmō abhor ret ⁊ indignū reputat vt ſibi tale vl̓ tale qͥd fecerit. ⁊ tūc ē indignatio. Aliud viciū qd̓ ī de naſcit̉ ē in reſpectu ad ip̄m hoīem met qͥ iraſcit̉. inqͣꝫtū .ſ. in aīo ſuo diuerſas vīdicte vias excogitat. et talibꝰ excogitatōnibꝰ ani mū ſuū replet. et tunc ē tumor mentꝭ. Quo ꝟo ad ſcd̓m modū .ſ. inqͣꝫtū ira oſtendit̉ in ore ſeu locutiōe. hͦ ꝯtingere p̄t dupl̓r. Uno mō qn̄ hō ſuā demōſtrat irā ꝑ v̓ba inordi nata ꝯfuſa alta et indignatiua. ⁊ tunc ē cla mor. Alio mō qn̄ ſuā demōſtrat irā in ꝟb iniurioſa ꝓrūpendo. Et hͦ iteꝝ dupl̓r. Nā vel illd̓ fit in deū aūt ſctōs. ⁊ tūc ē blaſphe mia. aut fit in ꝓximū. ⁊ tūc ē ꝯtūelia. Quo ad terciū modū .ſ. inqͣꝫtū ira on̄dit̉ ī oꝑe .ſ. qn̄ ꝓcedit vſqꝫ ad factū. ⁊ tūc oriunt̉ rixe ꝑ qͥs hic intelligunt̉ et accipiunt̉ oīa nocum ta q̄ facta occaſiōe rixe ꝓximiſ inferri ſolēt. vt ſunt pulſatōes. ꝑcuſſiōes et hmōi. ¶ Et inſuꝑ aduertēdū ꝙ (vt ſupͣ aliqͣlit̓ tactū ē) aliqd̓ viciū p̄t eē filia vniꝰ vicij capitaliſ. ⁊ nihilominꝰ interdū ex alio vicio capitali ꝓcedere. ⁊ hͦ diuerẜ reſpectibꝰ et ꝯſideratōi bus. ſic̄ in hͦ p̄ſenti ꝓpoſito blaſphemia in qͣꝫtū aliqͥs in eā ex deliberata mēte ꝓrūpit. tūc ꝓcedit ex ſuꝑbia hoīs ꝯͣ deū ſe erigētis Un̄ Eccl̓i. x. Initiū ſuꝑbie hoīs apoſtata re a deo .i. ab eiꝰ veneratōe ſeu honoratōne recedere. Inqͣꝫtū v̓o hō nō ex delib̓ata mē te ſed ex qͣdam ꝯmotōe ſeu furore animi ī blaſphemiā ꝓrūpit. ſic ꝓcedit ex ira. ⁊ eſt fi lia ire. ¶ Sil̓r tumor mētis nō accipit̉ h̓ ꝓ vana ⁊ ſuꝑba excogitatōe ꝓpͥe excellētie. q̄ qͥs animū ſuū īplet. qꝛ tūc idē eſſꝫ ī effectu qd̓ ſuꝑbia. ſꝫ accipit̉ h̓ ꝓ qͦdā int̓iori cona tu ſiue excogitatōe hoīſ vindictā ex ira ap petentis ⁊ ī aīo excogitātis Sil̓r poſſꝫ di ci de odio qd̓ ex ira naſci p̄t. cū tn̄ ponat̉ ex inuidia naſci. ⁊ eiꝰ filia ſit. ſicut ſupra decla ratū eſt capl̓o īmediate p̄cedenti. ¶ Utruꝫ aūt teneat̉ qͥs iniuriā ſibi factā inimico re qͥrenti remittere diſtinguendū eſt. Ex iniu G 3 Compendiū theologie ria enī tria oriri ſolent. Primū eſt rācor in affectu. Scd̓m rācoris ſignum in effectu. Terciū eſt actio ꝯͣ iniuriantē. Primū tenet̉ qͥlibꝫ ſtatim remittere etiā ſi nō roget̉. Se cundū tenet̉ qͥs remittere ſi roget̉ .ſ. veniā petenti. ⁊ iuxta ſuā facultatē emēdare ꝑa to. Terciū nō tenet̉ qͥs remittere. ¶ An aūt ille cui facta ē iniuria debeat amiciciā q̄re re? Sciendū ē ꝙ duplex ē debitū. pͥmū eſt neceſſitatis. ſcd̓m ē ꝑfectōis. Quantū ad pͥmū .ſ. debitū neceſſitatꝭ ſine quo .ſ. nō eſt ſalꝰ. iniuriatꝰ nō tenet̉ recōciliatōeꝫ ⁊ ami ciciā q̄rere. Quātū v̓o ad ſecūdū debitum dicit Chriẜ. ꝙ talis iniuriatꝰ dꝫ recōcilia tōem ⁊ amiciciā q̄rere. ⁊ hͦ maxime vt exin de duplicē coronā accipiat. Unā qꝛ iniuri am paſſus ē. alterā qꝛ pͥus rogauit ¶ Notā dum poſtremo qͦ ad hͦ capitulū ꝙ reddere malū ꝓ malo ē fragilitatꝭ. reddere malū ꝓ bono eſt ꝑuerſitatis. reddere bonū ꝓ bono ē eqͥtatis. reddere bonū ꝓ malo ē charitatꝭ De Vicio ſeu pecca to acedie. Ubſeq̄nter dicēdū venit d̓ ace dia. q̄ ẜm aliqͦs ſic deſcribitur. Acedia ē de v̓tutū laudabili ex ercitio/ vt̓uſqꝫ hoīs lāguida de iectio. Alit̓ ſic deſcribit̉. Acedia ē diffiden tia d̓ ꝓprijs viribꝰ ⁊ dei auxilio qͦ ad ardua bona īplēda. Scd̓m alios ſic. Acedia eſt torpor mētis bona īchoare aut ꝑficere ne gligenter. ¶ Notandū aūt ꝙ Iſidorꝰ ace diā a triſticia diſtīguit dicēs triſticiā eē in qͣꝫtū hō recedit a bono ad qd̓ tenet̉ tanqͣꝫ a graui et laborioſo. Acediā ꝟo dicit eē in qͣꝫtū hō ab illo bono diuīo ſeu ſpūali ſe cō uertit ad qͥetē indebitā. Grego. v̓o acediā triſticiā noīat. ⁊ vt videt̉ ꝯueniētiꝰ qꝛ triſti cia de ſe ẜm quam aliqͥs a graui laborioſo oꝑe r̄cedit/ vel ẜm quā aliqͥbꝰ alijs cauẜ tri ſtatur nō eſt viciū ſpēale ab alijs diſtīctū. Sed tūc ſolū ſpeciale viciū dicit̉/ inqͣꝫtuꝫ homo ꝯtriſtat̉ de bono diuīo ſeu ſpūali. ⁊ tunc claꝝ ē ad rōem acedie ꝑtinere q̄ ſe ex eo ad qͥetē indebitā ꝯuertit. inqͣꝫtū .ſ. bonū diuinū ſeu ſpūale aſꝑnat̉. Et ẜm hec duo noīa habet̉ ꝓpͥe ratio acedie. qꝛ inqͣꝫtū eſt auerſio a bono diuīo ex eo ꝙ gͣue eſtimat̉; tunc dicit̉ triſticia. ſed inqͣꝫtū eſt ſpreto ip̄o bono diuīo cōuerſio ad creaturā .ſ. ad qͥetē indebitā ex eo qꝛ leuis eſtimat̉ ⁊ placens/ ratōe huiꝰ dicit̉ acedia. Ex qͥbꝰ ptꝫ ꝙ hoc viciū inqͣꝫtū ē vl̓ dicit̉ triſticia opponit̉ le ticie ſpūali. Sed ꝓut eſt ⁊ vocat̉ acedia; opponit̉ v̓tuti fortitudīs q̄ ꝯſiſtit in ardu is aggrediēdis et ī ſuſtinēdis aduerẜ. Et denoīat̉ acedia ab acedine. qꝛ ꝑ eā aīa ha bet qͣndam acedinē quādāqꝫ guſtꝰ ſpūaliſ indiſpoſitōeꝫ de bono diuīo ſeu ſpirituali difficili. ¶ Sed ẜm btm̄ Gre. xxxi. li. mor̄. ſex aſſignant̉ acedie filie .ſ. malicia. rancor. puſillanimitas. deſꝑatio. torpor circa p̄ce pta. euagatio mētiſ circa illicita. Quaꝝ nu merꝰ ſeu ſufficiētia ſic accipi p̄t. Cū enī iu xta ph̓m in eth̓. nullꝰ diu abſqꝫ delectatiōe poſſit cū triſticia manere. ⁊ vt tactū ē/ ace dia ſit triſticia de bono diuino tāqͣꝫ de gͣui ⁊ laborioſo. euenit ꝙ acedioſus tēdit ⁊ la borat ad hͦ ꝙ a ſua triſticia ſe eximat ⁊ libe ret ſeu recedat. Duplici aūt via p̄t aliqͥs a triſticia recedere. Uno mō vt a ꝯtriſtanti bus recedat. Scd̓o mō vt ad alia in qͥbuſ delectari poſſit trāſeat. Sicut ẜm eūdem ph̓m cōmunit̓ videt̉ ꝙ illi hoīes qͥ nō pn̄t in delectatōibꝰ ſpūalibꝰ gaudere ſe trāſfer̄t ad delectatōes corꝑales. Reſpectu pͥmi mē bri ī receſſu ſeu fuga a ꝯtriſtantibꝰ tal̓ pro ceſſus attēdit̉. Nam pͥmo hō ip̄a ꝯtriſtan tia fugit. Scd̓o interdū vltra ꝓgredit̉ ita vt ip̄a q̄ triſticiā ingerūt impugnet. Reſpe ctu iteꝝ pͥmi iſtoꝝ duoꝝ .ſ. fuge ꝯtriſtantiū bona ſpūalia de qͥbꝰ acedia triſtat̉; ſūt vel ip̄e finis .ſ. deꝰ. vel ea bona q̄ ordinātur ad ip̄m finem. Fuga aūt ip̄iꝰ finis fit ꝑ deſꝑa tōnem. Eorū aut bonoꝝ q̄ ſunt ad ip̄m fi nē / ſiqͥdem ſint ardua. vtputa ea q̄ ſubſunt ꝯſilijs euāgeliciſ fuga fit ꝑ puſillanimita tem. Si ꝟ̓o nō ſint ardua ſed ſolū q̄ ꝑtinēt ad cōem iuſticiā. fuga fit ꝑ torporē circa p̄ cepta. ¶ Reſpectu ſcd̓i iſtorū duoꝝ duplici ter fit ip̄oꝝ bonoꝝ ſpūaliuꝫ impugnatio. Qn̄qꝫ enī fit indirecte. ꝯͣ .ſ. hoīes qͥ ad ipſa bona ſpūalia inducūt. et tūc eſt rācor. Qn̄ qꝫ ꝟo vlteriꝰ ſe extēdit directe. ſcꝫ ad ip̄a eti am ſpūalia bona q̄ ꝯtriſtāt. In qͦꝝ deteſta tionē aliqͥs ex ip̄a triſticia adducit̉. et tunc eſt ꝓpͥe malicia. ¶ Reſpectu ſcd̓i mēbri pͥn cipal̓. inqͣꝫtū .ſ. aliqͥs ꝓpt̓ triſticiā bonoruꝫ ſpūaliū ſe ab ip̄is bonis ſpūalibꝰ ad dele ctabilia exteriora trāſfert/ pōit̉ filia acedie euagatio mentis circa illicita. ¶ Eſt tn̄ hic aduertendū vt clariꝰ p̄dicta intelligant̉ ꝙ malicia nō capit̉ hic in ſua generali accep tione ẜm quā ē qd̓dā genꝰ omniū vicioꝝ. ſed capit̉ ꝓ qͣdam ꝑticl̓ari malicia qͣ qͥs vt De ſeptē viciis capitalibus Xx XXVIII factū eſt bona ſpūalia impugnat inqͣꝫtum ex ip̄is ꝯtriſtat̉. Sil̓r rācor nō accipit̉ hic vt ꝯmūiter accipit̉ .ſ. ꝓ odio. ſed ꝓ qͣdā ani mi radicata indignatōe/ qua qͥs ꝯͣ homīeſ ip̄m ad bona ſpūalia inducētes mouet̉. in qͣꝫtum .ſ. illa bona ſpūalia ip̄m cōtriſtant ¶ Eſt etiā notandū ꝙ Iſido. aliā drn̄tiam quā vt ſupͣ tactū eſt ponit ſeu aſſignat int̓ triſticiaꝫ et acediā. Alias etiā ip̄iꝰ triſticie ⁊ acedie filias aſſignat. Nā triſticie qͣttuor ponit eſſe filias. que ſunt rācor. puſillani mitas. amaritudo. deſꝑatio. Acedie ꝟo ſe ptē ponit eē filias. q̄ ſunt ocioſitas. ſomno lentia. īportunitas mētis. curioſitas. ver boſitas. inqͥetudo. corꝑis inſtabilitaſ. Sꝫ iſte filie ſic ꝑ Iſido. aſſigͣte reducūt̉ ⁊ ī effe ctu idē ſunt cū illis qͣs Gre. aſſignat. Naꝫ pͥus Gre. ponit rā corē eſſe filiā acedie quā ⁊ triſticiā noīat. ⁊ ſic qͦ ad hͦ Iſid̓. cū eo cō cordat. Sil̓r et reſpectu amaritudīs. qꝛ ꝓprie qͥdam effectus rācoris. Quo ꝟo ad puſillanimitatē Iſid̓. ſil̓r cū Grego. in effe ctu ꝯcordat licꝫ vario mō. Ocioſitas autē ⁊ ſomnolētia qͣs aſſignat Iſido. filias ace die comp̄hendunt̉ ⁊ reducunt̉ ad torporē circa p̄cepta. quā aſſignat Grego. filiā ace die. Nam ocioſus in bono ſpūali p̄cepta p̄ termittit. ſomnolētꝰ ꝟo ea negligēter īplet Alie ꝟo quinqꝫ filie quas aſſignat Iſi. ex acedia oriri ꝑtinent. et reducunt̉ ad euaga tionē mentꝭ circa illicita. quā ponit Greg filiā acedie. q̄ qͥdē euagatio ẜm qd̓ in ipſa arce mentis reſidet. volētis ſe īportune ad diuerſa diffundere vocat̉ īportunitas mē tis. Scd̓ꝫ aūt ꝙ illa euagatio mētis ꝑtinꝫ ad vim cognitiuā dicit̉ curioſitaſ. Inqͣꝫtū autē ſe vagādo diffundit ad locutōem di citur ꝟboſitas. Inqͣꝫtū ꝟ̓o reſpicit vaga tionē corꝑis ꝑ quā cōmunit̓ indicat̉ vagi tas mentis hoc cōtingit duplicit̓. Uel re ſpectu corꝑis in eodē loco manentꝭ. ſꝫ per varios ⁊ inordīatos mēbroꝝ motus ſe va ge ⁊ inſtabilit̓ agentis. et tūc eſt inqͥetudo corꝑis Uel reſpectu corꝑis ſe ꝑ diuerſa lo ca vage agitātis ſeu diſcurrētꝭ. ⁊ tūc ē inſta bilitas. licꝫ etiā inſtabilitas poſſit ẜm va gā ⁊ incōſtantē mutabilitatē ⁊ variatōꝫ ꝓ poſiti accipi. Et ſic patet ꝙ Grego. ⁊ Iſi dorꝰ in effectu ꝯcordāt. ¶ Eſt tn̄ ꝓ clariori dictoꝝ intellectu aduertēdū ꝙ nō oīs mo tus acedie ē peccatū. īmo freq̄nter in viris ſanctis inueniunt̉ aliqͥ imꝑfecti motꝰ ace die. Motus enī acedie qn̄qꝫ eſt ī ſola ſenſu alitate ꝓpter repugnantiā carnis ad ſpiri tū. et tūc eſt ſolū pctm̄ veniale. Qn̄qꝫ v̓o ꝑ tingit vſqꝫ ad ratōem que ꝯſentit in fugā ⁊ horrorem/ et deteſtatōem boni diuini. car ne oīno ꝯͣ ſpm̄ p̄ualente. ⁊ tūc acedia ē pec catū mortale. ¶ Eſt etiā aduertēdū ꝙ vbi ī ſuꝑioribꝰ dictū eſt acediā eſſe triſticiā d̓ bo nō ſpūali. nō eſt accipienduꝫ bonū ſpūale ꝯmūiter. quia tūc acedia nō haberet rōem ſpecial̓ vicij. cū omne viciū refugiat ſpūa le bonū virtutis ſibi oppoſite Sil̓r etiā in qͣꝫtum acedia refugit bonū ſpūale ꝓut ē la borioſum vl̓ moleſtū corꝑi. aut delectatio nis impeditiuū nō diſtīguit̉ ab alijs vicijt carnalibꝰ quibꝰ aliqͥs quietē et delectatōeꝫ corꝑis querit. Sed ꝓpͥe acedia dū viciuꝫ ſpeciale ponit̉/ ꝓut hic eſt triſticia mētalis de bono ſpūali diuino. vl̓ in bonū diuinū ordinato. ea ſola ratiōe qͣ in bonū diuinuꝫ ordinat̉. cū cōſenſu rōis in ip̄ius boni fu ga horrore ⁊ deteſtatōe. Nam mentē homi nis adeo oꝑtet bono diuīo de neceſſitate ī herere. vt nō ꝯtriſtet̉. fugiat. horreat ſeu de teſtet̉ ea q̄ ſibi ꝓpt̓ deū imminēt faciēda ¶ e vicio ſeu pec cato auaricie. Et qͣre dicit̉ idoloꝝ ẜuitus. Unc trāſeundū eſt ad declarati Z ſonē auaricie q̄ ſic ẜm Tulliū de ſcribit̉. Auaricia ē īmoderatus amor habēdi. Scd̓m ꝟ̓o Ber̄. ſic deſcribit̉. Auaricia eſt qͣrūlibet reꝝ inſa tiabilis ⁊ inhoneſta cupido. Auaricia ẜm apl̓m d̓r idoloꝝ ẜuitus. qꝛ auarꝰ ꝓpͥe ī ef fectu et oꝑe exhibet creature .ſ. pecunie illd̓ qd̓ deberet creatori. ⁊ p̄cipue fidem ſpeꝫ ⁊ dilectōem. Nā ibidē tanqͣꝫ ī eo vn̄ ſibi ſpēa le auxiliū ꝓuētuꝝ credit ſuā pͥncipalit̓ ſpeꝫ ꝯſtituit. exinde in ardorē dilectōis tranſit. Et in hͦ ſpecialiter rep̄hēdunt̉ auari. qꝛ rei viliſſime .ſ. pecunie q̄ de terra venit ⁊ acci pit̉ et ꝓprie terra ē. quā natura infimā ordi nauit/ tm̄ amorē ſuū exhibēt ⁊ impēdunt. Et hinc in Eccl̓i. dicit̉ ꝙ auaro nihil ē ſce leſtius. Et hoc ꝓpter qͣttuor cauſas. Prīa qꝛ vix eſt ſcelꝰ ſeu viciū ad qd̓ ꝑpetranduꝫ auaricia nō inducat. vt ſunt furta. homici dia ꝓditiōes. ꝑiuria. et cetera hmōi. ¶ Se cunda qꝛ eſt cōtra legē nature ſeu hūanita tis qͣ qͥſqͣꝫ alteri tenet̉ quod ſibi vellet fieri. ¶ Tercia qꝛ eſt cōtra legē vniuerſalē ī om̄i bꝰ rebꝰ exiſtentē. ꝑ quā ſe dari et cōmunica ri volunt; īmo quodāmodo compellunt. G 4 Compendiū theologie Auari vero eas captiuas detinēt ne ꝯmūi cari poſſint. Quarto qꝛ ē ꝯͣ legē diuinā ſcri ptā. Unde Luce. vi. Eſtote miẜicordes ſi cut ⁊ pr̄ veſter miẜicors eſt. ¶ Utrū auteꝫ liceat cuiqͣꝫ theſauros ꝯdere. Notandū ꝙ duplicit̓ theſaurizari p̄t. Uno mō ex affe ctu auaricie abſqꝫ om̄i intētōe neceſſitatꝭ ꝓ prie vel aliene. ⁊ hͦ mō theſaurizare eſt oībꝰ ꝓhibitū. Alio mō theſaurizari p̄t ex ꝓuidē tia. ⁊ hͦ iteꝝ duplicit̓. Uno mō vel ꝯſidera tione neceſſitatꝭ. et ſic cōcedit̉ parentibꝰ ſe cularibꝰ ob neceſſitatē filioꝝ educandoruꝫ vel filiaꝝ cōiugio tradēdarū nō tn̄ ditāda rū. ſꝫ debito ſeruato modo iuxta ſtatū per ſone. Alio mō ex ꝯſideratōe publice vtilita tis. vtputa regni defendēdi. vl̓ cultus dei ampliādi. ⁊ ſic ꝯceſſum eſt regibꝰ et domi nis tꝑalibus theſaurizare. Perſonis v̓o ec cleſiaſticis ꝑticularibꝰ ꝓpͥe nunqͣꝫ theſauri zare licet. nec etiā pecuniā tenere intentōne ſeruādi. Unde Amb̓. Aurū habet eccl̓ia n̄ vt ſeruet ſed vt eroget. ¶ Ex p̄dictis patꝫ ꝙ duplex eſt amor pecunie tēporaliū. Unꝰ re ſpectu neceſſitatis. Aliꝰ reſpectu ſuperflui. Cōtra pͥmū ꝓhibet dn̄s p̄focantē ſollici tudinē. Cōtra ſcd̓m ꝓhibet theſaurizatōꝫ. ¶ Auaricie autē ꝑ Grego. xxxi. lib̓. moral̓. ſeptē aſſignant̉ filie. q̄ ſunt. proditio. frauſ. fallacia. ꝑiuriū. inqͥetudo. violētia. ꝯͣ miſe ricordiā obduratio. Quaꝝ numerꝰ ſiue ſuf ficiētia ſic ſumi p̄t. Auaricia vt dictuꝫ eſt eſt ſuꝑfluus amor habēdi diuitias. Iſta ſuꝑfluitas ſeu exceſſus aut eſt ī ip̄as diuiti as retinēdo. et ex hͦ orit̉ obduratio ꝯͣ miſeri cordiā. qua .ſ. cor hoīs miẜicordia n̄ emol litur/ vt de diuitijs ſuis ſubueniat miſerꝭ ⁊ indigentibꝰ. Aut iſte exceſſus ſeu ſuꝑabun dātia eſt in accipiēdo ſeu in acqͥrēdo pecu nias. Quod iteꝝ p̄t ꝯſiderari duplicit̓ Ul̓ ſcꝫ inqͣꝫtū eſt in affectu. vl̓ inqͣꝫtū eſt in oꝑe ſeu effectu. Si pͥmo modo .ſ. qͣꝫtū eſt in af fectu. ſic ex auaricia orit̉ inqͥetudo. inqͣꝫtuꝫ ſcꝫ auaricia ingerit homini nimiā ſollicitu dinē curaſqꝫ ſuꝑfluas. Auarꝰ eī vt dicitur Eccl̓i. v. nō implet̉ pecunia. Si ſcd̓o mō ſcꝫ inqͣꝫtū eſt in oꝑe ſeu effectu. ⁊ hͦ iterū du plicit̓ cōtingere p̄t. Uel enī in iſta īmode rata et indebita acqͥſitōe vtit̉ qͥs vi vl̓ dolo Si vtat̉ vi tūc eſt violētia. Si vtat̉ dolo hͦ iterū triplicit̓ fieri poteſt. Uel enī fit ipſe dolꝰ ī ꝟ̓bo. Et ſiqͥdem v̓bū ſit ſimplex tūc eſt fallacia. Si aūt ip̄i v̓bo addat̉ ꝯfirma tio iuramēti/ tūc ē ꝑiuriū. Si aūt ꝯmittat̉ ip̄e dolus in oꝑe/ tūc vl̓ erit qͣꝫtū ad res. et ſic ē fraus. Uel erit qͣꝫtū ad ꝑſonaſ. ⁊ ſic eſt ꝓditio. vt patꝫ de iuda qͥ ꝑ auariciā ꝓdi dit xp̄m. ¶ Iſidorꝰ auteꝫ nouē ponit filias auaricie. q̄ ſunt mēdaciū. fraus. furtū. ꝑiu riū. turpis lucri appetitꝰ. falſum teſtimo niū. violētia. inhūanitas. rapacitas. Et ſic apparet ꝙ Iſidorꝰ tres ponit filias auari cie qͣs etiā Grego. ponit. ⁊ ſex de qͥbꝰ Gre. nullā facit mentōnem. Sꝫ qͥ debite ꝯſide rat iſte ſex filie quas ſic aſſignat Iſido. re ducunt̉ et ꝯp̄hedunt̉ ſub illis qͣs aſſignat Grego. Nam mendaciū ⁊ falſum teſtimo niū que ꝓprie nō differūt ab inuicē niſi ſic̄ genus et ſpecies (etenī falſum teſtimoniuꝫ nihil aliud eſt qͣꝫ quedā ſpecificatio mēda cij ꝯtinent̉) ſub fallacia. ſicut ⁊ furtū que ē q̄daꝫ ſpecificatio fraudis cōtinet̉ ſub frau de. Appetitꝰ autē turpis lucri ꝑtinet ad in qͥetudinē/ et ſub ea cōprehēdit̉. Rapacitas autē cū ſit ſpecies violētie ſub violentia cō tinet̉. Inhūanitas vero idē eſt propͥe qd̓ ī duratio cōtra miẜicordiā. ¶ Eſt etiā notan dū ꝙ auaricia q̄ ꝓprie eſt īmoderata cupi do circa diuitias et ſpecialit̓ pecunie. ex eo qꝛ ꝑ pecuniā om̄ia alia habent̉ ⁊ recuꝑan tur. iuxta qd̓ dicit̉. pecunie obediūt omīa. duplicit̓ pōt ꝯſiderari. Uno mō circa acce ptōem ⁊ acqͥſitionē pecuniaꝝ. inqͣꝫtum ſcꝫ aliqͥs pecuniā acqͥrit vltra debitū aliēa ſur ripiēdo vel indebite retinēdo. Et hͦ mō op ponit̉ auaricia iuſticie. Alio modo conſi derari pōt ꝓut importat īmoderantiā cir ca interiores affectōnes diuitiarū. puta cū quis nimis amat vel deſiderat diuitias. aut nimis delectat̉ in eis. etiā ſi forſan non velit caꝑe aut retīere aliena. Et hoc modo auaricia opponit̉ liberalitati q̄ hmōi affe ctōes moderat̉. Et licꝫ vterqꝫ iſtorū modo rū hic accipit̉/ magis ꝓprie tn̄ auaricia ſe cūdo modo accipit̉. ¶ Eſt etiā notandū ꝙ ph̓s in cth̓. multa ponit genera hoīm vici oſorū vicijs ad auariciā ſpectantibꝰ. q̄ ſub filiabꝰ ſupra enumeratis nō vident̉ cōpre hendi. videlicꝫ parcos. tenaces. kimibileſ. illiberales oꝑatōes oꝑantes. de meretricio paſtos. vſurarios. aleatores. mortuoꝝ ſpo liatores. latrōes. Sed circa hͦ tā ꝓ iam di ctis qͣꝫ ꝓ dicēdis ē aduertēdū. ꝙ licꝫ ī cōi vſu loq̄ndi idē reputet̉ aliqd̓ pctm̄ eē filiā alicuiꝰ alteriꝰ vicij ſeu pctī ⁊ eſſe eiꝰ ſpēꝫ. ē tn̄ magna differētia. ita ꝙ alid̓ eſt peccatū habere filiaſ ⁊ alid̓ peccatū habere ſpecies De ſeptē Diciis capitalibus X XXVIII Spēs enī alicuiꝰ pctī ſeu vicij capitalis oꝑtꝫ ſꝑ ad idē genꝰ vicij ꝑtinere. filias ꝟo no. īmo ad fine alicuiꝰ vicij pn̄t etiā pctā alt̓iꝰ generis ordīari ⁊ ex eo oriri. Illa aūt pctā q̄ ſic ex alio oriunt̉ ⁊ ad ip̄m ordināt ẜm appetitū finis. ꝓpͥe dicūt̉ eiꝰ filie. ſic̄ ḡ tia exēpli ī mat̓ia pn̄ti. Proditio ⁊ fallacia ponūt̉ et debito filie auaricie. qꝛ ex ip̄a ori unt̉ p̄cipue ẜm appetitū finis. vt quando ſcꝫ fit ꝓditio vl̓ fallacia ad pecunias ⁊ di uitias acqͥrēdas. Et tn̄ ꝓditio ⁊ fallacia ꝑ ſe ꝯſiderate n̄ ſūt ꝓpͥe ſpēs auaricie nec ꝓ prie ad genꝰ auaricie ꝑtinēt. Ad ꝓpoſituꝫ igit̉ reuertēdo illa q̄ (vt tactū ē) ponit ph̓s/ ſunt magꝭ ſpēs auaricie quā illiberalitateꝫ vocat/ qͣꝫ ſint eiꝰ filie. lꝫ tn̄ aliqͥ eoꝝ poſſint ad filias ſupͣ enūeratas reduci. vt ſub ip̄iſ effectualit̓ ꝯp̄hendāt̉. vtputa latrocinium ſub fraude. parcitas ⁊ tenacitas ſub obdu ratōe ꝯͣ miſcd̓iaꝫ etiā ſic ad auariciā ꝑtiner̄ vidēt̉ Pōt eī aliqͥs illiberal̓ ſeu auarꝰ dici ex eo ꝙ deficit ī dādo. Et ſiqͥdē qꝛ paꝝ dat vocat̉ parcꝰ. ſi āt qꝛ nihil dat tūc d̓r tenax. ſi aūt qꝛ cū magna difficultate dat tūc vo cat̉ kimibilis. qͣſi kimi vēditor. qꝛ .ſ. d̓ ꝑui magnā vim facit. ¶ Qn̄qꝫ etiā d̓r illiberal vl̓ auarꝰ qꝛ excedit ī accipiēdo. Et hͦ iterū dupl̓r. Uno mō qꝛ turpit̉ lucrat̉. vl̓ .ſ. vi lia ⁊ ẜuilia oꝑa ꝑ illiberales oꝑatōes exer cēdo. Ul̓ qꝛ d̓ aliqͥbꝰ vicioẜ actibꝰ lucrat̉. ſicut de meretricio vl̓ aliqͦ hmōi. Uel quia lucrat̉ de eo qd̓ gͣtis d̓beret ꝯcedere. ſic̄ vſu rarij. Uel qꝛ lucrat̉ paꝝ cū multo labore. Alio mō qꝛ īiuſte lucratur vl̓ viuis vim ī ferendo. ſicut latrōes. vl̓ mortuos ſpoliā do vl̓ ab amicis ꝑ deceptōeꝫ auferēdo. ſic̄ aleatores. Et intellige hec oīa iuxta ſupͣ ta cta. qn̄ .ſ. ex īmoderato amore lucri fiūt ſeu ꝓcedūt. Et ſic ptꝫ ꝯcordantia eoꝝ q̄ ponit ph̓s cū illis q̄ ponit Grego. De vicio ſeu pecca to gule. Unc dicēdū ē d̓ vicio gule Que ſic ẜm Aug. deſcribit̉. Gula ē īmoderata cibi auiditas. Ul̓ ſic Gula ē vorax edacitas nat̉e fi nibꝰ nō ꝯtēta. Et ē aduertēdū ꝙ gula n̄ di cit ſeu denoīat quēlibꝫ appetitu edēdi vel bibēdi ſꝫ ſolū īordīatū. Quia ex eo īordīa tꝰ d̓r ꝙ recedit a d̓bito ordīe rōis. Nec vi ciū gule ī ſub̓a ſeu qͣntitate cibi ꝓpͥe ꝯſiſtit ſꝫ ī ꝯcupīa nō regulata rōne. Et iō ſi aliqͥs excedat ī qͣntitate cibi nō ꝓpt̓ ꝯcupīam ſꝫ qꝛ illd̓ ſibi neceſſariū eē exiſtimat. hͦ n̄ ꝑti net ad viciū gule ſꝫ ad aliquā īperitiā. Sꝫ tūc ꝑtinet ad gulā qn̄ aliqͥs ꝓpt̓ ꝯcupīam cibi d̓lectabil̓ ſciēter excedit mēſurā edēdo Et h̓ accipit̉ cibꝰ etiā ꝓ potu. ¶ Notādum īſuꝑ ꝙ Gre. xxx. li. mora. qͥnqꝫ eē ſpēs gule aſſigͣt ſub his v̓bis. Sciēdū ē. qꝛ quinqꝫ nos modis viciū gule tēptat. Aliqn̄ nāqꝫ īdigentie tꝑa p̄uēit. Aliqn̄ ordinē tꝑis ſeqͥ tur ſꝫ cibos lautiores q̄rit. Aliqn̄ etiā q̄li bet ſumēda p̄ꝑari accuratiꝰ expetit. Aliqn̄ aūt ⁊ qͣlitati ciboꝝ et tꝑi ꝯgruit. ſꝫ ī ip̄a qn̄ titate ſumēdi mēſurā refectōiſ excedit. Nō nunqͣꝫ ꝟo ⁊ abiectiꝰ ē qd̓ deſiderat. ⁊ tn̄ ip ſo eſtu īmēſi deſiderij det̓iꝰ peccat. Et cōti nēt̉ ī hͦ ꝟ̓ſu. Prepropere laute nimis arden ter ſtudioſe. Quaꝝ ſpēꝝ nūerꝰ ⁊ ſufficiētia ſic ſumi p̄t. Gula vt dictū ē īportat īordīa tā ꝯcupīaꝫ edēdi In eſu aūt duo ꝯſideran tur .ſ. vl̓ ip̄e cibꝰ qͥ ſumit̉. vl̓ ip̄a eiꝰ ſūptio. Reſpcū pͥmi .ſ. ip̄iꝰ cibi qͥ ſumit̉ triplex p̄t ꝯcupīe inordīatio ꝯtīgere .ſ. vl̓ qͣꝫtū ad ſub ſtātiā cibi. vl̓ qͣꝫtū ad qͣlitatē cibi. vl̓ qͣꝫtuꝫ ad qͣꝫtitatē cibi. Quātū ad pͥmū ꝯtīgit cō cupīe inordīatio. qn̄ .ſ. q̄rūt̉ cibi lauti .i. p̄ci oſi. Et tūc ē ſcd̓a ſpēs ſupͣ poſita/ d̓notata ꝑ illd̓ v̓bū v̓ſus ſupͣ poſiti/ laute. Quātum ad ſcd̓m ꝯtīgit ꝯcupīe deordīatio. qn̄ .ſ. ci bi nimis accurate ⁊ d̓licioſe p̄ꝑant̉. Et tūc eſt tercia ſpēs ſup̄ aſſigͣta/ d̓notata ꝑ illd̓ v̓ bū ſtudioſe ꝟ̓ſus p̄noīati. Quātū ad t̓ciū ꝯtīgit ꝯcupiſcētie deordīatio qn̄ excedit̉ ī nimis ꝯmedēdo. Et tūc ē qͣrta ſpēs ſupra aſſigͣta/ denotata ꝑ hͦ v̓bū nimis. Reſpc̄u ſcd̓i mēbri pͥncipalis ſcꝫ ip̄iꝰ ſumptōis ci bi p̄t duplicit̓ cōcupiſcētie inordīatio ꝯtī gere .ſ. vel qͣꝫtū ad tꝑus ip̄iꝰ ſumptōis. vel qͣꝫtū ad modū. Quātū ad pͥmū ꝯtīgit con cupiſcētie īordinatio qn̄ p̄uenit̉ debitū tē pus ſeu debita hora ꝯmedēdi. Et tūc ē pͥ ma ſpecies ſupra aſſignata d̓notata ꝑ hoc verbū p̄propere. Quantū ad ſcd̓m contin git ꝯcupiſcētie inordinatio .ſ. qn̄ nō ſeruat̉ debitꝰ modus in edēdo. Et tūc eſt quinta ſpecies ſupͣ aſſignata/ denotata ꝑ hͦ verbū. ardenter. ¶ Notandū inſuꝑ ꝙ Greg. xxxi. li. mora. quinqꝫ aſſignat gule filias. qͥ ſunt. inepta leticia. ſcurrilitas. immūdicia. mul tiloqͥum. hebetudo ſenſus circa intelligen tiā. Quaꝝ numerꝰ ſeu ſufficientia ſic ſumi pōt. Gula vt ſupra tactū eſt ꝓpͥe conſiſtit circa īmoderatā ꝯcupiſcētiā que eſt ī cibiſ Compendiū theologie ⁊ potibꝰ. Et iō illa vicia q̄ ex immoderata ꝯcupīa cibi ⁊ potꝰ ꝯſequūt̉ ſeu oriūt̉/ ꝯpu tant̉ īter filiaſ gule. Ip̄a aūt vicia q̄ ex īmo derata ꝯcupiſcētia cibi ⁊ potꝰ inſurgūt ſeu oriūt̉ ꝯſiderāt̉ dupl̓r. Uel īſurgūt ex parte aīe vl̓ inſurgūt ex ꝑte corꝑis. Si īſurgunt ex ꝑte aīe hͦ p̄t ꝯtīgere qͣdrupl̓r .ſ. vl̓ primo qͣꝫtū ad ratōeꝫ. cuiꝰ aciēs ex cibi ⁊ potꝰ im moderātia hebetat̉. ꝓpt̓ .ſ. ciborū ⁊ vini fu moſitates caput hoīs ꝑturbātes. Et hinc ponit̉ filia gule hebetudo ſenſus ſeu mentꝭ circa ītelligētiā. ſic̄ ⁊ ecōtrario abſtinētia cō fert ad ſapīe ꝑceptōꝫ Ul̓ ſcd̓o qͣꝫtū ad vim appetitiuā ſeu appetitū. qͥ ſopito gub̓nacu lo rōis ꝑ ip̄aꝫ cibi ⁊ potꝰ īmoderātiā ml̓ti plicit̓ deordīat̉ ⁊ ī varias trāſit diſſolutōeſ Et hīc pōit̉ īepta leticia filia gule. ex eo q oēs inordīate paſſiōes ad leticiā ⁊ triſticiā ordināt̉. vt dicit ph̓s. Ul̓ tercio qͣꝫtū ad ī ordinatōꝫ diſcretōis circa debitū moduꝫ ꝓferēdi v̓ba. qͥ freq̄ntiſſime ex īmoderātia cibi ⁊ potꝰ ꝯtingit. Et hinc ml̓tiloquiū aſ ſignat̉ filia gule. Iuxta qd̓ dic̄ Gre. ī paſto rali. Niſi gule deditos īmoderata loqͣcitaſ comitaret̉/ diues ille qͥ epulatꝰ qͦtidie ſplen dide d̓r/ ī lingua gͣuiꝰ nō arderet. Uel qͣrto qͣꝫtū ad inordīatōꝫ diſcretōis circa geſtꝰ actꝰ ext̓iores. Nā ſic̄ ex īmoderātia cibi et potꝰ ꝓuēit ī ip̄a diſcretōe defectꝰ ⁊ inordi natio circa debitā ⁊ moderatā ꝓlatōꝫ v̓bo rū. ita ſil̓r ꝓuēit ī ip̄a diſcretiōe deordīatio circa exteriores geſtꝰ. Et hinc ponit̉ ſcurri litas filia gule q̄ ē q̄dā vana iocularitas q̄ rēs hoīes ad riſū ⁊ ꝯplacētiā ꝯmouere. ex defectu diſcretōis ſeu debite ꝓuiſiōis ꝓue niēſ. Quātū aūt reſpcū ſcd̓i mēbri pͥncipa lis d̓ vicijs .ſ. q̄ ex ꝑte corꝑis īſurgūt/ certū eſt ꝙ ex ip̄a īordīata ⁊ īmoderata cibi ⁊ po tus ꝯcupīa et ſūptōe freq̄ntiſſime ſequunt̉ emiſſiōes īhoneſte ſuꝑfluitatū. Et hīc ē ꝙ īmūdicia ponit̉ filia gule. ¶ Eſt tn̄ aduer tendū ꝙ ſi ex ip̄a ſuꝑfluitate cibi ⁊ potꝰ cō tingat emiſſio ſuꝑfluitatū ꝑ moduꝫ ſemīs natural̓. tūc īmūdicia licꝫ etiā ad gulā ꝑti nere videat̉/ inqͣꝫtū .ſ. mat̓iā mīſtrat. magi ꝓpͥe tn̄ ꝑtinet ad pctm̄ libidīs ſeu luxurie. Si ꝯtīgat emiſſio aliaꝝ ſuꝑfluitatū. vt vo mitꝰ et vacuatōnū fetidaꝝ ⁊ hmōi. tūc im mūdicia ꝓpͥe ad viciū gule ꝑtinet. ¶ Eſt eti am aduertēdū ꝙ hebetudo qͣꝫtū ad eligibi lia nō ē ꝓpͥe filia gule. īmo cōit̓ ī om̄i pctō īuenit̉. Sꝫ hebetudo ſenſus circa ſpecula bilia/ maxīe etiā ex gula ꝓuēit ꝓpt̓ rōem iā tactā .ſ. ꝓpt̓ fumoſitates caput ꝑturbātes. ⁊ tūc ꝓpe ē filia gule. Simil̓r leticia q̄ ē d̓ actu pctī. iuxta illd̓ Prouer. ij. c. Letāt̉ cū malefecerīt. ⁊ q̄ ꝓpͥe ex habitu peccādi ꝓce dit nō ē filia gule. īmo ad om̄e pctm̄ cōſeqͥ p̄t. Sꝫ illa leticia q̄ ē vaga diſſoluta ⁊ īcō poſita qd̓ īportat hoc verbū īepta; maxīe orit̉ ex inordīata ſūptōe cibi et potꝰ. ⁊ iſto mō aſſignat̉ filia gule. Sil̓r eſt q̄dā ſcurri. litas q̄ ex volūtate ſeu appetitu luxurie ⁊ q̄ dā ex appetitu inordīato lucri ſeu pecunie. ꝓcedit. dū .ſ. q̄rit̉ ꝑſona ꝑ qͣndā vanā iocu laritatē ad riſum ſeu ꝯplacētiā ꝓmoueri. vel ad ip̄am faciliꝰ ad actū venereū ꝓmo uēdū. vl̓ ad aliqͥd ꝯmodi ab ea ꝯſeq̄ndū. ⁊ iſtꝭ modis magꝭ ꝑtinēt ad illa vicia .ſ. luxu rie ⁊ auaricie. Sed illa ſcurrilitas q̄ ex im moderata ꝯcupiſcētia ⁊ ſumptōe cibi ⁊ po tus ꝓcedit iuxta modū ſatis ſupͣ declaratū eſt ꝓprie filia gule. De Dicio ſeu pecca to luxurie. Equit̉ d̓ luxuria q̄ ſic deſcribit̉. Luxuria ē ex īmūdis deſiderijſc veniēs lubrica mētis ⁊ carniſ ꝓ ſtitutō. Scd̓ꝫ alios ſic deſcribi tur. Tuxuria ē libidīoſe voluptatꝭ appeti tꝰ. Et ītelligas hūc libidīoſum appetituꝫ qn̄ ē ex cōſēſu rōis. ſic .ſ. ꝙ ip̄a rō cū cohibe re poſſꝫ nō tn̄ cohibet. qꝛ tūc tal̓ libidino ſus appetitus ē pctm̄ mortale. Adhuc ẜm alios ſic deſcribit̉. Luxuria ē corꝑis incō tinētia ex pruritu carnis originē ꝯtrahēs. ¶ Notādū ꝙ ſic̄ ſepe ſupͣ dictū ē. magͣ dif ferētia ē ponere aliqd̓ pctm̄ filiā alteriꝰ vi cij ⁊ illd̓ ponere eiꝰ ſpēꝫ. Qd̓ manifeſte ap paret in iſto vicio ſeu pctō luxurie. Naꝫ vt clare videbit̉ iſtd̓ viciū aliqͣ habꝫ pctā tan qͣꝫ filiaſ. ea .ſ. q̄ ex eo oriūt̉. ẜm p̄cipue appe titū finis. Licꝫ tn̄ ẜm ꝓpriū eſſe ad ip̄ꝫ vi ciū nō ꝑtineant. Habꝫ etiā ſpēs q̄ ꝓpͥe ad ip̄m luxurie viciū ꝑtinēt ¶ Octo igitur ẜm Gre. xxxi. li. mora. aſſigͣnt̉ filie luxurie .ſ. ce citas mētꝭ. incōſideratio. incōſtātia. p̄cipi tatio. amor ſui. odiū dei. affectꝰ p̄ſentꝭ ſecu li. horror ſeu deſperatio futuri. ¶ Quarum numerꝰ ſeu ſufficiētia ſic ſumi p̄t. Certū ē ꝙ ẜm doctrinā ph̓oꝝ qn̄ īferiores aīe vireſ ſeu potētie ad ſua vehemēter obiecta affici unt̉ ⁊ ſe applicāt ꝯſeq̄ns ē ꝙ ſuꝑiores aīe vires ī ſuis actibꝰ impediāt̉ ſeu deordinēt̉ Maxīe aūt ꝑ viciū luxurie appetitꝰ ꝯcu De ſeptē viciis capitalibus X XXIX piſcibil̓ q̄ eſt vna de inferioribꝰ potētijſ aīe vehemēter afficit̉ ⁊ intēdit ſuo obiecto .ſ. de lectabili venereo. ꝓpt̓ ſuā .ſ. vehemētiā de lectatiōis. Ex qͦ ꝯſeq̄ns ē ⁊ cōit̓ ꝯtingit ꝙ maxime ꝑ ꝯcupīam luxurie rō ⁊ volūtas q̄ ſunt ſuꝑiores aīe vires impediūt̉ ſeu deor dināt̉. ¶ Rōis aūt qͣttuor ſunt actꝰ in agen dis. Primꝰ qͥdē actꝰ ē ſimplex intelligētia. qͦ ipſa rō aliquē finē app̄hendit vt bonuꝫ. Et hic actꝰ ꝑ ꝯcupīaꝫ luxurie īpedit̉. Iu xta illud Dan̄. xiij. Spēs decepit te. Et il lud. Cōcupiſcētia ſubuertit cor tuū. Et qͣꝫ tum ad hͦ ponit̉ filia luxurie cecitas mētis Scd̓s actus ratōis eſt ꝯſiliū de his q̄ ſūt agenda ꝓpt̓ finē. et hic etiā actus ꝑ ꝯcupi ſcentiā luxurie īpedit̉. Et qͣꝫtū ad hͦ ponit̉ filia luxurie p̄cipitatio. q̄ ꝓut h̓ ſumit̉ īpor tat ſubtractōeꝫ ꝯſilij. qn̄ .ſ. hō ex luxurie ve hemētia ꝑ impetū voluptatis ſeu paſſiōiſ. nō adhibito ꝯſilio ad aliqͥd agēdū ſubito ⁊ inordīate fert̉. Terciꝰ actꝰ rōis ē rectū iu diciū de agēdis. Et hic etiā actꝰ ꝑ ꝯcupi ſcentiā luxurie impedit̉. Ut d̓ ſenibꝰ luxu rioſis d̓r Dan̄. xiij. Auerterūt ſenſum ſuuꝫ vt nō recordarent̉ iudicioꝝ iuſtoꝝ. Et qͣn tū ad hͦ ponit̉ filia luxurie incōſideratō. q̄ ꝓut h̓ ſumit̉ īportat defectuꝫ recti iudicij qn̄ .ſ. hō ex luxurie vehemētia in recte iudi cādo deficit. qꝛ .ſ. ꝯtēnit vl̓ negligit attēde re ea ex qͥbꝰ rectū iudiciū ꝓcedit. Quartus aūt rōis actus ē p̄ceptū qd̓ ip̄a rō facit de aliqͥd agēdo. Et iſte etiā actꝰ ꝑ ꝯcupīaꝫ lu xurie īpedit̉. inqͣꝫtū .ſ. hō ex īpetu ip̄iꝰ ꝯcu piſcētie impedit̉ ne exeqͣt̉ illd̓ qd̓ rō decer nit eē faciēdū. Et ẜm hͦ ponit̉ filia luxurie incōſtātia. q̄ ꝓut h̓ ſumit̉ īportat r̄ceſſuꝫ a bono ꝓpoſito ⁊ cepto ꝓpt̓ aliqͥd qd̓ īordi nate placet. qd̓ maxime cauſat vehementia luxurie. ꝑ quā hō trahit̉ ad repudiādū qd̓ recte pͥꝰ acceptauerat. qd̓ ex ſui defectu ve nit. qꝛ cū poſſꝫ illi īpulſui luxurie r̄ſiſtere n̄ reſiſtit. eo .ſ. ꝙ nō tenet firmit̉ ⁊ ꝯſtāter ſe in bono cepto. Ita ꝙ cecitas mētꝭ ē defectuſ circa actū ſimplicꝭ ītelligētie. Precipitatio ē defectꝰ circa actū ꝯſilij. Incōſideratio ē defectꝰ circa actū iudicij. Incōſtātia ē d̓fe ctꝰ circa actū p̄cepti. Qui ſūt qͣttuor pͥnci pales actꝰ rōis circa agibilia. qͥ maxīe ꝑ de lectatōem q̄ ī actibꝰ venereis ē/ q̄ totā aīaꝫ abſorbet; impediunt̉. vt tactū eſt. ¶ Ex ꝑte autē voluntatis duplex ē actus quē ꝑ con cupiſcētiā luxurie deordīari ꝯtīgit. Unuſ eſt appetitꝰ finis. Et qͣꝫtū ad huiꝰ actꝰ deordinatōeꝫ ponit̉ filia luxurie amor ſui. in qͣꝫtū .ſ. hō ꝓ venerea delectatōe quā inordi nate appetit et ꝯcupiſcit ſeip̄m inordinate diligit. ⁊ ea q̄ ad dictā delectatōeꝫ ſeu ꝯpla cētia ꝯferūt ſibi ꝓcurat ⁊ q̄rit ¶ Et ꝑ oppo ſitū reſpectu ip̄iuſmet actꝰ voluntatꝭ ponit̉ alia filia luxurie odiū dei. Qd̓ īportat qͣn dā dei ac ſuoꝝ mādatoꝝ ī aīo diſplicentiā et ꝯtēptū. inqͣꝫtū .ſ. ip̄aꝫ delectatōꝫ venereā ſic ꝯcupitā nō ꝓhibet. ¶ Aliꝰ actꝰ volūtatꝭ ē appetitꝰ eoꝝ q̄ ſunt ad finē. Et qͣꝫtū ad hꝰ actus deordīatōeꝫ ponit̉ filia luxurie affe ctus p̄ſentis ſecl̓i. inqͣꝫtū .ſ. hō ꝓ amplius ⁊ diutiꝰ venerea delectatiōe ad ſui libitū fruē do/ pn̄s ſeculū ⁊ ea q̄ ī eo ſūt īordīate diligit ⁊ ī eis ꝯplacet ¶ Et ꝑ oppoſitū r̄ſpc̄u iſtiuſ met actꝰ pōit̉ alia filia luxurie/ deſꝑatio fu turi ſecl̓i. qꝛ dū hō vt p̄fert̉ nimis d̓lectati onibꝰ carnalibꝰ d̓tinet̉. n̄ curat ad d̓lectatō nes ſpūales q̄ ꝓpͥe ad gaudia fut̉i ſecl̓i ꝑti nēt ⁊ diſponūt ꝑuenire/ īmo eas faſtidit ⁊ qͦdāmō deſꝑat ¶ Eſt tn̄ aduertēdū ꝙ Iſid̓. qͣttuor ponit ex ip̄a luxuria oriētia q̄ ſub p̄ dictꝭ filiabꝰ ꝯp̄hēdi n̄ vidēt̉ .ſ. turpiloqͥa. v̓ ba ſcurrilia. v̓ba ludicra. ſtultiloqͥa. Sꝫ qͥ bn̄ ꝯſiderat p̄dicta qͣttuor ſb̓ p̄cedētibꝰ ꝯti nēt̉. Nā ip̄a qͣttuor q̄ ſic ponit Iſid̓. nō ſūt niſi qͥdā īordīati actꝰ ext̓iores/ ⁊ adhuc p̄ci pue ad locutōꝫ ꝑtinētes. q̄ ex ip̄a vi ꝯcupīe luxurie oriūt̉ In qͣ locutōe p̄t ex vi ip̄iꝰ lu xurie aliqͥd īordīatum eē qͣdrupl̓r. vl̓ ꝓpt̓ materiā. vl̓ ex ꝑte cauſe. vl̓ qͣꝫtū ad finē. vl̓ qͣꝫtū ad ſnīaꝫ. Si qͣꝫtū ad materiā tūc ſūt turpiloqͥa. Cū eī ex abūdātia cordiſos lo qͥt̉. luxurioſus cuiꝰ cor turpibꝰ ꝯcupiſcētijſ ē plenū d̓ facili ī turpia v̓ba ꝓrūpit qd̓ ꝓ pͥe ꝑtinet ad īcōſideratōꝫ. Ex ꝑte ꝟo cauſe Cū (vt dictū ē ꝯcupīa luxurie maxīe incō ſideratōꝫ ⁊ p̄cipitatōꝫ cauſet. ꝯn̄s ē ꝙ ꝓrū ꝑe faciat ī v̓ba leuit̓ ⁊ incōſiderate dicta/ q̄ ſcurrilia dicūt̉. Quātū ꝟo ad finē. Cū lu xurioſus ex vi ſue ꝯcupīe delectatōꝫ q̄rat. ꝯn̄s ē vt v̓ba ſua ad īmoderatā delectatōꝫ ordīet. et ſic ī v̓ba ludicra ꝓrūpat. q̄ ꝓpͥe io cularia dicunt̉ ad luxuriā maxīe ꝑtinētia. Qd̓ ꝓpͥe ad amorē ſui ꝑtinere videt̉. Quā tū v̓o ad ſnīaꝫ ſeu gͣuitatē ꝟboꝝ cū ꝯcupi ſcētia luxurie incōſideratōꝫ mētis qͣndam cauſet. conſeq̄ns eſt ꝙ rectū iudiciū debi tamqꝫ gͣuitatē in v̓bis impediat. ex qͦ fit vt luxurioſus in ſtultiloqͥa ꝓrūpat. vtpote ꝟ bis ſuis delectatōnes quas appetit/ qͥbuſ cūqꝫ alijs rebꝰ p̄ferēs ſeu p̄ponēs. ¶ Eſt etiā Compendiū theologie aduertendū ꝙ amor ſui nō capit̉ hic ſub qͣ dam ſui generalitate. qͣꝫtū .ſ. ſe extēdit ad q̄ cūqꝫ bona que aliqͥs ſibijp̄i appetit. qꝛ iſto reſpectu amor ſui nō eſt filia luxurie. īmo ꝯmūe oīm pctōꝝ pͥncipiū. Sꝫ capit̉ h̓ qͣ dā ſpēali acceptōe ſeu ꝯſideratōe. inqͣꝫtū .ſ. aliqͥs ꝓpt̓ ſua cōplacentiā ⁊ delectatōeꝫ in ordīate appetit ⁊ ꝯcupiſcit delectabilia car nis venerea. ⁊ tūc ē ꝓprie filia luxurie. Si milit̓ incōſtantia inqͣꝫtū opponit̉ cōſtātie ꝓut ip̄a cōſtantia eſt ꝑs fortitudīs ⁊ circa ardua ⁊ terribilia v̓ſat̉ nō eſt filia luxurie. Sed hic ponit̉ filia luxurie inqͣꝫtū oppo nit̉ ꝯſtātie que habet̉ ī abſtinēdo a delecta tionibꝰ venereis. q̄ ꝓpͥe ꝑtinet ad ꝯtinētiā q̄ ponit̉ ꝑs tꝑantie. Et iſto mō incōſtātia ponit̉ ꝓprie filia luxurie inqͣꝫtū ſcꝫ ex ip̄iuſ luxurie ꝯcupīa orit̉ ⁊ cauſat̉. ⁊ ꝑ eā emollit̉ cor hoīs ⁊ effeminatū reddit̉. Et ita d̓ alij ſupͣ tactis ſuo mō. Quia vt ſupͣ tactū ē nō refert aliqͣ vicia ex vno vicio oriri ẜm appe titū finis. ⁊ eadē vicia ad genera alioꝝ vici A orū ꝑtinere. ¶ Spēs v̓o luxurie ꝯmuit̉ aſ ſignant̉ ſeptē .ſ. ſimplex fornicatio. ſtuprū adulteriū. ſacrilegiū. inceſtꝰ. raptus. pctm̄ ꝯͣ naturā. Quaꝝ ſpēꝝ numerꝰ ſeu ſufficien tia ſic ſumi poteſt. Pctm̄ luxurie in hͦ ꝓpͥe ꝯſiſtit ꝙ aliqͥs delectatōe venerea vtit̉ non ẜm rectā rōem et debitū modū. Qd̓ qͥdem ꝯtīgere p̄t duplicit̓. Uno mō reſpectu ma terie in qͣ hmōi delectatio q̄rit̉ ſeu ſumit̉ ꝓ ut in ea eſt deordīatio. Alio mō reſpectu ip ſiꝰ materie que licꝫ debita exiſtat nō ẜuant̉ tn̄ circa eā debite circūſtātie. Et qꝛ circum ſtantia de ſe inqͣꝫtū ſcꝫ circūſtantia nomen dat ſeu īponit ſpeciē actui morali. ideo ei ſpecies nō cōit̓ a circūſtantijs/ īmo ſumit̉ ab obiecto qd̓ ē mat̓ia actꝰ. id̓o oꝑtuit ſpe cies luxurie aſſigͣri a ꝑte mat̓ie ſeu obiecti. in habēdo .ſ. reſpectū ad ip̄am materiā vel obiectū. Circa ip̄am aūt materiā in qͣ exer cet̉ actus venereꝰ/ p̄t aliqͥd non ꝯuenire re cte rōi duplicit̓. Primo mō reſpectu ꝓpri eſſe ip̄ius materie .ſ. recipiētis. que ꝓprie ī actu venereo ꝓ materia reputat̉ ⁊ recipitur inqͣꝫtū .ſ. ip̄a materia repugͣntiā habꝫ ad fi nem debitū. ꝓpt̓ quē actus venereꝰ exerce ri debꝫ. eo .ſ. ꝙ ꝑ eam impedit̉ generatio ꝓ lis. et tūc eſt vna ſpēꝝ luxurie .ſ. pctm̄ ꝯͣ na turā. qd̓ h̓ accipit̉ ſeu ſumit̉ ꝓ om̄i actu ve nereo. ex qͦ nō pōt generatō hūana ſeqͥ. Ul̓ inqͣꝫtū ip̄a materia repugͣntiā habꝫ ad de bitā educatōem directōem et ꝓmotōꝫ pro lis iā nate. inqͣꝫtū ſcꝫ ꝑ eam impedit̉ debi tus ordo educatōis directōis et ꝓmotōis ip̄iꝰ ꝓlis ſuſcepte. ⁊ tūc ē alia ſpēs luxurie. ſcꝫ ſimplex fornicatio. Scd̓o mō inqͣꝫtuꝫ ip̄a materia in qͣ exercet̉ actus venereꝰ pōt eſſe nō cōueniēs recte rōi. nō qͥdem ex eſſe ſui ſeu de directo. ſed ꝑ q̄ndam indirectuꝫ reſpectū eorū que circa ip̄am materiā fiūt tam in ſe qͣꝫ in ꝯꝑatōe ad alios hoīes. Et hͦ iteꝝ p̄t ꝯtingere duplicit̓. Quia aūt pro di cto actu venereo ꝯmittēdo ⁊ exercēdo īfert̉ violētia. ⁊ tūc eſt alia ſpēs luxurie .ſ. raptꝰ. Aut ꝓ dicto actu venereo ꝯmittēdo et exer cēdo nō īfert̉ violētia. Et hͦ iteꝝ ꝯtīgere p̄t dupl̓r. Prīo qͥdem mō ex ꝑte ip̄iꝰ mat̓ie .ſ. femine cui aliqͥs ꝯmiſcet̉. qꝛ .ſ. nō ẜuatur ei debitꝰ et ꝯgruꝰ honor. ⁊ tunc ē alia ſpēs lu xurie .ſ. inceſtꝰ qͥ eſt ꝯcubitꝰ cū ꝯſanguinea vel affine. in qͦ ip̄iꝰ femīe tā reſpectu ſui ſue qꝫ fame ac nomīs. qͣꝫ ī reſpectu ſue ꝓgeniei honorificētia qͣꝫ pl̓imū ledit̉. Ex qͦ appa ret ꝙ gͣuiꝰ ſit pctm̄ inceſtus qͣꝫ peccatū ſim plicis fornicatōis. Alio mō ex ꝑte illiꝰ ī cu ius ptāte eſt ip̄a femīa. Et hoc iteꝝ tripl̓r. Uel reſpectu femīe q̄ eſt in ptāte viri. ⁊ tūc eſt alia ſpēs luxurie .ſ. adulteriū. qd̓ ꝯmitti tur cum violatōe mr̄imonij. Aut reſpectu femīe que eſt in ptāte pr̄is. et tūc eſt ſtuprū qd̓ ꝯmittit̉ in deflorādo et corrūpēdo v̓gi nem. q̄ cōiter in ptāte pr̄is ꝯſiſtit. Aut r̄ſpe ctu femīe in ſpēali (vt ita dicat̉) dei ptāte ex iſtentꝭ. tanqͣꝫ .ſ. ſuo cultui ⁊ ẜuitio ſpecialit̓ deputate ⁊ dedicate. ⁊ tūc eſt alia ſpēs lux urie .ſ. ſacrilegiū. qd̓ ꝯmittit̉ cū ꝑſona reli gioſa et deo ſacrata ¶ Et aduertat̉ h̓ ꝓ intel B lectu p̄miſſoꝝ ꝙ ſpēs ſupͣdicte luxurie ma gis ex ꝑte femine diuerſificari ponūt̉ qͣꝫ ex ꝑte viri. qꝛ in actu venereo femīa ſe habꝫ qͣ ſi patiens/ ⁊ ꝑ modū materie. vir aūt ꝑ mo duꝫ agentꝭ. Et vt ſupͣ tactū ē ſpēs luxurie nō pn̄t ꝯueniēter niſi ẜm drn̄tiā ſeu diuer ſitatem mat̓ie aſſignari. Quia diuerſitas mat̓ie habꝫ annexā diuerſitatē formalē ob iecti/ q̄ accipit̉ ẜm diuerſos modos repu gnātie ad rectā rationē debitūqꝫ ordineꝫ ⁊ modū qͥ ī actibꝰ venereis ꝯmittunt̉. ¶ Eſt etiā aduertendū ꝙ licꝫ in ſupͣſcripta ſpērū luxurie aſſignatōe meretriciū nō trāſiēs ī gͣuiorē ſpeciē intelligat̉ ſub ſimplici forni catōe ꝯp̄hēſū. aliqͥ tn̄ int̓ ip̄a duo realē dif ferentia aſſignāt. dicentes fornicatōeꝫ ſim plicē eſſe ſoluti cū ſoluta. quodāmō ſibijn uicē determinate aſſociatis et appropͥatis. De ſeptē viciis capitalibus 3 XXIX Meretriciū v̓o duplicit̓ fieri dicūt. Uno mō ꝑ vagā libidinē hincinde cū diuerſis. nūc cū iſta nūc cuꝫ alia peccādo. Alio mō cū publice venali ꝯcubēdo. ¶ Eſt etiā ad uertēdū ꝙ aliqͥ n̄ ponūt ſacrilegiū d̓ ꝑ ſe ꝓ pͥam ſpēm luxurie. qꝛ vt dicūt nō ꝓpe d̓ ſe ꝑtinet ad luxuriā ẜm ſeip̄am. Sed ſolum poſſꝫ poni eiꝰ ſpēs inqͣꝫtū ordinaret̉ ad fi nem ip̄iꝰ. Sed nec adhuc ponūt tūc ip̄m ſacrilegiū ſpeciē det̓mīatā luxurie. qꝛ vt di cunt p̄t ꝯcurrere cū diuerẜ aliaꝝ ſpecieꝝ lu xurie ſupra tactaꝝ. vt gr̄a exempli. Si qͥs abutat̉ ꝑſona ſibi ẜm ſpūalē cognatōꝫ ꝯiū cta ꝯmittit ſacrilegiū ꝑ modū inceſtus ſeu quendā ſpūalē inceſtū. Si aūt abutat̉ d̓o ſacrata tūc eo reſpectu ꝙ ē ſpōſa chriſti cō mittit ſacrilegiū ꝑ modū adulterij. ſeu qd̓ dā ſpūale adulteriū. Eo v̓o reſpectu ꝙ eſt ſub ſpūalis patris cura ⁊ ptāte ꝯmittit ſa crilegiū ꝑ modū ſtupri ſeu qd̓dā ſpiritua le ſtuprū. Et ſi violentia inferat̉/ cōmittet̉ ſacrilegiū ꝑ modū raptus ſeu qͥdā ſpūalis raptus. qͥ gͣuiſſime etiā in ſolo conatu ꝑ le ges ciuiles punit̉. Cōmūior tn̄ vſus ⁊ opi nio habꝫ ꝙ ſacrilegiū ponit̉ det̓mīata ſpe cies luxurie et ꝯmittit̉ vt ſupͣ declaratū eſt ¶ Eſt etiā aduertendū ꝙ pctī ꝯͣ naturā qͣt tuor cōiter ſpecies ſeu modi aſſignāt̉. Pri mus eſt qn̄ abſqꝫ om̄i ꝯcubitu cauſa dele ctatōis veneree pollutio ꝓcurat̉. Et vocat̉ ꝓprie mollicies. ꝑtinetqꝫ ad pctm̄ immun dicie veneree ſeu lubricoſe. Scd̓s modꝰ ē ſi fiat ꝑ ꝯcubitū ad rē nō eiuſdē ſpeciei. Et vocat̉ ꝓpͥe beſtialitas. Terciꝰ modꝰ eſt ſi fi at ꝯcubitus ad rē eiuſdē ſpeciei ſed non ad d̓bitū ſexū. vtputa maſculi ad maſculū. vl̓ femine ad feminā. Et vocat̉ ꝓpͥe pctm̄ zo domiticū. Quartꝰ modꝰ ē ſi fiat ꝯcubitus ad rem eiuſdē ſpeciei ⁊ debiti ſexꝰ. ſꝫ nō fiat in debito inſtrumēto. vl̓ al̓s fiat mōſtruo ſa quedā deordinatio et vilitas ī modiſ cō cubēdi. ¶ Eſt etiā aduertēdū ꝙ ꝯcubitꝰ cō iugalis ẜm aliqͣs circūſtantias p̄t fieri cuꝫ pctō vl̓ mortali vl̓ veniali. Et ꝯmūit̉ dicti ꝯcubitus aſſignat̉ triplex modꝰ .ſ. licitꝰ fra gil̓ īpetuoſus. Licitus iteꝝ fit tripl̓r. vel .ſ. cauſa ꝓlis ſuſcipiēde ad honorē d̓i ⁊ cultū Ul̓ cauſa reddēdi debitū dū exigit̉ Uel cā fornicatōis vitāde. nō qͥdem in ſe ſed in cō iuge. Primꝰ ē pietatꝭ. ſecūdꝰ ē iuſticie. ter cius ē cautele. Et in his nullū d̓r eſſe pctm̄ Fragilis eſt qn̄ fit cauſa delectatōnis. Et tūc diſtinguit̉. qꝛ ſi amor illiꝰ delectatōnis ſit ita feruēs ꝙ p̄ponat̉ deo/ tūc ē peccatuꝫ mortale. Si ꝟ̓o nō p̄ponat̉ deo/ tūc ē pec catū veniale. ¶ Quinqꝫ modis fit ꝯcubitꝰ īpetuoſus. ¶ Impetuoſus eſt qͥ ex ſola libri dine ꝓueniēs metas rōis et honeſtatis trā ſcēdit. quod fit qͥnqꝫ modis. Prīo mō per qͣſdā meretricias blandicias ad magis ex aturādā libidinē Scd̓o mō qn̄ fit ꝯͣ natu ralē modū. Tercio mō qn̄ fit tꝑe ꝓhibito. vt magnaꝝ ſolēnitatū eccl̓ie et vigiliarum Quarto mō qn̄ fit in loco ꝓhibito. vtpu ta eccl̓ia vl̓ cimiterio. Quinto mō cū ad p̄ gnantē partui vicinam. vl̓ ad eā q̄ in fluxu menſtruoſo eſt accedit̉. Quomodo ex ſpe ciebus et filiabꝰ ſeptē vicioꝝ capitaliū alia etiam peccata oriant̉. Eneralit̓ aūt circa predictas tā fi C liaꝝ qͣꝫ ſpecieꝝ omniū ſupͣdictorū ſeptē viciorū ſeu pctōꝝ capitaliuꝫ aſſignatōes et declaratōnes Notandū ē ꝙ licꝫ cuilibet p̄dictoꝝ vicioꝝ nō ſint aſſigͣte niſi filie ⁊ ſpēs ſupͣdicte declarate. qd̓ n̄ ali ter fieri debuit. qꝛ vt ſepe ſupͣ tactū ē nulli vicio capitali debēt pctā alia q̄cunqꝫ ꝓ fi liabꝰ aūt ſpeciebꝰ aſſignari niſi illa q̄ ẜm p̄ cipue appetitū finis cuiuſlibet vicij pͥma rie et magꝭ pͥncipalit̓ ex eo oriunt̉ ⁊ deſcen dunt. vel q̄ ad ip̄iꝰ vicij genus ⁊ naturam magis īmediate ꝑtinent. Sūt tn̄ alia pec cata ex ip̄is ſeptē vicijs capitalibꝰ oriētia. ⁊ ad genꝰ ſeu naturā eoꝝ ꝑtinētia. q̄ tn̄ nec tanqͣꝫ filie nec tāqͣꝫ ſpēs eoꝝ aſſignāt̉. ex eo qꝛ nō pͥmarie et pͥncipaliter ex eis oriunt̉ ⁊ deſcendūt. nec ita īmediate ad ea ꝑtinent īmo magis ꝓpͥe ex ip̄is filiabꝰ vel ſpēbus ſuis oriunt̉ et deſcēdunt. Ita ꝙ ꝓpͥe loquē do pn̄t magꝭ dici ramuſculi oriētes ex pͥn cipalibꝰ ramis ip̄oꝝ ſeptē vicioꝝ capitali um. ex qͥbꝰ iteꝝ ramuſcul̓ qͥ debite exqͥrere voluerit/ reꝑiret v̓gulas alias ſeu folia ite rū naſcētia ẜm qͣlitates ꝑſonaꝝ circūſtan tiaſqꝫ modorū faciēdi. necnō tēporū aclo coꝝ. Ut gr̄a exēpli. Ex inobediētia q̄ po nit̉ pͥma filia īanis gl̓ie naſcit̉ ſeu ꝓcedit re bellio. Ex iactātia q̄ ponit̉ alia ip̄iꝰ inanis gl̓ie filia naſcit̉ ſeu ꝓcedit faſtꝰ ⁊ pōpoſitaſ tam geſtuū qͣꝫ veſtiū qͣꝫ hmōi pluriuꝫ. Ex diſcordia q̄ ponit̉ alia filia inanis gl̓ie na ſcit̉ ſeu ꝓcedit ſciſma et bellū. Et iteruꝫ ex bello homicidia. mutilatōes. incarceratio nes. ⁊ hmōi. Ex ꝯtumelia q̄ ponit̉ filia ireH Compendiū theologie naſcit̉ ſeu ꝓcedit ſubſannatio. deriſio. male dictio. ⁊ ſic d̓ pl̓ibꝰ alijs que ꝓmptū eſt re. ꝑire. que oīa cognoſcere nō eſt inutile/ īmo expediēs ꝑmaxime curam aīaꝝ habentibꝰ ac alijs viris litteratꝭ/ vt magis ꝑpēdere ⁊ attēdere poſſint ꝓpͥas radices et origines ſinguloꝝ peccatoꝝ. ⁊ ſic faciliꝰ et meliꝰ taꝫ in reſpectu ſui qͣꝫ reſpectu eoꝝ qͦs in cōfeſ ſionibꝰ audiūt poſſint tēptatōibꝰ reſiſtere radiceſqꝫ eaꝝ pͥncipales ac fomēta euellere ⁊ diſſipare. Et iſta h̓ ad longū declarare n̄ patit̉ intēta huiꝰ tractatuli ꝯpendioſa bre uitas. Qui v̓o ampliora ac magꝭ ꝑticl̓aria videre voluerit/ recurrat (vt iā ſuꝑ tactū ē) ad ſcd̓am ſcd̓e btī Tho. necnō ad illā ſum mā notabilē de vicijs. que a nōnullis ſum ma regis nuncupat̉. ¶Ꝙ nō ſemper Vi cia ſeu peccata capitalia eorūqꝫ filie et ſpe cies peccata mortalia exiſtūt. St tn̄ circa ſupdictā ſeptē pctōrū ſeu viciorū capitaliū declaratōem aduertēdū. ꝙ licꝫ ip̄a ſeptē vicia ca pitalia cū ſuis filiabꝰ et ſpēbꝰ ſupͣ etiā ſpeci ficatis ꝓ pctīs mortalibꝰ aſſignēt̉. ⁊ freq̄n tius in naturā et actū pctī mortal̓ tranſeāt Non tn̄ ſꝑ pctā mortalia exiſtūt. īmo non nunqͣꝫ ẜm aliqͣs circūſtātias et qͣlitateſ cō mitti pn̄t ꝙ nō niſi pctā venialia ſūt. Et li cet ꝑ nōnullos iſtd̓ ample declaratū ſit. et ſpēaliter bn̄ diffuſe/ et elegāter ꝑ be. Tho. ſcd̓a ſcd̓e ſue ſūme. ex qͣ multa in hͦ octauo tractatulo dictoꝝ ſumpta ſunt. ac etiā bn̄ ⁊ ſuccincte in qͦdā ſolēni tractatu qͥ ꝯpendi um theologie nūcupat̉. cuiꝰ īitiū ꝟitatꝭ the ologie ſublimitas ad qͦſ attēta breuitate hͦꝰ dicti tractatuli rōnabilit̓ veniebat faciēda remiſſio. Tn̄ qꝛ nō om̄es libros habent/ ī terdūqꝫ nō facile ab aliqͥbꝰ reꝑiunt̉/ ne om nino iſtud qd̓ poterit ꝯſcīas plurimorū a multiplicibꝰ ſcrupul̓ releuare/ hic indeter minatū p̄teriret̉; expediēs viſum eſt ac cō gruū hic aliqͦ modo explicare. et ꝓ maiori ꝑte dicendorū iuxta effectū eorū q̄ circa hͦ in ſupͣdicto ꝯpendio theologie ponuntur. Et qͥ in ſil̓i (vt ſupͣ dictū ē) ampliora ⁊ ſpe cialiora videre voluerit ad alios doctores ſpēaliter ad ip̄am ſcd̓am ſcd̓e beati thome recurrat. ¶ Quādo ſuperbia ſit peccatū mortale. Rocedēdo igit̉ iuxta ordinē ceptū? huiꝰ tractatuli ẜm queꝫ inſeq̄ndo btm̄ Gre. fit diſtinctio inter ſuper bia ⁊ vanā gl̓iam eſt ſciendū. ꝙ ſuꝑbia ꝓ ut accipit̉ hic et ponit̉ regina ⁊ mr̄ omniū viciorū cū ſuis quattuor ſpeciebꝰ qͣs etiaꝫ vt ſupͣ tactū eſt ponit Grego. eſt de ſuo ge nere peccatū mortale. qꝛ eſt inordīatꝰ ⁊ ꝑ uerſus appetitꝰ ꝓpͥe excellētie. ſibi indebi te attribuēs q̄ nō habet. vel alio modo ⁊ ī tentiōe qͣꝫ habeat. Que oīa tn̄ intelligenda ſunt qn̄ ex deliberato iudicio ſeu conſenſu ratōis ꝓcedunt. Quando vana glo ria ſit peccatū mortale. Ana gl̓ia ex ſuo genere ē vēiale pec catū. qꝛ genus oꝑis ſcꝫ morale ſu mitur ex obiecto Uanū autē ẜm ſe nō eſt obiectū mortal̓ pctī ſed venial̓. Un̄ cū vana laus ſit huiꝰ peccati obiectū/ ptꝫ ꝙ nō ſemꝑ vana gl̓ia eſt mortale pctm̄. ſꝫ alijs reſpectibus eſt vana gl̓ia mortale pec catū. Qd̓ duplicit̓ cōtingere p̄t. Uno mō ratōne finis ꝓpter quē laus ip̄a appetitur. opus nāqꝫ tale ē quale ē illud ꝓpt̓ qd̓ ap petit̉. Alio mō rōe oꝑis in ſe in qͦ laus ip̄a q̄rit̉. ¶ Circa pͥmū modū aduertēdū eſt ꝙ qdruplici fine laus appeti p̄t. Prīo ad vi tandū malū infamie. qd̓ p̄t hō ꝑ ſuſpitōeꝫ vl̓ detractiōem alioꝝ aūt al̓s incurrere. ſic̄ Samuel ſe laudauit. i. Regū. xij. Scd̓o ꝓ pter vtilitatē aliquā ſpiritualē. vt eſſet glo ria dei vel edificatio ꝓximorū. ſicut paulꝰ ſe cōmēdauit. Tercio ꝓpter lucrū auaricie vel aliquē aliū finē ſeu actū peccati morta lis. ſicut phariſei qͥ deuorabāt domos vi duaꝝ ſimulātes lōgam orōem. vt habetur Matth̓. xxiij. Quarto ꝓpt̓ aliquē finē ſeu actū venialis pctī ſicut qn̄ qͥs laudari ap petit eo ꝙ vane ī laude delectat̉. Primū ē ꝓuidentie. ſcd̓m ē charitatis. terciū ē mor tale peccatū. Et idē intelligendū eſt de om ni oꝑe et actu cuiꝰ finis qͥ pͥncipalit̓ intē dit̉ eſt mortale pctm̄. qͣrtū ē veniale ſi illa delectatio que in laude habet̉ ſit venialis ¶ Circa ſcd̓m modū rōe .ſ. oꝑis ꝓpter qd̓ ip̄a laus querit̉ eſt aduertēdū ꝙ tria ſūt ge nera opeꝝ ꝑ q̄ laus ip̄a q̄ri p̄t. Uel enī ſūt oꝑa illicita. vel ſunt oꝑa virtuoſa. vel ſunt oꝑa indifferētia. Si ꝑ pͥma oꝑa .ſ. illicita q̄ritur laus. tūc vana gl̓ia eſt tale peccatū quale eſt illud opus illicitū ꝑ qd̓ queritur. De ſeptē viciis capitalibus XXIX Nā ſi illud opus illicitū ſit mortale tūc va na gl̓ia erit mortal̓. Si ſit veniale. tūc va na gl̓ia erit venialis. Si q̄ratur laus ꝑ ſe cūda oꝑa .ſ. v̓tuoſa/ hͦ iteꝝ p̄t ꝯtingere du plicit̓. Quia vl̓ appetitꝰ laudis adiungit̉ ſeu ſuꝑuenit oꝑi virtuoſo tanqͣꝫ incidens ⁊ nō pͥncipalit̓ intētus. ſic̄ ſepe in cantu et aliqn̄ īmo freq̄nter in p̄dicatōe alijſqꝫ ſctīſ oꝑbꝰ Et tūc vana gl̓ia n̄ ē niſi pctm̄ vēiale Ul̓ ip̄a laus ē finiſpncipalit̓ ītētꝰ ī oꝑe ꝟtu oſo ip̄iqꝫ actui v̓tuoſo p̄ſtitutꝰ. ita ꝙ illud opꝰ v̓tuoſū oꝑans ibi ꝯſtituit finē vltimū ſui oꝑis. Et ſic eſt vana gl̓ia pctm̄ morta le. qꝛ tūc inheret ei vt fini vltimo. ¶ Circa qd̓ adhuc aduertēdū eſt ꝙ maiꝰ ē peccatū gl̓iari de bonis ſpūalibꝰ qͣꝫ de bonis tꝑali bus. qꝛ bona ſpūalia minꝰ habent motiuū vanitatis ⁊ vane delectatiōis. eo ꝙ minus apparēt ab extra qͣꝫ tꝑalia. Si q̄rat̉ laus ꝑ tercia oꝑa .ſ. indr̄ntia/ vt ē habere diuitias vel veſtes p̄cioſas; tūc ſi illa oꝑa vlteriꝰ n̄ ꝓgrediant̉ in deteriꝰ niſi in ſola laudē ha bēdā/ vana gl̓ia nō erit niſi vēiale peccatū Si aūt tal̓ia oꝑa vltra in deteriꝰ ꝓgrediāt̉ de ſeqꝫ ordīata vt ſint occaſio mortal̓ pctī. vtputa qn̄ ml̓ier ornatu meretricio ad alli ciendos hoīes aīaſqꝫ capiendas ſe p̄ꝑat. vel ſint illa oꝑa d̓ ſe īdifferētia ex ꝓhibitōe ſuꝑiorꝭ effecta illicita. vt torneamēta ⁊ hu iuſmodi. ⁊ tūc vana gl̓ia eſt pctm̄ mortale ¶ Quādo inuidia ſit peccatū mortale/ ⁊ qn̄ nō Nuidia ex ſuo genere eſt peccatuꝫ I mortale. Cum enim inuidia (ꝓut in ſuꝑioribꝰ dictū ē) ſit dolor d̓ feli citate ſeu bono alteriꝰ. gaudiūqꝫ de malo alieno. claꝝ eſt ꝙ directe ꝯͣriatur charitati. vt. i. Choꝝ. xiij. Charitati aūt nihil eſt ꝯͣri um qd̓ nō ſit pctm̄ mortale. ¶ Eſt tn̄ aduer tendū ꝙ interdū illd̓ pctm̄ qd̓ ex ſuo gene re ē mortale p̄t ẜm aliqͣs ſui qͣlitates ſolū eē veniale. vtputa qn̄ in ſolo pͥmo motu cōſi ſtit. Uel ꝓpter aliquā aliā intentōneꝫ extra ſuā rōem trahit̉. ¶ Pro qͦ ſciēdū ē ꝙ qͣdru plicit̓ p̄t dolor d̓ alieno bono homī accide re. ¶ Primo mō ꝓut eſt pͥmo pͥmꝰ motꝰ ex natura ꝓueniēs. qͥ interdū etiā ex ip̄iꝰ natu re corruptōe in aliqͥbꝰ plꝰ et freq̄ntiꝰ ꝓuēit. Sunt enī aliqͥ ex ſue corruptōe inordīate nature magis ꝓni ad motꝰ inuidie qͣꝫ alij. vt in ſil̓i eſt videre int̓ diuerſos canes. Et iſte dolor ſeu motꝰ inuidie nll̓o mō ē pecca tū. qꝛ tales motus pͥmo primi nō ſunt ī po teſtate nr̄a. Et ita intelligendū eſt reſpectu qͦrūcunqꝫ aliorū vicioꝝ ſeu pctōꝝ de oībꝰ pͥmo primis motibꝰ naturalibꝰ. vbi tn̄ de lectatio ſeu cōſenſus nō ſe adiūxerit. qꝛ tūc poſſet in pctm̄ vl̓ veniale vl̓ mortale tran ſire. ¶ Scd̓o mō p̄t ille dolor ſeu triſticia d̓ bono aliēo eē ſcd̓o pͥmꝰ motꝰ. qn̄ .ſ. fit ī ſen ſualitate. ſine tn̄ ꝯpleta deliberatōe. etiaꝫ ſi tali dolore ſeu paſſiōe afficit̉. qd̓ ꝓpͥe ꝯtīgit qn̄ ille ſcd̓o pͥmꝰ motus nō ita cito ab ini tio remouet̉ ſicut poſſet. remouet̉ tn̄ an̄ ple nū ꝯſenſum. īmo qͦdāmodo diſplicere in cipit. Et tūc inuidia nō eſt niſi vēiale pec catū. Et ita (quod bn̄ aduertat̉) intelligen dū eſt etiā general̓r in oībꝰ alijs vicijs ſeu peccatꝭ. Qui aūt dicant̉ pͥmo pͥmi motꝰ et ſcd̓o pͥmi motus declarabit̉ aliqͣlit̓ infra vbi de pctō vēiali aget̉. ¶ Tercio p̄t ille do lor ſeu illa paſſio in anīo accidere ꝙ nihilo miuns ꝓpt̓ aliquā aliā intentiōeꝫ trahitur extra ſuam ꝓpͥam rōem ſuāqꝫ ꝓpriā natu rā. vtputa qn̄ dolor ille ſeu triſticia de aliēo bono inſurgit alicui ex bona rōe ſeu cauſa. ſicut qn̄ aliqͥs de bono ſeu ꝓſꝑitate alteriꝰ dolet. vt qꝛ efficit̉ potēs vel al̓s. qꝛ illud vi det in alteriꝰ detrimentū ⁊ p̄iudiciū redun dare. vl̓ .ſ. aīe ꝓpͥe met illiꝰ qͥ illud bonum habet vel reipublice vl̓ aliqͣꝝ bonaꝝ ꝑſo naꝝ q̄ affligi non merent̉. Et tal̓ dolor ſeu motus bonꝰ ē nec pctm̄ eſt. cū maiꝰ bonū magis ſit appetendū. ¶ Quarto mō p̄t ille dolor ſeu triſticia de bono alteriꝰ accidere ⁊ haberi ex certa ſciētia ꝯſenſuqꝫ d̓liberato voluntatꝭ. et ſine iuſta ac rōnabili cauſa. et iſto mō inuidia eſt ſꝑ pctm̄ mortale. ¶ Et ꝑ iſta p̄t etiā clare videri qn̄ d̓tractio ē pec catū mortale vl̓ veniale. Nā ſi malū de ali quo dicat̉ ad bonū finē. ꝓ īpediendo .ſ. ꝙ malū alteri faciat. vl̓ ꝓ ſua correctōe. vl̓ ra tione officij qd̓ incūbit. vl̓ ꝑhibēdo teſtīo niū ꝟitati. vel hmōi. ⁊ tūc detractio nō eſt pctm̄/ dum tn̄ ꝑuerſa volūtas ex delibera to ꝓpoſito nō ſe adiūgit. Si ꝟo dicat̉ ma lū de alio ex qͣdā ſolū leuitate loq̄ndi. ſicut ſepe cōtingit/ et malū qd̓ d̓r nō v̓gat in ma gnū damnū ſeu p̄iudiciū illiꝰ de qͣ dicitur/ aut ſue fame. ⁊ tūc detractio eſt pctm̄ veni ale. Poſſet tamē illd̓ damnū ſeu p̄iudiciū tam graue eſſe ꝙ illa leuitas loq̄ndi non ex cuſaret. qꝛ vnuſquiſqꝫ maxime in talibꝰ gra uibus et reſpectu aliorū debet ponere cu ſtodiam ori ſuo. H 2 Compendiū theologie Quando ira ſit pec catū mortale ⁊ quādo nō Ra ex ſuo genere eſt pctm̄ mortale Quia iuxta ſuꝑiꝰ vbi de ira actū ē A ira ē īmoderatꝰ animi motꝰ ꝯcitāſ ad penā ꝓuocāti inferēdā. Hic aūt motuſ ꝯͣriat̉ charitati. que vt habet̉ i. ad Chorin. xiij. Nō irritat̉. nō cogitat maluꝫ. ¶ Ira tn̄ vt etiā ſupͣ aliqͣliter tactū eſt ml̓tiplicit̓ ꝯſi derari pōt. Uno mō ꝓut īportat ſeu deno mīat̉ ꝑ zelū qͦ qͥs ꝯͣ vicia mouet̉ ⁊ ip̄a dete ſtat̉. Et hec ira nō eſt pctm̄ ſed magiſ eſt ꝑ fectōis. īmo ꝑ iſtū modū p̄t etiā ſibimet qͥſ iraſci. Quid em̄ (vt dicit glo. ſuꝑ illd̓ pſal. Iraſcimī ⁊ nolite peccare) eſt hō penitens niſi ſibijp̄i iraſcēſ. Alio mō p̄t ira ꝯſiderari ꝓut dicit ⁊ īportat qͣndā erga ꝓximū affe ctus remiſſionē. ꝑ quā .ſ. hō nec de malo ꝓ ximi dolet. nec de eiꝰ bono gaudet. licꝫ etiā nō doleat de bono nec gaudeat de malo eiꝰ ſꝫ ē ei et erga eū indifferēs. Et hec ſpēs ire nō ē mortale pctm̄. ſꝫ eſt īꝑfectio q̄dā cha ritatis. Niſi tn̄ vbi ꝓximꝰ eſſet in extrema neceſſitate. qꝛ tūc ſub pena pctī mortal̓ te net̉ hō ſibi ſuccurrere ſi p̄t. Alio mō poteſt ira ꝯſiderari ꝓut dicit ⁊ īportat qͣndā im patiētiā actualē abſqꝫ tn̄ reali appetitu vī dicte. Et tal̓ motus etiā deliberatiuꝰ eſt ſo lū peccatū veniale. Quia ſicut ptꝫ ex ſupͣ dictis ire deſcriptōibꝰ nō habet ꝯpletā ra tōem ire. Alio mō p̄t ira ꝯſiderari ꝓut dicit ⁊ īportat actualē impatiētiā etiā cū appeti tu vindicte. Et hoc tripl̓r ꝯtingere poteſt Qn̄qꝫ enī hͦ a naturali ꝯplexiōe ſeu diſpoſi tione ꝓcedit ſicut ē in melācolicis ⁊ in ſeni bus. In qͥbꝰ ẜm ph̓m ꝯtinue mouet̉ natu ra ꝓpter qd̓ ſꝑ turbulēti exiſtūt. Et tal̓ ira nullū ē pctm̄. cū ſit motꝰ natural̓. Qn̄qꝫ eti am ē hͦ et ꝓcedit ex appetitu ſubito ⁊ nō ꝑ fecte deliberato. Et tal̓ ira nō eſt niſi veniā le pctm̄ ſicut alij pͥmi motꝰ. Qn̄qꝫ āt ē hoc ⁊ ꝓcedit ex volūtate deliberata ꝯſenſuqꝫ ꝑ fecto. Et tal̓ ira eſt ſemꝑ peccatū mortale. ¶ Quādo acedia ſit peccatū mortale. ⁊ quādo nō Cedia ex ſuo genere eſt veniale pec catū. Quia ẜm ſuꝑiꝰ tacta acedia ī effectu nō eſt niſi tediū de bono ſpi rituali laborioſo. Hoc aūt de ſe nō oppo nit̉ charitati. ſed ſolū dicit qͣndā feruoris charitatꝭ diminutōem. ī qͣ feruoriſ charita tis diminutiōe cōſiſtit om̄e pctm̄ veniale ¶ Multiplicit̓ p̄t tediū de bono ſpūali cō tingere. Uno mō ꝓut eſt ſolꝰ motꝰ natural̓ laborē abhorrens. ⁊ tal̓ motꝰ nullū ē pecca tū. quia tal̓ motus nō eſt in nr̄a ptāte. Alio mō ꝓut eſt motꝰ appetitꝰ de ope ſpūali la borioſo contriſtati. Et tal̓ motꝰ etiā ſi ap petitus ille ſit deliberatiuꝰ nō eſt niſi pecca tū veniale. qꝛ ꝯſenſus ī illd̓ qd̓ de ſui natu ra nō eſt niſi veniale pctm̄ nō eſt niſi vēia le. Alio mō p̄t iſtd̓ tediū de bono ſpūali la borioſo tale eſſe talit̓qꝫ vltra motū natura lē motūqꝫ appetitꝰ trāſire. ꝙ ꝑ illd̓ hō illa adimplere dimittit q̄ ſue ſaluti vel ex vi pre cepti vel al̓s neceſſaria ſunt. ⁊ tūc eſt pctm̄ mortale. Poteſt adhuc iſtud tediū in gͣuiꝰ trāſire ⁊ tantū eſſe ꝙ ex omiſſiōe ip̄iꝰ boni ſpūal̓ laborioſi difficultateqꝫ ip̄m aggredi endi hō ī qͣndā ſue vite diſplicētiā inducit̉ ⁊ exinde ī deſꝑatiōem cadit. Et tale tediuꝫ eſt peccatū mortale. acceditqꝫ ad pctm̄ in ſpinſctm̄. Et adhuc gͣuiꝰ īmo gͣuiſſimum ſi illd̓ tediū illaqꝫ diſplicētia vite intantuꝫ creſcat ⁊ ꝓcedat ꝙ qͥs ſibijp̄i manꝰ inijci at ac ſe occidat. Nam tūc tal̓ ſil̓is erit iude qͥ ſe per deſꝑationem laqueo ſuſpēdit. ¶ Quando auaricia ſit peccatū mortale. Irca auariciā autē q̄ iuxta ſuꝑiꝰ di B cta eſt īmoderatꝰ amor habēdi/ eſt ¶ſiderādū/ ꝙ iſte īmoderatꝰ amor ꝯſiſtere p̄t. vl̓ ī appetēdo. vl̓ in acqͥrēdo. vl̓ in retinēdo. Si ī appetēdo. hͦ iteꝝ quinqꝫ modis ꝯtingere p̄t. Uel eī appetūt̉ aliena appetitu ꝯpleto ⁊ deliberato ac abſoluto: qͥ etiā ī actū et opus ſi adeſſꝫ facultas trāſi ret et ꝓcederet. ⁊ tūc ē mortale pctm̄. Uel appetunt̉ appetitu ſimilit̓ cōpleto delibe rato ⁊ abſoluto illicita. vtputa hō ſe indi gnū beneficio aliqͦ eccl̓iaſtico vel officio ſē tiēs ⁊ cogͦſcēs. vl̓ ſentire ⁊ cogͦſcere debēs; illd̓ bn̄ficiū eccl̓iaſticū vel illd̓ officiū ſciē ter appetituqꝫ deliberato ⁊ abſoluto appe tit. ⁊ tūc etiā eſt pctm̄ mortale. Uel appetū tur p̄dicta .ſ. aliena vl̓ illicita appetitu etiā ꝯpleto ⁊ deliberato/ ſed nō tn̄ puro ⁊ abſo luto ſꝫ ꝯditionato. vtputa ſi talia ſine d̓i of fenſa ac īiuria ꝓximi hr̄i poſſent. Et tūc vl̓ nullū eſt pctm̄ vl̓ ē veniale. ſiue tal̓ cōditio actualit̓ exp̄ſſe addat̉ ſiue habitualit̓ inten dat̉. Qd̓ tn̄ intelligendū ē. dūmō .ſ. ꝑ tales appetitꝰ ſeu deſideria hō nō ſe vane paſcat De ſeptē viciis capitalibus PI ac ꝑdat ſeu intermittat facere illd̓ bonū ad qd̓ aliūde tenet̉ Uel nō generet ī corde ſuo aliqͦs malos motꝰ ſeu habitꝰ. qͦs qn̄ volue rit remouere nō poſſit. qꝛ tūc poſſꝫ eē mor tale pctm̄. Uel appetūt̉ nō neceſſaria ⁊ ſu ꝑflua/ etiā qͣꝫuiſ nō aliena nec d̓ ſui natura illicita appetitu nimis ardēti. et tali ꝙ mēſ ex hͦ qͦdāmō ſuffocata impedit̉ oīno a ꝯſi deratōe diuinoꝝ ac eorū q̄ ad ſuā ſalutem ſpectāt. Et hec ē illa ꝑnicioſa cura ſeu ſolli citudo q̄ in euāgelio ꝓhibet̉. ⁊ ē pctm̄ mor tale. Uel appetūt̉ ſeu deſiderāt̉ nō neceſſa ria et ſuꝑflua nimio appetitu. ſꝫ tn̄ tali qͥ ē infra dei amorē et timorē. qꝛ talia ſic appe tens nec ꝓpt̓ea deo diſplicere vellet. nec eti am impedit̉ a ꝯſideratōne eoꝝ q̄ ad ſuam ſalutē ꝑtinēt. ⁊ hͦ ē niſi pctm̄ veniale. Quī īmo poſſit tal̓ amor ſeu appetitꝰ ita mode ratꝰ eſſe ꝙ nō eēt pctm̄. īmo talē pͥncipalit finē et intentōem hr̄e ꝙ eēt meritoriꝰ ¶ Si ꝟo reſpectu ſcd̓i mēbri pͥncipal̓ ille īmode ratus amor habēdi nō ſolū ꝯſiſtat ī appeti tu ſꝫ vltra trāſeat .ſ. in acqͥrēdo. ⁊ hͦ iteꝝ pōt ꝯtingere tripl̓r. Uel enī acqͥrūt̉ res iniuſte ⁊ indebite indifferēter a qͦcūqꝫ ⁊ qͦcūqꝫ mō fieri p̄t. vt ꝑ furta. rapinas. īiuſticias. extor ſiōes. aliaſqꝫ fraudes ⁊ vias illicitas. ⁊ tūc eſt pctm̄ mortale. Uel acqͥrūt̉ res reſpectu acqͥrētis et illiꝰ a qͦ acqͥrit̉ de ſuo eſſe nō illi cite. niſi qꝛ ꝑ artē ſeu officiū aut alid̓ opus illicitū acqͥrunt̉. qd̓ de ꝑ ſe etiā ſine acqͥſitō ne ⁊ lucro eſſꝫ pctm̄ mortale. vt ē ī meretri cibus. ī falſas mercātias ſciēter vēdentibꝰ ⁊ vſurarijs/ ⁊ hmōi. ⁊ tūc eſt pctm̄ morta le. Uel acqͥrūt̉ ꝑ artē aut officiū ſeu opꝰ qd̓ licꝫ de ſe ſit illicitū nō ē tn̄ de ꝑ ſe niſi pctm̄ vēiale. Ut ē in iſtꝭ ioculatoribꝰ qͥ ꝓ ꝯplacē tia principū vel ppl̓i ad lucrū habendum ocioſa iocoſa/ ⁊ īterdū mēdoſa (ſalua tn̄ ali qͣ honeſtate) dicūt. vl̓ diuerſas corpoꝝ ge ſticulatōes faciunt. ⁊ tūc nō eſt niſi veniale pctm̄. Niſi tn̄ ꝓpt̓ ſolā talis diſſolutōis de lectatōem hō ſe ex toto talibꝰ daret. tūc enī eſſet pctm̄ mortale. Et notāter d̓r. ꝓpt̓ ſolā tal̓ diſſolutōis delectationē. qꝛ ſi qͥs ꝓpter neceſſitatē ſe etiā ex toto talibꝰ daret ⁊ appli caret ſuā ꝑ talia ſuſtētatōeꝫ q̄rēs. cū aliā ar tē ſeu aliū modū lucrādi neſciret vl̓ nō ha berēt nō eſſꝫ tal̓ in ſtatu dānādoꝝ reputā dus. ¶ Si ꝟo reſpectu tercij mēbri pͥnci palis amor ille habēdi īmoderatꝰ ꝯſiſtat ī retinēdo. hͦ iteꝝ p̄t qͥnqꝫ modiſ ꝯtīgere. Ul̓ em̄ ſciēter et aīo retinēdi retinent̉ ea q̄ qͥs re ſtituere tenet̉. vtputa/ qꝛ ꝯͣ voluntatē eiꝰ ad quē ſpectat detinere ſe ſcit vel credit. ⁊ tūc eſt pctm̄ mortale. Et intelligit̉ qͥs animuꝫ retinēdi habere qn̄ nō habꝫ ꝓpoſitū ⁊ vo luntatē reſtituēdi vl̓ ꝯcordādi tꝑe et loco. licꝫ facultas ſibi ſuppetat/ vel qn̄ ſibi ſup petet. Uel retinent̉ illa q̄ ad neceſſitatē ali cuiꝰ ⁊ ſuorū/ ſiue p̄ſciſam ſiue ẜm ſui ſtatus vl̓ dignitatꝭ vel facti qd̓ iuſte manutenet ꝯgruētiā ⁊ ꝯdecentiā faciūt ⁊ ſpectāt. ⁊ tūc nullū eſt pctm̄. Uel retinēt̉ ſuꝑflua ſiue ſit reſpectu neceſſitatꝭ p̄ſciſe retinentis ſiue ne ceſſitatis ꝯgruētie ſui ſtatꝰ ⁊ dignitatꝭ ⁊c̄. vt ſupͣ tactu eſt. Et hͦ tꝑe extreme neceſſita tis alicuiꝰ de qͣ noticia habet̉. et cui de p̄di ctis ſuꝑfluis ſuccurri p̄t ⁊ non ſuccurrit̉. et tūc etiā eſt pctm̄ mortale. qꝛ hoī in tali ne ceſſitate ꝯſtituto tenet̉ hō ſuccurrere nō ſo lū de ſibi ſuꝑfluis verū etiā de ſibi neceſſa rijs. reſpectu qͥdē manutenētie ſui ſtatꝰ vel dignitatis ⁊c̄. Sed nō de his q̄ ſimpl̓r ⁊ p̄ ſciſe ꝓ ſua vita neceſſaria ſunt. qꝛ ī tali caſu hō magis tenet̉ ꝓpͥe ſue vite ſuccurrere qͣꝫ aliene. Ael retinent̉ ſuꝑflua mō ſtatim de clarato ſupͣ. declarato etiā extra vl̓ citra et tremā neceſſitatem alt̓iꝰ cuiuſcūqꝫ. Sed hͦ fit ex qͣdā īſatiabili cupiditate ⁊ ardore ha bēdi. Cuiꝰ inſatiabilitatꝭ ſeu ardorꝭ ſignū euidens ē. ꝙ qͥs res potius penes ſe putre ſcere et deꝑire dimittit qͣꝫ ꝙ vtilit̓ alijs libe ralit̓ diſtribuit ⁊ diſpēſat. ⁊ tūc etiā ē pecca tū mortale. Uel retinent̉ ſuꝑflua ex īmode rato ſeu īordīato amore habēdi. Nō tn̄ ita īſatiabili et ardēti ſic̄ ſtatim ſupͣ tactū ē. ſed ſolū qͣdā īmoderātia ſeu īordinatōe q̄ mo dicū nō tn̄ ī totū a medio v̓tutis .ſ. largita tis deficit ⁊ declīat. ⁊ tūc ē pctm̄ vēiale. ni ſi vt ſupͣ ſtatim dictū ē appareret hō ī extre ma neceſſitate ꝯſtitutus cui ſuccurri poſſꝫ ⁊ deberet. ¶ Ex p̄miſſiſ apparet ꝙ auaricia ex ſuo genere ē pctm̄ mortale. Etiā vt in ſu ꝑioribꝰ tactū ē ab apl̓o idolatrie ꝯꝑat̉. Nō qꝛ ſit d̓ ſpecie illiꝰ pctī. cū nō habeat aliquē actū eiꝰ. ſꝫ qꝛ aliqͥd idolat̉e ſil̓e facit .ſ. crea ture ẜuiēdo potiꝰ qͣꝫ creatori. vt latiꝰ ſupra vbi d̓ auaricia agit̉ declaratū eſt. Quādo gula eſt pec catū mortale/ et quādo nō. Ula ex ſuo genere ē pctm̄ veniale. Y qꝛ appetitꝰ ꝯmedēdi vl̓ bibēdi ex ſua rōe nō ſubiacet dn̄io volūtatis ¶ Circa tn̄ iſtd̓ gule pctm̄ qd̓ iuxta in ſuꝑi H 3 Compendiū theologie oribꝰ dicta. eſt īmoderatꝰ edēdi appetitus ſeu īmoderata cibi auiditas. ¶ Eſt aduertē dū ꝙ qͥnqꝫ modis p̄t iſte īmoderatꝰ appe titus ꝯtīgere ſeu ꝯſiderari. Uno mō ꝓut ē ſolūmodo natural̓. ſic̄ natural̓r hō ꝯmede re ⁊ bibere appetit dū fameſcit ⁊ ſitit. Et h̓. appetitꝰ nō ē pctm̄. īmo nec etiā delectatō natural̓ q̄ ip̄m appetitū in ip̄a cibi ſūptiōe ꝯſeqͥtur ſeu ꝯmittit̉ ē pctm̄. et hͦ inqͣꝫtū or dinat̉ ſuꝑ defectū nature ꝯͣriū. qꝛ hec natu ralia ſunt nec in ptāte nr̄a ꝯſiſtūt Et iō nec in talibꝰ ē meritū vl̓ demeritū ¶ Uel illi ap petitui ſeu deſiderio naturali qͥ qͦdāmō ne ceſſitatꝭ ē. ſuꝑadiūgit̉ qͥdā appetitꝰ delecta tōis et voluptatis ī cibo. ⁊ tūc eſt ſolū pec catū veniale. ¶ Et hͦ veꝝ ē niſi ille appetit edēdi vltra ꝓgrederet̉. ſic .ſ. ꝙ ꝓpt̓ illā dele ctatōꝫ ſeu voluptatē q̄ ſic ſibi ſuꝑadiungit̉ fieret ſine qͣcunqꝫ neceſſitate trāſgreſſio p̄ce pti eccl̓ie vl̓ ſuꝑioris. vtputa ꝙ folueret̉ ie iuniū ꝑ eccl̓iam indictū. Ul̓ religioſus cō tra ꝓhibitōeꝫ ī ſuo ordīe ſub p̄cepto factā comederet carnes vl̓ hmōi/ nā tūc eſſꝫ pec catū mortale. Et notāter d̓r ſine neceſſitate qꝛ ſi hmōi trāſgreſſiōeſ ex neceſſitate fierēt. vtputa nimie ſenectutꝭ vl̓ nimie iuuētutis vel īfirmitatꝭ vl̓ laboris neceſſarij ⁊ hmōi tūc nō eēt pctm̄/ īmo poſſꝫ illa neceſſitas tal̓ eē ꝙ qͥs hmōi p̄cepta obẜuādo pecca ret. In talibꝰ tn̄ obẜuātijs ad qͣs hō ex ec cleſie p̄cepto vl̓ voto vl̓ iniūctōe penitētie tenet̉. ⁊ ꝓpt̓ neceſſitatē aliquā eas adimple re nō p̄t; bonū ē petere licentiā a ſuo p̄lato. vl̓ a ſuo curato. vl̓ a ſuo ꝯfeſſore. ¶ Uel ni ſi ille appetitꝰ edēdi eſſet cuꝫ tāta libidīe et ardore ꝙ hō nimio ⁊ finali affectu illi dele ctatōi cibi inhereret ita vt p̄poneret amori ⁊ timori dei. et tūc ē pctm̄ mortale. ¶ Ul̓ ni ſi qn̄ ille appetitꝰ vl̓ illa delectatio ī talē cō ſuetudinē ducit̉ ꝙ facit totā vitā hoīs tali bus delectatōibꝰ occupari ⁊ deputari. Et h̓ poſſet eē pctm̄ mortale. Immo ſūt talia ita pctō mortali vicina ꝙ eb̓etas ab apl̓o ī ter mortalia pctā ꝯputat̉ ¶ Ebrietas tamē qn̄qꝫ eſt pctm̄ vēiale. vt qn̄ vltra neceſſita tem qͥs accipit ſed hͦ eſt ẜm mēſurā imꝑce ptibilē. Qn̄ v̓o egredit̉ qͥs a mēſura ꝑcepti bili. q̄ .ſ. ẜm rōeꝫ bn̄ ordīatā diſcerni p̄t. Et hͦ ī tali mēſura ex qͣ euertit̉ ſtatꝰ mētꝭ. hocqꝫ effrenata qͣdā libidīe fit. vt .ſ. qn̄ hͦ dei amo ri ⁊ timori p̄ponit̉. tūc eb̓etas ē pctm̄ mor tale Si qͥs aūt aliū inebriat. ita .ſ. eū ad po tū inuitās vt intēdat ſtatū mētis eiꝰ euertere. ⁊ hͦ facit in eiꝰ nocumētū peccat mor talit̓. qꝛ tūc magis ſibi aufert qͣꝫ ſi auferret aliqd̓ tꝑale. qꝛ vſum rōis ei tollit. ¶ Quando luxuria ſit pctm̄ mortale et quādo non Uxuria ex ſuo genere ē pctm̄ mor I tale. qꝛ eſt ꝯͣ illd̓ p̄ceptuꝫ decalogi ¶ Nō mechaberꝭ. Circa tn̄ iſtd̓ pec catū luxurie (q̄ iuxta in ſuꝑioribꝰ tacta) eſt libidinoſa q̄dā circa actus venereos volu ptatis ꝯcupiſcētia/ eſt aduertēdū ꝙ ꝯcupi ſcētia ip̄a luxurie dupl̓r ꝯtingere ſeu ꝯſide rari p̄t. Uno mō ꝓut eſt ſolū ī corde. Alio mō ꝓut etiā ab extra ꝯſiſtit in oꝑe. Quātū ad pͥmū modū p̄t hͦ iteꝝ ꝯtīgere tripliciter Primo mō ꝓut ip̄a ꝯcupiſcētia in ſolo pri mo motu ꝯſiſtit. ⁊ tūc nō eſt niſi vēiale pec catū. Pro qͦ iteꝝ ſciēdū eſt ꝙ dr̄ntia eſt int̓ pͥmos motus v̓tutis generatiue. ⁊ pͥmos motus v̓tutis nutritiue. Nā pͥmꝰ motꝰ in v̓tute generatiua ē ſꝑ pctm̄. nō aūt ſic eſt in virtute nutritiua. qm̄ potētia ꝯcupiſcibil̓ nō tātū corrupta ē in virtute nutritiua ſic̄ in v̓tute generatiua. Scd̓o mō p̄t ip̄a cō cupiſcētia ꝯſiderari ꝓut ip̄m motū natura lem ſeqͥtur ꝯſenſus ī delectatōem licꝫ nō in opus. ⁊ ſic eſt pctm̄ mortale. Et intelligi tur hͦ ſiue ille ꝯſenſus in delectatōe ſit reſpe ctu ſuijp̄iꝰ met ſiue ſit reſpectu alioꝝ. vtpu ta qn̄ hō cogitādo (vt interdū ꝯtingere p̄t) ad delectationē quā aliqͥ alij in actu vene reo habent/ delectat̉ in ſe. ⁊ in illa delecta tōe habēda ex d̓liberatōe ꝯſentit. etiā ſi for ſan ex ſe nō vellet illū actū venereū exercere Et notant̓ dicit̉ cōſenſus in delectatiōꝫ. qꝛ ſi delectatio vt qn̄qꝫ fit/ inſurgeret. ⁊ ī illaꝫ delectatōeꝫ hō ex deliberatōe nō ꝯſentiret. nō eſſet tūc niſi veniale pctm̄. Tercio mō ip̄a ꝯcupīa ꝯſiderari p̄t ꝓut etiā ex delibe ratōe ꝯſentit̉ in opꝰ. et tūc eſt mortale pec catū. etiā ſi ꝓtūc nō trāſeat ī actū ab extra. ¶ Reſpectu ꝟo ſcd̓i mēbri pͥncipalis .ſ. ꝓut ꝯcupiſcētia luxurie ꝯſiſtit ab extra in oꝑe. hoc iteꝝ cōtingere p̄t dupl̓r. Uno mō ꝓut ip̄a ꝯcupīa trāſit et ꝓgredit̉ ī actū venereū ꝯpletū ⁊ cōſummatū. ⁊ tūc ꝯſtat eē pecca tū mortale. Alio mō ꝓut ip̄a ꝯcupiſcentia trāſit et ꝓgredit̉ in aliqͦs actus diſponētes ad ip̄m actū venereū. vel ip̄m circūſtantes ſeu ꝯcomitātes. Et hoc iteꝝ ꝯtingere pōt triplicit̓. vel enī hͦ fit ꝑ viſū. vel ꝑ linguaꝫ. vel ꝑ tactū. Si pͥmo modo. vt qn̄ .ſ. ip̄a cō De peccato in ſpiritūſanctū XXIX cupiſcētia ab extra viſu paſcit̉. vt qn̄ quis aīo ⁊ fine ꝯcupiſcēdi ml̓ierē/ in ip̄aꝫ ꝓſpi cit ⁊ attēdit. ⁊ tūc eſt pctm̄ mortale. Nam illd̓ (vt dicit Augꝰ) nō eſt titillari ſed plene libidini ꝯſentire. iuxta illd̓ Matt. v. Qui viderit ml̓ierē ad ꝯcupiſcēdū eā iā mecha tus ē eā ī corde ſuo Et notāter dic̄ ad ꝯcu piſcēdū eā. qm̄ ſi aliqͥs ml̓ierē inſpiceret vt rē pulcrā ⁊ nō in deteriꝰ ꝓcederet/ tūc par uū vel nullū eēt peccatū. vel ſolū eſſꝫ pctm̄ curioſitatꝭ. Si ꝟo ſcd̓o iſtoꝝ triū vltimo rū modoꝝ fieret. vt qn̄ qͥs mulierē ꝓpter li bidinē ꝓcaret̉ vl̓ colloqͥa familiaria ſecum habꝫ. vl̓ ꝑ v̓ba adulatoria et deceptiua at trahere conat̉. ⁊ tūc eſt pctm̄ mortale. Si ꝟo tercio iſtoꝝ triū modoꝝ vltimorū fierꝫ qd̓ fit ꝑ oſcula amplexus hmōiqꝫ ml̓ieruꝫ ꝯtrectatōes. et tūc etiā eſt pctm̄ mortale. et tāto gͣuius qͣnto magꝭ ꝑ talia libido accē dit̉ ꝓpt̓ nimiā approximationē ad ignem. Et vocat̉ ab apl̓o turpitudo. Qd̓ tn̄ ita ac cipi debꝫ ſi p̄miſſa ex libidīe ſeu ꝓpt̓ libi dinē fiant. Nam tāgere ml̓ierē/ īmo ⁊ oſcu lari nō libidīs intētōe ſꝫ ex neceſſitate ſeu qͣ dā honeſtate/ vt interdū fit/ non eſſꝫ pctm̄. dūmō nihil ſit ī intentōe corruptū. ¶ Pre miſſa etiā oīa intellige niſi ꝑ ſacramentum mr̄imonij cū debita moderatiōe debitiſqꝫ circūſtātijs ſupͣ vbi de pctō luxurie actuꝫ eſt aliqͣliter declaratis/ excuſarent̉. De peccato in ſpiri tūſanctū ⁊ diuerẜ ip̄iꝰ pctī acceptōibꝰ Xpedita igit̉ iuxta ordinē ī hoc tractatulo exponēdoꝝ declarati ſone qͣrte diuiſiōis pctī mortali (q (vt ſupͣ tactū eſt) ꝑ ſeptē vicia capitalia ſumit̉. ip̄orūqꝫ ſeptē vicioꝝ capi taliū explicata natura/ venit nūc aliqͣlit̓ cir ca vnā ꝑticulā tercie diuiſiōis pctī mortal̓ ſupͣ etiā poſite tangendū .ſ. in ſpiritūſctm̄. ¶ Circa qd̓ ſciēdū ē ꝙ licꝫ oīa eēntialia oī bꝰ tribꝰ ꝑſonis ſctīſſime trinitatis eqͣlit̓ cō ueniāt. ꝯmūiter tn̄ attribuit̉ ſeu appropria tur ꝑſone pr̄iſpotētia. ꝑſone filij ſapīa. ⁊ ꝑ ſone ſpūſſctī bonitas. Et ex hinc inſurgit ꝙ illi qͥ peccāt ex infirmitate q̄ ꝓpͥe ꝯͣriatur potētie/ dicunt̉ peccare ī pr̄em .i. ꝯͣ patreꝫ. Qui enī peccāt ex ignorātia/ que ꝓpͥe ꝯͣria tur ſapiētie/ dicunt̉ peccare in filiū. Qui eī peccat ex ꝓpͥa malicia q̄ ꝓpͥe opponit̉ bo nitati/ dicunt̉ peccare in ſpiritūſanctū. Et eſt ꝓprie peccare ex ꝓpria malicia qn̄ volū tas ſcit ⁊ pōt alicui malo reſiſtere. ⁊ tn̄ ex ſo la malicia illd̓ eligit. Ex quo clare apparet pctm̄ in ſpm̄ſanctū gͣuiꝰ eſſe alijs pctīs q̄ in pr̄em ⁊ filiū ꝯmittūt̉. cū maiꝰ ſit ⁊ gͣui peccare ex ꝓpͥa malicia qͣꝫ ex infirmitate vl̓ ignorātia. De qͣ ip̄ius peccati in ſpm̄ ſctm̄ gͣuitate latior fiet infra declaratio. Et quia generalit̓ om̄ia pctā tā in ſuꝑioribꝰ decla rata qͣꝫ alia vl̓ ex infirmitate vl̓ ex ignoran tia vl̓ ex ꝓpria malicia ꝯmittunt̉/ non fuit neceſſe ſpēalem de ip̄is qͣlitatibꝰ pctōꝝ tra ctatū facere niſi ſolū de illo pctō in ſpm̄ſan ctū qd̓ vltra alia peccata qͣndā ſpecialita tem quādamqꝫ gͣuitatē importat. ¶ Circa qd̓ peccatū ꝓ clariori nature eiꝰ declaratōe ⁊ intellectu/ ⁊ eo ꝑmaxime/ qꝛ ml̓ti freq̄nt̉ de ip̄o loquunt̉ qͥ ꝓpͥam eiꝰ naturā nō ītel ligunt eſt aduertēdū/ ꝙ triplex de iſto pctō in ſpm̄ ſctm̄ reꝑit̉ poſitio ſeu acceptio. Ali qͥ ei vt Hilariꝰ Amb̓. Hiero. ⁊ Chryẜ. po nūt ⁊ dicūt pctm̄ ī ſpm̄ ſctm̄ eē/ qn̄ ad lr̄aꝫ aliqͣ blaſphemia ꝯͣ ſpm̄ſāctū dicit̉. ſiue ſpi rituſſctūs accipiat̉ ẜm ꝙ eſt nomē eēntia le toti trinitati ꝯueniēs. q̄libet eī ꝑſona ſpi ritꝰ eſt. et ſctūs. ſiue ꝓut ē nomē ſpēale vniꝰ in trinitate ꝑſone. Et ẜm hāc acceptōnem diſtinguit̉ in euāgelio Matth̓. xij. blaſphe mia in ſpm̄ſanctu ꝯͣ blaſphemiā in filium hoīs. vbi exemplū de iſta blaſphemia ha bet̉ de iudeis. qͥ illa q̄ xp̄s in v̓tute ſpūſſan cti oꝑabat̉ attribuebāt pͥncipi demonioꝝ. ⁊ ideo dicunt̉ in ſpm̄ ſctm̄ blaſphemaſſe. ¶ Auguſtinꝰ ⁊ aliqͥ eū ſeq̄ntes dicūt ⁊ po nunt pctm̄ in ſpm̄ſanctū eſſe finalē īpenitē tiā. qn̄ .ſ. aliqͥs in pctō mortali vſqꝫ ad mor tē incluſiue ꝑſeuerat. qꝛ vt dicūt tal̓ in ſpiri tū ſctm̄ blaſphemare videt̉. qd̓ qͥdā dicunt nō ſolū v̓bo oris fieri poſſe. ſꝫ etiā v̓bo cor dis ⁊ v̓bo oꝑis. Nec vno ſolū. īmo multis ⁊ ml̓totiēs. Et dicūt ꝙ v̓bū ſic acceptū d̓r eſſe blaſphemia ꝯͣ ſpiritūſanctū. qꝛ eſt ꝯͣ re miſſionē pctōrū q̄ fit ꝑ ſpm̄ſanctū qͥ ē cha ritas pr̄is ⁊ filij. ¶ Alij ⁊ tercij ponūt ⁊ di cunt peccatū in ſpiritūſanctū eſſe qn̄ ex cer ta malicia .i. ex ip̄a deliberata electōe mali peccat̉. qd̓ ex improba volūtate liberi arbi trij ꝓcedit. qꝛ vt tactū ē peccat̉ tūc ꝯͣ boni nitatē q̄ attribuit̉ et appropͥat̉ ſpūiſancto. ¶ Et ī ꝓpoſito p̄ſenti ẜm cōem vſū loquen di ⁊ ponēdi accipit̉ iſto tercio mō ſeu ẜm iſtā terciā acceptōem. Quia capiēdo iuxta pͥmā acceptōꝫ ſeu pͥmū modū ponēdi ma gis ꝓpͥe ē pctm̄ ſpēale ad īfidelitatē ꝑtinēs H 4 Compendiū theologie qͦ opponit̉ ꝯfeſſiōi fidei. iuxta ꝟo ſcd̓aꝫ ac ceptōem ſeu ſcd̓m modū ponēdi p̄t ad oīa vicia ꝑtinere ⁊ in oī genere pctī ꝯtīgere. eti am ī pctīs a pͥncipio ex īfirmitate vel igno rantia ꝯmiſſis. īmo p̄t ꝯtingere hoīem in pctō mortali mori vel ex incuria/ vel ex ne gligētia penitēdi. vl̓ ſubito. vl̓ ex īprouiſo Et ideo iuxta hāc terciā acceptionē ſeu ip ſum terciū modū ponēdi fiet h̓ declaratio de ip̄o pctō in ſpm̄ſanctū. ¶ Circa qd̓ iteꝝ ꝓ veraciori intellectu ē aduertēdū ꝙ nō oē pctm̄ qd̓ ex certa malicia ꝯmittit̉ dicit̉ eſſe pctm̄ in ſpiritūſanctū ꝓut h̓ ⁊ cōit̓ accipit̉ Duplicit̓ eī ꝯtingere p̄t aliquē ex certa ma licia .i. ex ip̄a electōe mali peccare Uno mō ex īclinatōe habitꝰ vicioſi ſeu aſſuefactōe; īmo ẜm aliquā circumſtantiaꝫ ex ꝓpͥa ſcīa ⁊ deliberatōe ꝙ tn̄ nō peccaret̉ ī ſpiſctm̄. īmo illud (vt tactū ē) in qͦlibet genere pctī ꝯtingere p̄t. Alio mō p̄t qͥs ex ꝓpͥa malicia peccare. ex eo .ſ. ꝙ ip̄e ſciēter ⁊ ꝑ ꝯtēptū abij cit ⁊ remouet a ſe illd̓ qd̓ in eo pot̓at electi onē ſeu ꝯtinuatōem pctī impedire. Et cuꝫ oīa q̄ pctī electōem ſeu ꝯtinuatōem īpedi re pn̄t ⁊ impediūt ſint ꝓpͥe effectus ſpūſſā cti in hoīe. iō ille qͥ (vt tactū eſt) ip̄a ſic pctī electōem ſeu ꝯtinuatōem īpediētia a ſe ſci enter ⁊ ꝑ ꝯtēptū abijcit ⁊ remouet d̓r ex ꝓ pͥa malicia ⁊ in ſpm̄ ſctm̄ peccare. Et ita ꝓ pͥe accipit̉ ī hͦ ꝓpoſito etiā ẜm cōeꝫ accepti onē ex ꝓpria malicia peccare/ ꝓut adhuc ī feriꝰ latiꝰ declarabit̉. ¶ Huiꝰ aūt pctī ī ſpi ritū ſctm̄ ẜm Aug. ⁊ cōeꝫ acceptiōeꝫ ponū tur eſſe ſex ſpēs .ſ. deſꝑatio. p̄ſumptio. īpeni tētia. obſtinatio. īpugnatio ꝟitatis agnite. inuidētia frat̓ne gr̄e. Quaꝝ numerꝰ ſeu ſuf ficiētia ſic ſumit̉. Pctm̄ ī ſpm̄ ſctm̄ ꝓut (iu xta ſupͣ tacta h̓ ⁊ cōit̓ accipit̉) et fit ꝯmitti tur ꝑ remotōem ſeu ꝯtēptū eorū ꝑ q̄ hō ab clectōe pctī ſeu ꝯtinuatōe qd̓ idē ē ī effectu p̄t īpediri Illa āt q̄ ſic hoīeꝫ ab electōe pctī īpedire ſeu retrahere pn̄t ꝓcedūt ſeu oriūt vl̓ ex ꝑte diuini iudicij. vl̓ ex ꝑte donoꝝ d̓i vl̓ ex ꝑte ip̄iꝰ pctī met. In iudicio aūt diui no duo īſunt .ſ. iuſticia ⁊ miſcd̓ia. Reſpc̄u miẜicordie ex qͣ ꝯſurgere hꝫ ſpes ex ꝯſide ratōe .ſ. diuīe miẜicordie pcta remittētis ⁊ bona p̄miātis. Qui hāc ſpem q̄ hoīeꝫ ab electōe pctī retrahere ⁊ īpedire hꝫ a ſe ꝑ ꝯtē ptū remouet ⁊ abijcit; nō ſperās .ſ. deū pec cata debite penitēti remittere velle; peccat ꝑ primā ſpēꝫ pctī in ſpm̄ſanctū q̄ ē deſꝑa tio. Reſpectu v̓o iuſticie ex qͣ ꝯſurgere debet timor ex ꝯſideratōne .ſ. diuīe iuſticie re cte et rigide peccata puniētis. Qui hūc ti morē qͥ merito hoīeꝫ ab electōe et ꝯtinuati on pctī īpedire ⁊ retrahere habꝫ a ſe ꝑ cō tēptū remouet ⁊ abijcit/ ſperās .ſ. ſeu preſu mēs gl̓iaꝫ ſempit̓nā ſine meritꝭ. vel etiā ſi ne pnīa adipiſci/ peccat ꝑ ſecūdā ſpēꝫ pctī in ſpm̄ſanctū q̄ ē p̄ſūptio. Et intelligātur hec ſane iuxta declaratōeꝫ ſtatim tactam. Nā pctm̄ deſꝑatōis ⁊ p̄ſūptiōis ꝓut hic fumit̉. nō ꝯſiſtit in hͦ ꝙ qͥs dei miſcd̓iaꝫ vl̓ iuſticiā nō credat. qꝛ tūc nō ꝑtinꝫ ad pec catū ī ſpiritū ſctm̄ ꝓut hic ſumit̉. ſꝫ potius ꝑtineret ad pctm̄ infidelitatis. Sꝫ ꝯſiſtit in hͦ ꝙ ip̄a d̓i miſcd̓ia vl̓ iuſticia ꝯtēnit̉ ſeu vilipendit̉ ¶ Reſpectu aūt ſcd̓i mēbri pͥnci palis .ſ. donoꝝ dei qͥbꝰ hō a pctō retrahit̉; ip̄a duo principalit̓ ſunt. Primū eſt agni tio ꝟitatis fidei. q̄ maxime hoīem habꝫ ab electōne pctī retrahere ſeu īpedire. quaꝫ qͦ a ſe ſciēter ⁊ ꝑ cōtēptū abijcit vitatē .ſ. agni tam impugnādo vt licētiꝰ peccare valeat peccat ꝑ qͥntam ſpēm pctī in ſpm̄ ſctm̄ q̄ ē impugnatio ꝟitatis agnite. Alid̓ donū dei ab electōe pctī impediēs ſeu retrahēs ē au xiliū interioris gr̄e diuinitꝰ collate. ꝯͣ quaꝫ ponit̉ ſexta ſpēs pctī in ſpm̄ſanctū .ſ. inui dentia frat̓ne gr̄e. dū .ſ. aliqͥs nō ſolū ꝑſone fratris ſeu ꝓximi īuidet. qͥnīmo īuidet etiā gr̄e dei creſcēti et apparēti in mūdo. ¶ Re ſpectu ꝟo tercij mēbri pͥncipal̓ .i. pctī ī ſe duo ſunt pͥncipalit̓ q̄ hoīem a peccādo īpe dire ſeu r̄trahere pn̄t ⁊ d̓bēt. Primū ē īordi natio t̉piludo ac vilitaſ actꝰ pctī ī ſe. Cuiꝰ debita ꝯſideratō ſolet ī hoīe pnīaꝫ īducere. de pctō ꝯmiſſo. Et ꝯͣ hͦ hō peccat ꝑ terciā ſpēm pctī in ſpiritū ſctm̄ .ſ. ꝑ īpenitentiam Scd̓m ē paruitas ⁊ breuitas boni ſeu de lectatōis quā aliqͥs ī pctō querit ⁊ inuenit Cuiꝰ ꝯſideratio īducere ſolet hoīeꝫ ad hͦ ꝙ eiꝰ voluntas ī pctō nō firmet̉. Et ꝯͣ hͦ pec cat hō ꝑ qͣrtā ſpēꝫ pctī in ſpm̄ ſctm̄ .ſ. ꝑ ob ſtinatōem. Et intelligāt̉ iſta duo ſane. Nō enī h̓ ſumit̉ īpenitētia ꝓut dic̄ ꝑſeuerantiā ī pctō mortali vſqꝫ ad mortē incluſiue. qꝛ iā nō eſſꝫ ſpēale pctm̄. ſꝫ q̄dā pctī circūſtā tia/ q̄ eſſꝫ et ꝯtingere poſſet in qͦlibet pctō. vt aliqͣlit̓ ſuꝑͣ ī ſcd̓a acceptōe pctī ī ſpiritū ſanctū tactu eſt. Sꝫ accipit̉ h̓ īpenitentia ẜm ꝙ īportat ꝓpoſitū nō penitēdi. ⁊ eſt ꝓ pͥe reſpectu p̄teritorū. Sil̓r obſtinatio nō capit̉ hic ꝓ ꝑſeuerātia ſeu ꝯtinuatōe ī pec cato. ſed qn̄ hō ſuū ꝓpoſitū in hͦ firmat ꝙ De pctō in ſpirituſanctū Lx rult pͣctō inherere. et eſt ꝓpͥe reſpectu futu rorū. Iuxta illud Hiere. viij. Nullꝰ ē qui agat pnīam .i. agere velit ſuꝑ pctō ſuo di cēs quid feci/ qͣꝫtū ad primū. Om̄es con uerſi ſunt ad curſū qͣſi equus īpetu vadēs ad p̄liū. qͣꝫtū ad ſecundū ¶ Eſt etiā aduertē dum ꝙ Bern̄. in li. de p̄cepto ⁊ diſpenſatō ne ponit ꝙ nolle obedire eſt reſiſtere ſpūiſā cto. Glo. etiā ordinaria Leui. vij. dicit ꝙ ſimulata pnīa ē blaſphemia ſpūſſctī. Sci ſma etiā recte ꝯͣ ſpm̄ſanctū ꝯmitti videtur. nāqꝫ ꝑ eū eccl̓ia vnitur. Que tria nō vidē tur ſub ſex ſpeciebꝰ peccati in ſpm̄ſanctuꝫ ſupͣ declaratis ꝯp̄hendi. Sed qͥ bene ꝯſi derat p̄dicta tria ſub ip̄is ſpeciebꝰ effectua liter ꝯtinent̉ et ꝯp̄hendunt̉ et ad ip̄a redu ci pn̄t. Utputa nolle obedire ꝑtinet ⁊ r̄du cit̉ ad obſtinatōem. Simulatio pnīe ꝑti net ⁊ reducit̉ ad impenitētiā ⁊ ſub ea ꝯtine tur. Sciſma ꝑtinet ⁊ reducit̉ ad inuidētiā fraterne gratie/ ꝑ quā gratiaꝫ mēbra eccl̓ie vniuntur. Quare irremiſſibue ¶ Eſt etiā notandū ꝙ pctm̄ in ſpm̄ſanctū d̓r ꝯmūit̉ irremiſſibile iuxta illud verbuꝫ chriſti. Qui peccauerit in ſpiritūſanctū nō remittet̉ ei in hoc ſeculo neqꝫ ī futuro. Qd̓ ſic poteſt intelligi. Et ẜm om̄es tres acce ptiones peccati in ſpiritūſanctū ſupͣ poſi tas. Iuxta eī ſcd̓aꝫ acceptōnem que ē Au guſt. clarū eſt ꝙ final̓ impenitētia quā po nit peccatū in ſpiritūſanctū realiter eſt irre miſſibilis. qꝛ nullo mō remittit̉. Quō enī remitteret̉ peccatū mortale in quo vſqꝫ ad mortē ꝑſeuerat. Non eī hic in hac vita cū de eo nulla penitētia habita ⁊ facta ſit. nec etiā in vita futura. vbi nullꝰ locꝰ eſt miſeri cordie. ſed pure iuſticie. vbi etiam qͥs meri torie penitere nō p̄t. Scd̓m aūt alias du as acceptōes .ſ. pͥmā ⁊ terciā dicit̉ etiā pec catū in ſpiritūſanctū irremiſſibile. Non qꝛ nullo mō remittit̉. ſed qͣꝫtū eſt d̓ ſe et ſui na tura habet meritū nō remiſſiōis. meretur qꝫ ꝙ n̄ remittat̉. Et hͦ duplicit̓. Uno mō qͣꝫtum ad penā. Alio mō qͣꝫtū ad culpam. Quātū enī ad penā certū eſt ꝙ qͥ ex igno rantia vel infirmitatē peccat minorē penā meret̉ maioremqꝫ quodāmō excuſatōnem habet vnde eius pena minui debeat qͣꝫ qui ex certa malicia peccat Ut gr̄a exempli. ad ꝓpoſitū verbi chriſti ſupͣ iuxta pͥmā acce ptionē pctī in ſpm̄ſcm̄ allegati iudei. qͥ bla ſphemabāt ī chriſtum tāqͣꝫ ī filiū hoīs vo cādo eū voracem vini potatorē et publica norū amatorē. maiorē excuſatōem hr̄e po terāt ꝓpt̓ infirmitatē carnis quā ī ip̄o chri ſto aſpiciebāt. ⁊ ſic minorē circa hoc penā merebant̉. ideo dicti ſunt a xp̄o blaſphēaſ ſe in filiū qd̓ remiſſibile eſt. Sed qn̄ ip̄am diuinitatē q̄ etiā erat in xp̄o blaſphēabāt. curatōem .ſ. infirmitatū. eiectōes demoni orum. illuminatōes cecoꝝ. ⁊ aliorū opera miraculorū q̄ ſunt ꝓpͥe oꝑa diuinitatis. ⁊ nō niſi ꝑ ſpm̄ſanctu fieri poterāt. attribuē do diabolo. nullā excuſatōeꝫ habebāt vnd̓ pena eoꝝ minui mereret̉ Et iō tūc dicti ſūt a xp̄o blaſphemaſſe in ſpm̄ſanctū Qd̓ pec catū nō fuit ad lr̄am eis remiſſum neqꝫ in hoc ſeculo neqꝫ ī futuro. īmo ẜm expoſitō nē Chriẜ. ꝓ illo pctō penā paſſi ſūt et ī pn̄ ti vita ꝑ rhomanos/ et in futura vita apd̓ inferos. Quantū aūt ad culpā d̓r pctm̄ in ſpiritūſanctū irremiſſibile ex ip̄a diſpoſiti one remittēdi. Sicut enī aliqͥs morbꝰ cor poralis ẜm ſui naturā incurabil̓ dicit̉ qn̄ in ſe habꝫ illd̓ ꝑ qd̓ tollūt̉ ea ex quibꝰ mor bus curari pōt. vtputa qꝛ tollit virtutē na ture/ vel inducit faſtidiū cibi et medicine. licꝫ deus ſua gr̄a ⁊ miraculo poſſet illum morbū curare. ita ſuo mō iſte morbꝰ ſpūa lis qui peccatū in ſpiritū ſctm̄ dicit̉ ẜm ſu am naturā incurabil̓ et irremiſſibil̓ d̓r. ex eo .ſ. ꝙ de ſui natura excludit et abijcit ab hoīe illa ꝑ q̄ fit pctōrū remiſſio. Non tn̄ ꝓ pter hoc intelligēda ē om̄ino p̄cluſa via ſa natōis et remiſſiōis ẜm oīpotentiā ⁊ miſe ricordiā dei ꝑ quam aliquādo tales qͣſi mi raculoſe ſpiritualit̓ ſanant̉. licꝫ raro ⁊ diffi culter. De nullo etenī qͣꝫdiu durat hec vita deſꝑandū eſt. ꝯſiderata .ſ. om̄ipotētia ⁊ mi ſericordia dei. Sed ꝯſiderata natura ⁊ cō ditōe pctī. aliqͥ filij diffidētie dicunt̉. vt ha bet̉ ꝑ apl̓m ad Eph̓. v. ¶ Sūt alij alio mō iſtā irremiſſibilitatē peccati ī ſpiritūſāctū exponētes. ſꝫ effectualiter iuxta ea q̄ ſupra notata ſunt. Notant enī ꝙ hoc nomē irre miſſibile tripliciter ſumi pōt. Uno mō ne gatiue .ſ. ꝙ nullo mō remitti p̄t. Et iſto mō peccatū angeli et damnatorū irremiſſibile dicunt. Alio mō pͥuatiue quod .ſ. ex ſe con gruentiā nō habꝫ ꝙ remitti debeat. licꝫ ex cōgruētia diuine bonitatis remitti poſſit. ⁊ hoc modo om̄e pctm̄ mortale irremiſſi bile dicūt. Tercio modo cōtrarie. ꝙ ſcꝫ ex ſe importat ⁊ includit diſpoſitionē ꝯͣriā ad H 5 Compendiū theologie remiſſionē. Et hoc mō peccatū in ſpm̄ſan ctū irremiſſibile dicūt. qꝛ īportat ex ſe ⁊ in cludit diſpoſitōeꝫ ꝯͣriantē gr̄e remittēti pec catū. ꝑ deſꝑatōem .ſ. vl̓ p̄ſumptōem aūt ali as eiꝰ ſpeciēs. Et iuxta iſtū modū ponēdi capiūt etiā nūeꝝ ſeu ſufficiētiā ſex ſpecieꝝ pctī ī ſpm̄ſanctū ſuꝑ enumerataꝝ. hͦ .ſ. mo. In remiſſione enī (vt dicunt) tria ꝯcurrere habēt. vicꝫ ip̄e remittēs. ille cui remittitur. ⁊ diſpoſitio remittēdi in eo cui remittitur. In ip̄o remittēte duo ſunt .ſ. miẜicordia ⁊ iuſticia. Contra pͥmū quoꝝ peccat̉ ꝑ d̓ſpe ratōeꝫ. ꝯͣ ſcd̓m ꝑ p̄ſumptōem. In eo cui re mittit̉ duo eſſe ꝯuenit .ſ. dolorē de ꝯmiſſo. ⁊ ꝓpoſitū vlt̓iꝰ de nō ꝯmittendo. Cōtra pͥ mū quorū peccat̉ ꝑ obſtinationē. Contra ſcd̓m ꝑ finalē īpenitētiā. Diſpoſitio v̓o re mittendi in eo cui remittit̉ duplex eſt .ſ. co gnitio veri ⁊ amor boni. Cōtra pͥmū qͦruꝫ peccat̉ ꝑ impugnationē ꝟitatꝭ agnite. Cō tra ſcd̓m ꝑ inuidentiā fraterne gre. Et acci pit̉ hic final̓ īpenitētia ꝓut in ſuꝑioribus declaratū eſt. nō qͥdem ꝓut īportat ꝯtinua tionē in pctō vſqꝫ in finē. nam ſic in qͦlibet pctō mortali cōtingere p̄t. ſed negatiue ꝓ ut .ſ. dicit ſeu importat ꝓpoſitū nō penitē di. Et iſto mō eſt ſpēs pctī in ſpm̄ſanctuꝫ. ¶ Breuiter vt iā tactū eſt iſte vltimꝰ modꝰ ponēdi in effectu reincidit in ea q̄ ſuꝑiꝰ di cta ⁊ declarata ſunt. Sꝫ ideo hic īſeri pla cuit vt legentes caꝑe poſſint qd̓ eis magiſ ſedebit ⁊ placebit. De peccato actuali vēiali. Et circa ip̄m ī generali occurrētibꝰ. Xpedita igit̉/ iuxta inceptū hu ius octaui tractatꝰ p̄ſentꝭ libelli ordinē/ declaratōem duoꝝ pͥnci ꝑaliū mēbrorū pͥme diuiſionis pctī ſupra tacte ⁊ poſite .ſ. pctī original̓/ et pctī actual̓ mortal̓. Nunc de alio t̓cio mē bro pͥncipali eiuſdē diuiſiōis .ſ. de pecca to actuali veniali aliqͣ dicēda veniūt. ⁊ pri mo qͥd ſit ⁊ vnde dicat̉. Scd̓o de diuerſis eiꝰ noībꝰ ſeu appellatōibꝰ. Tercio de aliqͥ bus ip̄ius peccati effectibꝰ. Quid ſit peccatum veniale/ ⁊ vnde dicat̉. Eccatū veniale ẜm Aug. eſt qd̓ lꝫ penā mereat̉. nō tn̄ hoīem vſqꝫ ad I reatū ꝑpetue mortis gͣuat ſeu obli gat/ ſꝫ facile indulget̉. ¶ Pro qͦ ad maioreꝫ declaratōeꝫ ſciēdū eſt ꝙ lꝫ diffinitio. Aug. in ſuꝑioribꝰ pctō mortali attributa .ſ. ꝙ eſt dictū vl̓ factū vl̓ ꝯcupitū ꝯtra legē dei ſeu legē eternā. pctō actuali ī generali ſeu tāqͣꝫ generi ab aliqͥbꝰ attribuat̉. ⁊ ſic ẜm eoſ poſ ſet etiā pctō veniali ẜm tn̄ maiꝰ et minꝰ cō petere ſeu ꝯuenire. ẜm tn̄ btm̄ Tho. pͥma ſcd̓e ſue ſūme. illa diffinitio ſic ſupͣ peccato mortali attributa magꝭ ꝓpͥe ip̄i pctō mor tali ꝯuenit. Naꝫ in eo ē ꝑfecta rō pctī quā ꝓpͥe dicta diffinitio īportat. Nā vt dic̄ idē doctor. ꝙ pctm̄ vēiale dicat̉ pctm̄ hͦ ſoluꝫ eſt ẜm imꝑfectā ratiōem pctī. īmo ī ordīe ac reſpectu ad pctm̄ mortale p̄t eo mō pec catū veniale dici pctm̄. ſic̄ accidēs ī ordīe ac reſpectu ad ſub̓am d̓r ens .i. ẜm īꝑfectaꝫ rōem entꝭ. Pctm̄ enī veniale ex ſe nō fit ſeu ꝯmittit̉ ꝯtra legē. Nā hō inqͣꝫtū venialiter peccāſ nō facit qd̓ lex ꝓhibet. nec p̄t̓mittit illd̓ ad qd̓ lex ex p̄cepto obligat. qꝛ iā n̄ pec caret venial̓r ſꝫ mortal̓r. Sꝫ fac̄ p̄ter legē. qꝛ .ſ. n̄ obẜuat modū rōis quē lex intēdit. ⁊ iō vt dic̄ idē b. Tho. diuiſio pctī in morta le et vēiale nō ē diuiſio generꝭ ī ſpēs. q̄ eqͣli ter rōeꝫ ip̄iꝰ generꝭ ꝑticipēt. ſꝫ ſolū ē diuiſio analogi ī ſpes .ſ. rōem generꝭ ẜm pͥꝰ ⁊ poſte riꝰ ꝑticipates. ¶ Pro qͦ adhuc notāduꝫ ꝙ duplex ē regula hūane volūtatis. Una ꝓ pinqͣ q̄ eſt ip̄a hūana rō. Alia eſt prima re gula .ſ. lex et̓na q̄ eſt quaſi ratio dei. Et per comꝑatōnē ad iſtas regulas ſumit̉ ⁊ atten ditur rectitudo voluntatis. et om̄is cōmē ſuratio cuiuſcūqꝫ actus. que tal̓ debet eſſe vt volūtas nō declinet a ſuis extremis. ſcꝫ a deo prīcipio ⁊ a deo fine. vt videlicꝫ om nia a deo ſe habere cognoſcat/ et in deum omnia referat. A qua rectitudine et cōmē ſuratōe ſi diuertat incōmenſurata ⁊ deordi nata erit. Et ex hoc habet actus humanꝰ ꝙ ſit bonus vl̓ malus. ex eo ſcꝫ ꝙ debitaꝫ habet cōmenſurationē/ vel ea caret. Et qͣn to plus recedit ille actus adebita ꝯmēſura tione/ tanto efficit̉ peior ⁊ deterior. et hinc (vt tactū eſt) ſumit̉ ratō peccati mortalis ⁊ peccati venialis. ẜm .ſ. diuerſitatē inordīa tionis que cōplet rationē peccati. Duplex enī eſt inordinatio. Una ꝑ ſubtractionem principij et finis ordinis ſcꝫ dei. et hec īor dinatio facit peccatū mortale. qn̄ .ſ. anīa ꝑ pctm̄ deordinat̉ vſqꝫ ad auerſionē ab vlti mo fine. qui etiam principiuꝫ ordinis eſt. ⁊ cui per charitatem vniri debemus. Alia inordinatio eſt qua ſaluato ipſo principio N De pctō veniali ⁊ eius cognitōe Xx Pxx et fine ordīs fit īordīatio ſolū circa ea que ſunt circa ip̄m pͥncipiū et finē. Et hec īor dinatio facit ſolū pctm̄ veniale. qꝛ tūc aīa nō deordīat̉ ꝑ pctm̄ vſqꝫ ad auerſiōꝫ ab vl timo fine. qͥ vt iā dictū eſt etiā ip̄m pͥncipi um ip̄iꝰ ordīs ē. Et dat ip̄e btūs Tho. ex plū de inordīatōe ꝯplexiōis q̄ ꝯtīgit in ali qͦ aīali. Nā ſi illa īordīatio ꝓcedat vſqꝫ ad deſtructōem vital̓ pͥncipij / tūc ſeqͥt̉ mors. Si ꝟo ſaluo pͥncipio vitali ſit ſolū q̄dā in ordīatio humoꝝ / tūc ſolū q̄dā eſt egritudo ¶ Dicit̉ autē peccatū veniale a venia. ex qͦ ī ſurgit ꝙ aliqͥ rōem huiꝰ īponētes dicūt tri plici ꝯſideratōe ſeu reſpectu aliqd̓ peccatū dici veniale .ſ. ex euentu. ex cauſa. ex genere. Ex euētū qͥdē/ qꝛ realit̓ veniā ꝯſecutū eſt. Et hinc eſt ꝙ dicit Amb̓. ꝙ om̄e peccatuꝫ (intelligēdo etiā de mortali) ꝑ penitētiā fit vēiale. Sꝫ iſta ꝯſideratio ſeu acceptio pec cati venial̓ larga ē. nec ꝓpoſito cepto bene ꝯueniēs. Ex ca ꝟo / qꝛ illd̓ peccatū licꝫ for ſan ex ſuo eſſe mortale exiſtat habꝫ tn̄ in ſe ſeu importat aliqͥd vnde veniā ꝯſeqͥ poſ ſit. nō qͥdē ex ſe ſimpl̓r ſꝫ ex qͣdā cā īdirecta. quia .ſ. habꝫ in ſe ſeu īportat aliqͥd ſuā cul pā diminuēs. vt ſūt pctā q̄ infirmitate vl̓ ignorātia ꝯmittūtur reſpectu eoꝝ q̄ ꝯmit tunt̉ ex ꝓpͥa malicia. Et iſta adhuc ꝯſide ratio ſeu acceptio nō cōgruit nr̄o ꝓpoſito. Ex genere aūt qꝛ illd̓ pctm̄ de ſe non tollit ordinē ad vltimū finē. ⁊ ſic nō meret̉ penā eternā. ſꝫ qꝛ aliquā inordinatōeꝫ ⁊ obliqͥta tē ar̄cta regl̓a īportat/ meret̉ penā/ ſꝫ tꝑalē vt iā ſatis ſupͣ expoſitū ē. ¶ Et ẜm iſtā acce ptōem intelligūt̉ ea q̄ iā hic d̓ pctō veniali tractata ſūt ⁊ tractabūt̉. Nā ẜm ip̄aꝫ ꝯſide ratōem ſeu acceptiōeꝫ diſtinguit̉ ⁊ diuidit̉ pctm̄ veniale ꝯͣ pctm̄ mortale/ dū ꝯmūiter dicit̉ ꝙ pctōꝝ actualiū alid̓ ē mortale alid̓ veniale. Que dr̄ntia ſeu diſtīctio int̓ pctm̄ mortale ⁊ veniale ſumit̉ ex obiecto ſeu ex ꝑte obiecti. Cū enī (vt iā ſupͣ aliqͣlit̓ tactuꝫ eſt) volūtas peccātꝭ fert̉ ī aliqd̓ qd̓ ẜm ſe re pugnat charitati q̄ ē pͥncipiū vite ſpūalis ⁊ ꝑ quā hō ordinat̉ ad vltimū finē .ſ. deū. tūc illd̓ pctm̄ ex ſuo obiecto ſeu rōe ſui ob iecti habꝫ qd̓ ſit mortale ex genere ſiue ſit ꝯͣ deū directe. vtputa ꝯͣ eiꝰ ꝓpͥam dilectōeꝫ ⁊ honorē. vt ſunt īfidelitas. hereẜ. blaſphēia ⁊ hmōi. ſiue ſit ꝯͣ deū īdirecte. vtputa ꝯͣ di lectiōꝫ ꝓximi quā vult ⁊ p̄cepit. ſic̄ homici diū adulteriū et ſil̓ia. Cū ꝟ̓o volūtas pec cantꝭ fert̉ ī id qd̓ in ſe ꝯtinet qͣndā inordīa tōem q̄ tn̄ nō ꝯͣriat̉ dilectōi dei ⁊ ꝓximi. ſic̄ ſunt v̓bū ocioſum. riſus ſuꝑfluꝰ/ ⁊ alia hu iuſmodi/ tunc illd̓ pctm̄ ex ſuo obiecto ſeu rōe ſui obiecti nō hꝫ ꝙ ſit mortale ex gene re ſed ſolū vēiale. ⁊ hͦ eſt idē ī effectu cū illo qd̓ cōit̓ d̓r. ꝙ peccatū mortale ē libido ſeu voluptas ī creatura ſupͣ deū .i. plꝰ qͣꝫ d̓o vl̓ eq̄ vt deo. ⁊ vēiale ē ꝯplacētia ſeu voluptaſ in creatura īfra vl̓ citra deū .i. ꝙ nō plꝰ qͣꝫ deo nec eq̄ ſic̄ deo. qꝛ .ſ. n̄ vellet qͥs illi fina lit̓ adherere. vl̓ ꝓpt̓ illd̓ deo diſplicere. aut ſciēter ꝯͣ eiꝰ p̄cepta ⁊ mādata qͥcqͣꝫ facere. ¶ Pro ampliori īſuꝑ tā dicēdoꝝ qͣꝫ etiā iā C dictoꝝ ⁊ ſpēal̓r ſup̄ vbi actū ē qn̄ vicia ca pitalia mortalia ⁊ qn̄ venialia exiſtāt decla ratōe eſt ſciēdū. ꝙ qꝛ actꝰ morales nō ſolū recipiūt rōnem boni ⁊ mali ex obiecto ſeu rōe obiecti. ſꝫ etiā ex aliqͣ diſpoſitōne ſeu in tētōe agētis/ qn̄qꝫ ꝯtīgit ꝙ ille actꝰ qͥ al̓s ex ſuo genere .ſ. rōe ſui obiecti eſſꝫ pctm̄ veni ale/ ex ꝑte diſpoſitōis ip̄iꝰ agētꝭ efficit̉ mor tale. Uel qꝛ ip̄e agēs ī illo ꝯſtituit ſuū finē vltimū. Ul̓ qꝛ illd̓ ad aliqͥd alid̓ ordīat qd̓ ex genere ſuo peccatuꝫ mortale exiſtit. Ut puta gr̄a exēpli. Si iuxta ſupͣ tacta aliqͥs de dilectōne alicuiꝰ boni ꝯmutabil̓ quā ci tra deū hr̄et intātū trāſiret/ ꝙ illi tali bono ꝯmutabili tāqͣꝫ ibi ſuū vltimū finē ꝯſtituēſ adhereret. iā illud qd̓ al̓s ex ſuo genere nō eēt niſi veniale peccatū/ ex ip̄iꝰ agētꝭ diſpo ſitōe ſeu intentōe fieret mortale. Uel in alio exemplo met ſuꝑiꝰ poſito. vbi quis verbū ocioſuꝫ qd̓ de ſuo genere nō eſt niſi veniale ordinaret ad adulteriū ꝯmittendū. tūc ver bū ocioſum eſſꝫ peccatū mortale. Et ẜm hͦ ꝓprie habēt intelligi illi qͣttuor modi qͥ bus pctm̄ veniale dicit̉ effici mortale/ ſuꝑ vbi de peccato mortali actū eſt/ ſpecificati Similit̓ etiā ex oppoſito ꝯtingere p̄t ꝙ ille actus qͥ al̓s ex ſuo genere .ſ. rōe ſui obie cti eſſet peccatū mortale. ex ꝑte ſeu diſpoſi tōe agentis fit veniale. ꝓpter hoc .ſ. ꝙ actꝰ eſt imꝑfectus .i. nō ꝑfecte a ratōe que ē pri mū actuū moraliū directiuū ſeu regulati uū principiū deliberatꝰ. Sicut de ſubitꝭ ſeu pͥmis motibus infidelitatꝭ vl̓ blaſpho mie ⁊ alijs exēplificari poſſet. Uel etiā iu xta in ſuperioribꝰ tacta de inuidia/ q̄ ex ſuo genere ratōeqꝫ ſui obiecti ē pctm̄ mortale. cū ſit dolor ⁊ diſplicētia de bono alteriꝰ q̄ recte ꝯtrariat̉ charitati. Si tn̄ in motu ī ꝑfecto et nō plene a ratōne deliberato con ſiſtat / manet ſolū veniale peccatū. Et ſic d̓ Compendiū theologie pluribꝰ exēplificari poſſꝫ d̓ qͥbꝰ magꝭ in lo co iā allegato. vbi qn̄ vicia capitalia mor talia vl̓ venialia exiſtāt actū ē ¶ Ꝙ aūt tā ī ſuꝑioribꝰ qͣꝫ ī ſeq̄ntibꝰ vbi de pctō mortali ⁊ d̓ pctō vēiali agit̉ addit̉ hͦ nomē actuale. cū tn̄ pl̓a ſunt pctā tā mortalia qͣꝫ vēialia q̄ in nō faciēdo ſeu omittēdo ꝯſiſtūt q̄ cōit̓ pctā omiſſiōis appellant̉. rō pͥncipal̓ fuit ad clariꝰ denotādā drn̄tiā int̓ pctm̄ origi nale ⁊ pctm̄ nō origīale qd̓ cōit̓ ꝑ actuale ab originali diſtinguit̉. qꝛ nō niſi actu ab extra vl̓ ab actu qͦdā interiori volūtatꝭ cō mittit̉. qd̓ nō ſic ē in pctō originali vt ſatꝭ in ſuꝑioribꝰ declaratū ē. ¶ Circa que pctā omiſſiōis qͣꝫtū ad p̄ſentē materiā ſpectat ē aduertēdū ꝙ omiſſio eoꝝ .ſ. ad q̄ hō tenet̉; qꝛ al̓s ꝓpͥe nō eſſꝫ omiſſio aliqn̄ ꝯtīgere p̄t ex ſola inaduertētia ſeu obliuiōe. Utputa gr̄a exēpli. Cū aliqͥs hora debita qͣ tenetur ire ad eccl̓iaꝫ obliuiſcit̉ ire. Et tal̓ omiſſio nullū vl̓ modicū eſt pctm̄. qꝛ iā extra actū volūtatꝭ ē. Adhuc ſi illa obliuio ex aliqua alia cā vl̓ occaſiōe ſiue ꝓpinqͣ ſiue remota p̄cedēte/ circa quā hō ꝓuidere pot̓at ⁊ d̓be bat ꝯtingeret; eſſet maiꝰ pctm̄ circa illa/ qͣꝫ circa ip̄aꝫ omiſſiōem in ſe. Aliqn̄ v̓o ꝯtīge re p̄t omiſſio ex aliqͥbꝰ alijs cauſis ſeu occa ſiōibꝰ/ q̄ tn̄ nō ſunt ī ptāte hoīs. vtputa in exēplo iā cepto. Si aliqͥs ꝓpt̓ gͣuē infirmi tatē/ vl̓ al̓s ꝯͣ ſuā volūtatē detētus ſeu īpe ditꝰ nō iret ad eccl̓iaꝫ hora qͣ tenet̉. ⁊ tunc ip̄a omiſſio nō habꝫ rōem pctī. īmo nec ꝓ prie ī iſto caſu dꝫ dici omiſſio. Aliqn̄ auteꝫ ꝯtingere p̄t omiſſio ex cauẜ vel occaſiōibꝰ q̄ ſubiacēt volūtati hoīs. et tūc omiſſio hꝫ rōeꝫ pctī. qꝛ tūc ſꝑ oꝑtꝫ ꝙ illa cauſa ſeu oc caſio inqͣꝫtū ē volūtaria / habeat aliquē ad minus int̓iorē actū volūtatꝭ. qd̓ p̄t ꝯtinge re ſeu ꝯſiderari dupl̓r. Uno mō qn̄ ille act int̓ior volūtatis directe fert̉ ī ip̄aꝫ omiſſio nē. vtputa in exēplo iā tacto. aliqͥs hora de bita q̄ tenet̉ omittit ire ad eccl̓iaꝫ/ ſoluꝫ qꝛ vult nō ire vitās laborē vl̓ hmōi. ⁊ tūc tal̓ actꝰ volūtatis ꝓpͥe ⁊ de ꝑ ſe ꝑtinet ad omiſ ſionē. Uolūtas etenī cuiuſlibet pctī ꝓpͥe ⁊ de ꝑ ſe ad illd̓ peccatū ꝑtinet. eo ꝙ volūta riū eſt de rōe pctī. intātū vt dicat Aug. pec catū adeo volūtariū eē ꝙ ſi n̄ ſit volūtariū pctm̄ nō eſt. Alio mō ꝯtīgere ſeu ꝯſiderari p̄t. qn̄ .ſ. ille actꝰ voluntatꝭ nō fert̉ directe in ip̄am omiſſionē. ſed fert̉ ī aliqd̓ aliud ꝑ qd̓ ꝯtingit omiſſio illiꝰ ad qd̓ qͥs tenet̉. Et iſte vocat̉ actꝰ ext̓ior ⁊ de ꝑ accidēs. Qd̓ iterū dupl̓r ꝯſiderari p̄t. Quia vl̓ illud in quod ſic fert̉ ip̄a volūtas ē ip̄i omiſſiōi ꝯiunctū. vtputa ꝯtinuādo exēplū iā ceptū. Aliquiſ omittit ire ad eccl̓iaꝫ hora debita qͣ tenetur qꝛ tūc vult ludere vl̓ bibere. ⁊ ludit vl̓ bibit certū ē ꝙ ille actꝰ ludēdi vl̓ bibēdi illa ho ra ē actꝰ ꝯiūctus illi omiſſiōi. Ul̓ illud in qd̓ volūtas fert̉ nō ē ip̄i omiſſiōi ꝯiūctum ſꝫ eſt p̄cedens ⁊ remotū. vtputa aliqͥs vult diu vigilare d̓ ſero ⁊ vigilat. ex qͦ ꝯtingit ꝙ omittit ire ad eccl̓iaꝫ hora matutinaꝝ/ cer tū eſt ꝙ ip̄e actꝰ vigilādi de ſero nō ē ꝯiun ctus ip̄i omiſſiōi. Ex qͥbꝰ pꝫ ꝙ licꝫ ip̄a pec cata omiſſionis de ꝑ ſe ⁊ ſimpl̓r ꝯſiderata poſſint eſſe abſqꝫ aliqͦ actu ab extra. reſpc̄u tn̄ actuū tā int̓ioꝝ ip̄iꝰ volūtatis et de ꝑ ſe qͣꝫ exterioꝝ ⁊ de ꝑ accidēs nō ſunt ſine aliqͦ actu. Et exinde actualia dici pn̄t. Per iā h̓ tacta p̄t qͥſqꝫ apd̓ ſe ꝑpēdere qn̄ pctā omiſ ſiōis ſunt mortalia vl̓ venialia vl̓ gͣuia vel leuia. ꝯſideratis .ſ. obligatōe qͣ qͥs ad faciē dū aliqͥd tenet̉. ⁊ neceſſitate vl̓ vtilitate illi us ad qd̓ ſic tenet̉/ ⁊ cauẜ ſeu occaſiōibꝰ exͣ qͥbus omiſſio cōtingit ¶ De natura primo rū motuū/ ⁊ qn̄ pctā exiſtant. Uia ꝟ̓o om̄e peccatū actuale ſiue. F mortale ſiue veniale/ cōit̓ a primis motibꝰ ortum habꝫ. īmo ip̄i primi motꝰ int̓ pct̄a venialia ꝯputāt̉. In om̄i eī tēptatōe eſt ꝯmūit̉ iſte ſucceſſus ꝙ pͥmo ī ſurgit primꝰ motꝰ quē ſeqͥt̉ delectatio. ⁊ ex inde ꝯſenſus. Ordo enī tēptatōis hic cōit eſt ꝙ ꝑ tria ſucceſſiue ī peccatū īducimur. ſcꝫ ſuggeſtiōe. delectatōe. ꝯſenſu. ita ꝙ per ſuggeſtiōeꝫ q̄ ſiue ab extra/ vt a diabolo et mudo/ cuiuſmodi tēptatio nō ē peccatuꝫ. ſꝫ mat̓ia exercēde v̓tutis. ſiue ab intra vt a fomite qͥ nobis ineſt ꝓcedat/ excitat̉ pͥmuſ motꝰ. et ibi tēptatō inchoat̉. ꝑ delectatiōeꝫ ꝓgredit̉. et ꝑ ꝯſenſū cōſummat̉. q̄ tn̄ ꝯſum matio intelligat̉ d̓ ꝯſenſu ī actū. nā aliquē eſt reꝑire cōſenſū ī delectatiōeꝫ in quo licet conſiſtat peccatū non tamē ibi ꝓprie dici tur tēptatio cōſummari. vt latiꝰ infra decla rabitur. Ideo ꝓ clariori intellectu tam iaꝫ dictorū qͣꝫ etiā dicendorū venit aliqͥd de ip ſis pͥmis motibꝰ delectatōe et ꝯſenſu in ge nerali tangēdū. ¶ Pro qͦ ſciendū ꝙ aīa ſen ſibil̓ duplicē habꝫ potentiā. Unā appre henſiuā. aliā motiuam. Apprehenſiua ite rum diuidit̉ ī app̄henſiuā deforis ⁊ ī apū̄ De peccato veniali Lxj henſiuā deintus ſeu ab intra. ¶ Uires app̄ henſiue de foris ſeu ab extra ſunt quīqꝫ ſen ſus ꝑticulares ſiue ext̓iores. ſcꝫ viſus. au ditus. guſtus. odoratus. tactus. Et ſūt vi res apphenſiue paſſiue. qꝛ ſenſatio fit ī ip ſis ſenſibus. ab intra ſuſcipiēdo ⁊ nō ab ex tra mittēdo. Et ſunt iſti ſenſus ſolū ꝑcep tibiles rerū ſingulariū ⁊ nō vniuerſalium. Et habēt oēs vnā originē a ſenſu cōmuni a quo veluti linee a cētro exeūt. Et ad cau ſandū in eis debitā ſenſificatōeꝫ quattuor oꝑtet cōcurrere .ſ. obiectū p̄ſens. mediū de ferens. ⁊ diſpoſitū organū conueniēs et ſa nū. ⁊ actualē aīe intentōem. Et in multis ꝯueniūt et differūt ad inuicē. q̄ ꝓ materia p̄ſenti nō eſt neceſſariū exprimere. ¶ Uires autē app̄hēſiue ab intus ſunt qͥnqꝫ poten tie interiores aīe ſenſibilis. q̄ ſunt ſenſuſ cō mūis. imaginatio. eſtimatio. fantaſia ⁊ me moria. Et ſunt etiā oēs iſte qͥnqꝫ potentie paſſiue/ qꝛ ab intꝰ ſuſcipiēdo app̄hēdūt et patiūt̉ a formis reꝝ ſingulariū. Et ſunt eti am circa ꝑticularia tm̄. ¶ Et eſt ſenſus cōiſ potētia q̄ oīm ſenſuū ꝑticularium obiecta app̄hēdit. Nā alij ſenſus ſil̓itudīes ſuorū ſenſatorū ad ſenſum cōem reducūt. qͦ medi ante d̓ ſinguloꝝ ꝓpͥetatibꝰ iudicāt ⁊ diſcer nūt. qꝛ ẜm iudiciū ſenſus cōis app̄hēdimꝰ nos videre qn̄ videmus. ⁊ audire qn̄ audi mus. ⁊ ſic de alijs. ¶ Uirtꝰ aūt imaginati ua ē potētia app̄hēſiua. in qͣ imaginatiōes reꝝ ſenſibiliū reẜuāt̉. Iſta v̓tus plꝰ abſtra hit qͣꝫ ſenſus. qm̄ ſenſus nō accipit formā rei niſi ip̄a re p̄ſente. ¶ Imaginatio v̓o for mā rei reẜuat/ re etiā ip̄a abſente. et in hͦ dif fert a ſenſu cōmuni. qꝛ ſenſus ꝯmūis indi get p̄ſentia rei ext̓ioris ſicut ſenſus ꝑticula ris. imaginatio v̓o nō. Iſta ꝟ̓tus vocatur theſaurꝰ formaꝝ. qm̄ ſicut dictū eſt forme reꝝ a ꝑticularibꝰ ſenſibꝰ recepte in ea retinē tur ⁊ ſeruāt̉. Et de iſtis duabꝰ potētijs ſui ficiāt q̄ dicta ſunt ſūmatim ꝓ intellectu di cendoꝝ tetigiſſe. Qui ampliora ⁊ etiā d̓ ali is tribꝰ potētijs q̄ſierit/ ad ph̓m recurrat. De vi ſenſibui mo tiua ſpiritualiter Is ſenſibilis motiua qn̄qꝫ mouet̉ ſpūaliter/ qn̄qꝫ corꝑaliter. Qn̄ mo ſuet ſpūalit̓ d̓r appetitiua. que etiā dupl̓r moͣuet .ſ. aut diligendo/ aut odiēdo. Iuxta q̄ diuidit̉ in ꝯcupiſcibilē ⁊ in iraſci bilē ꝑ qͣs aīa appetit bonū vl̓ inſurgit cōtra malū. Et exinde oriunt̉ qͣttuor affectio nes .ſ. gaudiū. ſpes. dolor. timor. ¶ De ſenſualitate ¶ Senſualitas etiā eſt vis aīe ſenſibil̓ mo tiua. ⁊ ad idē mouet ad qd̓ vis ꝯcupiſcibil̓ ⁊ iraſcibil̓. ſꝫ ab eis differt. ¶ Prīo qꝛ ſꝑ ap petit q̄ d̓lectabilia ſunt corꝑi. ⁊ q̄ ei nociua ſūt refugit. Cōcupiſcibil̓ ꝟo ⁊ iraſcibil̓ be ne ꝟſant̉ et mouēt̉ etiā circa bonū vl̓ malū nō delectabile nec nociuū corꝑi. Scd̓o qꝛ ſenſualitas magꝭ corꝑi ꝯiūgit̉. eſtqꝫ magiſ ad carnē dep̄ſſa. Et ſic̄ ī brutis ita ī hoīe ſuo ꝓpͥo motu mouet̉ nec aliqͣ lege ſtrīgit̉. qͥn ſꝑ ī appetitu reꝝ ad corpꝰ ꝑtinētiū mo ueat̉. Nobiliꝰ tn̄ ē ī hoīe qͣꝫ ī brutꝭ. qꝛ ī ho mīe ei ꝯuenit aliqͣlit̓ ſubiectā eē ⁊ obediētē volūtati ⁊ ratōi. Sꝫ ꝯcupiſcibil̓ ⁊ iraſcibi lis ꝯiūgūt̉ ratōi. ⁊ ꝓut ſunt in hoīe rōe fre nant̉ ac regūt̉ v̓tutibꝰ q̄ ī ip̄is fundant̉. vt tꝑantia q̄ ē ī ꝯcupiſcibili. ⁊ fortitudīe q̄ eſt ī iraſcibili. ¶ Uis ſenſibil̓ motiua mouenſ corꝑal̓r diuidit̉ ī v̓tutē naturalē. ī vitalē. in aīalē Prīa .ſ. natural̓ motiua ē hūorū medi antibꝰ arterijs q̄ radicāt̉ ī epate. ⁊ hͦ ꝑ ſpm̄ naturalē. Scd̓a .ſ. vital̓ eſt motiua pulſuū mediātibꝰ arterijs q̄ radicāt̉ ī corde. ⁊ hͦ ꝑ ſpm̄ vitalē. Tercia .ſ. aīal̓ ē motiua mem broꝝ mediātibꝰ neruis qͥ radicāt̉ in capite ⁊ hͦ ꝑ ſpm̄ aīalē. Et ẜm iſtoꝝ diuerſitatem vt videt̉ dicit̉ ſpūs natural̓ vital̓ ⁊ aīal̓. qͥ tn̄ vnꝰ ⁊ idē eſt in ſubſtātia. licꝫ ẜm ꝯꝑatōꝫ dictoꝝ motuū diuerſificet̉ in ratōe. ¶ De aliquibus po tētijs anime ratōnalis. St inſuꝑ ſciēdū ꝙ qͣꝫtū ad pn̄teꝫ 5 mat̓iā ſpectat ⁊ ſufficit. potētie aīe rōnal̓ ẜm ph̓m pͥncipal̓r ſeu pͥmaria diui ſiōe diuidūt̉ ī cognitiuā quā theologi ītel lectū vocāt. ⁊ ī motiuā quā theologi affe ctū noīant. Tūc eī potētia aīe ītellectꝰ d̓r/ qn̄ ē app̄hēſiua. ⁊ volūtas d̓r qn̄ ē motiua ¶ Itē ſciēdū ꝙ aīa qͣſdā vires hꝫ ſeꝑatas a corꝑe/ ⁊ ẜm qͣs n̄ innitit̉ corꝑi. licꝫ eis vtat̉ vtēte corꝑe vt ſūt velle ⁊ ītelligere Quaſdā ꝟo hꝫ īſeꝑabileſ a corꝑe maxīe reſpc̄ū hoīſ qͣꝫtū ad oꝑatōeꝫ. qꝛ .ſ. anīa extra corpꝰ eaꝝ oꝑatōꝫ exercere n̄ p̄t. vt ſūt vires ſēſibiles. d̓ qͥbꝰ ſupͣ. Hꝫ etiā aliqͣſ qͦ ad ſe dūtaxat. vt ſūt rō. volūtas. libeꝝ arbitriū. Aliqͣs vero hꝫ qͥbꝰ corꝑi ꝑmiſcet̉. vt ſunt vis natural̓. vital̓ ⁊ aīal̓. de qͥbus ſup̄ tactū eſt. Ꝙ Compendiū theologie Uis motiua anime rationalis diuidit̉. St inſuꝑ ſciēdū ꝙ vis motiua aīe rational̓ diuidit̉ ꝑ imꝑatiuā in cō ſiliatricē. in affectiuā. ⁊ ī ꝯſiliatriceꝫ ⁊ affectiuā ſil̓. Prima eſt libeꝝ arbitriuꝫ et ſinderiſis. ſcd̓a eſt ratio. tercia eſt volūtas qͣrta d̓r ip̄e intellectꝰ pͣcticus. De tribꝰ pri mis ſolū exigit mat̓ia p̄ſens facere mētōeꝫ ¶ De libero arbitrio Ibeꝝ arbitriū ẜm Aug. d̓r facl̓taſ gr̄a exiſtēte ⁊ malū gr̄a deſiſtente. rōis ⁊ volūtatis. qua eligit̉ bonuꝫ In qͣ diffinitiōe ponit̉ ratio vt ꝯſiliariꝰ/ et volūtas vt imperās. Rō enī dicit aliqͥd eē bonū vl̓ malū. ⁊ volūtas facere vl̓ nō face re imꝑat. Ex qͣ etiā diffinitōe ac etiā ip̄a li beri arbitrij denoīatōe claꝝ eſt ꝙ libeꝝ ar bitriū ratōem ⁊ volūtatē ꝯp̄hēdit. Arbitri um eſt ip̄iꝰ rōis. libertas aūt ē ip̄iꝰ volūta tꝭ. ¶ Eſt tn̄ circa hͦ aduertēdū ꝙ libeꝝ arbi triū duplicit̓ ꝯſiderari p̄t Uno mō ſimpl̓r ẜm ſe et ſuā eēntiā. ⁊ tūc libeꝝ arbitriū ni hil addit ſupͣ rōem et voluntatē. ⁊ iſto mō ꝯſiderādo non ꝓpͥe ſibi ꝯpeteret diffinitio ſupͣ poſita. nec ꝓpͥe tūc deberet dici vis aīe rōnal̓ imꝑatiua. Alio mō p̄t ꝯſiderari ẜm qͥd ⁊ ẜm quandā relatōeꝫ. ⁊ tūc aliqͦ modo addit vltra rationē ⁊ voluntatē. nō qͥdē ꝙ in rōe et volūtate ponat aliquā nouā qͣlita tem eſſe. ſꝫ ſolū qͣndā liberā ⁊ naturalē apti tudinē et facultatē cōcurrētie rōis et volū tatis ad aliquē actū. ⁊ tunc ꝓpͥe ſibi ꝯpetit diffinitio p̄dicta. ꝙ .ſ. ē facultas ſiue cōſen ſus volūtatꝭ et ratōis. ⁊ importat ſeu dicit illa facultas qd̓dā dominiū ad aliqͥd diſ ponēdū et faciēdum qd̓ nō eſt rōis tm̄ nec volūtatis tm̄. niſi alia ꝯcomitāte ⁊ contra dicēte. Sicut ꝑ quoddā exemplū. ex con curſu v̓tutis manꝰ ⁊ virtutis ocl̓i reſultat ptās ſcribēdi. ad quod tn̄ altera ip̄arū v̓tu tum ꝑ ſe nō ſufficeret. Sic ex ꝯcurſu rōis ⁊ volūtatis reſultat q̄dam libertas ſiue qd̓ dam dominiū ad aliqͥd diſponēdū ⁊ faciē dū ad qd̓ alt̓a ip̄aꝝ ꝑ ſe n̄ ſufficeret. Et iſtd̓ ꝓprie d̓r libeꝝ arbitriū. ⁊ tūc ꝓpͥe dicit̉ vis motiua aīe rōnal̓ imperatiua. De ſinderiſi quid ē. Inderiſis eſt vis motiua ſeu potē tia naturalis aīe rōnal̓. que ſꝑ nata eſt figi in ſuꝑioribꝰ/ naturalit̓ mouens ⁊ ſti mulans ad bonū et abhorēs malū. ⁊ ī iſtiſ nunqͣꝫ eſt errans. nec ẜm ſinderiſim eſt pec care. Et dicūt aliqui ſinderiſim eſſe cōſciē tiam vel cōſcientie iudiciū. Et dicit̉ etiam vis imꝑatiua. quia ſemꝑ de ſe imꝑat et in clinat ad bonū ¶ De ratōe quid eſt Atio dicit̉ ip̄a vis motiua anīe ra tionalis cōſiliatrix. ⁊ diſcernit con ferēdo inter bonū ⁊ malū. ⁊ int̓ bo num et meliꝰ. comꝑando .ſ. vnū ad alterū. ⁊ dicit̉ ſimul cognitiua ⁊ motiua. Cūeniꝫ iudicat aliqͥd eſſe bonū vl̓ malū. ⁊ ibi ſiſtit tunc dicit̉ cognitiua. Si vero vlteriꝰ ꝓce dat iudicādo aliqͥd bonū. vt ſcꝫ fiat. vl̓ ma lum vt euitet̉/ tūc dicit̉ eſſe motiua. Si ve ro adhuc ampliꝰ ꝓcedat ⁊ nō ſolū iudicat aliqͥd eſſe bonū vt fiat. ſed cū hoc etiā illd̓ fieri appetat. tūc iam trāſit in libeꝝ arbitri um/ quod ꝯp̄hendit ratōem et voluntateꝫ vt ſupra dictū eſt. ¶ Hec vis aīe. ſcilicꝫ ra tio diuidit̉ in partē ſuperiorē et in partē in feriorē. Pars ſuꝑior cōmuniter ratio ſuꝑi or nominat̉. ⁊ pars inferior ratio inferior. Et licꝫ iſte due partes idem ſint in re et eſ ſentia; diuerſificant̉ tamē ẜm ratōem ſuaꝝ operatōnū ſeu officiorū/ ac etiam ſuaꝝ diſ poſitionū. ſicut diceret̉ de eodē oculo nūc ſurſum nunc deorſum aſpiciēte. Superi or enī pars ratōis ſeu ſuꝑior ratio diuinis ⁊ eternis intendit. Inferior vero de trāſito rijs iudicat et ea diſponit. Itē ſuperior ꝑs ratōnis innititur et ratiocinat̉ ꝑ leges ſeu ꝑ rationes diuinas ⁊ eternas. vtputa hoc eſt faciendū vel non faciendū quia deus p̄ cipit vel prohibet. Nec habet motū circa res tranſitorias ⁊ tēporales/ niſi inqͣꝫtum ad eas per modū cōſilij ratōnes eternas et diuinas deducit. Inferior ꝟ̓o ꝑs innitit̉ ⁊ rōcinat̉ ꝑ leges ⁊ rōes hūanas. vtputa. ta le qͥd faciēdū eſt vl̓ nō faciēdū. qꝛ honeſtū vel inhoneſtū ē. Uel qꝛ reipublice expedit vl̓ nō expedit. Itē ſuꝑior ꝑs regit/ ⁊ hinc vocat̉ ſuꝑior. inferior v̓o regit̉ ⁊ hīc vocat̉ īferior. Suꝑior ꝑs ꝯꝑat̉ hoī ade. et ſibi cō mūiter attribuit̉ ꝯſenſus. qꝛ dū rō ad ſuꝑi ora ꝯuertit̉/ purgat̉ et illuminat̉. dūqꝫ rōeſ eternas ꝯſpicit in bono fortificat̉ ⁊ vigora tur. Inferior ꝟ̓o pars ꝯparat̉ mulieri eue. qꝛ dū ratio ad hec iuferiora ꝯuertit̉/ et cir ca res corꝑales verſat̉. iā ꝑ ſenſualitatē cui In primi motus ſint pct̄ā P ꝯiuncta eſt molliri incipit ⁊ ſepe ab eis all̓i cit̉ et trahit̉. Uidet enī ſibi ſꝑ pomū porri gi .i. illecebrā/ q̄ eſt carnal̓ cōcupiſcentia et delectatio vicinā habet. ¶ De volūtate et qͥ dam eius diuiſione. Dluntas dicit̉ vis affectiua moti ua. īmo inter motiuas p̄cipua cuꝫ ſit general̓ motrix oīm viriū. Cuꝫ enī intellectus app̄hendit aliqͥd vt bonuꝫ vl̓ vt ꝯueuiēs. voluntas viribꝰ affixis ip̄iſ organis ſenſuū/ imꝑat. ſicut eſt viſui ad vi dendū. auditui ad audiendū. ⁊ ſic de alijs ſenſibꝰ. Similit̓ in motu locali volūtas ī perat virtuti animali motiue mēbrorū ⁊ v̓ tuti q̄ eſt in neruis. ⁊ ita mouet ad ambu landū ⁊ currēdū ⁊ hmōi ſil̓ia. Inter poten tias aīe nulla eſt liberior. qꝛ nec obligatur organo. nec cogit̉ obiecto. ꝓpter qd̓ dicit Augꝰ ꝙ nihil adeo in noſtra poteſtate eſt ſicut volūtas. Et diuidit̉ in voluntatē na turalē ⁊ in deliberatiuā. Prima .ſ. natural̓ dirigitur ꝑ ſynderiſim. Scd̓a ꝟo .ſ. delibe ratiua dirigit̉ ꝑ rōnem. Et ſunt idem in ef ſentia. ſed differūt ī modo appetēdi ſeu vo lendi. Natural̓ eī ſꝑ inclinat ⁊ inſtigat ad bonū honeſtū ⁊ r̄murmurat ꝯͣ malū. quia cū ꝑ ſynderiſim dirigat̉/ īmutabiliter ap petitus eiꝰ ad beatitudinē inclinat̉. ¶ Deli beratiua vero poſt rōnis deliberatōeꝫ / ali qn̄ adheret bono. aliqn̄ malo. ⁊ ꝓut appe tit facere hoc vel illud dicit̉ deliberatiua. Et ẜm iudiciū ratiōis ꝑ quā dirigit̉ p̄t ad malū inclinari. qͥa ſepe cōtingit ratōem in deliberādo deficere. ¶ An primi motus ſint peccata. et que. Stis ſic p̄ſuppoſitis videnduꝫ nūc occurrit de ip̄is pͥmis moti bus. an .ſ. ſint pctā. ⁊ que. Qd̓ in effectu ē q̄rere. an in ſenſualitate poſſit eſſe pctm̄. cum ip̄a ſenſualitas hmōi motuū pͥncipiū ſit et ſubiectū? Circa qd̓ varij ſunt modi dicendi Sed qͣꝫtū ad huc tractatū ſufficit tanget̉ ꝯmūior. Pro cuiꝰ declaratōe eſt adhuc vltra ſuꝑiꝰ notata ſci endū. ꝙ ſenſualitas in hoc ꝓpoſito dupli citer ꝯſiderari pōt. Uno modo in ſe ⁊ ſim plicit̓. ⁊ iſto mō ſenſualitas in furioſis ⁊ ī fantibꝰ ſicut ⁊ in alijs hoībꝰ eſſe dicit̉. īmo iſto mō ꝯſiderādo/ in ea (vt dicit Augꝰ. vt qꝫ ſupra tactū eſt) cū brutis cōmunicamꝰ: Et iſto mō accipiēdo in ſenſualitate nll̓o modo poteſt eſſe pctm̄. Alio mō pōt ſenſu alitas ꝯſiderari nō ita ſimplicit̓ ſꝫ qͦdāmo do reſpectiue. ꝓut .ſ. eſt quodāmō ad ratio nē ordīabil̓ ⁊ ab ea ꝑſuaſibilis Et iſto mō ꝯſiderādo qn̄ cōtingit ſenſualitatē ad illici tū moueri / et ſic quodāmō a regula iuſti cie deordīari/ talis eiꝰ deordinatio habꝫ ra tionē peccati. inqͣꝫtū tn̄ pctm̄ dicit et īpor tat quandā rōeꝫ vicij quandāqꝫ deordina tionē que pōt eſſe via ad opus ꝓhibituꝫ/ ⁊ vituꝑio dignū. Non tn̄ inqͣntū peccatū dicit culpā. quia actꝰ vicioſus ea ſola rōne dicit̉ culpa qua ē a volūtate. Et iuxta hūc duplicē modū ꝯſiderādi verificat̉ illd̓ qd̓ a nōnullis dicit̉. ꝙ eſt aliqͥs actꝰ ꝓpriꝰ ſen ſualitatis ſimpl̓r ꝯſiderate. qͥ nō eſt ꝓpriuſ actus ſenſualitatis inqͣntū humana. ¶ Eſt etiā ſciendū ꝙ vt ex ſuꝑ tactis ſatis elici p̄t triplex in aīa qͣꝫtū ad hāc materiaꝫ ſpectat reꝑitur eſſe motꝰ ſeu appetitꝰ .ſ. natural̓. ſē ſitiuus. rōnal̓. Motꝰ autē aīe ꝓut h̓ acci pitur nihil aliud eſt qͣꝫ aīe inclinatio in ali qͥd. et ideo illis aīe viribꝰ ſeu potētijs qͥbꝰ inclinatio nō ꝯuenit nō attribuit̉ ꝓpͥe mo tus. Inclinatio aūt ē in appetitu q̄ mouet in aliqͥd agendū vel habendū. ⁊ ideo actuſ appetitiuaꝝ virtutū anime motꝰ ꝓprie vo cant̉. nō autē actꝰ virtutū app̄hēſiuarum ¶ Motus ſeu appetitꝰ naturalis eſt quem nō imaginatio gignit ſeu cauſat. ſed ip̄a qͣ litatū naturaliū diſpoſitio quibꝰ naturales anime vires ſuas actōnes exercēt. Occur ritqꝫ iſte motꝰ repente ⁊ qͣſi ſubito. vt eſſet dare exemplū in repentino motū ſeu appe titu cibi. vel alteriꝰ delectabilis. Hic mo tus in nullo ratōi ſubiacet. nec obedit. ſed nec volūtas ſuꝑ eo qd̓cunqꝫ habꝫ domini um cū natural̓ ſit. et ſit extra genus moris ſeu morale. ⁊ ideo nec in eo peccatū eſſe p̄t. Et licꝫ effectualiter ī ſenſualitate ſit primo mō ꝯſiderata. nō tn̄ cōmunit̉ noīatur mo tus ſenſualitatꝭ ſed motꝰ natural̓ ex eo (qꝛ vt tactū eſt) ad naturaliū qͣlitatū actōeꝫ cō ſequit̉. Et vocat̉ iſte motꝰ ab aliqͥbꝰ primo pͥmus motus ¶ Motus autē ſeu appetit ſenſitiuus eſt qui ex p̄cedenti imaginatōne vel p̄cedenti motu naturali ꝯſeqͥtur. et vo cat̉ iſte motus ſcd̓o pͥmus. qꝛ eſt ille motꝰ qͥ primo poſt motū naturalē (de quo ſtatiꝫ ſupra) inſurgit ſeu occurrit. Et attribuitur iſte motꝰ ſenſualitati ſcd̓o mō conſiderate. Compendiū theologie inqͣꝫtū .ſ. hūana ⁊ ad rōem ordinabilis. Et iſto mō ſumēdo ſic deſcribit̉. Primꝰ mot eſt motꝰ ſenſualitatꝭ ẜm īpulſum fomitꝭ. tē dens īpetuoſe ad fruitōeꝫ creature delecta bil̓. Hmōi pͥmi motꝰ ſenſualitatꝭ qͦdāmō in nr̄a ptāte ſunt / ⁊ qͦdāmō nō. Si enī qͥli bet eorū ſingillatim ꝯſideret̉. ſic ī nr̄a ptāte ſunt. qꝛ quēlibꝫ eoꝝ poſſumꝰ p̄uidēdo d̓cli nare et īpedire ne inſurgat. Si aūt oēs ſil ꝯſiderent̉ nō ſunt ī ptāte nr̄a. qꝛ licꝫ īpedi re poſſumꝰ ne iſte vl̓ ille īſurgat. nō ē tn̄ in ptāte nr̄a facere qͥn aliqͥs īſurgat. īmo duꝫ vni obuiare nitimur/ ex alt̓a ꝑte p̄t aliꝰ mo tus ſurreꝑe. Nō enī p̄t eē ſil̓ intētio volūta tis retinētꝭ ꝯͣ diuerſa ī actu. Ut dari p̄t exē plū d̓ nauta/ qͥ ſingula foramīa ſue nauis obſtruere p̄t ne ꝑ illa aqua ītret. Sꝫ nō p̄t oīa ſil̓ obſtruere vt aqͣ nuſqͣꝫ ītret. Et rō eſt qꝛ hmōi pͥmi motꝰ ſenſualitatis ſic̄ ſūt pec cata / ita ſunt pena pctī .ſ. origīal̓. ⁊ iō meri to dicunt̉ venialia. qꝛ hocip̄o venia digna ſunt. ¶ De tercio motu ſeu appetitu .ſ. rōna li dicet̉ īfra. vbi de delectatōe ⁊ ꝯſenſu tan get̉. ¶ Eſt inſuꝑ notandū ꝙ triplex in reſpe ctu ad ip̄am volūtatē reꝑit̉ drn̄tia actuuꝫ. ⁊ intellige ſiue īterioꝝ ſiue exteriorū. vt eti am motꝰ int̓iores ꝯp̄hendant̉. ¶ Aliqͥ enī ſunt ſuꝑ qͥbus ip̄a volūtas nullū habꝫ do miniū neqꝫ ꝯpletū neqꝫ incōpletū. īmo qͥn etiā eos ſingillatim ꝯſiderādo/ nullo mo do ſunt in ptāte nr̄a. vt ſunt actꝰ qͦs volun tas nō ſolū nō imperat. ſꝫ nec īpedire aut repͥmere p̄t. vt ſunt pͥmi motus naturales. de qͥbꝰ ſupͣ. Et in talibꝰ nullū eſt peccatuꝫ. nec veniale nec mortale. Et rō eſt. qꝛ null actus ponit̉ in genere moris ſeu moral̓. ni ſi habita ꝯſideratōe ad voluntatē q̄ eſt pͥn cipiū oīm actuū moraliū. Et hīc eſt ꝙ ibi dicit̉ genus moris inciꝑe. vbi pͥmo domi niū volūtatis inuenit̉. ¶ Alij ſunt actꝰ ī qͥ bꝰ volūtas dominiū qd̓dā hꝫ nō qͥdē cō pletū ⁊ ꝑfectū ſed incōpletū ⁊ imꝑfectū. vt ſunt actus qͥ nō ꝑ imperiū ip̄iꝰ ratiōis ꝓce dunt. ſed tn̄ pōt eos voluntas ſi voluerit ī pedire ⁊ repͥmere. nō qͥdem ne inſurgāt. ſed ne vlteriꝰ vſqꝫ ſcꝫ ad delectatōnem ⁊ cōſen ſum ꝓcedant. qͣles ſunt actꝰ qͥ p̄cedūt app̄ henſiōem rōis. Et iſtoꝝ actuū d̓r volūtas cauſa nō qͥdem de ꝑ ſe. quia nō imperat. ſꝫ de ꝑ accidens. qꝛ nō īpedit cū īpedire poſ ſit. Et iſto mō d̓r voluntas cauſa pͥmoruꝫ motuū. Et in talibꝰ ſi deordīatio ꝯtingat rōem pctī habꝫ nō qͥdem pctī ꝑfecti ⁊ cōpleti. vt eſt peccatū mortale. ſed tm̄ incom pleti ⁊ imꝑfecti qͣle eſt pctm̄ veniale. ¶ Alij ſunt actꝰ in qͥbꝰ volūtas ꝯpletū ⁊ plenum habꝫ dominiū. vt ſunt actꝰ qͥ ex eiꝰ īperio ꝓcedunt. ⁊ qͥ nō ſolū app̄henſionē ſed etiā deliberatōeꝫ rōis ſequunt̉. Et in iſtis cōſi ſtunt actꝰ v̓tutis vl̓ pctī mortal̓. niſi ex ele ctōe ꝓcedat. Electio autē nō niſi ex imꝑio volūtatis ꝓgredit̉. Et iō nō pōt eſſe virtuſ vel pctm̄ mortale niſi in ill̓ actibꝰ qͥ ex im perio volūtatis ꝓcedūt. Et hmōi actuum d̓r volūtas eſſe cauſa d̓ ꝑ ſe et ſimplicit̓. qꝛ vt tactū ē ip̄os imperat. Et de iſtis actibꝰ latior in ſeq̄ntibꝰ venit faciēdus ſermo. Et ẜm hanc diſtinctōꝫ intelligi ⁊ accipi debꝫ. dū ſcriptū reꝑit̉ ꝙ om̄e pctm̄ ē in volūta te. nō enī eſt intelligēdū ꝙ ſit ī volūtate tā qͣꝫ in ſubiecto ſed tāqͣꝫ ī cauſa/ vt tactū eſt d̓ ꝑ ſe et ſimpl̓r/ vel de ꝑ accidēs. ¶ Ex p̄cedē Z tibꝰ clare liq̄re p̄t/ qn̄ pͥmi motꝰ ſeu motus ſenſualitatis pctā ſunt. ⁊ q̄. ¶ Motꝰ enim ſeu appetitꝰ natural̓ qͥ dicit̉ pͥmo pͥmꝰ nul lo mō eſt peccatū. qꝛ vt ſatis ſupͣ declara tum eſt volūtas nullū ſuꝑ eū dominiū ha bet. neqꝫ ꝯpletū neqꝫ incōpletū. nec ē in po teſtate nr̄a. ¶ Motꝰ ſeu appetitꝰ ſenſitiuus qͥ ſcd̓o pͥmus dicit̉ ⁊ ꝓpͥe ſenſualitati attri buit̉. cū tal̓ motus vt tactū eſt ip̄a ſenſua litas ſit pͥncipiū ⁊ ſubiectū. peccatū eſt ſed veniale. Peccatū qͥdem tū ꝓpt̓ qͣndam īor dinatōem quādāqꝫ delectatōem annexam q̄ in eo eſt. tū qꝛ quodāmō voluntariꝰ ē. nō qͥdem ẜm ſe ſꝫ qꝛ a volūtate q̄ eſt ſuꝑ eo do miniū licꝫ incōpletū habꝫ. et q̄ ſꝑ ẜm iudi ciū ratōis moueri dꝫ ip̄m dū p̄ſentit n̄ ſta tim repͥmit. Uel ſcꝫ inqͣꝫtū p̄t impediēdo. vel non ꝯſentire deliberādo. vl̓ cogitatōꝫ ī alid̓ diuertēdo. Ueniale qͥdem qꝛ illd̓ do miniū qd̓ ſic ſuꝑ hmōi pͥmū ſenſualitatis motū ip̄a volūtas habꝫ; nō ē dominiū cō pletū. nec eſt in eius plenaria ptāte; illd̓ ad quod ſic ille motꝰ ſeu appetitꝰ ſenſualitatꝭ inclinat a ſe ſtatim abijcere. ⁊ ideo in eo nul la p̄t eſſe rō peccati mortal̓ ſꝫ ſolū venialiſ ¶ Aliā ratōem qͣre in ſenſualitate mō qͦ ſupͣ ꝯſiderata/ p̄t eſſe pctm̄ ſed nō mortale/ aſſi gnant alij. que licꝫ ī effectu in idē cū ſupra tacta redire videat̉/ ad maiorē tn̄ declarati onē/ et qꝛ freq̄nter diuerſi intellectus diuer ſis ratōibus mouent̉/ viſa eſt nō debere o mitti. Et ē iſta. qꝛ aliter viciat ⁊ deordinat mortale pctm̄. et aliter veniale. Mortale eī viciat ⁊ deordinat deordinatōe perfecta et De delectatōe an ſit pctm̄ ⁊ qd̓ X3 ꝯſummata reſpectu finis vltimi. q̄ deordi natio ꝯſiſtit in auerſiōe ab ip̄o vltimo fine qui eſt deꝰ. ac eiꝰ cōtēptu cū deliberato cō ſenſu. que om̄ia ſoliꝰ ſunt ratōis. cū (vt ſepe in ſuꝑioribꝰ dictū eſt) eius ſit actꝰ hūanos regulare. ⁊ in finē vltimū dirigere. Deordi natio ꝟ̓o peccati venial̓ nō eſt deordīatio ꝑfecta ⁊ conſūmata ſed ſolū inchoata. non enī habet pctī deordinatio in potētia infe riori cōſummari ſed ſolū inchoari. et in po tentia ſuꝑiori fit ꝯſūmatio. Et hinc eſt ꝙ ī ratōe q̄ eſt potētia ſuꝑior ꝯſiſtit pctm̄ mor tale. In ſēſualitate ꝟ̓o q̄ ē potētia īferior n̄ ꝯſiſtit niſi veniale. ¶ Et intelligant̉ p̄dicta etiā de pͥmis motibꝰ actuū ꝓhibitorū. qͦrū ſcꝫ delectatio ⁊ cōſenſus/ ⁊ a fortiori actus ext̓ior de ſuo genere ſunt aūt eſſe pn̄t pecca ta mortalia. Nam de alijs qͦrum delectatō ꝯſenſus ⁊ actꝰ de ſuo genere nō ſunt nec eē pn̄t niſi pctā venialia; ridiculū eſſet q̄rere ⁊ nō bene ſanū dicere ⁊ ponere eoꝝ pͥmos motus qͥ in ſenſualitate ſunt pctā mortl̓ia I eſſe. ¶ Ex qͥbꝰ oībꝰ liquet ꝙ lꝫ ip̄e pͥmꝰ mo tus ſenſualitatis nō habeat rationē morta lis pctī. p̄t tamē ad pctm̄ mortale ꝯcurre re. īmo vix ſine eo p̄t pctm̄ mortale ꝯmitti. Licꝫ aliqͥ aliter dicere auſi ſint diſtinguen tes circa hͦ duo genera pctōrum .ſ. ſpūalia. qͦꝝ aliqͣ cōtingere dicunt circa obiectū ap p̄hēſum a ſenſualitate. et a talibꝰ rōem infe riorē ſine ſenſualitate nō peccare. vt exēpli ficant in odio felicitatꝭ aliene ī ſe. Aliqͣ v̓o ꝯtingere dicūt nō circa obiectū a ſenſuali tate app̄hēſum. ⁊ in talibꝰ rationē inferiorē fine ſenſualitate peccare poſſe. vt indebita curioſitate ſcīe Carnalia aūt ſꝑ dicūt circa obiectū ſenſualitatis cōtingere. ⁊ ideo ī hiſ rationē inferiorē nūqͣꝫ ſine ſenſualitate pec care. ſꝫ qͥ bn̄ radicē ⁊ originē cuiuſlibꝫ pec cati īueſtigare voluerit. reꝑiet nullū eē pec catū in qͦ ip̄iꝰ ſenſualitatꝭ motus nō cōcur rat. īmo qͥn ī eo ꝓpinque vl̓ remote īchoet̉ ¶ Octo autē ꝯmūiter aſſigͣnt̉ rōes ſeu cau ſe qͣre homo ꝓnior eſt ⁊ ꝓcliuior ad malū qͣꝫ ad bonū. ¶ Prīa cā eſt/ qꝛ vt dicit ſapiēſ Corpus qd̓ corrūpit̉ aggrauat aīam/ eaꝫ ſcꝫ trahens ad malū. ⁊ nō ſic erigēs ad bo nū. ¶ Scd̓a cauſa eſt/ qꝛ vt dicit Aug. plꝰ valet malū inolitū qͣꝫ bonū inſolituꝫ. Qd̓ ſic exponi p̄t. Plꝰ valet .i. fortiꝰ eſt ad mouē dum .ſ. ⁊ attrahēdū malū inolitū .i. natura le ⁊ innatū. qͣꝫ bonū inſolitū .i. nō ꝯſuetuꝫ. ¶ Tercia cauſa ē qꝛ natural̓r faciliꝰ ē deſcē dere qͣꝫ aſcēdere. īmo magis trahit vnū de orſum qͣꝫ decē ſurſuꝫ. ¶ Quarta cā eſt. quia ꝯmūit̉ ea q̄ nos ad malū incitāt et īducūt nobis p̄ſentia ſunt. finis ꝟo ⁊ p̄miū v̓tutꝭ nobis abſens eſt. ¶ Quīta cauſa eſt. qꝛ plu res circūſtantie ad bonū actū reqͥrūtur qͣꝫ ad malū. īmo bonū fit niſi ex ꝯcurſu omni um circūſtantiaꝝ ad illd̓ debitaꝝ. malū ve ro ꝯtingit ex defectu vniꝰ. ¶ Sexta cā eſt. qꝛ ꝯtinue ad noſtꝝ pͥncipiū ſcꝫ ad nihiluꝫ tēdimꝰ. ¶ Septima cā eſt. qꝛ fomes qͥ nos ad malū mouet ⁊ ꝓnos facit ſꝑ ītra nos ē. gl̓ia ꝟo quā q̄rimꝰ extra nos. ¶ Octaua cā eſt. qꝛ vireſ aīe ad diligendū tꝑalia ſūt acti ue. ad ea ꝟo que ſunt gr̄e ⁊ glorie ſunt qͦdā modo mat̓iales ⁊ paſſiue. Uirtutes eteniꝫ ꝑ modū acqͥſitōis hr̄i nō pn̄t. ſed ſolū per modū receptōis. qꝛ malū ex nobiſip̄is ⁊ ꝑ nos facere poſſumꝰ. bonū ꝟ̓o facere nō ni ſi gr̄a dei adiutrice valemꝰ. De natura delecta tionis. nan ſit pctm̄ ⁊ quod. Xpeditis his q̄ circa pͥmos motꝰ. X ſenſualitatꝭ dicēda occurrebāt/ ve nit aliqͥd de delectatōe tangenduꝫ. an ſcꝫ ſit pctm̄. ⁊ qd̓. Pro qͦ intelligēdo ex pediēs ē aliqͣs ex multis ⁊ varijs delectati onū diuiſiōibꝰ ⁊ ſpeciebꝰ q̄ ꝑ nōnullos aſſi gnari ſolent/ qͣꝫtū ad p̄ſentē materiā ſufficit declarare. ¶ Una igit̉ int̓ cet̓as diuiſio po nit̉/ ꝙ delectationū aliq̄ ſunt corporales et ſenſitiue. alie ſunt ſpūales ſeu ītellectuales. ¶ Delectatōes corꝑales ⁊ ſenſitiue dicūtur q̄ in appetitu ſenſitiuo ⁊ de bono ſenſibili ſeu bono ẜm ſenſum fiūt Spūales ꝟo ſeu intellectuales ſūt q̄ in appetitu ītellectiuo ⁊ de bono intelligibili ſeu bono ẜm intelle ctū ꝯſiſtūt. Certū eſt enī delectatōeꝫ freq̄nt̉ app̄henſionē ratōis ſeqͥ app̄hēdentis .ſ. ali qͥd tanqͣꝫ bonū ⁊ ꝯueniēs. ad quā rōis ap p̄henſionē nō ſolū ꝯtingit ꝯmoueri appeti tum ſenſitiuū ꝑ applicatōem ad aliquā rē ꝑticularē. verūetiā appetitū intellectiuū qͥ ꝓprie nihil aliud eſt qͣꝫ voluntas ꝑ appli cationē ad aliqͥd intelligibile. ⁊ ẜm hͦ in ap petitu intellectiuo eſt delectatio. ſicut ⁊ eſſe p̄t in appetitu ſenſitiuo. Sꝫ int̓ hmōi iſto rū appetituū delectatōnes multū intereſt. Nam delectatio appetitꝰ ſenſitiui ſꝑ eſt cū aliqͣ trāſmutatōe corꝑali. ⁊ iſto reſpectu ꝓ priedebꝫ accipi ⁊ intelligi/ dū ꝯmūit̉ dicit̉ delectatio q̄dam paſſio eſſe. qͣꝫuis etiā ⁊ de I Compendiū theologie delectatōnibus intellectualibꝰ ita intelligi poſſit ſed nō ita ꝓprie. Qd̓ tn̄ in vtriſqꝫ de lectatōibꝰ intelligendū ē/ capiēdo paſſiōeꝫ nō ꝓprie ⁊ ſtricte. ꝓut .ſ. ꝯuenit paſſiōibus corruptiuis ⁊ in malū tendentibꝰ. vt egri tudines. triſticia. timor. ⁊ hmōi. Sed lar ge ⁊ quodāmō impropͥe. ꝓut .ſ. dicit quan dam corꝑalē alterationē ſeu aīe affectōem. Delectatio v̓o appetitꝰ intellectiui de ſe ſꝑ eſt ſine trāſmutatōe corꝑali. qꝛ ꝓprie nihil aliud eſt qͣꝫ ſimplex motꝰ voluntatis ſe ad aliqͥd cōplacent̓ applicātis. Et hinc dicit Augꝰ. ꝙ cupiditas et leticia nihil aliud eſt qͣꝫ volūtas in eis ꝯſentiēs q̄ volumꝰ. ¶ Pri me delectatōes .ſ. corꝑales et ſenſitiue. licꝫ a corꝑe et ſenſu denominēt̉. ſunt tn̄ delecta tiones totiꝰ ꝯpoſiti. Nam in eis eſt tā cor ꝑis qͣꝫ aīe delectatio. Corꝑis qͥdem ꝓpter app̄henſiōem ſenſus qͥ eſt virtꝰ in organo corꝑeo. et qͥ nō niſi mediāte organo corꝑis apphendere p̄t. ex qͣ app̄henſione dū (vt ta ctū eſt) fit de bono ⁊ ꝯueniēti ẜm ſenſuꝫ/ ſe qͥtur q̄dā virtutꝭ appetitiue qͥes ī eo quod amat ſeu optat. ⁊ hinc creat̉ illa delectatio corꝑalis. Aīe ꝟ̓o tam ex eo ꝙ oēs hmōi vi res appetitiue et app̄hēſiue ī ea ꝯſiſtunt. qͣꝫ etiā ꝓpter app̄henſionē ip̄iꝰ rōis q̄ ſil̓r illd̓ idem qd̓ ꝑ ſenſum tanqͣꝫ ſibi bonū et ꝯue niens app̄hēſum eſt etiā tanqͣꝫ bonū et ꝯue niens toti corꝑi app̄hēdit. Si eī rō nihil app̄hēderet/ tūc ꝓprie nō eſſet delectatio. vt eſſet dare exemplū ī infantibꝰ ⁊ in inſen ſatis/ quoꝝ licꝫ ſenſus ſuū obiectū tanqͣꝫ ſi bi bonū ⁊ ꝯueniēs app̄hēdere poſſit/ et ex hinc (vt tactū eſt) ſeqͥ q̄dam virtutꝭ appeti tiue in eo qd̓ amat et deſiderat qͥes. qꝛ tn̄ in eis ratio nihil app̄hēdit nͨ dijudicat. et ſic nec ſe delectari intelligūt aut cognoſcūt. iō ꝓpͥe delectari nō dicunt̉. Et hͦ eſt in effectu qd̓ ꝑ aliqͦs dicit̉. ꝙ ad ꝓpͥam delectatōneꝫ tria habēt ꝯcurrere .ſ. duo quoꝝ eſt ꝯiūctio ſeu applicatio delectabil̓. vtputa appeten tis ⁊ illius qd̓ appetit̉/ ⁊ terciū eſt hmōi cō iunctionis ſeu applicatiōis cognitio. Ex quo īſurgit ꝙ cōiter dicit̉ delectatōem pro prie nō ſine cognitione fieri. nec ꝓpͥe dele ctationē eſſe vt iā exemplificatuꝫ eſt. Nec mirū ſi in hmōi delectatōibꝰ totiꝰ compo ſiti ſeu totiꝰ homīs dicant̉ ſenſus ⁊ rō/ qͣꝫ uis diuerſe ſint eorū oꝑationes circa idem delectari. Nā certū eſt/ ꝙ ſicut idē p̄t ꝑ ſen ſum et ꝑ ratiōem app̄hēdi. ita ꝯtīgere pōt illud idē ẜm ſenſum ⁊ rōem ꝯſiderari. ⁊ ex hinc ꝓuēire ꝙ ſenſus ⁊ rō circa illd̓ idē dele ctabat̉. ſꝫ nō fit eodē modo. Nā ſenſus in eo in quo delectat̉ ſolū delectat̉ inqͣꝫtū illd̓ app̄hēdit tanqͣꝫ bonū ⁊ ꝯueniēs. ⁊ ſic dele ctabile ī ſenſu. ratio ꝟ̓o in illo eodē delectat̉ ſed ſolū inqͣꝫtū illud app̄hēdit in ratōe bo ni vl̓ ꝯueniētis ad regimē ⁊ ſuſtentatiōem totiꝰ corꝑis. Et intelligant̉ p̄dicta de infe riori ꝑte rōis ſeu de inferiori ratōe. qꝛ ſuꝑi ori rationi delectatio nō attribuit̉. ſꝫ ſolum ꝯſenſus in actū qͥ deliberationē ſeqͥtur/ vt latiꝰ infra tanget̉. Scd̓e ꝟo delectatōes .ſ. ſpūales et intellectuales ſunt delectatōnes ſoliꝰ aīe. qꝛ ī eis nulla ē neceſſaria app̄hen ſio ſeu oꝑatio ſenſus. vt facile ē ꝯſiderare De alia diuiſiōe de lectatōis. ¶ Alia diuiſio reꝑitur ꝙ delecta/ Y tionū aliq̄ ſunt ſpūales. alie carnales. Nec hic accipit̉ ſpūalitas ⁊ carnalitas/ ꝓut ſta tim ſupͣ. inqͣꝫtū .ſ. ſolam aīe vl̓ corꝑis dele ctatōeꝫ importet. ſꝫ vt capit apl̓s diſtincti onē faciēs inter hoīem ſpūalē ⁊ carnalē .i. ad Choꝝ. iij. et in pl̓ibꝰ alijs locis. De delectatōe ſpū ali. ¶ Delectatio ſpūalis ꝓut hic accipit̉ ē q̄ ē in deo creatore vel ꝓpter deū. ¶ In cre atore qͥdeꝫ. qn̄ .ſ. hō ī eo directe delectat̉. cō ſiderādo ſcꝫ et cōtēplādo ſuā īmenſitatem maieſtatē. ⁊ virtutē. ⁊ bōitatē. ⁊ hmōi. Iu xta illd̓ pͣs. Memor fui dei ⁊ delectatꝰ ſuꝫ. Et illd̓. Delectare in dn̄o. ⁊ dabit tibi peti tōnes cordis tui. ¶ Propt̓ deū ꝟo. qn̄ .ſ. ali qͥs in aliqͦ bono alio adeo. ſiue ſit intelle ctuale ſiue corꝑale debite delectat̉. nō tn̄ il lic ſiſtēdo ſed delectationē illā pure in deū reflectēdo. vt ſi qͥs (exēpli gr̄a) ī ſcīa ſibi da ta delectaret̉. inqͣꝫtū ſe ꝑ ea ī deū ad laudē qꝫ ſuam ⁊ ſui noīs exaltatōeꝫ ꝓficere poſſe ſperaret. vl̓ in aliqͣ re magna pulcra vl̓ ad mirabili. manuducēdo ꝑ illd̓ intellectum ſuū in ammirationē et delectatōeꝫ infinite potētie. ſapiētie ⁊ bonitatis dei. Iuxta illd̓ psͣ. Delectaſti me dn̄e ī factura tua et ī ope ribꝰ manuū tuaꝝ exultabo. Et de hmōi de lectationibꝰ nō eſt hic longior ꝓtrahendꝰ ſermo. tum qꝛ materiā p̄ſentē ꝓprie nō cō cernūt niſi inqͣꝫtū ſpeciē diuerſam a carna libꝰ cōſtituūt. de quibꝰ hic tractādū vēit. tum quia hmōi delectatōes ſpūales n̄ ſolū pctā nō ſūt. ſꝫ meritorie. īmo tāte eē poſſēt ꝙ ad magnā ꝑfectōeꝫ hoīeꝫ ducerēt. De delectatōe an ſit pctm̄ ⁊ qd̓ XX XXIX ¶ De carnali Car nalis ꝟo delectatio q̄ ꝓut hic ſumit̉ ⁊ a ſpi rituali de qͣ ſtatim tactū eſt diſtinguit̉/ p̄t iuxta ſupͣ tacta tā de bono intelligibili qͣꝫ d̓ bono ſenſibili eſſe. duplex iteꝝ qͣꝫtū ad hūc tractatū ſuffic̄/ reꝑit̉ Una natural̓ alia vo luntaria. ¶ Natural̓ ꝓut a volūtaria diſtin guit̉ ⁊ ſtricte capiēdo (nā large ſumendo delectatio etiā volūtaria natural̓ dici p̄t) ē cum vnaq̄qꝫ vis aīe in ſuo obiecto qd̓ tā qͣꝫ ſibi bonū ⁊ ꝯueniēs app̄hēdit delectat̉. vtputa rō in cognitōe veri/ viſus in colori bus maxime medijs. Auditꝰ ī ſonis medi ocribꝰ. ⁊ ſic de alijs. Et licꝫ talis delectatio vix vnqͣꝫ haberi poſſit qͥn in ea ſit aliqͥs cō curſus rōis ⁊ volūtatis. īmo vt ſupͣ tactuꝫ eſt/ nō ꝓpͥe al̓s delectatio dici deberet. ta men (vt in ſil̓i ſuꝑius de pͥmo motu in ſen ſualitate dictū eſt) in ſe ꝯſiderata nullā im portat ſeu reſpicit rōis vl̓ volūtatis oꝑati onem. īmo ꝓpͥe nihil aliud ē qͣꝫ quedā na tural̓ virtutis appetitiue qͥes in aliqͦ bono ſibi cōueniēti amato ſeu deſiderato. vt poſ ſet poni exemplū de delectatōe q̄ habet̉ ī ca lefactōe poſt magnū frigꝰ. vl̓ potu pꝰ vehe mentē ſitim. Et hmōi delectatio ſic ꝯſide rata/ de ſe nec laudabil̓ nec vituꝑabilis eſt Quia vt freq̄nter ſupͣ tactū eſt. ꝙ actꝰ dicū tur virtuoſi vel defectiui hͦ habent a ratōe ⁊ volūtate. inqͣꝫtū .ſ. ab eis imperāt̉ vel cō ſentiunt̉. ¶ Uolūtaria ꝟo delectatio eſt pro pͥe que app̄henſionē rationis ꝯſeqͥtur. Cū eī ratio aliqͥd tanqͣꝫ bonū ꝯueniens appre hendit/ cauſat̉ in ea qͥdam motꝰ ſeu appeti tus ad illud ſic app̄henſum/ quē ꝯſeqͥt̉ de lectatio. que ꝓpͥe nihil aliud eſt niſi q̄dā v̓o lūtatis cōplacētia in eo quod ſic ip̄a rō ap p̄hendit. Et hic motus ſeu appetitꝰ ratōis eſt ille motus ſeu appetitꝰ qͥ rōnal̓ nomīat̉ de quo ſupͣ vbi de pͥmis motibꝰ ſenſuali tatis actū ē/ fiebat a motu ſeu appetitn na turali. ⁊ a motu ſeu appetitu ſenſitiuo diſtī ctio. Et licꝫ hmōi delectatio volūtaria vt ſtatim ſupͣ tactū eſt/ poſſit etiā large ſumē do natural̓ dici. hic tn̄ ſolūmodo ꝯſiderat̉ inqͣꝫtū a ratōe q̄ voluntatē regulare habꝫ; iuxta qd̓ infra latiꝰ d̓clarabit̉/ imperat̉ aut cōſentit̉. et inqͣꝫtum ip̄a volūtas in cuius libertate erat app̄henſionē ⁊ motū rationiſ ſequi vel nō ſeqͥ ꝓpter quod hmōi delecta tio volūtaria appellat̉. ad ip̄am etiā moue tur ⁊ inclinat̉. qꝛ ſub iſta cōſideratōe ⁊ non al̓s venit hic de hmōi delectatione/ an ſcꝫ peccatū ſit et quod inueſtigandū. ¶ Nunc Z igit̉ ad ꝓpoſiti cepti declarationē acceden do hmōi rationis app̄hēſio/ ⁊ exinde dele ctatio volūtaria cōſequēs aut eſt debite re gulata debiteqꝫ mēſurata. vt ſcꝫ ſit ī rē lici tam/ et qͣꝫtū debꝫ ⁊ quō debet. vt exēplifica ri poſſet de delectatōe etiā in ſe bonaꝝ ope rationū. īmo etiā ad magis materiā decla randā ī actu venereo. in legitimo tn̄ matri monio/ ⁊ cū debitis circūſtātijs vl̓ delecta tione cibi ⁊ potus ⁊ hmōi. etiā poſt appre henſionē rationis ꝯtīgentibꝰ. ⁊ tal̓ delecta tio nō eſt peccatū. Nec eī poſſibile eſſet ali quem humanitꝰ ſine aliqͣ ſenſibili ⁊ corꝑa li delectatōe viuere. ¶ Aut hmōi delectatio volūtaria ſic ratōis app̄henſionē conſeq̄nſ nō eſt debite regulata et moderata. īmo de fectiua ⁊ inordīata. vtputa qꝛ eſt in rē illici tam. vl̓ qꝛ debitā menſurā aut debitū mo dū excedit. qd̓ ex vicio fomite mouēte ꝓce dit ꝓpter quod et vicioſa dicit̉. Et hͦ iterū ꝯtingere pōt dupliciter. ¶ Aut enī illa rati onis app̄henſio ⁊ exhinc delectatio volun taria ex ip̄a ꝯſeq̄ns eſt ⁊ fert̉ circa aliqͥd qd̓ ex ſuo genere ſolū eſt peccatū veniale. ⁊ tūc ſiue ratio ſuꝑior vere vl̓ interp̄tatiue (iuxta qd̓ infra latiꝰ declarabit̉) cōſentiat/ ſiue nō. hmōi delectatio de ſe nō eſt niſi vēiale pec catū. vt eſſet in v̓bo ocioſo/ vl̓ riſu ſuꝑfluo. ⁊ hmōi. Notanter dicit̉ de ſe. qꝛ ex circūſtā tijs poſſet effici mortale. vtputa ꝓpt̓ nimi am libidinē aūt ꝯtemptū. aut qꝛ cum intē tione in aliqd̓ aliud qd̓ de ſuo genere eſſet peccatū mortale. ꝓut ſupra in pluribꝰ locꝭ. maxime vbi mētio facta eſt quō pctm̄ ve niale poſſit mortale effici. ſatis declaratuꝫ eſt. ¶ Aut illa rationis app̄hēſio/ ⁊ exhīc ip ſam ꝯſequens d̓lectatio ē ⁊ fert̉ circa id qd̓ de ſuo genere eſt mortale peccatū. Et h̓ ma gis aduertendū venit. Tū qꝛ de hmōi de lectatione maior ē difficultas quō ⁊ quod peccatū ſit. Tum qꝛ circa eā maior eſt di uerſitas poſitionū doctoꝝ/ qͥ tamē licꝫ ī ſu is modis ponēdi diuerſi videant̉ effectua liter coincidūt. Eſt igit̉ circa hoc diſtīctō aliquoꝝ bene ꝯmūis. Quia ſi hmōi d̓lecta tio nō eſt moroſa. tūc nō eſt niſi vēiale pec catū. Si vero moroſa fuerit/ eſt peccatuꝫ mortale. Intelligēteſ (vt dicūt) de mora cō ſenſus in delectationē ⁊ nō de mora tēpo ris. Notant̉ dicit̉ in delectationē. qꝛ de cō ſenſu in actū nullū eſſet dubiū. ¶ Sed iſtd̓ I. 2 Compendiū theologie latiori indiget declaratōe Tū qꝛ iſte modꝰ ponēdi innuere videt̉ aliquā eſſe delectati onē moroſam mora tꝑis. que nō eſt moro ſa mora ꝯſenſus. De qua tamen an ſit pec catū et quod nō ſatis videt̉ expͥmere. Tū quia ſic ſimplicit̓ dicere cōſenſum in dele ctationē eſſe peccatū mortale nō eſt vſqꝫ qͣ qꝫ verū. etenī (vt infra videbit̉) eſt ꝯſenſuꝫ in delectationē ſub aliqͣ qͣlitate reꝑire. qd̓ n̄ erit niſi pctm̄ veniale. Et ideo ꝓ ip̄a decla ratione qͣꝫtū ad p̄ſentē tractatū ſufficit faci enda/ eſt aduertēdū ꝙ iuxta poſitōnis ſupͣ dicte effectū/ poſitionēqꝫ ꝯmuniorē hmōi delectatio q̄ ſic circa id quod de ſuo genere peccatū mortale exiſtit eſt et fert̉ in triplici dr̄ntia reꝑit̉. Una qͥdē nō moroſa nec mo ra tꝑis nec mora cōſēſus. Alia moroſa mo ra tꝑis ſed nō mora cōſenſus. Et alia mo roſa mora cōſenſus qd̓ tn̄ intelligendū ve nit de ꝯſenſu deliberato. ¶ Eſt inſuꝑ aduer tendū ꝙ cōmunit̓ ꝑ om̄es doctores pecca tū delectatiōis p̄cipue moroſe ratōni attri buit̉ ⁊ in ea dicit̉ eſſe. Cū enī (vt ſepe ſupra dictū eſt) ratio ſit directiua hūanoꝝ actuū. ⁊ nō ſolū exteriorū ſed etiā interioꝝ paſſio nū. quotiēſcūqꝫ rō in illaꝝ interioꝝ paſſio nū directōe deficit/ merito d̓r peccatū ī ip̄a ratōe (inqͣꝫtū eaꝝ directiua) eſſe ſicut etiam qn̄ deficit in directōe exteriorū actuū. Cuꝫ igit̉ (vt etiā ſupͣ tactū eſt) delectatō ſit que dam aīe paſſio/ ⁊ ꝑ ꝯſequens eiꝰ directio ⁊ regulatio ad eiꝰ rationē ꝑtineat/ ⁊ ſit circa ip̄am delectatōnem. nō poſſet ꝓpͥe indire ctio cōtīgere qͥn ex defectu rōis ꝓcedat. cla rum eſt omnē indirectōeꝫ q̄ circa delectati onē ꝯtingit rationi debere īputari. Et hīc d̓r peccatū delectatōis ī ratōe eſſe. īmo am pliꝰ cū delectatio licꝫ ſit ī vi appetitiua tā qͣꝫ in pͥmo et ꝓximo pͥncipio. ſit nihilomi nus etiā ī ratōe tanqͣꝫ in pͥncipio motiuo. habeatqꝫ ip̄a rō (vt iā ī effectu tactū eſt) nō ſolū directōem circa ſeip̄aꝫ ſed etiaꝫ circa oīa obiecta inferioꝝ aīe viriū que ꝑ eā diri gi poſſunt. ꝯſequēs eſt indirectōem ⁊ irre gulationē q̄ circa delectationē ꝯtingit. cū nō niſi ratōis cōſenſu vel defectu cōtinge re poſſit/ debere ip̄i rōi imputari/ ſicqꝫ pec catū delectationis ī ea eſſe. ¶ Eſt inſuꝑ ad maiorē ſuꝑ ꝓpoſiti cepti declarationē ad uertendū. ꝙ licꝫ ꝓpͥe loquendo pctm̄ dele ctatiōis p̄cipue moroſe. q̄ (iuxta ſupͣ tacta dicitur ip̄e cōſenſus ī delectatōꝫ/ poſſit etiā ad rōem ſuꝑiorē dici ꝑtinere. Tum primo qꝛ vt in ſuꝑioribꝰ ſatis tactū eſt/ licꝫ ip̄a rō ſuꝑior et inferior ẜm rōem ſuaꝝ operatio nū et officioꝝ diuerſificēt̉. ſunt tn̄ idem in re et eſſentia. et ſic vix poſſibile ſit ratōeꝫ ip ſam inferiorē circa aliqͥd et gr̄a materie de qua ſermo circa delectationes ꝯcurrere. qͥn etiam ip̄a ratō ſuꝑior effectualit̓ cōcurrat. Tum ſcd̓o qꝛ ip̄a ratio ſuꝑior q̄ regulis le gis diuine ⁊ eterne que ſuꝑior eſt innitit̉ re gulare habꝫ ip̄am rōem inferiorē q̄ ſolū re gulis legis humane q̄ inferior eſt intendit. Et ideo vix eſt poſſibile ip̄am rationē infe riorē circa indirectionē delectatiōis defice re qͥn v̓e .ſ. imperādo/ vel īterp̄tatiue .ſ. repͥ mere negligēdo ip̄a ratio ſuꝑior cōſentire dicat̉. Tum tercio qꝛ nihil eſt de qͦ rō infe rior que (vt tactū eſt) regul̓ legis inferioris intēdit/ iudicare poſſit. de qͦ nō etiā ip̄a ra tio ſuꝑior que regulis legis ſuꝑioris et ad quā leges alie reduci habēt innitit̉ iudica re etiā valeat. Quicqͥd enī (vt cōiter dicit̉) iudicio rōis inferioris ſubijcit̉. ſubdit̉ etiā iudicio ſuꝑioris/ et nō econtra. Et hinc (vt tactū eſt) ip̄e ꝯſenſus in delectatōnē ſi facta inqͥſitōe circa ip̄m ꝑ leges diuīas ⁊ eternaſ hō in eo ꝑſeuerauerit ad ip̄am ratōem ſuꝑi orē dici poſſit ꝑtinere. Tamē ꝓprie d̓lecta tio ip̄a in ip̄amqꝫ delectationē ꝯſenſus/ ſo lum rationi inferiori attribuūt̉. Cōſenſus ꝟo in actū ſeu actus executionē ip̄i ſuperi ori rationi. Et ratio ē/ qꝛ ratōni ſuꝑiori (vt magis infra declarabit̉) ꝓpter ſup̄mitateꝫ legis cui īnitit̉ reſeruat̉ iudiciū finale ⁊ ſu p̄mū de eo quod ī actibꝰ hūanis vltimum occurrit. quale eſt ip̄e actus ſeu ip̄iꝰ actus executio. Nam vltra actū ſeu actꝰ ꝯplemē tū nō eſt vlterior ꝓgreſſus. Ip̄i vero ratōi inferiori que nō intēdit niſi circa legē inferi orē ꝯuenit etiā iudiciuꝫ ſed nō finale. īmo ſolū quoddā p̄ambulū reſpectu aliquoruꝫ que ad ip̄m actū ſeu ipſiꝰ actus executiōeꝫ ordinant̉. quales ſunt ipſa delectatio et in ip̄am delectatiōeꝫ cōſenſus. Et ideo ipſi ra tioni inferiori attribuūt̉ ⁊ nō ſuꝑiori. Etiā ꝓprie delectatio et ꝯſenſus in delectationē nō ſunt actus diuerſi ẜm genꝰ. qͥ diuerſita tem potētie exigāt. ſed differūt ſolū ꝑ deli beratū ⁊ nō deliberatū. ſicqꝫ nō eſt incōue niens vtrūqꝫ rationi inferiori attribui. ¶ Eſt inſuꝑ aduertēduꝫ ꝙ magna reſpectu terrenoꝝ ſeu humanoꝝ actuū eſt int̓ motꝰ ſuꝑioris rationis ⁊ motꝰ inferioris ratōis ⁊ exhinc volūtatis varietas. ¶ App̄henſio De delectatōe an ſit pctm̄ ⁊ qd̓ L.Lxj nāqꝫ inferioris ratōis q̄ (vt ſepe dictū ē) de ſe et ꝑ ſe ip̄is actibꝰ ⁊ negocijs hūanis diſ ponēdis ⁊ regulādis ītēdit dupl̓r ſe habe re pōt. ⁊ ẜm hͨ etiā duplicit̓ pōt eā motꝰ vo luntatis ſeqͥ. Uno mō ſimplicit̓ ⁊ abſolu te. cū ſcꝫ ip̄a rō ſubito aliqͥd apprehēdit. et exinde ſtatim ſine aliqͣ diſcuſſiōe illud ſic ꝑ eam app̄hēſuꝫ tanqͣꝫ bonū vl̓ malū ꝯueni ens vl̓ nociuū delectabile vl̓ n̄ d̓lectabile ⁊ hmōi dijudicat. Si igit̉ talē ſubitā rati onis apprehēſionē īdiſcuſſamqꝫ dijudica tionē volūtas in vnū vl̓ aliud ſe inclinan do ſequat̉/ tūc dicit̉ volūtas nō deliberata ⁊ motus ſeu appetitꝰ nō deliberatus. Alio mō inqͥſitiue. cū .ſ. ip̄a ratō poſtqͣꝫ aliqͥd ſic vt p̄fert̉ apprehēdit de illo ſic ꝑ eum appre hēſo/ an vt tactū eſt bonū vl̓ malū. ꝯueniēſ vl̓ nociuū. delectabile vl̓ nō delectabile exi ſtat rōcinādo inueſtigat. tūc ſi talē app̄hē ſionē ⁊ īueſtigationē volūtas ſeqͣt̉/ d̓r volū tas deliberata/ ⁊ motꝰ ſeu appetitꝰ delibe ratus. ¶ Rationē ꝟo ſuꝑiorē qꝛ vt etiā ſupͣ tactū ē/ actibꝰ ip̄is ⁊ negocijs terreniſ ⁊ hu manis de ſe ⁊ ꝑ ſe nō intēdit. ⁊ nūqͣꝫ in ob iecta inferiorū aīe viriū q̄ ꝑ ipſam etiā diri gi habēt fert̉. niſi ſolū inqͣꝫtū de ip̄ẜ ratōes diuīas ⁊ eternas ꝯſulit. qd̓ claꝝ eſt fieri nō poſſe niſi ꝑ modū inueſtigatōiſ ⁊ delibera tōis/ nūqͣꝫ reſpectu ipſoꝝ actuū ⁊ negocio rū terrenorū ⁊ humanoꝝ ſeqͥtur motꝰ aliqͥſ niſi deliberatꝰ Et notāter d̓r hic/ dū de ip̄a ratione ſuꝑiori fit mētio reſpectu obiectoꝝ inferioꝝ aīe viriū ac negocioꝝ terrenorū ⁊ hūanoruꝫ. Nam reſpectu ſui ꝓprij obiecti aliqn̄ bn̄ habꝫ ſubitū ⁊ inordinatū motū. qd̓ nō ē pn̄tis ſpeculatōis declarare. ¶ Qꝛ etiā ſepe qd̓ ī ſuꝑioribꝰ dictū ē. ī ſubſeq̄nti bus forſan repeti ꝯtinget/ ratōꝫ ip̄aꝫ ad ali qͥd moueri ⁊ ſe applicare vl̓ ꝯſentire. quod tn̄ ꝓpriū videt̉ eſſe volūtatiſ eſt aduertēdū ꝙ cū ipſa ratio (vt ſupͣ tactū eſt) ſit virtꝰ nō ſolū cognitiua. ⁊ ſic deliberatiua. verū etiā motiua/ imꝑare ē eiꝰ actus nō tn̄ abſolute ſed p̄ſuppoſito actu ip̄ius volūtatis ꝑ mo dū cuiuſdā motōiſ. Nec enī cū iuxta ſuꝑi tacta diuidit̉ ratio in ſuꝑiorē portionē ⁊ in feriorē. accipit̉ ratio ꝓut diſtinguit̉ ꝯͣ volū tatē ſꝫ ꝓ tota ꝑte aīe intellectiua. q̄ ītellectū ⁊ volūtatē ꝯprehendit. Immo ampliꝰ iſti duo actꝰ .ſ. rōis ⁊ volūtatis (qd̓ bn̄ notan dum ē) ſeinuicē preuenireac ſuꝑ ſeinuicem ferri pn̄t. freq̄nt̓qꝫ p̄ueniūt ⁊ ferūt̉. Aliquā do etenī ip̄a ratō de volēdo rōcinat̉ ⁊ de liberat. ⁊ ip̄a etiā volūtas aliqn̄ de ratioci nādo volitionē habꝫ. ſeu rōcinari vult. Ali qn̄ etiā contīgit motū volūtatꝭ a motū ra tionis p̄ueniri et moueri. ⁊ tūc motꝰ ille vo luntatis dicit̉ motꝰ rōnal̓. ⁊ ecōuerſo etiaꝫ motū ratōis a motu voluntatis p̄ueniri et moueri. ⁊ tūc motꝰ ille rōiſ d̓r motus volū tariꝰ. Ideoqꝫ aūt ſic in iſtis caſibꝰ dicūtur ſeu appellāt̉ iſti motꝰ. qꝛ ſꝑ v̓tus pͥorꝭ actꝰ ſeu motus remanet ī actu ſeu motū ſequēti Et ẜm hoc in ratiōe inuenit̉ pctm̄. vl̓ ꝓut eius defectus eſt voluntarius. vel prout actus eiꝰ eſt pͥncipiū actus volūtatis. Im perare tn̄ eſt eſſential̓r actus ip̄iꝰ ratōis. iu xta quod ſup̄ tactū ē. Duplicit̓ autē hmōi īꝑandi actū ip̄a rō exercere p̄t et ſolꝫ. Uno mō abſolute ꝑ modū cuiuſdā intimatiōis ſeu denūciatiōis. ⁊ qͣſi ꝑ ꝟ̓bum indicatiui modi. vtputa tale qͥd faciendū ē vl̓ nō faci endū. bonū eſt tale qͥd facere vl̓ nō facere ⁊ hmōi. Alio mō ꝑ modū cuiuſdā motiōis ſeu incitationis. ⁊ qͣſi ꝑ v̓bū imꝑatiui mo di. vtputa fac hoc vl̓ nō fac hͦ. Et licꝫ vt iā in ſuꝑioribꝰ aliqͣliter tactū eſt/ ip̄a rō ī ip̄is actibꝰ hūanis ſeu paſſionibꝰ interioribꝰ ꝑ hmōi modū directionis intimatōis vl̓ in citatōis ſit imꝑans ⁊ pͥmū mouēs. ipſa tn̄ volūtas qͦ ad exercitiū ⁊ executōeꝫ actꝰ ē pͥ mū mouēs in viribꝰ aīe. ¶ Ex ſic p̄notato rū ſeu p̄ſuppoſitoꝝ effectu colligi p̄t ꝙ cir ca hmōi delectationū de qͥbus hic agitur que .ſ. circa illud ſunt qd̓ ex ſuo genere pec catū mortale exiſtit directionē/ ip̄a ratio in terdū ſuꝑior. interdū inferior. ⁊ ꝯſecutiue ad eā ip̄a voluntas ſeu volūtatis motꝰ ſex modis ſeu ſub ſex qͣlitatibus habere pōt. Uno modo vt abijciēs ſeu recuſans. Alio modo vt p̄ceps vl̓ ſubita. Alio modo vt reprimēs. Alio modo vt inaduertēs. Alio modo vt negligēſ. Et alio mō vt exp̄ſſe cō ſentiēs. Qui ſex modi ſeu ſex qͣlitates appli cari pn̄t/ īmo effectual̓r corrn̄dent tā pͥnci pali diſtinctōi trimēbri ſuꝑiꝰ ad hoc ꝓpo ſitū poſite. qͣꝫ etiaꝫ aliqͥbꝰ poſitōibꝰ et diſtī ctionibꝰ bene ꝯmūibꝰ nōnullorū doctoruꝫ in hac materia loq̄ntiū. Ex qͦꝝ omniū ad inuicē applicatōe ⁊ declaratione/ ſufficiēs qͣꝫtū ad p̄ſentē tractatuꝫ ſpectat reſultabit ip̄ius materie declaratio ⁊ intellectꝰ ¶ Nūc ⁊ igit̉ ad ꝓpoſitū cū ſenſualitas illecebra. id eſt carnali ⁊ voluptuoſa delectatōne ratōeꝫ inferioreꝫ tangere ⁊ pulſare incipit. ſeu (qd̓ idem eſt) illecebra in appetitu ſenſitiuo/ vel I 3 Compendiū theologie ꝓut interdū (iuxta qd̓ in ſuꝑioribꝰ mōſtra tū eſt) ꝯtingere poteſt in appetitu ītellecti uo inſurgere incipit. i UL AbIICtES ſeu re cuſans. ¶ Aut rō ip̄a inferior ſtatim ꝙ hu iuſmodi ſic inſurgentē illecebrā ſecū arnalē ⁊ voluptuoſaꝫ delectationē ꝑcipit ⁊ agno ſcit eā ex ꝯſideratōe ⁊ applicatōe ad legem ſeu regulā hūanā. vtputa qd̓ eſt ꝯͣ virtutē moralē. ⁊ ſic vicioſa vl̓ inhoneſta. vl̓ hmōi oīno a ſe abijcit ⁊ repellit. vl̓ forſan vtraqꝫ rō ꝯcurrent̓ .ſ. īferior ex ip̄a (vt ſtatim tactū eſt) ꝯſideratōe ⁊ applicatōne ad legē ſeu re gulā hūanā/ ⁊ ratio ſuꝑior ex ꝯſideratōe ⁊ applicatōne ad legeꝫ et regulā diuinā ⁊ et̓ nam. qd̓ cōcurrēter fieri p̄t oīno abijciūt ⁊ repellūt. Et tūc in vtroqꝫ iſtoꝝ duorū caſu um dicit̉ ratio primo ſex modoꝝ ſupͣ tacto rū ſeu ſub pͥma qͣlitate ſe habere .ſ. vt abijci ens ſeu recuſans. Qui modus ſeu qͣlitas ſe habendi cōmūiꝰ ip̄i ratōi īferiori attribui tur. qꝛ iſtud cōmuniꝰ ip̄a ratio inferior ex ſeip̄a facit. Et tūc nullū eſt in rōe peccatū. Immo nec tūc ꝓpͥe dici debꝫ delectatio. ſꝫ potiꝰ quedā delectatōis oblatio. ⁊ quedā paſſio ſeu pena pctī origīal̓. Et ſi peccatū aliqd̓ exiſtat. hͦ ſolū eſt in pͥmo motu ſenſu alitatis. de qͦ ſatis in ſuꝑioribꝰ actū ⁊ d̓cla ratū eſt. ¶ F St preceps Vel ſubita. ¶ Aut hmōi ſic inſurgentꝭ illecebre ſeu carnalis ⁊ voluptuoſe delectatōnis ap p̄henſiōem ſeqͥtur qͥdā p̄ceps ⁊ ſubitus et ante quācūqꝫ p̄habitā deliberatōeꝫ ipſius ratōis inferioris ī ip̄am illecebram ſeu car nalē delectationē cōſenſus ex ip̄iꝰ ratōis ꝓ pter viciū fomitꝭ corruptōe ꝓueniēs. qͦ ca ſu ꝓpͥe ſurreptio fieri dicit̉ ⁊ appellat̉. Et tunc ratio dicit̉ ſcd̓o ſex modoꝝ ſupͣ tacto rum ſeu ſub ſcd̓a qualitate ſe habere .ſ. vt p̄ ceps vel ſubita. qͥ modus ſeu qͣlitas ſe ha bendi (vt claꝝ eſt) ſoli ratōni inferiori attri buēdus eſt. Correſpōdetqꝫ iſte modꝰ ſeu iſta qͣlitas pͥmo mēbro pͥncipal̓ diſtinctio nis trimēbris ſuꝑiꝰ ad hoc ꝓpoſitū poſi te. Naꝫ talis illecebra ſeu carnal̓ delectatio ſic in ſe et ẜm ſe ꝯſiderata eſt nō moroſa nec mora tꝑis nec mora ꝯſēſus. Eſtqꝫ tūc pec catū ſolū veniale. ¶ Ꝙ autē pͥmo tal̓ illece bra ſeu carnalis delectatō ſit n̄ moroſa mo ra tꝑis apparet ꝓpter ſubitā ⁊ p̄cipitē ⁊ ſic minimā p̄dicti cōſenſus ip̄ius rōis inferi oris duratōeꝫ in eā. Nam ſi circa eā rō ipſa inferior vltra p̄dictū ſuū ſubitū ⁊ p̄cipiteꝫ ꝯſenſum. vl̓ ip̄a forſan ratio ſuꝑior alit̓ ſe haberet. vtputa vl̓ magis īmorādo/ vl̓ ex p̄ſſius ꝯſentiēdo. iā tūc ex iſto mō ſeu iſta ſecūda qualitate recederet̉/ ⁊ ad aliquē alio rū qͣttuor modoꝝ ſeu aliaꝝ qͣttuor qͣlitatū tranſiret̉. vt ſtatim infra declarabit̉. Et iō hic notāter additū eſt. ſic in ſe ⁊ ẜm ſe cōſi derata. ¶ Ꝙ etiā talis illecebra ſeu carnaliſ delectatio ſit nō moroſa mora cōſenſus (ca piēdo tn̄ cōſenſum ꝓut iuxta duas diſtīcti ones ſuꝑius ī hac materia poſitas. ⁊ maxi me iuxta primā capit̉ ⁊ capi debꝫ. cū dicit̉ cōſenſus ī delectatōnē peccatū mortale eē. ſcꝫ ꝓ ꝯſenſu d̓liberato) apparet reſpectu eti am vtriuſqꝫ ratōis. ¶ Et pͥmo reſpectu īfe rioris ꝓpter tal̓ ſui cōſenſus ſubititatē ⁊ p̄ cipitationē qͥbꝰ ip̄a ratio īferior a recurrē do ad ꝓpriū ſuū actū qͥ eſt deliberare ⁊ ra tiocinari. ⁊ fic a debite in ſe circa talē ſic in ſurgentē illecebrā ſeu carnalē delectationi deliberādo/ legeſqꝫ ⁊ regulas hūanas qͥbꝰ innitit̉ conſulēdo impedit̉. Et ſic ꝓprie cō ſentire ſaltē deliberate/ ꝯſentire dici n̄ debꝫ Immo ꝙ tal̓ ſubitus motꝰ ſeu tal̓ qͣlitas ſe habendi ip̄iꝰ ratōnis inferioris ꝯſenſus dicat̉ ⁊ appellet̉; hoc eſt valde impropͥe ⁊ ī ꝑfecte. ⁊ valde large. Sed ideo ita dicatur qꝛ cū ip̄a ratio (vt ſepe tactū eſt) ſit virtꝰ co gnitiua ⁊ ſit deliberatiua. vix ē poſſibile ip ſam rōem inferiorē ſic circa talē illecebram ſeu carnalē delectationeꝫ quantūcūqꝫ ſubi to et p̄cipitāter ꝯmoueri ⁊ ſe applicare. qͥn aliqualiter (vt adhuc magis īfra declarabi tur) dijudicet. ꝓpter ip̄aꝫ dijudicatōꝫ qͦdā modo ꝯſentire dicat̉/ licꝫ impropͥe ⁊ imꝑfe cte. vt ſupra declaratum eſt. Et ꝓpter iſtd̓ dū vt p̄fertur in ſuꝑioribꝰ d̓ ꝯſenſu in dele ctatōnē ꝓut hic intelligit̉ peccatū mortale eſſe notanter ⁊ exp̄ſſe ad dr̄ntiā iſtius ſubi ti et precipitis ratōis inferioris conſenſuſ additū eſt illud verbū deliberato. ¶ Ꝙ eti am ſecundo talis illecebra ſeu carnal̓ dele ctatio nō moroſa fit mora cōſenſus reſpe ctu ip̄ius ratōis ſuꝑioris patet. quia cum ip̄a ratio inferior ꝑ ea que iā dicta ſunt di cat̉ a recurrēdo ad ſuū ꝓpriū actū/ qui eſt deliberare et ratiocinari. ⁊ ſit a debite in ſe circa talē ſic inſurgentē illecebrā ſeu carna lem delectationē deliberādo. legeſqꝫ ⁊ regu las humanas quibꝰ innitit̉ cōſulendo per De delectatōe an ſit pctm̄ talem ſui dicti cōſenſus ſubititatē ⁊ p̄cipi tationē impedita. a fortiori ⁊ ꝑampliꝰ a re currendo ad iudiciū rationis ſuꝑioris im pedita dici ⁊ reputari debꝫ. ⁊ ex cōſequen ti etiā ip̄a ratio ſuꝑior que ab inferiori rati on cōſulta nō fuit ſimilit̓ debite circa talē ſic inſurgentē illecebrā ſeu carnalē delecta tionē deliberādi ad legeſqꝫ ⁊ regulas eter nas qͥbꝰ innitit̉ et que altiores ſunt/ recur rēdi tꝑus ⁊ occaſionē ſeu motiuū nō habu iſſe dici ⁊ reputari debꝫ. Et ſic ip̄a rō ſuꝑi or nullo mō nec ꝟe nec interp̄tatiue ꝯſenti ens dici ⁊ reputari debet. Ut reprimens B ¶ Aut huiuſmodi illecebrā ſeu carnaleꝫ et voluptuoſam delectationē ſic inſurgenteꝫ ip̄amqꝫ ratōnē inferiorē pulſare ⁊ iā forſan attrahere incipientē/ ratio ſuperior ex ſe ex conſideratōne legis ſeu regule eterne. vtpu ta precepti diuini vel offenſe dei ſtatim re primit. ⁊ tūc dicit̉ ratio tercio ſex modorū ſupra tactorū ſeu ſub tercia qͣlitate ſe habe re. ſcꝫ vt reprimens. qͥ modus ſeu qͣlitas ſe habendi ip̄i ſoli ratiōi ſuꝑiori attribuendꝰ eſt. Correſpōdetqꝫ etiā iſte modus ſeu iſta qualitas pͥmo mēbro ip̄iꝰ pͥncipalis diſtī ctionis trimēbris ſuperiꝰ ad hoc ꝓpoſituꝫ poſite. Nam tunc talis illecebra ſeu carna lis delectatio nō eſt moroſa nec mora tēpo ris nec mora cōſenſus. Eſt etiā ſolū pecca tū veniale. ¶ Ꝙ autē talis illecebra ſeu car nalis delectatio nō ſit moroſa mora tēporꝭ patet de ſe ex dictis. qꝛ ſtatim a ratōe ſuꝑio re reprimit̉. ¶ Ꝙ autē nō ſit moroſa mora cōſenſus/ capiēdo tamē cōſenſum ꝓut ſta tim ſupͣ tactu eſt. pro cōſenſu ſcꝫ delibera to. et qui ī hac materia mortale peccatū di cit̉. ptꝫ quia licꝫ ratio ip̄a inferior a tali ſic inſurgente illecebra ſeu carnali delectatio ne pulſata fuerit. ⁊ forſan vt ꝯtingere p̄t eā quodāmodo acceptauerit ⁊ retinuerit. nec reſiſtere de ſe/ ſe diſpoſuerit. Et ꝓpterea qͥ dam imꝑfectus ⁊ indeliberatꝰ eius cōſen ſus interueniſſe dici p̄t ꝓpter qd̓ peccatuꝫ eſt veniale. attamē qꝛ regulatōi ſuꝑioris ra tōis ſic (vt tactū eſt) talem inſurgentē illece brā ſeu carnalem delectationē ſtatim repri mentis ilico obedit. ſeqꝫ ab ea regulari per mittit nō dicit̉ ꝓprie ⁊ deliberate ꝯſentire. Etenī ratio inferior interduꝫ ſtatim ⁊ im mediate nō recurrendo ſcilicꝫ pro tūc ad le ges ⁊ regulas humanas quibꝰ innitit̉/ po teſt a legibꝰ ſeu regulis diuinis et eternis regulari et cōuerti. Quia et ſi eis principa liter et vt regulās nō intēdat. per directuꝫ tamē ⁊ vt ẜm eas regulata intēdere pōt ⁊ ſe pe intendit. Ut expreſſe ꝯſētiēs ¶ Aut huiuſmodi ſic inſurgentē illecebraꝫ ſeu carnalē et voluptuoſam delectationem poſt ip̄ius ratōnis apprehenſiōem ip̄a ra tio ſuꝑior nō ſolum nō repͥmit. īmo in eaꝫ expreſſe cōſentit. Et tūc dicit̉ ratio vltimo ſex modorū ſupra tactorū ſeu ſub vltima qͣ litate ſe habere. ſcilicꝫ vt expreſſe cōſentiēs Qui modus ſeu qualitas ſe habēdi vtriqꝫ rationi/ diuerſis tamen reſpectibꝰ (vt ex ſta tim ſequētibus apparebit) attribuēdꝰ eſt. Inqͣꝫtum etenī exinde cauſat̉ peccatū mor tale/ imputari ⁊ attribui debꝫ rationi ſupe riori. Inqͣꝫtū vero iuxta materiā p̄ſentem conſenſus in delectationē dicit̉/ debet rati oni īferiori att̓bui Correſpōdetqꝫ iſte mo dus ſeu iſta qualitas tercio mēbro ipſius principalis diſtinctōnis trimēbris ſuperi us ad hoc ꝓpoſitū poſite. Nam tūc talis illecebra ſeu carnalis delectatio qͣꝫtūcunqꝫ modicū teneat̉/ ſicqꝫ forſan non moroſa ſit mora tēporis/ eſt moroſa mora conſenſus. Eſtqꝫ tūc peccatū mortale/ etiā ſi deſit ple na volūtas ꝑficiēdi actuꝫ. īmo vbi forſan expreſſa volūtas nō ꝑficiendi adeſſꝫ. Ma xime ſi ferat̉ ille cōſenſus in ip̄am illecebrā ſeu carnalē delectatōeꝫ/ tanqͣꝫ in rē aut ope rationē ſeu actū ſuꝑ qͦ vel circa queꝫ illa il lecebra ſeu carnalis delectatio ſic inſurgit ⁊ verſatur. et qui talis illecebre ſeu carnaliſ delectatiōis eſſet principale obiectū. iuxta quod modicum infra magis declarabit̉. Nam tunc primo eſt verus et expreſſus ra tionis ſuꝑioris in ip̄am illecebra ſeu carna lem delectationē cōſenſus/ qui ſemper in ta libus delectationibꝰ que circa ea ſunt. que ex ſuo genere mortalia exiſtūt iuxta tamen modificatōnem ſtatim tactā eſt peccatum mortale. Nam ſemper in talibus ⁊ circa ta lia delectatio moroſa mora talis cōſenſus tale peccatū eſt qualis eſſet ip̄e realis actꝰ. Quia tūc ratio ſuperior ſic expreſſe in talē illecebrā ſeu carnaleꝫ delectatōnem que eſt in creatura cōſentiendo/ ſe a vera delectati on que eſt in deo circa quā ſolum intende re deberet ſcienter auertit. quod ſine cōtem ptu facere nō poteſt. cū nunqͣꝫ expreſſe (vt I 4 Compendiū theologie in ſuꝑioribꝰ monſtratū ē) in aliqͥd circa ta les res carnales ⁊ terrenas ꝯſentire poſſit. ꝯſentireqꝫ dicat̉ niſi d̓liberata. Deliberata aūt facere nō p̄t qͥn leges ⁊ regulas diuīas ⁊ eternas quibꝰ innitit̉ ꝯſuleret vl̓ ꝯſulere omiſerit ⁊ neglexerit. ⁊ ſic ꝟe vl̓ interp̄tati ue ꝯtēpſerit. Et etiā tunc ī talē illecebram ſeu carnalē delectationē ip̄iꝰ ratōis inferio ris conſenſus expreſſus. qꝛ in talibꝰ carna libꝰ ⁊ terrenis ꝑ ip̄am rationē īferiorē app̄ hēſis. ⁊ circa que ſe applicat. nūqͣꝫ rō ſupe rior q̄ vt ſupra dictū eſt de ſe ⁊ ex ſe circa ta lia nō intēdit ꝓpͥe ꝯſentire dicit̉. nec ꝯſenti re pōt niſi ip̄a etiā ratione īferiori realit̓ de liberata ⁊ ꝯſentiēte. ſꝫ bn̄ ecōtra ꝯtīgere p̄t. Immo ꝓpͥe loq̄ndo talis exp̄ſſus ip̄iꝰ rati onis ſuꝑioris in talē illecebrā ſeu carnaleꝫ delectationē ꝯſenſus nihil aliud ē qͣꝫ ꝙ ip̄a ratio ſuꝑior dictam rationē inferiorē in hu iuſmodi illecebrā ſeu carnalē delectationē delectari ac ip̄am ab ea nō repͥmere ſeu r̄tra here. ac cū ea in tali delectatione cōcurrere ꝟe ⁊ exp̄ſſe deliberata ꝯſentiat. Et hinc ē ꝙ licꝫ interdū (prout iā in ſuꝑioribꝰ tactū ē) ip̄a ratio ſuꝑior in illecebra ſeu carnalē de lectionē vere ⁊ exp̄ſſe ſeu interp̄tatiue ꝯſen tiat. tūcqꝫ talis illecebre ſeu carnal̓ delecta tionis q̄ tūc ꝟe mora ꝯſenſuſ moroſa ē mo roſaqꝫ dicit̉ peccatū poſſit ad ip̄am ratiōeꝫ ſuꝑiorē dici ꝑtinere. qꝛ tn̄ ipſa ſuꝑior nō ꝓ prie ex ſe nec ad ſe hͦ facit. illudqꝫ etiā nō ni ſi ip̄a ſil̓r rōe inferiori deliberata ⁊ ꝯſentien te ꝓprie facere poſſit. hinc eſt ꝙ peccatum moroſe delectatōis ꝯmūit̉ ⁊ ꝓpͥe d̓r ad ra tionē inferiorē ꝑtinere. ꝓut ample ī ſuꝑiori bus declaratū ē. Et hic ē talis ꝓpriꝰ ⁊ deli beratꝰ cōſenſus. de qͣli tā iuxta ſepe dictas duas diſtinctōes ī ſuꝑioribꝰ poſitas/ qͣꝫ eti am cōiter intelligit̉ dū dicit̉ cōſenſus ī de lectationē peccatū mortale eſſe. ¶ Ut negligens C ¶ Aut hmōi ſic inſurgente illecebrā ſeu car nalē ⁊ voluptuoſaꝫ delectationē poſt ipſi rationis apprehenſionē ip̄a ratio ſuꝑior n̄ repͥmit. ſed nō etiā exp̄ſſe ī eam ꝯſentit. Et reſpectu iſtiꝰ caſus pōt ſe ratio duplici mō ſeu ſub duplici qͣlitate habere Uno modo ſeu ſub vna qͣlitate qͣ talē illecebram ſeu car nalē d̓lectationē quā ſic ratio ſuꝑior nec re pͥmit/ nec etiā in eā expreſſe ꝯſentit rō infe rior poſt ſufficiētem deliberatōeꝫ debitāqꝫ anīaduerſionē ꝑiculi et peccati qd̓ exinde ī minet et incūbit retinet ⁊ circa eā īmorat̉. nec eā ip̄a ratio ſuꝑior ex diuine ⁊ eterne le gis ⁊ regule ꝯſideratōe eſt diligens repͥme re. Et tunc dicitur ratio quinto ſex modo rum ſupͣ tactoruꝫ ſeu ſub qͥnta qualitate ſe habere .ſ. vt negligens. Qui modꝰ ſeu qͣli tas ſe habēdi licꝫ qͣꝫ pl̓imū ⁊ pͥncipaliꝰ (vt ex ſtatim ſeq̄ntibꝰ apparebit) rōis inferio ris in eo ꝯſenſus occurrat ⁊ oꝑet̉ / attribuē dus eſt ſuꝑiori ratōi. quia ꝑ iſtū modū ſeu ꝑ iſtam qͣlitatē ſe habēdi rōis ſuꝑioris cau ſat̉ peccatū mortale. qd̓ al̓s nō eſſꝫ. Corre ſpondetqꝫ etiā iſte modꝰ ſeu iſta qͣlitas ter cio mēbro pͥncipalis diſtinctōis trimem/ bris ſuꝑiꝰ ad hͦ ꝓpoſitū poſite. Nam tunc talis illecebra ſeu carnal̓ delectatio quātū cunqꝫ modicū forſan (vt in ſimili ſupra di ctū eſt) teneat̉. ſicqꝫ nō moroſa ſit mora tē poris/ ē moroſa mora cōſenſus. Eſtqꝫ tūc (vt iā dictū ē) peccatū mortale etiaꝫ ſi deſit plena volūtas ꝑficiēdi actū. īmo ꝓut ſupͣ in ſil̓i dictū eſt/ vbi forſan exp̄ſſa voluntas nō ꝑficiēdi adeſſꝫ maxime ſi (vt ibi etiā di ctū ē) tal̓ retētio ip̄iꝰ illecebre ſeu carnal̓ de lectatiōis ī ip̄a ratōe inferiori/ ⁊ negligētia repͥmendi in ip̄a rōne ſuꝑiori eſſet tanqͣꝫ in rem aut oꝑationē ſeu actum ſuꝑ qͦ vl̓ circa quē ip̄a illecebra ſeu carnal̓ delectatō inſui git ⁊ ꝟſat̉. ⁊ tal̓ illecebre ſeu carnal̓ delecta tionis eſſet pͥncipale obiectū. iuxta qd̓ mo dicū īfra magꝭ declarabit̉. Tūc eī ē vtriuſ qꝫ rōis in talē illecebrā ſeu carnalē delecta tōem ꝯſepſus .ſ. exp̄ſſus ip̄iꝰ rōis inferiorꝭ. quod ptꝫ de ſe ex dictis ip̄iꝰ etiā rōis ſuꝑi oris. licꝫ nō verꝰ ⁊ exp̄ſſus interp̄tatiūꝰ ta men ⁊ eqͥualens. attēta tali deliberatōe ꝑi culiqꝫ ⁊ pctī aduertētia ſeu anīaduerſiōe. qꝛ qͥ aduiſatꝰ ⁊ deliberatꝰ ꝓhibere p̄t ⁊ nō ꝓhibet/ cōſentire videt̉. Qui qͥdē ꝯſenſus īterp̄tatiuꝰ ⁊ eqͥualēs ip̄iꝰ rōis ſuꝑioris qn̄ eſt circa ea vl̓ ſuꝑ eis q̄ d̓ ſuo genere pecca ta mortalia exiſtūt ē ſꝑ peccatū mortale. qꝛ licꝫ tūc nō ſit expreſſuſ d̓i ꝯtēptꝰ/ factiuꝰ ſeu actiuus et poſitiuus. eſt tn̄ interp̄tatiuꝰ. ꝑ miſſiuus ⁊ eqͥualēs. ꝑmittens .ſ. pꝰ talē ſuf ficiētem deliberationē talēqꝫ aduertentiaꝫ ſeu animaduerſionē ꝑiculi ⁊ pctī ⁊c̄. teneri a rōe inferiori illa q̄ ſtatim reſpui aut repri mi debuerāt Etenī rō ſuꝑior qͦtiēs nō diri git ſcu cohibet aliquē actu vl̓ aliquā paſſi onē interiorē alicuiꝰ pctī mortal̓. ⁊ hoc pꝰ ſufficientē deliberationē ⁊ aduertentiā ta lis periculi taliſqꝫ peccati quod ſic īminet De delectatōe an ſit pctm̄ L ⁊ incūbit. ſiue tunc de lege ſeu regula diuīa ⁊ eterna actu cogitet ſiue nō dicit̉ cōſentire ⁊ ꝯtemnere ſed diuerſimode Nā cū de ip̄a lege ſeu regula diuīa ⁊ eterna actu cogitat. tūc v̓e ⁊ realiter ꝯtemnere dicitur. vereqꝫ et realiter cōtemnit. Cū ꝟo de ip̄a lege ſeu re gula diuīa ⁊ eterna actu nō cogitat. qꝛ hoc nō niſi ex ſua negligētia ⁊ omiſſiōe ꝓueni re poteſt. cū de ea in tali caſu cogitare debe ret. ꝑ omiſſionē ⁊ negligentiā ꝯtēnere/ cuꝫ talis omiſſio ⁊ negligētia in ipſa ratiōe ſu ꝑiori poſt ſufficientē deliberatōnem/ nullo mō ſine vero ⁊ effectuali ꝯtēptū licꝫ interp̄ tatiuo eſſe et ꝯtingere poſſit. ⁊ hic etiā effe ctiue ⁊ interp̄tatiue eſt tal̓ cōſenſus de qua li tam iuxta ſepe dictas duas diſtinctōes ī ſuꝑioribus poſitas/ qͣꝫ etiā ꝯmunit̓ intelli git̉ dū dicit̉ ꝯſenſus in delectatōeꝫ peccatū mortale eſſe. Ut inaduertens ¶ Alio modo ſub alia qͣlitate reſpectu iſtiꝰ met caſus ſtatim tacti poteſt ſe ratio habe re. ꝙ ſcꝫ hmōi ſic inſurgentē illecebram ſeu carnalem delectationē quā ſic poſt ipſiꝰ ra tiōis apprehēſionē ipſa ratio ſuꝑior nec re primit/ nec etiā in eam expreſſe cōſentit ip ſa ratio inferior retineat ⁊ circa eā īmoret̉. ſed hͦ fit ante ſufficientē deliberationē. de bitāqꝫ aduertentiā ſeu animaduerſionē ꝑi culi ⁊ peccati/ quod exinde īminet ⁊ incū bit. īmo ꝙ ſic dictā illecebrā ſeu carnalem delectationē ipſa ratio inferior retineat/ et circa eam īmoret̉ facit quaſi ſuſpēſa et non bene aduertens/ nec debite ad ſuū ꝓprium actū qͥ eſt deliberare et rōcinari/ recurrens. ſeqꝫ eleuādo leges ſeu regulaſ hūanas qͥbꝰ innitit̉ conſulēs. vl̓ ſi forſan ad dictū ſuum ꝓpriū actū r̄currerit/ ſeqꝫ leuādo leges ſeu regulas hūanas ꝯſuluerit nō tamen plene naturā ⁊ gͣuedinē ip̄ius ꝑiculi ⁊ peccati ex ſe cognoſcit ⁊ aduertit. Etenī (quod ꝓ iſtiꝰ materie intellectu bn̄ conſiderādū eſt) ratio ip̄a inferior bene pōt circa talē illecebram ſeu carnalē delectatōem/ ſicut ⁊ circa alias interioris aīe paſſiōes qn̄qꝫ ꝟ̓ſari ⁊ immo rari. conſiderādo ⁊ rōcinando in ſe ꝙ tale quid accōmodū eſt vl̓ conueniēs corpori vl̓ hmōi Ꝙ ip̄a reſpectu talis illecebre ſeu carnalis delectationis aut alteriꝰ interioriſ aīe paſſiōis nō recurret ad ſuū ꝓpriū actū qui eſt deliberare ⁊ ratiocinari. Nec ſe ele uabit ꝯſiderādo et attēdēdo circa ꝑiculuꝫ ⁊ peccatū. qd̓ in ſic illecebre ſeu carnaliter delectando. ac circa talē illecebrā ſeu carna lē delectatōem vel aliquā aliā interiorē aīe paſſionē immorādo / imminet ⁊ incumbi Uel ſi forſan ad dictū ſuū propriū actum recurrat ſeqꝫ circa dictū ꝑiculuꝫ ſeu pctm̄ conſiderādo ⁊ attēdendo eleuet. nō tamen ex ſe naturā ⁊ grauedinē ip̄iꝰ ꝑiculi ⁊ pecca ti plene cognoſcet ⁊ aduertet. Et tunc ī iſto ſcꝫ caſu dicit̉ ratio qͣrto ſex modorū ſupͣ ta ctorū ſeu ſub quarta qualitate ſe hr̄e .ſ. vt ī aduertens. Qui modꝰ ſeu qualitas ſe ha bēdi ip̄i ſoli ratōi inferiori vt ex ſtatim ſub ſeq̄ntibꝰ apparere pot̓it attribuēdꝰ ē. Cor reſpondetqꝫ iſte modꝰ ſeu iſta qͣlitas ſecun do mēbro prīcipalis diſtinctōis trimēbrꝭ ſuꝑ hoc ad ꝓpoſitū poſite. Nam tūc talis illecebra ſeu carnalis delectatio dicit̉ mo roſa mora tꝑis ⁊ nō moroſa mora conſen ſus. Eſtqꝫ tūc ſolū veniale peccatū ¶ Ꝙ eī moroſa ſit mora tēporis. patꝫ de ſe ex dictꝭ ⁊ ex natura caſus qui ponit̉ .ſ. ꝓpter īmora tionē ip̄ius rationis īferioris circa eā. Nā ſi ip̄a ratio inferior circa ip̄am nō īmorare tur. ſed eam ex ſe ſola aūt ꝯcurrenter cū ra tione ſuꝑiori/ ſtatim a ſe abijceret. iam ipſa ratō ſe nō iſto qͣrto modo ſeu ſub iſta quar ta qͣlitate ſed primo modo ſeu ſub prīa qͣli tate ſupͣ poſita (vt ſatis ibi declaratū eſt) ſe haberet. Uel ſi a ratiōe ſuꝑiore ſola talis il lecebra vl̓ carnal̓ delectatio ſtatim repͥme ret̉ iam ip̄a ratio ſe nō iſto etiā quarto mo do ſeu ſub iſta quarta qͣlitate. ſꝫ tercio mo do ſeu ſub tercia qualitate ſupra iam po ſitis (vt etiam ibi ſatis declaratū eſt) ſe ha beret. ¶ Sed ꝙ talis illecebra ſeu carnalit delectatio ſit nō moroſa mora ꝯſenſus; ca piēdo tn̄ ꝯſenſum ꝓut ſepe ſupͣ tactum eſt in hac materia capi. dum .ſ. ponit̉ ꝯſenſus in delectationē; peccatū mortale eſſe. Hoc. ſatis etiā reſpectu vtriuſqꝫ ratiōis patꝫ ex iā ſtatim dictis. ⁊ etiā ꝑ aliqua eoꝝ que in ſuꝑioribꝰ in declaratiōe ſcd̓i modi ſeu ſecū de qͣlitatis ſe habēdi ip̄iꝰ ratōis tacta ſunt ¶ Nā pͥmo reſpectu ip̄iꝰ inferioris rōis. li cet ꝑ talē eiuſdē in dictā illecebrā ſeu carna lem delectatōem īmorationē videat̉ ⁊ dic̄i poſſit qͥdam eiꝰ impropriꝰ ⁊ imꝑfectus in ip̄am illecebrā ⁊ cetera īteruenire ꝯſenſus ꝓpter quē eſt pctm̄ vēiale. nō tn̄ debꝫ talis ꝯſenſus ꝓprius ꝑfectus ac deliberatꝰ dici aut r̄putari. qꝛ (vt ex iā dictꝭ apꝑet) an̄ ſuffi ciētē delib̓atōꝫ debitāqꝫ ꝑicl̓i ⁊ pctī aduer D Compendiū theologie tentiā ſeu animaduerſionē. et ſic anteqͣꝫ (vt iam dictū eſt) ip̄a ratio īferior ad ſuū propͥ um actū qͥ eſt deliberari ⁊ rōcinari debite recurreret/ legeſqꝫ ſeu regulas hūanas qͥbꝰ innitit̉ cōſuleret. vel forſan anteqͣꝫ naturaꝫ ⁊ gͣuedinē ip̄ius ꝑiculi et peccati plene co gnoſceret ⁊ aduerteret. tal̓ eiꝰ īmoratio. tal̓ qꝫ impropͥus et imꝑfectus ꝯſenſus ꝯtigit que om̄ia tamē dictā ip̄iꝰ ratōis inferiori īmorationē dictūqꝫ īpropriū et imꝑfectū p̄cedere debuiſſent. ⁊ oīno neceſſaria ſunt/ anteqͣꝫ talis eius īmoratio taliſqꝫ ꝯſenſus dici poſſit diciqꝫ debeat verꝰ et ꝑfectus eē exinde pctm̄ mortale cōtīgere poſſe. ¶ Nec etiā in iſto caſu reſpectu ip̄iꝰ ſuꝑioris rōis debet talis illecebra ſeu delectatio moroſa mora cōſenſus reputari. Quia vt ſepe in ſi mili ſupra tactū eſt/ exquo ip̄a ratio inferi or ꝙ ſic circa talē illecebrā ſeu carnalem de lectationē īmoret̉/ facit qͣſi ſuſpenſa ⁊ n̄ be ne aduertēs nec debite ante talē īmoratiōeꝫ ad ſuū ꝓpͥum actū qͥ eſt deliberari ratioci nari. recurrens ſeqꝫ ꝑ iculū ſeu pctm̄ qd̓ ī minebat et incūbebat cōſiderādo ⁊ atten dendo. legeſqꝫ ſeu regulas hūanas qͥbus ī nititur ꝯſulēdo eleuans a minori debꝫ dici ad iudiciū ſuꝑioris ratōis q̄ altior et ſubli mior eſt. eam .ſ. ꝯſulendo recurriſſe ⁊ ſe ele uaſſe. Et ſic nō mirū ſi ip̄a ratio ſuꝑior q̄ d̓ ſe ⁊ ꝑ ſe circa tales actus carnales ⁊ terrēoſ nō intendit nec ſe ſemꝑ ex ſeip̄a circa eas le ges ſeu regulas diuinas ⁊ et̓nas cōſulēdo applicat quaſi ſuſpēſa ⁊ nō bn̄ aduertēs. ⁊ ſic indeliberata. ⁊ ꝑ ꝯſeq̄ns nec vere nec in terp̄tatiue cōſentiēſ debꝫ in hoc caſu dici ⁊ reputari. Etiā vt iā tactū eſt natura iſtius qͣrti modi ſeu iſtiꝰ quarte qͣlitatis ſe haben di ratōis vt videre clarū eſt hoc de ſe hꝫ ⁊ importat. cum exp̄ſſe importet ratōem infe riorem circa talē illecebrā ſeu carnalē dele ctationē ante ſufficientē deliberatōem debi tamqꝫ aduertētiā ſeu animaduerſionē peri culi ⁊ peccati qd̓ exinde imminet ⁊ incūbit īmoratā eē. Nā ſi poneret̉ ip̄a rō īferior ſic poſt ſufficientē deliberationē debitāqꝫ ad uertentiā ꝑicl̓i ⁊ peccati īmorata fuiſſe. iaꝫ vt in ſimili ſtatim tactū eſt. nō iſte qͣrtꝰ mo dus ſeu iſta qͣrta qualitas ſe habēdi ip̄iꝰ ra tionis eſſet ſed vnus duoꝝ modorū ſeu qͣ litatū immediate explicatorū .ſ. vel ſextꝰ vl̓ qͥntus. ¶ Et intelligant̉ hec omnia hic ſta tim ſupͣ p̄dictorū ſex modorū ſeu ſex qͣlita tum ſe circa delectationē habēdi ip̄iꝰ ratio nis tractata pͥncipaliter de ꝯſenſu ī delecta tionē cogitatōis .i. q̄ habet̉ cogitādo. Naꝫ talis cōſenſus (vt ſepe ſupra tactū eſt) prin cipaliter ad rationē inferiorē ꝑtinet. ſic̄ ad ip̄am pertinet cogitare .i. actus ip̄e cogita tionis. et etiā ad ip̄m qd̓ eſt cogitare vl̓ nō cogitare inqͣꝫtum accipit̉ vt ad illā actōem ordinat̉. Quod notant̉ dicit̉. Nā eſt quen dam aliū conſenſū in delectatōeꝫ reꝑire .ſ. in delectatōeꝫ actus ſeu oꝑis. maxime duꝫ ille actus ſeu illd̓ opus eſt in fieri. qͥ ꝯſenſuſ in talem delectationē ſicut et ip̄e cōſenſus ī illū actū ſeu opus ad ſolā rōem ſuꝑiorem ſpectat ⁊ nō ad inferiorē Utrū conſenſus in delectatōem ſit ſemꝑ peccatū ⁊ quod Uia ī ſuꝑius tractatis ⁊ ſpēaliter E modicū ſupͣ in declaratōe ſex mo dorū ſeu ſex qualitatū ſe circa dele ctatōem habēdi ip̄iꝰ ratōis ſepe de ꝯſenſu in delectationē facta eſt mentio interdūqꝫ tactū quō ꝯſenſus etiā verus ⁊ deliberatꝰ. ⁊ etiā ip̄iꝰ ratiōis ſuꝑioris in delectationē nō ſꝑ eſt peccatū mortale. Pro huiꝰ necnō aliquorū ex p̄cedentibꝰ maiori declaratiōe qͥnqꝫ rememorāda ⁊ aduertēda veniunt. ¶ Primū ꝙ oīs delectatio hꝫ aliqͥd ꝓpͥum ⁊ principale obiectū circa qd̓ fert̉ ⁊ v̓ſatur Nec enī alit̓ vt claꝝ eſt poſſit d̓lectatio cau ſari ⁊ haberi. ſi nō circa aliqͥd pͥncipaliter ferret̉ et verſaretur. ¶ Secundū ꝙ etiā iu xta dictū philoſophi oīs delectatō ſiue ſit in appetitu ſenſitiuo. ſiue ī appetitu intelle ctiuo. ſiue (vt modicū ſupra tactū eſt) ſit in cogitatione ſolū. ſiue in actu ſeu executōne actus/ aliquā oꝑationem cōſeqͥtur. Eteniꝫ (vt in ſuꝑioribꝰ declaratū eſt) oīs delecta tio ex triū ꝯcurſu cauſari habꝫ et cauſatur. ſcꝫ ex boni ⁊ ꝯueniētis ꝑ viā appetitiuam adeptōe ⁊ ad eā applicatōne. ꝓut .ſ. tale bo nū ⁊ ꝯueniēs ſentit̉ vl̓ qͣlit̓cūqꝫ ꝑcipit̉. que duo ſunt .ſ. ip̄m bonū ⁊ ꝯueniēs qd̓ ſic ſen tit̉ ⁊ ꝑcipit̉. ⁊ ip̄a vis appetitiua q̄ ſic illud ſentit ⁊ appetit. ⁊ tercij .ſ. cognitōis tal̓ ade ptōis ⁊ applicatōis. Nūc igit̉ ad ꝓpoſitū claꝝ ē iſtd̓ fieri nō poſſe qͥn pͥmo (vt iaꝫ ta ctū ē) ibi ſit aliquod ꝓpͥuꝫ ⁊ pͥncipale obie ctū .ſ. illud bonū et cōueniens qd̓ ſic adipi ſcitur et applicat̉. qͥnetiā ſcd̓o ibi ſit aliqua oꝑatio .ſ. tam illa ip̄ius boni et cōuenientiſ adeptio et applicatio que ſine aliqͣ operati one fieri nō poteſt. qͣꝫ etiam ip̄ius actualis Utrū ꝯſenſus ī deiectatōe ſit ꝑctm 3 Ix̄ talis adeptōis et applicatōnis cognitio/ qͣ etiā q̄dam oꝑatio ē. īmo ip̄a ꝓpͥa operatio etiā de ſe quoddā bonū ⁊ ꝯueniēs eſt. Exē pli gr̄a. Delectat̉ aliqͥs in viſiōe alicuiꝰ rei pulcre. vl̓ in guſtu alicuiꝰ rei ſapide ſeu ſa poroſe. vl̓ in rememoratōne alicuiꝰ magni honoris habiti. vl̓ aliqͣ ſil̓i cogitatōe/ claꝝ eſt in tali delectatōe tria ꝯcurrere .ſ. Primo ip̄am rē q̄ ſic delectabil̓r videt̉ vl̓ guſtatur vl̓ rememorat̉. vel cogitat̉. ⁊ illa ē illiꝰ dele ctatōis ꝓpriū ⁊ pͥncipale obiectū. Secun do ip̄am vim appetitiuā. q̄ ꝑ qͣndā oꝑatō nem/ vtputa talē viſionē. guſtationē. reme morationē vl̓ cogitationē illā rē tāqͣꝫ ſuuꝫ obiectū ꝯplacēter adipiſcit̉ ⁊ ſibi applica tū habꝫ ⁊ in eo qͥetat̉. Et tercio cognitiōeꝫ illiꝰ adeptōis ⁊ applicatōnis. q̄ ſi nō int̓ue niret nll̓a ꝓprie eēt delectatio. vt ſatꝭ in ſu ꝑioribꝰ exemplificatū ē de infantibꝰ ⁊ īſen ſatis. Ex qͥbꝰ iteꝝ videri p̄t quō delectatio q̄libet p̄t ad duo ꝯꝑari ſeu referri. vel .ſ. ad illud ꝓpriū ⁊ pͥncipale obiectū circa qd̓ vl̓ in qͦ ſic verſat̉. vl̓ ad illā oꝑatōem quā ſic ꝯſequit̉. ¶ Terciū aduertēdū ꝙ etiā ip̄e cō ſenſus in delectationē qͥ multuꝫ ampliꝰ qͣꝫ ip̄a ſola delectatio ponit ⁊ importat. qui qꝫ (vt in ſuꝑioribꝰ pluries tactu eſt) ip̄i rōi ſꝑ attribuit̉. ꝯſeqͥtur etiā ſi interueniat quā dam aliā ip̄iꝰ ratōis oꝑatōem .ſ. qͣndā diju dicatōem ſeu ratiocinatōeꝫ. Nec enī (vt cla rū eſt) ratio ip̄a in delectatōem aliquā ꝯſen tire poſſꝫ niſi pͥus eiꝰ app̄hēſionē de ea qd̓ ammō dijudicaret ſeu rōcinaret̉. Iſta aūt dijudicatio ſeu rōcinatio nō eſt altd̓ niſi qͥ dam ip̄iꝰ rōis actus interior in mente exi ſtēs. qͥ ꝓprie fieri nō p̄t niſi ꝑ modū cuiuſ dam cogitatōis ſeu meditatiōis. q̄ in hͦ ꝓ poſito ꝓ eodē accipiūt̉ ⁊ reputāt̉. Et hīc eſt ꝙ talis ip̄ius rōis dijudicatio ſeu ratio cinatō valde freq̄nter ⁊ qͣſi ꝯmūiter cogita tio dicit̉ ⁊ appellat̉. īmo (vt modicuꝫ ſupͣ tactū eſt) qn̄ cōſenſus ī delectationē prīci paliter ratōi inferiori attribuit̉/ intelligen dū eſt de delectatōe q̄ eſt in cogitatōe/ ⁊ nō de illa q̄ ē in actu ſeu actꝰ executōe. ¶ Quar tum aduertēdū qd̓ qn̄qꝫ cōtingere p̄t ꝙ ali qua oꝑatio erit met ip̄m ꝓpriū et principa le delectatōis obiectuꝫ. ſicut poſſꝫ eſſe aliqͣ alia res ab extra. qꝛ forſan illa oꝑatio (vt iā tactum ē) accipiet̉ a ratōe vt bonū ⁊ finis ī quo aliqͥs delectādo reqͥeſcat. Iuxta exem plū iā poſitū. cogitabit aliqͥs de aliqͣ magͣ ꝯplacētia quā aīs habuerit/ vl̓ in viſione alicuiꝰ rei pulcre. vel in guſtatōe alicuiꝰ rei ſapide vl̓ hmōi. ⁊ in iſta cogitatōe ſeu r̄me moratiōe delectabit̉. certū et claꝝ eſt ꝙ iſta delectatio habet ꝓ ſuo ꝓprio pͥncipali ob iecto illā oꝑatiōeꝫ q̄ ſic cogitat̉ et remēora tur .ſ. illā viſionē vl̓ illā guſtatōeꝫ vl̓ hmōi. ¶ Quintū aduertendū qd̓ ampliꝰ ꝯtingere p̄t .ſ. ꝙ illamet ꝓpͥa oꝑatio qua d̓ facto ip̄a d̓lectatio cōſeqͣt̉ erit ꝓpriū et prīcipale illi uſmet delectatōis obiectū .ſ. vis aīe appeti tiua. cuiꝰ eſt ꝓprie delectari in illā oꝑatōeꝫ ſicut in quoddā ſibi bonū ⁊ ꝯueniēs ꝯpla cendo reflectet̉. Ut gr̄a exempli iuxta caſū iā ſupͣ tactū. Cogitabit aliqͥs rememoran do de aliqͣ magna ꝯplacētia quā al̓s in ali qua re vl̓ in aliqͣ oꝑatōne habuerit. ⁊ ī iſta cogitatione ſeu rememoratōe delectabit̉. n̄ qͥdem ꝙ illā delectatiōꝫ quā ſic habebat re flectat in illam rē ſeu in illā oꝑatōeꝫ de qua ſic cogitabat. ſed in ip̄am ꝓpriā met cogi tatōeꝫ quā ſic habebit. vtputa qꝛ delectabi tur ex eo ſolū qd̓ ſic cogitat/ vel qd̓ ſic r̄me morat̉. certū ⁊ claꝝ eſt ꝙ ī iſto caſu iſta de lectatio habet ꝓ ſuo ꝓprio ⁊ pͥncipali obie cto ip̄aꝫmet cogitationē circa quā ꝟſatur. ¶ Nunc igit̉ p̄dicta ad ꝓpoſitū applican I do Triplex reꝑit̉ cuiuſlibet delectatōis ꝓ priū et pͥncipale obiectū. Aut enī delecta tio ſic aliquā (vt ſemꝑ fieri iā tactū ē) ope ratōnem ſequens. Et vt ſermo ꝑ aliquod particulare exemplū ⁊ ꝙ iuxta ſupra tacta ꝯmuniꝰ contīgit clariꝰ procedat/ ponat̉ iu xta caſum iam pluries ſuꝑius tactū ꝙ ali quā cogitatōnem conſequat̉. ¶ Aut igitur talis delectatio habꝫ ꝓ ſuo propͥo ⁊ princi pali obiecto aliquā rē ab extra que tūc for ſan cogitat̉. Aut habꝫ ꝓ ſuo propͥo ⁊ pͥnci pali obiecto aliquā aliā operationē quaſi rem que cogitat̉. Aut habet pro ſuo ꝓprio ⁊ principali obiecto ipſāmet cogitationē circa quā actualiter verſat̉. ¶ Si pͥmo mō ꝙ ſcilicꝫ delectatio illa ſic cogitationē ali quam cōſequens pro ſuo propͥo et princi pali obiecto habeat rē aliquā ab extra que cogitat̉. ſic ſcꝫ ꝙ licꝫ talis delectatio circa illam cogitationē verſet̉ nō tamē ex princi pali ip̄ius cogitatōnis intuitu. nec in ſola reflexione ad eā. ſed principali intuitu/ pͥn cipaliqꝫ reflexione in ip̄am rē q̄ ſic cogitat̉. Et tunc quando talis delectatio ⁊ etiā cō ſenſus in actum peccatū ſit et quale. ſatꝭ ex eis que modicū ſupra circa naturam ipſi us delectatōnis tractata ſunt/ ꝑpendi pōt. Compendiū theologie conſiderādo ſcꝫ (vt ibi tactum eſt) an talis delectatio ſit naturalis. an volūtaria. ⁊ an circarē licitā aut illicitā. ⁊ an ſit moderata aut īmoderata. ⁊ an tal̓ ꝯſenſus ſit verus ⁊ exp̄ſſus. aut interp̄tatiuꝰ et equiualēs. ⁊ an ſit ip̄ius rōis ſuꝑioris vel ſolū inferioris; ⁊ hmōi que ibi diffuſe explicata ſūt. ¶ Si vero ſecūdo modo ꝙ .ſ. illa dilectatō ꝓ ſuo ꝓpͥo ⁊ principali obiecto habeat aliquam aliā operatōem que cogitat̉. ſic ſcꝫ ꝙ qͣꝫuiſ (vt iā ſtatī tactū ē) tal̓ d̓lectatō circa talē co gitatōem v̓ſet̉. nō tamē ex pͥncipali ip̄ius cogitatiōs ītuitu/ nec ī ſola reflexiōe ad eā ſed pͥncipali intuitu pͥncipaliqꝫ reflexione in ip̄aꝫ aliam oꝑationē que ſic cogitat̉. Et tunc ſi talis oꝑatio ſic cogitata q̄ eſt ꝓpriū ⁊ principale obiectū illiꝰ delectatiōis/ ſit d̓ ſe peccatū veniale. tūc ꝯſenſus etiā verus ⁊ deliberatꝰ in talē delectatiōem q̄ ſic circa talem delectatōnem v̓ſat̉ nō erit niſi venia le pctm̄. Si autē illa oꝑatio ſic cogitata q̄ eſt ꝓpriū et principale obiectū illiꝰ delecta tionis/ ſit peccatū mortale/ tūc etiā cōſen ſus verus ⁊ deliberatꝰ in delectatiōem que ſic circa talē cogitatōem verſat̉/ etiā fi tunc (iuxta qd̓ modicū ſupra declaratū eſt) non aſſit volūtas deliberata ꝑficiēdi actum ſi facultas adeſſet erit pctm̄ mortale. quia ꝙ hō in cogitatōne talis oꝑationis pͥncipa li eius intuitu pͥncipaliqꝫ reflexione in eaꝫ delectet̉ nō ꝯtingit niſi ex eo ꝙ eiꝰ affectus ſeu appetitꝰ eſt in illā oꝑatōeꝫ ſic cogitatā inclinatꝰ. Et ideo etiā ꝙ in talem delectati onē ꝯſentiat/ nihil aliud eſt qͣꝫ ꝙ ip̄e ex deli beratōne eligat ſeu in hͦ cōſentiat/ ꝙ affect ſuus ſeu appetitꝰ in illaꝫ oꝑationē ſic cogi tatā inclinatus ꝑmaneat ⁊ ꝑſiſtat. Nullus enī delectat̉ niſi ī eo qd̓ ſuo affectui ſeu ap petitui eſt cōforme. Ꝙ autē aliquis ex de liberatiōe eligat ſeu cōſentiat ꝙ affectꝰ ſuꝰ ſeu appetitꝰ his que pctā mortalia ſunt cō formet̉/ eſt peccatū mortale. Et ideo talis cōſenſus in talē delectationē que circa co gitationē operatōis peccati mortal̓ tali re ſpectu verſat̉ ē peccatū mortale. ¶ Si ve ro tercio modo ꝙ ſcꝫ illa delectatio ꝓ ſuo ꝓ prio et principali obiecto habeat ipſāmet cogitatōneꝫ circa quā actualiter verſatur. ſic ſcꝫ ꝙ ip̄a delectatio circa talē cogitatio nem ferat̉ in ſe principaliqꝫ ipſius cogitati onis intuitu/ principaliqꝫ reflexiōe in eaꝫ. vtputa iuxta ſupra tacta/ ꝙ quis in talē co tationē ex eo ſolū quod ſic cogita ctetur. Et tūc quia talis cogitatio etiam fi verſet̉ circa rem aut operatōnem que de ſe peccatū mortale exiſtat nō eſt tn̄ de ſe pec catū mortale. īmo vel veniale tm̄. Utputa cū aliquis (vt interdū cōtingit) vane ⁊ in utiliter cogitat/ vel om̄ino ſine pctō. vtpu ta cū aliqͥs vtiliter ſicut ꝓ p̄dicādo vl̓ diſ putādo d̓ tali re vel oꝑatione cogitat. ideo ꝯſenſus etiā verus ⁊ deliberatꝰ in talē dele ctationē nō eſt peccatū mortale. ſed ſolum iuxta qd̓ iā tactū eſt/ vel veniale tm̄ vel nul lum. Quia ꝙ hō etiā ex deliberatiōe ſuum affectū ſeu appetitū ī his que de ſe peccata nō ſunt/ vel nō niſi venialia eligat vel ꝯſen tiat eſſe inclinatū. nō poteſt eſſe pctm̄ mor tale de ſe. niſi alie circūſtantie ꝯcurrerēt. qꝛ cogitatio quecūqꝫ ſit in ſeip̄am ſolū reflexa niſi alia/ vt iā tactū eſt/ ꝯcurrerēt/ nunqͣꝫ de ſe ⁊ ẜm ſe eſt peccatū mortale. ¶ Et qꝛ iſtd̓ nōnullis poſſet aliqualit̓ intricatū ſeu ob ſcurū videri Ad clariorē intelligentiā exē plificant doctores reſpectu duorū vltimo rū membrorū iſtius diſtinctōis hic īmedi ate ſupra poſite de cogitatōe fornicatōnis. Etenī (vt dicūt) cogitās d̓ oꝑatōe ſeu actu fornicatōnis/ ſic cogitādo duobꝰ principa liter reſpectibꝰ delectari poteſt. Aut enī ſic cogitando in ip̄a ſua cogitatōne delectabi tur in reſpectu et reflexione ad ip̄m actum ſeu ip̄am operatōnem fornicatiōis quā ſic cogitat. ſic ſcilicꝫ ꝙ prīcipali intuitu talis oꝑationis fornicatōis/ principaliqꝫ reflexi on in eā in tali cogitatōe delectat̉. Aut ſic cogitando in ip̄a cogitatōne delectat̉/ ſolo reſpectu ſolaqꝫ reflexione in ip̄am ſuā cogi tationē met. ex eo ſolū ſcilicꝫ delectatus ꝙ ſic cogitat. Si pͥmo modo; tūc ꝯſēſus de liberatus in talē delectationē que ſic ſuper tali cogitatione fornicatōis verſat̉/ etiaꝫ ſi deſit volūtas deliberata ꝑficiendi actū/ eſt peccatū mortale/ quia talis ꝯſenſus (iuxta quod ſtatim ſupra d̓claratū eſt) nihil aliud eſt qͣꝫ ꝙ ex deliberatōe qͥs eligat ſeu conſen tiat ꝙ affectus ſuꝰ ſeu appetitꝰ ꝑmaneat ⁊ ꝑſiſtat inclinatus in fornicatōnē. quod eſt peccatū mortale. cū fornicatio de ſe pecca tū mortale exiſtat. Ex deliberatōe etenī (vt ſepe ſupra tactū eſt) eligere ſeu ꝯſentire ꝙ af fectꝰ ſuꝰ ſeu appetitꝰ ꝑmaneat et perſiſtat inclinatus in aliqͥd. ſeu cōformet̉ alicui qd̓ de ſe peccatū mortale exiſtit/ eſt pctm̄ mor tale. Si ſcd̓o mō delectet̉ cum talis cogi tio de ſe ⁊ ẜm ſe n̄ ſit pctm̄ mortale/ īmo vt Utrū ꝯſenſus ī delectatōe ſit pctm XXx NOA ſupͣ tactū ē/ poſſit vtiliter vt ꝓ p̄dicādo vl̓ di ſputādo de fornicatōe hr̄i. ſic nec etiā cōſen ſus deliberatꝰ in talē delectationē/ erit pctm̄ mortale ſed veniale tm̄. vel forſan nulluꝫ. qꝛ vt etiā ſepe ſupra tactū ē/ ex deliberatōne eli gere ſeu ꝯſentire affectū ſuuꝫ ſeu appetitū eē inclinatū ī aliqd̓ ſeu ꝯforme alicui qd̓ de ſe ⁊ ẜm ſe pctm̄ mortale non exiſtat. nō ē etiam mortale pctm̄. ¶ Et ꝓpter iſta ī declaratōne vltimi ſex modoꝝ ſeu ſex qualitatuꝫ ſe circa delectationē habēdi ipſiꝰ ratiōis ſupra poſi toꝝ/ notāter addita ē illa clauſula. maxime ſi ferat̉ ille ꝯſenſus in ipſaꝫ illecebrā ſeu car nalē delectationē/ tanqͣꝫ in rē aut oꝑationeꝫ / ſeu actū ſupra quo vel circa queꝫ ipſa illece bra ſeu carnalis delectatio ſic inſurgit ⁊ ver ſat̉. ⁊ qͥ talis illecebre ſeu carnalis delectatio nis eēt pͥncipale obiectū vt ē ibi videre. Et intelligant̉ ſemꝑ in om̄ibꝰ p̄miſſis iuxta qd̓ late ī modicū ſupra tactis declaratū ē/ ꝯſen ſus verus ⁊ deliberatꝰ eſſe. qn̄ .ſ. rō ſuꝑior in hmōi delectatōibꝰ exp̄ſſe ꝯſentiēdo ꝯcurrit. vel eas poſt ſufficientē deliberatiōeꝫ debitā qꝫ aduertentiā ſeu animaduerſionē ꝑiculi et peccati qd̓ inde imminet ⁊ incūbit / repͥmere negligit. ¶ Et hec quo ad ea q̄ circa materiaꝫ delectatōis ⁊ ꝯſenſus ī eā. an̄ .ſ. ⁊ qn̄. et qͣlia pctā exiſtant. ex dictis doctoꝝ qͣꝫ tu ad hunc tractatū ſpectare ⁊ ſufficere viſum ē/ recolli gi ⁊ elici potuerunt. De conſenſū ī actuꝫ an ſit peccatū. ⁊ quod. Uia ꝟ̓o ꝓut in ſuꝑioribꝰ/ vbi de hac p̄ſenti materia .ſ. de natura pͥ moꝝ motuū delectatōis ⁊ cōſen ſus in actū peccati/ tractari ince pit/ actū ē. licet iā ꝓxime monſtratū eſt/ poſ ſit circa ꝯſenſum deliberatū ī delectationeꝫ pctm̄ mortale formalit̓ inſurgere ⁊ ꝯtingere Immo ꝯmuniꝰ iuxta tn̄ modificatōes mo dicū ſupra poſitas inſurgat ⁊ ꝯtingat. non ꝓpter ea tn̄ ī tali cōſenſu ī delectationē adeo eſt cōpleta tēptatio qͥn vlterius ꝓgredi poſ ſit .ſ. vſqꝫ ad ip̄m ꝯſenſum in actū exteriorē. īmo ī ipſo ſolo ꝯſenſu in actū exteriorē dica tur tēptatio ſuppleri. vltraqꝫ progredi n̄ poſ ſe. cū nō videat̉ qͥd vltra ꝯſenſum ī actū exte rioreꝫ ipſa tēptatio oꝑari poſſet. ꝓpter iſtud ⁊ etiā ſeruādo ordinē p̄diſpoſitū poſt expo ſitionē ⁊ declaratōꝫ nature ⁊ qualitatis ipſo rū pͥmoꝝ motuū. ipſiuſqꝫ delectatōnis/ ve nit aliqualiter de natura ⁊ qualitate ip̄iꝰ cōſenſus in actū tractādū ⁊ declarandū. ¶ Cir ca qd̓ pͥmo rememorādū vēit qd̓ iā modicū ſupra .ſ. de ipſa delectatōe ⁊ de ꝯſenſu in eaꝫ. cui ꝑti rōnis attribuant̉/ tractatū ē aliqͣliter tangi incepit .ſ. ꝙ ꝯſenſus in actū ſeu actus executionē/ ſemꝑ rationi ſuperiori attribuit̉ ẜm tn̄ ꝙ ī ipſa rōne voluntas includit̉. ꝓpt̓ qd̓ iuxta ſuꝑius tacta/ ꝯſenſus ille volūtari us dicit̉. Et cauſa eſt. qꝛ iā ibi etiā aliqualit̓ aꝑiri incepit. Cū em̄ ꝯſenſus in aliqͥd/ de ſe importet vel p̄ſupponat quoddā iudiciū de eo ī qd̓ ſic ꝯſentit̉. nec em̄ aliter ꝯſenſus pro prie ī aliquid fieri poſſet niſi ꝑ prius de illo in qͦ ſic ꝯſentit̉. eiuſqꝫ qualitate ⁊ natura qd̓ ammodo iudicatū eſſet. ⁊ ī om̄i iudicio (qd̓ bn̄ ꝯſiderandū venit) vltima ſnīa ad ſup̄mū auditoriū ſeu iudicatoriū ſpectetꝭ et ꝑtineat. cū inſuꝑ (vt etiā ſepe ſupra tactū ē) omniū ne gocioꝝ ſeu oꝑationū humanaꝝ iudiciuꝫ ad rationē ſiue ſuꝑiorē ſiue inferiorē ſpectet. ẜm tn̄ reſpectū ad duplicē regulā ẜm quā om̄es oꝑatōes hūane (vt ſepiſſime etiā dictū eſt) re gulari habēt .ſ. vel regulā legis hūane/ q̄ ſu mit̉ ex rebꝰ creatis qͣs naturaliter hō cogno ſcit. cui regule rō inferior innitit̉. vel regulaꝫ legis diuine/ q̄ ſumit̉ ex rebꝰ eternis ⁊ increa tis. ad quas hō ſpūaliter inclinat̉. cui regu le ratō ſuꝑior innitit̉. ⁊ ita ſit ꝙ ipſa regula le gis diuine ſit ſuꝑior. īmo ſup̄ma. ⁊ ꝑ ꝯſeq̄ns ſupremū auditoriū ⁊ iudicatoriū. vltimaqꝫ ſnīa ad illā ꝑtē ratiōis ꝑtineat. q̄ ſic ipſi regu le legis diuine que ſup̄ma ē innitit̉. que ē ꝑs ſuꝑior ſeu ratio ſuꝑior Cū p̄terea de pluribꝰ ſeinuicē ꝯſequētibꝰ occurrit iudicādū/ fina le iudiciū finaliſqꝫ ſnīa ſit de illo qd̓ ī tali cō ſecutione ſeu ꝯcurſu eſt vltimū vltimoqꝫ oc currit Et ī negocijs humanis vltimū qd̓ ſe quit̉ ⁊ occurrit/ ſit ipſe real̓ actꝰ ſeu ipſiꝰ actꝰ executio. Et ꝑ ꝯſequēs iudiciū de ipſo actu ſeu actꝰ ipſiꝰ executione/ ſit iudiciū finale ſen tētiaqꝫ final̓. ⁊ ſic ad ſup̄mū auditoriū ſeu iu dicatoriū ꝑtinēs/ ſequit̉ manifeſte ꝙ ad ip̄aꝫ rationē ſuꝑiorē ad quā ſic (vt tactū ē) iudici um ſup̄mū finaliſqꝫ ſnīa negocioꝝ ſeu oꝑa tionū humanaꝝ ſpectāt iudiciū d̓ ipſo actu ſeu ipſiꝰ actꝰ executōe ſpectat ⁊ ꝑtinet. ⁊ ꝑ cō ſequēs etiā ꝯſenſus ī ip̄m actū ſeu ipſiꝰ act executionē qn̄ interuenit. cū nō niſi vt tactū ē poſt iudiciū ſupremū ac finale/ de ip̄o actu habitū interuenire poſſit Ex quo iteꝝ ſequi tur / ꝙ (vt etiā in ſuꝑioribꝰ ſepe ē tactū) quo tiēſcunqꝫ talis ipſiꝰ rōnis ſuꝑioris ꝯſenſus ſiue verus ⁊ exp̄ſſus. ſiue equalēs ⁊ interp̄ta K Compendium theologie tiuus ī actū aliquē qͥ ex ſuo genere vl̓ aliqua circumſtātia pctm̄ mortale exiſtit. interuenit talis ꝯſenſus eſt pctm̄ mortale Quia ſꝑ tal̓ ipſiꝰ rōnis ſuꝑioris ī talē actū peccati cōſen ſus/ etiā ſi ip̄e realis actꝰ/ iuxta tn̄ modifica tionē modicū infra tāgendā nō ꝓcederet ſeu ſubſequeret̉ / ē tale pctm̄ quale eēt ip̄e realis actꝰ. Et rō iā qd̓ammodo ī ſuꝑioribꝰ tacta H ē/ ex p̄miſſiſqꝫ ſumi pōt. ¶ Et pͥmo reſpectu ꝯſenſus veri ⁊ exp̄ſſi ipſius rationis ſuꝑiorꝭ Nā ipſa ratio ſuꝑior ad quā (vt ſic ſtatim ta ctū eſt) talis conſenſus in hmōi actū qui de ſe ex ſuoqꝫ genere / vel ex aliqua circumſtan tia pctm̄ mortale ē ꝑtinet. nullo mō in dictū verū ⁊ exp̄ſſum ꝯſenſum inclinari poſſet/ qͥn priꝰ de ip̄o actu eiuſqꝫ natura ⁊ qualitate de liberauerit ⁊ iudicauerit/ al̓s vt ſupͣ tactū ē/ nō eſſet verus ⁊ exp̄ſſus conſenſus. Delibe rare autē ⁊ iudicare maxime circa tales actꝰ humanos nō pōt/ niſi regulā legis diuine ⁊ eterne cui ſic innitit̉/ conſulat. Cōſulta autē regula legis diuine ⁊ eterne in talē actū qͥ ſic de ſe ex ſuoqꝫ genere vel ex circumſtātia ali qua peccatū mortale exiſtit/ ꝯſentire nō pōt qͥn ipſam regulā ⁊ legē diuinā ⁊ eternā/ actu ⁊ realiter contēnat ⁊ ſpernat. ſeqꝫ ab ea tota liter ⁊ ẜm habitū auertat. Actu aūt ⁊ realit̓ regulā legis diuine ⁊ eterne contēnere ⁊ ſper nere/ ſeqꝫ ab ea totaliter ⁊ ẜm habitū auerte re non p̄t qͥn pctm̄ mortale exiſtat. Sequit̉ gͦ p̄dicta ſimul adaptādo ⁊ applicādo/ ꝙ ip̄a ratio ſuꝑior ī talē actū peccati mortal̓ vere ⁊ exp̄ſſe conſentire nō p̄t qͥn pctm̄ mortale exi ſtat. ¶ Reſpectu v̓o conſenſus ipſiꝰ rōnis ſu perioris equalētis ⁊ interp̄tatiui hoc idē pa tet. qꝛ talis actus qͥ ſic de ſe ex ſuoqꝫ genere/ vel aliqua circumſtātia pctm̄ mortale exiſtit cū de ip̄o ſupremū ⁊ finale iudiciuꝫ / vt ſepe ſupͣ tactū eſt ad ipſaꝫ rationē ſuꝑiorē ſpectet ⁊ ꝑtineat/ ꝯmitti nō p̄t. nec in realē executio nē deduci/ qͥn ip̄a rō ſuꝑior/ negligens fuerit ip̄m impedire. volūtatēqꝫ reſpectu illiꝰ regu lare ⁊ repͥmere. ⁊ ꝑ ꝯſequēs quin etiā regulā legis diuine ⁊ eterne/ actu ⁊ realiter ſi tunc d̓ ea actu cogitabat. vel ꝑ modū cuiuſdā inex cuſabilis obmiſſionis ⁊ negligētie/ ſi tunc d̓ ea nō cogitabat. cū ī tali actu cogitare debu iſſet/ contēpſerit et ſpreuerit ac ſe ab ea tota liter et ẜm habitū auerterit. Et exhinc dicit beatus Tho. pͥma ſcd̓e ſue ſumme ꝙ rō ſuꝑi or in ip̄m actū peccati cōſentire dicit̉. non ſo lum qꝛ ẜm ratiōes eternas ſemꝑ moueat ad agendū. ſed etiā qꝛ ẜm rōes eternaſ nō diſſen tit. ¶ Ad propoſitū etiā iſtoꝝ dicit Augꝰ. de trinitate. Nō poteſt pctm̄ efficaciter ꝑpetrā dum mēte decerni/ niſi illa mētis intētio pe nes quā ſumma poteſtas et mēbra in opus mouēdi vel ab oꝑe cohibēdi (loquēs de rati one ſuꝑiori/ ꝓut etiā voluntatē uxta qd̓ iaꝫ dictū ē includit) male actōi cedat vel ſeruiat. Prout hec latius modicū ſupͣ. ⁊ ſpecialit̓ in declaratōe qͥnti ſex modoꝝ ſeu ſex qualitatū ſe circa delectationē habēdi ip̄ius rōnis de clarata ſunt. Que ibi tacta / pn̄t ad hoc ꝓpo ſitū reſpectu ꝯſenſus ip̄ius rōnis ſuꝑioris ī ip̄m actū applicari. Et adhuc ꝑampliꝰ ⁊ ef ficacius/ cū nō tanta culpa ip̄i rationi ſuꝑio ri imputari habeat. nec faciliter tā graue pec catū inſurgat dū ip̄a vere ⁊ exp̄ſſe/ aut equa lēter ⁊ interp̄tatiue ī delectationē q̄ ī ſola co gitatōe conſiſtit ⁊ verſat̉/ ꝯſentit. ſicut qn̄ ve re ⁊ exp̄ſſe/ aut equiualēter ⁊ interp̄tatiue in ip̄m actū peccati cōſentit. ipſiuſqꝫ actus exe cutionē. ¶ Notanter in p̄miſſis vbi reſpectu I conſenſus ip̄ius rationis ſuꝑioris ī id quod de ſe ex ſuoqꝫ genere vl̓ aliqua circumſtātia eſt pctm̄ mortale. de auerſione a regula legꝭ diuīe ⁊ eterne/ facta ē mētio. addita ſunt iſta verba. totaliter ⁊ ẜm habitū. Etem̄ auertia regula legis diuine ⁊ eterne (ꝓut iā in ſuꝑio ribus/ vbi p̄cipue de hac p̄ſenti materia na ture peccati venialis tractari incepit aliqua liter declaratū ē) dupliciter ꝯtingere poteſt. ¶ Uel .ſ. totaliter .i. ẜm habitū. qui ꝓprie ī hꝫ ꝓpoſito nihil aliud ē/ qͣꝫ quedā inordinatio mētis ⁊ imrētionis diſpoſitio/ ponēs ſeu cō ſtituens alteꝝ finē. Quod fit ⁊ cōtingit ī om ni actu qui de ſe ſuoqꝫ genere aut aliqua ci cumſtātia/ habet ⁊ importat/ ꝙ pctm̄ mor tale exiſtat. licet forſan ꝓtunc talis inordina ta mētis ac intētionis diſpoſitio nō attēde ret̉ neqꝫ occurreret. Et exhinc etiā (vt iaꝫ ſa tis declaratū eſt) conſenſus rōnis ſuꝑioris ī talē actū eſt mortale pctm̄. qꝛ ſine tali auer ſione non pōt in talē actū interuenire ¶ Ul ꝯtingit talis auerſio nō totalit̓ .i. n̄ ẜm habi tū/ ſed in actu ſolū .i. pro illo actu qͥ fit ſeu ex ercet̉ reſpectu cuiꝰ eſt bene aliqualis a regu la ipſius diuine et eterne legis inordinatio. ſed nō tāta nec talis mētis ⁊ intētionis indi ſpoſitō/ ꝙ aliū finē ponat ſeu conſtituat. Et ſic ē et contingit ī omni actu. qͥ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu aliqua circumſtātia/ nō habꝫ ſeu importat ꝙ pctm̄ mortale exiſtat ſed ſolum veniale. Nā ſi illud vſqꝫ adeo ꝓcederet/ ꝙ il la auerſio iuxta qd̓ expoſitū ē/ eēt totalis et Utrū ꝯſenſus ī actum ſit pctmn̄ F ẜm habitū/ aliūqꝫ finē ponēs ⁊ conſtituēs. ſtatiꝫ a natura peccati venialis excederet ⁊ ī naturaꝫ peccati mortalis trāſiret. vt ibi ſatꝭ expoſitū ē ⁊ exemplificatū. Et exhinc ſil̓r cō ſenſus rōnis ſuꝑioris ī talē actū/ qͥ ſic d̓ ſe ex ſuoqꝫ genere aūt aliqua circumſtātia nō hꝫ / ꝙ ſit pctm̄ mortale/ ſed ſolū veniale. non erit etiā niſi pctm̄ veniale. qꝛ ſine illa totali ⁊ ẜm habitū auerſione ⁊ cū ſola quadā inordina tione/ pōt ī talē actū interuenire. vt ſatꝭ ex di ctis ꝯciꝑe ē. ¶ Et intelligant̉ p̄miſſa/ ꝙ .ſ. cō ſenſus rōnis ſuꝑioris in actū qͥ de ſe ex ſuo qꝫ genere aūt aliqͣ circumſtātia pctm̄ morta le exiſtit/ eſt pctm̄ mortale. Etiā ſi (vt iaꝫ ſupͣ tactū ē) actus ille in quē ſic ip̄a rō ſuꝑior cō ſentit realit̓ ab extra nō ſubſequeret̉ ſeu adī pleret̉. Si tn̄ hoc non ex ꝑte ipſiꝰ rōnis ſu perioris ipſiuſqꝫ voluntatis. vtpote ſe pꝰ di ctū ꝯſenſum iā ſic in illuꝫ actū ſeu illiꝰ actus executionē p̄ſtitū ampliꝰ auiſantis et īmutā tis. ſed ꝓpter defectū poſſibilitatis faculta tis/ vel alicuiꝰ alteriꝰ oportunitatꝭ aut circū ſtātie ꝯtingeret. Nā licet tunc realiter ⁊ effe ctu talis actꝰ nō ſubſequeret̉ ⁊ adimpleret̉. ꝓ poſito tn̄ ⁊ affectu/ qͣꝫtū ad incurſū pctī mor talis/ ſubſecutꝰ d̓r ⁊ adimpletꝰ. Et hinc cōi ter dicit̉/ ꝙ volūtas ꝓ facto reputat̉. Iuxta qꝫ iſtud ꝓprie intelligēdū venit illud dictuꝫ xp̄i Matth̓. v. Oīs qͥ viderit mulierē ad cō cupiſcēdū eā/ iā mechatus ē eā in corde ſuo. K ¶ Ex om̄ibus ſic ſuꝑius circa hāc pn̄tē ma teriā/ nature ⁊ qualitatis pͥmoꝝ motuū. dele ctatōis ⁊ ꝯſenſus ī actū peccati tractatis. ea quodāmodo epilogando habet̉ quō pͥmus motus primo primꝰ ipſiꝰ ſenſualitatis qͥ na tural̓ dicit̉ nulluꝫ pctm̄ eſt. Scd̓o v̓o pͥmꝰ motus eiuſdē qͥ ex fomite procedit/ peccatū veniale exiſtit. Delectatio aūt ſiue moroſa ſi ue nō moroſa mora tꝑis. duꝫ tn̄ non ſit mo roſa mora ꝯſenſus. ꝑ rationē .ſ. ſuꝑiorē vere ⁊ realiter/ aut interp̄tatiue ⁊ effectualiter deli berati. qd̓ ꝯtingit ī ſcd̓o. tercio et quarto ſex modoꝝ ſeu ſex qualitatū ſe circa delectatio nē habēdi ipſiꝰ rōnis ſuꝑioris ſuꝑius decla ratis. etiaꝫ ſi dicta delectatio ſit et ferat̉ circa ea q̄ de ſe ex ſuoqꝫ genere vel ex aliqua circū ſtātia pctā mortalia exiſtūt. eſt ſolū pctm̄ ve niale. Delectatio ꝟ̓o moroſa mora ꝯſenſus prationē .ſ. ſuꝑiorē vere ⁊ exp̄ſſe. aut īterp̄ta tiue ⁊ effectualiter deliberati. qd̓ ꝯtingit ī qͥn to ⁊ vltimo p̄dictoꝝ ſex modoꝝ ſeu ſex qͣlita tū ſe habēdi ipſius rōnis ⁊c̄. Necnō etiā cō ſenſus ī actū. qn̄ tn̄ (vt ſepe ſupra tactuꝫ eſt) ſunt ⁊ ferunt̉ ſuꝑ his q̄ de ſe ex ſuoqꝫ genere aut ex aliqͣ circūſtātia pctā mortalia exiſtūt. ſunt etiā pctā mortalia. Et ad iſtud ꝓpoſitū ꝑ modū exempli applicāt doctores/ licet di uerſimode/ tēptationē q̄ fuit ī pͥmis parenti bus. ex quoꝝ dictis pōt ſenſualitas ipſa ſer pēti comꝑari. Rō ꝟ̓o inferior vt iā in ſuꝑio ribus tactū ē/ mulieri Eue. Et rō ſuꝑior vi ro Ade. Cū igit̉ in ipſa pͥmo motu. ſcd̓o tn̄ pͥmo/ ipſiꝰ ſenſualitatis illecebra īſurgit. qd̓ nō niſi ex fomitis corruptōe ꝓuenit. ⁊ quaſi cū ſerpēs comeſtioneꝫ pomi Eue ſuggeſſit. ideoqꝫ tunc pctm̄ ſolū veniale eſt ⁊ leuiſſimū ¶ In delectatōe ꝟ̓o nō moroſa mora cōſen ſus. qui .ſ. ꝯſenſus fit ꝑ rationē ſuꝑiorē vere ⁊ exp̄ſſe/ aut interp̄tatiue ⁊ effectualiter deli beratꝰ. qͣntūcūqꝫ iſta dicta delectatio ſit for ſanmoroſa mora tꝑis/ qͣntūcunqꝫ etiaꝫ ipſa rō inferior iuxta p̄dictos ſcd̓m. terciū ⁊ quar tū ſex modoꝝ ſeu ſex qualitatū ſe habēdi ⁊c̄. vel circa talē delectatiōꝫ nō bn̄ aduertat. vl̓ ſubito aut improprie etiā in eā ꝯſentiat. tūc mulier ſine viro ipſoqꝫ ignorante comedere dicit̉. Ideoqꝫ tunc ſolū pctm̄ veniale ē. qꝛ ꝙ ī delectatiōe pctm̄ mortale interueniat/ a cō ſenſu viri .ſ. rōnis ſuꝑioris. vero et expreſſo aut interp̄tatiuo ⁊ effectuali/ ⁊ nō al̓s proce dit. ¶ In delectatōe v̓o moroſa mora cōſen ſus interp̄tatiui ⁊ effectualis. qn̄ .ſ. ratio ip̄a ſuꝑior iuxta quintū ſex modoꝝ p̄dictoꝝ ſeu ſex qualitatū ſe habēdi ipſiꝰ rōnis ⁊c̄. talē de lectationē repͥmere negligit. tūc mulier ſola ſed tamē viro ſciēte comedit. ⁊ tūc licet vir n̄ comedat. ꝓpter illū tn̄ eius ꝯſenſum interp̄ tatiuū ⁊ effectualē/ pctm̄ mortale efficit̉. etiaꝫ ſi (vt ſepe dictuꝫ eſt) deſit voluntas ꝑficiendi actū ⁊c̄. Quia mulier bn̄ pōt ſine viro come dere. mortaliter aūt ſine viri ꝯſenſu vero ⁊ ex preſſo/ aut interp̄tatiuo et effectuali/ nō pōt peccare. ¶ In delectatōne ꝟo moroſa mora ꝯſenſus veri ⁊ exp̄ſſi. qn̄ .ſ. rō ipſa ſuꝑior iu xta vltimū ſex modoꝝ p̄dictoꝝ ſeu ſex qͣlita tū ſe habēdi ipſiꝰ rōis ⁊c̄. vere ⁊ exp̄ſſe ꝯſen tit. tūc vir nō ſolū ꝯſentit. ſed ſicut ⁊ ml̓ier co medit. ⁊ etiā ſi deſit volūtas ꝑficiēdi actum ⁊c̄. eſt pctm̄ ⁊ grauius qͣꝫ ī caſu p̄cedēti. Gra uiꝰ etem̄ ē in talē illicitā delectatōꝫ vere et ex preſſe ꝯſentire/ qͣꝫ nō repͥmēdo int̓pretatiue ⁊ effectualiter ꝯſenſuꝫ p̄bere. ¶ In conſenſu ꝟo ī actū peccati ſeu ipſiꝰ actꝰ executionē/ qͥ (vt late ſuꝑ declaratū ē) ſoli rōni ſuꝑiori att̓ buit̉. ē ac ſi vir non ſolū ſicut ⁊ mulier come deret. ſed qd̓ammodo ac ſi iuberet ⁊ precipe K 2 Compendium theologie ret. ⁊ tunc etiā ſi iuxta ſuꝑius tacta/ tal̓ actꝰ realiter ab extra nō ꝓcederet ⁊ ſequeret̉/ ē pe catū mortale. Et adhuc grauiꝰ qͣꝫ ī caſibꝰ p̄ cedētibꝰ. inquātū ſcꝫ (vt etiā ſupra monſtra tū eſt) grauiꝰ ē ī actū peccati ſeu ipſiꝰ actꝰ exe cutionē qͣꝫ in ſolā eiꝰ delectationeꝫ ꝯſentire ¶ Uel aliter dici poſſet/ ꝙ .ſ. ī delectatiōe mo roſa mora cōſenſus veri ⁊ exp̄ſſi ipſiꝰ ratōis ſuꝑioris (de qua ſtatim ſupͣ) vir nō comedit ſicut mulier. ſed ſolū comeſtioni mulierꝭ cō ſentit/ ſicut ſupra dictū ē/ fieri ī delectatione moroſa mora cōſenſus interp̄tatiui ⁊ effectu alis eiuſdē rōnis ſuꝑioris. Eſtqꝫ ꝓpt̓ hm̄oi conſenſuꝫ veꝝ ⁊ exp̄ſſum pctm̄ mortale. ſed grauiꝰ vt iā tactū eſt/ qͣꝫ in tali cōſenſu inter p̄tatiuo ⁊ effectuali inqͣꝫtū .ſ. grauiꝰ ē vere et exp̄ſſe in aliqd̓ maluꝫ ꝯſentire/ qͣꝫ interp̄tati ue ⁊ effectual̓r. Sꝫ ī conſenſu ipſiꝰ rationis ſuꝑioris in actū peccati ſeu ī ipſiꝰ actꝰ execu tionē. etiā ſi vt ſtatim dictuꝫ ē/ tal̓ actꝰ realit̓ ab extra nō ꝓcederet ⁊ ſequeret̉. vir non ſo lū cōſentit/ ſed ſicut ⁊ mulier comedit. ⁊ tūc eſt tēptatio de ſe ꝯſummata ⁊ ꝑfecta. Et in telligant̉ he exemplificatōes iuxta ſuꝑiꝰ de clarata. qn̄ .ſ. hm̄oi delectatōes conſenſuſqꝫ in actū ſunt ⁊ ferunt̉ ſuꝑ his q̄ de ſe ex ſuoqꝫ genere/ aut ex aliqua circūſtātia pctā morta lia exiſtūt. ¶ Et hec quo ad talē materiā na ture pͥmoꝝ motuū delectatōis ⁊ ꝯſenſus in actū. ordiniſqꝫ ⁊ ꝓgreſſus tēptationis/ in qͣꝫtū de eis ad ꝓpoſituꝫ huiꝰ octaui tractat̉ iſtiꝰ libelli tractādū occurrebat/ dicta ſuffici ant. Qui latiora videre voluerit / habet vt ī ſuꝑioribꝰ in ſil̓i tactū ē doctores pl̓imos. tā mgr̄m in. ij. ſnīarū/ qͣꝫ alios ſuꝑ dicto paſſu tractātes. qͣꝫ etiā bt̄m̄ Tho. pͥma ⁊ ſcd̓a ſcd̓e partis ſue ſumme. De tribus ad graui tatem peccati conferentibus. Uia v̓o iā recēter/ ⁊ etiā in ſuꝑio ribus. maxime ī declaratione na ture ⁊ qualitatis peccati mortal̓ dictū ⁊ monſtratū ē quō nōnun qͣꝫ actus aliqͥs qͥ de ſui forſan natura ex ſuo qꝫ genere pctm̄ nō eſſet/ vel forſan veniale ſo lū. ex intētionis corruptōe vel ratōe remor ſus ꝯſciētie. ſeu aliqua alia circūſtantia/ po teſt peccatū mortale effici. Eapropter ⁊ eti am ad clariorē ſemꝑ cognitionē diſtinctio nis ſeu nature peccati venial̓ a pctō morta li. circa cuiꝰ declarationē p̄ſens pͥncipaliter materia verſat̉. viſum eſt expediēs de his tri bus hic ſummatim aliqua ꝑſtrīgere. De in tētione ac fine actōis ſeu oꝑatōis. De eē ſeu natura ⁊ qualitate ꝯſcientie. De natura. qͣli tate ac numero circumſtantiaꝝ. De intērone ac fine actionis ſeu oꝑationis. Irca primū eſt aduertēdū. ꝙ in tētio ī generali ꝓut hic ⁊ in mate ria morali .ſ. v̓tutis ⁊ peccati ſu V Amit̉ ſic deſcribit̉. Intentio ē actꝰ voluntatis in aliquē fineꝫ tendētis. ꝑ aliqͥd vel aliqua ad illū finē ordinata. Dicit̉ em̄ in tentio/ quaſi ī illud tentio. Nā intētio ſemꝑ reſpicit aliqͥd vt finē. ẜm .ſ. ꝙ illud ē terminꝰ volūtatis. Ex quo clare apparet/ ꝙ intētio de ſe importat ⁊ denotat quādā diſtantiā il lius qd̓ ſic intēdit̉. Et ideo qn̄ volūtas fert̉ ⁊ intēdit īmediate ī aliquid. etiā ſi illud ſit fi nis vltimꝰ queꝫ tūc ſibi ꝯſtituit. terminuſqꝫ ipſiꝰ voluntatis q̄ pro tūc habet̉. nō dicit̉ ta mē ꝓprie eē intētio. ſed qn̄ affectꝰ ſeu volun tas in aliqͥd tanqͣꝫ finē vltimū quē ſibi tunc ꝯſtituit/ vel tanqͣꝫ ad illū finē ordinatū fert̉. ⁊ tendit. nō īmediate ſed mediantibꝰ alijs ꝑ que ī illud ī qd̓ ſic fert̉ et tēdit nitit̉ ꝑuenire/ tunc ꝓprie ē intētio. Ut gr̄a alicuiꝰ exempli fert̉ ⁊ tendit pͥncipaliter affectus alicuiꝰ ſeu volūtas in ſuā finalē ſalutē. ⁊ ꝓpter ipſaꝫ fa cilius aſſequendā/ intēdit corpus ſuuꝫ do mare ⁊ ſpiritui ſubijcere. ⁊ vt hͦ ꝯgruētius ⁊ cū ſaniori ꝯſilio ⁊ auxilio facere poſſit intē dit religionē aliquā intrare. ⁊ ꝓ hoc faciēdo ad aliquē locuꝫ talis religionis ire. Iſte tal̓ reſpectu ſalutis ſue qͥ eſt vltimus finis/ quē tūc ſibi ꝯſtituit. reſpectu etiā domatōnis ſui corꝑis ac ingreſſus religionis/ qͥ ſunt fines medij ad illū .ſ. finē vltimū ordinati/ dicit̉ ꝓ prie hr̄e intentionē. Reſpectu ꝟ̓o additiōis talis loci illiꝰ religionis/ licet ſit quedā volū tatis diſpoſitio. nō tamē ꝓprie dicit̉ eſſe in tētio. ¶ Ex p̄cedēti intētionis ī generali de ſcpͥtione/ clare ⁊ faciliter elici pōt deſcriptio intētionis recte. ꝑ additionē .ſ. iſtorū verboꝝ debitū ⁊ debito mō. Et etiā intētōis ꝑuerſe ſeu corrupte / ꝑ additionē oppoſitoꝝ ſeu cō trarioꝝ verboꝝ .ſ. indebitū ⁊ īdebito modo Sic tn̄ ꝙ ī deſcpͥtōe intētōis recte illa duo verba .ſ. debitū ⁊ debito mō ꝯiūctim accipi ant̉. cū ipſa duo ad hoc ꝙ intētio ſit recta ne ceſſario habeāt ꝯcurrere. In deſcpͥtōne v̓o intētiōis ꝑuerſe ſeu corrupte illa duo verba oppoſita .ſ. indebitū ⁊ indebito modo acci De intētione ac fine actionis BP piant̉ diuiſim/ cū alteꝝ eoꝝ ad hoc ꝙ inten tio ꝑuerſa vel corrupta exiſtat ꝑ ſe ſufficiat Etem̄ (vt ſepe dictū ē) plura neceſſe ē ad v̓tu tē ꝯcurrere qͣꝫ ad viciū. īmo ꝑ defectū vnius eoꝝ q̄ neceſſario ad v̓tutē reqͥrunt̉/ tranſit̉ in O viciū. ¶ Suꝑ quibꝰ qͣꝫtū ad intelligentiā na ture ⁊ effectus intētionis reſpectu eoꝝ que iā in hoc octauo tractatulo huiꝰ libelli circa materiā peccati mortalis et peccati venialis tractata ſunt ⁊ tractabūt̉ ſpectare ⁊ ſufficere videt̉/ ſubijciunt̉ hic alique regl̓e notabiles. Prima regula eſt. Ex fine pͥncipalit̓ intēto .i. reſpectu finis vl timi/ qͥ pͥncipalit̓ ī aliqͦ actu ītēdit̉. actꝰ ille at tēdi. ꝯſiderari ⁊ iudicari hꝫ. ad hͦ .ſ. ꝙ dicat̉ ⁊ iudicet̉ bonꝰ vel malus. meritoriꝰ vel deme ritoriꝰ. Iuxta qd̓ intelligi ⁊ applicari p̄t di ctū xp̄i Matth̓. vi. Si fuerit oculus tuꝰ ſim plex/ totū corpꝰ tuū luciduꝫ erit. Ubi iuxta Augꝭ. ꝑ oculū ſignificat̉ intētio. Et ītelligi hec regula de his maxīe actibꝰ/ qͥ al̓s ex ſeip ſis ſunt indrn̄tes .i. qͥ de ſuo ꝓprio eſſe ꝓpria qꝫ natura/ ſine ꝯcurſu alteriꝰ cauſe ſeu alteri us circūſtātie nō habēt ꝙ ſint boni vl̓ mali Ut gr̄a exempli. leuare feſtucaꝫ de terra vel mouere manū. Nā ſi tales actus de proprio ſuo eſſe ꝓpriaqꝫ natura hr̄ent ꝙ eſſent boni vel mali/ aliter eſſet dicendū. vt clare ꝑ regu las ſequentes videri poterit. Secunda regula ē. Actꝰ de ſeipſo malus/ ex fine bono pͥncipali ter intēto nō efficit̉ bonꝰ. Ut gr̄a exēpli Fu rari vl̓ dep̄dari qͥ ſūt actꝰ de ſe mali/ etiā ſi ea pͥncipalit̓ intētiōe ad hūcqꝫ pͥncipal̓r finē fi ant/ vt exinde ī dei honore fiat elemoſyna. n̄ ꝓpter hoc boni efficiunt̉. Tercia regula ⁊ op poſita. Actꝰ d̓ ſeip̄o bonꝰ/ ex fine malo pͥnci paliter intēto/ efficit̉ malꝰ. Ut gr̄a exempli. De el̓yna vel orōne vel p̄dicatōe q̄ pͥncipalit̓ ꝓpter vanā gl̓iaꝫ mūdanā/ vel propt̓ lucruꝫ tꝑale habēdū ⁊ adipiſcēdū/ vel hm̄oi/ fieret. Et rō diuerſitatꝭ iſtaꝝ duaꝝ regulaꝝ ex de ſcpͥtōe intētiōis recte ⁊ intētionis ꝑuerſe ſeu corrupte ſupͣ poſitis alijſqꝫ etiā ibidē dictis clare apparet. Quia ad intentōeꝫ rectā duo reqͥrunt̉ .ſ. ꝙ tēdētia volūtatis ſit ī finē debi tū. ⁊ ꝙ ſit ꝑ media ad illū finē debito mō or dinata. Ad intētōꝫ v̓o ꝑuerſaꝫ ſeu corruptā ſufficit defectꝰ vel malicia ī vno iſtoꝝ .ſ. vl̓ ꝙ finis pͥncipal̓r intētus ſit d̓ ſe malꝰ. vt ponit tercia regula. Uel ꝙ media ꝑ q̄ ad illū fineꝫ tendit̉ ſint de ſe mala. vt ponit ſcd̓a regula Quarta regula ē iſta Una ⁊ eadē pͥncipal̓ intētio final̓ .i. ī aliquē finē pͥncipalit̓ tendēs pl̓es actꝰ ſeinuicē cōſe quētes etiā diuerſimode ⁊ diſtanter ab inui cē factos/ p̄t ī bonū ⁊ ad meritū. vel ī malū ⁊ demeritū informare. Ut gr̄a exēpli. Reſpe ctu intētōis recte intēdit aliqͥs vnū ſolidū ꝓ deo in el̓ynā ꝑ duodecim ſibijnuicē ſuccedē tes dies elargiri ⁊ dare. ſic .ſ. ꝙ qͣlibet die da bit vnū denariū. Si a caſu ꝯtingat iſtū ho minē dationē aliqͦꝝ iſtoꝝ denarioꝝ ꝓ aliqͥbꝰ iſtoꝝ duodecim dieꝝ obliuiſci ⁊ int̓mittere. ⁊ ī alios dies reꝑare ⁊ facere. donatio iſta ni hilominus ſic in alijs diebꝰ facta/ propter pͥ mā pͥncipalē intētionē erit meritoria. de intē tione v̓o ꝑuerſa facilius eſt dare exempluꝫ/ cū facilius contingere poſſit. Quinta regula ē iſta⁊ Finē ſub fine ſeu intētiōꝫ ſub intētiōe p̄t qͥs ad meritū vel demeritū ſeu meritorie aut de meritorie qd̓ idē eſt/ ponere. ꝯſentire ⁊ hr̄e. di ctoſqꝫ fines ſeu intētōes ſic ſibijnuicē ſubor dīatos/ pōt vna ⁊ eadē pͥncipalis ⁊ final̓ in tētio/ ī bonū vel malū. meritū vel demerituꝫ informare. Ut gr̄a exēpli. Reſpectu pͥncipa lis ⁊ final̓ intētōis recte intēdit aliqͥs ire ad foꝝ ad hunc finē ꝙ ibi emat medicīas. ip̄as aūt medicinas ad hunc finē emit/ vt ab aliqͣ infirmitate curet̉. Ad hūc v̓o finē ab illa in firmitate curari deſiderat vt aptiꝰ ⁊ melius deo ſeruiat. Claꝝ ⁊ certū ē ꝙ ī iſto caſu om̄s iſte p̄cedētes volūtates ⁊ intētōes/ q̄ ſic cir ca iſtos diuerſos fines ferūt̉ ⁊ tēdūt ꝑ illam pͥncipalē ⁊ finalē intētōꝫ/ aptiꝰ ⁊ melius deo ſeruiēdi. ī bonū ⁊ ad meritū informāt̉. et pro pter eā bone ⁊ meritorie exiſtūt. īmo ī tali ca ſu qn̄ .ſ. volūtas ī aliqͦs fines ſeu ītētiōes ſic ſibijnuicē ad aliquē pͥncipaleꝫ ⁊ vltimū finē ſubordīatos pͥncipalit̓ propt̓ ip̄m pͥncipalē ⁊ vltimū finē fert̉ ⁊ tēdit. licet illi fines ſeu in tētōes pl̓es ſint ⁊ diuerſi. nō tn̄ ꝓprie dꝫ di ci. nec ꝓprie ē niſi vnꝰ ⁊ idē ip̄iꝰ volūtatꝭ mo tus Et ītelligunt̉ hec ī iſta regula dicta. etiā ſi tꝑe real̓ executōis ſeu adimpletōnis illoꝝ actuū ſuꝑ qͥbꝰ ſic dicte p̄cedētes voluntates ſeu intētōes ferunt̉ ⁊ tēdūt. illa pͥncipal̓ et fi nal̓ intētio nō real̓r ⁊ de facto ī mēte habere tur. Utputa qꝛ protūc vel n̄ occurreret vel n̄ K 3 Compendium theologie attēderet̉. ſufficit eī ꝙ p̄ceſſerit ⁊ ī habitu ha beat̉. Ut v̓bi gr̄a ī exemplo ſtatim poſito de tur/ ꝙ ille tal̓ qͥ ſic ab aliqͣ infirmitate curari deſiderat vt aptiꝰ ⁊ meliꝰ deo ẜuiat tꝑe quo emit medicinas ad hͦ vt a dicta ſua īfirmita te curari poſſit. ⁊ tꝑe qͦ p̄dictis medicinis ad dictā ſuā curationē emēdis ad foꝝ vadit. ⁊ il lā pͥncipalē ⁊ finalē intētionē aptiꝰ ⁊ melius deo ſeruiēdi nō realiter ⁊ de facto ī mēte ha beat. qꝛ tunc forſan vt dictū ē/ vel nō ſibi oc currit/ vel n̄ attēdit. nihilominꝰ tn̄ cū ꝑ pri eā habuerit/ ⁊ adhuc ī habitu (⁊t p̄ſupponi tur) habeat. illa pͥncipalis et finalis intentio aptiꝰ ⁊ meliꝰ deo ſeruiēdi/ iſtos actus emēdi medicinas ⁊ eūdi ad foꝝ. ſeu volūtates et in tētiones q̄ ſuꝑ ip̄is ferunt̉/ informabit. ⁊ bo nos ⁊ meritorios efficiet. ac ſi tūc illā princi palē ⁊ finalē/ intēſiꝰ. aptiꝰ ⁊ meliꝰ deo ẜuiēdi ī mente real̓r ⁊ d̓ facto habuiſſet. ¶ Reſpectu ꝟo pͥncipal̓ ⁊ final̓ intentiōis ꝑuerſe ſeu cor rupte/ facilius (vt ſtatim ī regula p̄cedenti ta ctū ē) dari p̄t exemplū. ¶ Intelligāt̉ etiā p̄di cta reſpectu tn̄ pͥncipal̓ ⁊ final̓ ītētōis recte actuūqꝫ bonoꝝ ⁊ meritorioꝝ/ dū tn̄ īter di ctos actꝰ ſeu fines/ ſic ſibi ad vltimū finē pͥn cipal̓r intentū ſubordīatos. ⁊ ſuꝑ qͥbꝰ hm̄oi p̄cedētes volūtates ſeu intētiōes ſic ferunt̉ ⁊ tendūt/ n̄ int̓ueniat ſeu intēdat̉ aliqͥſ actꝰ ſeu finis ex ſeip̄o/ ſuaqꝫ ꝓpria natura illi fini ſic pͥncipal̓r intento qͦ ad meritū deformis ⁊ op poſitꝰ. ⁊ qͥ volūtatē ſeu intētōꝫ q̄ ſuꝑ ip̄m fer tur ⁊ tēdit/ poſſꝫ ꝑuertere ſeu corrūꝑe. Pro qͦ aꝑtiꝰ declarādo/ ponit̉ ſexta regula Sexta regula ē iſta Quotiēſcūqꝫ int̓ pl̓es actꝰ ſeu fines ſibijnui cē ad aliquē finē vltimū al̓s ex ſeip̄o bonū ⁊ meritoriū pͥncipal̓r intētū ſubordīatos int̓ uenit ſeu intendit̉ aliqͥs actꝰ ſeu finis illi fini ſic pͥncipal̓r intēto ex ſeipſo ſuaqꝫ ꝓpͥa nat̉a qͦ ad meritū deformis ⁊ oppoſitꝰ. voluntatē qꝫ ſeu intētōꝫ q̄ ſuꝑ ip̄m fert̉ ⁊ tēdit ꝑuertēs ⁊ corrūpēs/ tal̓ actꝰ ſeu finis mediꝰ ſic int̓ueni ens/ n̄ īformat̉ ad meritū ꝑ illā pͥncipalē in tentōeꝫ illiꝰ finis vltimi ſic d̓ ſeip̄o meritorij qͥn potiꝰ ipſaꝫ pͥncipalē ⁊ finalē intentōꝫ oēſ qꝫ alios fines ſeu intētōes p̄cedēteſ. etiā al̓s ex ſeip̄is bonos ⁊ meritorios deformat ⁊ qd̓ ammō dep̄uat. Uerbi gr̄a. Intēdit aliqͥs ire ad aliquā domū. ⁊ ad hunc finē ī illā domū vult ire / vt ibidē luxuriet̉. ad hūc aūt finē lu xuriari vult vt ſanior inde efficiatur. ad hūc v̓o finē vult ſanior effici/ vt aptiꝰ ⁊ meliꝰ d̓o ſeruiat. Iſte finis vltimꝰ pͥncipal̓r intentus aptiꝰ ⁊ meliꝰ deo ẜuiēdi qͥ al̓s ex ſeip̄o bonꝰ ē ⁊ meritoriꝰ illā volūtatē ſeu intentōꝫ q̄ ſic ſuꝑ illū actū luxuriādi fert̉ ⁊ tēdit/ ⁊ a mīori illū actū ſi a caſu ꝯmitteret̉. cuꝫ ex ſeipſo ſua qꝫ natura ſit illi vltīo fini ſic pͥncipal̓r inten to qͦ ad meritū/ deformis ⁊ oppoſitꝰ ad p̄di ctā volūtatē ſeu intētōꝫ q̄ ſic ſuꝑ eū fert̉ ⁊ tē dit ꝑuertēs ⁊ corrūpēs nullo mō ad meritū reformare p̄t qͥn potiꝰ illa ꝑuerſa ⁊ corrupta. volūtas ⁊ intētio ip̄aꝫ vltimā ⁊ pͥncipalē in tentōꝫ. ac oēs alios fines ⁊ intētōes ꝓceden tes deformat. ⁊ qͦdammō dep̄uat. ꝑampliuſ qꝫ ac grauiꝰ faceret actus ſi a caſu ꝯmitteret̉ ¶ Et rō hoꝝ ē. qꝛ vna volūtas ſeu intētio ex ſeip̄a ꝑuerſa ſeu corrupta/ plures volūtates ſeu intētōes al̓s ex ſeip̄is bonas dep̄uare p̄t ſꝫ n̄ ecōtra. Una etem̄ bona volūtas ſeu intē tio/ n̄ p̄t pl̓es ex ſeip̄is malas bonas efficere. īmo nec pl̓es bone etiā ſeīuicē ꝯſeq̄ntes vnā ex ſeip̄a malā bonā efficere pn̄t. Quia vt ī ſu ꝑioribꝰ ſepe dictū eſt ad bonitatē ⁊ rectitudi nē alicuiꝰ volūtatꝭ ſeu intentōis/ pl̓a neceſſe hn̄t ꝯcurrere/ qͣꝫ ad eiꝰ maliciā ſeu corrupti onē. īmo ad eiꝰ maliciā ſeu corruptōeꝫ ſuffi cit defectꝰ vniꝰ eoꝝ q̄ ad bonitatē ⁊ rectitudi nē ꝯſtituendā neceſſario reqͥrūt̉ ¶ Intelligāt̉ P etiā ea q̄ ſic ſtatim ſupͣ/ tā de actuū interiorū ipſiꝰ volūtatꝭ/ qͣꝫ etiā actuuꝫ exterioꝝ exinde ꝯſeq̄ntiū ꝑ pͥncipalē ⁊ finalē intentiōeꝫ qͦ ad meritū vel demeritū informatiōe dicta ſūt. qn̄ hmōi pͥncipalis ⁊ final̓ intētio tales actꝰ interiores volūtatis/ ⁊ a fortiori ip̄os actus exteriores ſi exinde ꝯſequāt̉/ p̄cedit vel cōco mitat̉. Naꝫ ſi hmōi pͥncipal̓ ⁊ final̓ intentio tales actus ſubſeq̄ret̉/ aliter veniret dicēdū. ¶ Etem̄ vt iā ſtatim īnui viſū ē/ triplici qͣꝫtū ad hāc materiā ꝯcerni p̄t ip̄a ītētio ſiue d̓ re cta ſiue de ꝑuerſa ⁊ corrupta accipi velit/ re ſpectu ſupͣ dictorū actuū. tā .ſ. interioꝝ ipſi volūtatꝭ/ qͣꝫ exterioꝝ inde ꝯſeq̄ntiū/ ꝯſidera tōe ꝯp̄hēdi Uno mō vt eos p̄cedēs. alio mō vt eos ꝯcomitās. alio mō vt eos ſubſequēs. ¶ De ītētōe aūt p̄dictꝰ actꝰ p̄cedēte/ quō ⁊ qn̄ eos qͦ ad meritū ⁊ demeritū īformare hēat ⁊ īformet. ſatꝭ ī ſuꝑioribꝰ tractatū ⁊ d̓claratū ē ¶ De intētōe v̓o hm̄oi actꝰ ꝯcomitāte hͦ idē ſcꝫ quō ⁊ qn̄ eos informare habeat et infor met Ex ſuꝑiꝰ etiā tractatis clare elici ⁊ ꝯcipi p̄t Etem̄ ſi intētio tales actꝰ p̄cedens ip̄os qͦ ad meritū ⁊ demeritū. iuxta tn̄ modificatio nes ⁊ declaratōes ſupͣ etiā tactas informare pōt ⁊ qn̄qꝫ informet. hoc idēn̄ dubiū. iuxta O De intētione ac fine actionis Lxj eaſdē tn̄ modificatiōes facere poterit ⁊ vale bit intētio ipſos actꝰ realiter ⁊ de facto ꝯco mitās. ¶ Quo ꝟo ad intentionē/ tales interi ores voluntatꝭ actꝰ ac etiā exterioreſ exinde ꝓueniētes ſubſequentē ſeu ſuꝑaccedentē ad uertenda ſunt q̄ ſequunt̉. Et pͥmo qͣꝫtum ip ſos actꝰ interiores volūtatis in ſe ⁊ abſolute ꝯſideratos ꝯcernit / ꝙ intētio hm̄oi interio ris actꝰ volūtatis ſubſeq̄ns ſeu ſuꝑaccedēs/ nullo mō ex ſeipſa p̄t eos qͦ ad meritū vel de meritū informare .i. meritorios vel demeri torios efficere/ niſi quatinꝰ illi actꝰ interioreſ volūtatis/ cū illa ſubſequēti ſeu ſuꝑacceden ti intentōe reiterent̉. Ut gr̄a alicuiꝰ exēpli ad clariorē ſꝑ intellectū vt aliqͥs vult ⁊ in men te diſponit ire de Roma in hierl̓m. ⁊ ꝓ hoc ſi bi equū ⁊ alia neceſſaria p̄parat. nō qͥdē pro tūc nec ꝑ pͥus relatōe ſeu reflexiōe qͣcūqꝫ ha bita ī deū. ſed forſan (vt interduꝫ ꝯtīgit) ſola cauſa ſocietatis vel alia. vult poſtmodū iſte dictā ſuā volūtatē ſeu ꝓpoſitū qd̓ ſic habu it in deū referre/ vt .ſ. illud ꝓpoſitū ⁊ volūta tē quā ſic de eundo in hierl̓m ſimpliciter ha buit. habuerit intentionē deo ſeruiendi ⁊ cō placēdi. Iſta intētio ſic ſibi ſuꝑueniēs nul lo mō p̄t ex ſeipſa illū actū interiorē volunta tis/ ſeu illud ꝓpoſitū qd̓ ſic ꝑ prius de eūdo in hierl̓m habuit/ informare. ſic .ſ. ꝙ eiꝰ bo nitas ſeu meritū ex iſta ſubſequēti ⁊ ſuꝑacce denti intentione depēdere poſſit niſi iteꝝ il lū interiorē actū voluntatis ſeu ꝓpoſitū cuꝫ iſta intētione ſubſequēti ille hō reiteraret. ſic ſcꝫ ꝙ illā voluntatē ⁊ ꝓpoſitū qd̓ ſic de eun do ī hierl̓m ſimpl̓r habuit/ rehaberet intenti one deo ſeruiendi ⁊ ꝯplacendi. qd̓ ſi faceret. et a caſu in dicto ſuo ꝓpoſito ſine ſua culpa impediret̉/ iſte actꝰ voluntatis ſic cū iſta intē tione ſubſequēte reiteratꝰ/ meritoriꝰ eēt. vbi pͥor ⁊ p̄cedēs nō fuiſſet. Et rō clara ē. qꝛ iam ille interior actꝰ voluntatis ſeu illud ꝓpoſi tū/ ſic iſtā intentionē ſubſequentē p̄cedēſ tꝑe qͦ iſta intētio accedit ē quaſi ī factū eē. ⁊ qd̓ ammodo ī p̄terito ⁊ non eſſe. quare niſi reite raret̉/ nullo mō videt̉ ꝑ ſubſequentē intētiōꝫ informari poſſe. ¶ Quo v̓o ad ip̄os actꝰ ex teriores. ex ip̄is .ſ. interioribꝰ actibꝰ volūtatꝭ ꝓueniētes hm̄o i actꝰ ſub duplici ſpecie du pliciqꝫ qͣlitate qͣꝫtū ad hāc materiā ꝑtinet/ cō ſiderationi occurrūt. Sunt etem̄ aliqͥ reſpe ctu pͥme ſpeciei ſimplices ī ſe .i. qͥ de ſua natu ra/ etiā ſi quendā ſucceſſum habeāt. nō tn̄ ex pluribꝰ ⁊ diuerſis alijs actibꝰ de ſe completꝭ vel longo tractu tꝑis ſubſiſtere ſeu conſtare habēt. Ut gr̄a exempli. Dare vnā elemoſy nā. celebrare vnā miſſam. et hm̄oi. Alij vero ſunt ⁊ ſcd̓e ſpeciei cōpoſiti ī ſe .i. qͥ de ſui na tura ex pluribꝰ ⁊ diuerſis alijs actibꝰ d̓ ſe cō pletis. vel ex lōgo ⁊ in diuerſa tꝑa tractu ſub ſiſtere et ꝯſtare habēt. Ut gr̄a exempli. Diu in religione viuere. in longā ꝑegrinatiōꝫ ire. et hm̄oi. ¶ Rurſus pn̄t p̄dictaꝝ duaꝝ ſpecie ruꝫ actus ſub duabus diuerſis qualitatibꝰ (vt tactū eſt) ꝯſiderari. Uel .ſ. ꝓut ſunt in fa ctuꝫ eſſe .i. ꝑfecti ⁊ completi. Uel prout ſunt adhuc in fieri .i. iā incepti ⁊ nondū ꝑfecti ſeu completi. De quibꝰ magis ꝑ exempla ſubin ſerta liquere poterit. ¶ Premiſſa igit̉ ad pro poſitū applicādo dici pōt ꝙ actꝰ pͥme quali tatis .ſ. qͥ ſunt in factū eſſe .i. ꝑfecti ⁊ comple ti. cuiuſcūqꝫ p̄dictaꝝ ſpecieꝝ exiſtāt. ſiue ſcꝫ ſimplices ſiue ꝯpoſiti. intētio ſubſeq̄ns ſeu ſuꝑaccedēs nullo mō p̄t ex ſeipſa quo ad me ritū vel demeritū informare. Nec taliū actu um bonitas ſeu malicia ex dicta ſubſequen ti ſeu ſuꝑaccedēti intētione depēdere Ratio clara ē. qꝛ tales actus cū ꝑfecti ⁊ completi et ſic trāſacti ſunt/ nō ſunt ampliꝰ in eſſe. qd̓ au tē amplius ī eſſe nō exiſtit. nō poteſt ampli us ꝑ aliud ſubſequēs informari. nec ab eo qͦ quo modo depēdere. Nec etiā iuxta modicū ſuꝑius tacta/ poſſet actꝰ interior volūtatis/ reſpectu taliū actuū exterioꝝ ſic trāſactorū/ cū illa ſubſequēti ſeu poſt accedēti intētione reiterari. Ut gratia exempli. ⁊ pͥmo de actu ſimplici. Dedit aliquis cuidā indigēti vnuꝫ florenū. nihil tunc nec ꝑ an̄ reſpectu iſtiꝰ da tionis de deo cogitās. ſed qꝛ forſan ille indi gēs vicinus ſuꝰ erat/ vel al̓s ſibi gratuſ. Si ſuꝑaccedat iſti vel ſubſequat̉ intētio/ ꝙ illuꝫ florenū voluerit dediſſe ob dei reuerentiā ⁊ honorē. iſta intētio ſic ſubſequens ſeu ſuꝑac cedēs nullo mō quo ad meritū pōt ex ſeipſa illū actū .ſ. illā dationē illiꝰ floreni informa re. ꝙ .ſ. eā meritoriā faciat. qꝛ iā illa datio an̄ acceſſum iſtius ſuꝑueniētis intētionis/ trā ſijt. nec ē amplius in eſſe/ ſicut nec poteſt in formari. Nec etiā reſpectu eiꝰ poſſet actꝰ in terior voluntatis cū iſta ſubſequēti ⁊ ſuꝑue niēti intentione reiterari. De actu ꝟ̓o cōpo ſito ſimilit̓ exemplificari pōt de illo qͥ de deo nihil tūc nec ꝑ antea reſpectu huiꝰ cogitās. nec tūc quicqͣꝫ in deuꝫ deflectēs ſeu referens iuerit de Roma in hieruſalē Si em̄ talis cō pleto dicto ſuo viagio/ velit illud in deuꝫ re ferre intētioneqꝫ dei honoris feciſſe. iſta in tentio ſuꝑueniēs nullo mō poteſt illū actuꝫ K 3 Compendium theologie ſic completū .ſ. illud viagiū quo ad merituꝫ informare. Nec etiā poſſet actꝰ interior ipſiꝰ volūtatis reſpectu eius cū illa ſubſequēti et ſuꝑaccedēti intētione reiterari iuxta qd̓ ſatꝭ declaratū eſt. Actus v̓o ſecūde qͣlitatis/ qui ſcꝫ ſunt adhuc in fieri. id eſt iā incepti ⁊ non duꝫ completi. quod ſic notāter dicit̉. Etem̄ ſi nondū incepti eſſent/ intētio tunc ſuꝑueni ens nō poſſet reſpectu eorū dici ſubſequens ſeu poſt accedens. ſi etiā completi eſſent iaꝫ ſupra declaratū eſt/ quid talis intētio opera ret̉. Hm̄oi igit̉ actus prout in ſeipſis in ſuo qꝫ eſſe totali conſiderant̉/ intētio ſubſequēs ſeu ſuꝑaccedēs poteſt ex ſeipſa quo ad meri tū vel demeritū ẜm quid īformare. ⁊ ẜm qͥd etiā nō informabit. Scd̓m qͥd em̄ nō infor mabit. qꝛ .ſ. ꝑs illius actus/ ſi ſit actus de ſe ſimplex/ om̄es etiaꝫ alij ſingulares actus ex quibꝰ vna cū alijs ille totalis actus ſubſiſtit ⁊ conſtat/ ſi ſit actꝰ ꝯpoſitꝰ qͥ dictā intentōeꝫ ſic ſubſequētē ⁊ ſuꝑaccedentē p̄ceſſerint/ nul lo mō quo ad merituꝫ vel demeritū poterūt ab ea informari. Scd̓m qͥd aūt informare poterit. qꝛ illū totalē actū ī ſe. necnō partē d̓ eo reſtantē ſi ſit actus ſimplex. ac oēs etiā ali os ſingulares actꝰ ex qͥbꝰ ille total̓ actꝰ ſub ſiſtit ⁊ cōſtat ſi ſit actꝰ cōpoſitꝰ illaꝫ ſuꝑacce dentē ⁊ ſuꝑuenientē intētionē ſubſequētes/ meritorios vel demeritorios efficeret. Ut gͣ tia exempli. ⁊ primo de actibꝰ ſimplicibus. Uult aliqͥs ⁊ diſponit celebrare miſſā. tunc nec ꝑ antea reſpectu huiꝰ celebratōnis ꝯſide ratōꝫ ſeu relatōꝫ ī deū hn̄s. ſꝫ vel forſan pro pudore vitādo vel alia cā. Celebrat iſte vſqꝫ ad epl̓aꝫ. poſtmodū vanitatē ſuā ꝯſiderans ꝯpūgit̉. ⁊ ītētōꝫ ſuā reſpectu huiꝰ celebratio nis ī deū referre incipit. ſic .ſ. ꝙ intētione ho noris ⁊ reuerētie dei celebrare vult. Iſta in tētio ſuꝑueniens ⁊ ſuꝑaccedēs iſtū actū ſim plicē qͥ ē adhuc ī fieri/ ẜm qͥd informabit. qꝛ ſcꝫ ip̄m ī ſe necnō ꝑtē q̄ de eo poſt illā intētōꝫ ſuꝑuenientē agēda reſtabat. ac etiā oēs alioſ ſingulares actꝰ ex qͥbꝰ ip̄e total̓ actꝰ ſubſiſtit ⁊ ꝯſtat/ meritorios efficiet. ⁊ maxīe. qꝛ etiā re ſpectu eoꝝ actꝰ interior volūtatꝭ cū illa ſuꝑ accedenti intentōe reiteratꝰ ē. ẜm qͥd etiā iſta intētio iſtū celebratōis miſſe actū nō infor mabit. qꝛ ꝑtē q̄ de eo an̄ acceſſuꝫ dicte ſuꝑue niētis intētōis acta erat .ſ. oīa an̄ epiſtolā di cta/ nullo mō informabit. nec meritoria effi ciet. qꝛ iā nō ſunt ī ſe. nec etiā reſpectu eoꝝ p̄t actꝰ interior ip̄iꝰ volūtatꝭ cū illa ſuꝑueniēti ⁊ accedēti intentiōe reiterari. De actibꝰ v̓o cō poſitis pōt ſil̓r exemplificari. ⁊ pͥmo de actu ꝯpoſito/ quo ad longū ⁊ ad diuerſa tꝑa tra ctū ſeu ſucceſſuꝫ. iuxta exemplū iā ſuꝑiꝰ poſi tū de illo/ qͥ cauſa ſocietatis vel alia vadit d̓ Roma in hierl̓m. ꝑactaqꝫ quarta et qͥnta ꝑ te itineris/ mutat intentionē ⁊ ꝓpoſitū/ et in deū reflectit. iſta intentio ſic ſuꝑaccedens ⁊ ſuꝑueniēs iſtū totalē actū qͦ ad qͥd informa bit .ſ. quo ad totalē actū in ſe. ⁊ quo ad om̄ia que de eo poſt acceſſuꝫ dicte intētiōis agēda reſtabāt. vtputa reliquū itineris. labores. ꝑi cula ⁊ expenſas qͣs āmodo ſuſtīebit ⁊ faciet. qͦs meritorios efficiet. Quo ad qͥd etiā n̄ in formabit. qꝛ .ſ. illā ꝑtē itineris an̄ facti/ labo reſqꝫ ⁊ ꝑicula ⁊ expēſas ꝑ pͥus habitos et fa ctos / nullo mō pōt ex ſe meritorios efficere. vt iā ſtatim de celebrāte miſſaꝫ declaratū eſt Pōt etiā ſꝑ ad maiorē declaratōꝫ de actu ex diuerſis ſingularibꝰ actibꝰ ꝯpoſito/ ſil̓r exē plificari de pauꝑe qͥ ſola cā victus lautioris habēda. vel alia nō de ſe meritoria intrat re ligionē. ⁊ ibi ſub tali intētōe aliqͣꝫdiu. vtpu ta qͣttuor aut qͥnqꝫ annis viuit/ plureſqꝫ actꝰ ad regulā ꝑtinētes nō mutata pͥma cā ſeu pͥ mo ꝓpoſito ſui īgreſſus facit ⁊ exequit̉. Co gnoſcit iſte defectū ſuū. compūctuſqꝫ ꝓpoſi tū ⁊ intentionē ſuā mutat. om̄iaqꝫ in deū re ferre incipit. ⁊ intētione deo ſeruiēdi ⁊ ad re gulā ſuā āmodo ī dicta religiōe vult viuere. Iſta ſubſeq̄ns ſuꝑaccedēſqꝫ intentio/ iſtum actū viuēdi ī religione ẜm qͥd īformabit. qͥa ſcꝫ qͦ ad ip̄m actu ī ſe. ac etiā oēs alios ſingu lares actꝰ qͦ poſt illā ſuꝑaccedentē intētiōeꝫ fiēt. qꝛ eos meritorios/ et iſtū vere religioſuꝫ. qͥ pͥus nō erat efficiet. Quo ad qͥd etiā nō in formabit. qꝛ oēs alios ſingulares actus p̄ cedētes/ meritorios efficere nō pōt. Nec eti am reſpectu eoꝝ/ cū trāſacti ſint p̄t actꝰ inte rior volūtatis cū iſta ſuꝑaccedēti intētōe rei terari. Et ad iſtud ꝓpoſitū reſpectu .ſ. iſtorū actuū qui ſic ī fieri exiſtūt ⁊ intētōis ſuꝑacce dētis/ ſatis ꝑtinere videt̉ illud beati Grego rij ī omel̓. Reſtat vt quiſqꝫ ille ē qͥ ad ſuꝑnaꝫ patriā tendit. nequaqͣꝫ ſe a vicijs ꝓ mūdi hu ius honeſtate ꝯtineat. Qui ⁊ ſi q̄dā aliqn̄ bo na pro honeſtate inchoat ī eiꝰ intētōne non dꝫ ꝑmanere. nec ꝓ bono oꝑe pn̄tis huiꝰ mi di gloriā querere. ſꝫ totā ſpeꝫ ī redēptorꝭ ſui aduentu ꝯſtituat ⁊c̄. Ecce mentio de bonis inchoatis ⁊ de mutatōe intētōis ⁊c̄. ¶ Et ꝓ ut in ſuꝑioribꝰ exemplificatū ē de informati one ipſoꝝ actuū qͦ ad merituꝫ. ſil̓i modo exē plificari facile ē de eoꝝ informatōne qͦ ad de De natura ⁊ qualitate conſciētie R8 meritū cū eadē qͦ ad hoc rō exiſtat. ¶ Reſolu tio finalis ē iſta/ ꝙ intētio actꝰ taꝫ interiores ipſiꝰ volūtatis/ qͣꝫ exteriores ex ip̄is ꝓceden tes. qͥ realit̓ ⁊ trāſacti ſunt. ſubſeq̄ns ſeu ſuꝑ accedēs nullo mō p̄t ex ſeip̄a eos qͦ ad meri tū vel demeritū īformare. Ꝙ v̓o dicat̉ actꝰ interior volūtatꝭ cū ītētōe ſubſeq̄nti ſeu ſuꝑ accedēti reiterari ⁊c̄. Iā ꝓpͥe loq̄ndo illa rei teratio eēt nouꝰ volūtatꝭ actuſ. ⁊ ſic reſpectu eiꝰ poſſet ⁊ deberet dici intētio ꝯcomitans ⁊ nō ſubſeq̄ns. Sꝫ iſta ꝓ mediocribꝰ ⁊ ſimpli cibꝰ/ et qͦ magis ꝯſciētiaꝝ ſcrupuli cognoſci ⁊ qͥetari valeāt/ vt ſepe tactū ē. ita late ſpecifi cari et ꝑ exēpla declarari libuit. ¶ Notandū inſuꝑ ⁊ pōt poni vt ſeptima regula. R. Septima regula eſt Ꝙ actio corꝑalis pōt etiā meritorie ad ali quē finē tꝑalē referri. dūmō finis ille tꝑalis in deū finalit̓ referat̉. Actio v̓o ſpūalis. vt p̄ dicatio. or̄o ⁊ hm̄oi. nullo mō pōt meritorie ad finē tꝑalē referri. etiā ſi illud tꝑale finalit̓ in deū referat̉. Et hoc eſt in effectu qd̓ dicit Augꝭ. Debemꝰ māducare vt euāgeliſemus. non aūt euangeliſare vt māducemus. ¶ Ad uertendū p̄terea. ꝙ etiā ꝑ moduꝫ cuiuſdā re gule ⁊ hec ꝓ octaua poni pōt. Octaua regula ē iſta Ꝙ ſi in aliquibꝰ actibꝰ ſeu actiōibꝰ ad diue ſos fines ſibijnuicē ſubordīatos tēdentibꝰ/ pͥmꝰ vel mediꝰ. finis ſeu ꝓpinquior intētus ponat̉ ſeu ꝯſtituat̉ aliqd̓ tꝑale/ ordo talis eſt ꝑuerſus. actuſqꝫ hm̄oī ſic ad iſtos fines or dinati demeritorij. Bn̄ tn̄ etiā meritorie lici tū eſt duos fines ī aliqͦ actu ꝯſtituere et intē dere. vnū .ſ. tꝑalē. ⁊ aliū eternuꝫ / dūmō illud qd̓ ē eternū/ ſit pͥncipal̓ ⁊ vltimꝰ finis ītētꝰ ⁊ nō econtra. Ut gr̄a exēpli de iſtꝭ duobꝰ mē bris. Optabit aliqͥs ſufficiēs ⁊ idoneꝰ/ ſꝫ in digēs bn̄ficiū eccl̓iaſticū. vt .ſ. habeat vn̄ vi tā ſuā ſuſtētaret. ⁊ vt etiā maiorē habeat oc caſionē ⁊ facultatē deo debite ſeruiēdi. Hic ſunt duo fines licite intēti. vnꝰ tēꝑalis. ⁊ ali eternꝰ. Si igit̉ iuxta pͥmū mēbꝝ huiꝰ nota bil̓ ſeu regule/ finis pͥmꝰ ſeu ꝓpior ſit ipſum dei ẜuitiū debite facere. ⁊ finis vltimꝰ ⁊ pͥnci pal̓ ſit ſuſtētatōꝫ vite hr̄e. tūc ordo eſt ꝑuer ſus. ⁊ actꝰ ad hos fines ordīati de ſe qͦ ad ſa lutē eternā acqͥrēdā demeritorij Si ꝟo ꝯͣrio mō ꝓcedat intētio. ſic .ſ. ꝙ finis pͥmꝰ ſeu ꝓpi̓ quior ſit ſuſtentatōꝫ vite hr̄e. et finis vltim ac pͥncipal̓ ſit ip̄m dei ſeruitiū facere. tunc or do ē rectus ⁊ bonꝰ. actuſqꝫ ad hos fines de bite ordinati qͦ ad ſalutē eternā acquirendā meritorij. ¶ Et hec qͦ ad materiā intentioniſ ac finis actōis ⁊ oꝑatōis qͣꝫtum huic tracta tui ꝯgruere viſum ē. dicta ſufficiant. De eē natura ⁊ qua litate conſcientie. Uo ꝟ̓o ad eſſe ſeu naturā ac qͣli tatē ꝯſcīe. ē pͥmo ſciendū ꝙ ꝯſcīa (ꝓut ꝓprietas vocabuli de ſe ſatꝭ ꝯnotat) duo dicit ⁊ īportat ¶ Pri mo dicit̉ ⁊ importat ſcīaꝫ. et ẜm hͦ ꝯſcīa dici p̄t quidā habitꝰ natural̓. nō ſolū cognitiuꝰ/ ſꝫ etiā motiuꝰ. Mouet em̄ ⁊ inclinat animā ad bonū ꝓſequēdū ⁊ malū fugiēdū. Et iſto modo inqͣꝫtū .ſ. ſcīam dicit ⁊ importat / hꝫ ſe vt ſuꝑius. ꝯiungit̉qꝫ ipſi pͥmo habitui natu rali/ ſuꝑioriqꝫ lumini rōis qd̓ ſinderiſis d̓r. ita ꝙ ꝓpter hͦ aliqͥ vt Hiero. ⁊ alij ipſaꝫ ſin deriſim (ꝓut in ſuꝑioribꝰ tactū ē) ꝯſcīam ſeu ꝯſciētie iudiciū dicere voluerīt Et tūc ꝯſcīa d̓ ſe ſꝑ recta ē. nā tūc circa vniuerſalia agibi liū ſicut ip̄a ſinderiſis verſat̉. ¶ Scd̓o v̓o di cit ⁊ importat ꝯſcīa ⁊ magis ꝓprie qͣndā ac ceptionē ſeu acceptatōꝫ ex ꝑte rōnis. Etem̄ ꝯſcīa ꝓprie loquēdo/ nihil aliud eſt qͣꝫ appli catio q̄dā ſeu ordinatio ſcīe ad aliquē actuꝫ. ſcīa aūt ī rōne ē. qd̓ ſatis denotat hec p̄poſi tio cū. d̓r em̄ ꝯſcīa qͣſi cū alio ſcīa. Et tūc cō ſcīa ꝓpͥe loq̄ndo magꝭ ē actꝰ qͣꝫ habitus ſeu potētia/ Iſtoqꝫ mō ſe hꝫ vt inferiꝰ. magiſqꝫ ꝯiūgit̉ rōni ſimplici. īmo tūc d̓r qͦddā dicta mē rōis. Et hͦ mō non ſꝑ de ſe eſt recta. īmo freq̄nter errorē recipit. qꝛ tunc cū .ſ. ſic ip̄i rō ni ſimplici ꝯiūgit̉ habet circa ꝑticularia ⁊ ꝑ modū cuiuſdā cognitōis ſeu inqͥſitōis v̓ſa ri. in quibꝰ frequēter error ⁊ errare cōtingit. ¶ Que clarius ꝑ exemplū nōnulloꝝ docto rū ꝯcipi pn̄t. Formant em̄ quēdā qͣſi ꝯſcīe ſyllogiſmū. Cuiꝰ ſinderiſis maiorē ꝓponit quaſi generalē ⁊ vniuerſalē ſic. Nullū malū eſt faciendū. Cui ꝯſcīa ſe iuxta pͥmaꝫ ſui im portationē ſeu cōnotationē ipſi ſinderiſi cō iungēs ſine quacunqꝫ difficultate aſſentit. nec tunc errat. Quia circa hm̄oi maioreꝫ nō eſt error. Format deinde rō ſub iſta maiore vnā mīorē ad aliquē caſū ſeu factū ꝑticulare deſcendendo ſic. Et hoc eſt malū. Cui mīo ri ſi ꝯſcientia ſe iuxta ſecūdā ſui importatio nē ſeu ꝯnotatiouē ip̄i rōni cōiūgēs aſſentiat poteſt errare ⁊ pōt nō errare. Infert demuꝫ conſcientia ex iſtis duabus p̄miſſis concluK 5 S Compendium theologie ſionē ſic. Ergo hoc nō eſt faciendū. Que cō cluſio ſil̓r erit falſa vel vera. ꝓut ſcꝫ ipſa rō et ꝯſciētia ſe illi ꝯiungēs in illa minore erraue rit. ¶ Ꝙ etiaꝫ ꝯſcīētia prout magis ꝓprie et magis cōiter ſumit̉ .ſ. dū magis rōni ſimpli ci ꝯiungit̉ dicat quandā applicationē ſeu or dinationē ſciētie ad aliqͥd. ſicqꝫ magis actū quendā qͣꝫ habitū ſeu potētiā importet. pa tet ex his q̄ ipſi ꝯſciētie attribuunt̉ .ſ. teſtifi cari. accuſare. remordere. rep̄hēdere. excuſa re. inſtigare. ſtimulare. remurmurare. incita re. ligare. retrahere. Que oīa (vt claꝝ eſt) con ſequunt̉ quandā actualē applicationē alicu ius cognitōis ſeu ſcīe ad ea q̄ agunt̉. Que qͥ deꝫ applicatio tripliciter hꝫ fieri ẜm diuerſi tatē triū tēpoꝝ. vicꝫ p̄teriti. p̄ſentis et futuri. Uno etem̄ mō et reſpectu p̄teriti tꝑis hꝫ di cta applicatio fieri dū .ſ. recognoſcit̉ aliquid factū vel nō factū eē. Et ẜm hͦ ꝯſciētia de hͦ ꝙ ſibi vel ī malo ꝯmiſſo vel in bono omiſſo aut ecōuerſo ꝯſcīa eſt ꝯtra mentē teſtificat̉/ eāqꝫ vel accuſat. remordet ⁊ rep̄hēdit vel eti am excuſat. Alio mō reſpectu pn̄tis tꝑis hꝫ dicta applicatio fieri. dū .ſ. aliqͥd faciēdū im minet vel occurrit. Et ẜm hoc ꝯſcīa ꝓut de illo in bonū vl̓ malū ẜm iudiciū rōnis ꝑ ap plicationē ſcīe ſeu cognitōis ad illud iudicā tis ſibi cōſcia ē mentē ipſam facere vel nō fa cere īſtigat ⁊ ſtimulat ⁊ recalcitrat. Alio mō et reſpectu futuri tꝑis habet dicta applica tio fieri. dū .ſ. ꝯſcientia ad aliqua in futuꝝ fa cienda vel nō facienda/ ꝓut ſibi de eis ẜm iu diciū rōnis ꝑ applicationē ſciētie ſeu cogni tionis ad illa iudicātis ꝯſcia eſt/ mentē ipſaꝫ excitat. incitat ⁊ ligat vel retrahit. ¶ Plures a diuerſis doctoribꝰ aſſignant̉ cōſcientie de ſcpͥtiones. Una a Iohāne damaſceno/ ꝙ cō ſciētia eſt lex intellectus noſtri. Alia a Baſi lio. ꝙ ꝯſciētia eſt rationale iudicatoriū. Alia ꝙ ē cognitio ſuijpſius. Alia ꝙ cōſcientia eſt habitus mētis boni ⁊ mali diſcretiuꝰ. Alia ꝙ ꝯſciētia eſt credulitas intētionis ad aliqͥd faciēdū vel nō faciendū animi deliberatōne firmata Ex iſtis cōſciētie diffinitōibꝰ ſeu di ſtinctōibꝰ/ q̄ in effectu bn̄ reſoluēdo in idem cōincidūt. colligi pōt ꝙ conſcīa reſpicit ⁊ cō cernit tā facta qͣꝫ facienda. īmo oīa tꝑa reſpi cit. vt ſatis declaratū eſt. De conſcientia indi ſcreta. ¶ Notare ſolent aliqui cōſcientiaꝫ ni mis largā ⁊ etiā nimis ſtrictā cauenduꝫ fo re aliquas ratōes aſſignātes Unā ſcꝫ. qꝛ cō ſciētia nimis larga generat p̄ſumptōeꝫ. Ni mis ꝟo ſtricta deſꝑationē. Aliā. qꝛ ꝯſcientia nimis larga freq̄nter illd̓ qd̓ ē malū dicit bo nū. Nimis ꝟo ſtricta econtrario ſepe dānat ſaluandū. Qd̓ nō ꝓut v̓ba iacēt de ſe ſic ſim pliciter accipiēdū ē. ſed ꝑ quandā denotatio nē ⁊ maxime ī indifferētibꝰ q̄ .ſ. vt ſepe tactū eſt / non habēt ex ſe ſuoqꝫ genere ꝙ ſint bona vel mala. meritoria vel demeritoria. Etem̄ conſciētia larga cōiter ⁊ de pluribꝰ q̄ frequē tiſſime occurrūt nullū remorſuꝫ hꝫ. ⁊ ſic plu ra ſepe facit que ſic faciēdo nō peccat. In qͥ bus tn̄ ſi remorſum hr̄et/ peccaret. Exinde plura pctā euitat/ q̄ al̓s incurreret ⁊ cōmitte ret. Conſciētia ꝟ̓o nimis ſtricta econtrario ꝯmuniꝰ ⁊ quaſi de om̄ibꝰ ⁊ frequētiſſime ſi ne cauſa remorſū habet ⁊ dubitat. Et cū pl̓i ma neceſſario facer̄ habeat/ pl̓ima facit. q̄ ſic cū remorſu faciēdo peccat. ī qͥbꝰ tn̄ ſi remor ſum nō hr̄et/ non peccaret. Exindeqꝫ plura pctā incurrit ⁊ ꝯmittit/ q̄ al̓s nec incurreret nec ꝯmitteret. ¶ Circa qd̓ ac etiā circa pluri ma tā iā dictoꝝ qͣꝫ dicēdoꝝ bn̄ notādū ⁊ ad uertēduꝫ venit. ꝙ aliud ē cōſcīa. aliud timor conſcīe. Qd̓ ī effectu ē dicere/ ꝙ magna ē di ferētia inter hr̄e de aliqͦ ſeu facere conſcīaꝫ. ⁊ intelligat̉ formatā. ⁊ hr̄e ſolū timorē ꝯſciētie quē aliqͥ ⁊ bn̄/ cōiter ſcrupulū cōſcīe vocant. Cōſcīa etem̄ prout iā dictū ē .ſ. formata ē qn̄ finaliter .i. poſt diſcuſſionē et deliberationē/ ex diffinitiua ſnīa rōnis iudicat̉ ⁊ firmat̉ ali quid eſſe faciendū aut ꝓſequēdū. vel nō faci endū aut vitandū. Et ꝯͣ talē conſciētiā for matā facere/ etiaꝫ ſi erronea ſit. ſic .ſ. ꝙ rō ī ſic diſcutiēdo. deliberādo ac diffiniēdo erraue rit eſt pctm̄. ¶ Timor ꝟ̓o cōſcientie ſeu ſcru pulus eſt / qn̄ nō ſic finaliter .i. poſt diſcuſſio nē ⁊ deliberationē ex diffinitiua ſnīa iudica tur ⁊ firmat̉ allqͥd eſſe faciendū aūt ꝓſequen dū. vel nō faciendū aut vitandū. ſed mēs in ter dubia vacillat neſciēs quid ſit meliꝰ. nec ad qͥd potiꝰ teneat̉. Nō tn̄ qͦqͦ mō vellꝫ omit tere quicquid ſciret eē placitū d̓ine volūtati Et ꝯͣ iſtū timorē ſeu ſcrupulū ꝯſcīe facere/ n̄ ſꝑ ē pctm̄. lꝫ ꝑiculoſus valde ſit. ⁊ qͣꝫtuꝫ fieri p̄t abijciēdꝰ ⁊ extinguēdus. Cauſe iſtoꝝ in feriꝰ ſubiūgent̉. ¶ Pro qͦ ſciēdū ꝙ int̓ cetera U q̄ ſuꝑ pn̄ti mat̓ia ꝯſcīe ꝑ doctores tractant̉. due ſolēt lꝫ diuerſimode formari ⁊ det̓mīari qōnes. Ex quaꝝ determīatōe/ tā ſtatī dicta qͣꝫ adhuc inferiꝰ ī hac eadeꝫ materia dicenda qͣꝫ etiā plura alia q̄ in hoc tractatu circa ma teriā pctōꝝ mortal̓ ⁊ venialis tractata ſunt De natura ⁊ qualitate conſciētie 7 LLx ⁊ adhuc forſan tractabūt̉ clariꝰ ītelligi pote rūt. Prīa igit̉ qō ſic tractari ſolita ē Utꝝ cō ſcīa errās obligꝫ. Scd̓a vtꝝ ꝯſcīa errās ex cuſet. ¶ Circa pͥmā iſtaꝝ duaꝝ queſtionū. Utrū .ſ. ꝯſcīa errās obliget. qd̓ vt ponit. b. Tho. prima ſcd̓e ſue ſūme ē idē ī effectu qd̓ q̄rere. vtꝝ volūtas a rōe errāte diſcordās/ ſit mala ⁊ peccet. Con formit̉ ad aliqͣ ſupͣ tactoꝝ/ triplicē diſtīxerūt nōnulli actuū qͣlitatē. vicꝫ ꝙ aliqͥ ſūt de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura boni. Alij ſūt de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura mali. Alij ſūt in drn̄tes .ſ. qͥ d̓ ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura n̄ hn̄t ꝙ ſint boni vel mali. vt leuare feſtucā de terra/ vl̓ mouere manū ¶ Dicūt gͦ ī effectu. ꝙ reſpectu actuū duaꝝ pͥmaꝝ qͣlitatū / ſi rō vel ꝯſcīa de ipſis iudicet ⁊ dictet ẜm veꝝ eoꝝ eē ſuāqꝫ ꝓpriā naturā. vtputa qꝛ aliqͥd qd̓ d̓ ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura bonū eſt/ rō iudi cet vt bonū. ⁊ exinde ꝯſcīa dictat hoīeꝫ tene ri ad illud faciendū. vel aliqͥd qd̓ de ſe ex ſuo qꝫ genere ſeu natura malū ē/ ratio iudicat vt malū. ⁊ exinde ꝯſcīa illud dictat eē ꝓhibitū. ⁊ ſic nō faciēdū. Nullus eſt ibi error. īmo re ctū iudiciū. Eadē etem̄ rōne p̄cipiūt̉ bona. ⁊ ꝓhibent̉ mala. Sed ſi rō vel ꝯſcīa de p̄di ctis actibꝰ iudicꝫ ⁊ dictet ꝯͣ veꝝ eoꝝ eē/ ſuāqꝫ ꝓpriā naturā. vtputa qꝛ aliqd̓ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura bonū eſt rō iudicat vt ma lū. ⁊ exinde ꝯſcīa illud dictat eſſe ꝓhibitū. ⁊ ſic fugienduꝫ. vel aliqͥd de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura malū rō iudicat vt bonū. ⁊ exinde ꝯſcīa dictat hoīem teneri ad illud faciendū. tūc ibi ē manifeſtus error. taliſqꝫ ratio ⁊ cō ſciētia dicit̉ errās. Et eodē mō reſpectu actu um tercie qualitatis/ ſi rō vel ꝯſciētia de eis dictet ⁊ iudicet ꝯͣ veꝝ eoꝝ eſſe ſuāqꝫ ꝓpriam naturā. vtputa/ qꝛ aliqͥd de ſe ex ſuoqꝫ gene re ſeu natura ē indifferēs. ratio iudicet bo nū vel malū. ⁊ exinde ꝯſcīa dictet hoīem te neri ad illud faciendū vel ꝓhibitū. ⁊ ſic nō fa ciendū. Eſt etiā ibi error. ſed nō tantus. erit qꝫ talis ratio ſeu ꝯſciētia errās. ſed nō tantū ſicut ī caſu p̄cedēti. ¶ Iuxta q̄ dicūt inſuꝑ p̄ dicti/ ꝙ rō vel ꝯſciētia circa actꝰ tercie quali tatis errās .ſ. qui d̓ ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu na tura ſunt indifferētes. ſiue ſit in p̄cipiendo. ſi ue in ꝓhibēdo/ obligat. ita ꝙ volūtas a tali ratione taliqꝫ ꝯſcientia ſic errāte diſcordās. id ē ꝯtrariū illius qd̓ ſic iudicāt ⁊ dictāt faci ens/ eſt mala ⁊ peccat. Sed ratio vel ꝯſciē tia circa actus duaꝝ pͥmaꝝ qualitatū errās iudicando .ſ. et dictādo ea que de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura bona ſūt vl̓ neceſſaria ad ſalutē mala eſſe. ⁊ ſic ꝓhibita ⁊ fugienda. vl̓ ea que de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura mala ſunt bona eſſe. et ſic ex debito faciēda nō ob ligat. Un̄ in talibꝰ volūtas a tali rōne taliqꝫ ꝯſciētia ſic errāte diſcordās. contrariūqꝫ illi us qd̓ ſic iudicat ⁊ dictat faciēs/ nō eſt mala nec peccat. Et rō pōt eē. qꝛ nullo mō videri pōt ꝙ aliquis ad id qd̓ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura malū eſt/ poſſit ⁊ maxime ad hoc ꝑ errorē rationis ⁊ ꝯſcientie teneri ſeu obli gari/ cū illud potius ex ſeipſo ꝓhibitū vide atur. Ergo cū ad tale quid quis obligatus nō exiſtat. īmo ecōtrario videat̉ ab illo pro hibitus/ videt̉ ꝙ illud nō faciēdo nulla rati on peccare poſſet. īmo potius mereat̉. Si militer nec ab eo qd̓ d̓ ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura bonū ē/ poſſet qͥs ⁊ maxime adhuc ꝑ errorē rōnis ⁊ ꝯſciētie vt tactuꝫ eſt prohibe ri/ cū potius ex ſeipſo faciēdū videat̉. Ergo cū a tali ꝓhibitꝰ nō exiſtat. īmo potiꝰ ad illd̓ videat̉ obligatus. videt̉ ꝙ illud faciēdo nul la rōne peccare poſſit. immo potius mereat̉ Nō ſic aūt ē ī indifferētibꝰ q̄ d̓ ſe ex ſuoqꝫ ge nere ſeu natura nec bona nec mala exiſtunt. Et iō facilius ex aliqͣ occaſione ſeu circūſtā tia. vtputa ex iudicio rōnis ⁊ dictamīe con ſcientie pn̄t bona vel mala effici. ⁊ exinde ad talia qͥs teneri ⁊ obligari vel ab eis ꝓhiberi. vt ſatis declaratū eſt ¶ Sed iſtā poſitōꝫ iſtū 3 qꝫ modū dicēdi ꝑtim approbat ⁊ ꝑtim īpu gnat. b. Tho. li. ſupͣ notato. Inqͣꝫtū em̄ po nit ꝙ rō vel ꝯſcīa circa actꝰ de ſe ſuoqꝫ gene re ſeu natura īdifferētes errās obligat. volū taſqꝫ a tali rōe taliqꝫ ꝯſcīa ſic errante diſcor dās mala ē ⁊ peccat/ eā approbat. Sꝫ inqͣꝫ tū v̓o ponit/ ꝙ rō vel ꝯſcīa circa actꝰ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura bonos vl̓ malos er rās nō obligat. nec volūtas a tali rōe taliqꝫ ꝯſcīa ſic errate diſcordās mala ē ⁊ peccat ip ſaꝫ īpugnat. mōſtrās ꝙ idē ē dicendū de rōe vel cōſcīa circa actꝰ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura bonos vl̓ malos errāte .ſ. ꝙ obligat. ⁊ ꝙ volūtas a tali rōne taliqꝫ ꝯſcīa ſic errāte diſcordās/ mala ē ⁊ peccat. Sicut d̓r de illa q̄ circa actus de ſe ſuoqꝫ genere ſeu natura indrn̄tes errat. ¶ Et cām huiꝰ ex ſeq̄ntibꝰ ef fectualiter aſſignat. Certū ē em̄ ꝙ ꝓprium obiectū volūtatis ⁊ a quo ac ẜm qd̓ ipſiꝰ vo lūtatis bonitas ⁊ malicia dependet ⁊ accipi dꝫ / ē illud qd̓ ſibi a ratōne obijcit̉ ſeu ſuppo nit̉. Nō qͥdē ẜm ꝙ illd̓ ex ſe ipſo de ſuiqꝫ na Compendium theologie tura ē. ſꝫ ẜm illā qͣlitatē ī bonitate vl̓ malicia ẜm quā ab ip̄a rōne app̄hēditur/ ⁊ ip̄i volun tati obijcit̉ ſeu ꝓponit̉ Etem̄ (vt frequētiꝰ ſu pra dictū ē) rō volūtatē mouere hꝫ et mouet ẜm ſui obiecti app̄hēſionē. ⁊ ẜm illud qd̓ ap p̄hēdit. Certū ē inſuꝑ (vt iā modicū ſuꝑ ſatꝭ declaratū ē) ꝙ rō. etiā qd̓ bn̄ notandū ē. cre dēdo forſan ſe debite volūtati diuine cōfor mare. licet tn̄ tunc erret. pōt qn̄qꝫ aliqd̓ obie ctū app̄hēdere ⁊ volūtati obijcere ſeu ꝓpone re ẜm aliā qͣlitatem qͣꝫ illud qd̓ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura nō hꝫ. ſic ꝙ nō ſolū ꝯtīge re p̄t in actibꝰ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natu ra indifferētibꝰ. ſꝫ etiā ⁊ eodē mō ī caſibꝰ qͥ de ſe ex ſuoqꝫ genere ⁊ natura ſunt boni ⁊ mali. Claꝝ ē em̄ ꝙ eodē mō p̄t rō aliqͥd qd̓ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura bonū eſt app̄hende re. ac volūtati obijcere ſeu proponere vt ma lū ⁊ ecōtra. ſicut illud qd̓ de ſe ex ſuoqꝫ gene re ſeu natura indifferēs ē/ pōt vt bonū vi ma lū app̄hēdere. ac vt tale volūtati obijcere ſeu proponere. Cū gͦ p̄dicta magis ad propoſi tum applicādo/ ⁊ gr̄a alicuiꝰ exempli rō ali qͥd qd̓ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura bonū ē app̄hēdit vt malū / ⁊ ſicut malū. ⁊ ꝑ ꝯſeq̄ns dictāte ꝯſciētia fugiēdū ip̄i volūtati obijcit ſeu proponit. iā illud efficit̉ ⁊ ē propriū obie ctū ipſiꝰ volūtatis. Nō quidē ſub rōne bo ni ⁊ tanqͣꝫ bonū. qͣꝫuis de ſe ex ſuiqꝫ natura bonū exiſtat. qꝛ nō eſt vt tale ab ipſa rōe ap prehēſuꝫ. ⁊ vt tale ipſi voluntati obiectū ſeu propoſitū. ſed ſub rōne mali ⁊ tanqͣꝫ malū d̓ ꝑ accidēs. ⁊ ſic fugiendū. qꝛ vt tale ē ab ipſa ratione app̄henſum. ⁊ vt tale dictāte ip̄a cō ſciētia ipſi voluntati obiectū ſeu propoſitū ¶ Sic ergo vt videt̉ ī iſto caſu propriū obie ctū voluntatꝭ ē malū et fugiēdū. qͣꝫuis vt ta ctū eſt in illud vt tale app̄hēdendo. ac vt tale ipſi volūtati obijciēdo ſeu proponēdo/ ipſa rō ip̄iuſqꝫ ꝯſcientie dictamen errauerit. Si nūc ergo ip̄a volūtas tali rōni taliqꝫ ꝯſcien tie dictamī/ qͣꝫuis errāti ꝯtradicēdo ī tale ſu um obiectū ferat̉ et ſe applicet. certū ē ꝙ fert̉ et ſe applicat ī obiectū malū/ et dictāte ꝯſciē tia fugienduꝫ. et ꝑ ꝯſequēs ē mala et peccat. cū voluntarie ferri et ſe applicari ī malū ⁊ fu giendū/ ſit pctm̄. Nec inſpicit̉ ꝙ (vt ſepe di ctū ē) illud in qd̓ ſic ipſa volūtas fert̉/ ſit d̓ ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura bonuꝫ. Quia vt ī tale ipſa volūtas nō fertur nec ferri poteſt ī ip̄m. qꝛ vt tale nō eſt ſuū propriū obiectuꝫ. ⁊ ꝑ conſequēs etiaꝫ nec ab eo vt a tali/ pōt aut debet ipſiꝰ voluntatis bonitas dependere ⁊ attēdi. cū iuxta ſupra tacta ipſiꝰ volūtatꝭ bo nitas vl̓ malicia a ſui proprij obiecti nō qui dē vera eſſentia ſeu natura/ ſed qͣlitate ſub qͣ a ratione ſiue recta ſiue errāte app̄hēdit̉. ipſi qꝫ voluntati obijcit̉ ſeu ꝓponitur/ depēdere habeat et attēdi. Et ſil̓r hic eadē rōne dici p̄t de illo qd̓ d̓ ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura ma lū ē. ſi rō illud vt bonū app̄hēdat ⁊ vt bonū. et ꝑ ꝯſequēs ip̄a dictāte ꝯſciētia debitū et fa ciendū ipſi volūtati obijciat ſeu proponat. Nā illud propriū ipſiꝰ voluntatꝭ obiectū nō qͥdē ſub rōne mali et tāqͣꝫ maluꝫ. qͣꝫuis de ſe ſuiqꝫ natura malū exiſtat. qꝛ nō ē vt tale ab ipſa rōne app̄hēſum. nec vt tale ipſi volunta ti obiectū ſeu propoſitū. Sꝫ ſub rōe boni et tanqͣꝫ bonū de ꝑ accidēs. ⁊ ꝑ ꝯſeq̄ns debitū et faciēdū. qꝛ vt tale ē ab ipſa rōne app̄hēſū. et vt tale dictāte etiā ꝯſcīa ipſi voluntati ob iectū ſeu ꝓpoſitū Et iō ſi voluntas tali rōni taliqꝫ ꝯſcīe dictamini ꝯͣdicēdo/ tale ſuū obie ctuꝫ facere et adimplere recuſet. claꝝ ē ꝙ bo nū et dictāte ꝯſciētia debitū et faciēduꝫ recu ſat. qꝛ vt tale ē ſuū propriū obiectuꝫ. ⁊ ſic eſt mala et peccat. qꝛ voluntarie qd̓ debitū ⁊ fa ciendū ē/ recuſare pctm̄ ē. ¶ Et ſi ī caſibꝰ p̄di ctis opponēdo diceret̉ ꝙ volūtas ſic tali rōi taliqꝫ ꝯſcīe dictamini errāti ꝯͣdicēdo bn̄ mo uet̉. qꝛ fertur et ſe applicat ī bonuꝫ. ⁊ aufugit malū. ⁊ ſic nō ē mala nec peccat. īmo bona ē et bn̄ facit. pꝫ clare rn̄ſio ex ſtatim dictꝭ. Nō em̄ ſeqͥtur. ſi voluntas ī illud qd̓ de ſe ex ſuo qꝫ genere ſeu natura bonū ē/ ferat̉ et ſe appli cet/ vl̓ illud qd̓ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu na tura malū eſt aufugiat. ꝙ propterea bn̄ faci at et bona ſit niſi illud faciat ſub debita qͣli tate ac debito mō. ſic .ſ. ꝙ ſi ī illud qd̓ bonuꝫ eſt feratur et ſe applicet. hoc faciat ſub ratōe boni et tāqͣꝫ ī bonū. vel ſi illud qd̓ malū ē au fugiat. hoc faciat ſub rōne mali et tanqͣꝫ ma luꝫ. nō em̄ qͦ ad deū ſeu qͦ ad meritū vl̓ deme ritū īſpicit̉ tm̄ illud qd̓ fit. ſed ſub qͣ qualita te et qͦ mō ſeu aīo illud fit. ¶ Nunc ad ꝓpoſi tuꝫ ī caſibꝰ ſupra dictis. licet em̄ (vt ibi ſatis deductū eſt) voluntas qͦ ad pͥmū caſuꝫ ferat̉ et ſe applicet ī illud qd̓ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura bonū eſt. nō tn̄ hoc facit rōne bo ni et tanqͣꝫ in bonū. qꝛ vt tale nō ē ſuū ꝓpri um obiectū. nec ſibi vt tale a rōne ꝓpoſituꝫ. ſed fert̉ et ſe applicat ī illud ſub rōne mali/ et tāqͣꝫ malū. Quia vt tale ē ſuū ꝓpriū obiectū ſibiqꝫ vt tale a rōe ꝓpoſitū ⁊c̄. Et ſic lꝫ in bo nū ferat̉ et ſe applicꝫ. n̄ tn̄ facit ſub illa bona qͣlitate nec bono mō ſeu aīo. ſꝫ ſub mala qͣli De natura ⁊ qualitate conſciētie Li tate ⁊ malo mō maloqꝫ anīo. ⁊ ideo talis vo luntas nō ē bona nec bn̄ facit. ſed ē mala et male facit ⁊ peccat. Et idē de ſecūdo caſu re ſpectu illiꝰ qd̓ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natu ra malū ē. ſed a rōe errāte app̄hēdit̉. ipſiqꝫ vo lūtati obijcit̉ ſeu ꝓponit̉ vt bonū. Naꝫ licet tūc volūtas aufugiat illud qd̓ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura malū ē. nō tamē illud facit ſub ratione mali ⁊ tanqͣꝫ malū. qꝛ vt tale nō ē ſuū ꝓpriū obiectū. nec ſibi vt tale a ratōne ꝓpoſitū. ſed illud aufugit ſub ratōne boni ⁊ tanqͣꝫ bonū. qꝛ vt tale eſt ſuū ꝓpriū obiectū fibiqꝫ vt tale ab ipſa rōne propoſitū ⁊c̄. vt ſa tis ibi deductū eſt. Et ideo talis volūtas n̄ eſt bona. nec bn̄ facit ſed mala. et male facit Y ⁊ peccat. ¶ Ad ꝓpoſitū p̄dictoꝝ duorū caſu um ꝓ clariori eoꝝ intellectu/ pn̄t iuxta effe ctū dictoꝝ ipſiꝰ beati Tho. poni duo exem pla. ¶ Primuꝫ exemplū reſpectu pͥmi caſus. credere in xp̄m eſt ꝑ ſe bonū ⁊ neceſſariuꝫ ad ſalutē. ſed volūtas in hoc bonū nō fert̉/ niſi ẜm ꝙ ſibi a rōne obijcit̉ ⁊ proponit̉. Si er go ipſi volūtati a rōne errāte ꝓponat̉ vt ma lū. ⁊ ſic dictāte ꝯſciētia nō faciendū. et nihi lominus ip̄a volūtas tali rōni taliqꝫ ꝯſcien tie dictamini ꝯtradicēdo/ in illud ferat̉ et ſe applicet. claꝝ eſt ꝙ in illud feret̉ ⁊ ſe applica bit ſub rōne mali ⁊ tanqͣꝫ malū ⁊ nō facien dū. Nō qꝛ de ſe ſuiqꝫ natura malū ſit ⁊c̄. ſed eſt malū ⁊c̄. de ꝑ accidēs ex tali .ſ. app̄henſio ne rōnis q̄ vt malū ⁊c̄. illud app̄hendit. ⁊ vt malū ipſi voluntati proponit. Et ſic tal̓ vo luntas de ſe erit mala ⁊ peccabit. qꝛ volūta rie in malū ⁊c̄. ferri ⁊ ſe applicare malū ē pec catū. Et ad hoc ꝓpoſitū dicit ph̓s. vij. eth̓. ꝙ ꝑ ſe loquēdo ille incontinēs eſt qͥ nō ſequi tur rationē rectā / ſꝫ d̓ ꝑ accidēs. Ille etiā in continēs ē qͥ nō ſequit̉ rationē falſaꝫ .i. erro. neā. ¶ Scd̓m exemplū reſpectu ſcd̓i caſus. fornicari de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura eſt qͦddā malū. ſꝫ volūtas ī iſtud malū non feri niſi ẜm ꝙ ſibi a rōne obijcit̉ ⁊ ꝓponit̉. Si gͦ a caſu ip̄i volūtati a ratōe errāte ꝓponat̉ vt bonū ⁊ neceſſariū ad ſalutē. ⁊ ſic dictāte cō ſcīa vt debitū ⁊ neceſſario faciendū. ⁊ nihilo minus ipſa volūtas tali rōni taliqꝫ ꝯſcīe di ctamini ꝯtradicēdo illud aufugiat facereqꝫ recuſat. claꝝ ē ꝙ illud aufugiet ⁊ facere recu ſabit ſub ratione boni ⁊ neceſſarij ad ſalutē ⁊c̄. ⁊ tanqͣꝫ bonū ⁊ neceſſariū ad ſalutē. n̄ qͥa de ſe ſuiqꝫ natura bonū ſit ⁊ neceſſariū ⁊c̄. ſꝫ eſt bonū ⁊ neceſſariū ⁊c̄. de ꝑ accidēs ex tali ſcꝫ app̄hēſione rōnis. que vt bonū ⁊ neceſſa riū ⁊c̄. ipſi volūtati ꝓponit. Et ſic tal̓ volun tas de ſe erit mala ⁊ peccabit. qꝛ voluntarie bonū ⁊ neceſſariū ad ſalutē. aufugere ⁊ recu ſare facere malū ⁊ pctm̄ eſt Non tn̄ (vt om̄ia ſane intelligant̉) innui credat̉ ꝑ p̄dicta ꝙ vo luntas ī caſu iſtiꝰ vltimi exempli/ tali ratōni taliqꝫ rationis dictamī ſic errāti ſe ꝯformā do bn̄ faceret. ſed ſolū ꝙ etiaꝫ ꝯͣdicēdo male facit ⁊ peccat. qd̓ quō fieri poſſit inferiꝰ latiꝰ declarabit̉. ¶ Cōcludit igit̉ finalit̓ ⁊ ſimpli citer ipſe beatꝰ Tho. poſt multa hincinde ꝑ eū allegata. ꝙ oīs volūtas a rōne ſiue recta ſiue errāte diſcordās ſit ī illis ſeu circa illa q̄ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura indrn̄tia ſūt ſiue ī his ⁊ circa ea q̄ d̓ ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura bona vel mala exiſtunt/ ſꝑ mala eſt ⁊ peccat. Ex quibꝰ ⁊ ꝑ q̄ ſatis effectualit̓ ad pͥ mā duaꝝ pͥncipaliū q̄ſtionū ſupͣ formatarū ꝑ affirmatiuā rn̄dere videt̉. ꝙ .ſ. ꝯſcīa errās obligat. Qd̓ tn̄ reſpectu volūtatis a rōne et ꝯſcīa errāte ſeu erronea diſcordātis ſic intel ligēdū ē. ꝙ licet tal̓ voluntas ſꝑ de ſe ſit ma la ⁊ peccet. nō ꝓpterea tn̄ vt ſtatim aliqͣlit̓ ta ctū ē/ ſequit̉ ꝙ quotiēſcūqꝫ tali rōni ⁊ ꝯſciē tie ſic errāti cōcordat ipſa volūtas bona ſit ⁊ bene faciat. Eſt etem̄ dare caſuꝫ in qͦ volū tas rōni ⁊ conſciētie errāti ſeu erronee diſcor dādo/ ⁊ ꝯtra id qd̓ dictarēt faciēdo/ eēt ma la ⁊ peccaret. Et nihilominꝰ etiā cū eis ꝯcor dādo ⁊ faciēdo qd̓ dictarēt/ mala eēt ⁊ pctm̄ cōmitteret. Utputa qn̄ rō ⁊ conſciētia vt ē ī vltimo exēplo ſtatim ſupͣ poſito/ errando di ctarēt aliqͥd qd̓ eētꝯͣ deū eiuſqꝫ legē ⁊ p̄cepta Diſcordādo v̓o facit ꝯͣ dictamē rōis et con ſciētie ī quo ē ſemꝑ ſaltē interp̄tatiue dei cō temptꝰ. Et hic ē ꝓprie caſus in quo cadit ꝑ plexitas. et exinde etiā dū ad dictā pͥmā q̄ſti onē ſupͣ poſitā rn̄dēdo dicit̉. ꝙ cōſcīa etiā er rās ſꝑ obligat. nō ē intelligēdū ꝙ ſꝑ ſimpli citer obliget ad faciēdū et ſubſequēdū illud qd̓ ipſa dictat. ſed ſub diſiunctiōe ad facien dū .ſ. et ſequendū illud qd̓ ipſa dictat. vel ad ſe deponēdū. vt clariꝰ inferiꝰ ex dicēdis pate re poterit. ¶ Pro quo clariꝰ intelligēdo. ⁊ qꝛ 7 materia iſta frequēter occurrit. nec clare ab om̄ibꝰ ꝓut bn̄ expediret intelligit̉. vtile viſū eſt poſitionem circa hoc dn̄i Bonauenture quā ad dictā primā queſtionē effectualit̓. li cet ſub alijs terminiſ rn̄dendo ponit hic/ ap plicare. Format em̄ queſtionē ſic Utꝝ tene amur ad om̄e id qd̓ cōſciētia dictat eē neceſ ſariū ad ſalutē. Et ſub p̄dicto titulo q̄ſtioniſ format etiā tres alias q̄ſtiones qͣſi ſubalter Compendium theologie nas. quas ꝑ idē quaſi mediū ſoluit. Et ſunt he in effectu. Utꝝ om̄is conſcientia liget. et vtꝝ liget ad om̄e qd̓ dictat? Utꝝ hō ſit pple xus qn̄ conſcīa ſibi vnū dictat/ et lex diuiua dictat ꝯͣriū? Cui ſit magis obtemꝑandū. vl̓ ꝯſciētie dictamī. vel p̄cepto p̄lati. cū ſibijnui cē obuiāt ⁊ ꝯtrariant̉? ¶ Circa quaꝝ quattu or queſtionū diſſolutionē ponit dictamē cō ſciētie triplici reſpectu ad tria genera actuuꝫ ꝯſiderari poſſe. ſatis ad ꝓpoſitū diſtinctio nis ſupͣ poſite licet ſub alijs v̓bis. Et intel ligat̉ vt ponit de dictamine ꝯſciētie ꝑ modū p̄ceptōis vel ꝓhibitōis. nō ꝑ modū ꝯſilij ſi ue ꝑſuaſionis. qd̓ ꝓprie ē dicere. qd̓ intelligē dū ē de ꝯſciētia formata. ⁊ nō de ſolo timore ſeu ſcrupulo ꝯſcientie. quoꝝ ſatis ſupͣ nota ta ē differētia ¶ Aliqn̄ etem̄ conſciētia dictat ea que ſunt ẜm legē dei. aliqn̄ dictat ea q̄ ſūt ꝯtra legē dei. aliqn̄ dictat ea q̄ ſunt p̄ter legē dei ¶ Qn̄ aūt ꝯſciētia dictat ea q̄ ſunt ẜm le gē dei. ipſa ſimplicit̓ ligat ad faciendū illud qd̓ ipſa dictat. īmo cū ī iſto caſu hō iā ad ea q̄ ſic ꝯſciētia dictat ſit ꝑ legē diuinā ligatꝰ et obligatus. ꝯſciētia que ſic illi legi cōcordat. nō ſolū ligat/ īmo ⁊ ligatū oſtēdit. ita ꝙ ī ef fectu duo ligamina ꝯcurrūt. Et talis ꝯſcien tia nullo mō ē deponēda ſeu abijciēda. īmo toto effectu ſequenda. ¶ Qn̄ v̓o ꝯſcientia di cta ea q̄ ſunt ꝯtra legē dei/ ipſa etiā cōſciētia ſimplicit̓ ligat ⁊ obligat. nō quidē ad facien dū qd̓ ipſa dictat ſed ad deponendū. Quia cū talis conſcīa erronea errore repugnāte le gi diuine. qͣꝫdiu ip̄a manet/ ponit ⁊ tenet ho minē extra ſtatū ſalutis. et ideo neceſſe eſt eā deponere. qꝛ ſiue tunc hō faciat qd̓ ipſa con ſciētia dictat ſiue eius oppoſitū peccat mor taliter. Faciēdo etem̄ in iſto caſu qd̓ ip̄a con ſciētia dictat/ facit ꝯtra legē dei. qd̓ clarū eſt pctm̄ mortale eē. Faciēdo v̓o oppoſitū illi us qd̓ ip̄a conſcīa dictat/ adhuc peccat mor taliter. nō rōne quidē oꝑis qd̓ tunc facit. ſed qꝛ malo modo facit. Facit em̄ in cōtemptuꝫ dei. qꝛ licet illud qd̓ tūc facit de ſe nō diſpli ceat deo. facit tn̄ ac ſi diſpliceret deo/ cū faci at illud qd̓ ſua conſcīa ſibi deo diſplicere di ctat Sic ergo facit qd̓ deo diſplicer̄ credit. faciēdo aūt qd̓ deo diſplicere credit/ deū cō temnit. qꝛ deus nō tm̄ attēdit qͥd homo faci at. ſed quo anīo faciat. ⁊ ſic mortalit̓ peccat. ¶ Et bn̄ circa tā hic qͣꝫ in ſuꝑioribꝰ dicta et tractata aduertat̉. ꝙ quotiēſcunqꝫ fit men tio. ꝙ volūtas a rōne ꝓponēte ⁊ dictante ea q̄ ſunt ꝯtra legē ſeu p̄ceptū dei diſcordans/ mala ē ⁊ peccat. intelligat̉ ꝓut ⁊ intelligēduꝫ eſt. qn̄ nō clare ⁊ euidēter cognoſcit̉/ vtꝝ illa q̄ ſic ipſa ratio ꝓponit et dictat/ ſint ꝯtra le gē ſcū p̄ceptū dei. īmo intelligi debet vbi ta lia q̄ ſic ipſa ratio ꝓponit et dictat / credūt̉ eē ẜm legē ⁊ p̄ceptū dei. Nā ſi clare cognoſcere tur ꝙ ratio humana ꝓponeret ⁊ dictaret ali qͥd ꝯͣ legē ſeu p̄ceptū dei. talē rationē nullꝰ te neret̉ ſequi. nec tūc ratio eſſet totalit̓ errans. ſed potiꝰ quaſi malicioſe agens et corrupta. Sed qn̄ ratio errās aliqͥd qd̓ ē ꝯtra legē ⁊ p̄ ceptū dei ꝓponit et dictat vt dei p̄ceptuꝫ ac ſue legi cōforme/ tūc eſt vere errās. Et tunc dictamē talis ratōis ꝯtemere ē idē qd̓ dei p̄ceptū ꝯtemnere ſaltē interp̄tatiue. vt ſatis ſupra declaratū eſt. Itē dū in ſuꝑioribus fit frequēter mētio de eis que de ſe ex ſuoqꝫ ge nere ſeu natura bona vel mala ſunt. ⁊ de eis que ſub ratōe boni ⁊ mali app̄hendunt̉/ in telligat̉ ſemꝑ de bonis vel malis ẜm legē et p̄ceptū dei Utputa qꝛ de ſe vel ex aliqua cir cūſtātia talia ſunt vel vt talia apprehēdunt̉ Quia al̓s nec v̓tutes nec pctā. ⁊ ꝑ ꝯſequenſ nec merita nec demerita eſſent. Et ſic nō ꝓ prie ad materiā p̄ſentē iactarēt ⁊ congruerēt. ¶ Qn̄ autē conſciētia dictat ea que ſunt pre ter legē dei/ ipſa ꝯſcientia ligat et obligat. ſꝫ nō ſimplicit̓/ īmo ẜm quid ⁊ ſub quadā diſ iūctione ſeu alternatiua. Scd̓m quid em̄ li gat ⁊ obligat. qꝛ qͣꝫdiu manet ſub diſiūctiōe ſeu quadā alternatiua/ ligat ⁊ obligat. qͥa li gat ⁊ obligat ad faciendū qd̓ ipſa dictat/ vl̓ ad ſe deponēdū. ita ꝙ homo ī iſto caſu tene tur talē conſciētiaꝫ deponere/ vel adimplere qd̓ ipſa dictat. Utpote/ ſi cōſciētia dictat ꝙ neceſſariū ē ad ſalutē leuare feſtucā de terra. vel nō portare caputiū ī eccleſia. oportet vel iſtaꝫ ꝯſcientiā deponere/ vel qͣꝫdiu manet fe ſtucā de terra leuare. aut caputiū ī eccl̓ia nō portare. Et ratio huiꝰ ē. qꝛ cuꝫ talia ſint p̄ter legē dei/ nullus ad ea faciēda vel nō faciēda de eoꝝ natura obligat̉. ſed cuꝫ circa ea acce dit dictamē ꝯſciētie/ iā homo ex tali dictami ne obligat̉ ad ea faciēda vel nō facienda. cuꝫ prius nō obligaret̉. qꝛ contra dictamē cōſci entie facere/ eſt peccatū. Cuꝫ igit̉ qͣꝫdiu ma net tale conſciētie dictamē/ maneat talis ob ligatio. oportet eā neceſſario adimplere. al̓s eēt peccatū. Qn̄ v̓o tale ꝯſcīe dictamē depo ſituꝫ ē/ tūc ſublata ē illa obligatio q̄ ad talia faciēdū l̓ n̄ faciēdū obligabat. Et tūc illa ta lia ſunt vt pͥus d̓ ſui natura erāt .ſ. indrn̄tia. ⁊ tūc ea facere vel nō facere ſil̓r īdifferēs ē. ⁊ De natura ⁊ qualitate conſciētie BLI ſic non ē aliquod pctm̄. ¶ Nūc ergo iuxta ef fectū dictoꝝ ipſiꝰ dn̄i Bonauēture/ p̄dicta ad ſolutiōꝫ ipſaꝝ quattuor queſtionū ꝑ mo dum cuiuſdā epilogi applicādo/ reſpectu pͥ me ⁊ pͥncipalis queſtionis/ patet ex p̄dictis. ꝙ nō ſemꝑ tenemur ad om̄e id qd̓ ꝯſcientia dictat eſſe neceſſariū ad ſalutē. ⁊ tamē qͣꝫ diu manet peccamꝰ/ ſi nō facimꝰ illud qd̓ ꝯſcien tia dictat. Ergo nō tenemur facere illud qd̓ ipſa dictat. Quia (vt ex p̄miſſis patet) illā ob ligationē alio modo euadere ſeu tollere poſ ſumus .ſ. talē conſcientiā deponendo. ¶ Re ſpectu v̓o ſecūde queſtionis patet ex p̄dictꝭ. ꝙ om̄is conſciētia ligat. ſꝫ nō ſemꝑ ligat ad om̄e qd̓ dictat. In eis em̄ que dictat ẜm le gē vel p̄ter legē ip̄a vt iā dictū eſt ligat ad id qd̓ dictat. in pͥmis quidē ſimpliciter. ī ſecun dis ꝟ̓o ſub diſtinctōne .ſ. ad id qd̓ dictat vel ad ſe deponendū. In eis ꝟo que dictat con tra legē dei ip̄a ligat. ſed nullo mō ad ea que dictat. ſed ſimpliciter ad deponendū ¶ Re ſpectu autē tercie q̄ſtionis/ patet ex p̄miſſis ꝙ licet hō ī caſu dicte queſtionis poſſit dici ꝑplexꝰ ad tp̄s qͣꝫdiu .ſ. tal̓ cōſcīa ſibi manet. ſimpl̓r tn̄ loq̄ndo non ē nec debet dici ꝑple xus. qꝛ pōt/ īmo tenet̉ talē ꝯſcientiā depone re ꝑ aliquē modoꝝ infra tactoꝝ. ¶ Reſpectu ꝟo qͣrte queſtionis pꝫ ex p̄miſſis/ ꝙ qn̄ p̄lat p̄cipit ea q̄ ſunt ẜm legē dei vel p̄ter legē dei. magis ē ſibi obediēdū qͣꝫ dictamī conſcien tie. īmo ī his caſibꝰ tal̓ ꝯſcīa q̄ tali p̄cepto p̄ lati ꝯͣriat̉ ſimpl̓r ē deponēda. qꝛ iā ī his caſi bus ꝯͣ p̄ceptū p̄lati facere/ eēt cōtra legē dei facere. De pͥmis nō ē dubiū/ cū tūc̄ ẜm lege dei p̄cipiat. De ſcd̓is ꝟo q̄ .ſ. ſunt p̄ter legem dei. hͦ idē patet. qꝛ p̄ceptū p̄lati iaꝫ ea q̄ ſic p̄ ter legē dei erāt/ facit ẜm legē dei eē. Qn̄ v̓o p̄latus p̄cipit ea q̄ ſunt ꝯͣ legeꝫ dei/ magis eſt obediēdū dictamī conſcīe qͣꝫ p̄lato. qꝛ ī hoc caſu manifeſtū ē/ ꝙ ꝯtrariū illiꝰ qd̓ p̄latꝰ p̄ci pit .ſ. illud qd̓ tunc conſcīa dictat ē ẜm legeꝫ dei. Et ſic iuxta ſupͣ tacta/ ad illud faciendū ſunt qͣſi duo ligamīa .i. ligamē legis dei. et li gamē conſcīe. Ex ꝑte v̓o p̄cepti p̄lati nulluꝫ ē ī hͦ caſu ligamē. qꝛ ſimpl̓r n̄ obligat. qꝛ cō tra legē dei p̄cipit. Et intelligat̉ hͦ iuxta mo dicū ſupͣ tacta de dictamīe cōſcīe formate. q̄ ſcꝫ clare ⁊ euidēter cognoſcit. vel finaliter in aīo iudicat ⁊ firmat/ tale p̄ceptū p̄lati eſſe cō tra legē dei. qꝛ ſi ſolū eſſet timor vel ſcrupu ius ꝯſcīe/ neceſſe eēt alit̓ ⁊ magis ꝑ pͥus ꝯſu lere ⁊ diſcūtere. anteqͣꝫ tale p̄ceptuꝫ p̄lati cō temeret. ¶ Triplex autē modꝰ ꝯſcīaꝫ depo nēdi reꝑit̉. ¶ Primus ē ex ſeip̄o. ꝑ fortē ſcꝫ el̓ ſeruentē meditationē ⁊ diſcuſſionē caſus in cumbētis ac rationū circa ip̄m occurrētiuꝫ. diligēſqꝫ ſtudium opinionū ac ſentētiaꝝ do ctoꝝ. Et hoc qn̄ hō noticiā legis diuine lu mēqꝫ ſcientie ex ſeip̄o habet. ¶ Scd̓s modꝰ eſt ꝑ diſcretā ⁊ diligentē inqͥſitionē ⁊ inueſti gationē a lr̄atis ⁊ ꝑitis ip̄ius legis diuīe Et maxime eis qͦs quis ꝑitiores ⁊ magis ꝓba te vite/ iudicio ſuo cōmode reperire poterit. Et interdū iuxta grauedinē caſus/ vehemē tiāqꝫ motus ſeu dictamīs ipſius ꝯſcientie pluries ac freq̄nter. et hoc qn̄ hō de ſe neſcit d̓ dicta ſua conſcīa caſuqꝫ ſibi incumbēte iu dicare. vtputa qꝛ noticiā legis diuine nō hꝫ In his duobꝰ modis neceſſaria oīno ē hu miliatio ſpūs. ac quedā ſui intellectꝰ captiua tio. vt .ſ. pie velit credere ⁊ conſentire obedi reqꝫ eis q̄ ꝑ ſe legit. vel ab alijs audit Iuxta dictū apl̓i. Captiuātes oēm intellectū ī ob ſequiū chriſti. Hoc ē dicere/ ꝙ qͥlibet in cre dēdis plus dꝫ cōſentire fidei qͣꝫ ſibi. ⁊ in agē dis plus credere alijs qͣꝫ ſibi. ¶ Tercius mo dus ē ꝑ cōuerſionē mētis ⁊ recurſuꝫ ad deū eiuſqꝫ ꝯſiliū ꝑ humilē ⁊ deuotā ac frequentē orationē. vbi ⁊ qn̄ deeſt conſiliuꝫ humanū. Iuxta illud ſacre ſcpͥture Cum ignoramus quid agere debeamus hoc ſolū habemꝰ reſi dui vt oculos noſtros dirigamꝰ ad te. qͣꝫuis et hic modus nō debeat ab alijs duobꝰ p̄ce dentibꝰ deeſſe. īmo cuꝫ eis cōcurrere. ¶ Qui autē alio mō vt frequēter apud plures con tingit ꝯſcientiā ſuā deponit/ magna ꝑicula ⁊ plus qͣꝫ plures forſan credāt incurrit. Tūc nō eſt ꝓprie conſcīe depoſitio. ſed ꝯtempt grauis ⁊ ſuꝑba p̄ſumptio. Beatꝰ em̄ hō qui ſemꝑ ē pauidꝰ. in eis .ſ. que ad ſalutē ꝑtinēt. ¶ Ex iſtis tribꝰ modis cū nōnullis ſuꝑiꝰ tra ꝙͣ ctatoꝝ/ pn̄t notari octo ex qͥbus cauſari ⁊ ꝓ uenire ſolet ip̄ius ꝯſciētie error. ¶ Primū eſt ignorātia. qn̄ .ſ. qͥs neſcit qͥd ſibi eligendū vl̓ declinandū ſit. ¶ Scd̓m eſt negligētia. cum quis .ſ. negligit conſciētiā ſuā diſcutere. vl̓ ſi poſt diſcuſſionē ſe expedire neſciat negligit tūc ab alijs q̄rere. ¶ Terciū eſt ſuꝑbia. quā do ſcꝫ qͥs nō humiliat intellectū ſuū/ vt meli oribus ⁊ ſapiētioribꝰ ſe credere velit. ¶ Quar tū eſt ſingularitas. qn̄ ſcꝫ homo ſuū ꝓpriuꝫ ſenſuꝫ ſeq̄ns nō vult ſe alijs cōformare. nec ſeqͥ vias cōes bonoꝝ. ꝯtra quod li. numero rum ſcribit̉. Extrema caſtrorū conſumpſit ignis. ¶ Quintū eſt affectio inordinata. que ſepe inclinat cōſcīaꝫ ad id qd̓ hō tunc appe Compendium theologie tit. ⁊ ſic facit eā a ſua rectitudine deuiare. Iu xta dictū Senece. Perit om̄e iudiciū cū reſ trāſierit ī affectū ¶ Sextū ē puſillanimitas. ꝓpter quā .ſ. qͥs freq̄nter timet ea que ẜm re ctū iudiciū rōis timēda nō ſūt. ¶ Septimū ē ꝑplexitas. qn̄ .ſ. hō ſe īter duo pctā poſitū eſſe credit ⁊ vtrūqꝫ declinare qͥn .ſ. ī vnū inci dat iudicat impoſſibile. Sed ad veꝝ (vt ex ſupͣ tactis ſatis patet) ꝑplexitas ꝓprie loq̄n do nihil ē ſimplicit̓ ſed ẜm qͥd. tn̄ pōt eſſe ali qͥs ꝑplexꝰ ẜm .ſ. ꝯſcīam erroneā. ſed ſtatiꝫ (vt etiā ſupͣ tactū ē) eam deponēdo pōt liberari. ¶ Octauū ē hūilitas/ cordiſqꝫ puritas. Un̄ Greg. Bonaꝝ mentiū ē ibi culpas agnoſce re vbi culpa nō eſt. ¶ Septē pͥma ſunt mala ⁊ rep̄hēſibilia. et error ex eis proueniēs val de ꝑiculoſus. Octauū v̓o laudabile ē. error qꝫ ex eo proueniēſpius ⁊ meritoriꝰ. īmo nec error ꝓprie dici debet ſed quedā humil̓ ſuo rū defectuū ſueqꝫ fragilitatis recognitō. dū tn̄ nō ſit nimiꝰ. ¶ Reſpectu ſcd̓e duaꝝ queſti onū pͥncipaliū qua .ſ. querit̉. Utrū conſciētiā er rās ſeu erronea excuſet. qd̓ iuxta eūdē btm̄ Tho. vt de pͥma queſtiōe pͥncipali in ſil̓i di ctū ē. ē idē ī affectu ꝙ querere. vtꝝ voluntas rōni errāti ſeu erronee ꝯcordās ſit bona/ ve niūt iuxta intētōeꝫ ipſiꝰ btī Tho. ꝯſiderāda que ſequūt̉. ¶ Primo (vt freq̄nter ī ſuꝑioribꝰ dictū ē) bonū ⁊ malū ī moralibꝰ/ ⁊ magꝭ cla re ad ꝓpoſitū ceptū loquēdo qͦ ad meritū et demeritū/ ꝯſiſtit ī actu inqͣꝫtū ē volūtarius. ita ꝙ bonitas vel malicia alicuiꝰ actus/ ab ip̄a volūtate ſeu volūtatis imꝑio dependet. qꝛ ſi actꝰ eēt īuoluntariꝰ nec meritoriꝰ nec de meritoriꝰ eēt. Et hinc eſt illud ſepe allegatū beati Aug. ꝙ om̄e pctm̄ volūtariuꝫ ē adeo. ꝙ ſi voluntariū nō eēt/ pctm̄ nō eēt ¶ Aduer tendū ē inſuꝑ/ ꝙ qͦ ad ꝓpoſitū pn̄s ignoran tia ſub duplici qͣlitate inuenit̉. Una ē q̄ cau ſat inuoluntariū .i. q̄ dū ꝯtingit ſeu occurrit/ reddit ſeu efficit actū inuoluntariū. ⁊ hͦ pro prie indirecte. qꝛ .ſ. pͥuat hoīem a cognitōe q̄ p̄exigit̉ ad hͦ ꝙ aliqͥd volūtariū exiſtat. Alia ē ignorātia q̄ nō cauſat inuoluntariū .i. que dū ꝯtingit ſeu occurrit nō ꝓpterea actū in uoluntariū reddit ſeu efficit. que inferiꝰ ma gis declarabunt̉. Ex quibꝰ duobꝰ clare ſeqͥ tur/ ꝙ illa ignorātia q̄ duꝫ ꝯtingit ſeu occur rit/ reddit ſeu efficit actū inuoluntariū. tollit a tali actu oēm rōem boni ⁊ malimoral̓. me ritiqꝫ ⁊ demeriti. Illa ꝟ̓o que duꝫ occurritnō reddit ſeu efficit actū inuoluntariū. dictā rōem boni ⁊ mali/ meritiqꝫ ⁊ demeriti nō tol lit. Patet ex p̄dictis/ ꝙ (vt iā ſtatim dictuꝫ ē) talis ratio boni ⁊ mali/ meritiqꝫ ⁊ demeriti a volūtate depēdet. ¶ Eſt p̄terea pro p̄dicto rū ⁊ aliquoꝝ ſubſequētiū intellectu notādū ꝙ ignorātia triplici mō ſeu ſub triplici reſpe ctu ſe p̄t ad actū volūtatis hr̄e. Uno mō an̄ cedēter. Alio mō ꝯcomitāter. Et alio mō cō ſequēter. ¶ Antecedēter aūt ſe hꝫ ignorantia ad actū voluntatꝭ / qn̄ nō ē volita/ ſeu vt ita dicat̉ volūtaria. ⁊ tn̄ ē cā volēdi aliqͥd quod al̓s hō nō vellet .ſ. ſi talis ignorātia nō eſſet. vtputa qn̄ hō ignorat aliquā circūſtantiam actꝰ quā ſcire nō tenebat̉. ⁊ ex hoc aliqͥd agit qd̓ nō faceret/ ſi illā circūſtantiā ſciret. vt po nit ip̄e beatꝰ Tho. exemplū de illo qͥ diligen tia d̓ hincinde circūſpiciēdo adhibita igno rās aliquē trāſire ꝑ viaꝫ/ proijcit ſagittā qua trāſeuntē interfecit In iſto em̄ caſu ita igno rātia iſtiꝰ circūſtātie .ſ. trāſitꝰ iſtiꝰ hoīs nō eſt volita nec voluntaria. qꝛ iſte ꝓijciēs ſagittaꝫ bn̄ voluiſſet trāſitū illiꝰ hoīs ſcire. ⁊ tn̄ eſt cā volēdi. qꝛ al̓s iſte hō nō voluiſſet .ſ. proijcie di illā ſagittā. quā al̓s nō proieciſſet. ſi .ſ. illā circumſtatiā trāſitꝰ illiꝰ hoīs ſciuiſſet. Et ita de multis alijs q̄ frequētiſſime occurrūt Et hec ignorātia ſic antecedēs ſimpl̓r cauſat in uoluntariū .i. dūꝯtingit ⁊ occurrit actuꝫ in uoluntariū reddit ſeu efficit. ¶ Cōcomitant aūt ſe hꝫ ignorātia ad actū voluntatꝭ/ qn̄ ē d̓ comet qd̓ agit̉. qd̓ ſi etiā ſciret̉/ nihilominus ageret̉. ita ꝙ ipſa ignorātia nō inducit ad vo lendū vt illud fiat. ſed ſolū cū tali facto ꝯcur rit. ita ꝙ ſimul ꝯtīgit illud eē factū ⁊ eē igno ratū. Ut iuxta exemplū beati Tho. de illo qͦ querit hoſtē occidere. ⁊ aīo ſuo occidere fir mauit. ꝯtingit ꝙ caſu vel in nemore vel al̓s iſtū hoſtē ſagitta vel lācea occidit. ſed dū eū occidit/ credit occidere ceruū. In iſto em̄ ca ſu iſta ignorātia ꝙ tunc hoſtis ille ibi eſſet. ⁊ ꝙ tunc occidat. ꝯcurrit cū ip̄o facto .ſ. cū ip̄a occiſione. ita ꝙ ſil̓ ꝯtingit illū hoſtē occidi ⁊ occidi ignorari. nec ipſa ignorantia ꝙ .ſ. ille hoſtꝭ tūc ibi eēt/ īduxit iſtu occiſorē ad eū oc cidēdū. qꝛ ita bn̄ eū occidiſſet/ ſi ibi tunc euꝫ eſſe ſciuiſſꝫ ſicut occidit qn̄ ignorabat. Et ta lis ignorātia dū ꝯtingit ſeu occurrit nō red dit ſeu efficit actū inuoluntariū. qꝛ non cau ſat aliqͥd qd̓ ſit repugnās volūtati .i. ꝑ quod voluntas ſi ſciret impediret̉ facere qd̓ tunc facit. vt ſatꝭ ē ꝯſiderare ī exemplo ſtatim po ſito. Sꝫ tal̓ ignorantia ſi bn̄ aduertat̉ bene De natura ⁊ qualitate conſcientie XX XXXI cauſat ſeu efficit actū ꝓ illo inſtāti qͦ fit n̄ vo luntariū. ſic .ſ. ꝙ ꝓ illo inſtāti qͦ ſic volūtas n̄ habeat actual̓r volitionē illū actū faciendi. vt etiā pꝫ ī dicto exemplo ſtatī poſito. Claꝝ ē em̄ ꝙ ille occiſor ꝓ illa hora qͣ illū hoſteꝫ ſic a caſu occidit. nō habeat actualit̓ voluntatē eū occidēdi. qꝛ tūc ibi eū eſſe ignorabat. īmo ceruū ibi eē/ ⁊ ceruū occidere credebat. Nec ſequit̉ ꝙ ſi tal̓ ignorantia reddat ſeu efficiat actū n̄ volūtariū. ꝙ p̄terea eū reddat īuolū tariū. Magna etem̄ int̓ iſta duo ē dr̄a. Red dere etem̄ ſeu efficere actū n̄ volūtariū/ eſt fa cere ꝙ volūtas pro inſtāti qͦ ille actꝰ fit/ non habeat actualē volitiōꝫ eū faciēdi/ Reddere ꝟo ſeu efficere actū īuoluntariuꝫ/ ē facere ꝙ volūtas actualē ſeu habitualē volitōꝫ habe at illū actū nō ꝑficiēdi. q̄ valde int̓ ſe differūt Magna etem̄ drn̄a ē int̓ nō velle facere ⁊ vel len̄ facere. Primū p̄dictoꝝ vt iā tactū ē/ bn̄ cauſat ſeu efficit ignorātia ꝯcomitās d̓ qua nūc agit̉. Sed ſcd̓ꝫ nō cauſat nec efficit. Et rō ē. qꝛ idē nō p̄t eodē inſtāti eē actualit̓ voli tū ⁊ ignoratū. ſed bn̄ p̄t eodē inſtanti eſſe ha bitualiter ſeu diſpoſitiue volitū ⁊ ignoratū. ¶ Conſeq̄nter aūt ſe hꝫ ignorātia ad volun tatē. inqͣꝫtū ipſa ignorātia ē volita ſeu volun taria. Qd̓ duobꝰ modis ꝯtingere pōt. Uno mō directe. Alio mō indirecte. Directe quā do actꝰ volūtatꝭ fert̉ ī ipſaꝫ ignorantiā. ſicut cū aliqͥs vult ignorare vt excuſationē pecca ti habeat. vel vt a peccādo nō retrahat̉. Iu xta illud Iob .xxij. Scīam viaꝝ tuaꝝ nolu mus. Et hec d̓r ignorātia affectata. Indire cte ꝟo iteꝝ dupl̓r ꝯtingere p̄t. Uno mō cuꝫ aliqͥs actu nō ꝯſiderat qd̓ ꝯſiderare dꝫ et p̄t. Et hec dicit̉ ignorātia male electiōis. vel ex paſſione aliqͣ. vel ex malo habitu ꝓueniens. Alio mō cū aliqͥs noticiā quā de aliquibꝰ de beret hr̄e nō curat acqͥrere. et ẜm hūc modū ignorātia vniuerſaliū iuris q̄ qͥs ſcire tenet̉/ voluntaria d̓r. qͣſi ꝑ negligentiā proueniēs. Cū em̄ nō niſi propt̓ negligētiā habeat̉/ vo C luntarie haberi videt̉. ¶ Nūc igit̉ p̄dicta ad propoſitū ſolutōis p̄dicte ſcd̓e queſtōis pͥn cipalis iuxta intentōꝫ eiuſdē beati Tho. ap. plicādo. ¶ Si rō vel conſcīa erret errore vo luntario. qͥ .ſ. nō cauſat īuoluntariū. vtputa qꝛ prouenit ex ignorātia. vel ꝯcomitāte. que ſcꝫ cū actu ꝯcurrit. nec ad ip̄m ꝑficiendū in ducit. vel ꝯſequēte. q̄ .ſ. volita ſeu volūtarie ē vel directe ꝓpter negligentiā. vtputa qꝛ ē er ror ſeu ignorātia circa id qd̓ quis ſcire teneỉ vel ꝯſiderare debet ⁊ pōt. tunc tal̓ error rati onis vel conſcīe nō excuſat/ qͥn volūtas tali rōni vel ꝯſciētie ſic errāti ꝯcordans ſit mala ¶ Si aūt ſit error qͥ cauſat inuoluntariū. vt puta ex ignorātia antecedēte/ q̄ ex ignoran tia alicuiꝰ circūſtātie abſqꝫ om̄i negligentia cauſat̉ proueniēs. tunc tal̓ error rōnis vl̓ cō ſcīe/ voluntatē tali rōni vel ꝯſciētie ſic errāti ꝯcordantē excuſat/ vt nō ſit mala. vtputa gͣ tia alicuiꝰ exempli. Iuxta eundē bt̄m Tho. ſi rō ⁊ ꝯſcīa alicuiꝰ adeo errēt/ ꝙ ſibi dictent ꝙ poſſit ad vxoreꝫ alicuiꝰ accedere. volūtas tali rōni ⁊ conſcīe ſic errāti ꝯcordās/ mala ē. nec excuſat̉. eo ꝙ error ille prouenit ex igno rātia legis dei. quā ſcire tenet̉ vel inquirere. Si aūt rō ⁊ conſcīa p̄dicti hoīs ī hoc errēt. ꝙ aliquā mulierē quā loco ſue vxoris de no cte ſubmiſſaꝫ ignorat/ credat eſſe vxorē ſuā. ⁊ illa ml̓iere debitū repoſcēte/ velit eā cogno ſcere/ excuſat̉ voluntas eius vt nō ſit mala. Quia error iſte ex ignorātia alicuiꝰ circūſtā tie ꝓuenit q̄ īuoluntariū cauſat. ⁊ ſic excuſat ¶ Pn̄t alia multa exempla ꝯcipi. et ad ꝓpoſi tū applicari. īmo frequēter occurrunt caſus diuerſi ī hac materia ¶ Pro ampliori adhuc ī tā p̄dictoꝝ qͣꝫ materie ī ſe declaratōe. expedi ens viſum ē determinationē triū queſtionū quas ſuꝑ. ij. ſnīaꝝ tractat dn̄s Petrꝰ d̓ tha ranthaſia/ ordinis p̄dicatoꝝ/ olim Innocē tius papa. v. hic iuxta effectū dictoꝝ ſuorū breuiter ſubnectere. Prima qō ē. Utꝝ igno rantia ſit pctm̄? Utꝝ ignorantia excuſat pec catū? Que ignorātia excuſat pctm̄? ¶ Circa pͥmā queſtionē notādū pͥmo ẜm eū venit/ ꝙ cū culpa ſit defectꝰ voluntariꝰ eiꝰ rei q̄ dꝫ in eſſe ipſa ignorātia inqͣꝫtū caret volūtario ca ret culpa. ſed inqͣꝫtū habet de volūtario/ ha bet de culpa. Cū inſuꝑ vt etiā dicit. pͥuatio nes ꝑ habitꝰ cognoſci habeāt. vtputa iuxta propoſitū ceptū loquēdo. ignorātia ꝑ ſcīaꝫ. aduertendū venit ꝙ triplex qͣꝫtū ad materi am pn̄tē ſpectare videt̉/ reꝑit̉ ſcīa. Una ē im ꝑtinentiū ad ſalutē. Alia vtiliū ad ſalutem. Alia neceſſarioꝝ ad ſalutē. Imꝑtinentiū ad ſalutē vt ſcire geometriā vel ariſmetricā / vel hm̄oi. Utiliū ad ſalutē. vt ſcire epl̓as Pauli Actꝰ apl̓oꝝ / ⁊ hm̄oi. Neceſſarioꝝ ad ſalutē. vt ſcire. xij. articulos fidei. x. p̄cepta legꝭ. vij. pctā mortalia ⁊ hm̄oi. Et intelligāt̉ hec ẜm ſtatꝰ ⁊ gradꝰ ꝑſonaꝝ. qꝛ aliqͥd ē neceſſariū ad ſalutē ſcire reſpectu vnius qd̓ ſolū eſſet vtile reſpectu alteriꝰ. Aliqͥd etiā ē neceſſariuꝫ vni ad ſalutem ſcire explicite. qd̓ ſufficeret alteri ſcire implicite. et ſil̓r de pluribꝰ. ¶ Reſpectu Compendium theologie quoꝝ ꝑ oppoſitū triplex etiā reꝑit̉ ignoran tia .ſ. imꝑtinētiū ad ſalutē. vtiliū ad ſaluteꝫ. ⁊ neceſſarioꝝ ad ſalutē. Prima ſiue ſit volū taria ſiue inuolūtaria nō ē pctm̄. Scd̓a ſi ue etiā volūtaria fuerit ſiue inuolūtaria/ nō eſt de ſe pctm̄. licet hō eaꝫ ꝯtemnēdo peccare poſſet. Tercia v̓o ignorātia .ſ. neceſſarioruꝫ ad ſalutē iteꝝ triplex reꝑit̉. Una .ſ. oīno in uolūtaria. Alia oīno volūtaria. Et alia par tim volūtaria. ꝑtim inuolūtaria Prima ē in eis qui ſcire nō pn̄t. vt ſunt infantes. pueri ⁊ hmoi. ⁊ hec nō ē ī culpa. ⁊ ꝑ ꝯſequens nec pctm̄ ſed ſolū ē quedā pena/ inqͣꝫtū .ſ. igno rantia ſcīe carentiā ⁊ ſic quandā imꝑfectōeꝫ dicit. Secūda ē ī eis qui ſcire pn̄t ſed nolūt Et ſic ignorantiā velle hr̄e vident̉ ⁊ affecta re. Et hec ꝓprie nō d̓r pena cū ſit volita. ſꝫ ē culpa ⁊ pctm̄. nō rōne qͥdē ignorātie ī ſe. Ig norare etem̄ de ſe nullū ē pctm̄. ſed rōne per uerſe volūtatꝭ ignorādi ea que qͥs ſcire teneỉ ⁊ que ſibi neceſſaria ſunt ad ſaluteꝫ. Nec em̄ malū actū culpe velle ſolūmodo pctm̄ ē. ſed etiā velle malū pene ordinātꝭ ad culpā. qua lis eſt ignorantia eoꝝ que ſciri debēt ē pctm̄ Tercia ignorātia eſt in eis qui ſcire pn̄t ⁊ bn̄ vellent/ ſed ſcire negligūt. Et hec ꝑtī ē pena. partim culpa ⁊ peccatū. Pena quidē inqͣꝫtū ſcꝫ talis ignorātia/ que (vt tactū eſt) quandā imꝑfectionē dicit. nō eſt ꝓprie volita. immo qd̓ammodo diſplicēs. Culpa ꝟo ⁊ pctm̄ in qͣꝫtū ex defectu homīs. ſua .ſ. negligentia ve nit/ ꝙ ipſe ſcīam eoꝝ que ſcire tenet̉/ ⁊ que ſi bi neceſſaria ſunt ad ſalutē nō habet cū ha bere poſſꝫ. ⁊ ſic qd̓ammō volūtarie hāc igno rantiā hr̄e videt̉. nō quidē volūtate efficiēte vt in p̄cedēti/ ſed voluntate omittente. q̄ licꝫ nō ꝓprie ⁊ vere. effectualit̓ tn̄ ⁊ interp̄tatiue volūtas ē. Et ex his ptꝫ ſolutio p̄dicte pͥme queſtionis. ¶ Scd̓a v̓o p̄dictaꝝ triū queſti onū/ eiſdē quaſi medijs ẜm prefatū doctorē diſſoluit̉. ¶ Preſupponit em̄ pͥmo illud iam ſepe ſupra tactū. ꝙ .ſ. om̄e pctm̄ inquantuꝫ ē voluntariū intantū ē pctm̄. Ex quo infert ꝙ illud qd̓ diminuit de volūtario diminuit de peccato. Deinde illā triplicē drn̄aꝫ igno rantie ī determinatōe queſtionis p̄cedentis poſitā/ effectualiter reſumit dicēdo. Ꝙ pri ma ignorātia om̄ino inuolūtaria q̄ dicit̉ in uincibil̓. qꝛ vinci nō pōt. vt que ē in pueris/ ⁊ a natura inſenſatis/ a toto .i. totaliter excu ſat pctm̄. ¶ Scd̓a v̓o ignorātia .ſ. oīno vo luntaria q̄ dicit̉ ignorantia affectata/ nullo mō excuſat peccatuꝫ. qꝛ vt ꝑ magiſtꝝ ſnīaꝝ dicit̉. Et ſi tal̓ ignorātia excuſat īqͣꝫtū igno rantia ē. aggrauat tn̄ inqͣꝫtū ē affectata. Un̄ tantū aggͣuat quantū excuſat. Et circa hāc ignorantiā (qꝛ d̓ ipſa frequēter verbū occur rit) aduertat̉. qꝛ nulla ignorātia de ſe eſt ſim pliciter affectata. Etenī oēs homīes (iuxta ph̓m) naturaliter ſcire deſiderāt. ſed ē bn̄ ali qua ignorātia de ꝑ accidēs affectata. inqͣꝫtū ſcꝫ ſcīa ei oppoſita credit̉ debere hominem mouere ſeu inducere ad aliqͥd qd̓ ipſe n̄ vult ⁊ qd̓ ſibi diſplicet. Tercia v̓o ignorātia .ſ. ꝑ tim voluntaria/ ⁊ ꝑtim inuolūtaria. qꝛ .ſ. vt ſatis ſupra tactū ē/ a voluntate omittēte. nō aūt a volūtate efficiēte ſeu approbāte proce dit. excuſata tāto ſed nō a toto .i. nō totalit̓ excuſat pctm̄. ſed bn̄ grauitatē pctī diminu it. Ita ꝙ peccatū ꝑ talē ignorantiā ꝯmiſſuꝫ / nō ē de ſe ita graue/ ſicut eſſet ſi talis ignorā tia nō haberet̉. Et intelligat̉ hoc de ignorā tia q̄ ꝑ aliquē modū dat cām ipſi pctō. ſic .ſ. ꝙ ſi ipſa nō eſſet/ pctm̄ illud nō cōmitteret̉. vel nō eodē mō ꝯmitteret̉. Nā eſt alia q̄dam ſpēs ignorātie om̄e generaliter pctm̄ conco mitās. de qua nihil ad pn̄s ꝓpoſitū. ¶ Cir I ca ꝟo terciā ⁊ vltimā p̄dictaꝝ triū queſtionū ſic diſtinguēdo dicit p̄fatꝰ doctor ꝙ duplex eſt ignorātia. ¶ Quedā ē facti. q̄daꝫ eſt iuris Ignorantia facti dupl̓r ꝯtingere p̄t. Aut .ſ. adhibita diligentia. ⁊ hec excuſat a toto. qd̓ exponat̉ vt ſupͣ. Et exemplificat de ꝯcubitu Iacob cū Lya pͥmogenita filia Labā. quē ꝯcubitū tal̓ ignorātia excuſauit. Aut tal̓ ig norātia facti ꝯtingit nō adhibita debita di ligētia. ⁊ hec excuſat a tanto/ ſꝫ nō a toto. qd̓ etiā vt ſupͣ exponat̉. ⁊ exēplificat d̓ facto La mechdū occidit caym. cū tn̄ feram putaret occidere. Qd̓ factū tal̓ ignorātia nō excuſa uit a toto/ ſꝫ bn̄ a tāto. ¶ Ignorātia aūt iuriſ (vt iā aliqͣlit̓ ī ſuꝑioribꝰ declaratū eſt) ſub du plici qͣlitate reꝑit̉. vna vincibil̓. alia inuinci bil̓. Uincibil̓ qua .ſ. vt etiā ſupͣ expoſitū eſt/ qͥs vincere p̄t iteꝝ duplex reꝑit̉. Una affecta ta/ qn̄ .ſ. iuxta etiā ſuꝑiꝰ notata/ aliqͥs ea q̄ iu ris ſunt/ q̄ ſcire tenet̉ ⁊ ſcire p̄t/ ſcire nō vult. īmo illā eoꝝ ignorantiā qd̓ammō ne a pctō retrahat̉ ſe hr̄e ꝯplacet. Et hec ignorātia in nullo ſe excuſat. nec .ſ. a toto nec a tāto. Alia d̓r ſimplex. cū .ſ. iuxta etiā ſuꝑius notata ali quis ea que iuris ſunt que ſcire tenet̉/ bn̄ ſci re vellet. ſed cuꝫ ſcire poſſit negligit. Et hec ignorantia excuſat a tanto/ ſed non a toto. ¶ Ignorantia vo inuincibil̓ ſub duplici eti am qualitate reꝑit̉. Una innata. alia īcidēs De nat̉a. qͣlitate ⁊ nūero circūſtātiaꝝ XXXI Innata oīno excuſat. ⁊ a tāto ⁊ a toto. vt in īfantibꝰ et a natura īſenſatꝭ. Incidēs ꝟo ite rū duplex ē/ ẜm .ſ. ꝙ dupl̓r ꝯtingere poteſt. Una nāqꝫ incidit ſine culpa. Alia ꝟo inci dit ex culpa. Prima .ſ. que ſine culpa īcidit. vt qn̄ gr̄a exempli homo dādo operā rei lici te efficit̉ furioſus. ⁊ hec qn̄ totaliter ligat ſeu impedit rationē ſeu vſum rōis/ excuſat a to to. al̓s non. De ſcd̓a v̓o incidēti .ſ. ex culpa. vt qn̄ homo p̄ſtitit cām ſue ignorantie / du plex ē opinio. Una ē q̄ ponit. ꝙ ſi talis igno rantia rationē ſeu vſuꝫ rōnis oīno ligat ſeu impedit. tunc pctm̄ qd̓ ſequit̉ excuſat. Ut ḡ tia exempli. Cū furioſus qͥ ꝑ ſuā culpā inci dit in furiā. ex vi illius furie occidit hoīem. talis em̄ nō peccat. qꝛ vt anīal brutū in ſolo impetu mouet̉ ⁊ nō ratione Alia ē opinio ponit ꝙ tal̓ ignorantia nō excuſat a toto / ſꝫ bn̄ a tāto. Un̄ ī caſu p̄cedēti tal̓ furioſus vt dicit minꝰ peccat qͣꝫ ſi furioſus n̄ eēt. peccat tn̄. Prima opinio ꝓbabilior videt̉. Propt̓ dubiū tn̄ talibꝰ ſi ſanent̉ dꝫ ẜm canones pe nitētia iniūgi. Et hec qͣꝫtū ad naturā ſeu qͣli tatē conſcientie dicta ſufficiant. De natura. qualita te ⁊ numero circumſtantiarum. Unc de natura ⁊ qualitate ⁊ nu mero circūſtantiaꝝ aliqua dicen da veniūt. Etem̄ vt ſuꝑius tactū eſt/ ad cognoſcendā drn̄am natu re ⁊ qualitatis peccatoꝝ taꝫ mortalis qͣꝫ ve nialis. nō modice confert hm̄oi circūſtanti arū naturā cognoſcere diligēterqꝫ dū caſus occurrūt cōſiderare ac debite attendere. E hinc eſt ꝙ ꝯmuniter ꝑ doctores tres aſſignā tur cauſe pͥncipales. ꝓpter quas hm̄oi circū ſtantiaꝝ ꝯſideratio nō ſolū ad ſcīam mora lē ſed valde pͥncipaliter ad ſcīaꝫ theologicā ꝑtinet. qualis nō dubiū eſt ſcīa regimīs in ſtructionis ⁊ directōis animaꝝ. maxime in foro pnīali. que vt dicit Gregor̄. ī paſtorali. Ars eſt artiū. ſcīa ſcīarum. ¶ Prima cā ē. qͥa hm̄oi ſcīa theologica ꝯſiderare hꝫ actus hu manos. ẜm ꝙ ꝑ eos homo ad beatitudineꝫ/ ſalutēqꝫ eternā ordinat̉. Om̄e aūt qd̓ ad ali quē finē ordinat̉/ oportet eſſe illi fini ꝓporti onatū. Actꝰ aūt hūani fini ꝓportionant̉ ẜm quandā ꝯmenſurationē q̄ fit ꝑ debitas cir cūſtantias. rōnabiliter ergo ad p̄dictā ſcīaꝫ theologicā ꝑtinet ipſaꝝ circūſtantiarū con ſideratio. ¶ Scd̓a cauſa ē. qꝛ ipſa etiā ſciētia theologica conſiderare habet actus humanos / ẜm ꝙ inuenit̉ in eis bonū ⁊ malū. meli us ⁊ peius. Hec autē in ipſis actibꝰ huma nis frequentiſſime ex circūſtantijs reꝑiunt̉. ẜm ꝙ ipſe circumſtantie vt infra declarabi tur diuerſificant̉. rōnabiliter gͦ ipſarū circū ſtantiaꝝ conſideratio ad hm̄oī theologicam ſcīam ꝑtinere dicit̉ et ꝑtinet. ¶ Tercia cā. qꝛ ipſa etiā ſcīa theologica ꝯſiderat actꝰ huma nos ẜm ꝙ ſunt meritorij vel demeritorij. qd̓ quideꝫ conuenit actibꝰ hūanis. ad qd̓ reqͥrit̉ ꝙ ſint volūtarij. Actꝰ aūt hūani frequētiſſi me iudicari habēt volūtarij vel inuolunta rij ẜm cognitionē vel ignorantiā circūſtan tiaꝝ. Rōnabiliter igit̉ circūſtātiaꝝ cognitio ad hm̄oi ſcīam theologicā ꝑtinere d̓r ⁊ perti net. ¶ Ad declarationē igit̉ materie ꝑticulari us deſcēdendo/ circūſtantia ſic deſcribit̉. ꝙ eſt accidēs actus humani. Et intelligat̉ iſta deſcpͥtio nō de accidēti qd̓ ineſt rei vt ſua qͣli tas. ſicut albū dicit̉ accidēs rei albe. ſed intel ligatur accidēs qͣſi cū alio ſimul ī eodē ſub iecto ꝯcurrēs ⁊ exiſtēs. extra tn̄ ſubſtantiam ipſius cuꝫ quo ſic ꝯcurrit ⁊ exiſtit. Sic em̄ circūſtantia d̓r accidēs actꝰ humani. qꝛ cuꝫ actu humano ſil̓ in eodē ſubiecto concurrit ⁊ exiſtere pōt. Eſt tn̄ extra ſubſtantiā ipſius actꝰ humani. nec ē de eius ſubſtātia. Qd̓ ſa tis nomen de ſe importat ⁊ cōnotat. Dr̄ em̄ circūſtātia/ qͣſi circū aliqͥd ſtās. ¶ Circūſtan L tie aūt ẜm qͣs vt ſupͣ tactū ē/ actꝰ hmōi iudi cari habēt boni vel mali/ meliores vel peio res. meritorij vel demeritorij ⁊c̄. ⁊ ꝑ ꝯſequēs ad beatitudinē ſalutēqꝫ eternā ordinati aſſi gnātur a Tullio ī ſua rethorica ſeptē. q̄ cōti nētur ī iſto verſu. Quiſ. qͥd. vbi. qͥbꝰ auxilijs cur. quō. qn̄. Etem̄ iuxta ꝙ ipſe Tulliꝰ di xit. In actibꝰ hūanis ad eoruꝫ bonitatē ſeu maliciā debite dinoſcēdaꝫ p̄dicta ꝯſiderāda veniūt .ſ. qͥs ē qͥ fecerit. qͥd ē qd̓ fecerit. vbi fe cerit. quibꝰ auxilijs. inſtr̄is vel medijs fece rit. qͣre fecerit. quō fecerit. qn̄ fecerit. Ph̓us aūt in. iij. ethicoꝝ addit octauā circūſtantiā ſcꝫ circa qͥd. Sꝫ Tulliꝰ eā ſub illa circūſtan tia qͥd ꝯp̄hēdit. Hic tn̄ ipſaꝝ circūſtātiaruꝫ fiet declaratio ẜm numerū et poſitōem ph̓i. ¶ Numerꝰ aūt ſeu ſufficiētia iſtaꝝ circūſtāti arū ſic ſumi p̄t. Circūſtātia em̄ vt iā dictū ē d̓r quaſi extra ſubſtantiā actꝰ exiſtens. ſed tn̄ ip̄m actū aliquo mō attingēs. Triplici aūt mō ſeu reſpectu pōt circūſtantia actuꝫ ip̄m humanū attingere. Uno mō inqͣꝫtū attīgit ip̄m actū in ſe. Scd̓o mō inqͣꝫtū attīgit cāꝫ ipſiꝰ actꝰ. Tercio mō inqͣꝫtū attingit effectū L 2 Compendium theologie ipſiꝰ actꝰ. Reſpectu pͥmi modi dupl̓r p̄t ipſa circūſtātia ip̄m actū in ſe attingere. vel ꝑ mo dū .ſ. cuiuſdā mēſure ſeu ꝯmēſuratiōis. et ſic erūt circūſtātie reſpiciētes ſeu ꝯcernentes lo cū ⁊ tp̄s. q̄ denotant̉ ꝑ hec duo verba in p̄di cto v̓ſu poſita .ſ. vbi ⁊ qn̄. vel ꝑ modū qͣlita tis ipſiꝰ actꝰ. ⁊ ſic erit circūſtantia reſpiciens ſeu ꝯcernēs modū agendi. quo .ſ. actꝰ ipſe fa ctꝰ ē. q̄ denotat̉ ꝑ hoc verbū quō. Reſpectu ꝟo ſcd̓i modi .ſ. reſpectu cauſe ipſiꝰ actꝰ/ cuꝫ oīm actuū ⁊ effectuū humanoꝝ qͣttuor ſunt cauſe pͥncipales .ſ. efficiēs. material̓. formal̓ ⁊ finalis. quadruplex circa iſtas qͣttuor cau ſas accipit̉ ſeu occurrit drn̄tia ſeu qͣlitas cir cūſtantiaꝝ. Circa em̄ cām efficientē al̓s ac cipit̉ ſeu occurrit circūſtātia ipſiꝰ agētis que denotat̉ ꝑ hoc verbū qͥs. Circa cām materi alē accipit̉ ſeu occurrit circūſtātia circa obie ctū. q̄ denotat̉ ꝑ hoc verbuꝫ qd̓ addit ph̓s .ſ. circa qͥd. Circa cām formaleꝫ accipit̉ ſeu oc currit circūſtantia circa cāꝫ coagentē ſeu co oꝑantē ſeu ꝯcurrentē. q̄ denotat̉ ꝑ hoc v̓buꝫ quibꝰ auxilijs. Et intellige vt iā tactū ē. vel inſtr̄is ⁊c̄. vel hm̄oi que faciūt ad formā actꝰ Circa cāꝫ finalē accipit̉ ſeu occurrit circum ſtantia circa ꝓpoſitū ⁊ intētionē agētꝭ. q̄ de notat̉ ꝑ hoc verbū cur .i. ꝓpter qͥd. qua d̓ cā ⁊c̄. Reſpectu v̓o tercij modi .ſ. reſpectu effe ctus ipſiꝰ actꝰ/ accipit̉ ſeu occurrit circūſtā tia circa illd̓ qd̓ ex tali actu ꝯtigit ⁊ ſecutū ē. que denotat̉ ꝑ hoc verbū qͥd ¶ He igit̉ ſunt circūſtantie ex quibus (vt pluries tactū eſt actus humani quo ad bonitatē vel maliciā meritū vel demeritū ⁊c̄. iudicari habēt. nec plures reꝑiunt̉ qͥn ad aliquā p̄miſſaꝝ ſint re Iducibiles. ¶ Et ad maiorē inſtructionē me diocriū ⁊ ſimpliciū quibus vt ſuꝑius tactū eſt nō tanta ſcīa vel libroꝝ facultas ſuppe tit/ expediēs iudicatū eſt de p̄dictis circūſtā tijs aliqualiter exēplificari. vt exinde in ſil̓ia faciliꝰ manuduci poſſint. ⁊ ſeruādo ordineꝫ ꝟſus ſupͣ poſiti. ¶ Reſpectu igit̉ pͥmi v̓bi ſcꝫ qͥs. certū eſt ꝙ ceteris alijs paribꝰ grauiꝰ pec cat ſacerdos qͣꝫ ſimplex clericus. ⁊ grauiꝰ cle ricus qͣꝫ ſimplex laicus. ⁊ grauiꝰ vir qͣꝫ femi na ¶ Reſpectu ſcd̓i .ſ. qͥd. certū ē ꝙ ceterꝭ alijs paribꝰ/ homicidiū ē grauiꝰ pctm̄ qͣꝫ furtū. et adulteriū qͣꝫ ſimplex fornicatio. ¶ Reſpectu tercij .ſ. vbi certū eſt ꝙ ceteris alijs paribus/ furtū vel ꝑcuſſio/ vel fornicatio que fieret in eccleſia vel alio loco ſacro/ eſt grauius pecca tū qͣꝫ ſi fieret extra eccleſiā. ⁊ in loco nō ſacro ¶ Reſpectu quarti .ſ. quibꝰ auxilijs inſtrumē tis vel medijs ⁊c̄. certū eſt ꝙ domū ad p̄dan dū intrare ꝑ falſam clauē. vel ſerā aꝑire ꝑ in ſtrumēta ſubtilia. vel ꝑ ſubordinatōeꝫ famu li aūt ancille/ ceteris alijs paribꝰ eſt grauius pctm̄ qͣꝫ a caſu inuentā aꝑtā vel ꝑ foramen muri nō obſtructū intrare ¶ Reſpectu quin ti .ſ. cur ſeu ꝓpter quid. certū eſt ꝙ latitare ī nemore vl̓ alio loco ſuſpecto. ſeu ꝯducere ſo cietatē aliquā intētōe aliquē vel aliquos oc cidēdi/ ceteris alijs paribꝰ eſt grauiꝰ pecca tū qͣꝫ p̄dicta facere ītētōe ſola dep̄dādi ¶ Re ſpectu ſexti .ſ. quō. certū eſt ꝙ ceteris alijs pa ribus/ grauiꝰ ē pctm̄ hoīem ex ꝓpoſito deli berato ⁊ ꝑ inſidias qͣꝫ ſubito motu ſubitoqꝫ incurſu occidere. Et grauiꝰ ceteris alijs pa ribꝰ veneno in ꝯuiuio qͣꝫ gladio aꝑte inuade̓ do occidere. ¶ Reſpectu ſeptimi .ſ. qn̄. certū ē ꝙ domū ꝓ dep̄dando de nocte intrare ceterꝭ alijs paribus/ ē grauiꝰ pctm̄ qͣꝫ de die intra re. Et fornicari die ſancto paſce vel alio ſolē ni ceteris alijs paribꝰ/ grauius ē pctm̄ qͣꝫ die nō ſolēni. ¶ Reſpectu v̓o octaue circūſtātie ꝑ ph̓m addite .ſ. circa qͥd. certū ē ꝙ machina mēta ⁊ deceptōnes tēdere ⁊ parare ad indu cendā mulierē religioſaꝫ vel vxoratā ī forni cationē/ ceteris alijs paribꝰ ē grauius pctm̄ qͣꝫ machinari ad inducendā vnā aliā omni no ſolutā. ſic de ſil̓ibus. ¶ Addūt aliqͥ vltra oēs p̄dictas circūſtantias vnā aliā .ſ. Quoti ens. Circa quā dupl̓r dici pōt. Uno mō ꝙ cū iuxta pͥmū triū modoꝝ actū humanū at tingēdi ſupra tactoꝝ ipſa circūſtātia quoti ens. videat̉ actū in ſe attingere ꝑ moduꝫ cu iuſdā ꝯmēſuratōis tꝑis/ pōt rōnabilit̓ intel ligi ⁊ comp̄hēdi ſub illa circūſtantia quādo Nec em̄ debite ⁊ ſufficiēter pōt ſiue ī ꝯfeſſio ne ſiue al̓s quātitas ſeu grauitas peccati ꝑ il lā circūſtantiā qn̄. ꝑquiri ⁊ haberi. vtputa .ſ. quo tꝑe. qua die. qua hora ⁊c̄. pctm̄ factū ſit Quintiā effectualiter dicti pctī quātitas et grauitas ꝑ dictā circūſtantiā quotiēs ꝑqui rat̉ ⁊ habeat̉. vt gr̄a exempli Contingere p̄t īmo frequēter ꝯtingit ꝙ hō pluries idē pec catū. vtputa fornicationē vel furtū ꝯmittet. vna vice tēꝑe quadrageſimali ⁊ die ſolenni. Et alia vice alio tꝑe ⁊ die nō ſolenni. Et ſic de ſil̓ibus valde quotidianis. Si igit̉ debi te ⁊ ſufficiēter ab iſto ꝑquirat̉ et ſciat̉ qn̄ tale pctm̄ ꝯmiſerit. ſatis etiā ſciet̉ quotiens ipſe ꝯmiſerit. Alio mō d̓r ꝙ ꝓprie iſta circūſtan tia quotiens nō eſt nec dici debet circūſtan tia. qꝛ ꝓprie nec actū in ſe nec cauſaꝫ ipſius actus nec effectū ipſius actus reſpicit. īmo De diuerſis noībus pctī venialis 7 XXXI nec pctm̄ in ſe quo quo mō aggrauat. ſed ſo lum ⁊ ꝓprie quandā reiterationē pctī plura litatē pctōꝝ dicit. vt clare apparere pōt ꝑ ex emplū qd̓ de ipſa iuxta ſil̓itudinē p̄cedentiū circūſtantiaꝝ poni pōt. Certū eſt em̄ ꝙ cete ris alijs paribꝰ/ grauius ē pctm̄ ter aūt qua ter mulierē de fornicatōe vel adulterio ſolli citare qͣꝫ ſemel. Et grauiꝰ ter aūt quater inſi dias ad aliquem occidenduꝫ tendere et pa rare qͣꝫ ſemel. Sed ꝓprie iſta nō vnū ⁊ idem pctm̄ ſunt/ īmo plura. ⁊ ꝓprie quedā reitera tio pctōrum. Notāter aūt in p̄miſſis exem plificationibꝰ addita ſunt illa verba. Ceterꝭ alijs paribꝰ. Nā circa caſus p̄miſſos ⁊ ſil̓es poſſent etiā alie circūſtantie ꝯtingere ſeu oc currere/ q̄ de ſe aliter qualitatē ⁊ grauedineꝫ peccatoꝝ p̄dictoꝝ diſponerent ⁊ cauſarent. Nā (qd̓ bn̄ aduertendū ē) ex cōcurſu pluriuꝫ circūſtantiaꝝ circa aliquē actuꝫ/ pōt maior eius bonitas vel malicia/ maiuſqꝫ merituꝫ vl̓ demeritū cauſari. Per p̄dictas etiā exem plificatōes poterit faciliter diſcretꝰ ⁊ intelli gēs de caſibus qͥ ſibi vel in ꝓpria ꝑſona vel in ꝑſonis alioꝝ. vtputa in ꝯfeſſione aut al̓s ꝯtingere pn̄t/ dijudicare ⁊ diſcernere. Nā vt ſepe in ſuꝑioribus tactū ē/ ꝓ hocqꝫ etiā clari us dādo intelligi hic de ipſaꝝ natura et qua litate circūſtantiaꝝ pͥncipaliter actū eſt. Ex ꝯcurſu alicuiꝰ aūt aliquaꝝ circūſtantiarum actus/ qui al̓s de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natu ra nō eēt niſi veniale pctm̄/ īmo forſan act meritoriꝰ efficit̉ pctm̄ mortale. vt plurieſ ex emplificatuꝫ ē de verbo ocioſo. occaſioneqꝫ ſeu ꝓuocatōe riſus. ⁊ de datiōe el̓ vne q̄ de ſe ex ſuoqꝫ genere ē actꝰ meritoriꝰ. Quibꝰ ſi ad dat̉ ⁊ ꝯcurrat circūſtantia illa reſpectu cauſe final̓ ſeu intētōis actꝰ/ de qͣ ſupͣ ſuꝑ illo v̓bo Cur. Utputa ꝙ fiāt ad ꝓuocandū ſeu indu cendū mulierē ī fornicationē efficiunt̉ pctā mortalia. Et ſil̓r de alijs iuxta ſuū genus et naturā. ¶ Et hec qͦ ad naturā. qͣlitatē ⁊ nume rū circūſtātiaꝝ. quantū huic tractatui ꝯgru ere iudicatū ē/ dicta ſufficiant. ¶ De diuerſis nomi bus peccati actualis ⁊ venialis. Uo ꝟ̓o ad diuerſitatē noīm que pctō actuali veniali ꝑ nōnullos m diuerſas eiꝰ ꝓprietates. ope rationes ⁊ effectus attribui ſolēt eſt aduertendū ꝙ ſicut in ſuꝑioribꝰ vbi d̓ ip ſo peccato veniali agi incepit/ dictū eſt. diffi nitionē beati Aug. que peccato actuali mor tali ſupra vbi etiaꝫ de ipſo peccato mortali tractatū eſt. ex eo ꝙ in ipſo ē ꝑfecta ratio pec cati attribuit̉/ ſolere ꝑ aliquos peccato ī ge nerali ⁊ tanqͣꝫ generi attribui. ⁊ ſic qd̓ammo do ẜm tn̄ maius ⁊ minus/ poſſe ipſo pecca to veniali cōpetere ⁊ ꝯuenire. ita de nomībꝰ nominūqꝫ diuerſitate dici pōt. ꝙ .ſ. in ſuꝑio ribus pctō mortali in ſe plura ⁊ diuerſa no mina attributa ſunt q̄ bn̄ ꝯmuniter pctō in generali ⁊ tanqͣꝫ generi attribui ſolent. et ſic qd̓am modo ẜm tn̄ maius ⁊ minus/ poſſent etiā ipſi peccato veniali attribui ⁊ cōuenire. ¶ Ideo ad clarius ſemꝑ naturā ⁊ qualitateꝫ peccati venialis cognoſcendū/ recitabūt̉ hic aliqua noīa ipſi pctō veniali attribui ſolita. In quoꝝ aliquibꝰ cū ipſo pctō mortali cō uenit intelligant̉ ꝑ prius et pͥncipalius ipſi pctō mortali ꝯpetere. cū in eo vt tactū eſt/ ꝑ fecta ratio peccati ꝯſiſtat. ⁊ ſecūdario ac mi nus pͥncipaliter/ īmo ꝑ quandā largaꝫ acce ptionē ipſi pctō veniali. cū ẜm btm̄ Tho. n̄ ꝯſiſtat in eo ꝑfecta ratio pctī. īmo ſolū que dā imꝑfecta. ¶ Poteſt igit̉ pͥmo pctm̄ venia le nomīari. ⁊ interdū ab aliqͥbꝰ nominat̉ ma cula. ⁊ hoc qꝛ maculat aīam. Qd̓ quidē iu xta btm̄ Tho. intelligat̉ nō ꝓprie loq̄ndo ſꝫ ſolū ẜm qͥd. inqͣꝫtū .ſ. pctm̄ veniale impedit nitorē qui ē ex actibꝰ virtutū. Quia nō dimi nuit nitorē habitualē. nec em̄ habitū chari tatis ⁊ aliaꝝ virtutū diminuere habet. ſicut facit pctm̄ mortale. ¶ Poteſt etiā noīari rea tus ex eo ꝙ ad penā obligat. ſed hoc etiaꝫ (vt iā ſtatim tactū eſt) intelligat̉ largo mō ⁊ qua ſi improprie. qꝛ ad penā eternā p̄ciſe nō obli gat vt facit peccatū mortale. ſed ſolū ſub diſ iuctione. Uel .ſ. ad penā eternā/ vel ad penaꝫ purgatoriā/ vel ad penā pn̄tialiter ſatiſfacto riā. Qd̓ capitulo īmediate ſequēti/ vbi de di cti peccati venialis effectibꝰ aget̉/ latius de clarabit̉. ¶ Pōt etiā noīari p̄uaricatio. inqͣꝫ tū .ſ. mandatū dei reſpicit qd̓ trāſgrediēdo p̄ uaricat̉. Sꝫ ſil̓r vt prius ītelligat̉ largo mō ⁊ quaſi improprie. qm̄ peccatū veniale nō fa cit directe ꝯtra legē dei ⁊ mandatū. ſed bn̄ p̄ ter. vt late in ſuꝑioribus expoſitū eſt. ¶ Pōt etiā nomīari pctm̄ ꝓut ⁊ de facto nomīat̉. in qͣꝫtū .ſ. eſt ꝯuerſio ad bonū ꝯmutabile. ſed vt etiā tactū eſt / hoc largo mō ⁊ minꝰ pͥncipali ter. Quia illa ꝯuerſio ad bonuꝫ ꝯmutabile nō eſt cū totali ⁊ habituali auerſiōe a bono incōmutabili/ ſicut ē ī peccato mortali. Nā in iſto peccato veniali neqꝫ plus neqꝫ tantū diligit̉ ip̄m bonū ꝯmutabile ad qd̓ ſic fit cō L 3 Compendium theologie uerſio ſicut bonū incōmutabile a qͦ fit auer ſio/ vt bn̄ / ample ⁊ pluries ī ſuꝑioribꝰ decla ratū ē. ¶ Pōt etiā noīari nefas inqͣꝫtū ſcꝫ eſt illicitū ꝑſone ꝑpetrāti. Sed (vt frequēter di ctū eſt) hoc etiā eſt largo mō ſumēdo ⁊ qd̓am modo improprie. ¶ Plura alia pn̄t ipſi pec cato veniali ẜm diuerſas eius oꝑatōes ⁊ ef fectus noīa attribui. interdū etiā ꝑ aliqͦs at tribuunt̉ ſed ſupra dicta ſatis ſit tetigiſſe ⁊ declaraſſe. Sunt em̄ ea q̄ magis ꝓprie ſibi ꝯuenire vident̉ ⁊ cōius aſſignant̉. ¶ Pecca ta venialia intelligi ꝑ lignū/ fenū ⁊ ſtipulam aliqͥ volūt. inter quos ſepe p̄fatꝰ btūs Tho. ſuꝑ illo qd̓. i. ad Coꝝ. iij. dicit apl̓s. Ꝙ aliqͥ ſuꝑ fundamentū ſpūale edificāt auꝝ/ argen tū/ lapides p̄cioſos. Alij v̓o ſuꝑedificāt li gnū/ fenū ⁊ ſtipulā. Et ꝙ ille qui ſuꝑ funda mentū ſpūale ſic lignū/ fenū ⁊ ſtipulam edifi cat/ ſaluꝰ erit. ſic tn̄ quaſi ꝑ ignē. id eſt patiet̉ penā ſed noͣ eternā. ītelligi ꝑ iſta tria vltima volūt peccata venialia. Qd̓ tn̄ ẜm eundē do ctorē ꝓprie intelligi habet de ipſis pctīs ve nialibꝰ q̄ admiſcēt ſe ꝓcurātibꝰ terrena. Naꝫ aliqua interdū pctā venialia ſe viris ſpūali bus admiſcēt. ſed qꝛ leuiſſima ſunt nō pur gant̉ ꝑ ignē ſed frequētiſſime ꝑ ip̄m feruorē charitatꝭ. Talia igit̉ peccata venialia/ ſe ter rena procurātibꝰ admiſcētia/ ideo ꝑ lignuꝫ/ fenū ⁊ ſtipulā ſignificant̉. qꝛ ſicut p̄dicta tria in domo ꝯgregant̉/ nec tn̄ ad ſubſtantiā edi ficij ꝑtinēt. īmo cōburi pn̄t/ edificio nihilo minus integro remanēte ita etiam pctā ve nialia multiplicari ī hoīe pn̄t/ manēte ſpūali edificio. Et tunc ꝓ iſtis patit̉ ignē/ vel ſcꝫ tē poral̓ tribulatōis ī hac vita/ vel purgatorij. ſi ipſis nondū purgatis decedat ſed tamen ſalutē ꝯſequet̉ eternam. ¶ Dicunt̉ aūt hm̄oi peccata venialia ſupedificari ſpūali funda mēto nō quaſi directe ſuꝑ ip̄m/ etem̄ ſuꝑ bo nū ⁊ ſpūale/ malū ꝓprie edificari nō poteſt. ſed ſuꝑ .i. iuxta/ ſicut in ſimili ibi in pͣs. dicit̉ Suꝑ flumina babylonis ⁊c̄. i. iuxta flumi na babylonis. Notanter etiā ⁊ bn̄ ad ꝓpoſi tuꝫ aliquoꝝ infra tangendoꝝ dicunt̉ hm̄or venialia peccata ſic ꝑ lignū/ fenū ⁊ ſtipulam ſignificata ſpūali edificio ſupedificari. Naꝫ niſi ſpūali edificio ſupedificata eēt/ homo talia habens nō eſſet ſaluus ſic quaſi ꝑ ignē Unde cū peccato mortali ⁊ veniali ſimul de cedens/ habet quidē lignū/ fenū ⁊ ſtipulam/ ſed nō habet ſpūali fundamēto ſupedificata Et ideo talis nō erit ſaluus ſic quaſi ꝑ ignē. qꝛ ſimpliciter ſaluus nō erit. ¶ Et importāt tria p̄dicta tres modos ſeu tres gradus ad herentie ⁊ grauitatis ipſorū peccatorū veni aliū/ treſqꝫ modos ſeu gradus purgationis eoꝝ. ꝓpter qd̓ generaliter om̄ia pctā venia lia complectunt̉ ⁊ ꝯcernūt. qꝛ nullū ē quod nō ſit alterius p̄dictoꝝ trium modoruꝫ ſeu graduū adherentie ⁊ grauitatis. Et ꝙ non ꝑ aliquē dictoꝝ trium modoꝝ ſeu graduuꝫ purgationis etiā purget̉ Lignū etem̄ qd̓ re ſpectu iſtoꝝ triū diutiꝰ in igne manet/ ſigni ficat maiora. Stipula q̄ citiſſime comburit̉ mīma. Et fenū qd̓ inter iſta duo ſe qͣſi medi ocriter habet/ ſignificat mediocria. De diuerſis effecti bus peccati actualis venialis. Lures poſſent peccati venial̓ ef E A fectus enumerari/ ꝓut plures exi ſtunt. ex quibꝰ tn̄ ꝑ doctores cōi us aſſignant̉ qͥ ſequunt̉. ¶ Unus quidē qꝛ ad penā obligat. Nō aūt vt ſtatim ſupra tactū eſt/ ꝙ ad aliquā triū penaꝝ pro peccatis affligi ſolitaꝝ .ſ. eterne vel purgato rie / vel in p̄ſenti ſeculo ſatiſfactorie p̄ciſe ⁊ de terminate obliget ſed bn̄ ſub diſiūctōne ad alterā ſcꝫ eaꝝ. Nā de pctō veniali hic .i. in hͦ ſeculo/ vel ſatiſfactōe hic nō facta/ in purga torio ſi cū eo pctm̄ mortale nō exiſtat/ vl̓ in inferno ſi cū eo etiā pctm̄ mortale exiſtat/ ſa tiſfieri oportet. Et ſi hic in foro/ ſcꝫ eccl̓ie p̄ ſentꝭ hō ſatiſfaciat/ leuiter ſatiſfaciet. Si v̓o in foro purgatorij ſatiſfacere expectet/ gra uiter valde puniet̉ ⁊ ſatiſfaciet. Si v̓o in fo ro inferni eū ſatiſfacere oꝑteat. ꝓ ip̄o etiā ve niali grauiſſime puniet̉ qꝛ eternal̓r. Si tn̄ vt tactū ē/ mortale cū ip̄o veniali exiſtat .i. ꝙ hō cū ambobꝰ deceſſerit. Et ad ꝓpoſitū iſta rū triū punitionū ſeu ſatiſfactionū dari ſo let exemplū de mēſura vini/ q̄ ī vno forſan lo co valebit ſolidū vnū. ſi ꝓgrediat̉ vlteriꝰ/ re periet̉ valere ſolidos duos. ſi ꝟ̓o adhuc vlte rior fiat ꝓgreſſus/ reꝑiet̉ valere ſolidos tres. Pena tn̄ ī īferno pro veniali illata/ incōꝑa biliter minor ē qͣꝫ ibidē ꝓ mortali illata Un̄ dici ſolet ꝙ pena ī inferno pro mortali illata eſt ſicut ſoliditas. Illata v̓o ibidē pro veni ali ē ſicut ſuꝑficies. In purgatorio aūt pro veniali illata ē ſicut linea. In pn̄ti ꝟo ſeculo pro veniali illata ē ſicut puctus. Unde ſicut iſta qͣttuor ſūt ad inuicē īproportionabilia/ ita īter qͣttuorpenas ſupͣ dictas impropor tionabil̓ ē dr̄ia. ¶ Scd̓s effectꝰ pctī venial̓ ē ꝙ aīaꝫ maculat. Qd̓ ſic (iuxta qd̓ ſtatim ſup̄ De pctīs cordis. oris ⁊ operis Xx XXXI tractauimꝰ) intelligat̉/ ꝙ ſcꝫ nitorē illū aīe qͦͥ ex actibꝰ charitatis ⁊ virtutū naſcit̉ ſeu pro cedit reſpectu illius ī qͦ īcidit/ īpedit. Et ſic ꝑ indirectū/ maculā quandā in anīa inducit. Prout (iuxta aliqͦs doctores) poteſt exēpluꝫ poni de imagine picta/ que aliqn̄ denigrari pōt intantū/ vt nullo mō videri poſſit. Ali qn̄ ꝟ̓o ſic ſolū obſcurat̉ vt videri quidē poſ ſit ſed nō plene diſcerni. Propter quā ſil̓itu dinē dicit btūs Grego. ꝙ pctm̄ veniale ob ſcurat mortale ꝟ̓o obtenebrat. Reſpectu āt iſtiꝰ macule/ dici ſolet ꝙ ī ſaluādis oē pctm̄ veniale ī pn̄ti vita a gratia finali .i. q̄ in finē habet̉ (al̓s ſaluādi nō eēt) delet̉. ⁊ hͦ ẜm ali quos qͣꝫtū ad culpā/ ſed nō qͣꝫtū ad penaꝫ. īmo pena illa ī purgatorio ſoluetur. ¶ Delet aūt gratia finalis .ſ. que in morte habet̉/ pec catū veniale ī ip̄a diſſolutōe aīe ⁊ corꝑis/ qͣꝫ uis etiā forſan nō ſit ad illud motꝰ ꝯtritiōis protūc directꝰ. ⁊ hoc ex v̓tute ꝯplexionis ⁊ ſui ſtatus. Et ẜm hͦ intelligit̉ verbū Aug. qͥ dicit/ ꝙ ī purgatorio pōt eſſe abſolutio a pe na ⁊ nō a culpa. qd̓ etiā ſil̓r ab aliqͥbꝰ docto ribus dici ſolitū eſt. Sed mō cōiter tenetur cū pctm̄ veniale abhinc deferat̉ a multꝭ / qd̓ etiā qͣꝫtū ad culpā ī purgatorio purgari poſ ſit. Un̄ exponēdo illud qd̓ dn̄s d̓ quibuſdā pctīs dixit/ ꝙ nō remittūt̉ nec hic nec ī futu ro/ dicit Grego. ꝙ venialia dimittent̉ ī futu ro. Quod ſi intelligat̉ ꝙ remittent̉ qͣꝫtuꝫ ad penaꝫ/ tunc expoſitio ſua in effectu nulla eſ ſet. Naꝫ etiā mortalia qͣꝫtū ad penā que pro eis ſoluta nō eſt ibidē purgant̉. Ideo clarū eſt ꝙ Grego. intelligere voluit/ ꝙ venialia in purgatorio quo etiā ad culpā purgēt̉ ¶ Te N ciꝰ effectꝰ peccati venialis ē/ ꝙ feruorē chari tatis minuit ſicut videt̉ de aqua in ignē ꝓie cta/ ꝙ licet ignē nō extinguat. feruorē tn̄ illi us minuit ⁊ tēperat ¶ Quartꝰ effectꝰ pctī ve nial̓ ē/ ꝙ potētias aīe in bonis laxat. ſicut ꝑ exemplū qn̄ imponit̉ onꝰ ſuꝑ equū/ efficit̉ ⁊ reddit̉ minꝰ ꝓmptus ⁊ expeditus ad ambu landū ¶ Quintꝰ effectꝰ pctī venial̓ ē ꝙ retar dat a gloria. Nā cū hō decedit/ ⁊ poſſet ſi in eo nō eſſent venialia/ ſtatim ad celuꝫ euolare poſt mortē/ ꝓpter ip̄a venialia coget̉ ad tp̄s ī purgatorio expectare. Nūqͣꝫ em̄ facies dei ab aliqͦ videbit̉ donec ſoluat mīmū etiā pec catoꝝ venialiū quadrantē Oportet em̄ quē libet ita mundū an̄ introitū ꝑadiſi eſſe ſicut fuit in innocētia baptiſmali. ¶ Sextus effe ctus peccati venialis eſt/ ꝙ bona glorie cele ſtis diminuit. Nō qͥdē illa que iā debent̉/ et que iā homo ibi habet ꝑ meritū repoſita ſꝫ illa que deberent̉ ſi venialia nō fierēt. Nā il lo medio tꝑe quo pctā venialia fiūt/ poſſent aliqua bona fieri. que cuꝫ nō fiant/ de tanto ipſa gloria cenſet̉/ effectualiterqꝫ eſt diminu ta. Propter etiā illoꝝ venialiū ꝑpetrationē/ oportet oꝑa quedā bona ad ſolutionē ⁊ put gationē hmoī venialiū facere ⁊ ꝯuertere/ ꝑ q̄ valde accreſcere potuiſſet ⁊ accreſcere debuiſ ſet cumulus p̄mij eterni. ¶ Septimus effe ctus peccati venialis eſt. qꝛ venialia ſepe ſūt occaſio mortaliū peccatoꝝ. Et hoc īter ali os quattuor modos qui ī ſuꝑioribꝰ (vbi de ſeptē pctīs mortalibꝰ tractari incepit) late ex poſiti ſunt. vbi monſtratuꝫ eſt ꝙ actꝰ qͥ de ſe ex ſuiqꝫ natura ē ſolū de genere peccati veni alis/ pōt vel ex ꝯſcīe remorſu / vel ex ꝯplacē tia/ vl̓ ex ꝓcliuitate/ vl̓ ex ꝓgreſſu pctm̄ mor tale effici ¶ Hoc aūt etiā ſingulariter aduer tendū eſt/ ꝙ ſicut ad remiſſionē pctī mortal̓ exigit̉ deſertio actus peccādi cū volūtate fir moqꝫ ꝓpoſito ī poſteꝝ abſtinēdi. ſic ſil̓r pec catū veniale ī pn̄ti vita nō dimittit̉ niſi etiā actu ⁊ ꝓpoſito deſerat̉. ¶ Et hec qͦ ad totaleꝫ materiā nature. qͣlitatis ⁊ effectꝰ peccati actu alis venial̓ ac circa eā occurrentiū quantū hunc pn̄tē iſtius libelli octauum tractatuꝫ concernere iudicatū eſt/ dicta ſufficiant. DDe ſecunda et vlti ma diuiſione peccati in genere ſeu tanqͣꝫ ge neris que ſumit̉ ẜm ipſiꝰ peccati cām mate rialem. Xpeditis his q̄ reſpectu pͥme di uiſionis pctī ī genere ſeu tāqͣꝫ ge neris/ q̄ .ſ. ẜm quādā pctī qͣlitatē ⁊ quātitatē ſumebat̉ ⁊ ſūpta ē di cēda occurrebāt. Nūc de ſcd̓a ⁊ quo ad hūc tractatū vltima ipſiꝰ peccati etiā ī genere ſeu tanqͣꝫ generis diuiſione/ q̄ .ſ. ẜm ipſiꝰ pecca ti cāꝫ materialē ſumit̉ / aliqua etiā dicēda ve niūt. Nec hic accipiēda venit ipſa cā mate rialis ꝓprie vt in rebꝰ corꝑalibꝰ ſeu materia libus fieri poſſet. ſed ſolū ꝑ quandā ſil̓itudi nē/ vt hic cauſa materialis dicat̉ illud ī quo ſit ſeu cauſat̉ ip̄m peccatū. Proſecutio ⁊ decla ratio ipſius diuiſionis. Iuiſio igit̉ eſt iſta. ꝙ peccatoꝝ alia ſunt cordis. alia oris. alia oꝑis. vel L ẜm alios/ aliqͣ ſunt cogitatiōis. aliqͣ locutionis. aliqua oꝑationis. L 4 Compendiū theologie De peccatis cordis ſeu cogitationis. Eccata cogitatiōis ſeu cordis ſunt A hec. Cogitatio. delectatio. ꝯſenſus deſideriū mali. volūtas ꝑuerſa. infidelitas. ſuꝑſtitio. īdeuotio. p̄ſūptio. deſꝑatio. timor male hūiliās. amor male accēdēs. prudētia carnis. ſuſpitio. īuidia. ira. odiū. tīor ſeruil̓. exultatio ī aduerſis ꝓximi. dolord̓ eiꝰ ꝓſperꝭ ꝯtēptꝰ paupeꝝ. ꝯtemptꝰ pctōꝝ. ꝑſonaꝝ acce ptio. ꝑfidia. affectꝰ carnal̓ parētū. īepta leti cia. ſcl̓i triſticia. īpatiētia. auaricia. ſollicitu do tꝑaliū. ſuꝑbia. ꝑplexitas. obſtīatio. mali cia. tediū boni. acedia. īcōſtātia. pnīa pnīe. dolor ꝙ āpliꝰ n̄ ē male factū. hypocriẜ. amor īordīatꝰ placēdi. tīor diſplicēdi. v̓ecūdia de bono oꝑe. amor pͥuatꝰ. ſenſus ſingularꝭ. am. bitio dignitatū. vana gl̓ia d̓ bonis nat̉e vel fortune vl̓ gr̄e. v̓ecūdia de pauꝑibꝰ amicis. ꝯtemptꝰ ammonitionū. immiſcd̓ia. ¶ De peccatis oris ſeu locutionis. Eccata oris ſeu locutiōis ſunt hec. Crebra iuratio. ꝑiuriū blaſphemia nomē dn̄i irreuerēter aſſumere. veri tatē impugnare. deū de aura iudicare. cōtra deū murmurare. irreuerenter horas dicere. detractio. adulatio. mēdaciū. vituꝑiū. male dictio. infamatio. ꝯtētio. ꝯminatio. īpugna tio veritatis agnite. impugnatio charitatis fraterne. ſeminatio diſcordie. ꝓditio. falſū te ſtimoniū. mala ꝯſilia. deriſio. ꝯtradictō obe diētie. inuertere facta bona. in eccleſijs placi tare. ad irā hoīem ꝓuocare. rep̄hēdere ī alio qd̓ ipſe facit. vaniloquiū. multiloquiū. ſtul tiloquiū. verba ocioſa vel ſuꝑflua vel curio ſa proferre. iactātia. v̓boꝝ politio. pctōꝝ de fenſio. clamor. riſus. cachinnꝰ. turpiloquiū. lenociniū. cātilenas ſcl̓ares cātare. ī cātu di uino magis ſtudere voceꝫ frāgere qͣꝫ deuote pſallere. murmurare. v̓ba ſcl̓aria proferre. ī iniuſta cā aduocare. malū ꝯmēdare. De peccatis operis ſeu oꝑationis. I Eccata aūt oꝑis ſeu oꝑatōis ſt̓ hec Gula. luxuria. ebrietas. ſacrilegiū. ſimonia. ſortilegia. violatio dieꝝ ſolēniū. in digne cōicare. votoꝝ fractio. apoſtaſia. diſ ſolutio ī officio diuīo. ſcādalizare ſub exem plo malo. ꝓximū corrūꝑe. ledere hoīeꝫ/ vel ī rebꝰ vl̓ ī ꝑſona vl̓ ī fama. furtū. rapīa. vſura. deceptio. ludꝰ. vēditio iuſticie. exactōes īde bite ac telonea īiuſta. auſcultare mala. iocu latoribꝰ dare. ncc̄aria ſibi ſubtraher̄. ſuꝑflua ſumere. vltra vires qͥppiā aggredi. ꝯſuetudo peccādi. recidiuatio. ſimulatō. tenere officiū ad qd̓ nō ſufficit/ vl̓ qd̓ ſine pctō nō agitur. choriſare. nouitates īuenire. maioribꝰ rebel lare. mīores oppͥmere. delinq̄re viſu. auditu olfactu. tactu. guſtu. lucta. oſcul̓. muneribꝰ. nutibꝰ. mādatis. ſcpͥturis. circūſtātias aggͣ uātes admittere/ q̄ ſunt/ tp̄s. locꝰ. modꝰ. nu merus. ꝑſona. mora. ſcīa. etas. ſeip̄m ad pec candū cogere ſeu inducere. 321 0 De pctīs omiſſiōīs ccata omiſſiōis (q̄ etiā vt facil̓r de P bite ꝯſiderāti apparere pōt/ ad tria r̄ſpectu qͦꝝ p̄cedēs diuiſio ſumit̉/ vl̓ ſcꝫ ad cor ſeu cogitatōꝫ/ vl̓ os ſeu locutōꝫ/ vl̓ opꝰ ſeu oꝑatōꝫ ꝑtinēt) ſūt hec. ¶ De deo n̄ co gitare. ip̄m nō timere vel n̄ amare. grās ſibi d̓ bn̄ficijs nō agere. oꝑa q̄ fiūt ad ip̄m nō re ferre. de pctīs ſic̄ deberet nō dolere. ad grāꝫ recipiendā nō ſe p̄parare. gr̄a accepta nō vti nec eā ꝯſeruare. ad inſpirationē diuinā nō ſe ꝯuertere. volūtatē ſuā volūtati diuine nō cō formare. ad or̄ones dicēdas n̄ attēdere. ora tiones debitas omittere. ea ad q̄ qͥs vel vo to vel p̄cepto vel officio tenet̉ negligere. cōi onē ⁊ ꝯfeſſionē ſemel ī anno nō expetere. pa rētes nō honorare. ſeip̄m nō cognoſcere ⁊ re p̄hēdere. ꝯſcīam ſuā negligere. eccl̓ias ⁊ p̄di catōes fugere. tēptatōibꝰ nō reſiſtere. pnīas iniūctas negligēter facere. ea q̄ ſtatim facien da ſunt differre. bonis ꝓximi nō ꝯgaudere/ ⁊ malis eiꝰ nō cōdolere. iniurias nō remitte re. fidē ꝓxīo nō ẜuare/ et bn̄ficijs eiꝰ nō cor rn̄dere. delinq̄ntes nō corriꝑe. litē nō ſedare. ignorātes nō inſtruere. afflictoſ nō cōſolari. ammonitōibꝰ nō acqͥeſcere. Pauca ⁊ forſan nulla alia reꝑiri poſſe credunt̉ pctā/ q̄ n̄ ſub p̄dictis effectualiter ꝯp̄hēdant̉ ⁊ includant̉. vel ad ea reducibilia ſint. ¶ Qn̄ pctā predicta mortalia ſint vel venialia. Uando auteꝫ pctā p̄dicta mortalia vel ſolū venialia exiſtāt/ facile eſt ex ſuꝑius tractatꝭ cognoſcere/ exami nādo (ſcꝫ ſit apud ſe. ſit apud alium) modos ea faciendi ⁊ cōmittendi intentionēqꝫ ſeu fi nē ꝓpter quē ſunt/ ac remorſum ꝯſciētie. qui De preceptis decalogi RPLI de ipſis hr̄ cū alijs circūſtantijs circa ea oc currētibꝰ. de qͥbus late ſuꝑiꝰ actū ē. ¶ Et hͨ qͦ ad ſcd̓am ⁊ vltimā ipſiꝰ pctī ī genere ſeu tan qͣꝫ generis diuiſionē dicta ſufficiāt. Quare multa ī hoc ꝯpendio/ p̄cipue ī octauo tractatu/ late ⁊ pla ne dicta ſint ⁊ expoſita. Otuiſſent nōnulla ī hͦ libello/ ⁊ p̄ci pue ī octauo ⁊ vltīo tractatu ī mate ria .ſ. pctōꝝ tractata/ breuiꝰ ⁊ ꝯpēdi oſiꝰ dici. ſꝫ (vt freq̄nter ī ſuꝑioribꝰ tactū eſt) li bellꝰ iſte nō ſciētificꝭ. libroſqꝫ facil̓r ꝓcurare valētibꝰ ꝯpoſitꝰ ē. ſꝫ mediocribꝰ ac cōioribꝰ. ac eis qͥbꝰ nō faciliter libroꝝ copia ſuppetit Quibꝰ expediens ⁊ forſan neceſſe fuit ea q̄ h̓ dicta ſūt. ⁊ maxīe circa difficiles mat̓ias/ ꝑ reit̓atōes ⁊ latas repetitōes necnō mat̓ialia q̄dā exēpla qͣi palpādo/ ⁊ ꝑ qͣndā māuductōꝫ dare ītelligi. Alioqͥn nō facile forſan fuiſſet pl̓ibꝰ ꝯp̄hēdere. Sicqꝫ p̄dicta apd̓ eos nul lū fructū nullūqꝫ ꝓfectu afferre potuiſſent. Remiſſio ad docto Ui tn̄ ampliora videre voluerit. vl̓ clariꝰ de p̄miſſis materijs informa ¶ xi/ habeat frequenter allegatos do ctores. btm̄ Thomā ⁊ alios in ſuꝑioribꝰ nō tatos. Et p̄cipue ī eoꝝ libris et tractatibus ſuperius etiā deſignatis. Finit Compendiū theologie. Epiſtola dn̄i Ioha c nis de gerſon ad q̄ndā ep̄m ſuꝑ opuſcl̓o tri pertito plebibus publicādo Euerēde ī xp̄o pr̄ ac dn̄e metu ende/ ꝯquerit̉ dn̄s ꝑ ꝓphetaꝫ r Eſaiaꝫ. Propt̓ea inqͥt ductꝰ ē ppl̓s meꝰ ī captiuitatē. qꝛ non habuer̄t ſcīaꝫ/ ⁊ nobiles eiꝰ īterierūt fame. ⁊ multitudo eiꝰ ſiti exaruit. Hec ſcīa n̄ alia ac cipiēda ē qͣꝫ cognitio legꝭ dei ⁊ ſuoꝝ manda toꝝ ad ſalutē ꝯſequēdā neceſſaria ſiue ꝓfici ens. de qͣ itidē ſcīa veꝝ ē illd̓ apl̓icū. ignorās ignorabit̉. nā cū qͣlibet alia ignorātia p̄t ſta re ſalꝰ. Et qm̄ multi ſūt ex ſimplicibꝰ qͥbꝰ nō p̄dicat̉ v̓bū. aut nō talit̓ p̄dicat̉ ꝙ ad p̄fataꝫ ſcīam deueniāt. agēte hoc vel ignorantia vl̓ negligētia p̄dicātiū. ꝯmodū fore exiſtimaui ſi velut in tabula quadā tenoreꝫ nr̄e legis ⁊ ſuoꝝ p̄ceptoꝝ rememorationē ſentētioſo cō pēdio depingerē. aut velut ī breui ſpecl̓o cer nētibꝰ obijcerē/ qͣtinꝰ ipſi haberēt curati mi nus inſtructi aliqd̓ ſolidū ⁊ aptū qd̓ in toto vel ꝑ ꝑtes diebꝰ dn̄icis ⁊ feſtiuis legere poſ ſent ſuis plebibꝰ/ vt ſcirēt ⁊ intelligerēt ad qͥd ⁊ ꝓpter qͥd ⁊ a quo facte ſunt/ qͥd inſuꝑ crede re. qͥd agere/ ⁊ qͥd ob mittere diuina lege tenē tur. ⁊ quēadmodū a pctō reſurgere. Et for ſanſil̓e opꝰ attēptatū ē iā a ꝑitioribꝰ ⁊ ſalu briori breuitate ꝯpoſitū. Ꝙ ſi ita ē/ certe nō inuideo. Tm̄modo reuerēde pr̄/ dignet̉ anī aduertere vr̄a paſtoral̓ ſollicitudo/ ſiue iſto mō ſiue alio fiat. ꝙ ſingulis diebus dn̄icꝭ et feſtiuis diuīe legꝭ tenor ꝑ vr̄aꝫ dioceſim vbi libet publicet̉. ne ꝑ igͦrātiā eiꝰ plebs vr̄a ꝑeat ⁊ ducat̉ ī captiuitatē pctī. Ne p̄t̓ea a ſpecl̓a tore qͥn̄ denūciauerit īteritū vl̓ gladiū ſan guis reqͥrat̉. ſꝫ liberet̉ denūciatōe tali. ⁊ r̄bel les ſoli ī ſuo ſāguīe deꝑeāt. ¶ Mittit āt mea deuotio opuſculū p̄fatū. qd̓ ſi dignū ad hoc putet̉/ pot̓it vr̄a liberalis charitas cū pauco ſcpͥtoꝝ labore ⁊ leuibꝰ expenẜ bn̄ expoſitꝭ fa cere illd̓ ml̓tiplicari. ⁊ correctū ad ſingl̓oſcu ratoꝝ vr̄oꝝ deſtīari cū edicto d̓ publicando vt tactū ē in abſentia ẜmonū. et qͣꝫtū gr̄a dei eos adiuuerit exponēdo. ¶ Deniqꝫ ſi qͥd ad dēdū aut reſcindēdū aut corrigēdū eē dicta uerit/ vr̄a prudēſ dn̄atō iure ſuo id facer̄ fas hēbit. Scio tn̄ ꝙ pꝰ multā a me ⁊ ml̓tꝭ alijſ ꝑitioribꝰ examīatōꝫ nihil dep̄hēdi qd̓ videa tur poſſe a beniuolo īterp̄te ſalua fidei ⁊ mo rū puritate ſuſtīeri. ¶ Et adijci lōge āpliora potuerāt. ſed breuitas moderne amica deſi die ſectata ē. Bn̄ valete. Scpͥtū pariſius. Opuſculū triperti tum eiuſdē de p̄ceptis decalogi. De confeſſi on ⁊ de arte moriendi. Hriſtianitati ſuus qͣliſcūqꝫ zela tor ꝓſpeꝝ ad virtutes vicijs de pulſis incremētū. ¶ Salubre du xi ſequēs opuſculū triꝑtitū/ de p̄ ceptis. de ꝯfeſſiōe. de ſcīa mortꝭ/ breuitate q̄ potui tradere. qͣttuor p̄ſertiꝫ xp̄ianoꝝ gene ribus ꝓfutuꝝ Primo ſacerdotibꝰ ⁊ curatis illitteratis atqꝫ ſimplicibus qui ꝯfeſſiones audire debēt. Scd̓o indoctis qͥbuſcūqꝫ ꝑ ſonis ſecularibꝰ aut religioſis/ q̄ eccleſie ſoli tis ſermonibꝰ aut p̄dicatōibꝰ ꝓ diuinoꝝ p̄ce ptoꝝ noticia intereſſe nō pn̄t. Tercio puerꝭ ⁊ iuuenibꝰ qͥ a rudimētis infantie circa fidei noſtre generalē tenorē ⁊ principalia puncta primitus debent erudiri. Quarto perſonis domos dei vl̓ hoſpitalia loca freq̄ntātibus Ꝙ Tripertitum ⁊ infirmoꝝ ſollicitudinē gerētibꝰ. ¶ Quocir ca ad huiꝰ doctrine publicatiōꝫ qͣdruplex ꝑ ſonarū ſtatꝰ debet vigilare. Primo p̄lati qͦs inferioꝝ curatorū regimē de ꝓpinquo ꝯcer nit. quibꝰ inſuꝑ curatoꝝ ignorātia craſſa di uine legꝭ ⁊ inſufficiēs eruditio ſimplicꝭ ppl̓i īputabit̉ ī pctm̄. Scd̓o parētes ꝓ filijs apd̓ ſcholaꝝ rectores īſtare deberēt. Tercio do morū dei ⁊ locorū hoſpitaliū gubernatores ⁊ mgr̄i. In qͣrto general̓r/ qͥ ī verbis aut fa ctis ⁊ alijs ſignis alios ad peccādū induxe rūt. qͥqꝫ ex officio alios docere debuerāt ⁊ id agere negligunt. Hi nāqꝫ ſūptibꝰ ſuis ⁊ dili gētijs/ ꝑ huiꝰ aūt ſil̓is doctrine publicatōeꝫ debēt alioꝝ correctōeꝫ ꝓcurare. hͦ em̄ agere/ pnīa q̄daꝫ. hͦ ē ſatiſfactio. hͦ opꝰ miſcd̓ie deo acceptiꝰ qͣꝫ el̓yna corꝑal̓. ¶ Agāt igit̉ p̄noīa ti ꝙ doctrina huiꝰ libri inſcribat̉/ tabell̓ affi gat̉ tota vel ꝑ ꝑtes ī locis cōibꝰ. vtpote ī pa rochialibꝰ eccl̓ijs. ī ſchol̓. ī hoſpitalibꝰ. in lo cis religioſis. ¶ Deniqꝫ expediēs videret̉ vt ſuꝑ hoc fieret a pͥncipatibꝰ edictū/ aut ꝙ ab eccl̓ie p̄latis indulgētie ꝯferrent̉. Auctor ꝟ̓o ſeip̄m exonerat apud te xp̄ianitatē ſctīſſimā. agat quilibet qui in te et de te gloriat̉. qd̓ bo nū eē cognouerit. ¶ Gloria ſit altiſſimo deo in cuius noīe p̄ſens aggredior opus/ ad ſa lutē fideliū aīaꝝ ordinatū. ad eruditōem p̄ cipue rudis ⁊ idiote ppl̓i/ ⁊ eorū quibꝰ ꝯſue tis eccl̓ie ſermonibꝰ ⁊ p̄dicatōibꝰ minus in tereſſe aut informari ꝯcedit̉. In qͦ veluti ta bella quadā ⁊ ꝯpēdio breui/ tenorē fidei xp̄i ane lucide poterūt inſpicere/ ⁊ diuīa p̄cepta ꝓhibitōeſqꝫ / vt ex his qͥd agere/ qͥd ve fuge re debeāt/ poſſint diſtinctiꝰ agnoſcere. ¶ Cō tinet aūt pn̄s tractatulus capl̓a. xviij. quo rū qd̓libet in duas vel tres vel quattuor ꝑti culas ꝯuenienter ſubdiuidi poſſet. ¶ Primum capitulū affirmat mundū a deo fuiſſe creatum. Et ꝙ ipſe deus vnus ſit ⁊ trinus. Cur etiā aūt ad quē finē homo creatus ſit. R Irmiſſime credendū eſt ⁊ nulla tenus dubitandū/ ꝙ ſolū vnus ē deus/ om̄ipotēs/ omnia ſciens/ ⁊ omnē ꝑfectionē habēs. in tribꝰ ꝑ ſonis diſtinctis/ q̄ ſunt pater ⁊ filius ⁊ ſpūſ ſanctꝰ. Qui mundū creauit/ ⁊ creatū regit ⁊ gubernat ſola ſua liberrīa volūtate et dignā tiſſima bonitate. Speciali aūt ꝓuidētia hu manā gubernat ⁊ dirigit creaturā/ dans vi ris et mulieribꝰ aīas immortales/ creās eas tꝑaliter tūc cū eas corꝑibꝰ infūdit. ⁊ ad ima ginē ⁊ ſimilitudinē ſuā formās eas. vt creatꝰ hō ſuū ꝯditorē deū cognoſcat. diligat. vene ret̉. ⁊ eius p̄ceptis ī hac mortali vita obediēs ꝑ oꝑa bona ⁊ meritoria/ vitā tandē īmortalē btitudinis plenā in aīa ⁊ corꝑe ꝑpetuo cōſe quat̉. ⁊ ita ſit bonis angelis ſociatꝰ. ⁊ ī loco malorū angelorū ſiue demonū ſubſtitutus. Qui demones ꝓpter pctm̄ in has inferioreſ ꝑtes terre corruerūt/ damnatōis ſnīam ſuſti nētes. Cū quibꝰ etiā iuſtiſſime damnabūtur hoīes iniqͥ diuinis p̄ceptis inobedientes. ⁊ more beſtiali quaſi nō haberēt aīam rōnalē ſuis voluptatibꝰ ſeruientes. Secundū capitulū oſtendit humanū genus ꝓpter pͥmoꝝ parē tū tranſgreſſionē ⁊ peccatū multiplicem in curriſſe miſeriā. Idei veritate credēdū eſt/ pͥmos parētes noſtros Adā ⁊ Euā qui ad tā nobilē finē ꝯſequende beati tudinis creati fuerāt/ clauſiſſe pa radiſi ianuā ⁊ beatitudiuis introitū/ toti ſue poſteritati geners humani. Qm̄ ꝑ pctm̄ in obedientie/ donū iuſticie original̓ quadā he reditaria poſſeſſione ꝓ ſe ⁊ ſuis poſteris acce ptū a deo/ ipſi ꝓditores ꝑdiderūt. Quo do no gratuito original̓ iuſticie ꝯſeruato/ nos oēs a culpa īmunes fuiſſemꝰ. ⁊ ab om̄i miſe ria famis ⁊ ſitꝭ aut infirmitatꝭ abſoluti/ ⁊ ab alia qͣlibet penalitate liberi / adeo ꝙ oīs alia corꝑal̓ creatura nobis pacifice ſubiecta fuiſ ſet. ⁊ tandē abſqꝫ mortꝭ pena ī ꝑadiſum fui ſemꝰ trāſlati. Hoc aūt dono ꝑ pctm̄ pͥmorū parentū (vt p̄miſſū ē) ꝑdito/ nos moriēdi ne ceſſitatē ⁊ vniuerſaꝫ quā patimur penā atqꝫ miſeriā incurrimus. qꝛ naſcimur ī pctō ori ginali .ſ. in p̄dicte originalis iuſticie carētia. cōtra qd̓ pctm̄ tanqͣꝫ remediuꝫ efficax a xp̄o inſtitutū ē baptiſmi ſacramentū. ¶ Tercium capitulū declarat qualiter a deo redempti fuerimus. quis etiaꝫ ſit generalis tenor xp̄iane fidei et credendorum a ſingulis. Mnipotēs dn̄s ac pijſſimus pa ter/ nolens humanū genus tot et tantis ſubiectū miſerijs ī eternū perire/ ⁊ a regno ꝑadiſi ī ꝑpetuū exulare/ cō currēte iuſticia ſimul ⁊ miſcd̓ia his remediū decreuit adhibere. Uoluit ſiquidē idē pijſſi mus pr̄ vnigenitū filiū ſuū abſqꝫ corruptōe R De preceptis decalogi XXXI carnē ſumere ⁊ hoīeꝫ fieri ītra ītemerate v̓gi nis marie īmacl̓atū vteꝝ. Tātaqꝫ ⁊ tā mira hil̓ vnio facta ē duaꝝ nat̉aꝝ d̓ine et hūane ī vna ꝑſona filij dei/ vt vere deus hō diceret̉ ⁊ hō deꝰ. Ip̄e ē ih̓s xp̄s ſaluator nr̄ ꝑit̓ ⁊ redē ptor. Qui antea qͥdē a pr̄iarchis ⁊ ꝓphetis denūciatꝰ. nouiſſime ī fine tꝑm in hac vltīa mūdi etate ꝯceptꝰ ⁊ natꝰ/ a paſtoribꝰ ē cogni tus/ a tribꝰ regibꝰ oriētis adoratꝰ/ a ſimeone ſene ⁊ alijs qͣꝫ pl̓ibꝰ p̄dicatꝰ. ⁊ a. b. Ioh̓e ba ptiſta digito demōſtratꝰ. Idē deꝰ ⁊ dn̄s nr̄ ih̓s xp̄s circit̓ annoꝝ triū ſpacio legē d̓inaꝫ xp̄ianāqꝫ religiōꝫ p̄dicauit ⁊ docuit/ eā īnūe rabilibꝰ miracul̓ ꝯfirmādo/ quā ⁊ ī ſcpͥturiſ qͣttuor euāgelioꝝ nobis ꝑ ſuos mīſtros ex hibitā obſeruandā reliqͥt. Ordīauit inſuper vij. ſacr̄a eccl̓iaſtica/ q̄ ſūt baptiſmꝰ. ꝯfirma tio. ordo/ euchariſtia. pnīa. mr̄imoniuꝫ. vn ctio extrema. Ip̄e poſtremo vt nos redime ret ⁊ ſaluaret/ ſub pōtio pilato ſupplicio cru cis acerbiſſimā ſuſtinuit paſſiōeꝫ ⁊ mortē. ſe pultꝰ deinde ⁊ t̓cia die reſurgēs/ ſpacio dieꝝ xl. diſcipul̓ ſuis ꝟitatē ſue reſurrectōis d̓cla rās freq̄nter apparuit. ⁊ tādē vidētibꝰ apl̓is celos aſcēdēs ſedet ad pr̄is dexterā ī excelẜ. vēturꝰ ē poſtremo idē dei filiꝰ ih̓s xp̄s in fine mūdi ꝑ ignē finiēdi ⁊ ī meliꝰ īmutādi. iudex general̓ hoīm cunctoꝝ in aīa ⁊ corꝑe reſuſci tandoꝝ/ redditurꝰ ſingul̓ p̄mia meritoꝝ. bo nis ſiqͥdē celeſte regnū ꝑhennis beatitudīs/ pctōribꝰ ꝟ̓o penale ſupplicium ignis eterni ¶ Hic ē general̓ tenor orthodoxe fidei xp̄is ne/ quā firmit̓ credere tenet̉ catholicꝰ qͥlibet rōne vtēs abſqꝫ curioſitate/ pure atqꝫ ſince rit̓ ſine falſitate/ ⁊ certitudīal̓r reiecta dubie tate. ⁊ nolens plꝰ ſaꝑe qͣꝫ oportet ſed occur rētibꝰ difficultatū dubijs/ hūil̓r ſe ſūmittat credulitas ſimpliciū ītemerate fid̓i ſcē mr̄is eccl̓ie. ſapiētū p̄latoꝝ ⁊ doctoꝝ ac oīm ſcōꝝ ⁊ ſanctaꝝ qͥ ī teſtīoniū huiꝰ īuiolate fidei vſ qꝫ ad mortē dimicauerūt. ¶ Cōtra hāc fideꝫ illibatā/ grauiſſime peccāt heretici. ſciſmati ci. idolatre. ſortilegi. incātatores/ et magici ceteriqꝫ artibꝰ a lege diuina ꝓhibitꝭ vtētes. aut demonū īuocatores. ⁊ general̓r qͥ articu los fidei nr̄e total̓r aūt ī ꝑte/ palā vel occulte deridēt. Illi p̄terea qͥ nō credūt deū om̄ia iu ſtiſſime regere ſua liberrīa volūtate/ ſꝫ poti aſſerētes oīa nature vl̓ fortune vl̓ fato ſubij ci. Pret̓ea maloꝝ quēadmodū bonoꝝ fina lē ſaluatōꝫ affirmātes. Illi deniqꝫ qͥ nr̄oruꝫ actuū īputabilitatē ad meritū vl̓ demerituꝫ negāt qͥ dei p̄deſtinatōꝫ vl̓ reprobatōꝫ dicūt opeꝝ nr̄oꝝ tollere lib̓tatē. Hoꝝ ſil̓es ꝯͣ fidē orthodoxā ſūt errores innūeri / ꝓcedētes ex intellectu ſuꝑbo humiliare ſe deo recuſante. aūt ex falſa ph̓ia vel potiꝰ melācolia fantaſti ca. aut demū ex voluptuoſa carnalitate rōis iudiciū ⁊ affectus pietatē ſubuertente. CCapitulū quartum maīfeſtat qͥd deꝰ nob̓ ob ẜuādū p̄cepit/ enu merans decē p̄cepta decalogi. Iigit̉ (vt ī ſuꝑioribꝰ habitū ē) deꝰ S optimꝰ atqꝫ iuſtiſſimꝰ nos hoīes vltra ſup̄qꝫ irrōnales creat̉as ad̓o excellēter ꝯdiderit ad imaginē ſuā .ſ. dās me moriā. intellectū atqꝫ volūtatē/ vt cogͦſcamꝰ eū ẜuiamꝰ ⁊ amemꝰ. Miſcd̓iſſime p̄terea re demerit/ paſſiōꝫ ꝓ nob̓ talē ꝑferendo qͣlē nec ipſi ꝓ delictꝭ nr̄is ſufferre vellemꝰ. ꝓfecto iu ſtiſſimū ē vt ip̄i deo fidel̓r ẜuiamꝰ tāqͣꝫ ſubie cti ſup̄mo dn̄o/ ſic̄ filij nat̉ales pr̄i legitīo. et velut ſerui ex dn̄io pctī/ carcer̄ morteqꝫ redē pti ſaluatori liberaliſſimo. attēto ꝙ nob̓ eiꝰ p̄cepta ſeruātibꝰ/ gl̓ia inexcogitabil̓ ab eodē ꝓmittit̉. trāſgreſſoribꝰ v̓o ineſtimabilia tor mēta reſeruant̉. Cognoſcēs nihilominꝰ ipſe pijſſimꝰ pr̄ noſtrā fragilitatē ⁊ exiguā poten tiā neqͣqͣꝫ reqͥrita nobis om̄e ſeruitiū qd̓ ẜm iuſticie rigorē exigere poſſet. dedit qͥn potiꝰ certū numeꝝ p̄ceptoꝝ/ quorū obſeruatio ſi bi ſufficiēs eēt. q̄ etiā legis decalogo ꝯtinēt̉. Quapropt̓ ad hec p̄cepta ſciēda ⁊ intelligē da tenet̉ qͥlibet ꝑ ſe vel aliū diligentiā appo nere ꝓ ꝯſeruatōe vite ſpūalis/ quantū ꝓ vite corꝑalis ſuſtētatione poneret. ⁊ eo maiorē qͦ īmortal̓ aīa/ ē corꝑe p̄ſtātior. ſine quoꝝ noti cia nullꝰ p̄t ꝯueniēter pctā vitare/ aut ab eis reſurgere. ⁊ quoꝝ ignorantia ex deſidia ꝓue niēs nō excuſat ſꝫ accuſat ⁊ ꝯdemnat. Sūt aūt hec decē p̄cepta his metrꝭ ꝯp̄hēſa. Unū crede deū nec iures vane ꝑ ip̄m. Sabbata ſanctifices/ ⁊ venerare patres. Nō ſis occi ſor. fur mechus. teſtꝭ iniquus. Uiciniqꝫ tho rum/ reſqꝫ caueto ſuas. ¶Capitulum quintū eſt de explanatōe pͥmi p̄cepti. Rimū p̄ceptū ē. Diliges dn̄ꝫ deū tuū ex toto corde tuo. ex tota mēte E tua ⁊ ex tota v̓tute tua Hoc ē/ n̄ vo les ſciēt̓ rē quācūqꝫ amare plꝰ qͣꝫ deū. ꝓpter qd̓ d̓i amorē ꝑdaſ. Hoc āt p̄ceptū ꝯuenient̓ ab hoīe ẜuat̉ ⁊ n̄ alit̓/ ſi legē dei ⁊ alia p̄cepta oꝑbꝰ īpleat. Quiſqͥs eī mortal̓r peccat/ p̄ce Tripertitum ptū hͦ infringit. qꝛ volūtatē ſuā d̓ine volūta ti oppoſitū p̄cipiēti anteponit. ¶ Spāl̓r aūt ꝯͣ hoc p̄ceptū agūt hoīes ingͣtiꝯͣ diuina iudi cia ⁊ ordinatōes aut regimē erga ſe vel alias creaturas murmurātes qͣſi n̄ eēt deꝰ oīno iu ſtus. bonꝰ atqꝫ miẜicors ⁊ totꝰ amabil̓ atqꝫ deſiderabil̓. ¶ Illi itē qͥ ī foueā deſꝑatiōis ſe ip̄os p̄cipitāt ꝑ impatiaꝫ. ¶ Illi p̄terea qͥ vr gente infirmitate aut neceſſitate aliqͣ ſortile gos ꝯſulūt ⁊ diuīatores/ vtētes pomis īſcri ptis/ aut breuibꝰ cartul̓ ſiue ſcedul̓ collo ſu ſpēſis/ aut characteribꝰ/ ⁊ alijs qͥbuſlibꝫ va nis credulitatibꝰ/ qͣſi deꝰ ip̄e nō eſſet vſqꝫ qͣqꝫ bonꝰ. potēs ⁊ ſapiēs ad eis ſuccurrēdū qͣꝫtū ſit eoꝝ neceſſitatibꝰ expediēs. Faciat igit̉ hō in ncc̄itate ꝯſtitutꝰ qͣꝫtū p̄t ꝓcurās remediū naturali īduſtria nō tēptādo deuꝫ qd̓ graue pctm̄ ē. aut noua miracula expectādo. deſi derādoqꝫ. Reliquū v̓o qd̓ nature vires exce dat/ deo plena fide ꝯmittat. ⁊ īdubitāt̉ deꝰ noſcit oīa. qͥqꝫ optimꝰ ē illd̓ qd̓ optimū ē cō modiſſimūqꝫ fuerit hoī ꝯferet. ſepe eqͥdē īfir mitas. pauꝑtas/ aut alia q̄uis tribulatio/ eſt hoībꝰ vtilior qͣꝫ nimia ꝓſꝑitas qͣ facil̓r abuti mur. Scit nāqꝫ pr̄ qͥd filio ꝓſit. mgr̄ qͥd di ſcipulo ꝯueniat. ⁊ medicꝰ patiēti d̓ remedio ꝯpetēti nouit meliꝰ ꝓuidere. ¶ Peccāt inſuꝑ ꝯtra p̄ceptū hoc illi qͥ mūdano qͦdaꝫ timore irriſoꝝ aut oblocutoꝝ v̓ba formidantes/ di uīs p̄ceptꝭ obedire verent̉. Quapropt̓ etiaꝫ grauiſſime peccāt hm̄oi irriſoreſ. ꝑſonas di uīo ẜuitio deditas ī ſtatu religiōis. v̓ginita tis aut viduitatis ꝯſtitutas. aut ſtudio the ologie deputatas affectione carnalia bono oꝑe retrahētes. ¶ Hoc rurſus p̄cepto nob̓ p̄ cipit̉ honor ⁊ reuerētia ſctīs exhiberi. ſpālit̓ ꝟ̓gini marie ⁊ bono angelo cuſtodi nr̄o vt nihil turpe ip̄o vidēte ⁊ pn̄te faciamꝰ qd̓ pn̄ tibꝰ hoībꝰ agere recuſaremꝰ. ꝙ deniqꝫ ſctōꝝ reliqͥas. loca ſctā/ et btōꝝ imagines debemꝰ venerari. nō ꝓ ipſis. ſed qꝛ vidēdo eas/ hono rē īpēdimꝰ rebꝰ repn̄tatꝭ ꝑ eas iuxta ritū ſct̄e mr̄is eccl̓ie. alioqͥn pctm̄ idolatrie cōmittit̉ imaginē ẜm ſe adorādo. credēdo ip̄aꝫ imag nē pulcrā ſiue turpē. nouā aut veterē/ plꝰ al qͥd hr̄e v̓tutis. ⁊ qͥcqͣꝫ numīs includere vl̓ di uinitatis. ¶ Huic p̄cepto plurimū ꝯtrariat̉ nimiꝰ honor dn̄is tꝑalibꝰ aut magnatibus/ adulatōe ſiue malo aliqͦ fine exhibitꝰ Om̄is. etiā ſil̓atio vl̓ hypocriſis ad inanē hoīm glo riā aūt fallacē deceptōꝫ ordinata. Immode ratꝰ itē amor parētuꝫ erga filios. ⁊ generalit̓ auri ⁊ argēti aūt alicuius creature. ſic ꝙ hō ibi ſiſtat. ⁊ in eis cōfidentiā ponat. Non em̄ hec oīa ab infernali morte nos potern̄t libe rare. ſolꝰ quippe deꝰ ē verus ⁊ fidelis amicꝰ. qͥ in extrema neceſſitate opē p̄ſtare pōt. vn̄ et ſuꝑ oīa cōfidēter cū cordis ſinceritate hono rari debet. adorari ⁊ diligi. ¶ Capitulum ſextum eſt de ſecundo p̄cepto. Ecundū p̄ceptū ē. Nō iurabis ꝑ Z nomē dei tui inuanū ⁊ ſine cauſa. ¶ Cōtra p̄ceptū hͦ pͥncipal̓r agūt qͥ ſciēter qd̓ falſum ē vel falſum eē credūt/ iu rāt/ ꝑiuriū ꝯmittendo. Ualde nāqꝫ hͦ graue pctm̄ ē. cū deꝰ aſſumat̉ tāqͣꝫ teſtis falſitatꝭ. ⁊ qͥ artificioſe iurat falſū artificioſe deierat. qͣꝫ qͣꝫ em̄ ꝓ loco ⁊ tēꝑe conueniēter ꝟitas poſſit ſubticeri. nō tn̄ dici falſuꝫ ſciēter ⁊ ꝑiuriū cō mitti. ¶ Peccāt etiā grauit̓ ꝯͣ p̄ceptū hͦ qͥ tur pia faciūt iuramēta. deum blaſphemātes. et aīas ſuas iurādo demonibꝰ deuouēteſ. qͥqꝫ d̓ hūanitate xp̄i ⁊ ſctīs īhoneſte loquūt̉ ¶ Cō tra qͦs oēs ſic ꝑiuros ⁊ blaſphemos/ ſtatute ſunt leges punitiue / taꝫ a terrenis pͥncipibꝰ/ qͣꝫ a p̄latis eccl̓iaſticis. vn̄ dolēduꝫ ē ꝙ ꝓpter negligentiā ipſoꝝ ad qͦs penas exeqͥ ꝑtinet/ nō ſortiunt̉ effectū. ¶ Multū ꝟ̓o diligenter qꝫ p̄miſſa deberēt attēdere hi qͥ cā lucri d̓ fa cili iurāt. quēadmodū mercatores ⁊ mercat̉ ces. Illi etiā qͥ abſorpti paſſione aut ebrieta te ī ludis freq̄nter inhoneſtis ſiue ꝓhibitis. vt ē taxilloꝝ ludꝰ/ enormit̓ iurāt. ⁊ generalit̓ qͥcūqꝫ ꝑuerſa ꝯſuetudine aut inclinatōe pre uenti iuramentū emittūt. In talibꝰ qͥppe ſe pe ꝑiuriū cōmittit̉. ꝓpter qd̓ etiaꝫ tales aliqͦ peiores ſunt in hͦ ſaracenis aut iudeis ⁊ mi nus deū honorātes. ¶ Ad hoc aūt genꝰ pctī ꝑiurij .ſ. reducit̉ votoꝝ fractio. federis ⁊ ſolu tio fidei mr̄imonialis. Et general̓r infideli tas qͣ in alteriꝰ p̄iudiciū ſecretū illiꝰ reuelat̉ ſi ue ꝑ confeſſionē ipſiꝰ ſiue alio mō ſecreto co gnitū. lege nāqꝫ diuīa ⁊ naturali ſecretū tene ri dꝫ qd̓ ī ſecreto acceptū ē niſi alia via fuerit ſibi detectū. ¶ Poſtremo ꝯͣ p̄ceptū hͦ reducti ue peccāt/ qͥ vouēt aūt ꝓmittūt ea q̄ ſunt d̓ ſe illicita. ꝙ ſi ꝓmiſſa talia oꝑe compleant/ gra uius inde ⁊ damnabilius peccant. CCapitulū ſeptimū De tercio precepto. Erciū p̄ceptū ē. Tu obſeruabis dies dn̄icos et feſtiuos ab eccl̓ia ſeruari p̄ceptos. Hec obẜuatō De preceptis decalogi XXXI aut veneratio ml̓tiplicit̓ accipiēda ē ¶ Pri mo qͥdem vt qͥlibet xp̄ianus illo die dn̄ico vl̓ feſtiuo/ legitimo īpedimēto ceſſāte/ miſ ſam audire teneat̉. ¶ Scd̓o vt qͥlibꝫ eo die abſtineat ab om̄i labore aut mercatōe/ aut alio qͦuis laborioſo oꝑe ẜm ritū ⁊ ꝯſuetu dinē patrie quā inhabitat. quā ꝯſuetudinē p̄latus ſpūalis loci illiꝰ cognoſcēs nō ꝓhi bet. ꝙ ſi apud aliqueꝫ ſuꝑ tali ꝯſuetudine ẜuāda. aut alijs caſibꝰ dubietas occurrat; ꝯſulat ille ſuꝑiores ⁊ ꝑitos. ne ꝑ amplā ni mis aut ſtrictā ꝯſcīam in peccatū cadat. ¶ Tercio accipiēda eſt hec ob ẜuatio vt v nuſqͥſqꝫ illo die ꝓpͥam vitā et ꝯſcientiā diſ cutiat. de ꝯmiſſis crimībꝰ veniā a deo pe tens. Recognoſcere debꝫ tūc xp̄ianꝰ multi plicia bn̄ficia ſibi a deo p̄ſtita. nō ī aliquo murmurādo aūt ſibi guerrā de bonis ſuis faciēdo. ſꝫ gr̄as referēdo. Debꝫ tūc audiri verbū diuinū ⁊ ſpūal̓ doctrina pacifice at qꝫ reuerēter abſqꝫ irriſiōe aut impedimēto qͦcunqꝫ. Meditet̉ p̄terea qͥlibet ⁊ corā ocu lis cordis qͣntū pōt cōſtituat mortē ſibi d̓ ꝓpinquo imminētē. infernū atqꝫ ꝑadiſuꝫ. mortē etiā pͥoꝝ hominū qͥ in hac vita p̄fue runt. facta etiā memorabilia ſctōꝝ ⁊ ſctāꝝ. Dicat pater nr̄. Aue maria. Credo. ⁊ alia ſi quas didicerit oratōes deuotas. Penitē tias iniūctas ſibi diligent̓ ꝑficiat. Reqͥrat inſuꝑ diuinū auxiliū interceſſiōe mediāte ſctōꝝ ⁊ ſctāꝝ a qͥbꝰ velut pauꝑ ⁊ mendicuſ elemoſynā ſpūalē poſtulet. nūc ad vnum. nūc ad aliū ſe ꝯuertēſ qͦuſqꝫ bonū aliquod ſpūale in ſaccū ſue pauꝑtatꝭ ꝯgeſſerit. Pre terea doceat qͥſqꝫ curā alioꝝ habēs/ filios aut filias ⁊ alios ẜuitores diebꝰ ſolēnibus ⁊ feſtiuis ſil̓ia facere. hoꝝ eī omiſſio culpa bilis eſt defectus. ¶ Predictis tn̄ nō obſtā tibꝰ licite pōt hō diebꝰ dn̄icis ⁊ feſtiuis ali quam recreatōem et ſpaciamentū vl̓ ludū honeſtū cā ſolacij aſſumere plꝰ qͣꝫ alio tꝑe. dūmō ꝑ peccatū mortale nō offendat̉ de comedēdo bibēdo chorizādo aut aliū lu dū exercēdo. Quāqͣꝫ freq̄ntiſſime in talibꝰ ludis grauia pctā ꝯmittat̉. quēadmodum ꝑiuria. rixe. diſſenſiōes. deſideria carnalia. oꝑa. v̓ba ⁊ carmīa luxurioſa. ꝯͣ deum ⁊ eqͥ tateꝫ iuſticie/ adeo vt ſepiꝰ die dn̄ico minꝰ malū eſſet arare qͣꝫ talia ꝑpetrare. ¶ Contra p̄ceptū hoc peccant gͣuiter impediēteſ p̄di cationē aūt diuinū ſeruitiū verbiſ aut factꝭ ītra eccl̓iaꝫ aut extra. ¶ Quiqꝫ circa eucha riſtie ſacramētū irreuerētes ſunt. aut erga alia eccl̓iaſtica ſacramēta. ſicut baptiſmi ⁊ mr̄imonij celebratōeꝫ qͥdam ſunt irridētes ⁊ ſacramēta ꝯfirmatōiſ ⁊ vnctōis extreme ſuſciꝑe ꝯtēnentes. ¶ Ceterū ꝯͣ ideꝫ p̄ceptū valde gͣuiter delinquūt hi qͥ in certꝭ ſolēni tatibꝰ anni irreuerētias multas ⁊ abomīa biles ꝑpetrāt. Illi etiā qͥ talia facientibus dāt ꝯſenſum. illi p̄ſertim qͥ ex officio poſſēt ⁊ deberēt talia īpedire nec excuſari pn̄t lu di p̄textu. Aſſerit nāqꝫ veridicū ꝓuerbiuꝫ. Non patit̉ ludū/ fama/ fides/ oculꝰ ¶ Capitulū octauū De quarto p̄cepto Onora parentes tuos eſt qͣrtū p̄ce. ptū. ¶ Hoc autē accipiēdū eſt non tm̄ d̓ ꝑentibꝰ carnalibꝰ ſed ⁊ de p̄la tis eccl̓iaſticis et curatis nr̄is qͥ nos ī chri ſto regenerauerūt. ⁊ generaliter de alijs p̄ poſitis ⁊ ſuꝑioribꝰ. mgr̄is .ſ. bn̄factoribus ⁊ terrenis pͥncipibꝰ. Cōſimilit̓ etiā de mor tuis ⁊ defunctis intelligendū eſt qͦ ad hͦ ꝙ ꝓ ip̄is deū rogare tenemur. ¶ Cōtra prece ptū hoc gͣuiter peccant hi qͥ ſine cauſa rati onabili ſuis ſuꝑioribꝰ qͥbuſcūqꝫ d̓trahūt. aut maledicūt ⁊ eos ꝓdūt. vl̓ mortē eis op tant. quēadmodū mali filij ꝑentū mortem freq̄nter deſiderāt vt eoꝝ hereditatē poſſi deāt Trāſgrediūt̉ etiā p̄ceptū hͦ qͥ ꝯtēnūt p̄cepta ſācte mr̄is eccl̓ie. veluti excōicatōiſ ſnīam paruipēdenteſ. Et ieiunia īdicta ab eccl̓ia ſine cauſa rōnabili ſoluētes. cū tn̄ ea obẜuare poſſent ſine ſui corꝑis notabili gͣ uamine. Sicuti etiā libertatū eccl̓ie viola tores. que libertas eccl̓ie cōceſſa ē. nō tā fa uore miniſtrorum eccl̓ie. qͣꝫ intuitu diuini honoris. nō enī ꝓpter maliciā aliqͦꝝ mini ſtrorū eccl̓ie/ debꝫ a quoqͣꝫ fideli xp̄iano ſta tus p̄laticus aut eccl̓iaſticus diffamari aut ledi. nec ꝑdit virtutē ſuā baptiſmꝰ aut miſ ſa celebrata ſiue alid̓ ſacramentū ꝓpt̓ mali ciam miniſtrorū. ¶ Tenet̉ p̄terea hͦ p̄cepto laicꝰ fidelis qͣꝫqͣꝫ aliqͥ eccl̓ie miniſtri mali ſint) debitū reddere. miſſam audire. decīas ⁊ oblatōes ⁊ alia iura reddere. ordīata pro ſuſtentatōe eccl̓ie miniſtrorū qͥ vacādo di uino ſeruitio toti reipublice ſeruiūt. pluri mis alioꝝ hominū ꝓpter tꝑales ⁊ neceſſa rias occupatōes ab hͦ miniſterio p̄peditꝭ. qͥ ſic eccl̓ie debitum reddit liber ⁊ īmunis deo nō hoībus ſeruit ¶ Porro p̄ceptū hoc infringunt qui leuiter nimis ⁊ inſipiēter re darguūt terrenos pͥncipes ſuꝑ eoꝝ actibꝰ M U Tripertitum publicis ſiue ꝯſtitutōibꝰ ⁊ ſtatutis. nō attē dentes ſepiꝰ eoꝝ onera ⁊ ſarcinas gͣues qͣſ ſubditꝰ ppl̓s nō p̄t nec dꝫ cognoſcere. qua propt̓ nec eos de facili iudicare dꝫ. multa potiꝰ examini diuīo reẜuantes corā qͦ ſūt ip̄i pͥncipes actuū ſuoꝝ ratōem reddituri. ¶ Deniqꝫ ſoluūt hoc p̄ceptū qͥ nolūt ſuꝑio rum ſuorū aūt ſapiētioꝝ acqͥeſcere ꝯſilijs. ꝓprijs iudicijs innitētes. Prouenit quip pe graue peccatū hoc ex inobediētia ⁊ de dignāti ſuꝑbia. in errorē ⁊ deceptōneꝫ ho minē inducēs. Cōtīgit nāqꝫ ſepius vt ali qͥs hō taliter deceptꝰ ſuꝑbia/ tāte ſe r̄putet ſanctitatis/ vt hūano ꝯſilio nō indigere ſe credat. Fit ꝓinde vt deceptꝰ hō ille ꝓpter auſterā nimis ⁊ indiſcreta abſtinentiā quā bonā eſſe credit/ capitiſ furiā aūt aliā infir mitatē īcurabilē malo fine ꝑiturꝰ īcurrat: Capitulū nonum De quinto precepto Uintū p̄ceptū eſt. Nō occideſ ho minē. Et eſt intelligendū ꝙ nō eſt interficiendꝰ hō aucͣtoritate propͥa vel ꝑticulari. ⁊ ꝑ viā facti p̄termiſſa via iu ſticie ⁊ eqͥtatis. ¶ Hoc p̄cepto diſtricte ꝓ hibet̉ om̄e ꝑuerſum odiū ⁊ deſideriū vidi cte ſeu mortis aliene. malū item ꝯſilium. et iniquꝰ ꝯſenſus in alteriꝰ nocumētū leſiōeꝫ vel mortē. Ꝙ ſi ꝑſona leſa eccl̓iaſtica fue rit aūt ī ſtatu clericali ꝯſtituta grauius eſt peccatuꝫ. ⁊ incurrunt eo facto ſic agentes et ꝯſentiētes excōmunicatiōis ſentētiam. ¶ Cōtra p̄ceptū hoc gͣuiter delinquūt hi qͥ odio vl̓ rancore pͥncipaliter moti/ aut intu itu vīdicte aut alieni gͣuaminis potius qͣꝫ zelo iuſticie īſtigati/ ꝓximos ſuos ꝑ placi tatōes ⁊ ꝓceſſus aut iudicia publica mul tiplicit̓ vexant; etiā qd̓ ſuum ē reqͥrentes. Poteſt nihilominꝰ hō qd̓ ſuū ē in iudicio publico repetere. ⁊ ordīe iuris ẜuato emen dā rōnabilē ſue dānificatōiſ reqͥrere. abſqꝫ hoc ꝙ odiēdo ꝓximū mortal̓r peccet. qͣꝫqͣꝫ ſepe ꝓ pace ꝓpͥa et trāquillitate/ et attēta ꝓ ximi indigentia eligibiliꝰ eſſet oēm emēdā abſqꝫ lite publica remitti. Uulgo nāqꝫ d̓r. In d̓nario litis nō ē obolꝰ amoris. ¶ Ml̓ tū v̓o is qͥ ledit aliū debet attēdere ꝙ ex al terius mutilatōe vel occiſione ſiue leſiōe qͣ cunqꝫ/ ꝯtingit interdū leſum cū ſuis here dibꝰ depauꝑari. in qͦ caſu ledēs quēadmo dum fur aut latro. ad oīm bonoꝝ ꝑditorū reſtitutōem tenet̉. ¶ Pret̓ea ꝯͣ p̄ceptū hoc gͣ uiter peccāt qͥ qͦquo mō impediūt ex ꝯmi xtione viri ⁊ ml̓ieris fetū naſci. aut aborti uum ꝓcurāt. ſeu ꝑcuſſiōe violēta vteri. aut nimia ingluuie. aut ꝓpt̓ anguſtiā veſtimē torū ad laſciuiā ordīatā. aut aliā quācūqꝫ negligentē fetus cuſtodiā. Ꝙ ſi fetꝰ iā erat animatꝰ gͣuius pctm̄ eſt. tūc enī vere homi cidiū ꝑpetrat̉. ¶ Inſuꝑ ꝯͣ p̄ceptū hoc ſpeci aliter peccāt inuidi. detractores. odio plēi. ⁊ iracūdi. tūc p̄cipue cū int̓ affines ⁊ alioſ guerras aut diſcordias implacabiles exci tant. ex qͥbꝰ mala pl̓ima oriūt̉. adeo vt is qͥ litē mouit eā cū vellet nō ſciret aut valeret ſedare. vn̄ ⁊ apud deū damnoꝝ īde ꝓueni entiū reꝰ ꝯſtituit̉. ¶ Occurrit deniqꝫ ꝯͣ p̄ce ptū hoc dānabilis ⁊ horrēda ꝯſuetudo in aliqͥbꝰ obẜuata ꝓuincijs. qua ꝓ vniꝰ deli cto tota ip̄ius ꝓgenies in mortē ⁊ ꝑſecuti onē ꝑqͥrit̉. ¶ Hoc tandē p̄cepto interdicit̉ ome duellū mortale. aut torneamētū. qͥbuſ mortis ꝟiſimilit̓ īminet ꝑiculū Capitulū decimū De ſexto p̄cepto. Extū p̄ceptū eſt. Nō furtū facies. Et eſt furtū vl̓ latrociniū rē alienā raꝑe ſiue r̄tinere/ alio cuiꝰ ē ignorā te. ſic ꝙ ip̄i hͦ cognoſcēti diſpliceret. ¶ Hoe p̄cepto diſtricte ꝓhibet̉ oīs iniuſta merca tio. Cultura q̄libꝫ terre aūt labor infidel̓ ⁊ fallax qd̓libet aut mēdoſum artificiū. Fi ctus etiā diete labor. Et reꝝ venaliū inuti liū quōlibet ꝓ vtilibꝰ venditio. ſiue vendi tor eaꝝ eas emēdo deceptꝰ fuerit ſiue non. Non em̄ qꝛ deceptꝰ ſum licite poſſum aliū deciꝑe. ¶ Prohibet̉ itē hͦ p̄cepto om̄is vſu ra. falſa aduocatio aut patrocinatio/ placi tatioqꝫ vel lis nō rite aſſumpta. fraudulē ta ꝓcuratio. aut iniuſtū iudiciū Et genera liter om̄is deceptio manifeſta. aut falſo co lore velata qua qͥs alteri damnū facit qd̓ ſi bi nollet fieri. ¶ Aggrauat̉ autē peccatum hͦ furti vl̓ latrocinij ex circūſtantijs loci et tꝑis/ ꝑſone ⁊ ſil̓ibꝰ. quēadmodū ſi reꝫ ſacrā in loco ſacro. aut tꝑe oratōi deputato quis auferat. Si etiā ꝑſona dānificata pauꝑ fu erit ⁊ in ſe vel in ſuo ſtatu aut in ſuis here dibꝰ ex hͦ gͣue detrimentū patiat̉. ¶ Reqͥrit̉ aūt ad ꝑſone ſic aliū dānificātꝭ abſolutōeꝫ vt ablata ⁊ dāna ex ītegro dānificato reſti tuat. ẜm iudiciū boni viri quēadmodū ci tiꝰ ⁊ ꝯmodiꝰ pot̓it. Ꝙ ſi facultas n̄ ſit oīa reddere ſaltē qd̓ poterit reſtituat. ⁊ ſi dāniF De preceptis decalogi XXXI ficatus ignoret̉ ablata nihilominꝰ ī pios vſus ⁊ elēoſynas diſtribuat ẜm iudicium ſuꝑioris. ¶ Hoc etiā p̄cepto ꝓhibet̉ om̄is ſymonia. q̄ ē ſacroꝝ venalitas. Pluralitas itē bn̄ficioꝝ abſqꝫ rōnabili cā. Et formatō vel vſus falſe monete. ¶ Itē rem aliquā ad certos termīos ad credentiā plꝰ iuſto ven dere. Et oīs ꝯͣctus illicitus. ¶ Pret̓ea ꝓhi bet̉ hͦ p̄cepto oīs detractio ⁊ diffamatio qͣ alteriꝰ fama bona om̄i argento p̄ſtātior al teri īiuſte tollit̉. Debet eqͥdem ſic diffamāſ alt̓i famā ablatā reſtituere qͣꝫtū p̄t. publice qn̄qꝫ vitatē ꝯfitēdo. ⁊ ſe male feciſſe aſſerē do. Et ml̓to magis ſi cōitatē aut totuꝫ ali quē ſtatū iniuſte diffamauerit. ¶ Inſuꝑ hͦ p̄ceptū infringūt qͥ a ſubditꝭ ſuis vltra iu rꝭ eqͥtatē ⁊ reipublice neceſſitatē tꝑalia bo na violēter diripiūt. qͥ etiam iniuſtas legeſ aut p̄cepta ꝯdunt ꝯͣ deū ⁊ eccl̓iaꝫ. qͥ ī eo fa cto excōicatōnem incurrūt. ¶ Ampliꝰ hoc trāſgrediūt̉ p̄ceptū adultere ml̓ieres; illegi timos filios ad legitimoꝝ hereditatē ſucce dere faciētes. q̄qꝫ viroꝝ ſuoꝝ bona eiſ igno rātibꝰ ſūptuoſe nimis ꝯſumūt. Cōſil̓r de linquūt filij ꝑentū bona eis neſciētibꝰ inu til̓r exponēdo. Seruitores etiā ⁊ diſpēſa tores dn̄oꝝ ſuoꝝ aut mgr̄oꝝ bona īfidelit̓ mīſtrādo. Eccl̓iaſtici viri eccl̓ie bōa luxu rioſe aut pōpatice/ aut ea ī theſauroſcumu lādo. Illi item qͥ termīos agroꝝ dilatant ꝓximos defraudādo. Qui tributa iuſte in ſtituta ſoluere renuūt. Et hi qͥbus ꝯmiſſa eſt teſtamentoꝝ executio. elēoſynas et cete ra legata ī p̄iudiciū defunctoꝝ īplere diffe rētes. aut ſoluere recuſantes. Plurimi ſūt hoꝝ modoꝝ ſil̓eſ qͥ ex p̄cedentibꝰ īmodera tꝭ ſumptibꝰ ꝓueniūt. cū qͥs multipl̓r vltra redditus et ꝓuentꝰ ꝓpͥos ſumptuoſum ge rit ſtatū. ſumptuoſus nāqꝫ ſtatꝰ/ ſūptuoſaſ reqͥrit expēſas. ¶ Poſtremo ꝯͣ p̄ceptū hͦ gͣ uiſſime peccāt hi qͥ pecunia aut p̄ce violen ta/ ꝑentes ꝓpinquos aut ẜuitores pͥncipa liter intuitu ſeruitij eccl̓ie bona occupare p̄ curāt. cū p̄ſertiꝫ eccl̓iaſtica bn̄ficia dignis ⁊ ſufficiētibꝰ debeant̉. ⁊ pure nō ſymonia ce ꝯferri debeāt. Alioqͥn ī bn̄ficio nullum ius acqͥrit. nec a crimīe liber eē p̄t qͦuſqꝫ be neficiū ſimpl̓r r̄ſignet ſymōiace ꝓmotꝰ ⁊c̄. Capitu. Vndecimū Septimū ꝯtinet p̄ceptū Eptimū p̄ceptū ē. Nō mechaberꝭ nec luxurioſus eris. ¶ Hoc precepto inhibet̉ ſub pena pctī mortal̓ oīs ſocie tas ⁊ carnal̓ ꝯmixtio viri ⁊ ml̓ierꝭ. excepta mr̄imonij lege. Huius nāqꝫ oppoſitū aſſe rere eſt error ꝯͣ fidē. ¶ Prohibet̉ etiā p̄cep pto hͦ tā in mr̄imonialit̓ ꝯiūctis qͣꝫ in ſolu tis oīs luxurioſus attactꝰ mēbroꝝ genita liū qͦ nō ſeruat̉ natural̓ ordo inditꝰ a natu ra. vl̓ nō rite copulant̉ ꝑtes ad generatōeꝫ a natura deputate. Et tāto pctm̄ hͦ gͣuiꝰ eſt qͣꝫto a naturali ordīe lōgiꝰ recedit. ſiue inter ꝑſonas ſolutas. ſiue (qd̓ crimē aggͣuat) con iūctas mr̄imonial̓r. Siue fuerit huiuſce modi attactꝰ ī ſe vl̓ ī alia ꝑſona. aut reſpe ctu beſtie in altera ſpecie/ ꝑ turpiſſimā ⁊ illi citā ꝯplacentiā ꝯſūmatꝰ Si deniqꝫ ſpēal̓r attactꝰ ip̄e īnatural̓ ꝓuēiat a fediſſima viliſ ſimaqꝫ delectatiōe q̄ mollicies vl̓ pollutio dicit̉. Si qͥs autē in his vel aliqͥbꝰ horuꝫ culpabil̓ eſt/ ſufficiēter intelligere p̄t qͥd iſti modi generales loq̄ndi ſignificent. nec enī ꝑticulariꝰ extra cōfeſſionē eſt abominabil̓ hec īmūdicia explicāda. ne caſte aures pu re ⁊ innocētes hoꝝ pͥus ignotoꝝ noticiam. acqͥrāt ⁊ ſcādalizent̉. ¶ Sūt etiā caſus iſti enormiū ꝯͣ naturā pctōꝝ. p̄latis maioribꝰ ep̄is ſcꝫ ⁊ ſuis pnīarijs ad abſoluēdū reſer uati. quoꝝ aliqͥ ẜm leges igniſ pena plectū tur. Nec p̄t aliqͥs qͦtcūqꝫ bona aut elemoſy nas oꝑet̉ in et̓nū ſaluari. ſi pudore motus hec pctā reticeat. vl̓ adeo celet vt nō poſſit ꝯfeſſor pctī ſpēꝫ diſtinctiꝰ ꝑpēdere. ¶ Pec cati nāqꝫ ꝑpetratio debuit maiorē pudorē inferre qͣꝫ eiꝰ reuelatio/ p̄ẜtim in cōfeſſione ¶ Incidit aūt hō ī horrēdū pctm̄ hͦ varijs de cauẜ. Aliqn̄ qͥdem ex ſola malicia alteri us impellētis. ſic̄ iuuenes aliqͥ ꝑuerſialios innocētes freq̄nt̓ decipiūt. Aliqn̄ ex nimio ocio. Freq̄nter ex ſumptōe nimia potꝰ aut cibi. potuū p̄ſertim aut ciborū exceſſiue ni mis ſuꝑcalefactiuorū. Sepe ex inhoneſtꝭ v̓bis aut aſpectibꝰ radicatis aut fixis Qn̄ qꝫ ex diuturna cogitatōe circa carnalē actū vl̓ ꝯmixtionē viri et ml̓ieris. aut īordīato appetitu carnal̓ ꝯmixtiōis cū tali vl̓ tali ꝑ ſona. Interdū etiā ex ꝑuerſa doct̉na ꝑentū. ſeruitoꝝ aūt ancillaꝝ. ſiuc (qd̓ magnū faci nus ē) magiſtroꝝ cū qͥbꝰ iuuenis aliqͥs cō uerſat̉ aut nutrit̉. Ul̓ poſtremo ex ſola pec cātꝭ malicia. ¶ Ceteꝝ ꝓpt̓ deteſtādū pctm̄ hoc olim mūdꝰ ꝯſumptꝰ ē vniuerſali dilu uio. ⁊ qͥnqꝫ ciuitates ſodomē ⁊ gomorre ig ne celeſti ſuccenſe. vt habitatores eaꝝ viui deſcēderēt ī infernū Propt̓ idē pctm̄ hͦ qd̓ M 2 Tripertitum diuinā exclamat vindictā/ veniūt ſepiꝰ fa mes. guerre. peſtes. mortalitateſ. inundati ones aqͣꝝ. ꝓditiōes regnoꝝ. ⁊ alie ml̓tipli ces clades ꝓut ſcpͥture teſtāt̉. ¶ Prīcipale ꝟo ⁊ efficax ꝯͣ peccatū hͦ et general̓r aduer ſus luxuriā remediū. eſt ſobrietaſ victꝰ. ma lorū vitare ꝯſortia ⁊ ociū. malas ⁊ noxias cogitatōes ſtatim repellere ne figant̉ in cor de. ex toto conatu p̄ceſ ad deū. virginē ma riā. ſctōs ſctāſqꝫ dirigere. cogitatiōes ſuas aliorſum diuertere. ⁊ interdū corꝑalē penā libenter aſſumere. quēadmodū qͥdā ꝑitus līguā ꝓpͥaꝫ mordēſ ⁊ tēptatōꝫ alloq̄ns ſpu endo dicebat. phy. phy. phy horrēda īmū dicia. et tu neqͥſſime demon auſus es mihi hāc illuſionē p̄ſentare. ¶ Huiꝰ deniqꝫ pctī luxurie pl̓ime ſunt alie ſpēs ẜm varios ho minū ſtatus. quēadmodū carnal̓ ꝯmixtio affiniū/ parentū aūt alioꝝ religioſoꝝ. Iteꝫ ꝑſonaꝝ viduaꝝ. aut virginū cōſtupratio. ⁊ qn̄qꝫ raptus violētꝰ. ex qͥbꝰ infinite cla des oriūt̉. vt ꝙ ꝑſona aliqͣ in via ꝑditōnis ꝯſtituit̉. aut ꝑpetuā īcurrit infamiā. vel ſe ip̄am occidet. aut infantē ex ſtupro natum ꝯtinuo nō baptizatū iugulabit. aut deniqꝫ totus vnꝰ ſtatꝰ aut ꝯmuitas infamiaꝫ aut ruinā patiet̉. ¶ Sentimꝰ poſtremo huius peccati in ſomno fantaſias ⁊ illuſiōes. tūc tn̄ eſt peccati ꝑiculū cum qͥs antea vl̓ poſt in vigilia in nocturna fantaſia vel polluti on delectat̉. ¶ Capitulum. xii. De octauo canit p̄cepto Ctauū p̄ceptū eſt. Nō falſum teſti moniū dices. Hoc p̄cepto oē men daciū ꝓhibet̉ illd̓ qd̓ in alteriꝰ ꝑni ciē ꝯmittit̉. Ꝙ ſi iuramentū int̓uenerit gͣ uius peccat/ qꝛ ꝑiurꝰ eſt. Nunqͣꝫ enī ꝓ ſa lute etiā hoīs corꝑali vl̓ ſpūali debꝫ qͥs ꝑ iuriū ꝯmittere. ſiue corā iudice/ ſiue ſeorſū. Periuriū v̓o qd̓ qͥs in iudicio publico cō mittit eſt caſus ep̄o ad ſoluēdū reſeruatus. ¶ Cōtra p̄ceptū hͦ gͣuiter peccāt qͥ in ꝯfeſſi on mēdacit̉ pctm̄ celāt. aut aliū iniq̄ accu ſant. ¶ Inſuꝑ ꝯͣ preceptū hͦ agūt qͥ delecta bilit̓ nimis adinuentis nouitatibꝰ aut alio rū diffamatōibꝰ aures credulaſ p̄bēt. occa ſionē inde pctī aſſumētes. aſſerētes nimia leuitate de ꝓximis mala. ¶ Zelotipi p̄terea vl̓ ſuſpicioſi ꝓximos ⁊ actꝰ eorū male ⁊ ſi niſtre iudicātes aut interp̄tantes. adeo vt ex hmōi credulitate falſa/ iniuſta bella vel lites ſepius moueantur Capitulū decimu terciū; nonū ambit p̄ceptū. Onū p̄ceptū ē Nō ꝯcupiſceſ vxorē ij ꝓximi tui. et ꝯſil̓r nec femīa viruꝫ ꝯcupiſcat. ¶ Hoc p̄cepto diſtricte ꝓhibet̉ oīs motus vl̓ geſtꝰ ext̓ior malꝰ. qͦ trahit̉ aliꝰ vl̓ ſollicitat̉ ad pctm̄ luxurie. ſi ue ꝑ internūciū. ſiue ꝑ miſſionē lr̄aꝝ. ſiue ꝑ minas violētas. ſiue etiā ꝑ mūera. ꝑ ꝓmiſ ſiōes. ꝑ mēdacia. aut fictas adulatōes. aut in ſuꝑfluo veſtimētoꝝ ornatu. inordinato aſpectu vel inceſſu. v̓bis turpibꝰ. aut deni qꝫ attactu qͦ libet luxurioſo. ſicut freq̄nt̓ cō tingit ī amplexibꝰ ⁊ oſcul̓. ¶ Sciēdū ē nā qꝫ ꝙ oīſ ꝯcupīa carnal̓ ꝯmixtiōis p̄ter ma trimoniale vinculū etiā ſolo volūtatis cō ſenſu plenarie ꝑpetrata ē mortale peccatū. vbi carnal̓ copula minime ſubſeq̄tur. Eqͥ dem vera ē hec regula magiſtral̓. Oīſ ꝯple ta volūtas ſiue bona ſiue mala ꝓ facto re putat̉. Mala voluntas ꝓ facto reputatur. ¶ In qͦ peccati genere peccare p̄t ꝑſona ma trimonialit̓ alteri copulata/ quēadmoduꝫ ⁊ ſoluta. vt ſi ml̓ier alt̓iꝰ qͣꝫ viri ſui carnalē ſocietatē ꝯcupiſcat. ¶ Oīs etiā ꝯſenſuſ ple nariꝰ et deliberatꝰ qͦ qͥs ī turpibꝰ ⁊ carnali bus cogitatōibꝰ delectat̉/ vbi etiā deeſt vo lūtas; actū ext̓iorē ꝑpetrādi; ẜm pl̓es do ctores eſt mortale pctm̄. ¶ Patꝫ igit̉ ex pre miſſis ꝙ oēs amplexꝰ oſcula ⁊ ꝯſil̓es atta ctus principal̓r ex luxurioſis cogitatōibuſ pͥus enūeratꝭ ꝓcedentes ſunt gͣuia delicta. tātoqꝫ gͣuiora ſi ꝑſone fuerīt affines. aut re ligioſe. vl̓ eiuſdē ſexus. ⁊ qd̓ enormiꝰ ē ſi in talibꝰ attactibꝰ vel oſcul̓ tal̓ nō ẜuet̉ hone ſtas qͣlis ī publico ſeruaret̉. Quāobrē ſi qͥſ ī p̄miſſis attactibꝰ vellet alteri vim inferre deberet aliꝰ ex aduerſo quēadmodū pro vi te corꝑal̓ tuitōe viril̓r reſiſtere. ſiue v̓bis ſi ue factis aut validis clamoribꝰ aut deniqꝫ factū tale ꝑſonis ip̄m in hoc iuuare valēti bus et ad hͦ aſtrictis reuelādo. Alioqͥn tal̓ qͥſqͥs ille ē nō ſinceriter ſuā diligit caſtitatē et honorem. ¶ Capitulū decimu qͣꝛtū; decimū declarat p̄ceptū. Ecimū p̄ceptū ē. Nō ꝯcupiſceſ rē) I pximi tui. hͦ ē alteriꝰ cuiuſcūqꝫ. Et ītelligit̉ hec ꝯcupīa ꝓhiberi quem admodū ſuꝑͣ ī. vi. p̄cepto d̓ furto ⁊ latroci De preceptis decalogi XXXII nio explicatū ē. Prohibet̉ enī hec ꝯcupīa ⁊ volūtas mala. cū mala volūtas (vt pau lo an̄ dictū ē) ꝓ facto reputat̉. Tali nāqꝫ cu piditate cadit freq̄nt̓ hō in inuidiā ⁊ in im patiētiā ſui ſtatꝰ ⁊ dei blaſphemiā. apd̓ ſe n̄ recte cogitās bona tꝑalia ſe iuſtiꝰ meruiſ ſe qͣꝫ tal̓ ſuꝰ vicinꝰ. ꝙ idcirco deꝰ iniuſtꝰ ē. ⁊ ſibi nō niſi fruſtra ⁊ inanit̉ ẜuiēdū ē. ꝙ ſi īcōmodū aliqd̓ aut dānū alt̓i ꝯtigerit/ ſtul tꝰ ille letat̉ ⁊ gaudet̉/ aſſerēs ꝓ ſuis demeri tis ⁊ occulta malicia hͦ eidē accidere. Con tra p̄ceptū hͦ reductiue peccāt opeꝝ miſeri cordie tā corꝑaliū qͣꝫ ſpūaliū ſeu elēoſyna rū retētores/ veluti pauꝑibꝰ indigētibꝰ cū facultas adeſt. et occurrēte euidēte neceſſi tate nō ſubuēiētes. ⁊ ſpēal̓r ꝑentes ꝓprios qͦs pudendū ē mēdicare. aut deẜuiētes eſu rire aut egere ꝑmittētes. ¶ Cōſil̓r peccāt qͥ ẜuitoꝝ ſuoꝝ ſalariū vl̓ lucrū iuſtū īiuſte re tinēt. qͥ elēoſynaꝝ p̄textu aut fundatōis ec cleſiaꝝ occupāt iniq̄ alioꝝ bona. dicētes ꝓ petarios nimis diuites eē ⁊ eiſdē abuti .n eis ꝓpt̓ea r̄ſtituēda fore. Condēnat eos nā qꝫ approbata pauli regula/ affirmās non eſſe faciēda mala vt īde bona eueniāt. Nec qͦquo mō ꝑ pctm̄ offendendꝰ eſt deꝰ; eius traſgrediēdo p̄ceptū qͣlecunqꝫ bonū inde ꝓuenire cōtigerit. ¶ Capitulū decimu qͥntū on̄dit qͣlit̓ in his decē p̄ceptis velut ī mūdo qͦdā ſpeculo facies ꝯſcīaꝝ noſtrarū debemus inſpicere. Ec igit̉ ſunt decē legis diuine p̄ce pta ſuꝑius enarrata/ ī qͥbꝰ qͣſi ſpe culo qͦdā polito terſo ⁊ mūdo reli giōis xp̄iane vitatē ꝑlegere. ⁊ totiꝰ vite nr̄e ac aīaꝝ ꝯſcīarūqꝫ nr̄aꝝ pulcritudinē atqꝫ feditatē poſſumꝰ diſtīcte ꝯſpicere. Hiſ me diantibꝰ ꝯgͦſcit hō vite ſue decurſū qͣlit̓ di uina p̄cepta ẜuauerit/ qͣꝫtūqꝫ deuiauerit. qͥ bus modis ẜm varias pctōꝝ ſpēs deum offenderit. qͣlis deniqꝫ pctōꝝ ꝯfeſſio hn̄da ſit. Ꝙ ſi p̄dictoꝝ aliqͣ a qͦqͣꝫ nō plene intelli gant̉. ꝯſulat ſuꝑ his ſapiētes/ potiſſime āt deuotos viros. Oīs nāqꝫ ꝑſona poſtqͣꝫ ad annos diſcretōis ꝑuenerit/ ſi ꝯſenſu volun tario plenario ⁊ deliberato hoꝝ alicui p̄ce ptorū ꝑ ꝯtēptū inobediēs extiterit/ dilecti oni dei amorē creature p̄ponēdo. extra ſalu tis ſtatū efficit̉. ⁊ ī dānatōiſ ꝑicl̓o ſtatuitur nec gͣtū aliqͥd deo/ dignū btītudine oꝑat̉. Quāqͣꝫ ſi tēptatiōem gͣuē aūt diuturna ire ſiue luxurie vl̓ alteriꝰ pctī qͥs incidat ſi ip̄a tēptatio hoī diſpliceat. aut eidē hō reſiſtat. vl̓ nō plene et delib̓ate ꝯſentiat / mortal̓r n̄ peccet. īmo ſepe nll̓o mō peccat. ſꝫ magnū erga deū p̄miū meret̉ tēptatōi viril̓r reſiſtē do. ¶ Hic iā ꝓſpicere claꝝ ē qͥbꝰ vijs ⁊ mo dis decē hec p̄cepta infringant̉ ſeptē mor talibꝰ ⁊ capitalibꝰ pctīs. q̄ ſunt. ſuꝑbia. in uidia. ira. auaricia. gula. luxuria ⁊ acedia. Quīqꝫ itē ext̓ioꝝ ſenſuū mīſterio. qͥ ſunt vi ſus. auditꝰ. olfactꝰ. guſtꝰ ⁊ tactꝰ. Sicqꝫ qͥſ qͥs ī his decē p̄ceptꝭ ſpecl̓i vite ſe diligent̉ intuet̉/ recte ſe ꝯſpicit. v̓e ſe cogͦſcit. ſeqꝫ par uipendit. et his obediēs diſcrete ſapit. Capitulū decimu ſextū explicat qͣlit̓ triplicem v̓itatem ore vl̓ corde ꝯfitēdo a ſtatu peccati mortal̓ ad ſta tum gratie reſurgimꝰ. Ciens nihilominꝰ nr̄ miẜicor/ A diſſimꝰ pr̄ deus/ ⁊ ꝯgͦſcēs nr̄aꝫ fragilitatē ꝑmaximā. ⁊ ad malū ꝓnitatē. multiplicibꝰ vijſ morta li vita durāte ꝑatiſſimꝰ ē nob̓ delicta remit tere ⁊ gr̄aꝫ ꝯferre/ ſi dūtaxat vacit̉ et ex cor de ſibi tres ſubſcpͥtas ꝟitates porrigimus ¶ Prima ꝟitas ē. Dn̄e ſic vl̓ ſic ꝯͣ vr̄aꝫ bo nitatē peccaui qd̓ mihi diſplicet. rōe cuiuſ ⁊ pnīam ago. qꝛ vos offendi qͥ totꝰ eſtꝭ ve nerādꝰ et colēdꝰ. ꝙqꝫ mādatū veſtꝝ tranſ greſſus ſū. ¶ Scd̓a ꝟitas ē. Dn̄e bonū ha beo ꝓpoſitū ⁊ d̓ſideriū/ vr̄o iuuamīe medi ante. mihi ī futuꝝ p̄cauēdi ne incidā ī pec catū. ⁊ occaſiōes pctōꝝ iuxta poſſibilitatē viriū euitādi. ¶ Tercia ꝟitas ē. Dn̄e bonā habeo voluntatē pctōꝝ meorū ꝯfeſſiōꝫ in tegͣlit̓ faciēdi ꝓ loco ⁊ tꝑe ẜm veſtꝝ ⁊ ſācte mr̄is eccl̓ie mādatū ⁊ p̄ceptū. ¶ Has ꝟita tes quiſqͥs qͣlicūqꝫ loco ⁊ tꝑe ſincerit̓ nō fi cte aūt mēdacit̉ ex corde ꝓnūciauerit ſecū rus exiſtat ſe ī ſalutis et gr̄e ſtatu ꝯſiſtere ⁊ vitā et̓nā mereri. qͣꝫuis oīa enarrata pͥꝰ cri mina ꝯmiſiſſet. Si etiā tal̓ abſqꝫ alia ꝯfeſ ſione ꝯtinuo decederet ī abſentia ſacerdotꝭ dormiēdo aut alio qͦuis mō morte ſubita preuētus/ idē final̓r ſaluaret̉. acerbiſſima purgatorij pena mediāte. ¶ Ex qͦ notāduꝫ ⁊ ſalubre ꝯſiliū elicit̉. vt xp̄ianꝰ qͥlibꝫ ſingu lis diebꝰ bis aut ſemel. ſero et in mane/ aut ſaltē feſtiuis diebꝰ redeat ad cor ſuū ꝯſcīaꝫ examinās. an tres p̄miſſas ꝟitates ꝓferre valeat cū cordis ſinceritate/ ſicqꝫ ītra ſtatū ſalutꝭ ſe eē ꝯfidat Ꝙ ſi eaſ pura mēte fateri M 3 Tripertitum nō valet/ obſtante volūtate peccādi qͣ actu aliter delectat̉. aut iniqͦ ꝓpoſito qͦ qͥs occa ſiones pctōrū vitare renuit. quēadmoduꝫ illi qͥ pctīs carnalibꝰ merſi reſurgere nolūt. aut vſuras ſuas aut iniuſtas mercatōes et lucra ꝯtinuāt. vl̓ īiuſte retinēt alienū. Qui qꝫ alteriꝰ odio ⁊ vīdicte deſiderio flagrāteſ ī nocēdi ꝓpoſito ꝑſeuerāt/ certiſſime ſciant hi ⁊ ꝯſil̓es nō ep̄m aut papā tales abſolue re poſſe. Quāqͣꝫ talibꝰ ſalutare ꝯſiliū detur vt ꝑ ſeip̄os vl̓ alios bona q̄ poterīt oꝑent̉ orādo vl̓ elēoſynas dādo. qͦ deꝰ eoꝝ corda illumīet ⁊ ad bonū dirigat ⁊ ꝯuertat. Nul lū eſt enī bonū adeo exiguū qd̓ nō tādē de us et̓na vl̓ tꝑali mercede remūeret. Ml̓to qꝫ meliꝰ ē tꝑale bonū et minimū qͣꝫ om̄ino nullū ꝓmereri. Salub̓rimū ē etiā lauda bilē ꝯſuetudin ē illeſam ẜuare. ne eā ſel̓ diſ ſoluendo/ nunqͣꝫ ineternū forte reſumat CCapitulū decimu ſeptimū oſtendit quis ſit confeſſiōis mo dus. ⁊ dat circa hoc vnū breue documētū Uotiēſcūqꝫ accedit hō ad ꝯfeſſiōꝫ pctōꝝ explanādā (hͦ ē d̓ neceſſitate Iemel ī anno circa ſolēnitatē paſca lē/ aut cū mortꝭ īminet ꝑiculū/ aut in ſacr̄o rum ſuſceptōe. Ad freq̄ntiorē eī ꝯfeſſiōem regularit̓ nō tenemur/ qͣꝫqͣꝫ ſepiꝰ ꝯfiteri ml̓ tū ꝓdeſt ad augmētū gr̄e et diſtinctiorē co gnitōem ⁊ explicatōꝫ pctōꝝ) dꝫ p̄meditari ꝯfeſſurus qͥd aut in qͦ deliq̄rit. cū examine diligēti ꝯſcīam diſcutiēs. ac ſi magnū īde tꝑale bonū reportaret. Accuſet ſe poſtmo dū pctōr hūilit̓ nō irriſorie. v̓acit̉ nō ficte. vituꝑando ſe nō laudādo. pure recte atqꝫ ſincerit̓. facta imꝑtinētia dimittēdo. diſcre te īſuꝑ/ vt n̄ reuelēt̉ hi qͦs ꝯſortes ⁊ ſocios habuit ī peccato. De his eī ꝯfeſſor in q̄rēs gͣuit̓ etiā peccaret. niſi forſan ſodales hmōi cā petēdi ꝯſilij ad eoꝝ pellēdā violētiā ꝯfi tēs d̓tegeret. aut fortaſſis ad explicādā pec cati ſpēm/ neceſſitas eos manifeſtari poſce ret. vt ſi qͥs cū ſola ſorore carnal̓r ꝯmixtus fuerit. in qͦ caſu q̄rēdꝰ eſſꝫ ꝯfeſſor ꝑſonam ī ꝯfeſſione detectā igͦrās ¶ Suꝑ caſibꝰ autē ad abſoluēdū ep̄o reẜuatis aut ſuꝑiori; re mittat ſacerdos īferior ꝯfitētē ad p̄latū vl̓ ſuꝑiorē/ eū potētē abſoluere. Niſi forſitan ꝯfitēti mortꝭ ꝑiculū īmineret. aut magnū aliqd̓ ſcādalū ex hͦ oboriri. vl̓ pctī reuelati onē ſeqͥ ꝯiectura ꝓbabili formidet̉. ¶ Hoc ꝟo ꝓ regula certa ⁊ documēto ſalubri teneatur. vt nunqͣꝫ ꝓ pctō ſecreto vl̓ occl̓to pe nitētia publica penitētibꝰ iniūgat̉. nͨ peni tentia īponat̉/ quā neq̄ant aut nolīt ſuffer re. ¶ Nō debꝫ rurſus ꝯfitēs iniūctā ſibi pe nitētiā facil̓r reuelare. qͦ ꝯtingit īterdū pec catū ſuū ꝓdi. aut ꝯfeſſoris dicta aut inter rogata nimia leuitate detegere. Hec eī oīa ſecrete ꝯfeſſiōis ītegritatē ꝯcernūt. niſi (qd̓ abſit) ꝯfeſſor pēitētē ad malū aliqd̓ hortare tur. ¶ Eſt p̄terea vtile ⁊ efficax remediū di ligētiꝰ retinēdū ab his qͥ ꝑuerſa inclinatōe vl̓ ꝯſuetudīe īcidūt ī aliqd̓ enorme pctm̄. a qͦ nō d̓ facili retrahūt̉. ꝙ .ſ. ſeip̄oſ ad penā aliquā pecuniariā/ vl̓ aliā vſqꝫ ad certū tē pus p̄fixū cū certo rōis moderamīe ꝯſtrī gant. qͦtiēſcūqꝫ ī id pctm̄ incidere ꝯtigerit Dicūt nāqꝫ ſepiꝰ inſipiētes aliqͥ ſe a pecca to ire. luxurie. ꝑiurij. ⁊ ſi qd̓ ē ſil̓e abſtinere nō poſſe. qͥ tn̄ hocip̄o ſalubri r̄medio velut mēdaces facillime ꝯfutant̉. cū vniꝰ albi vl̓ frāci in emenda cuiuſlibet trāſgreſſiōis eiſ inflicta pena ip̄os a ꝑpetratōe iniuſti oꝑiſ retraheret. Un̄ manifeſte ꝯuincit̉ eos diui ni p̄cepti et ꝓpͥe ſalutꝭ ītuitu a ꝯſuetꝭ vicijſ abſtinere poſſe niſi fictā ⁊ ꝑuerſam habe rēt volūtatē. Et tales velut fatui vitati nō credūt nec obediūt qͦuſqꝫ ſupplicia luant. ⁊ delictoꝝ ſuoꝝ ſerā ⁊ infructuoſam pnīaꝫ agāt. Fitqꝫ iuſto dei iudicio vt qͥ penitere d̓ ꝯmiſſis cū pn̄t n̄ volūt. cū velint neq̄ant ¶ Capitulū decimū octauū ꝯcludit nō eē quēqͣꝫ ab alio ad pec catū impellēdū. ſꝫ ad bonū potiꝰ oꝑandū ſtrēo qͥcqͥd agat hō ī ꝑſona ſua ſupͥme caueat aliū ad male agēduꝫ ſollicitare/ aut v̓bis aut factꝭ/ exem plis vl̓ ꝯſilijs aliqͥd agere qd̓ de ſe ſit occa ſio ruine pctī. ſpēal̓r corā iuuenibꝰ aut ꝑſo nis īnocētibꝰ. ¶ Hoc enī ꝓpͥuꝫ eſt ſingula reqꝫ demonū officiū quēadmodū bonoꝝ angeloꝝ ītereſt ſpālit̓ hoīes īducere ad bo nū. ¶ Comꝑtū ē etiā freq̄nt̓ accidere ꝙ ho mines alioꝝ ad malū īpulſoreſ vix aut nū qͣꝫ delicti ſui cōdignā pnīam aſſecurātē ꝑ ficiāt. qꝛ neq̄unt eos corrigere ad bonū qͦſ deceperūt. iā forte dānati ſunt vindictaꝫ a deo poſtulantes. et̓nāqꝫ eis maledictōꝫ iu git̉ imp̄cāteſ. Sicuti ex oppoſito iā ſalua ti alioꝝ doctrinis ⁊ factꝭ aut opera diligen ti (qͣ nullū deo opꝰ ad ſacrificiū acceptiꝰ eē p̄t/ ⁊ ad pctā delēdū validiꝰ) ꝓ ſuis adiuto ribꝰ p̄ces īdeficiēter effundūt. ¶ Curet etiā De confeſſione XXXII ꝓpterea fideliū qͥs iuxta cognitōis ⁊ v̓tutꝭ a deo ſibi ꝯceſſaꝝ facultatē/ monitōibꝰ ⁊ ex emplis aliū ad bn̄ agēdū incitare. pater fi liū. doctor diſcipulū. et ſapiēs inſtruat igͦ rantē. ¶ Rogemꝰ tandē ꝓ mutua pace ⁊ v nanimi inuicē charitate. qͦ poſt mortē cor pis huiꝰ pennis btītudinis ꝑticipes ſimꝰ Quā nob̓ ꝯcedat deꝰ vnus eſſential̓r ⁊ ꝑſo naliter trinus/ qui eſt bn̄dictus in ſecula ſe culorum Amen. Secūda pars hu ius opuſculi. De cōfeſſione Uiſqͥs a morte pctī ad ſalutꝭ ⁊ gre ſtatū volet reſurgere. ꝙ qꝫ vt actꝰ ſui ⁊ intentōes ad vitā eternā vtiles ſint ⁊ meri torie. neceſſe eſt ꝙ delicta ſua recogitet ⁊ cognoſcat. dolēs d̓ cōmiſſis. at qꝫ ꝓponat auxiliāte d̓o a pctō mortali ſibi p̄cauere ⁊ abſtinere ī futurū. Firmū p̄terea ac ſincerū ꝓpoſitū habeat/ ꝯpetētibꝰ loco ⁊ tꝑe pctā ſua/ ſaltē mortalia diſtincte ⁊ in tegͣliter cōfiteri. ¶ Qd̓ vt cōmodiꝰ fiat/ pͥuſ qͣꝫ ꝯfitēs crimīa ſua reuelaturꝰ accedat/ ip̄e circa ea matura moroſaqꝫ diligētia p̄medi tari tenet̉/ qͣſi magnū aliqd̓ emolimentū tē porale inde reportare ſe crederet. vt ꝯplete magis ip̄a ꝯfeſſori ſuo ac lucidiꝰ expͥmat. ¶ Quia v̓o pl̓imi ſimpliciū ob negligenti am aut ignorātiā nō excuſantē ſed potiꝰ ac cuſantē/ modos ⁊ ſpecies neſciūt pctōruꝫ; p̄ſens ꝯfecta eſt tabula. quā inſpiciētes cō feſſuri/ cogitatōe p̄uia inſtructi ſufficiēter ad ſalutē poterūt ſua pctā cogͦſcere/ memo riterqꝫ tenere. ⁊ ꝯfeſſoribꝰ vtiliter reſerare. ¶ Procedit aūt tabula hec ẜm numeꝝ ⁊ or dinē peccatorū mortaliū. que ſunt. ſuꝑbia. inuidia. ira. auaricia. acedia. luxuria. gula. ¶ Confeſſurus gͦ tuā pͥmitus ꝯſcientiā ex aminās interroga te Circa pctm̄ ſuper Ivanā tui laudē ⁊ ꝓpͥaꝫ ex (bie cellentiā q̄ſiuiſti aut optaſti. Pro pter bona fortuita ⁊ caduca/ diuiti as .ſ. aurū ⁊ argentū terrenaſqꝫ poſſeſſiōes Aut ꝓpter naturalia bona .ſ. corꝑis pulcri tudinē. fortitudinē. iuuētutē. ⁊ ſil̓ia ¶ Seu etiā ratōne gͣtuitoꝝ donorū. ſicut eſt dei co gnitio. vl̓ affectꝰ deuotio. ¶ Si alios ꝯtē pſiſti ꝓpter alicuiꝰ horū bonorū p̄cedenti um d̓fectū. ¶ Si aliqͣ oꝑa feciſti vt īde mū danā laudē acciꝑes. vl̓ vt alij te meliorem qͣꝫ ip̄e ſis reputarēt. ⁊ multo magꝭ ſi hͦ feci ſti p̄textu hypocriſis ficte. qͣꝫ vt alijs eſſes exēplar in bonū. vl̓ eos a malo retraheres. ¶ Si nimiū ꝑtinacit̓ inniſus es opinioni ꝓpͥe vel credulitati. alteriꝰ ꝯſiliū cōtemnen do. ſpēalit̓ in materia fidei ⁊ chriſtiane reli gionis. ex hac enī radice pullulāt hereſes. ſortilegia ⁊ falſe credulitates. ¶ Si ꝑ iactā tiam aūt inanē gl̓iaꝫ oꝑa bona recitaſti. vl̓ te alijs p̄ſentibꝰ inculpaſti. vt ob hͦ hūilis ⁊ deuotus credereris. ¶ Si gloriatꝰ es cor de aut ore de malo. vt ꝙ aliū d̓fraudaſti vl̓ ei īiuriā ītuliſti. ꝙqꝫ ꝑ te ⁊ tuos ꝯplices ad maleagendū potēs exiſtis ¶ Si ſuꝑioribꝰ tuis inobediēs extitiſti. ⁊ eos ꝯtēpſiſti. p̄ci pue carnales ꝑentes ⁊ ſpūales. ¶ Si intra ꝯfeſſionē mentitꝰ es/ pctm̄ tuū aut eiꝰ ſpe ciē mūdano pudore celādo. tal̓ enī ꝯfeſſio inutil̓ eſt. ſed ⁊ nouū crimen īcurris. ¶ Si pctōꝝ tuoꝝ excuſatōes q̄ſiuiſti. aut minui ſti culpā tuā ſocijs aut cōplicibꝰ imponen do. ¶ Si te ꝑ inobedientiā ⁊ ꝯtēptū excōi cari ꝑmiſiſti. aut leuit̓ nimis excōicatꝭ ꝑti cipaſti. ¶ Si ī iudicio publico vl̓ alibi ob pudorē ꝟitatis reuelāde ꝑiuriū cōmiſiſti. ¶ Si a bonis oꝑbꝰ aut ꝟbis abſtinuiſti ꝓpt̓ obloquētiū qͦrūdaꝫ fatuoꝝ timorem. ¶ Si indignādo ꝯtēpſiſti pctōres/ paupe res/ igͦrantes/ īpotētes aut īfirmoſ. eos p̄ci pue qͥ tibi genere ꝓpinqͥ ſunt. aut ſi eoſdem irriſiſti. ¶ Si ſignis aūt v̓bis ꝯtēpſiſti eoſ qͥ ſtudēt deuotōi. ¶ Si p̄ſumptōe motꝰ ag greſſus es ardua/ ſcīam tuā aut potentiaꝫ excedētia. aut tuo ſtatui vl̓ ſtudio īdecētia Circa pct̄m̄ inuidie ¶Ide alteriꝰ incōmodo letatꝰ es cu D ei īfortuniū aliqd̓ contigerit. aut ſi diffamatōeꝫ ſeu ꝑſecutōneꝫ īcurre rit. ¶ Si de bonis alteriꝰ doluiſti. qꝛ bn̄ fa matus/ bonꝰ/ pulcer/ ſapiēs/ eloq̄ns/ deuo tus/ aut religioſus exiſtat. ¶ Si malū alt̓i p̄optaſti. vl̓ bonā famā ip̄iꝰ minoraſti/ ver bis iniqͥs d̓ eo publiee vl̓ ſecrete manifeſte aut fraudulēter ꝓlatis. eiꝰ v̓ba et oꝑa ſini ſtre iudicādo. aut in peiorē ꝑtem frequent̓ interp̄tando. Circa peccatum ire Idiu cū ꝯſenſu irā ꝯͣ ꝓximū tenu Iſti cū deſiderio vīdicte vl̓ appetitu nocendi ꝑ te vl̓ ꝑ aliū verbiſ aut M 4 Tripertitum factis. ¶ Si ira vl̓ odio ꝯͣ quēcūqꝫ ꝯtūeli as ꝓtuliſti. aut ī rebꝰ nocumētū p̄buiſti. vl̓ irriſiſti. ¶ Si eū ꝑcuſſiſti. vulneraſti. occi diſti. Et attendat̉ diligēter an leſus ſacer dos aut clericꝰ extiterit. ¶ Si a leſis a te vl̓ iniuriā paſſis veniā petere renuiſti. cū pre ſertim eqͥles tibi forēt. aut ī nullo ſubiecti ¶ Si arma īuaſiua ad nocēdū tuliſti ¶ Si alteri mortē ſiue leſionē illicite minatꝰ eſeti am appoſito iuram̄to. ¶ Si ſecretū alienū reuelaſti. ¶ Si hūilit̓ a te veniā petētibꝰ in dulgētiā denegaſti. ¶ Si motꝰ ira iuraſti neqͥter vl̓ ꝑiuriū ꝯmiſiſti. aut ſi deum blaſ phemaſti. ludū alearū aut aliū exercendo. Si odio vl̓ rācore potiꝰ qͣꝫ iuſticie zelo placitatōibꝰ vl̓ litibꝰ aliū vexaſti. ¶ Si al teri maledixiſti p̄ſertim ꝑentibꝰ aūt ꝓpinqͥſ Circa pctm̄ auari Ialio neſciēte vl̓ nolēte r̄ti (cie nes illd̓ qd̓ ē ſuū. ¶ Si furtū rei ſa cre aūt eccl̓iaſtice vl̓ alteriꝰ cuiuſcū qꝫ intra eccl̓iaꝫ vl̓ locū ſacratum ꝯmiſiſti. ¶ Si ꝯͣ deū ingͣtꝰ indignarꝭ ꝙ nō tibi ſicut ⁊ ceterꝭ ꝓuenerit diuitie. nec ad votū ꝓſꝑe ſuccedūt oīa. ſi ob hͦ īmemor dei bn̄ficiorū ſibi ẜuire ꝯtēnis. ¶ Si cōia bona dn̄oꝝ vl̓ ꝑentū laute nimis ī vſus ꝓpͥos ſumpſiſti aut mercēnariorū ⁊ ẜuitoꝝ iuſtū lucrū nō eiſdē tribuiſti. ¶ Si falſas ⁊ īiuſtas merca turas exercuiſti. ⁊ modū inqͥras. ¶ Si fal ſo ⁊ mēdaci artificio vſus es modū q̄rere. ¶ Si ſymoniam in te vel in alio ꝑpetraſti. ¶ Si ꝯmutatōe vſuraria cū alio ꝯͣxiſti. ad uertat̉ modus. ¶ Si fine lucri ꝑiurꝰ fuiſti ¶ Si ludis ꝓhibitꝭ/ vt ē taxilloꝝ ludꝰ aua ricia motꝰ te īmiſcuiſti. ¶ Si feſtiuis die bus ſpe lucri manualē laborē aut mercatio nē ꝑ te vl̓ aliū fieri ꝯſenſiſti. ¶ Si ꝯmiſſa ti bi ī teſtamēto vl̓ alit̓ legata vl̓ elemoſynas ꝑficere ⁊ diſtribuere neglexiſti. ¶ Si opera miſericordie ⁊ elemoſynas occurrēte neceſ ſitate oblatōes ⁊ decīas ꝑficere aut ſoluere ꝯtēpſiſti. ¶ Si ficta adulatōe vl̓ intētōe pe cunias extorquēdi aliū decepiſti aut etiaꝫ irriſiſti. ¶ Si ꝑentū vl̓ mariti bōa eis īſcijs abſtuliſti. ¶ Si ꝓpͥas ⁊ alienas poſſeſſiōes inutilit̓ ꝯſūpſiſti. ¶ Si alieni dāni cāⁱ vl̓ oc caſio volūtarie ⁊ gaudēter extitiſti/ vt lucꝝ īde vel cōmodū reportares/ vt exēpli gr̄a ſi int̓ duos rixaꝫ moues/ vt ex eoꝝ mutua li te aūt v̓bere vel occiſiōe/ emēdā iudiciariā aut procinij lucꝝ feras. ¶ Si famē aut peſtilentiā optas/ vt ꝑ eā diteris. aut de ꝑen tū morte gaudes/ vt ſuā hereditatē accipi as. aut ſi ꝑiuras. aut aliū ad ꝑiurādū īpel lis vēdēdo ⁊ emēdo. ¶ Si in artificio q̄cū qꝫ inutiles adīuenis nouitates vt ditatus abundes Circa pctm̄ acedie. I miſſaꝫ ⁊ horas vl̓ aliud diuinū E officiū ſeu ẜuitiū omiſiſti celebrare ad q̄ dicēda tenebarꝭ ¶ Si ī feſtis ſpālit̓ ab eccīa obẜuari p̄ceptꝭ aut al̓s ꝑ tri ſticiā negligētiā vāitatē aūt ociū eccl̓aſticū officiū p̄dicatōeſ ⁊ ẜmōes audire ꝯtēpſiſti ¶ Si ꝯceſſuꝫ tp̄s/ diebꝰ p̄ſertī feſtiuis in v̓ bis aut factis ocioſis/ īutilit̓ ꝯſūpſiſti/ aut eccl̓iaſticū offm̄ ſermonibꝰ garrulis turba ſti. ¶ Si idē p̄ſtitū tp̄s/ exceſſiue dormiēdo in lecto tuo demorādo vel alit̓/ male occu paſti. ¶ Si ꝑ negligētiā aut incuriam ſcās hr̄e meditatōes mortis iudicioꝝ ⁊ bn̄ficio rū dei erga te p̄termiſiſti. ¶ Si ꝓ bn̄factori bus tuis viuis ⁊ defunctis/ p̄ces fūdere ne glexiſti. ¶ Si cōmiſſoꝝ tuo regimini ⁊ cu re nō recte ſolicitꝰ extitiſti. ¶ Si negligēter de pctīs ꝯtritꝰ es aut ꝯfeſſus. vel an̄ ꝯfeſſi onē circa pctā tua p̄meditatōꝫ hr̄e noluiſti ¶ Si pctōꝝ tuoꝝ oblitꝰ es. vl̓ īiūctā pnīaꝫ minꝰ debite ꝑfeciſti. ¶ Si q̄libet vota vel ꝓ miſſa infrīgēdo trāſgreſſus es/ ⁊ attendat̉ modus. ¶ Si deniqꝫ p̄ceptoꝝ eccl̓ie fuiſti trāſgreſſor. vt ſi publicā euchariſtie ſūptio nē vel alioꝝ ſacroꝝ ſuſceptionem diſtuliſti ¶ Si nō recte ip̄a ſacr̄a recepiſti. vt ſi nō p̄ miſſa debita integrali ꝯfeſſione. Circa pctm̄ luxurie. Imoroſas cogitatōnes circa car nalem actū cū ꝯplacētia ⁊ delectatōe nociua ī corde tenuiſti ¶ Si co gitatōibꝰ tl̓ibꝰ carnalibꝰ vl̓ aſpectibꝰ aut v̓ biſ aut ſignis aliqͥbꝰ motū carnis excitaſti nͨ eidē ſufficiēt̓ reſtitiſti. ¶ Si hꝰ pctī occa ſiōes nō fugiſti. aut qd̓ deteriꝰ ē eaſdē ꝓcu raſti ¶ Si ꝑ tales tēptatōes vl̓ motꝰ ī luxu rioſū ꝯſenſū cecidiſti/ affectādo ext̓iꝰ opuſ ſi poſſes vl̓ auderes ꝑficere. ¶ Si attactuꝫ aliquē īhoneſtū vl̓ pruritū ī mēbris pudē dis exercuiſti ex qͦ carnal̓ delectatio ſecuta ſit. ⁊ modꝰ diligēter aduertat̉. ¶ Si taliuꝫ pctōrū erga alios cā vl̓ ruine occaſio fuerꝭ ꝟbis. oſcul̓. amplexibꝰ. aut alijs ſignis. vel forte picturis ⁊ figuratōibꝰ īhoneſtꝭ. ¶ Si De arte moriendi XXXII dormiēdo hanc carnalē delectatōeꝫ vl̓ pol lutōem incurriſti. ¶ Si cū alia ꝑſona car nalē ꝯmixtionē incidiſti. Et attendat̉ cui gradus vel conditōis foret ꝑſona aut vxo rata alteri. aut ꝟ̓go. ſi genere ꝓpinqͣ. et in qͦ gͣdu. ſi ſanctimonial̓ religioſa. aut in ſacriſ ordinibꝰ ꝯſtituta. ſi tibi ꝯſenſit. aut eī violē tiā intuliſti. ſi deniqꝫ eiuſdē tecū ſexus aut alteriꝰ erat. ⁊ expͥmat̉ modꝰ. ¶ Si luxurie pctm̄ oꝑe ꝯſūmaſti alio ordīe qͣꝫ natura di ctauerit. ¶ Si mr̄imonij legitimā honeſta tem nō obẜuaſti. rōe oꝑis ī ſe vl̓ circūſtā tiaꝝ. q̄ magis ī ꝯfeſſiōe certis ſunt īterro gatōibꝰ cogͦſcēde qͣꝫ v̓biſ vl̓ ſcpͥturꝭ qͥbuſſi bet ī publico reſerāde. ¶ Si diebꝰ feſtiuis mi noribꝰ aūt minus ſolēnibꝰ talia pctā ꝑpe traſti. aut forſan ī ſacratis locꝭ. ¶ Si aborti uū ꝓcuraſti. aut fetū ex vt̓o naſci īpediſti. aut ob ſtricturā veſtimentoꝝ. aut ꝑ agita tionē corꝑis īmoderatā vl̓ choreis vl̓ alijſ pl̓ibꝰ īnuſitatioribꝰ modis. ¶ Si diſſolutꝭ ⁊ inhoneſtis aſpectibꝰ et choreis aut geſti bus īcōpoſitis/ vl̓ innata pulcritudīe/ aut fuco medacit̉ colorata/ vl̓ deniqꝫ veſtimē tis ſuꝑfluis alios ad malū allicere volui ſti. aut te ꝯcupiſti ab eiſdē affectari. ¶ Si ti bi mrimonial̓r ꝯiūcte ꝑſone carnal̓ copule debitū infirmitate aut alio legitimo īpedi mento ceſſante denegaſti. Lirca peccatū gͣuie Iieiunia ab eccl̓ia obẜuari māda ta trāſgreſſus es ceſſante īfirmita te. impotētia vl̓ alia rōnabili cauſa ¶ Si ex nimia cibi vl̓ potꝰ ſumptōe eb̓eta tē luxuriā diſſenſiōes aut corꝑis īfirmitatē incurriſti. ¶ Si ob eandē cām ſtudiū labo rē mercationē vl̓ alid̓ opus ad qd̓ agendū tenebaris omiſiſti. ¶ Si ꝑ nimios ſuptus in potibꝰ ⁊ cibis/ te vl̓ tuos heredes indi gere aūt mēdicare coegiſti. ¶ Si deniqꝫ ni mis auide aut abūdater cibū ſūpſiſti. vel delicata fercula curioſe p̄paraſti. aut horā ꝯmedendi p̄uēiſti. ſic ꝙ ex hͦ p̄ceptū aliqd̓ dei vel eccl̓ie ſolueret̉. vl̓ gͣnde aliqd̓ corpo ris incōmodū ſeq̄ret̉. ¶ Per hec aūt oīa q̄ de ſeptē pctīs mortalibꝰ iā explicata ſunt p̄t hō cognoſcere qͥbꝰ modis qͥnqꝫ ſenſuuꝫ ext̓iorū mīſterio/ ꝯͣ decē legꝭ p̄cepta. ꝯͣ miſe ricordie oꝑa. ⁊ duodecim nr̄e fidei articl̓oſ deliq̄rit. vt nō ſit opꝰ hec poſteriora pͥoribꝰ addere niſi qͥs enueratꝭ pͥoribꝰ ſpecialiora ⁊ ꝑticulariora adiūgere voluerit. Dplenariū aūt p̄cedētiū ītellectū. vt agnoſcat̉ qͣliter rite ſit facienda ꝯfeſſio notāda ſunt aliqͣ. ¶ Prīo ꝙ de cōi regula ē/ et de eccl̓ie p̄cepto tenet̉ qͥli bet ad minꝰ ſel̓ ī anno circa paſca pctā ſua ꝯfiteri. cū etiā euchariſtiā aūt alid̓ ſacram̄ tū ſuſciꝑe intēdit. tūc etiā cū mortꝭ īminet ꝑiculū. Cū p̄terea ip̄e qͥ pctōrem abſoluere p̄t adeſt/ cuiꝰ p̄ſentia nunqͣꝫ ī poſteꝝ hr̄i for midat̉. qͣꝫuis ſepiꝰ ꝯfiteri ꝓſit. qͣter vicꝫ an nuatim. vel menſibꝰ ſingul̓. aut qͦlibꝫ ſolen ni feſto iuxta ꝑſone facultatē ⁊ ſtatū. ¶ Se cūdo ꝙ ꝯfeſſio ī loco patēti vl̓ publico fie ri debꝫ. ne occaſiōe ſecreti loci ⁊ p̄textu de uotōis īpellat diabolꝰ ad malas cogitatō nes/ ⁊ iniqͣ v̓ba vl̓ oꝑa. Nūqͣꝫ etiā ꝯfeſſor ꝯfitētis vultū aſpiciat. ¶ Tercio ꝙ multa ſūt crimīa a quibꝰ peccatorē ſacerdos ſim plex abſoluere nō pōt. niſi penitētiariꝰ fue rit. aut a p̄lato ſuꝑiori poteſtatē acceperit. Quēadmodū ſortilegiū / quod aliqn̄ ꝑ ab uſum ſacrarū reꝝ ꝯmittit̉. aut ex alijs rebꝰ friuole cā queritur q̄ nō eſt cauſa intēti effe ctus ꝙ ꝑ res ſacras ꝯmittit̉. ſacrilegiū qd̓ eſt furtū rei ſacre vel ītra locū ſacꝝ. Percuſ ſio violēta ſacerdotiſ vl̓ clerici. Symonia: hereſis ceteraqꝫ crimina qͥbꝰ eo facto excōi catōis ſententiā incurrunt delinq̄ntes. ho micidiū. ꝑcuſſio pr̄is aūt mr̄is. ꝑiurium ī iudicio publico ꝯmiſſum. adulteriū ſigͣnt̉ notoriū. mulieꝝ raptꝰ violentꝰ. defloratio virginū. ꝯſtupratio ſanctimonialiū et īce ſtus cū cōſanguineis intra quartū gradū. votoꝝ fractio. opp̄ſſio paruuloꝝ infantiū ob negligentē cuſtodia. peccatū itē turpiſ ſimū et abomīabile qd̓ ꝯͣ naturā dicit̉ ſiue in ꝓpria ꝑſona ꝑ molliciē ꝑpetratū ſit. ſi ue in alio ꝯmiſſum qͥ eiuſdeꝫ ſexus exiſtit. vel in ꝑſona alteriꝰ ſexus ſi fiat in alijs mē bris qͣꝫ natura ad generatōeꝫ deputauerit. vel ſi deniqꝫ ī alia ſpecie admiſſum ſit. Ta lia nāqꝫ crimina gͣuiora ſunt qͣꝫ ſit eſus car niū ī ſacroſancto die veneris. Un̄ ⁊ de eis tenet̉ pctōr exp̄ſſe ꝯfiteri ſub pena et̓ne dā natōis. ¶ Quarto ꝙ ꝑſona ꝯfitens dꝫ hr̄e volūtariū ꝓpoſitū oīa pct̄a ſua iuxta vireſ integͣliter explicādi. et ad interrogata ꝟita tē ſine mēdacio rn̄dere. nec ad ſui excuſati onē qͥcqͥd celare. Item celare etiā dꝫ pctm̄ alteriꝰ/ niſi fortaſſis aliter ſuum peccatuꝫ reuelare nō poſſit/ vel niſi perſona taleꝫ ad ſuū cōmodū ſpirituale cōfeſſori detegeret abſqꝫ p̄iudicio cuiuſcūqꝫ. Ꝙ ſi p̄latus ſu M 5 Triperticum perior vl̓ penitētiariꝰ nō ſingula pctā cōfi tentis integͣliter. ſed ſolos caſus reẜuatos audire voluerit reẜuet pctōr alia d̓licta mi nori ſacerdoti ptātē ſuꝑ his habēti ꝯfitē da. ¶ Quīto ꝙ nullꝰ iniunctā pnīaꝫ reciꝑe. dꝫ niſi quā ꝑficere voluerit. quā ⁊ celare te net̉ vna cū alijs a ꝯfeſſore ꝓlatꝭ aut interro gatꝭ. niſi forſan (qd̓ abſit) idē ꝯfeſſor ꝯfitē tem v̓bis aliqͥbꝰ ad malum īducere vellet. ¶ Sexto ꝙ ſi gͣnde qͥd alicui reſtituēdū ſit. ⁊ is ignoret̉ cui dꝫ reſtitui. vl̓ etiā ſi votoꝝ ꝯmutatio aut relaxatō faciēda ſit. ꝯſulatur prelatus ſuꝑior vl̓ aliꝰ hoꝝ ptātē habēs/ n̄ tm̄ ſacerdos īferior ¶ Septimo ꝙ ſuꝑ pec catis ī generali ſuꝑiꝰ nūeratꝭ/ ſi caſus ſpēa les occurrāt vl̓ nūerꝰ delictoꝝ. tenet̉ hͦ ꝯfi tens explicare. tūc p̄ſertim qn̄ ꝑticl̓aritas caſus vl̓ nūerꝰ ſpēalē hr̄et annexam malici am mortalē. vt cū qͥs decē frācos abſtulit pauꝑi vxorē ⁊ filios habēti/ vl̓ ī loco ſacro gͣuius pctm̄ ē qͣꝫ furtū p̄ciſe ī generali ꝯmi ſiſſe. Et pariformit̓ in alijs caſibꝰ ꝑticulari tas expͥmat̉ ꝓut ꝯfitēſ memīerit ẜm bn̄pla citū ꝯfeſſoris. omiſſis circūſtātijs alijs ad pctī gͣuitatē īꝑtinētibꝰ. ¶ Octauo ꝙ ſi ꝑſo na ꝯfitēs in peccādi ꝓpoſito ꝑſeuerat. vel d̓ nouo pctm̄ iterare diſpoſuit. aut ꝙ abla tū alteri ẜm facultatē ſuā nō vult dimitte re vl̓ reſtituere. aut ꝙ a carnali pctō luxurie recuſat abſtinere. vl̓ ꝙ nocēdi iniquū ꝓpo ſitū retinet. nullꝰ hāc ꝑſonā a pctīs ꝯfeſſis p̄t aūt dꝫ abſoluere. qͣꝫqͣꝫ tali ꝑſone ſalubrit̓ ꝯſulat̉ vt bona q̄ pot̓it īterim ꝑficiat qͣtinꝰ eā deꝰ ī viā recta dignet̉ illuſtrare. ¶ Nono notet̉ ꝙ pctm̄ qd̓libꝫ tāto peiꝰ ac deteriuſ eſt qͣꝫto pl̓ibꝰ ītulit nocumētū. Propt̓ea ſi qͥs fuerit alteriꝰ ruine cā ⁊ occaſio. vt inno cētes/ p̄ſertim iuuenes aut puellas ſuo ꝯſi lio hortatū vl̓ alio qͦuis mō ſollicitādo ad pctm̄/ agat huiꝰ rei diſtrictā penitētiā. ⁊ ꝓ curet deceptoꝝ a ſe correctōem aut emēda tōꝫ totis viribꝰ ꝓcurādo et ꝑ ſe ⁊ alios eoſ ad viā ꝟitatꝭ ⁊ ſanā doct̓nā reducēdo. In hͦ enī ꝯſiſtit portio pͥncipal̓ ſue ſatiſfactio nis ⁊ penitētie. ¶ Decimo ꝙ ſi qͥs pꝰ ꝯſcīe ſue examinatōeꝫ diligentē ip̄e pctōꝝ qͦrun dā etiā mortaliū a ſe ꝯmiſſoꝝ nō remīſcat̉. tūc ꝑ ſolā generalē ꝯfeſſionē de ip̄is abſqꝫ alia ſpēali ſaluabit̉. ſi tn̄ ea pͥus oblita poſt modū ad memoriā redierint/ ea ſpēal̓r cer tis tꝑe ⁊ loco ꝯfiteri tenet̉. Qua in re ꝑicu loſum eſt cōmiſſorū a ſe delictoruꝫ mortali um per negligentiā atqꝫ deſidiā immemo rem fieri. Abſolutio. Orma abſolutōis ſufficiēs ⁊ reqͥſi ta ꝓ pctō de qͥbꝰ ꝯfeſſor intēdit ⁊ p̄t abſoluere ꝯfitentē. Ego abſoluo te a pctīs tuis In noīe pr̄is ⁊ filij ⁊ ſpūſſctī Amē. Et ſi ꝯfeſſio fiat d̓ excōicatōe tm̄mō dicat̉ ſic Ego abſoluo te ab excōicatōe tua In noīe pr̄is ⁊ filij ⁊ ſpūſſctī Amen. Et ſi cū hͦ fiat abſolutio de pctō ꝓpt̓ qd̓ lata ē ex cōmunicatio/ vl̓ de alijs addat̉ forma pͥor Additōes q̄daꝫ alie ꝯditionales aut inuo lute tutius dimittunt̉. Tercia pars huius opuſculi de ſcientia mortis. I veraces fideleſqꝫ amici cu G iuſpiam egroti curā diligēti us agāt ꝓ ip̄ius vita corꝑali fragili ⁊ defectibili ꝯẜuada. exigūt a nobis ml̓to fortius deꝰ et caritas ꝓ ſalute ſua ſpūali ſollicitudi nē gerere ſpēalem. In hac enī extrēa mortꝭ neceſſitate fidel̓ ꝓbat̉ amicꝰ. Quippe nul lū eſt opꝰ miſcd̓ie maiꝰ ſiue ꝯmodoſiꝰ qd̓ ⁊ tāti apud deū meriti ⁊ amplioris freq̄nter eſtimat̉. quēadmodū ꝑſone nr̄i ſaluatoris ieſu xp̄i ſi ī terris nobiſcū degeret impēſuꝫ ſeruitiū corꝑale. Quāobrē cura fuit p̄ſenti ſcripto ꝯponere breuē quendā exhortatōiſ modū habēdū circa eos qͥ ſunt ī mortꝭ ar ticulo ꝯſtituti. valētē etiā general̓r oībꝰ ca tholicꝭ ad artē ⁊ noticiā bn̄ moriēdi ꝯqui rendā. ¶ Cōtinet aūt hͦ opuſculū breue qͣt tuor ꝑticulas .ſ. exhortatōes. interrogatōeſ oratōes et obẜuatiōes. Prima pars ꝯtinet qͣttuor exhortatiōes. ¶ Prima eſt Mice dilecte aut dilecta. cōſidera nos oēs ſubiectos eſſe potēti ma nui dei et ip̄iꝰ volūtati. oēs nos cu iuſcūqꝫ ꝯditōis aut ſtatꝰ/ reges/ pͥncipes/ diuites et pauꝑes / mortis tributū ſoluere neceſſe ē. venimꝰ in mūdū ꝑegrinoꝝ more vt ex eo trāſeamꝰ/ nō vt māſiōem ī eo ſtabi liamꝰ. qͥn potiꝰ vt h̓ bn̄ ⁊ meritorie viuēteſ ⁊ d̓o ẜuiētes horribiles īferni penas euite mꝰ. ⁊ gl̓iaꝫ et̓nā habeamꝰ. ¶ Recogͦſce dili gēter cū gr̄aꝝ actōe a d̓o tibi ꝯceſſa bn̄ficia ꝙ tibi etiā ī hac extrema hora ſui cognitōꝫ dederit. nec te morte ſubita p̄occupauerit. gratias ꝓ his aut alijs innumeris donis nūc eidē refer ad ſuā infinitā miẜicordiaꝫ De arte moriendi XXXII ꝯfugiēs. ⁊ d̓ ꝯmiſſis a te crimībꝰ veniā hu militer poſcēſ. ¶ Sollicite cogita te ī vita tua pl̓ima delicta ꝑpetraſſe/ qͥbꝰ penā ferre meruiſti. vnde et huiꝰ infirmitatis ⁊ mortꝭ penas patiēter tolerare debes/ rogās deuꝫ vt p̄ſentis doloris acerbitas remiſſionem oꝑet̉ pctōrū. et purgatorij horribil̓ crucia tus ī hāc afflictionē tuā ꝑ ſuā miẜicordiā ꝯmutet̉. Tolerabiliꝰ eſt nāqꝫ hic pn̄tialit̓ qͣꝫ ī futuro puniri. Ꝙ ſi ſic corde ꝯtrito pa tiēs penā neceſſariā tanqͣꝫ volūtariā feres. ⁊ omnē penā ⁊ culpā remittet deꝰ. certuſqꝫ ꝑadiſuꝫ ītroibis. Alioqͥn ꝑ impatiētiā/ et nam penā ⁊ dānatiōem īcurres. ¶ Super oīa ī hac extrēa hora ꝯſtitutꝰ/ meditare cir ca tuā ſpūalē ſalutē. nunqͣꝫ enī fortaſſis in futurū huiꝰ meditatōis occurret oportūi. tas. omnē aliā ſollicitudinē ⁊ rerū terrena rū curā relinque; qͣs relinqͥ neceſſe eſt. que etiā nec ab inferni p̄cipitio corruentē eriꝑe valēt. Plena fide te deo ꝯmitte. ⁊ ei qͥ omi potens bonꝰ ⁊ ſapiēs ē te ⁊ tua ⁊ tuorū re gēda p̄be. Oēm p̄terea cogitatū tuū ī eū di rige. aſtātes ſolūmō ⁊ ſuꝑſtites rogans vt ꝓ ſalute tua deū p̄cibꝰ exorēt. Secūda particula ſex habꝫ interrogatōnes. Ilecte aut dilecta. Uis tu mori et 3 viuere in ſoliditate fidei xp̄iane re ſpectu dei ⁊ dn̄i nr̄i ieſu xp̄i tāqͣꝫ ve V rus fidel̓ ⁊ obediēs ſctē mr̄iſ eccl̓ie filius? Rn̄deat/ volo. ¶ Petis a deo veniā pctōrū tuorū/ ꝯmiſſoꝝ ⁊ omiſſoꝝ/ q̄ ꝯͣ eiuſdē amo rē maieſtatē atqꝫ bonitatē feciſti. Nec euꝫ ꝓut debebas honoraſti? Reſpōdeat/ peto. ¶ Habes ne ſinceꝝ ꝓpoſitū ⁊ explicitā vo luntatē vitā tuā ī meliꝰ ꝯmutare atqꝫ corri gere ſi vita comes ſuꝑfuerit? Rogas etiaꝫ deū vt tibi gr̄am p̄ſtet hͦ ꝓpoſitū ꝯtinuādi verāqꝫ ꝯtritōem habendi? ¶ Es tu ꝯſciꝰ ti bijp̄i alicuiꝰ pctī mortal̓ vl̓ crimīs de qͦ n̄ ſis ꝯfeſſus? Optas ne etiā cor tuū illumīa ri ad oblitoꝝ criminū (ſi q̄ ſint) habēdā no ticiā. ⁊ ſi tu libēter ꝯfitererꝭ ea? ¶ Uis abla ta ꝑ te reſtitui integͣlit̓ qͣꝫtū ad id teneris iu xta tuaꝝ facultatū valorē. etiā vſqꝫ ad oīm bonoꝝ tuoꝝ ceſſiōem ⁊ renūciatōnem. vbi al̓s ſatiſfactio fieri nō valeret. ⁊ corā deo et hoībꝰ veniā īiurie petis? Indulges ex cor de oībꝰ qͥ tibi nocumētū intulerūt ob vene. ratōeꝫ ⁊ amorē dn̄i nr̄i ieſu chriſti/ a qͦ ⁊ ve niā ſperas? Petis ſil̓r indulgeri tibi et remitti ab his qͦs v̓bis aut factis leſiſti? Ad has om̄es p̄miſſas interrogatōes affirma tiue reſpōdeat. volo. ¶ Tercia particula breues miniſtrat orationes. Rimo dicat infirmꝰ ex corde deuꝫ Y I Horās. ¶ Deꝰ meꝰ pijſſime pr̄ miſe E rere mei. Deꝰ meuſpijſſime pr̄ In manꝰ tuas cōmēdo ſpm̄ meū. Pr̄ miẜicor diaꝝ miẜicordiā fac̄ huic pauꝑcule creatu re tue. Adiuua me nūc etiā ī hac vltima ne ceſſitate. Succurre dn̄e iā aīe egenti ⁊ de ſolate vt n̄ a malignis ſpiritibꝰ captiuet̉. ⁊ a canibꝰ īfernalibꝰ d̓uoret̉ ¶ Dulciſſime ieſu ob honorē ⁊ v̓tutē tue bn̄dictiſſime paſſio nis iube me r̄cipi int̓ numeꝝ electoꝝ tuoꝝ Saluator meꝰ et redēptor meꝰ. reddo me totū tibi nō me renuas. ad te venio nō me repellas. Dn̄e ꝑadiſum tuū poſtulo. nō ob valorē meoꝝ meritoꝝ/ ſꝫ ī v̓tute ⁊ efficacia tue bn̄dictiſſime paſſiōis. ꝑ quā me miſeꝝ r̄dimere voluiſti. ⁊ mihi ꝑadiſū p̄cio tui ſā guīs emere dignatꝰ es. ip̄m mihi ꝯferre fe ſtina. ꝓpt̓ quē nec tue diuitie aut potentia minuet̉. nec ip̄e ꝑadiſus āguſtior aūt mīor īuēiet̉. ¶ Salutet poſtmodū btīſſimā v̓gi nē mariā dicēs. Regina celoꝝ mr̄ miſcd̓ie. ꝯfugiū pctōꝝ. recōcilia me vnigenito filio tuo eiꝰ clemētiā ꝓ me īdigno pctōre int̓pel la. vt ob amorē tui mea remittat crimīa ꝑ ducēs ī gl̓iaꝫ ſuā. ¶ Angeloſ d̓hīc p̄cibꝰ īui tet inqͥens. Spūs celoꝝ/ angeli btīſſimi/ aſſiſtite q̄ſo mihi migͣnti ex hͦ ſecl̓o. ⁊ potēt̓ eripite me ab oībꝰ aduerſarioꝝ īſidijſ ⁊ ani ma meā ī vr̄m ꝯſortium aſſumite. Tu p̄ci pue angele bōe cuſtos meꝰ. ¶ Pꝰ hec inqͥra tur ab īfirmo/ cui ſctōꝝ vl̓ ſct̄āꝝ magꝭ d̓uo tꝰ extiterit vt illi p̄cē offerat dicēdo. O gl̓io ſiſſime ſctē vl̓ ſctā ſingularē ī te dū viuereꝫ ſpeꝫ ⁊ ꝯfidētiā repoſui. ſuccurre nūc mihi ī hͦ extrēo ncc̄itatꝭ articl̓o laborāti. nūc an xior ſup̄ modū. tēpꝰ nūc īſtat ⁊ hora. ia3 ī adiutoriū meū intende. Quarta pars qͣſda obẜuatōes edocet. vt ſciat̉ qͣlis p̄dictorum vſus habēdus ſit ¶ Ipatiēs nōdū euchariſtiā aut ex tremā vnctōꝫ ſuſceꝑit int̓roget̉ an eadē ſacr̄a d̓uote ꝑatꝰ ē r̄ciꝑe? Si etiā ſuꝑ int̓rogatōibꝰ p̄miſſiſ ꝟiſil̓r apꝑeāt rn̄ſiōes patiētꝭ nō vſqꝫ q̄qꝫ ſufficiētes exiſtere/ reme De cognitione peccatorū diū apponat̉ qͣꝫtū id ꝯmodiꝰ fieri poterit. vl̓ ꝑ mīſtrationē ſacr̄oꝝ ꝯfeſſiōis. euchari ſtie. aut extreme vnctōis. vl̓ eidē manifeſtā do ꝑiculū qd̓ īcurrit nō plene ſatiſfaciēdo petitōibꝰ ſuꝑ fide ſua ⁊ ſalute ꝯſcīe ꝓlatis. Moneat̉ vt decedat tāqͣꝫ verꝰ ⁊ fidel̓ xp̄ia nus. ¶ Attēdat̉ ſi infirmꝰ ip̄e excōicatōnis vincl̓o aſtrictꝰ teneat̉. et ꝓpt̓ea ſūmittat ſe totis viribꝰ ordīatōi ſctē mr̄is eccl̓ie vt ab ſoluat̉. ¶ Si moriturꝰ ꝓlixum tꝑis ſpaciū ad ſuā recollectōneꝫ habeat. nec morte feſti na p̄ueniat̉/ legēde forēt corā eo ab aſtātibꝰ hyſtorie ⁊ orōes d̓uote. in qͥbꝰ ſanꝰ ⁊ viuēs ampliꝰ delectabat̉. vl̓ recēſenda eſſent diui na p̄cepta vt ꝓfundiꝰ meditet̉ ſi qͥd aduer ſus ea negligent̓ oblitū deliq̄rit. vl̓ ſil̓is co rā eo inſtructio recitet̉. ¶ Si patiēs vſū lo q̄ndi ꝑdiderit/ habꝫ tn̄ ſanā ⁊ integrā noti ciā ad int̓rogatōes ſibi factas vl̓ orōes co rā eo recitatas/ ſigno aliqͦ exteriori vel ſolo cordis ꝯſenſu rn̄deat. hͦ enī ſufficit ad ſalu tē. ¶ Preſentet̉ īfirmo imago crucifixi vl̓ al teriꝰ ſctī quē ſanꝰ ⁊ īcolumis ſpēalit̓ vene rabat̉. ¶ Si nō oīa p̄miſſa dici breuitas ſi nat/ p̄ponēde ſunt orōes. illa p̄ẜtim q̄ ſalua tori nr̄o ieſu xp̄o dirigit̉. ¶ Nullatenuſ aut minime ſi fieri poſſit moriēti amici carna les/ vxor/ liberi vl̓ diuitie ad memoriā r̄du cant̉. niſi inqͣꝫtū id exigit patiētꝭ ſpūal̓ ſa nitaſ. ⁊ dū al̓s ꝯueniēter omitti neqͥt ¶ Nō det̉ īfirmo nimia ſpes corꝑal̓ ſalutꝭ ꝯſeq̄n de. ingerat̉ potiꝰ eidē pͥma monitio ſuꝑiuſ explicata. Sepe nāqꝫ ꝑ vnā talē inanem ⁊ falſam ꝯſolatōem et incertā ſanitatꝭ corꝑee ꝯfidētiā/ certā īcurrit hō dānationē. Quin īmo hortādꝰ ē patiēs vt ꝑ ꝯtritōeꝫ ⁊ ꝯfeſſi onē aīe ſanitate ꝓcuret. qd̓ ⁊ ad ſalutē cor ꝑis (ſi ſibi fuerit expediēs) valere pot̓it. ⁊ ī de ſecurior atqꝫ qͥetior erit. ¶ Qꝛ v̓o freq̄nt̓ corꝑal̓ īfirmitas ex aīe lāguorē ortū habꝫ; papa ꝑ exp̄ſſam decretalē cuilibet medico corꝑis diſtricte p̄cipit. ne cuiqͣꝫ egroto cor poreā ꝯferat medicinā pͥuſqͣꝫ de ſpūal̓ me dici/ cōfeſſoris .ſ. reqͥſitiōe eūdē monuerit. Hinc expediens videret̉. vt in quibuſſibꝫ paupeꝝ hoſpitalibꝰ vl̓ domibꝰ dei ſtatuto firmaret̉/ ne quis ibidē eger ſuſcipi poſſet qͥ nō primo ingreſſuſ die ꝯfeſſionē faceret/ vl̓ idoneo ſacerdoti ad hocip̄m deputato/ paratꝰ ꝯfiteri ſe ꝯtinuo p̄ſentaret. ſic̄ in do mo dei pariſius laudabil̓r obſeruat̉. Opuſculū tripertitū finit Tractatū ſequentē d̓ differētia pctōꝝ venialiū ⁊ mortaliū edi dit idē chriſtianiſſimꝰ doctor dn̄s Ioh̓es de Gerſon ꝓ qͣrūdam ꝑſonaꝝ laicaꝝ ſim pliciū eruditōe in idiomate ꝓprio .ſ. līgua gallica. Sꝫ ꝓ alioꝝ eruditōe aliꝰ qͥdā ip̄m trāſtulit a gallico in latinū. 6 ¶ Incipiunt ruorice ꝯſiderationū tractatus ſequentis i Declaratio generalis quid ē peccatuꝫ mortale aut veniale ij Quō in oībꝰ pctīs reꝑiri p̄t peccatuꝫ tm̄ modo veniale (veniale iij Qn̄ vana gloria eſt pctm̄ mortale aut iiij Qn̄ ſuꝑbia ē pctm̄ mortale aut vēiale v Qn̄ iudicare eſt peccatū. ⁊ quale vi Qn̄ ꝯtēptus ſuꝑioꝝ ē peccatū. ⁊ qͣle. vij Qn̄ inuidia eſt peccatū. ⁊ quale viij Qn̄ ira eſt peccatū. ⁊ quale ix Qn̄ acedia eſt peccatū. ⁊ quale Qn̄ auaricia eſt pctm̄. ⁊ quale xi Qn̄ gula eſt peccatū. ⁊ quale xij Qn̄ luxuria eſt pctm̄. ⁊ quale xiij De mentiēdo xiiij De iurando xv De correctione fraterna (qn̄ nō xvi Qn̄ ꝯͣ ꝯſcīaꝫ facere ē pctm̄ mortale et xvij Quō de duobꝰ malis minꝰ ē eligēdū xviij Qn̄ ignorantia eſt peccatū. xix De ꝯfeſſione plura documēta xx De peccatis q̄ fiunt in mercantijs xxi De bona credulitate fidei noſtre xxij De excōmunicationibꝰ xxiij Qn̄ vitari debet ſacerdos de audiēda eius miſſa et qn̄ non xxiiij Quale malū facit veniale pctm̄ xxv Exemplū generale declaras quid eſt peccatū mortale aut veniale Pro logus in tracta tum ſequentem. Ui bene conſiderat bonitatem I dei erga nos. cauſam habꝫ ma gnifice regratiādi ⁊ laudādi deum. Cum enim d̓ iuſticie rigo re deberemꝰ ſeruire ei quotidie meliori mo do quo poſſemus ſine ceſſatione. nihilo minus noſtre compatiens fragilitati/ con tentari voluit certum dare nobis nume rum mandatorum/ et in certo tempore. Que ſi complemus gratiā eius habeamꝰ venialiū et mortaliū XXXII ⁊ ſufficit ei ⁊ acqͥrimus paradiſuꝫ. Meliꝰ tn̄ faciētes ampliꝰ ⁊ magnificentiꝰ remūe rat. Neceſſitas eſt igit̉ ſcire mādata obligā tia ⁊ q̄ nō. Al̓s enī vl̓ trāſgrediemur ea per ignorātiā/ vel in cuſtodiēdo ea habebimuſ magnā nimis de trāſgreſſione dubitatōeꝫ ⁊ dubitabimꝰ vbi dubitādū nō erat. ꝑ qd̓ pderemꝰ totā ꝯſcīe trāquillitatē/ putādo n̄ pctm̄ eſſe pctm̄. ⁊ ecōtra d̓ pctō qd̓ nō eſſet pctm̄. Et qͣꝫuis neſcirē in oībꝰ caſibꝰ dare regulā ſpēalem qn̄ vnꝰ actꝰ peccatū fuerit mortale et qn̄ nō. tn̄ dari pn̄t aliqͣ documē ta ī generali/ ꝑ q̄ iudicari meliꝰ p̄t de factis ſpēalibꝰ. Propt̓ qd̓ ſtudui ſcribere vob̓ ꝯſi deratōes aliqͣs breues ad ſciēdū qn̄ pecca tur mortal̓r ⁊ qn̄ nō in pl̓ibꝰ caſibꝰ. In oī bus enī caſibꝰ ad longū eas tradere gͣue eēt aūt īpoſſibile. Immo hͦ qd̓ vob̓ ſcribā ple ne nō ītelligetis ſicut credo. ꝓpt̓ ſuā breui tatē/ niſi habeatis qͥ vobis declaret. Uolo gͦ vt d̓ his q̄ nō ītelligetꝭ diligēter inqͥratꝭ. Cōſideratio prima Declaratio general̓ qͥd eſt peccatū mortale aut veniale. Ater alia mandata dei aliqͣ ſūt q̄ facere debemꝰ ſub pena ꝑdēdi gͣ tiam ſuā. incurrendiqꝫ ꝑpetuam mortē Et ſunt illa q̄ debitā d̓o cō ẜuāt ſubiectōꝫ ⁊ int̓ hoīes ſocietatē. ſicuti ē amare deū om̄i tꝑe ⁊ loco ⁊ nō odire eū. Sicuti ē nō occidere ꝓximū ſuū īnocētē. ⁊ nō auferre ei ſua violēter. Alia p̄cepta vl̓ ꝯſtitutōes ⁊ ordinatōes ſunt q̄ nō obligāt nos niſi ad penā tꝑalē. qꝛ trāſgredi ea non diſſipat ſubiectōem deo a nob̓ debitā/ nec ſocietatē quā tenemur hr̄e ad hoīes. Con tra pͥma facere p̄cepta pctm̄ mortale ē. ⁊ ꝯͣ alias ordīatōeſ pctm̄ ē veniale. Quēadmo dū videtꝭ ꝙ rex aliqͣ p̄cipit ſub pena mortꝭ aut capitꝭ. ⁊ aliqͣ ſub pena tꝑali. vtpote ar genti/ vel carceris ad tꝑus. Conſideratio ſcd̓a Quō in omnibꝰ peccatꝭ eſt inuenire pecca tū veniale tm̄. Tiqn̄ p̄terit̉ p̄ceptū ex delib̓atōe ⁊ certa ſcīa ⁊ ꝯſenſu exp̄ſſo. aliqn̄ nō ſic ſꝫ ꝑ igͦrātiā vl̓ ex pͥmo motu abſ qꝫ pleno ꝯſenſu. Et in hͦ caſu nō eſt aliqd̓ ita ſtrictū mādatū qͥn aliqn̄ trāſgredi poſ ſit nō peccādo mortal̓r. ꝓ eo ꝙ ꝯſenſus eſt id qd̓ pͥncipaliter facit pctm̄. Hinc apparet ꝙ nō noīant̉ ſeptē pctā mortalia .ſ. ſuꝑ bia. inuidia. ira. auaricia. acedia. luxuria. gula. iō ꝙ oīs ſuꝑbia aūt oīſ ira ⁊ ſic d̓ alijſ ſit peccatū mortale. īmo ſepe ē veniale/ ſic̄ ſtatim dicam. Conſidera. tercia Qn̄ vana gl̓ia ē pctm̄ veniale aut mortale ¶ Ana gl̓ia de ſe nō eſt niſi pctm̄ ve niale. qꝛ opꝰ aliqd̓ ſi ē vanū nō ē ꝓ pter hoc mortale. Sed vana gl̓ia pctm̄ ē mortale ꝓpt̓ vnā duaꝝ cauſaꝝ .ſ. ꝓ pter finē ꝓpt̓ quē vana q̄rit̉ gl̓ia. aut ꝓpter materiā aūt opꝰ ī qͦ q̄rit̉ vana gl̓ia. ¶ Quā tū ad pͥmā cauſam ē ſciēdū ꝙ q̄ri p̄t gl̓ia ꝓ altera qͣttuor cauſaꝝ. ¶ Prīo ad vitādū in famiā falſā. vt ſi diceret̉ ꝙ ego ſū latro. bn̄ poſſum ꝯͣriū aſſerere ⁊ velle ꝙ ſciat̉ ꝙ ego ſum aliꝰ/ qͣꝫuis hͦ fieri non poſſit ſine lau datōe mei. Et ſic nō ē pctm̄. ſolūmō n̄ ha beat̉ intētio corrupta ſiue admixta. ſic̄ fa cillime ꝯtīgit. Immo qn̄qꝫ tenemur q̄rere ſeu velle ita laudari. ⁊ ē prudētia ⁊ iuſticia. ¶ Scd̓o laus ſeu gl̓ia q̄ri p̄t ꝓ aliqͦ ſpiritu ali ꝓfectu ad gl̓iaꝫ dei ⁊ ad edificatōeꝫ ꝓxi mi. ſic̄ ſcūs Paulꝰ ſemetip̄m laudauit. Et qͥ bn̄ ſcit hͦ tꝑe ⁊ loco ꝯueniētibꝰ facere ſine alia intentōe mala admixta magnū ē meri tū/ nō aūt pctm̄. Tn̄ difficile ē ꝙ hoīes qͥ nō ſunt ꝑfecti ⁊ in hūilitate fundati ſciāt hͦ bn̄ facere ſpēalit̓ ī publico. Faciliꝰ fit hͦ in ſecreto int̓ amicos in colloqͥo qͥ ſe mutuo diligūt deuote ac pure. ⁊ bona ſua facta re uelant inuicē qn̄qꝫ ꝓ habēdo ꝯſilio aut ad dandā ꝯſolatōeꝫ. ¶ Tercio q̄rit̉ tal̓ gl̓ia ꝓ pter auariciā. vl̓ ꝙ habeat̉ maior licētia vl̓ via male faciēdi et decipiēdi. ⁊ ſic ē pctm̄ mortale. qꝛ finis ē pctm̄ mortale. Sil̓r eſt ꝑ oīa. ¶ Quarto vana gl̓ia q̄rit̉ ⁊ laudatio ꝓ fine aliqͦ qͥ nō ē niſi vēiale pctm̄. ſicuti qn̄ captat̉ aliqͣ leuis placentia ī laude alicuiꝰ. ⁊ hͦ ē pctm̄ veniale. niſi alid̓ malū ſe admi ſceat. Hoc dico ꝓpt̓ illū qͥ ꝓ tꝑe illo ordīa re d̓berꝫ laudē ſuā et regͣtiari d̓o vl̓ ad aliū ꝑfectū ad quē tenet̉ ꝓ tunc. ⁊ ip̄e hͦ omittit Scd̓a cā ꝓpt̓ quā vana gl̓ia eēt peccatū mortale/ eſt ꝓpt̓ opꝰ vl̓ materiā ꝑ quā va na q̄rit̉ doxa. ¶ Et fit hͦ tribꝰ modis. Quia vel opus ē malū de ſe et pctm̄ mortale. et ibi nō ē dubiū qͥn q̄rere gl̓iam peſſimū eſt peccatū mortale. ſicuti q̄rere gl̓iam de occi dendo ꝓbū homineꝫ. de igne impoſito. de rapiendo femīas bonas/ exprobrare alteri De cognitione peccatorū vl̓ vindicādo ſe īiuſte de altero. ¶ Aut opꝰ de ſe bonū ē. vt ē facere elēoſynas ieiunare orare. Et ibi attendere oꝑtꝫ quō vana q̄rit̉ gl̓ia. Uel .ſ. ꝓ fine pͥncipali. ⁊ hͦ ē peccatuꝫ mortale. qꝛ ẜm rectā rōem opꝰ bonū nō dꝫ ordīari ī peiꝰ opus ſicut in finē pͥncipalē. quēadmodū pctm̄ mortale ẜm doctoreſ ē ſi qͥs p̄dicet ꝓ victu habēdo pͥncipaliter. ⁊ tn̄ vnū ⁊ alterū eſt ẜm ſe bonū. ſꝫ ordīatio ꝑuerſa eſt ⁊ reuerſa. Si autē gl̓ia ſurrepit ī dicto v̓tuoſo oꝑe nō qͣſi pͥncipal̓ finiſ aut pͥncipal̓ cauſa ad faciendū idem opus/ nō eſt pctm̄ mortale. Nihilominꝰ ꝯſiliū bonū eſt auferēdi eā ⁊ expellēdi qͣꝫtū p̄t. ad fineꝫ ꝙ totū puriꝰ fiat ⁊ ad vitandū ꝑiculū po nendi pͥncipalē intentōeꝫ ī illa laudatione. Ampliꝰ etiā caueri debꝫ iſtud tā in ſpūali bꝰ bonis qͣꝫ tꝑalibꝰ ꝓ tāto ꝙ p̄cioſiora ſūt ¶ Poſtremo opꝰ bonū p̄t eē indifferēs. hͦ ē dictū. ꝙ d̓ ſe nec bonū ē nec malū. vt eſt ha bere tunicā nouā. diuitias. aut pulcritudi nem. Et ī his rebꝰ hr̄e gl̓iaꝫ de ſe nō ē mor tale peccatum. Et dico notāter de ſe. quia alia pn̄t eē ꝑicula q̄ caueri debēt. vt .ſ. ſi mu lier quedā ſcit ꝙ ꝑ tunicas ſuas dat alijs oc caſionē peccādi. aut ꝑ ſuū pulcrū ẜmonē. aut ꝑ nimis on̄dendo ſuā pulcritudinem. aut ꝑ bene chorizare/ ip̄a tenet̉ dimittere. Qn̄qꝫ eccl̓ia ꝓhibet talia oꝑa/ ſic̄ torneam̄ ta. aut choreas ī certo tꝑe et loco. Non di co ego cauendā oēm occaſionē ꝑ quā aliuſ peccare poſſꝫ qꝛ fieri nō p̄t. ſꝫ nihil fieri dꝫ ad hūc finē qd̓ ꝑ ſtultā placentiā aut fatu um deſideriū aut alit̓ aliꝰ peccet. Et ſi ſcit̉ ꝓ certo ꝙ dat̉ cā alteri ita peccādi/ caueri dꝫ ẜm poſſe. Dl̓ier enī nō tenet̉ neqꝫ debꝫ deformare ⁊ defigurare ſe aut veſtire d̓ ſac co/ aut nūqͣꝫ ire plꝰ ad eccl̓iaꝫ; qͣꝫqͣꝫ ſciat ꝙ aliqͥ ſtulti ſtulte eā ꝯcupiſcūt. tn̄ ſicut dictū eſt diſplicere ei debꝫ. ¶ Per hec que dicta ſt̓ p̄t ſciri qn̄ hypocriſis aut iactātia ſūt pec cata mortalia aūt nō. ¶ Quātū eſt de inobe diētia aut de iudicādo aliū ſpēales faciam ꝯſideratōes. Et de ꝯtēptū ⁊ dedignatōe et ſuꝑbia q̄ hr̄ erga deū. ſic̄ lucifer ⁊ phariſei. ¶ Cōſideratio qͣrta Qn̄ ſuꝑbia eſt mortale peccatū aut vēiale. Uꝑbia erga deū hr̄i pōt ꝑ hͦ ꝙ pu tat̉ hr̄i gr̄a quam qͥs nō hꝫ. aut per hͦ ꝙ qͥs putat eā aūt vult hr̄e de ſe ip̄o .ſ. ꝑ ſuā ſapīam aut fortitudinē. aut pul critudinē. aut ꝑ hoc ꝙ putat eā bn̄ meruiſ ſe erga deū. quaſi deꝰ ita teneāt̉ facere. et ꝙ. alit̓ faciēdo iniuſte faceret. Aut ꝑ hͦ ꝙ qͥs putat et vult hr̄e gͣtiam a deo qͣſi ꝓ ſe ſolo. ⁊ de hoc ip̄e ſuꝑbit. ſicut peccauit phariſeꝰ qͥ reddebat gr̄as deo de bonis ſuis. qd̓ bn̄ factū ē. ſed in hͦ ip̄e deficiebat ꝙ gaudebat ꝙ alij nō habebat illa. vt publicanꝰ. Et hͦ ſignū erat ꝙ putabat clare ꝙ bōa ſua eēnt de ſe. nō autē de deo ſolūmō. Al̓s enī nō ſe plꝰ gl̓ificaſſet qͣꝫ ſi bona illa fuiſſent in alio ¶ In tribꝰ vltimis caſibꝰ ſuꝑbia ſemper ē peccatū mortale / ſi aſſit deliberatio ⁊ ple nꝰ cōſenſus. quēadmodū ſꝑ ītelligo qn̄ de pctō mortali loqͦr ⁊ an̄ ⁊ poſt. In pͥmo ca ſu eſt p̄ſumptio/ q̄ p̄t eſſe pctm̄ veniale ſolū Solū dico qn̄ ip̄a ꝯtingit ꝑ ignorātiam. aut ip̄m putare nō ē certu neqꝫ affirmatuꝫ. Exēpli gr̄a. Aliqͥs p̄t cogitare ꝙ confeſſuſ ſit aūt bn̄ penituerit. qꝛ .ſ. ad hͦ ſatis bonas habꝫ apparētias/ qͣꝫqͣꝫ forte nō ſit ita. Eſt itaqꝫ ſecuriꝰ nō ſe ſimpliciter aſſecurare in talibꝰ qͥn ſꝑ habeat̉ rōnabil̓ timor diuīorū iudiciorū et hūane fragilitatis Et in hͦ pec cauit ſctūs Petrꝰ qͥ tenebat ꝙ moreret̉ pro chriſto ieſu/ ⁊ plures alij ꝯformit̉. qͥ putāt ꝙ ꝯͣ temptatōes mirabilia facerēt. ¶ Eſt eti am bn̄ ꝯſiderādū et aduertēdū in hoc pec cato ⁊ in alijs ꝙ .ſ. aliqn̄ recte iudicat̉ ⁊ d̓r ꝙ oīa habeāt̉ a deo. ⁊ ſine ip̄o nihil valeret ⁊ tn̄ totū fit in cōtrariū. ꝓ eo ꝙ volūtas nō eſt iudicio rōis cōformis. Et dici p̄t talibꝰ ꝙ ip̄i ſeip̄os ꝓprio ore ꝯdemnāt. Si enim dicit ꝙ totū habes a deo. cur gl̓iaris tu et deſpicꝭ aliū ac ſi de teip̄o haberes. Hoc aꝑ te videmuſ in luxuria. ꝙ hō iudicat ⁊ bene ſcit ꝙ talis res eſt pctm̄. et tn̄ facit. Niten dum eſt itaqꝫ ꝙ rō ⁊ volūtas ſꝑ ſint cōcor des in bono. ⁊ totū ꝓſꝑabit̉. Cōſideratio quita Qn̄ iudicare aliū eſt peccatū. ⁊ quale Udicare alium venit de ſuperbia. i. j Poteſt aūt hoc iudiciū fieri d̓ ope ¶ribꝰ alterius. vel de ip̄amet perſo na. Et hoc fit duobꝰ modis. Uno modo ꝑ certitudinē. altero ꝑ p̄ſumptōnem leuem ſolūmodo et ſuſpitionē. ¶ Iudicare alium. firmiter eſſe malū erga deū ⁊ iuſte dānādū pctm̄ eſt mortale ꝯtra bonitatē ſpūſſancti. qꝛ ī vno momēto ſpūſſanctꝰ p̄t hoīem face re bonū. ſicut Paulo fecit. Marie magda lene. et multis alijs. Et poteſt homo ea dem hora penitere. Eſtqꝫ ſtultū ⁊ iniuſtuꝫ Venialiū et mortaliū XXXII iudicare de hͦ qd̓ neſcitur. qd̓ citiꝰ iudicari dꝫ ad bonū qͣꝫ ad malū. ¶ Iudicari d̓ ope ribꝰ p̄t eſſe qn̄ opera de ſeip̄is ſūt talia ꝙ qͦ cunqꝫ modo ip̄a nō pn̄t bene fieri. nec per bonā intentionē nec alio mō. Et ibi p̄t be ne ꝓ certo iudicari ꝙ ſunt mala. ⁊ ꝙ alter male fecit. Si oꝑa ſunt indifferētia/ vl̓ ta lia ꝙ pn̄t bn̄ et pn̄t male fieri iudicare pro certo ꝙ mala ſint. niſi alit̓ appareat eſt pec catū mortale. qꝛ tācito/ īmo citiꝰ iudicari debꝫ bonū qͣꝫ malū qn̄ fieri poterat bene. ¶ In hoc tn̄ caſu ⁊ in alijs haberi pn̄t ſine mortali pctō aliq̄ ſuſpitōes et iudicia leuia qͣꝫqͣꝫ bonū ſit eas cauere Et caueri dꝫ bene ne ī tali caſu qͥs malū loqͣtur/ aut diffamet aliū/ ꝑ tales leues p̄ſumptōnes. ⁊ ſpēaliter in affirmādo eas plꝰ iuſto aūt ꝯͣ bonū alt̓iꝰ Sicuti ad faciendū mori hoīem ꝯuēit cer tiſſimū habere iudiciū. ⁊ ſil̓r in exulādo ſi ue relegādo extra patriam hoīeꝫ. vel ī aufe rendo ſibi bonā ſuā famā notabiliter. In ꝑuo tn̄ dāno nō ē tale ꝑiculū ¶ Scd̓ꝫ ea q̄ hic et priꝰ antea dicta ſunt ſciri p̄t/ qn̄ hr̄e dedignatōem de ꝓximo ē peccatū mortale aut nō. ⁊ etiā ꝑ ea q̄ dicent̉ de īuidia et ira. ¶ Et ſciendū ꝙ iudicare ſuos ſuꝑiores ml̓ to peiꝰ eſt qͣꝫ de alijs. Conſideratio ſexta Qn̄ ꝯtēptus ſuꝑiorū eſt pctm̄ ⁊ quale Ontēptus ſeu deſpectus ſuꝑiorū ⁊ per hͦ nō obedire/ ē ſpeciale pec Acatū ſuꝑbie. Et ē ſꝑ mortale qn̄ ex certa ſcīā fit trāſgreſſio mādatorū ſuoꝝ ſu ꝑioꝝ/ principalit̓ ⁊ ſolūmō ꝓ eo ꝙ ip̄i hͦ p̄ ceperūt. quia ibi ꝓpͥe eſt ꝯtemptꝰ. Aut qn̄ nō reputant̉ nec fit vis de p̄ceptis eorum. ac ſi ip̄i hoc nō p̄cepiſſent. ⁊ ꝑ hoc nō obe dit̉. Quādo tn̄ trāſgreſſio fit mādatoruꝫ a ſuꝑioribꝰ datoꝝ ꝓ aliqͣ fragilitate aut pro alia ca. nō eſt hoc nominādū pctm̄ ꝑ ꝯtem ptū. Et hoc ē valde ꝯſiderādū; ſpēalit̓ int̓ religioſos. ⁊ generalit̓ erga om̄ia p̄cepta fa cta ꝑ hoīes nō ꝑ deū ſine medio. Sepe eī tranſgredi ordinatiōes eorū ⁊ regulas nō ē peccatū mortale. Et dicere alit̓ eſſet nimis durū. Sed tn̄ qn̄ ꝯtēptus accedit qual̓ di ctus eſt nō erit excuſatio mortal̓ peccati ¶ Hoc in loco ſcire debetis ꝙ nō te nemur obedire ſuꝑioribꝰ nr̄is niſi in caſibꝰ in qui bus ip̄i ſunt nobis ſuꝑiores. ⁊ in qͥbꝰ d̓i or dinatōne aūt nr̄a volūtate nos ei ſummiſi mus. Quia ſi epiſcopꝰ meus p̄ciꝑet ingre di religionē. ego niſi vellē nō facerē. niſi pu blicū feciſſem pctm̄ ꝑ qd̓ hoc meruiſſem. Sil̓r dico de abbatibꝰ. De dn̄is tꝑalibus De patre ⁊ matre. Cōſideratio ſeptiā Quādo inuidia eſt pctm̄ ⁊ quale Auidia de ſe ē peccatū mortale. qꝛ 2 i ꝯtraria ē charitati. qꝛ de bono do let alieno ⁊ gaudet de malo. ¶ Tn̄ ꝯſiderādū eſt ꝙ inuidia aliqn̄ ſurgit ex mo tione naturali. quēadmodū aliqͥ ex natura ſua corrupta ſunt inuidi. ſicut videmꝰ īter canes. Et ſil̓r de alijs vicijs. Et tal̓ motuſ inuidie nō ē pctm̄. qꝛ nō ē in nr̄a poteſtate Et ſil̓r dico de oībꝰ motibꝰ quos a natura habemꝰ. Et hoc intelligendū ē qn̄ ꝯſenſuſ nō iungit̉. ¶ Scd̓o inuidia ſubrepit ꝑ deli beratōem quandā. nō tn̄ ꝑfectā nec plenā. ſeu ꝯpletā. Et hec appellat̉ pͥmus motus qn̄ nō aufert̉ qͣꝫcito qͥſ facere poſſꝫ. qͣꝫ qͣꝫ au ferat̉ an̄qͣꝫ habeat̉ plenus ꝯſenſus ⁊ īcipit diſplicere. ⁊ hec nō eſt niſi veniale peccatū. Et ſil̓r ē in om̄i pctō general̓r ¶ Tercio do lor de bono alteriꝰ pōt ꝯtingere ſine īuidia. videlicꝫ qn̄ dolor hmōi ideo eſt. qꝛ tale bo num euenit ad damnū alteriꝰ bone ꝑſone. aut ppl̓i qͥ n̄ demeruit. vt ſi malꝰ hō habe at ptātem grandem ꝑ quā mala faciat/ pōt haberi triſticia ꝓ eo ꝙ talē habet ptātem: ¶ Quarto dolor ille de bono alteriꝰ accidit ex volūtate d̓liberata ⁊ certa ſciētia; ſine cā bona. ⁊ hec eſt ſꝑ peccatū mortale ¶ Per hͦ bn̄ poſſumꝰ ſcire quādo detractio ē morta le peccatū aūt nō. Detractionē dico de alte ro male dicere per odiū vl̓ inuidiā. Quia male dicere de alio ꝓ fine bono ad cauēdū ne faciat malū. aut ꝓ eiꝰ correctōe. aut cau ſa officij facere. vl̓ dare teſtimoniū veritati nō eſt pctm̄. ſi alia mala volūtas nō admi ſceat̉. Et ſi hoc fit ſolū ꝓ facilitate loquen di. ſic̄ ſepe ꝯtīgit. ⁊ malū qd̓ d̓r nō cedit ad magnū dānū alteriꝰ vl̓ fame ip̄iꝰ pctm̄ ē ve niale. Sꝫ tn̄ dānū poſſꝫ eē tale ꝙ facilitas loq̄ndi nō excuſaret. qꝛ cauēda ē leuitas di cēdi qn̄ ad dānū gͣnde alt̓iꝰ cedit. ¶ Cōfor mit̓ videre poſſumꝰ qn̄ deridere alteꝝ aut maledicere ē pctm̄ mortale aūt n̄ ẜm malū qd̓ īde vēit ⁊ ītētionē faciētꝭ/ ⁊ irā quā alter īde ſuſcipit. aut p̄t r̄ciꝑe ꝟiſil̓r aut rōnabil̓r ¶ Cōſidera. octaua Quando ira eſt peccatū. ⁊ quale. M De cognitione peccatorū Ra de ſe eſt mortale peccatū. qꝛ ira j eſt deſideriū vindicte ⁊ male volen dialteri qd̓ eſt charitati ꝯtrarium. Tūc ſicut ī p̄habitis/ ita ⁊ hic debꝫ ꝯſide rari ꝙ qn̄qꝫ ira accidit ꝑ bonā cauſam ⁊ ad bonū finē. qd̓ fit qn̄ qͥs iraſcit̉ ꝓpt̓ vicia/ n̄ aūt ꝯͣ ꝑſona. Et ſic etiā iraſci debemꝰ ꝯͣ ꝓ pria vicia ⁊ ꝯͣ aliena qͥlibet iuxta ſe ⁊ ẜm ſta tū ſun. ſicuti iudices qͥ debēt punire maloſ de ſuis malefactis. Et qͥlibet tꝑe ⁊ loco dꝫ ſe opponere aduerſus mala q̄ videt fieri ſi ue ꝑ p̄ces ſiue ꝑ bonas exhortatiōes aut ꝑ ſil̓es modos. Ira aliqn̄ nō eſt niſi ꝑua aut nulla affectio amoris erga aliū. vti qn̄ non deſiderat̉ ei nec bonū nec malū. ⁊ eſt hic de fectus aut diminutio charitatꝭ. Nec ē pec catū mortl̓e niſi qn̄ ꝓximꝰ videt̉ ī extrema neceſſitate. quia tūc adiuuādus ē ſub pena mortal̓ peccati ſi fieri pōt. ¶ Qn̄qꝫ ira non accidit niſi ex ꝯplexiōe naturali. ſic̄ hoīes antiqͥ ⁊ melancolici ſunt de ſua natura ira cūdi. ⁊ ira tal̓ nō eſt pctm̄. ¶ Ira qn̄qꝫ vēit ꝑ ſubitū motū ⁊ imꝑfectā deliberatōneꝫ. ⁊ nō eſt niſi vēiale pctm̄. Sꝫ ſi venit pꝯſen ſionē ꝑfectā pctm̄ erit mortale. ¶ Nihilo minus ira nō dicit̉ qn̄qꝫ deſideriū vīdicte ſꝫ ē q̄dam īpatiētia de facto alteriꝰ/ abſqꝫ hͦ ꝙ deſideret̉ ei malū. hͦ nō eſt ꝓpͥe ira nec eſt mortale peccatū/ ſi impatiētia nō ſit tal̓ ꝙ ex toto īpediatrationē ⁊ oꝑatōeꝫ alioꝝ bo norū. ¶ Ulteriꝰ ꝯſiderādū ē ꝙ bn̄ p̄t deſide rari ꝙ malefactū alteriꝰ puniat̉ ꝑ iuſticiaꝫ ⁊ ꝑ iudices ad hͦ ordinatos et ad finē ꝙ qͥſ gaudeat iure ſuo. ⁊ hͦ nō ē pctm̄ tm̄ ſe n̄ ad miſceat mala volūtas. hoc ē ꝙ nō plꝰ deſi deret̉ damnū alteriꝰ qͣꝫ recuꝑare iura ſua. ¶ Et ẜm hͦ qd̓ dictū eſt/ iudicari p̄t qn̄ mi nari vel vilipēdere alterum ꝑ iram eſt pec catū mortale/ aut nō ẜm ſcꝫ ꝙ ꝑ talia facta recipit̉ vindicta ⁊ nocet̉ ꝓximo. ¶ Etiaꝫ qͦ modo maledicere alteri ꝑ deliberatōem im p̄cando et optādo ei malū gͣnde ē peccatū. Et qͦ modo etiā blaſphemare deſpicere/ ac denegare deū ⁊ ſctōs ⁊ ſctās eiꝰ cā ire ſue ē blaſphemia ⁊ villanū mortale pctm̄. ſi ꝑ ſona tūc ſcit aūt ſcire dꝫ hͦ qd̓ dicit ⁊ facit. De iuramentis dicet̉ in ſeq̄ntibꝰ. Cōſideratio nona. Qn̄ acedia eſt peccatū. ⁊ quale Cedia ex ſe nō ē mortale peccatū. I qꝛ nō dicit niſi tediū boni ſpūalis. Iſicqꝫ n̄ ē niſi diminutio feruorꝭ cha ritatis. ¶ Si tediū hoc eſt de bono ſpūali laborioſo/ tūc eſt naturale. Natura enī refu git laborē. ⁊ hoc nō eſt peccatū. qꝛ motus iſte nō eſt in nr̄a ptāte. Et ſi ꝯſentit̉ tali mo tui adhuc nō ē niſi veniale pctm̄ Pro gene rali qͥppe regula tene/ ꝙ ꝯſenſus ad id qd̓ ſolūmodo eſt veniale pctm̄; nō eſt niſi ve niale pctm̄. ¶ Sed ſi tediū ē tale ꝙ ꝑ ipſū omittit̉ fieri hͦ ad qd̓ quis tenet̉ ꝑ p̄ceptū; claꝝ ē ꝙ ibi eſt mortale pctm̄. ¶ Aut ſi tedi um ē tale ꝙ diſpliceat etiā viuere. ac per hͦ cadat qͥs in deſperatōem. ſic̄ faciūt hi qͥ ſe ip̄os occidūt. pctm̄ eſt mortale. ¶ Penes hͦ cōſiderari p̄t qn̄ acedia dicēdi horas ⁊ au diēdi miſſā pctm̄ eſt mortale aūt n̄. Quia ſi qͥs tenet̉ dicere aliqͥd ꝑ p̄ceptū aut ꝑ vo tū ⁊ ꝑ acediā omittit̉ pctm̄ ē mortale. Si tn̄ ꝑs dimittit̉ vl̓ omittit̉ ꝑua. vl̓ ſi fiāt ali qͥ leues defectus/ ꝑ hͦ ꝙ nō bn̄ attendit̉; nō oꝑtet dicere ꝙ ſꝑ ſit mortale pctm̄. Et qͣꝫ uis bonū ſit attēdere tn̄ ſi qͥs de certo pro poſito nō īpedit ſe ab attēdendo/ faciendo aliqͥd qd̓ totalit̓ auferat intentōeꝫ/ ſiue hoc fiat ꝑ cogitatōem ſiue ꝑ opus/ nō oꝑtꝫ reī ciꝑe. nec eſt mortale pctm̄ qͣꝫuis de alio co gitet̉. Sꝫ ſi ꝑ certā deliberatōeꝫ in dicēdo horas qͥs ꝑcipit ſe īpediri ab attētōe/ ⁊ ita vult remanere ita ſe īpediri. cogit̉ reinciꝑe. qꝛ ſic ſoluēdo nō quitatur qͥs. qͥppe quia tollit̉ bonū ꝓpoſitū qd̓ in pͥncipio habeba tur ad ẜuiēdū deo. ¶ Eſtqꝫ ſciēdū ꝙ q̄libet ꝑſona chriſtiana de rōnabili etate dꝫ audi re miſſam dn̄icis diebꝰ ⁊ feſtis p̄ceptis niſi habeat excuſatōeꝫ rōnabilē. ẜm ordinatio nē ⁊ cōſuetudinē patrie. vbi ip̄a ē ⁊ quā p̄ lati volūt ⁊ ordināt ⁊ ſufferūt vl̓ ꝑmittūt Lōſideratio decīa Quando auaricia eſt peccatū. ⁊ quale Uaricia eſt inordīatꝰ appetitꝰ ha O bēdi aliqͥd. Et fit hͦ qn̄qꝫ in retinē do. qn̄qꝫ ī acqͥrēdo. qn̄qꝫ in deſide rādo. ¶ Aliqͥd deſiderat̉ qͥnqꝫ modiſ. ¶ Pri mo bonū alteriꝰ. ⁊ talit̓ ꝙ auferret̉ ſi fieri poſſet. ⁊ ibi eſt peccatū mortale. qꝛ ē furtuꝫ cogitatōis. ¶ Scd̓o deſiderat̉ aliqd̓ illici tū ꝑ certā ſcīam ⁊ deliberatōem ꝯpletā. vti ſcꝫ aliqͥs nō dignꝰ deſiderat p̄poſiturā. aut eſſe iudex. de qͦ ſentit aūt ſentire debꝫ ꝙ ad hoc eſt indignꝰ. ⁊ ibi eſt mortale peccatuꝫ. ¶ Tercio p̄t appeti bonū alteriꝰ vl̓ res non licita ꝑ voluntatē nō abſolutā ſed ſub con ditōe exp̄ſſa vl̓ intellecta. vt dicēdo. velleꝫ venialiū ⁊ mortaliū XXXII hoc vl̓ hoc ſi poſſem habere abſqꝫ offenſio ne dei/ aut ſine dāno alteriꝰ. vl̓ ſi eſſē dign Et hic nō eſt pctm̄/ vl̓ eſt veniale peccatū. Nec oportꝫ ꝙ ſꝑ cogitet̉ ꝯditio; ſufficit ꝙ ſubītelligat̉. Eſt etiā ītelligēduꝫ ꝙ ꝑ tales optatōnes aut deſideria nō omittat̉ fieri hͦ qd̓ qͥs facere tenet̉ de bonis alibi. ⁊ ne gene rent̉ in corde mali motus qͥ poſtea auferri nō poſſint. ſicut cōtingit in iſto pctō auari cie. et plꝰ in pctō luxurie. quia ī tali caſu p̄t eſſe mortale pctm̄. ¶ Quarto deſiderāt̉ res nō neceſſarie et ſuꝑfluitates ꝑ deſideriū ni mis ardens. et tale ꝙ mēs impedit̉ totalit̓ ad cogitandū de ꝓpria ſalute. ⁊ ibi ē cupi do vl̓ ſollicitudo peſſima que eſt in euāge lio ꝓhibita. ⁊ ē pctm̄ mortale. ¶ Quīto deſi derat̉ ꝑ amorē nimis magnū. nec tn̄ talem ꝙ qͥs vellet offendere vl̓ omittere ad cogi tandū de ꝓpͥa ſalute. ⁊ ibi ē pctm̄ veniale. Et p̄t amor ſic eſſe tꝑatus ꝙ nō erit pecca tū/ īmo meritū ẜm bonū finē intētū. ¶ Aua ricia in acqͥrēdo eſt multꝭ modis. Acqͥrit̉ enī aliqn̄ ꝑ iniuſticias et fraudes ⁊ vias il licitas. ⁊ ibi ē peccatū mortale/ qn̄ ars qua acqͥrit̉ eſt peccatū mortale. ſicuti in ꝑiurā do aut trāſgrediēdo mādata dei. ſicuti ē d̓ ſtultis muliercul̓. vti ē de vſurarijs et falẜ mercatoribꝰ qui mentiūt̉ ⁊ iurāt ſuaſ mer ces alias eſſe qͣꝫ ſint. vti in ludis ꝓhibitis. Quēadmodū etiā qn̄ omittit̉ fieri debitū diebꝰ dn̄icis de audiēdo miſſam ꝓ mercā do niſi aliud excuſet. vti eſſe p̄t in aliqͥbus caſibꝰ. ¶ Acqͥrit̉ aliqn̄ ꝑ media q̄ non ſunt niſi venialia pctā. vt ꝑ v̓ba ocioſa ⁊ iocoſa ⁊ mēdacia ad riſum dn̄os ꝓuocātia. ⁊ pōt eſſe ibi ſepiꝰ veniale dūtaxat peccatuꝫ. Et ſi aliqͥ facerēt ſicut fiſtulatores aut iocula tores. aut ſicut qͥ ſil̓ia exercēt ad lucrandū vite neceſſaria. qꝛ aliā artē nō ſciūt nō au derē dicere ꝙ eēt extra ſtatū ſalutis. Quia dn̄i ad auferendū eoꝝ melācolias q̄ eis ſu ꝑueniūt occaſiōe magni oneris qd̓ portāt capiūt inde ſolaciū ⁊ deductōeꝫ in talibuſ rebus. et aliqn̄ etiā populꝰ. ¶ Hic poſſꝫ au dacter ẜmo fieri de mercātijs quādo pec cat̉ in eis et quādo nō. ⁊ de modis ꝯmit tendi vſuras. ſed cauſa breuitatꝭ trāſeo illa facilit̓ ad p̄ſens. ¶ Auaricia eſt in retinēdo. qꝛ ſi retinet̉ alienū ſciēter et ꝯͣ placitū eius cuius res illa ē. taliter ꝙ ſi ip̄e ſciret nō ſibi placeret. ⁊ nō habet̉ volūtas reſtituēdi tꝑe ⁊ loco. Sed ſi res talis eſt et iſtiuſmodi ho minis ꝙ certam habeo confidentiā ꝙ ille cuius res ē nō haberet diſplicentiā ꝙ ego haberē. ⁊ me cū illa iuuarē. Uel ꝙ ad pre ſens nō habeo ꝯmoditatē r̄ſtituēdi ſine ag grauatōe magna. et alter de hͦ nō damnifi cat̉ granditer. ⁊ habeo voluntatē reſtituen di tꝑe ⁊ loco. ibi nō ē in retinēdo peccatuꝫ mortale. ¶ Scd̓o retineri p̄t id quod neceſ ſariū ē ꝓ ſe et ꝓ ſuis ẜm ꝙ reqͥrit̉ ad ſtatuꝫ ⁊ dignitatē et alia q̄ iuſte exercent̉ ⁊ haben tur. ⁊ hic nō ē peccatū ¶ Tercio retinentur ſuꝑflua et q̄ nihil ꝓficiūt ad neceſſitatem ⁊ ad ſtatū hoīs. ⁊ ibi ſepe eſt pctm̄ mortale. ⁊ ſpēaliter qn̄ hͦ fit ꝑ ardens deſideriū ha bendi vl̓ acqͥrēdi qd̓ ſatiari nō poteſt. Et huiꝰ ſignū eſt ꝙ plꝰ eligit̉ ꝙ res putreſcat ⁊ vaſtet̉ qͣꝫ ꝙ tradat̉ ad vſum ⁊ fructū. Sꝫ tn̄ amor retinēdi talia nō neceſſaria p̄t eſſe ita paruꝰ ꝙ non erit niſi pctm̄ veniale. Et ſpēalit̓ ſi tūc nō occurrat vl̓ cōpareat pau ꝑ qͥ ſit in ꝑicl̓o mortis niſi ei ſuccurrat̉. qꝛ tūc tenet̉ aliqͥs iuuare ꝓximū tam de ſuꝑ fluis qͣꝫ de his q̄ ſunt neceſſaria ad ſtatuꝫ. non autē de his q̄ ſunt neceſſaria ſimplicit̓ ad victū. quia meliꝰ d̓beo me amare ⁊ vitā meā qͣꝫ alteriꝰ. Et ibi data ē general̓ regulā qn̄ dari dꝫ elēoſyna ſub pena pctī mortal̓: tūc ſcꝫ qn̄ videt̉ aliꝰ in ꝑiculo mortis nec videt̉ quō ei ſuccurrat̉ ꝑ aliū. Tūc enī te net̉ qͥs occurrere ſub pena pctī mortal̓ ſi fa cere p̄t ſine ꝑiculo tali in qͦ alter eſt qd̓ no minat̉ extreme neceſſitatis Conſideratio. xi. ¶ Quādo gula eſt peccatū. ⁊ quale Ula ē deſideriū aūt appetitꝰ deor P dīatꝰ in māducādo. ⁊ eſt de ſe veni ale. ¶ Et pōt euenire qͥnqꝫ modis. Aliqn̄ appetitꝰ ē ſolū ex natura/ qn̄ natura liter deſiderat̉ māducare ⁊ bibere qn̄ fameſ aūt ſitis habet̉. et in hoc nō eſt pctm̄ nec in delectatōe q̄ naturalit̓ ē in māducādo. qꝛ hͦ nō eſt in nr̄a ptāte ¶ Scd̓o vltra deſideriū hͦ iungit̉ qn̄qꝫ deſideriū voluntariū ⁊ pla centia in delectatōe. ⁊ ibi eſt pctm̄ veniale. ¶ Tercio qn̄ fit trāſgreſſio alicuiꝰ manda torū dei vl̓ eccl̓ie. ſicut ieiuniorū ſtatutoꝝ ꝑ gulā ſine cā ratōnabili. Qn̄ tn̄ ꝑſona gͣn diter ſe gͣuaret in ieiunādo .ſ. vl̓ ꝓpt̓ eiꝰ ſe nectutē/ vl̓ īfirmitatē/ aut nimia iuuentu tē. aut ꝓpt̓ laborē qͥ eſt ei vtil̓ et neceſſariꝰ. vl̓ qꝛ nō habꝫ vnd̓ paſcat̉ vna vice. aut qꝛ habet infantē quē lactat et nutrit. In caſi bꝰ iſtꝭ ⁊ ſil̓ibꝰ nō tenet̉ ꝑſona ieiunare. īmo N De cognitione peccatorū peccaret aliqn̄ ſi ieiunaret. qꝛ aliqn̄ gͣuaret naturā ſuā et cōplexionē nimis. ¶ Quarto qn̄ tale placitū habet̉ in māducādo ꝙ pre ponit̉ diuīo amori. hoc eſt dictū ꝙ potius fieret trāſgreſſio mandatoꝝ dei qͣꝫ ꝙ abſti neret̉ a māducādo. ⁊ ibi ē peccatū mortl̓e. ſicut ſi aliqͥs ꝓpt̓ ſuū guloſum manducare vult rape alienū. aut nō vult ire ad eccl̓iaꝫ qn̄ ad hͦ tenet̉. aut qn̄ ſciēter omittit facere aliquod mādatorū dei ꝓpt̓ nimiā ſuā r̄ple tionē aūt inebriatōem. ¶ Et hinc ſcit̉ quan do ebrietas eſt pctm̄/ et qn̄ nō. Quia ſi qͥs cadit in ebrietatē fortuitu ꝑ potatōeꝫ ma iorē qͣꝫ ſit rōnale. vel fortiꝰ vinū qͣꝫ putauit peccatū ē veniale. Si aūt ꝑſona bn̄ ꝑcipit ⁊ videt ⁊ ſcit malū qd̓ accidit ex inebriatōe ⁊ nihilominꝰ ꝑ guloſitatē inebriat ſe ſciēter ip̄e peccat mortal̓r. Et ſil̓r facit ille qͥ aliuꝫ ꝑ maliciā inebriat. aut ꝓ inebriati malo .ſ. vel ad decipienduꝫ vl̓ ad infamādū. ¶ Eſt qꝫ ꝯſiderādū ꝙ ſi ꝑſona tenet̉ ꝑ votuꝫ aut ꝑ generale p̄ceptū eccl̓ie. aut ꝑ penitētiā ie iunare. et accidit ſibi vnū aliqd̓ de ſupͣ me moratis īpedimētis ꝑ q̄ grauaret̉/ bonū ē ꝙ petat cōſiliū de nō ieiunādo a ſuo p̄lato. vl̓ ad minꝰ a ſuo curato aūt ꝯfeſſore / ſi cō petēter fieri poteſt et reqͥri ad habendā ma iorem ſecuritatē. ¶ Conſideratio. xii. ¶ Quādo luxuria eſt peccatū. ⁊ quale Uxuria de ſe eſt ꝯͣ mandatuꝫ dei. Et fit multis modis. Quia aliqn̄ nō eſt niſi ī pͥmo motu cogitatōiſ. ⁊ ibi ē pctm̄ veniale. qꝛ ꝯſenſus nō eſt ꝑfe ctus. ¶ Scd̓o p̄t hr̄i ꝯſenſus ad delectatō nem q̄ eſt in oꝑe luxurie qd̓ eſſet pctm̄ mor tale. ⁊ ibi eſt pctm̄ mortale. Et ſil̓r accidit ī alijs pctīs. vti aliqͥs poſſet tantū delectari in cogitādo quō ſuꝰ inimicꝰ hr̄et magnū dolorē aūt infortuniū ꝙ peccaret mortal̓r. poſito ꝙ hͦ maleficiū nō vellet facere ſuo ī imico. Sil̓r ꝑſona p̄t cogitare de delecta tione quā habēt illi qͥ peccāt ꝑ luxuriā. ⁊ ī hͦ habere bn̄placitū ꝑ deliberatōem perfe ctā/ ꝙ peccabit mortal̓r/ poſito ꝙ nolit̓ ta le opus facere. Alid̓ eſſet ſi qͥs acciꝑet dele ctationē ī his q̄ de ſe nō ſunt niſi vēiale pec catū. qꝛ ꝯſēſus ī pctm̄ vēiale n̄ ē niſi vēiale pctm̄. ¶ Tercio p̄t haberi ꝯſenſus ad opul carnale extra mr̄imoniū. ⁊ ibi ſꝑ ē peccatū mortale. ¶ Quarto aliqn̄ nō ſolū tenet̉ ma la volūtas ī corde. īmo etiā nutrit̉ ip̄a a foris ī vidēdo ⁊ loq̄ndo vl̓ tāgēdo ſe vl̓ aliā ꝑſonā. ⁊ ibi ſꝑ ē mortale pctm̄/ ſicuti volū tas ex qͣ ſeqͥt̉ opꝰ ē peccatū mortale. ¶ Ec ce videtis qͦt pctā mortalia fiūt ſepe qn̄ te net̉ mala volūtas. ⁊ ſpēal̓r ī choreiſ ⁊ ī alijſ iocūditatibꝰ ſccl̓i. Alit̓ dicēdū foret ſi n̄ ha beat̉ mala volūtas ab intus. qꝛ videre pul critudinē ml̓ieris fieri p̄t ſine pctō. vl̓ ꝙ n̄ erit niſi pctm̄ curioſitatis. Debꝫ etiā caue re ꝑſona/ feminā dico ꝙ nō det cām pec cādi alteri ꝑ viſum aut trāſitū ſuū/ aut ſer monē aūt tactū. qꝛ ibi eſſet pctm̄/ poſito ꝙ n̄ vellet peccare carnalit̓. qꝛ etiā caueri d̓bēt ꝑicula q̄ eueniūt ꝑ malos motꝰ qͥ īde exur gunt. ¶ Quinto cogitari p̄t de pctō carnis ad ꝯfitēdū vl̓ ad cauendū. vl̓ ſolū ꝑ ꝯditō nem. dicēdo ſi nō eſſꝫ ꝯͣ mādatū dei tal̓ res fieret aūt talis. ⁊ ibi ſepe nō ē pctm̄. vl̓ nō ē niſi veniale. Sꝫ tn̄ ꝙ caueat̉ malꝰ ꝯſenſus ꝯͣ mādatū dei. ⁊ ꝙ tal̓ cogitatio n̄ inflāmet ſe nimis. De hͦ pctō ſcripſi diffuſiꝰ alibi ī vno tractatulo noīato ſpeculū aīe. j Conſideratio. xiii. ¶ De mendacio ⁊ quale peccatū eſt. Entiri ad damnū magnū alt̓iꝰ O eſt pctm̄ mortale Mētiri ꝑ iocū aut ad vtilitatē ſuā vl̓ alteriꝰ / ſi ne dāno alteriꝰ ē pctm̄ veniale. ¶ Et ſciendū ꝙ bn̄ p̄t celari aliqͣ ꝟitas ſine mēdacio ⁊ ſine pctō. Sꝫ tn̄ omē mēdaciū eſt malū ⁊ pctm̄. qꝛ fit abuſuſ loq̄le q̄ ordīa ta eſt ad hͦ manifeſtādū qd̓ ē ī corde. ⁊ pͥn cipalit̓ ꝓpt̓ hͦ. qꝛ ſi daret̉ licētia mētiēdi ſi ne pctō deſtrueret̉ tota fiducia ſocietatis q̄ eſt int̓ hoīes. qꝛ neſciret̉ qn̄ ꝟitas diceret̉. ⁊ qn̄ n̄. exquo mētiri poſſet licite ī aliqͦ caſu Quātū ad oꝑa bn̄ pōt fieri aliqͥd ad aliā in tentionē qͣꝫ ad eā ad quā accipiūt vidētes. ad celādū ſe in certis caſibꝰ/ ſicut faciunt qͥ inſidias aptāt ⁊ faciūt in bellis. 11 Conſideratio. xiiii. De iurando ⁊ qn̄ eſt mortale. Urare falſuꝫ ſciēter. in omī caſu eſt pctm̄ mortale. ſiue in rebꝰ ſerijs. ſi ue in iocis. Sꝫ ſi ꝑ inaduertentiā aut facilitatē loquēdi peierat̉ pōt eſſe veni ale pctm̄. quāqͣꝫ mala ꝯſuetudo nō excuſet eos qui ꝑ ip̄aꝫ ꝑiurāt. Ibi vides qͣꝫ grāde malū ē aſſueſcere ſe iuratōibꝰ Et accipit̉ iu ramentū ad intētionē eiꝰ cui fit. ⁊ ẜm vſum cōeꝫ intelligēdi. qꝛ qͥ arte iurat falſuꝫ arte ꝑ venialiū ⁊ mortaliū XXLXII iurat. Et qͣꝫtū ad iuramētū de futuris/ ꝑſo na ſtatī ꝑiurat tūc cum hꝫ volūtatē firmā nō implēdi. vel qꝛ nō complet de facto. Conſideratio. xv. De correctione fraterna. Os tenemur ſub pena mortal̓ pec I cati corrigere bonis ẜmōibꝰ vl̓ ali Tter noſtꝝ ꝓximū qn̄ ſcit̉ ꝙ malefa z cit. ⁊ certu tenet̉ ꝙ ꝑ illā correctōem q̄ ei fi et ip̄e ſe ꝯtinebit/ ⁊ alit̓ nō. Sed ſi eſtimat̉ ꝙ nihil ꝓficiat̉. ⁊ ꝙ forte peiꝰ faceret/ vl̓ ꝑ ſeq̄ret̉ vel odiret̉ is qͥ talē inſtrueret. tūc nō tenemur ꝓximū corrigere. niſi ſimꝰ iudiceſ vl̓ publica officia habētes. qꝛ eſto ꝙ male factor iraſcat̉/ aut nō ip̄e ē puniēdꝰ. niſi eſ ſet ꝙ forſitan ꝓpt̓ hͦ maiꝰ malū adueniret reipublice ⁊ bono ꝯmūi. Et intelligit̉ etiā hoc qn̄ publica ſunt peccata. Conſideratio. xvi. Qn̄ facere ꝯͣ ꝯſcīaꝫ ē pctm̄ mortale aūt nō Uecunqꝫ ꝑſona q̄ firmā habꝫ con ſcientiā de aliqͦ ꝙ ſit pctm̄ morta et in illa ꝯſcīa ip̄a hͦ facit/ peccat mortalit̓. qͣꝫtūcūqꝫ res illa ſit nō mala. Sꝫ tales falſe ꝯſcīe ſepe refutari debēt/ ⁊ aufer ri ad iudiciū magis ſapientiū. Et ē intel ligendū qd̓ dicit̉ de ꝯſciētia firma. qꝛ ꝓpt̓ qͣſdam faciles dubitatōes q̄ habent̉/ ⁊ qͥs nō ē facile auferre qn̄qꝫ nō oꝑtꝫ ꝙ hͦ qd̓ di ctū eſt habeat locū. exqͦ habet̉ fortior cōſci entia ad contrariū. ¶ Cōſideratio. Mil. Quō de duobꝰ malis minꝰ ē eligendū. Uotiēſcūqꝫ ꝑ ſuuꝫ factū aliqͥs ca dit ī tales laqueos ꝙ effugere non pōt abſqꝫ peccādo/ tūc dꝫ omitte re ⁊ cauere ne faciat id qd̓ de ſe ē peiꝰ. Quē admodū ſi qͥs iuraſſet occidere aliū. ip̄e dꝫ nō tenere ſuū iuramētū. et nō occidere aliū. Et ſil̓r dico de oībꝰ iuratōibꝰ et de oībꝰ mi nis ꝓmiſſiōibꝰ ⁊ votis/ ꝑ q̄ peiꝰ fieret ea ſer uādo qͣꝫ omittēdo ꝓpt̓ ſuꝑueniētes caſus fortuitos. vel qꝛ facte ſūt ſtulte ⁊ īprouide. ¶ Cōſideratio. xviii. Qn̄ ignorātia eſt peccatū. ⁊ quomodo. Gnorantia accidere p̄t aut ꝑ negli gentiā nō volēdi apponere laborē ad ſciendū id qd̓ debꝫ ſciri/ aut ad finē ꝙ liberiꝰ peccet̉ ⁊ iocūdiꝰ. Et iſte igͦrā tie nō excuſant pctm̄. īmo aliqn̄ gͣuiꝰ effici unt. Alia ignorātia qn̄ qͥs fecit ſuā diligen tiā ẜm ſtatū ſuū et ſuū intellectū ad ſciēdū id qd̓ ſciēdū erat/ et tn̄ nō ſcit totū hͦ qd̓ ex pediuit ſciri ad ſuū ſtatū. Et tal̓ igͦrantia excuſat ex toto peccatū ſicut igͦrantia facti. Si aliqͥs putaret māducare piſces ī ſexta feria/ et dant̉ ei carnes in ſil̓itudine piſciū. tal̓ māducādo nō peccat niſi alit̓ ſciat. Et ſil̓r in pl̓ibꝰ caſibꝰ. qꝛ ignorātia de ſe nūqͣꝫ eſt pctm̄. ſꝫ negligētia et ꝯtēptus ſciēdi fa cit peccatū. ¶ Conſideratio. xix. De confeſſione multa documenta Os tenemur ꝯfiteri poſtqͣꝫ pecca R A uimꝰ mortalit̓/ tm̄mō in caſibꝰ qui ęſequūt̉. Uidelicꝫ vna vice ī paſca te ꝓpt̓ ordinatōem eccl̓ie. Scd̓o qn̄ r̄cipi dꝫ ſacr̄m euchariſtie. ⁊ ẜm qͦſdā oīa ſacr̄a. baptiſmo excepto. Tercio qn̄ qͥs eſt ī ꝑicu lo mortis ẜm ꝟiſimilē ꝯiecturā ⁊ hūanam dubitatōeꝫ. ſicuti in ꝑiculo gͣuis infirmita tis. aut belli aut maris. Quarto qn̄ habet̉ ꝯfeſſor qͥ abſoluere p̄t de pctīs. ⁊ putat̉ ſi ue credit̉ ꝙ nūqͣꝫ habebit̉ niſi forte nūc. vt accidere p̄t in caſibꝰ p̄latꝭ reẜuatis. Quīto qn̄ firmā habꝫ qͥs ꝯſciētiā quā nō d̓ponit ꝙ debꝫ ꝯfiteri. Et ē hͦ intelligendū qn̄ hr̄i p̄t p̄ſbyter talis qͥ poſſit abſoluere et qͥ non ſit qͥ ꝯfeſſionē reuelet. nec hortet̉ ꝯfitentē ſi bi ad malū faciēdū. Quia in tali caſu fieri debꝫ ac ſi nō haberet̉ tal̓ ſacerdos. etiam ſi eſſꝫ ip̄e ꝓpͥus curatꝰ. Et qͣꝫuis mat̓ia iſta de ꝯfeſſiōe ſit bene vtil̓ ad diu tractanduꝫ / tn̄ ego breuit̓ trāſeo dicēdo ea que ſequūt̉. ¶ Primo de pctō veniali nemo tenet̉ ꝯfite ri qͣꝫuis ſit bn̄ factū ⁊ ꝑfectio. Et ſil̓r dico de circūſtantijs ⁊ ꝯditiōibꝰ q̄ de ſe nō ſunt pctā mortalia. ¶ Itē celari debꝫ pctm̄ alte rius in ꝯfeſſiōe/ ſic̄ ꝯfitens vellet ꝙ celaret̉ ſuū peccatū. ⁊ nō debꝫ obediri ꝯfeſſori qui hͦ vellet inqͥrere. ⁊ ſpēaliter ſi nō ſciret̉ bene ꝙ ꝯfeſſor vellet ꝓficere alteri ⁊ nullo modo nocere. ſicut fit qn̄qꝫ ad trahēdū aliū a ſuo pctō ſingularit̓ extra ꝯfeſſionē. niſi forte in caſu quo ꝓpriū peccatū dici nō poſſꝫ p̄ſby tero cuicūqꝫ ſine accuſando. ¶ Itē qͥ nō ha bet contritionē. hͦ eſt ꝓpoſitū ⁊ deſiderium abſtinēdi a pctō. talis nō abſoluit̉. ⁊ debet poſtea integre cōfiteri. et etiā de iſta fictiōe ſe ſimulaſſe .ſ. quaſi habuerit bonā ꝯtritio nem. Et ẜm aliqͦs ſufficit ꝙ nō habeat̉ pre N ⁊ De cognitione peccatorū ſens volūtas peccandi. ¶ Itē bonū eſt bre uem facere ꝯfeſſionē. ſine faciēdo longū ꝓ ceſſuꝫ. ⁊ ſine dicēdo lōgā qͣſi fabulā. Suf ficit ꝙ ꝯfeſſor ſufficiēter intelligat hͦ qd̓ ꝯfi tens fecit. ⁊ ꝙ omittat̉ id qd̓ ad grauitateꝫ pctī nō ꝑtinet. Et ſpecialit̓ hi qͥ ſepe ꝯfiten tur aduiſare debēt hoc de qͦ hn̄t ſpēalit̓ cō ſcientiā. ⁊ hocip̄m dicere ⁊ reſiduū in gene rali ⁊ breuiter. niſi forte aliter fieret/ ad ha bendū ꝯſiliū aūt ꝯſolationē. ¶ Itē ꝯtingit ꝙ aliqͥs ignorat de aliquibꝰ factis. vtꝝ fa ciat vel no. nec etiā ſcit vtꝝ mortaliter pec cet aut nō. ⁊ in tali caſu pōt ꝯfiteri ſub ꝯdi tione dicēdo. Ego dubito de tali facto aut de mō facti et de intentōne. ꝓ qͣꝫto ego pec caui ego ꝯfiteor. qꝛ in ꝯfeſſiōe mētiri nemo debet. nec affirmare hoc de qͦ ē dubiū. Tn̄ bonuꝫ eſt ⁊ ſecuꝝ de talibꝰ penitere. ac ſi qͥs certus eſſet. ¶ Itē ſi qͥs ſentit ſe ꝑ frequēter ꝯfiteri ꝙ minorē ex hoc habeat deuotionē occaſione cōſuetudinis/ talis dꝫ abſtinere ad aliqd̓ tēpus. Et ſil̓r dico de recipiendo ſacr̄o corꝑis dn̄i noſtri ieſu xp̄i. Sꝫ qui ſe ſentit ꝓficere ex hoc magis ⁊ magis/ ⁊ ha bere maiorē ꝯſciētie pacē/ pōt omni die cō fiteri ⁊ omni die cōicare. ¶ Item nemo p̄ſu mere dꝫ ꝙ poſſit aūt ſciat ſe ponere in ſtatū talē ꝑ diligentiā ꝯfeſſionū qͥn ſemꝑ inueni at de puluere defectuū venialiū. qꝛ in ipſa met ꝯfeſſione peccat̉ venialit̓. Itaqꝫ in va cuū talis fatigaret ſe. qͥ nimis vellet de tali bus defectibꝰ ꝯfiteri / ⁊ circa eos immorari Quia etiaꝫ quitat̉ hō multis alijs modis qͣꝫ ꝑ confeſſionem. vti eſt dicere Pater no ſter aut ꝑcutere pectus ſuū. Conſideratio. xx. De peccatis que fiūt in mercantijs. N mercantijs caueri debēt aliq̄ ꝯditōnes ſpecialiter. Uidelicet ꝙ nihil iuret̉ ab aliqͦ niſi qd̓ te I nere velit. ⁊ niſi teneat̉. qꝛ aliter ꝑiurat̉. et peccat mortaliter qͥ ſcienter facit. Et ē hͦ dura res ꝓ nr̄is mercatoribꝰ d̓ fran cia. ¶ Itē ꝙ vitet̉ mendaciū (⁊ ſpēaliter ad dānū alteriꝰ) ī laudādo ſuas merces mul to plꝰ qͣꝫ iudicent̉ eē laudāde. ¶ Itē ſi ī mer cibus ſiue venalibꝰ ſunt magni defectꝰ qui ſciri nō pn̄t aūt ꝑcipi ſiue recipiēdo ſiue tā gēdo nō debēt celari. nec vēdi debēt ac ſi p̄dictos defectus nō haberēt. Alit̓ enī fie ret deceptio alteriꝰ grādis ⁊ alit̓ qͣꝫ qͥs ratō nabilit̓ vellet ꝙ ſibi fieret ¶ Itē ꝙ ꝓ mercā tijs ſuis qͥs nō ꝑdat ſeruitiū d̓i ad qd̓ tene tur ꝑ p̄ceptū dei aūt eccl̓ie. ⁊ ſpēalit̓ ẜm pa trie ꝯſuetudinē in qͣ eſt. ⁊ quā p̄lati ſciūt et ſuſtinēt. ¶ Itē ꝙ cuſtodiat̉ bona fides ẜm ꝙ merces ꝯſtiterint/ et ꝓ qͣnto vēdi poſſint ſaluo ſufficiēti lucro ẜm labores factos. et ẜm tēpꝰ qd̓ currit. Et ꝙ ꝓpt̓ ſimplicitateꝫ alteriꝰ aūt bonā fidē nō fiat ei peiꝰ. ¶ Item ꝙ nō vendat̉ cariꝰ ad credulitatē qͣꝫ ad ar gentū. Niſi forte haberet̉ dānū magnū in nō habendo argentū. Et ī caſu iſto ⁊ in oī bus ſil̓ibꝰ dꝫ hō ſuā examinare cōſcientiā. Quia ſi iudicat ꝙ plꝰ diligeret ſuā pecuni am vl̓ etiā minorē qͣꝫ expectare ⁊ plꝰ habe re ꝓpt̓ damnum qd̓ recipiet/ ego teneo ꝙ rōnabilit̓ p̄t vēdere cariꝰ ẜm dānū qd̓ ſcit aut intelligit ſe habiturū. Propt̓ qd̓ ī mul tis caſibꝰ ſciri p̄t/ qn̄ erga deū fit vſura/ et qn̄ nō. qꝛ intētio eſt q̄ facit pctm̄ erga deū qͥcqͥd ſit de iudicio ad hoīes. Propt̓ea ſi qͥs cariꝰ vēdat ad credulitatē ſiue expectā tiā/ et ꝓpter hāc cauſam nō vellet ſtatī ſol ui vſura ē. ¶ Itē ad cauendū ꝑiuratōes et mēdacia et alia pctā/ ego ꝯſulo ẜuari ꝯſue tudinē qͦrundā bonoꝝ ⁊ fideliū mercatoꝝ. hͦ eſt. nō ſuꝑferre ſuaſ merces. ſꝫ eas vēdere ad vnū v̓bū. Et qn̄ videbit̉ hec ꝯſuetudo citiꝰ ⁊ breuiꝰ emet̉. ⁊ fiet placitū deo CConſideratio. xxi. De bona fidei noſtre credulitate. Uilibet hō qͥ habet rationē et di ſcretōnem/ debꝫ per expreſſum cre dere articulos noſtre fidei ⁊ veri tates qͥ ei cōmūiter p̄dicant̉ ⁊ annūciātur. tā ꝑ vſuꝫ ſctē eccl̓ie. vti eſt in colēdo feſta. ⁊ ꝑ autores approbatos ⁊ ꝑ ſuū curatum. Sicuti ē ꝙ eſt vnꝰ ſolꝰ deꝰ in tribꝰ ꝑſonis qͥ oīa creauit. et qͥ habet iuſtū et ſapiēs regi men totiꝰ mundi. Et ꝯformit̓ de alijs arti culis ⁊ ꝟitatibꝰ. Nec debēt ſimplices hoīeſ magnas facere inqͥſitōnes de talibꝰ ꝟitati bus. ſed eas credere hūiliter. qꝛ peſſima ſu ꝑbia eſt nō velle ītellectū ſuū ſūmittere ad credendū et ſe inclinādū in id qd̓ deus p̄ cepit. ¶ Cōtra hoc faciūt illi qͥ murmurāt de hoc qd̓ deꝰ facit vni ⁊ nō alteri. ac ſi ſit ī iuſtus/ aut neſciat quid faciat. ¶ Contra hͦ faciūt ſortilegi ⁊ ſortilege. Et ſi eueniat ꝙ ī imicus tibi afferat vl̓ mittat tibi fantaſias ⁊ cogitatōes ꝯͣ aliqͣs veritates fidei. ⁊ tu ſē tis ꝙ eas repellere nō potes. nō reputes ⁊ ꝯtemne eas. tm̄ cura ꝙ bonū habeas deſi penialiū ⁊ mortaliū XXXII deriū ⁊ volūtatē credēdi id quod credēdū eſt ⁊ ẜm ꝙ teneris. Et iſta bona volūtas re putat̉ tibi ꝓ facto ⁊ erit tibi meritoria. Nec hoc dico qͥn etiā rogare debeas deū ꝙ libe reris de tali tēptatōne. Et etiā hr̄e ꝯſilia ſa pientū. Quāqͣꝫ freq̄nter nō ſit alid̓ cōſiliuꝫ qͣꝫ qd̓ dixi ſicuti alia vice planiꝰ ſcripſi de tēptatōibꝰ blaſphemie. Et ſicut fuit dictū ſancto anthonio qͥ aliqn̄ poſuerat ſe ad pē ſanda diuina iudicia/ quō vnꝰ ē bonꝰ aliꝰ eſt malus. quō tot ⁊ tāta eſt qͣntitas dam nādorū reſpectu ſaluādorū. Et ſil̓r d̓ alijſ iudicijs dei. Et tūc dictū fuit ei. Anthoni anthoni de te cogita. ⁊ deū dimitte ꝯueni re cū ſuis creaturis. Satis enī ſapiēs bo nus ⁊ potēs ē ad faciēdū id qd̓ facienduꝫ eſt. etiā abſqꝫ hͦ ꝙ tu doceas eū aut ītroeas ſecreta eiꝰ. Sicuti ei dicebat̉. fac bene ⁊ be ne habebis. Lōſideratio. xxii. ¶ De excōmunicatōe ⁊ de remedio eiꝰ. Uelibet ꝑſona q̄ ſciēter ſe ꝑmittit excōicare ⁊ nō apponit qͣꝫcito pōt remediū ꝓ ſua abſolutōne ip̄a pec cat mortalit̓ ꝓ ꝯtēptū ſui p̄lati. ⁊ cū hͦ ꝑdit bona q̄ fiūt in ſct̄a eccl̓ia. qd̓ ē ꝑditio horri bil̓. Et eſt hͦ intelligendū/ vſqꝫ qͦ peniteat et ꝯfiteat̉. ⁊ habeat ſuā abſolutōeꝫ ad minus a deo. Qd̓ tunc fit qn̄ quis ab eccl̓ia excōi catꝰ eſt. nec pōt ꝯueniēter apponere reme diū ad habendā ſuā abſolutōem ita ſtatiꝫ. ⁊ inclamat miſcd̓iam a deo. Et tunc nō eſt expulſus habēdi ꝑtē ſuā de bonis q̄ fiūt in eccl̓ia ſctā generalit̓. qͣꝫqͣꝫ adhuc nō debe at intrare ad officiū diuinū. nec alia ſibi ꝓ hibita facere qͦuſqꝫ ſuā ab eccl̓ia habeat ab ſolutōem. ¶ Et debꝫ vitari oīs hō excōica tus ab eccl̓ia qͥ ē noīatim excōicatus ⁊ de nūciatꝰ. et ꝑ hͦ ſcit̉ ꝙ ip̄e ē excōicatus. exce pto in qͥbuſdā caſibꝰ. vti ſeruitor p̄t ſeruire dn̄o ſuo excōicato. vti etiā pōt eis fieri ſer mo ꝓ correctione eoꝝ. vti in caſu extreme neceſſitatis. ⁊ ſic de alijs caſibꝰ. Cōſideratio. xxiii. l ¶ Quō ſacerdos vitari debꝫ ne miſſa eius audiatur. Itari nō debꝫ ſacerdos ī ſuis miſ ſis aūt alijs officijs niſi ſit excōica itus ꝑ ſuū nomē ⁊ tal̓ denūciatus. Al̓s qͣꝫtucūqꝫ ſit pctōr ⁊ tenēs ꝯcubinas/ aut alia faciēs mala (qꝛ exquo p̄lati ſuꝑiores in eccl̓ia dei hec ſuſtinēt) nemo tenet̉ ta les vitare. Et ſi ſunt aliqͣ iura q̄ vident̉ di cere eos vitādos illa ſic vt p̄miſſum eſt in telligenda ſunt. Aut defecerūt ⁊ nō tenent ꝑ nō vſum/ et ad peiꝰ cauendū. ⁊ ne hoīes freq̄nter eleuent̉ ⁊ faciliter ꝯͣ ſuos curatoſ ꝓpͥa autoritate. Tamē hic nihil affirmo ⁊ ex cauſa. De hͦ alibi largius ſcripſi ¶ Cōſideratio. xxiii. ¶ Qd̓ malū facit pctm̄ veniale. ⁊ vn̄ venit. Uāuis pctm̄ veniale nō auferat gͣ tiā dei/ tn̄ ꝑ ip̄ꝫ veniūt plura ⁊ magͣ dāna/ propt̓ qd̓ cauēdū ē ⁊ abſti nendū ab eo ẜm poſſe. Quia ꝑ ip̄m acqͥrit̉ pena et ꝑdūt̉ plura bona alia q̄ fieri poſſēt. ⁊ gͣndia merita q̄ lucrari poſſent. ⁊ ruit̉ citi us in pctā mortalia. Et v̓e bonꝰ filiꝰ nō ſo lū cauere dꝫ pr̄em ſuū ꝓdēdo vl̓ tradendo offendere/ vnde ꝑdat amorē pr̄is. ſed etiaꝫ cuſtodit ſe ⁊ abſtinet ſe facere qͥcqͥd nō ē ad placitū pr̄is. Quāuis itaqꝫ in pl̓ibꝰ caſibꝰ (vti dictū ē) poſſet aliqd̓ maluꝫ fieri abſqꝫ mortali pctō vl̓ abſqꝫ peccato aliqͦ. qꝛ .ſ. ad bonā intentōeꝫ. ⁊ ꝓpter bonū finē fit. ſic̄ di xi in deſiderādo laudē mūdanā/ aut de vo lēdo alteri malū tꝑale. nihilominꝰ bonꝰ ſer uus dei pl̓imuꝫ īmo plus dubitat ⁊ timet decipi ⁊ defectū ꝯmittere ītalibꝰ caſibꝰ qͣꝫ ī illis q̄ clare ⁊ manifeſte ſunt mala/ ⁊ q̄ bene fieri nō poſſunt. Scit enī inimicꝰ ꝙ bonꝰ dei ſeruꝰ nūqͣꝫ ꝯmitteret aliqd̓ quod ſciret aut qd̓ in aꝑto clareret eſſe malū. ⁊ ideo co natur cooꝑire malū ſub vmbra ⁊ ſil̓itudīe boni. Hortat̉ eī qn̄qꝫ q̄rere falſā laudē ſub vmbra vitādi infamiā. vl̓ ꝓficiēdi alt̓i. Et inde veniūt male iactātie ⁊ vane excuſatio nes. Cōformit̓ in corrigēdo aliū vl̓ inqͥrē do/ vl̓ deſiderādo malū alteriꝰ/ ſicut tetigi ſuꝑius. ¶ Ecce in ꝯcluſiōe videtiſ ꝙ nihil eſt ſecuritatꝭ ī hac vita q̄ nō eſt niſi tēptatō Propt̓ea hūiliare debemꝰ noſ ī timore tꝑa to cū ſpe ſub dei nr̄i boni pr̄is gub̓namīe. ⁊ expectare ꝙ ſꝑ erimꝰ in tēptatiōe vſqꝫ ad vltimā mortis horā. ſicut affirmat ſctā ſcri ptura. Et ſctūs Anthoniꝰ hoc dicit. ⁊ noſ videmꝰ ad oculū qͦlibꝫ die. Et hec ē ſuffici ens cā tenēdi nos qͦtidie ī cuſtodia nr̄i. in vero timore ⁊ hūilitate. ſic̄ captiui ſuā ſnīaꝫ qͣlibet expectātes hora ⁊ nō ſciūt qͣlis futu ra ſit vl̓ qͣlis ſit in iudicio dn̄i ſui. Conſideratio. xxv. N 3 De arte ſiue ſcientia ⁊ vltima. Generale exemplū declarans qͥd 5 eſt pctm̄ mortale aut veniale. D meliꝰ intelligendū oēꝫ ſupͣ di ctā materiā/ accipiā aīaꝫ nr̄am/ ꝯꝑando eā ꝑ exēplū vni regine. ⁊ deū regi alicui/ ſpōſo eiꝰ. ⁊ ini micū traditori regis. ⁊ tēptatōes ad ſil̓itu dinē nuncioꝝ. ¶ Pono ergo ꝙ regina fran cie ſit cū rege in camera ſua. ſic̄ eius ſponſa ⁊ amica ſingularis. veniet aliqͥs gartio aut famulus nūcius miſſus ab regis inimico ad loquēdū regine ad inducēdū ⁊ inclinā dum eā vt dimittat regeꝫ ⁊ ſe donet inimi co eius. Sit ꝓ exemplo rex anglie Regina pōt ſex modis aut ſtatibꝰ ſe hr̄e erga nūciū qui q̄rit eā dehoneſtare. ¶ Primꝰ ſtatꝰ ē ta lis ꝙ nec velit nec dignet̉ reciꝑe talē nūciū qui eā reqͥrit dehonorare nec audire verba eius. nec reciꝑe ip̄ius dona. īmo faciat tur pem malū ⁊ duꝝ vultū ⁊ expellat eū foris domum ſuā turpiter. Uah de te. ⁊ vah de tuo dn̄o. fuge hinc fuge. in mala hora vene ris. Et ꝙ regina ſtatim reuertatur ad regeꝫ ſuum ſponſum ⁊ dicat magnaꝫ turpitudi nē ⁊ iniuriā quaꝫ ſuus inimicus reqͥſierit ad faciēdū/ ⁊ petat ab eo vīdictā ⁊ de tāto teneat ſe regina ꝓpiuſad regē ⁊ firmius in eius amore ſꝑ reqͥrēdo adiutoriū eius ꝯͣ ta les infideles nūcios qͦs nec videre dignat̉ ¶ Scd̓s ſtatus pōt eſſe ꝙ regina non refu tabit ſtatim audire talem nuncium qui for te apportat ei donaria ex ꝑte hoſtis regis/ aut aliqͣs placētias habebit. tn̄ diſplicet ei dem regīe ꝙ venit. ⁊ p̄diligeret ꝙ nō fierēt ſibi tales pn̄tationes ſeu dona nec diceren tur tales nūciatōes. Et nō recipit eas ex to to. īmo conat̉ tādē ⁊ nūciū refutare. ¶ Ter tius ſtatus ē ꝙ regina libēter videbit talia xenia ⁊ dona ⁊ audiet v̓ba nūcij qͥ eā ſolici tat ad inhoneſta ⁊ ad dimittendū ſuū ſpon ſum regē. ⁊ ꝯſentire ſuo hoſti. qͣꝫ qͣꝫ non vel let aſſentire dicto nūcio in hͦ quod ille ab ip ſa petit. nec ire de facto ad hoſtē regis. ſed tn̄ bn̄ placet ei ꝙ talia verba ſint ſibi dicta ⁊ tenet colloquiū ſuū ītra camerā in pn̄tia regis cū dicto nūcio. Nec curat ip̄a de re currēdo ad regē ad petēdū adiutoriū ſuuꝫ ꝯͣ tales infideles ſuaſiōes. ¶ Quartus ē qn̄ regina ꝑ verba ꝯſentit ⁊ facit ⁊ conatur ad hoc ꝙ faciat voluntatē regis anglie ⁊ reci pit dona ⁊ bonū facit vultū nuncio eius ⁊ ex hoc incipit ex toto dimittere ſpōſuꝫ ſuū regē frācie ⁊ dat ſeip̄aꝫ hoſti eius. ¶ Quintus ſtatꝰ ē qn̄ regina noͣ eſt ꝯtēta ſolū ꝯcor daſſe ad id qd̓ ab ea rex anglie petit ⁊ rece piſſe ſuū nūciū cū bono vultū. ſꝫ etiā ꝑgit ip̄m queſitū ſpōte ꝓpter odiū qd̓ iam ꝯce pit ꝯͣ ſuum ſpōſum. ⁊ malū amorem ⁊ ſtul tū quē habꝫ ad hoſtē. Que etiā nitit̉ facere eiꝰ volūtatē ⁊ vltronea reqͥrit eū. ſicut gar tia effrons vl̓ effrenis ⁊ ſtulta femīa expo ſita. ¶ Sextus ſtatꝰ ē qn̄ regina talit̓ ē fixa ⁊ traducta ī talē ſtatū ſicut iā dixi ꝙ ꝑ quā cūqꝫ rem q̄ ei dici poſſit aut fieri ip̄a tn̄ nō vult īde abſtrahi nec ꝑcuſſiōibꝰ nec blādi mentis factis ſibi a ſuo ſpōſo nec ꝑ durici as qͣſcunqꝫ rex anglie ei faciat ī ſuo ſeruitō. nec ꝓ v̓ecundia nec minis nec ꝓ qͣcunqꝫ re q̄ ſibi poſſꝫ accidere. īmo ē obſtinata. ¶ In ter iſtos ſex ſtatus pͥmꝰ ē bonꝰ ⁊ v̓tuoſus ⁊ laude plenus. cuſtodiēs fidem regine et fidelitatē ⁊ amorē eius. ⁊ ꝑ hoc magis dili git regē ⁊ diligit̉ ab eo. ¶ In ſcd̓o regīa cu ſtodit fidelitatē ſuā erga dn̄m ſuū. ſed in hͦ deficit ꝙ nō pellit foras ita ſtatim/ ita dure nec ita turpiter p̄dictū nunciū qͥ eam q̄rit ad dehonoratōeꝫ/ ſicut ip̄a deberet. ⁊ ī hoc eſt ſepe pctm̄ veniale. ¶ In tercio ſtatu regi na peccat gͣuiter ꝯͣ dn̄m ſuū. qm̄ in eiꝰ p̄ſen tia ip̄a libent̓ audit verba aduerſarioꝝ eiꝰ. ⁊ eoꝝ accipit munera/ ⁊ recipit malas pla centias. qͣꝫqͣꝫ nō velit abſcedere de facto cō ſentiēdo ad habendū ſocietatē ad eos. Et ī hͦ ſepe eſt mortale peccatū ⁊ ꝑdit gr̄am do mini ſui. Quia nō debet ip̄a bn̄placitū ac ciꝑe niſi in ip̄o. nec ſe ponere ad ꝑiculū ha bendi ꝯſenſum ad opꝰ. ¶ In tribꝰ alijs ſta tibus ſemper perdit regina gratiam domi ni ſui. Et peiꝰ in qͥnto qͣꝫ ī quarto ſtatu. et peius in ſexto qͣꝫ in qͥnto. Quia ī tali caſu regina ē incorrigibil̓ ⁊ occidēda vl̓ arden da ſine remedio. ¶ Per hͦ exemplū ſi volu mꝰ bene pēſare poſſumꝰ meliꝰ videre in qͣ libet tēptatōe qn̄ ꝑdimus gr̄am dei ꝑ mor tale pctm̄ ⁊ qn̄ nō. ¶ Scire enī debemꝰ ꝙ q̄libet tēptatio nūciꝰ eſt inimici infernalis qͥ nos reqͥrit ad ei ꝯſentiendū/ ⁊ vt aīa no ſtra ꝑdat et rumpat fidelitatē ſuā quā deo ⁊ dn̄o ſuo debet et ſpōſo. Et ẜm ꝙ aīa refi ſtit aut plꝰ aūt minus. ẜm hoc ip̄a cuſto dit meliꝰ aut peiꝰ fidelitatem ⁊ gr̄aꝫ amici ſui. Et ꝯſideret̉ diligēter iſte modꝰ in qͦlibꝫ pctō habēdi ſe/ aut r̄ſiſtere ſcꝫ aut ꝯſentire Et inuēiet̉ qͥlibꝫ iſtoꝝ ſex ſtatuū eſſe poſſi bilis. ¶ Sciatis etiā ꝙ terciꝰ ſtatus ē diffi cilior ad bn̄ cogͦſcēdū. ꝓ eo ꝙ eſt int̓ duos U Audiendi cōfeſſiones XXXII ſtatus. quoꝝ vnꝰ eſt peccatū mortale .ſ. qͣr tus. ⁊ alter nō. ¶ Et eſt ſciēdū ꝙ qn̄ aliqͥd eſt ꝓhibitū ſub pena peccati mortal̓. ⁊ ali qͥs hoc nō vult facere ꝑ exteriꝰ opus. ⁊ ni hilominus ꝑfectū ꝯſenſum habꝫ in corde ꝙ vellet tale opus facere ſi tꝑus pateret̉ et locus/ aut nō obeſſet vecundia/ tal̓ peccat mortalit̓. Ꝙ ſi nō habꝫ talē ꝯſenſum perfe ctū. ⁊ nihilominꝰ libēter rememorat̉ diu ī cogitādo tale factū qd̓ ē ꝓhibitū. ⁊ accipit ꝯplacentiā magnā ⁊ inordinatā/ peccat eti am mortal̓r. ſed tn̄ nō ita gͣuiter ſicut ante. Si autē opus aut factū tale ſit qd̓ non ſit ꝓhibitū ſub pena mortal̓ pctī generaliter. quēadmodū ml̓ier aliqͣ maritata poſſet co gitare d̓ marito ſuo qͥ eſſet abſens ⁊ accipe ret ꝯplacētiā ī memoria ſocietatis eiꝰ. aut ſicuti aliqͥs cogitare poſſꝫ ad cibū quem māducaturꝰ eſt in prādio/ ⁊ habere ꝯpla centiā ſine tali pctō mortali. Quia ꝯplacē tia aut delectatio nō eſt pctm̄ niſi in hͦ qd̓ eſt ꝓhibitū aūt qd̓ de ſe trahit ad ꝓhibita ¶ Ulteriꝰ cōſidera in exemplo pͥus poſito quō regina deſiderare p̄t ꝯtinue eē ī amore regꝭ dn̄i ſui. ⁊ ideo ip̄a odit oīa ſuo amori ꝯͣria. Aut ip̄a nō diligit eū. īmo magis ti met penā ⁊ irā regis. et vellet ꝙ nō eſſꝫ p̄ ſens aut mortuus ad finē ꝙ alibi poſſꝫ q̄ rere ꝯplacita ſua. In pͥmo ſtatu ſunt boni qͥ amant deū ꝓpt̓ ſuam bonitatē/ ſicut bo ni filij ſuū pr̄eꝫ. In ſcd̓o ſtatu ſunt illi qui ſolūmodo ꝓ timore dānatōis abſtinent a malefaciēdo. et vellent deū nō habere po teſtatē aut voluntatē eos puniēdi/ etiā cō tra ſua mādata faciētes. Finit tractatus p̄cedens ¶ Tractatus eiuſdeꝫ de arte audiēdi confeſſiōes. T ſi virtꝰ quā aſſuefactio gi gnit/ certiꝰ qͣꝫ ars oꝑetur. non nihil tn̄ ꝓdeſt artis traditio apud eos qͥ nōduꝫ ꝑfecti ſūt ī virtute. Hoc in arte qͣlibꝫ ꝑ ſpicuū eſt. Et qm̄ ars artiū eſt regimē ani marū/ p̄ſertim in cōfeſſiōibꝰ audiedis/ ſtu dui quaſdā generales ꝯſideratōes tradere breuiter ⁊ diſtincte/ quas eſſe ꝓficuas exꝑi entia doctrice cogͦui. Induxit hͦ agere me nō mediocriter/ ꝙ paucos hactenᵐ reppe ri qͥ ꝑfecte vnqͣꝫ ⁊ integre ꝯfeſſi fuerūt/ cau ſa exiſtente in multis vel negligētia vel ig norantia confeſſoꝝ. Cōſideratio prīa Rouideat ante oīa ꝯfeſſor purꝰ ꝓ eſſe qͥ purgādis aīabꝰ īuigilat. di circaalios nō in ꝓpͥa ſed di Spem qͦꝫ ſui laboris et ꝓficiē uīa virtute reponat. Memīerit iugit̓ quo niā neqꝫ qͥ plantat neqꝫ qͥ rigat eſt aliqͥd ſed qͥ incrementū dat chriſtꝰ. Et ꝙ niſi ſpi rituſſctūs cordi aſſit audiētꝭ / inuanū labo rat lingua loq̄ntis vel ꝯfeſſionē audientiſ. Oret igit̉ crebro (prout ſapiēs de corpora li medico ꝯſulit) quatinꝰ dirigat̉ opꝰ ſuuꝫ a deo vt eiuſdē v̓tute roret̉ ⁊ creſcat. Conſideratio ſcd̓a ¶ Collocet ſe ꝯfeſſor ī arce ſeu ſpecula rōiſ abſtrahēs ſemetip̄m qͣntū potuerit ab ho mine exteriori/ tā in ſe qͣꝫ in alijs. vt ſpū am bulet ⁊ nō carne. ne forte illectꝰ formis cor porū. fiat ip̄e laq̄us ꝑditōis ſibijp̄i. totꝰ in animaꝝ ꝑſpiciēda qͣlitate ſpūaliter inuigi let. nō attendens diſcretionē ſexuū vel for marū. Alioqͥn quid ei ꝓdiderit ſi vniuerſū mundū lucret̉. anime vero ſue detrimentū patiatur? Cōſideratio tercia ¶ Cōpleat erga quēlibet ſibi ꝯfitentē; ſolli citi ꝯfeſſoris officiū nihil p̄cipitāter aut in ſolo trāſcurſu ꝑuolās. ſꝫ moroſitate ꝑuigi li oīa plene examinās dijudicāſqꝫ/ memo rie quoqꝫ ꝯfitētꝭ q̄ dicēda imponēdave fu erint ea diligenti repetitōe reponēs infigat Quippe eligibiliꝰ ē paucos audire ꝯplete qͣꝫ multos imꝑfecte cū cōſcientiaꝝ ſcrupu lis nō tā expedire qͣꝫ īpeditos plerūqꝫ relī quere. Imitet̉ in hoc deū cuiꝰ ꝑfecta ſunt oꝑa. Mallem nāqꝫ ſi curatus eſſem / mul torū differre cōfeſſiōes poſt paſca/ etiā vbi qͥdam nō redirent/ qͣꝫ ꝙ cecos cecus ſedu cerē. dum ꝓ vere abſolutis ip̄i nō recte ab ſoluti ſe gererent. Conſideratio qͣrta ¶ Oſtendat ꝯfeſſor in oꝑbꝰ cōfeſſis nihil q̄ꝛere p̄ter ſalutē animaꝝ ſuarū et ſolutōem liberam a laqueis peccatorū. vt nihil agat ad queſtum. recolens illud. Gratis acce piſtis/ gratis date. Nihil ad mundanam oſtentet gloriam. Pauperibꝰ eque ſicut di uitibus ſe tradat ⁊ offerat. turpibꝰ vt pul cris. indoctis vt doctis. niſi forte ꝓ quāto N 4 X De arte ſiue ſcientia maior inde fructꝰ honorqꝫ dei ſperaret̉ feqͥ Proderit ſupͣ modū hec ſinceritas recte in tētōis vt velut magnes aliqͥs ſpūal̓/ ferrea etiā populi corda v̓tuoſiꝰ ad ſe trahat Loſideratio. V. ¶ Expedit vt ꝯfeſſor zelās aīas obtineat a p̄lato ſubditorū ſuā ī caſibꝰ reẜuatꝭ ptātē ſeu relaxationē/ p̄cipue niſi ſint caſuſ publi ci ⁊ ſcādaloſi. Reperiunt̉ itaqꝫ pauciſſimi qͥ nō inciderūt in aliquē taliū caſuū qͥ ep̄o reſeruant̉. Scientes v̓o ip̄i cōfeſſi ſeipſos nō debere remitti deinceps ad alteꝝ/ magꝭ ſe ꝓnos ꝓmptoſqꝫ reddūt. nā vni ꝯfeſſiōeꝫ ſuā libētiꝰ ⁊ citiꝰ detegūt. Cōfeſſor etiā ſil̓r eos p̄ſumit liberiꝰ interrogare de ſingulis. pleniꝰ quoqꝫ ſanare ſimul ⁊ ſemel ip̄os ab ſoluendo confidit. ¶ Conſideratio. Vi. ¶ Sciat ꝯfeſſor oīa pctōꝝ genera ⁊ ſpecieſ tanqͣꝫ medicꝰ doctiſſimꝰ ſpūaliū egritudi nū. Preterea qͣliter hoīes diuerſoꝝ ſtatuuꝫ ⁊ variorū officiorū peccare pn̄t/ nullatenꝰ ignoret. Et qͣꝫqͣꝫ ad hec cognoſcenda facti ſunt tractatuli. attamē aliqͣ ſunt q̄ nō tuto ꝯmittunt̉ ſcripto aut verbo publico/ ꝓpt̓ euitandū qͦrūdam ſcandaluꝫ. ſed ea ſecrete diſcant ip̄i quoꝝ int̓eſt hoc nō neſcire. ſicut medicos morboꝝ varietates ꝯuenit n̄ igͦ rare. Alit̓ nempe qͦ pacto ſibi ꝯfeſſos pru denter ac diligent̓ interrogabit inſtruetqꝫ cōfeſſor ad ſuoꝝ rememoratōeꝫ criminuꝫ: hoc maxime eſt in pctīs carnis extraordīa rijs. qualia exꝑtū eſt vix vnqͣꝫ dici ī ꝯfeſſio ne a culpabilibꝰ ī eis. niſi cautiſſima arte p̄ moneant̉/ īterrogent̉ capiāt̉qꝫ. Et certe ne ceſſe eſt vt ꝯfeſſor habeat artē hāc obſtetri cādi ſpūalē ad educendū colubrū talē pe ſtiferū tortuoſum ⁊ virulētū ab aīa ip̄ius. aut ip̄a ſine dubio ꝑiclitabit̉ ⁊ vt crebrius eterne moriet̉. Nec reputo audiēdos ī hac re eos qͥ nihil īterrogāduꝫ aut inqͥrendū eē dicūt a ꝯfeſſis. p̄ſertim cuꝫ hocip̄m velint reqͥrantqꝫ ꝯfeſſi. Alioqͥn nō ſatꝭ ꝯſulit̉ vere cūdie ignorātie ⁊ fragilitati peccātiū. Nec implet̉ illd̓ ſcpͥture. Alter alteriꝰ onera por tate. ⁊ ſimilia. Conſideratio. Vll. ¶ Cōiecturet ꝯfeſſor pꝰ int̓rogatōes qͣſdā p̄ambulas ſuꝑ etate. ſtatu. ꝯditōne. ſtudio vl̓ officio ꝯfeſſi. Utꝝ ip̄e v̓ecūdus ſit et ni mio pudore detētꝰ. qꝛ forte puer ē vel feīa vl̓ exilis ꝯplexiōis. Apd̓ tales p̄ ceteris ꝑ ſuadēdū ē pͥmitꝰ ⁊ figēdū ī aīo. quēadmo dū ꝯfeſſio ſecretiſſima ē/ ⁊ om̄iſciēti d̓o ma gis qͣꝫ hoī fit nō ad reuelādū aut accuſan dū q̄ri pctā ſua. ſꝫ ad euitādū aūt abſoluē dū ⁊ ꝑpetue qͥtāduꝫ. Mallē ꝯfeſſorē mori qͣꝫ aliqͥd dicēdoꝝ detegere. Tollat igit̉ oēꝫ talē ſuſpitōꝫ. nec r̄formidēt ꝙ ꝓpt̓ dicēda ꝯfeſſor ſit eos pꝰ modū habiturꝰ odio aut ꝯtēpturᶻ accuſaturꝰ. īmo teneriꝰ eos dili get ſic̄ filios cariſſimos. ⁊ qͥ ſue fidei ſe to tos cōmiſerūt. Conſideratio. Viū. ¶ Laboret ꝯfeſſor p̄ẜtī erga iuueneſ ⁊ ꝑuu los hr̄e ꝯfeſſiōꝫ eoꝝ generalē. qꝛ vix aūt nū qͣꝫ ītegre ꝯfitēt̉. niſi forte p̄ doctia tali ꝯfeſ ſore qͣlē d̓ſcribimꝰ. qͥnetiā illd̓ eēt vtile apd̓ gͣndeuos rurales ⁊ ſimpliceſ ⁊ femīas. Ꝙ ſi n̄ pn̄t leuit̓ īduci ad hͦ/ poterūt ab eis fie ri int̓rogatōes tales. Utꝝ facta ē tibi ꝯſcīa d̓ talibꝰ pctīs ⁊ d̓ tali etate. ⁊ d̓ ſocietatibꝰ talibꝰ? Et ẜm rn̄ſiōes pot̓it anīaduertere prudēs ꝯfeſſor ſi plēa fuerit tal̓ ꝯfeſſio. Et ſi n̄/ tūc nitat̉ eā ꝑficere ⁊ ꝯfitētē ad hͦ īdu Cōſideratio. ix. (cat ¶ Precaueat ſūmoꝑe ꝯfeſſor/ ne ſit auſter ab initio triſtis ⁊ rigidus. mox em̄ ꝑ hmōi claudit̉ os obſtinati pctōris. Primo ſit af fabil̓ locutio etiā ſi aliqn̄ ita res exigat ſuꝑ pctīs. qͦuſqꝫ familiaritas q̄dam ꝯͣcta ſit. de hīc on̄dat qͣꝫte iniqͥtatꝭ ē ⁊ hypocriſis peſſi me. qͥcqͣꝫ velle celare in ꝯfeſſiōe coraꝫ deo. ⁊ quēadmodū hͦ agere ē ſeip̄m turpit̉ fallere. eē qͦꝫ meliꝰ dicat/ ſi nō ꝯfeſſus abſcedere ve lit. qͣꝫ fingere ꝯfeſſionē imꝑfectā. Conſideratio. x. ¶ Querat ſacerdos a ꝯfitētibꝰ. nōne velini expurgari penitꝰ ab oī ſuo crimīe? Et ꝙ ni ſi hͦ velīt fas hn̄t recedēdi ne tp̄s incaſſum īmo noxie detineāt Si volūt debēt igit̉ iu uare ſe. ⁊ hͦ meliꝰ ⁊ celeriꝰ fieri neqͥt qͣꝫ ſi ad ī terrogata ꝟitatē plenā rn̄derīt. ſi v̓o dep̄hē dūt̉ velle mētiri ⁊ celare (vt ſepe fit) ꝑ diſcre tū ꝯfeſſorē arguāt̉ vehemēt̓ ⁊ acrit̓. ⁊ cōpel lāt̉ veniā ſtatī q̄rere ſuꝑ hmōi mēdacio. qd̓ poſtqͣꝫ fecerīt; rurſus blāde ⁊ lenit̓ monēāt̉ nihil deīceps mētiri aut celare. Si ꝟo bis aut ter rurſus mētiti fuerīt poter̄t remitti ⁊ differri vſqꝫ ad tp̄s alteꝝ īiūgēdo vt meliꝰ Audiendi cōfeſſiones XXXII ſibi ꝓuideāt. Sepe fit vt in alt̓a ꝯfeſſiōe li bentiꝰ aꝑiāt oīa. dū putāt mēdacia priora magꝭ īputāda eis ad īaduertētā qͣꝫ ī mali Conſideratio. xi. (ciā ¶ Applaudat ꝯfeſſor dicētibꝰ ꝟitatē ſuꝑ de lictꝭ ſuis qͣꝫto magꝭ enormiſſima ⁊ abomi nāda videbūt̉. Collaudēt̉ de ꝟitate. de reli giōe. de timore dei. de zelo ꝓpͥe ſalutꝭ. d̓ cō fidentia ad ſacerdotē ⁊ ꝯſil̓ibꝰ. Et ꝙ auda cter ꝑgāt ad alia nil heſitātes. Fit aliquā do n̄ īutil̓ q̄ſtio ſi fuerīt al̓s d̓ talibꝰ ꝯfeſſi. Et ſi nō qͣlit̓ inde āpliꝰ letari debēt ⁊ d̓o gͣ tiaſ agere qͥ talē eis tribuit volūtatē ⁊ opor tunitatē. Cōuēit qͦꝫ vt ꝑ ꝯfeſſorē gr̄aſ pn̄ti alit̓ agere moneāt̉. poſtmodū tēdat ad alia Cōſideratio. xii. ¶ Iubeat ꝯfeſſor ne ꝯfeſſi crimīa d̓tegāt ali orū noīando eoſ vl̓ ſigniſ certꝭ notificādo. niſi forte pctā talia ſint q̄ nullo mō alit̓ poſ ſunt aꝑiri. vt ſi ſororē vnicā frater male co gnouerit/ aut vir vxorē. Nō ſit p̄t̓ea curio ſus ī inqͥrēdo ꝑticl̓ares circūſtātias pctō rū q̄ nō ml̓tū augēt vl̓ variāt gͣuitatē ī eis. qm̄ naſceret̉ īde aliqn̄ vl̓ tēptatio ꝑicl̓oſa vl̓ turpitudo nimia aut ſuſpitio retardati ua ꝯfitēdi. Nihilominꝰ vtile iudicamꝰ pro ſerenatōe ꝯſcīaꝝ illoꝝ qͥ ꝯfitēt̉ (qꝛ forte poſt modū gͣuioribꝰ vrgerent̉ ſtimul̓ qͣſi nō bn̄ ⁊ integre pctā ſua ꝯfeſſi fuiſſent) vt pleniꝰ explicent om̄ia qͣntū ⁊ quouſqꝫ iudicaue rit ꝯfeſſor expedire. ¶ Conſideratio. xiii. ¶ Arguat ⁊ rep̄hēdat acrit̉ ip̄e ꝯfeſſor pec cata enormia poſtqͣꝫ iſta plene ꝯgnouerit. ⁊ on̄dat qͣnta punitōe pctōr dignꝰ ē. Attn̄ cauēdū ē ne rurſus pctōr ꝯfugere poſſit ad negādū iā confeſſa. ſic̄ pluries fieri reꝑtū ē etiā pꝰ ꝯfeſſiōꝫ ꝯpletā pͥus. Idcirco habe atur certiſſima explicatio pctōruꝫ. Deniqꝫ qͥcqͥd ī ꝯfeſſiōe dixerit ſacerdos ſit ip̄e ſꝑ ī fine māſuetꝰ atqꝫ benignꝰ īfundēs oleū cō ſolatōis ⁊ paſſiōis ⁊ bone ſpei. Pōt inſu aliqn̄ dicere ꝯfeſſor. exqͦ talia ⁊ talia ꝯfeſſuſ es q̄ ſunt gͣuiſſima. noli deinceps celare ali qͥd. ſed oīa dic vt te ſil̓ expedias CConſideratio. xiiii. ¶ Procedat ꝯfeſſor in inqͥſitōe pctōꝝ ⁊ ſpe cialit̓ pctī carnal̓ (qd̓ a ml̓tiſ cū ſūma diffi cultate vix p̄t extorq̄ri)/ Prīo pedetētim et a generalioribꝰ īcipiat. ⁊ q̄ nullā aūt paucā vidēt̉ īcludere culpā. qͥa ſi pctōr vult mēti ri aut fugere/ ſepe dep̄hēdit̉ ꝑ talia q̄ natu ralit̓ accidunt oībꝰ. aut rariſſime reꝑit̉ op poſitū. qͣlia ſi ſtatim neget ꝯſtat eū timere dicere gͣndiora. Hoc mō noui pl̓es fuiſſe dep̄hēſos qͥ int̓rogati negabāt ſe vnqͣꝫ paſ ſos mēbri pudēdi calefactiōeꝫ vl̓ prurituꝫ vel erectōeꝫ qͣlēcūqꝫ. vl̓ tēptatōeꝫ vl̓ cogita tōeꝫ malā d̓ qͣcūqꝫ ml̓iere. Et dū ꝯuicti fue rūt d̓ hͦ mēdacio q̄rebat̉ nōne illd̓ erat tur pe ſic admittere? qͥd agebas tu? ⁊ ſepe rn̄de bāt illd̓ qd̓ q̄rebat̉/ credēte ſex mō loquēdi ꝯfeſſoris ꝙ illd̓ n̄ īputaret̉ ad culpā ſꝫ ad Cōſideratio. xvᵐneᵉ ¶ Sciat ꝯfeſſor generalitates iſtas eē ⁊ ſi miles. Fuiſti vnqꝫ a tꝑe qͦ cogͦuiſti te ī ſoci etatibꝰ famuloꝝ aut ſocioꝝ. ⁊ ſpēal̓r ī lectōꝝ ſi ſic. audiſti vnqͣꝫ malū (vt ſepe fit) loqͥ ſibi de īpudicicia ⁊ ml̓ieribꝰ? ſi ſic. loq̄baris tu ſil̓r ⁊ ſi mala deſiderabas? ſi ſic. vtꝝ volue rit vnqͣꝫ alter ꝙ tāgeres eū īhoneſte vl̓ ip̄e teꝫ ſi ſic. fiat ꝓceſſus vlt̓ior ſub velamīe tali ꝙ intelligat an̄ ꝯmiſſa fuerit ibidē mollici es ſiue pollutio. Et hͦ pctm̄ bn̄ ꝯmittit̉ eti am an̄ pub̓tatis ānos. Immo ⁊ ſꝑ impu tat̉ in vigilia dū ꝯpleta trāſit delectatō. eti am pollutōe nō exiſtēte ¶ Conſideratio. i. ¶ Pot̓it ꝯfeſſor dū īhoneſte loq̄ndū erit di cere. Amice n̄ cures ſi loqͦr turpit̉. qm̄ oꝑtꝫ oīa ī ꝯfeſſiōe dicere. lōge alit̓ dicerē aut cer te ſilerē extra ꝯfeſſiōꝫ. Et dicāt̉ talia ſatꝭ cō ſtāter ⁊ qͣſi p̄ſcita aut p̄ſciāt̉. aut ꝙ nō repu tant̉ ita gͣuia. Nec aſpiciāt̉ fixe vultꝰ ꝯfitē tiū ſꝫ diuertat ꝯfeſſor vultū ſuū qͣſi n̄ curāſ aut fere narrās fabulā. dicēdo ſic. Ego bn̄. video tu feciſti ſic ⁊ ſic. ꝯſeq̄nt̓ dic gͦ totū ī noīe dn̄i. ego tibi īdulgeo ſi nō al̓s feceriſ. ⁊ ſi diceres oīa mala mūdi n̄ īde peiꝰ habe res. dic gͦ audacter. Immo ⁊ q̄ri pot̓it ſi ve lit ꝯfitēſ vt ſuꝑ oībꝰ diligēter īterroget̉. ⁊ ſi ſic ſubinferat̉ ꝙ gͦ dicat in oībꝰ veritatē Conſideratio. xvij. ¶ Accidit aliqn̄ (licꝫ rariſſimū ſit) apd̓ cir cūſpectū ⁊ ꝓuidū ꝯfeſſorē ꝙ aꝑiūt̉ quedā ſpēs pctōꝝ carnaliū aūt q̄dā circūſtatie vi les qͣꝝ pctōr n̄ ē ꝯſciꝰ aut culpabil̓. Et hīc forte ſcādalizabit̉ vl̓ docebit̉ deincepſ age re ſil̓ia. licꝫ ꝓ certo nō videamꝰ iſtd̓ ita eſſe De confeſſione timēdū. quēadmodū aliqͥ tradūt ꝙ ꝓpt̓ hͦ debeat omitti diligēs inqͥſitio pctōꝝ. Uti nā mala a puerꝭ ⁊ alijs tā diligent̓ ꝯfiterēt̉ qͣꝫ ſciūt̉ ⁊ agūt̉ ab eis. Nec inqͥrēda eē iudi camꝰ qͣſi neſciāt. ſꝫ qꝛ forte ea nō tā gͣuia eē credūt qͣꝫta ſūt apd̓ deū. aut ꝙ alit̓ nolunt manifeſtare ea. Attamē ī hͦ caſu dꝫ cū ſum ma deteſtatōe pctm̄ tale dānare. qͣſi n̄ cade ret etiā ī hoīeꝫ tale aliqͥd agere. Sꝫ ꝙ illd̓ dicebat̉ ad exꝑiendū diſcretōem pctōꝝ. an ſciat diſtīguere int̓ ea que feciſſꝫ ⁊ nō feciſ ſet. ſunt enī qͥdā male rn̄dentes affirmatiue ad oīa que ꝯfeſſor interrogat. CCōſideratio. xviii. ¶ Pergat cōfeſſor (vt diximꝰ) a generaliori bus ad ſpecialiora. a minꝰ turpibꝰ ad tur piora. et hͦ qͣſi a cauſis generalioribꝰ ad ef fectus eaꝝ ſpēales. vt habito ꝙ aliqͥs cona tus fuerit ſe aut aliū ſociū luxurioſe attre ctare/ q̄rat̉ qͣꝫdiu. ⁊ qͣꝫ ſepe. ⁊ cū qͦt accidit. ⁊ qͣꝫto tꝑe in tota vita. Et ſi aliqͥ erāt ex ſuo genere ⁊ finalit̓ in qͣ ꝑte corꝑiſ ꝯpleta ē libi do ſua vl̓ alt̓iꝰ. Demū ad alterā hmōi pctī ſpēꝫ peiorē ſucceſſiue pot̓it īqͥſitio ꝑtraſire ¶ Cōſideratio. xix. ¶ Cōgruit ꝓut exꝑtus ſū ꝙ ꝑuuli ⁊ adole ſcētes maſculi pͥus int̓rogent̉ mō dicto de cohabitatōe ſocioꝝ ⁊ famulorū tāqͣꝫ d̓ his q̄ pͥma facie minꝰ horrēt/ qꝛ minꝰ inſolita ſunt. Poſtmodū q̄rat̉ d̓ cohabitatōe ml̓ie rū. Et pͥmo ſi vnqͣꝫ ī etate. v. vl̓. vi. annoꝝ vl̓ eo circa iacuerūt cū ancill̓ ſic̄ mos ē pu erorū. Et ſic ꝯformiter inqͥrat̉ ad p̄dicta. ⁊ certe reꝑient̉ horrēda. Conſeq̄nt̓ inqͥrant̉ nō ſolū de ancill̓ ſꝫ de genere ꝓximiori. ad qͣlia nō deſcēdit̉ niſi qͣſi ſubito ⁊ a latere. di cēdo ſine mutatōe vultꝰ. O bone video qꝛ tu ſil̓r feciſti cū talibꝰ et talibꝰ. Et ſi ſic (vt heu ſepe fit) pͥuſqͣꝫ d̓articulet̉ aliqͥd ampliꝰ fiat pͣctica ꝯſideratiōis vndecime p̄cedēt de collaudādo pctōrē dū pctm̄ aꝑuit. Pꝰ modū ſuadeat̉ ꝓ bono ſuo dicere circūſtā tias oēs ī ꝑticl̓ari ſic̄ de ancillis p̄dixit. on̄ dendo ꝙ pudor ille ad magnū meritū ſibi cedet. futurāqꝫ oꝑabit̉ ꝯſcīe trāqͥllitatē/ ex qͦ nūqͣꝫ alt̓i deinceps reuelare ꝯpellet̉. Eſti mo aūt ꝙ femīs ꝯuerſo ordīe faciēde ſūt ī terrogatōes. prius ſcꝫ de cohabitatōe mu tua ſecum. Poſtmodū cū viris aut paruū lis aut adoleſcētibꝰ. ſed experientiā totaleꝫ non habeo. ¶ Conſideratio. xx. ¶ Rep̄hēdet forte aliqͥs audaciā hāc ꝯfeſ ſoris qͥ talia p̄ſumit aꝑire q̄ vix credibilia ſūt ⁊ fere īcogitabilia/ niſi ab exꝑtꝭ aut aliū de doctꝭ. Sētiat aliꝰ qd̓ voluerit/ ego corā deo teſtor me pl̓es talibꝰ remedijs īduxiſſe ad ꝯfeſſionē. qͥ fatebāt̉ nūqͣꝫ etiā ī articl̓o mortꝭ fuiſſe talia dicturos cuicunqꝫ. Lau dabāt tn̄ deū totꝭ viſceribꝰ gr̄as agētes ꝙ ita ſe aꝑuerāt. qͥdā ⁊ pauciſſimi retroire vo lebāt aliqn̄/ ſꝫ tādē redierūt. fatētes illuſiōꝫ eē demōis qͥ claudere os ſemel aꝑtū rurſuſ ſatagebat. Alij iā ꝯfeſſi ꝓpt̓ omiſſionē hu iuſmodi interrogatōis rurſus ad ꝯfitēduꝫ inducti/ aꝑtū mihi fecerūt iudiciū qͣꝫ neceſ ſaria ſit hmōi inqͥſitio ¶ Conſideratio. xxi. ¶ Iudicabit aliqͥs ſe talia neſcire vl̓ nolle ī qͥrere. qꝛ forte ē vt chyrurgicꝰ timidꝰ ⁊ īex ꝑtꝰ palleſcēs aūt ſpaſmū patiēs in aſpectu fedoꝝ dirorūqꝫ vulneꝝ Fatebor cautelā eē ncc̄ariā ⁊n̄ leuit̓ d̓bere fieri deſcēſū ad talia abomināda niſi ꝯfeſſata p̄cedētia videant̉ velut inferre talē ꝯcluſiōeꝫ. Ꝙ ſi qͥs neſci at vti cautela tali/ dimittat ꝯſulo ne ⁊ ſibi noceat ⁊ pctōrē ſi ſemel negauerit neqꝫ de p̄hēſus fuerit/ ſcādalizet ⁊ vix ī futuꝝ ꝯuīci queat. Quale ꝟ̓o debeat vl̓e remediū tradi apd̓ oēs nōdū ſcio. qm̄ p̄dicatōes genera les n̄ ſufficere ſatꝭ puto. In hac tn̄ iterī ſuꝫ ſnīa/ ꝙ tales caſus ſecreti/ ꝓ ꝑuul̓. xiiij. āno rū ⁊ īfra ⁊ ꝓ ml̓ieribꝰ neq̄qꝫ reẜuari deberēt Alioqͥn n̄ video qͥn ml̓ti ex hͦ defectu ꝯfeſſi onis ītegre/ ꝑditi ſūt. Ad nll̓os v̓o āpliꝰ qͣꝫ ad p̄latos ſpectat remediū etiaꝫ dānans ſi claudāt regnū celoꝝ. aut ꝑ negligētiaꝫ/ aut ꝑ hmōi rigidiorē obẜuatōeꝫ occultoꝝ. Conſideratio. xxii. ¶ Uideret̉ ſaltē expediēs ꝙ in qͣlibet cura 9 notabili/ curatꝰ ſi diſcretꝰ eēt aut alius loco ſui vicariꝰ aūt aliꝰ vice adiutor/ ordīaret̉ qͣſi penitētiariꝰ in talibꝰ ⁊ circa tales. Eſſet in ſuꝑ diligēs audire ꝯfeſſiōes ꝑuuloꝝ iuue nū qͦcūqꝫ tꝑe vellēt ⁊ ſibi vacarēt euocādo nūc vnū nūc aliū. qꝛ ꝓuecte etatꝭ hoīes ad hͦ forte n̄ poſſēt īduci. ꝓuideret tn̄ quō cau te ⁊ circūſpecte ābularet qͥ tal̓ eſſet. ne cul pabiles ſeducētes hmōi ꝑuuloſ ꝑſeq̄rēt̉ eū directe vl̓ īdirecte ꝑ maliciaſ exqͥſitas ⁊ for te ꝯfingēdas ꝑ ꝑuuloſ. qͣꝫqͣꝫ ſecuritas maxīa ALIOIICEI Px XXXIII circa hoc eſſet puritas ꝯſcīe ⁊ intentōnis. Et ꝙ neqꝫ v̓bo neqꝫ ſigno aliqͦ quōlibꝫ re uelaret q̄ dicerent̉. et ad nō reuelandū vijs oībꝰ induceret. neqꝫ daret penitētiā ꝑ quā poſſent ꝑuuli de qͦcūqꝫ notari apd̓ eos cir ca qͦs cōuerſant̉. Deniqꝫ circa hͦ meliꝰ vide tur/ habere plureſ ꝯfeſſores minꝰ diſcretoſ ī penitētijs iniūgēdis/ qͣꝫ reẜuando caſus multos diſcretis paucis et ad hͦ hoīem du cere pudore cogente. ne talibꝰ paucꝭ ꝯfiteā tur in et̓nū. ſicut tolerabiliꝰ ē ſumere peni tentiā in purgatorio qͣꝫ vt infinita patiant̉ in inferno CCōſideratio. xxiii. e ¶ Remanet aliqn̄ in ſacerdote ſcrupulꝰ ſuꝑ ꝯfeſſiōe pctōris. ꝙ .ſ. nō dixerit oīa. ⁊ hͦ ha bet/ vel qꝛ ſcit aliude qͣꝫ ꝑ confeſſionē. vel qꝛ tenet certa pͥncipia ex iā ꝯfeſſatis ꝙ tale pctm̄ ꝯmiſerit aūt alijs modis. Quo caſu vl̓ remittat pctōrē ꝓ auizādo ſe vt dictum eſt. vel ſi abſoluat p̄dicat ſepiꝰ iteꝝ ⁊ iteꝝ ꝙ ſi celet aliqͥd ꝯfeſſio ſua ⁊ abſolutio peni tus inualida ē ⁊ irriſoria. Dici deniqꝫ pote rit vt ſi mallet alteri ꝯfiteri ꝑgat ī noīe dn̄i. tm̄modo fiat integra ꝯfeſſio ſua. Sufficit hͦ nec aliud exqͥrit̉. aut redeat ſi velit al̓s cū ꝓuiſione meliori. Cōſideratio. xxiiii. ¶ Petat ꝯfeſſor a pctōre ſi ꝓponit ampliuſ abſtinere cū auxilio dei deinceps a pctīs. Itē ſi caret odio ꝯͣ aliū. Itē ſi vult realiter dū poterit alienū reſtituere. Itē ſi occaſio nes certas pctōꝝ vitare ꝓponit. vt ꝯcubi natū et vſuras ⁊ ſil̓ia. Si aliqd̓ iſtoꝝ defu erit nō valet abſolutio. neqꝫ tradi debꝫ ſi hͦ pctōr nō velit facere. Suadeat̉ tn̄ ſibi inte rim agere bona que poterit vt deꝰ illumīet cor ip̄iꝰ. Idem dicimꝰ de reuocatōe ſedu ctorū malis ꝯſilijs et moribꝰ ꝑ eū/ ⁊ de dif famatis iniuſte ⁊ ſil̓ibꝰ. nō reqͥrēdo tn̄ vl tra illud qd̓ viſil̓r fieri p̄t ad talia reꝑanda Conſideratio. xxv. ¶ Iniūgat ꝯfeſſor penitētiā nō aliā qͣꝫ d̓ cō ſenſu pctōris et de qͣ ſperet īpletionē. Niſi forte pctā eſſent publica ⁊ ſcādaloſa ꝓ qͥbꝰ ad reꝑatōem cogi deberet inuitꝰ. Ceteruꝫ p̄t aliqn̄ dare penitētiā de nō peccādo tali vl̓ tali crimīe ꝑ certū tēpus futurū ſub pe na aliqͣ vel pecuniaria vl̓ corꝑali efficaciter ſoluēda. aut ſub debito redeūdi ad ꝯfeſſionē infra biduū poſt ꝑpetratōeꝫ delicti aut aliqd̓ hmōi. Cōmoneat̉ tn̄ ip̄e ꝯfeſſus ne pnīam hāc vel aliā quālibet acceptet ſi nō eā ꝓponat ſe firmiter īpleturū. Agnouerit enī ſe ī purgatorio qͣꝫ ī hͦ mūdo gͣuiꝰ oīa ſo luturū. Ceteꝝ de celādo pnīam ſuā ⁊ ea q̄ in cōfeſſiōe acta dictaqꝫ fuerint. ⁊ de nō re ſpōdendo ea curioſe interrogantibꝰ mone atur. ¶ Deniqꝫ reliqua multa tradi potue rāt/ quoꝝ nōnulla iā ꝯſcripſi. ꝑtim latino eloqͥo. partim in gallico ī varijs tractatul̓. Et alij doctores lōge ampliora vtilioraqꝫ. At v̓o hec interim ꝓ ſui breuitate ne faſti dio ſint ſufficiāt. Et qꝛ ſi qͥs ad opꝰ hͦ ſalu berrimū bona fide ꝓceſſerit. ille plꝰ exercen do ⁊ orādo/ qͣꝫ legendo erudiet̉ atqꝫ ꝓficiet Finit Tractatulus eiuſdē doctoris de ꝯfeſſione molliciei Uidā magiſter in theologia A pariſiꝰ per exꝑientiā multa ⁊ ſtudiū diligēs cū auxilio dei pia ſedulitate inuocato comperit hec q̄ inferius ſcribunt̉ plurimū efficacia eſſe ad extrahēdū a cor dibus cōfitentiū p̄ſertim iuuenū/ ſaniē ab ominabilē peccati illius d̓teſtabilis quod dicit̉ mollicies. ⁊ ꝯſeq̄nter illā que ꝯͣ natu re iura trāſit in ꝑſonā alterā. qꝛ niſi ꝯfeſſor ſit ſollers ⁊ circūſpectus circa inqͥſitōnem hmōi peccatorū vix aut raro poterit extra here ab ore īfectorū talibꝰ vicijs vt illa ſpō te fateant̉. ¶ Lector autē obſcenitatē mat̓ie ac ꝟboꝝ excuſatā habeat ob neceſſitatē do cendoꝝ remediorū. Igit̉ poſt aliqͣ colloqͥa de alijs materijs aut vicijs familiariter ac affabilit̓ nō auſtere facta; deſcēdat gͣdatim ⁊ qͣſi ab obliqͦ ꝯfeſſor ad inqͥſitōnem hmōi peccati ſic dicendo. Mice recordaris ꝙ vnqͣꝫ in pu ericia tua circa. x. aut. xij. annos tua virga vel membrū pudendi fuerit erecta. Si dicit ꝙ nō ſta tim cōuincit̉ mendacij. et ꝙ vult fingere ⁊ timet capi. quia conſtat hoc omnibꝰ puerꝭ non viciatis corpore dum calefacti ſunt ī lecto vel al̓s ſepe cōtingere. Idcirco magꝭ ac magis aperte debet vrgeri vt dicat ve ritatem. Item confeſſor ſi ille ſit iuuenis precipue. Amice. nunquid iſtud erat inde cēs? Quid ergo faciebaſ vt nō erigeretur? Et dicatur hoc vultū tranquillo/ vt ap De remediis pareat ꝙ illd̓ quod q̄rit̉ nō ſit inhoneſtum vel ſilendū. ſꝫ qͣſi remediū ꝯͣ p̄fatā erectōis p̄tenſam inhoneſtatē. Si nolit reſpondere plane petat̉ ꝯſeq̄nter. Amice nūqͥd palpa bas aut fricabas virgā tuā quemadmodū pueri ſolēt? Si oīno dicat ꝙ nunqͣꝫ tenuit in ſtatu tali vl̓ fricuit nō poteſt vltra ꝓgre di niſi ammirādo et dicēdo. ꝙ nō eſt credi bile hortando ꝙ ſit memor ſalutis ſue. ꝙ eſt corā deo. et ꝙ eſt gͣuiſſimū ī confeſſione mentiri. ⁊ ſil̓ia. Si ꝟo dicat ꝙ tenuit ⁊ fri cuit. Amice bn̄ credo ſed ꝑ quantū ſpaciū ꝑ horā vl̓ dimidiā. ⁊ vtrū tā diu ꝙ v̓ga n̄ plus erigeret̉. ⁊ ꝓferat̉ hͦ qͣſi ꝯfeſſor nō r̄pu taret hoc inſolitū vel pctm̄. Si rn̄deat cō fitens ꝙ ita fecit/ tūc habet̉ intentū ꝙ talis ꝟaciter ꝯmiſit peccatū molliciei/ etiā ſi ꝓpt̓ etatē nō fuerit ſubſecuta pollutio. quoniaꝫ ibi ē ꝯplemētū delectatōis illecebroſe. ⁊ for ſanꝑdidit virginitatē ſaltē animi. et magꝭ ꝑdidit qͣꝫ ſi ꝓ illa etate iuiſſet ad ml̓ieres. Forte tn̄ ꝓbabilit̓ dici p̄t. ꝙ ꝑ penitētiam v̓ginitas reꝑat̉ ī nō polluta. ſicut d̓ menta li corruptōe q̄ fit in cōſenſu intrīſeco eſſe di cimus dū corꝑalis defloratio ſeu pollutio nō eſt ſubſecuta. ¶ Iſtis igit̉ habitis debꝫ tunc vehemēter increpare ⁊ deteſtari viciū illud. et oſtendi qͣliter dicat audacter alia. qm̄ iſtud ē peſſimū. Quo facto poter̄t ha beri facilit̓ alie circūſtātie. Et ſi in dimiſſi on virge pꝰ ꝯfricatōem aliqͥs humor exi bat. vel ſi fricuerit virgā alteriꝰ ſocij ſui. aut ſi aliqͥs fricuerit ſuā/ et cōſeq̄nter deſcēdē do ad ſpēs magis ſpeciales pctī zodomi tici. ¶ Cōſiderabat p̄terea idem mgr̄ vt ſi miles interrogatiōes paucꝭ variatis fierēt etiā ꝓuectis viris aut feminis. qꝛ ꝑ exꝑien tiā crebrā repꝑit multos adultos infectos fuiſſe tali vicio qͥ nunqͣꝫ ꝯfeſſi ſunt ꝑ prius Aliqͥ ex pudore pͥmo/ et poſtmodū ex obli uiōe. Aliqͥ ſꝑ ex pudore / ita etiā vt dicerent ſe habuiſſe ꝓpoſitū nunqͣꝫ ꝯfitēdi. Aliqͥ qꝛ nunqͣꝫ (vt dicebāt) talia fuerāt ab eis a cō feſſoribꝰ ſuis inqͥſita. ¶ Rurſus ꝓpt̓ exꝑien tias pl̓imas ꝯſulebat idem mgr̄ / vt ẜuata honeſtate ⁊ modeſtia q̄ poſſet ẜuari/ pueri monerent̉/ nūc a ꝑentibꝰ/ nūc a mgris ma xime ad ꝑtem ⁊ qͣſi ex indirecto ne vnqͣꝫ ſe fricarēt vl̓ palparēt in pudēdis ſuis/ aſſerē do gͣuitatē pctī. ⁊ quo ꝑ talia poſſent vir ginitatē ꝑdere/ ⁊ dānari ꝑpetuo. Multos qͥppe cogͦuit ſe ꝑ ignorantiā excuſantes/ di centes ſe nūqͣꝫ audiuiſſe vl̓ ſciuiſſe ꝙ talis tactus eſſꝫ peccatū. exqͦ nō habebant volū tatē cognoſcēdi carnal̓r ml̓ieres. Ualēt in ſuꝑ iſta ad aliud quoniā poſt ꝑpetratōem peccati citiꝰ ꝯfiterent̉. ſicut ⁊ de mulieꝝ co pula cōfiterent̉ etiā verecūdiſſimi pueri. ¶ Demū videbat̉ eidē mgr̄o nō adeo timē I dū eſſe illud qd̓ qͥdaꝫ timuerūt. ne .ſ. pueri docerent̉ mala agere. Uidemꝰ enī ꝙ ex cor ruptōe nature pueri etiā triēnes vel qͥnquē nes vehemēter ſunt inclinati talia agere. qꝛ ſentiūt ibi quendā pruritū incognitū duꝫ ſtat erectio. arbitrant̉qꝫ licituꝫ eſſe ꝙ ſe fri cent ibi. et ſe palpent ⁊ tractent/ ſicut ī alijs locis dū pruritus ineſt ſaltē nō aduertunt Quo fit vt ex ꝯſuetudīe creſcat cum etate delectatio. Ac ꝓinde labunt̉ īproprie di ctam molliciē vl̓ zodomā ex actu tali qͥ pri mitus ab eis nō putabat̉ illicitꝰ. ¶ Poſtre mo nō reuocabat ī dubiū ip̄e magiſter qͥn tolerabiliꝰ eſſet aliqͦs forſan ex tali doctrīa doceri ad male agendū de ꝑ accidēs/ qͣꝫ ita paſſim dānabil̓r viciū inolere ⁊ abſqꝫ con feſſiōiſ neceſſario r̄medio derelinq̄re ¶ Pre terea ꝯſulebat vt nec ꝑ iocū nec aliter/ pue ri aut puelle oſcularent̉ aut nuda manu tra ctarent̉ nec diu figerent̉ oculi in eoꝝ deco re. et loq̄ndo cū eis dicerent̉ v̓ba ſalubria caſta ſobria et modeſta. nec reciꝑentur ſoli tarie niſi forſan in ſacro loco ī viſu omniū. ⁊ breuiter hic ab om̄i ſpecie mala ſingula riter abſtinendū. Sunt enī quaſi ꝑue ſti pule ꝑ qͣs nōnunqͣꝫ diabolꝰ gͣndeꝫ ſuſcitat inflāmationē. qͣꝫuis ab initio qn̄qꝫ nō ap paret. ¶ Ceterū ſibi placebat plurimū cō ſuetudo patrie illiꝰ vbi pueri cubant ſoli. Abhorrebat inſuꝑ ꝙ iuuenes doli capaceſ pueri aūt puelle aut iuuenes cū ſenioribuſ qͥntūcunqꝫ ꝓpinqͥs in genere eodem lecto vterent̉. aut ꝙ ſe inde ꝑ ludum vel al̓s in nudo ꝑtractarent. cognoſcebat enī que ex talibꝰ horrēda facinora ꝓdierāt. ¶ Tandē monebat cōfeſſos ſibi ſuper hac feda (de neceſſitate tn̄ ad remediādum tractanda) materia de aliquibꝰ. ¶ Primo ꝙ ſi aliqueꝫ ſociorū ſuorum cognoſcerēt nunc vel ī po ſterū tali vicio infectū/ reprehenderent euꝫ ſecrete vt deſiſteret et cōfiteret̉/ oſtendendo peccati turpitudinem et deteſtationē ex di ctis confeſſorū vel alijs/ et ex legibꝰ publi cis que penam ignis infligunt. et ex horrē da fulminatōne quinqꝫ ciuitatum/ et ſimi libus. ¶ Secundo vt ſobrie viuerent ab ſtinendo a ſpeciebꝰ et vino forti et multo Contra recidiuum XXXIII ⁊ alijs inflāmatiuis ad venerē. ⁊ ſuꝑ oīa ca uerēt a ſocietatibꝰ ꝑuerſis / vbi colloqͥa pͣua ⁊ geſtꝰ īpudici fiūt ī lecto abſqꝫ dormitione. Itē dicebat ꝓ ſūmo remedio occurrēdū eſſe pͥncipio tēptatōis/ ẜm oīm ſanctoꝝ doctri nā quotidie exꝑtā/ ⁊ ꝑ ſil̓itudinē de inflāma tione materiali. ¶ Ad hoc agēdū dicebat ex pedire certas or̄ones quaſdā ꝑuas/ quaſdā magnas memorit̓ hr̄e/ q̄ ſtatim dicerēt̉ ꝑcu tiendo pectꝰ. vel leſionē etiā corꝑalē alicubi inferēdo. vl̓ aqͣ frigida ſe ſpargēdo. vl̓ ſurgē do a lecto/ ⁊ ſil̓ia. Solebat inducere exēpla ſctōꝝ. vt Bn̄dicti. Anthonij. Bernardi. ſā cti Thome. ⁊ alioꝝ patrū/ que cōmemorare longū eſt. Illa tn̄ in ꝓmptu ſcire magnā ha bet vtilitatē. ¶ Inter alia ſibi placebat mul tū id qd̓ agebat qͥdaꝫ iuuenis in pͥmo tēpta tionis occurſu/ qͣſi em̄ videret facial̓r diabo lū/ ſpuebat ī terrā dicendo. ꝑfy phy miſer dā nate demō ꝙ ego tibi ꝯſentiā. ꝙ ſic offendā deū meū ⁊ pr̄eꝫ meū. ⁊ de tēplo ſuo faciā ſter qͥliniū fediſſimū. abſit abſit. abi hinc in ma lā horā/ ⁊ ſil̓ia. Qn̄qꝫ p̄terea ad aīaꝫ ſuā. qn̄ qꝫ ad corpꝰ. qn̄qꝫ ad angelū. nūc ad deū. nūc ad aliquē ſctōꝝ/ collocutōꝫ ⁊ querelā rei tali ꝯgruā medicantē ꝓferebat. aut aīo reuolue bat. ¶ Or̄ones ⁊ ꝯmēdate ad hoc cū magna fide ⁊ conatu ⁊ humilitate et profunda reco gnitōe ꝓprie fragilitatis/ ſūt he dicēde. aut ſil̓es. Cor mundū crea in me deꝰ. Ure igne ſanctiſpūs. Sctā v̓go v̓ginuꝫ ora pro me. Ad ſctōs alios ⁊ ſct̄ās. Exurgat deꝰ ⁊ diſſi pent̉ inimici eiꝰ. Saluū me fac deꝰ qm̄ ītra uerūt aque vſqꝫ ad aīam meā ¶ Deniqꝫ locū p̄cipuū in pctō hoc habet antidotū illud qd̓ in alia ſcedula explicatū ē/ de imponendo .ſ. ſaltē ad grauē penā in caſu recidiuatōis/ ibi dē videat̉. vel aliter exoret̉ ille a quo ſolo hō hꝫ vt ſit ꝯtinēs. qͥ ⁊ donuꝫ hoc negare neſcit fidelit̓ orantibꝰ. Qd̓ tā ꝯtumelioſuꝫ nature humane ꝓ nobis ab eodē aſſumpte facinuſ dignet̉ radicitꝰ extirpare/ qͥ eſt bn̄dictus ī ſe cula ſeculoꝝ Amen. Finit. Tractatus de reme dijs ꝯtra recidiuū pctī ẜm exercitiū ⁊ doct̉ nā eiuſdē mgr̄i Ioh̓is de Gerſon. Abet hoc propriū ars quelibꝫ C vt faciliori cōpendio ad finem ducat optatū. Ammirari p̄te rea nemo debet/ ſi ī anīaꝝ regi mine qd̓ ē ars artiū/ exꝑti ī ea faciliora ſciūt ⁊ dāt remedia ꝯͣ morbos vici orū/ p̄ſertim ī foro ꝯſcīe. Ubi maxime locuꝫ hꝫ illa xp̄i formidabil̓ ſnīa. Si cęcꝰ ceco du catū p̄beat/ ambo ī foueā cadūt. Placuit id circo ſcpͥtis mādare/ breuē ſe habēdi formā. quā quidā magiſter in theologia pariſien̄. fi de. moribꝰ ⁊ doctrina ꝓbatꝰ obẜuabat/ ⁊ ob ſeruare ꝯſulebat p̄cipue ꝯtra recidiuū ī pctō vel peccatꝭ ad que ꝯfeſſus ſe nimis ſentit in clinatū. ¶ De p̄teritis itaqꝫ dabat ſatis tole rabilē pnīam attentis moribꝰ ⁊ etate confi tentis. ⁊ nō niſi de ꝯſenſu ſuo. vt eſſe ſine ca miſia vno die ī hebdomada / ꝑ annū vl̓ tres abſtinere. aut vti cilicio/ et ſil̓ia. Itē ꝙ pͥma vice ꝯfeſſionis alicuiꝰ peccati inueterati ſeu deteſtabil̓ ob recordationē facte gratie/ ꝙ vi ciū illud detectū erat apertū ⁊ ſanatū/ iniun gebat. vt toto tꝑe vite ſue ꝯfeſſus diceret qͣli bet die Pr̄ nr̄ ⁊ Aue maria. ſemel in mane ⁊ ſemel in ſero. Aut Miſerere mei deꝰ. vel ſil̓e aliqd̓. Et ī iſtis ſi cadebat obliuio aūt impe dimētū legitimū/ bn̄ volebat vt alio die poſ ſet fieri ſimile vel eqͥualēs. Sed ad prouidē dū futuro caſui ⁊ recidiuo in morbū peccati qͥ ſꝑ ē deterior/ maiorē operā dabat. ⁊ ſtudio ſius inuigilabat ſic agēdo. Ut ſil̓ etiā de p̄te ritis pnīam daret. inqͣꝫtū reſiſtere pctō ꝯſue to/ penalitatꝭ multū hꝫ ⁊ meriti. Iniūgebat igit̉ nō ꝑpetuo ſed ad tp̄s certū lōgiꝰ aut bre uiꝰ ẜm voluntatē ⁊ diſpoſitionē ꝯfitentis. ꝙ idē confitēs pro qualibet vice qua incideret tale peccatū qd̓ volebat ex toto ſanare/ aliqͣ de ſubſequētibus adimpleret vel om̄ia. ẜm tres ſatiſfactōis ꝑtes Primo ꝙ in caſu illo teneret̉ vno die ſequēti/ infra tres dies in pa ne ⁊ aqua ieiunare. Scd̓o diceret certū pſal moꝝ numeꝝ. Tercio ſi foret ſui iuris daret in eccleſiā certu iocale. aut aliud bn̄ chaꝝ ſi bi. aut ſummā pecunie ẜm qͣlitatē diuitiarū ſuaꝝ infra tres dies. Quarto infra illd̓ triuꝫ dieꝝ ſpaciū/ teneret̉ cōfiteri Quīto nōnūqͣꝫ addebat ꝙ ſi qͥs vehementer tēptaret̉ facere pctm̄ tale ⁊ oīno deliberaret ītra ſe ſic agere. nihilominꝰ antea teneret̉ dicere ſub iuramē to. vij. pͣs. aut flectere genua pluries an̄ ima ginē crucifixi. aut btē ꝟginis. aut alicꝰ ſcōꝝ. pͥuſqͣꝫ opꝰ illud nefariuꝫ ꝑpetraret. Sic em̄ forſitan miſerebit̉ deꝰ. ⁊ orādo ſic vel hūiliā do ſe/ faciet ī tēptatōe dn̄s ꝓuentū. ⁊ mitiga bit maris fluctꝰ ſuſcitatos. ¶ Cōꝑtuꝫ ē reme dia hec cū adiutorio diuīe gre eſſe efficaciſſi ma tā ī foro pnīe qͣꝫ extra. ſi velit hō bona fi de ⁊ nō illuſorie ꝯuertia via ſua mala et ſal uari. Sic etem̄ fieri videmꝰ ī foro exteriori O De remediis ꝯtra recidiuū publico vt pene certe taxarent̉ ad rebelleſ cō peſcēdū. Sic dn̄e. ſic ī chamo ⁊ freno maxil las eoꝝ ꝯſtrīge qͥ n̄ approximāt ad te. ⁊ ꝯpel le intrare ſi vocare parū eſt. Sic quēadmo dū Naſo ait. Ut corpꝰ redimas/ ferrū patie ris et ignes. Ut valeas animo multa ferēda tuo. ¶ Cām v̓o vtilitatis pnīe talis/ redde bat a pͥori idē mgr̄ Qm̄ inqͥt ẜm Ariſtꝭ. ⁊ ex perientiā. Incōtinēs an̄ tēptationē bn̄ deli berat ⁊ eligit. ſed adueniēte ⁊ vrgēte tēptatio ne/ vincit̉. labit̉ ⁊ ſuccūbit. Turbat̉ qͥppe iu diciū rōnis et obnubilat̉ propter tractu mo tūqꝫ ſenſitiui appetitꝰ / ita vt non poſſet hr̄e. cogitationē de deo/ ⁊ honeſtatē ꝑfectā ⁊ in tegrā ⁊ ſolidā. quēadmodū ſi qͥs ſomnolen tia quadā ſero p̄mat̉. ¶ Eſt p̄terea ſaluberri mū vt ꝑ aliqd̓ terribile p̄ſens aut quaſi pn̄s ip̄e terreatur. ⁊ qͣſi ſopitꝰ ſuſcitetur/ viuificet̉ qꝫ ad nō ꝯſentiēdū tēptatōi. Neqꝫ em̄ aliqͥs ē tā acri tēptatōne pulſatꝰ ī carne vel alit̓/ qͥn ex toto vel magna ꝑte deſiſteret ab impletōe tēptatōis ſue ſi pro certo crederet ꝙ ī corꝑe vel in mēbris vel bonis/ graue damnū ſtatī. eēt incurſurꝰ. Uigilaret ſiquidē tūc ratio in tra ſe/ et forti voce clamaret. qͥd cogitas. qͥd tibi vis/ quorſum tēdis? Nūquid vis pro qͣ dā leui tēptatōe aut delectatōe ſordida/ q̄ ſu bito in penā ⁊ faſtidiū ꝯuerſa erit / hoc vel il lud ſubire detrimentuꝫ? Nō tibi ſic expedit. Int̓ hec aūt ſil̓ia v̓ba reſilire incipiet a cogi tatōe maligna. ⁊ auertet paulatim ocl̓os rō nis ab ea. Fiet qͦꝫ iſtud cū adiutorio rōis. ⁊ cū ꝯfeſſione pctōꝝ vel alijs congruis reme dijs / vt ceſſet illud miſerabile tēptatōis incē diū. qꝛ ⁊ ceſſabit cogitatuū ſordidoꝝ ſuffla tio ¶ Deinceps rn̄debat idem mgr̄ ad duas obiectōes fieri poſſibiles. qm̄ timor ille ẜui lis/ videt̉ euacuare meritū reſiſtēdi peccato. Et illic p̄terea trāſgreſſionis periculū. ¶ De pͥmo dicebat/ ꝙ exqͦ pena iſta vltro impoſi ta erat/ ⁊ ꝓpter deū. ex illa radice pͥmaria bo na germinabat pullulabatqꝫ merituꝫ. Quā uis em̄ nō ita ſincera atqꝫ laudabil̓ ſit hm̄oi reſiſtētia ⁊ ceſſatio a pctō in caſu p̄dicto quē admodū ē ī v̓tuoſo/ qͥ p̄ciſe ꝓpter deuꝫ pctā deſerit. nihilominꝰ reſiſtētia talis bona eſt/ ⁊ ſaltē inductiua v̓tutis. Sicut de timore ſer uili reſpectu timoris caſti doctores determi nāt. Quāqͣꝫ ibi nō ſit timor tm̄mō ẜuilis. ſꝫ ī ſua radice pͥmaria filial̓ ⁊ caſtꝰ. Reſultat in ſuꝑ meritū ex approbatōe ſequēti dū gaude bit incōtinēs trāſacta tēptatōe nō cōſenſiſſe pctō. Demū qͣliter ibi eēt timor ſimpl̓r ẜuil̓ cū poſſet ꝯfeſſus ab iſta liberari pena nō im plēdo pnīam. actn̄ implet. qꝛ deo ⁊ ſacerdo ti ſuo vult obediēs eē. Et h̓ ſumi p̄t grata et pulcra ꝯſideratio ꝓ ſpōte vouētibꝰ ac religi onē intrātibꝰ. ¶ Ad alterā obiectiōeꝫ dicebat ſil̓r fieri poſſe ad īprobatōeꝫ oīm religionū/ oīmqꝫ votorū ſalubriū. ſi ſic/ oīs pnīe ſuſce ptio ꝑiculoſa eēt. Sic ⁊ deꝰ ⁊ ſuꝑiores in ſu is p̄ceptis ⁊ legibꝰ culparent̉. Euitat̉ etiā ꝑi culū ſufficiēter ꝑ hoc ꝙ nō niſi ꝯſenſu habi to ꝯfeſſi/ et ad tp̄s nō ꝑpetuo tales pnīe ſiue obligatiōes imponūt̉. Siue igit̉ fiat ꝑ tp̄s iſta trāſgreſſio/ aut ſi diabolo ꝑurgēte fieret pene ſolui pn̄t. ⁊ ita hō a noua trāſgreſſione liber erit. īmo ⁊ opꝰ bonū faciet. ꝙ ſi tranſa cto tꝑe ſtatuto/ remediū videret̉ īefficax aut ī deteriꝰ ꝟtat̉/ poterit omitti. Si v̓o ſit vtile ſicut ſꝑanduꝫ ē/ rurſus valebit iterari. Deni qꝫ ⁊ ſi ſalubre antidotū ob egrotātꝭ inobedi entiā peſtifeꝝ fiat medicꝰ culpa caret ¶ Sub inde p̄dictꝰ mgr̄ aliud adijciebat documētū Itaqꝫ ſi videbat pueros/ aut alios ſimpli ces/ minꝰ cogitare p̄cepta dei. ⁊ ex hͦ liberius peccare/ reddebat eos magis timidos ⁊ cau tos ꝯtra pctm̄/ ꝑ ꝓmiſſiones exp̄ſſas ī mani bus ſuis factas/ de cauēdo deinceps de tali vel tali pctō. ꝑ h̓ em̄ ꝓmiſſionē in baptiſmo factā de obſeruatōe legis xp̄i tāqͣꝫ abolitaꝫ a memoria/ vel trāſgreſſaꝫ/ renouabat. ⁊ ꝑ mo dū cuiuſdā recognitōis iteꝝ ꝓmittēdo reꝑa bat. Sic Moyſes ⁊ Ioſue reſpectu filioꝝ iſrl̓. Sic plerūqꝫ hoīes poſt pͥmā ꝯfederati onē fedꝰ antiquū retractāt ⁊ ineūt. Neqꝫ ar bitret̉ aliqͥs ꝓmiſſionē talē patere diſcrimini aut fractiōem eiꝰ eſſe caſū ſpāliter reſeruatū. qm̄ nullū ibi votū ē/ cū nō niſi reſpectu illo rū queal̓s eēt licita. ⁊ quibꝰ ꝯfitēs īplicite vel explicite ꝓmiſſiōꝫ talē facit aut renouat. ſcꝫ ꝙ ꝯtra dei p̄cepta de cetero mortalit̓ non peccabit Erit actn̄ trāſgreſſio de ꝑ accidens deterior. qꝛ ⁊ cognitō diuini p̄cepti iā ſibi ef fecta ē lucidior. ¶ Rurſus idē mgr̄ ꝓuidebat diligēter/ ne ꝯfeſſus ſuꝰ eēt deinceps occaſio pͥmarie corruptōis alioꝝ/ p̄ſertim iuuenū. ⁊ ꝙ ſibi ſufficeret dānatio ꝑditioqꝫ ꝓpria/ ſpā lit̓ ī pctīs grauioribꝰ ⁊ abominādiſ. īmo nec noīandis palā: Ne pias aures polluant/ oc currebat diligēter ꝓuidēdo/ vijs oībꝰ. ꝯmīa tione penaꝝ ⁊ obligatiōe/ ne ꝯfeſſus trāſiret in deteriorē ſpeciē ex ſocietate ſeu cōicatōe ꝑ uerſa. ⁊ explicabat qn̄qꝫ ꝑticulariꝰ ſicut claꝫ ⁊ ſecrete fieri pōt/ dū videbat oꝑtunū. Ma lebat em̄ ꝯfeſſuꝫ ſuū dimittere et tolerare in De mō ꝯfeſſionis Carthuſien̄. XX XXXIII ſua libertate qͦ ad pctā aliqͣ minꝰ gͣuia/ qͣꝫ ita eundē vrgere ab omni ꝑte vt ad deteriora la beret̉. Qn̄ aūt ⁊ qͣliter illud fiēdū ē/ magꝭ do cebit v̓tus ⁊ ars ⁊ vnctio ſctīſpūs. et circū ſtātiaꝝ oīm ꝑticulariuꝫ ꝯſideratio qͣꝫ ſcpͥtis aut v̓bis poſſit edoceri. ¶ Poſtremo dabat ꝯſiliū idē mgr̄/ vt ꝯfitētes nō refugerēt/ ſꝫ ꝓ dono maximo reputarent hr̄e ꝑitos ꝯfeſſo res/ moribꝰ ⁊ ſcīa ⁊ lōgo exꝑimēto ꝓbatos. qͥ quererēt nō queſtū ꝓpriū/ ſꝫ ſincero corde ſa lutē aīaꝝ. Et iteꝝ ꝓ ꝯgruis r̄medijs ꝯͣ ſingu la vicia laudauit plurimū ſūmaꝫ .ſ. de vicijs et v̓tutibꝰ. laudabat deniqꝫ ꝓ bonis effecti bus generādis/ libēter ꝯuerſari cuꝫ viris bo nis ⁊ deuotꝭ. qꝛ vox diuīa ē. Cū ſctō ſanci eris. Eoꝝ itaqꝫ colloqͥa ſūt ignita vehemēt̓. ⁊ ſtimulātia ad v̓tutē. Sed ⁊ ſctōꝝ pr̄m vi te ⁊ exempla frequēter ⁊ attēte lecta vehemē ter ꝓficiūt/ ad infundēdū cordibꝰ noſtris di uini amoris affectū / vt deū ī om̄ibus et ſuꝑ oīa diligētes ꝓmiſſiones ſuas q̄ om̄e deſide riū ſuꝑant ꝯſequamur. Amē. Reterea ille circūſtātie q̄ habēt̉ ꝑ pI hūc v̓ſuꝫ/ inqͥrēde ſunt ī cōfeſſiōe a ꝯfeſſore. Quis/ qͥd vbi/ qͥbꝰ au xilijs/ cur quō qn̄. Per qͥs intel ligit̉ an ſit iuuenis vel ſenex. clericꝰ aūt laicꝰ. ſolutꝰ aut ligatꝰ. Per qͥd an ſit res ſacra vel non. Per vbi/ an ſit in loco ſacro vel nō. pu blico vel priuato. Per qͥbꝰ auxilijs. an cuꝫ pugno. baculo aut gladio. Per cur/ qua in tētōe. an rōne vindicte inferēde vl̓ iniurie re pellende. Per quō an ꝑcuſſerit aliquē forti ter vel remiſſe. Per qn̄ intelligit̉ an in qua drageſima aūt in alio tꝑe ſctō. vel alit̓. Tp̄s locꝰ. modꝰ. numerꝰ. mora. ſcīa. etas. Reſponſio eiuſdem ſuꝑ queſtione ſibi facta ꝑ vicariuꝫ domꝰ car tuſie de ſtatuto ordinis eiuſdē/ ꝙ cōmiſſi ad ꝯfeſſiones audiēdas nō abſoluāt a mortali E certo. ſꝫ remittāt ꝯfitentē ad ſuꝑiorē ſuū. Onfeſſio ſacramētalis funda tur ī ſolo iure diuino ⁊ euange lico ſuꝑ illo. Qd̓cūqꝫ ligauerꝭ ſuꝑ terrā ⁊c̄. Cōfeſſio ſacramē V talis ſicut nō potuit inſtitui ni ſi a ſolo deo/ ſic nō deſtitui pōt ab homīe pu ro. Al̓s papa poſſet nō obligari ad ꝯfeſſio nē ſacramētalē. ¶ Cōfeſſio ſacramētalis nō obligat ad venialiū ꝯfeſſionē de ꝑ ſe ⁊ de ne ceſſitate ſalutis. qꝛ nō tollūt charitatē. ⁊ id̓o ſine ꝯfeſſione taliū ſtat falus. ¶ Cōfeſſio ſa cramētalis non debet extēdi ꝑ hoīes puros vt aliqͥs peccata venialia cōfiteat̉ niſi velit. Seqͥtur ex p̄cedētibꝰ. Immo nec debēt fie ri reſeruatōes niſi in grauibꝰ culpis. Poteſt aūt dici grauis culpa que trāſit ī opus cum ꝯſenſu/ ⁊ deliberatōe ꝑfecta. aut cū graui ſcā dalo alioꝝ. ¶ Cōfeſſio ſacramētalis nō obli gat de ꝑ ſe vt hō bis ꝯfiteat̉ idē peccatū eti am mortale/ niſi confitēs velit. Ratio. qꝛ lex diuina nō obligat niſi ſemel cōfiteri. ⁊ hoc ꝑ ſe. ⁊ niſi velit hō. ¶ Confeſſio ſacramētal̓ nō debet coartari ꝑ reſeruatiōes caſuū/ p̄ſertim occultoꝝ/ cōtra vel p̄ter legē euāgelice liber tatis. ſed dādus ē locꝰ timori altiſſimi. Alio quin timeat̉ illa phariſeoꝝ culpatio Alligāt onera grauia et īportabilia humeris hoīm. digito aūt ſuo nolūt ea mouere. Fit rurſus aliqn̄/ vt qͥ nimis emūget eliciat ſanguineꝫ/ ⁊ fiat cauſa fictōis. ¶ Cōfeſſio ſacramētalis tali et tāto claudi debet ſigillo ſecreti/ vt nec verbo nec ſigno quōlibet reuelet̉/ aut reuela ri probabilit̓ eſtimet̉. Facit ad hoc exp̄ſſa de termīatio eccl̓ie cū naturali ratōe. ¶ Confeſ ſio ſacramētalis d̓ pctīs occultis/ raro ⁊ cau tiſſime debet remitti ad ſuꝑiores habētes iu riſditionē coercitiuā ī publicꝭ. quales ſūt ab bates ⁊ pͥores ī religionibꝰ. qꝛ facilis oritur ſuſpitio apud correctos publice. ꝙ occulta cōfeſſio ꝑ eos facta ledat̉. Sed etiā debēt in ſtrui ꝯfeſſi. ꝙ cōfeſſio ſecreta de publicis nō liberat eos/ qͥn poſſint aut debeant publice punitōi ſubiacere ¶ Confeſſio ſacramētalis pōt qn̄qꝫ rōnabiliter et fructuoſe dimitti de venialibꝰ. pōt etiā aliqn̄ fieri fructuoſe Qua liter hoc ⁊ quādo/ docere debet vnctio ſpūſ ſancti cū ꝯſilio xp̄iane prudētie. ¶ Cōfeſſio ſacramētalis/ pōt aliqn̄ repeti fructuoſe de mortalibꝰ iā ꝯfeſſis. ſed obligatio pluries il la confitēdi pōt reddi vicioſa. qꝛ nimis one roſa. ¶ Confeſſio ſacramētalis pōt ſepe fie ri ſub ꝯditiōe. tā ꝓpter ignorātiā facti. qꝛ ne ſcit ſepe hō qͥd ⁊ qualiter fecit. qͣꝫ ꝓpter igno rantiā iuris. qꝛ neqͥt in pluribꝰ a venialibuſ mortale diſcerni. ¶ Cōfeſſio ſacramētalis fa cta ſub ꝯditiōe modis tactis aut al̓s legiti me pōt hr̄e ſeu reciꝑe abſolutionē abſolutaꝫ ſub hac forma Ego abſoluo te ī noīe patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. Que forma ſufficiēs eſt et ſecura cū intētōe debita confeſſoris ad abſo lutionē de pctīs. īmo et excōicationibꝰ in fo ro ꝯſciētie. ¶ Nec oportet/ īmo ſepe nō expe dit/ multiplicare ſermonē abſolutōis. Ut di cēdo. ſi ⁊ inqͣꝫtū poſſuꝫ. ⁊ dicēdo de cōtritis Q 2 De excōicatōe ⁊ eius abſolutōe peccatis ⁊ oblitis. ⁊ de tali vel tali excōmu nicatōe/ ſi ⁊ inqͣꝫtū indiges. cū ſil̓ibus. q̄ ac dita plꝰ officiūt ſepe vel ꝑturbāt/ qͣꝫ ꝓficiant vel ſerenēt. Suꝑ hoc notetur hec doctrina ¶ Abſolutio ſacramētalis pōt delere pecca ta que nōdū erāt ꝯtrita/ ſed ſolūmō attrita. Rurſus oblita pctā nō delent̉ v̓tute abſolu tionis ſacramētalis qͥn hō poſtmodū tenea tur illa ꝯfiteri dū redeant ad memoriā. ſed ſi nō redeūt. nihilominꝰ homo ſaluabit̉ ſi fece rit ſufficientē diligentiā recordādi/ cū deus nō obliget ad impoſſibile ¶ Eſt igit̉ additio fruſtra cū dicit̉ de oblitis. Sil̓r cuꝫ dicit̉ de ꝯtritis/ pōt eſſe noxia. Sil̓r et male expͥmit̉ ſi ⁊ inqͣꝫtū poſſuꝫ ⁊ debeo. Sufficit em̄ ꝙ in tētio ſit bn̄ regulata. ¶ Patet ad extremuꝫ qͣꝫ noxia ſit obliuio peccatoꝝ. qꝛ nō delent̉ vir tute ꝯfeſſionis ſacramētalis/ ac perinde vir tus clauiū que remittit magnā partē penaꝫ debitaꝝ ad hm̄o i pctōꝝ deletiōeꝫ nō ſic effi caciter applicat̉/ prout fit circa pctā q̄ ſacra mētaliter ⁊ exp̄ſſe ſunt confeſſa. ¶ Adhuc de eodem ſtatuto. Tem ad queſtionē ſibi factā ꝑ vi carium carthuſie ſuꝑ ſtatuto car thuſien̄. de abſolutōe a pctō mor tali ⁊ de ꝯſuetudine ordīs ſuꝑ hͦ. Rn̄dit ſub correctōe ⁊ cū reuerētia loq̄ndo/ nō apparet ꝙ talis reſeruatio ſit cōueniens/ nec ꝯſona euāgelice libertati. qꝛ n̄ tenemur ꝯfiteri de venialibꝰ. Et quo ad mortalia di ſtinguēda nō ē dabil̓ regula generalis ⁊ in fallibilis ꝑ humanā ſapiētiā. Propterea ta lis reſeruatio nō eſt niſi laqueus anīaꝝ. p̄ſer tim timorataꝝ. Pōt tn̄ fieri reſeruatio d̓ ce tis mortalibꝰ manifeſtis. ⁊ q̄ trāſeūt in opus exteriꝰ. qꝛ de cogitationibꝰ noxiū ē aut inu tile reſeruationē adhibere. ¶ Itē idē ad quē dā carthuſien̄. ſic ſcribit. Recepi ꝙ in ꝯſtitu tionibꝰ vr̄is nō dicit̉/ ꝙ om̄is mortalis cul pa ſit maiori reſeruata ī foro ꝯfeſſionis. ſꝫ ꝙ grauis culpa. Et certe tolerabilis ⁊ ſalubris eſt hec ꝯſtitutio ſi bn̄ fuerit declaratū. qual̓ culpa debeat merito grauis reputari Et ita ſaluat̉ honor patꝝ ꝯſtituentiū. Et nihilomi nus euitat̉ onꝰ importabile ſuꝑ ceruices pec cātiū. Qualis aūt fieri debeat aūt poſſit int̓ p̄tatio qͥd ē grauis culpa? puto notatū fuiſ ſe ꝯpetēter ī vltimis ſcriptis licꝫ incultꝭ dn̄o Oſualdo rn̄dēdo tali q̄ſtioni. Si de ſol̓ ve nialibꝰ debeāt abſoluer̄ ꝯmiſſi a pͥore? ¶ Itē nota ꝙ nullꝰ tenet̉ cōfiteri pctā venialia lege diuina niſi ſit ad hͦ ſpāliter obligatꝰ ꝑ votū vel ꝑticulare ſtatutū qͣle non dꝫ leuiter fieri. Et qn̄qꝫ magis expediret ceſſare a cōfeſſiōe taliuꝫ qͣꝫ nimiā incurrere ſollicitudinē. q̄ plꝰ impediret aliqn̄/ qͣꝫ fructꝰ ꝯfeſſiōis iuuaret. Alioqͥn etiā ꝯfeſſione facta/ oꝑteret ſepe ite rū ꝯfiteri. ⁊ ſic deīceps ſine termīo attēto qd̓ vix facimꝰ aliqͥd vbi nō poſſumꝰ rōnabiliter formidare de pctō veniali. Finit. Sequitur auiſamē tum eiuſdē ꝑ modū confeſſionis in religiōi bus non lapſis audiendi. Icut expediēs eſſe ſuaſi ꝓ pa tribus carthuſien̄. ⁊ celeſtinis vt eorū ſuꝑiores haberēt a do mīo papa latiſſimā abſoluēdi ī foro penitētiali licētiā. ſic ap paret mihi ꝙ cōfeſſores ordinati ꝑ ſinguloſ ꝯuentus habeāt magnā ⁊ amplā poteſtatē abſoluēdi nedū de venialibꝰ ſolis. qͥa tal̓ eēt irrationabil̓ ⁊ intolerabil̓ reſtrictio. ſed etiā de mortalibꝰ/ p̄ſertim occultis. non ꝙ abſol uerēt de qͦcūqꝫ mortali. Qn̄ āt deberēt remit tere ad ſuꝑiorē ⁊ qn̄ n̄ relinq̄ret̉ arbitrio ꝯfeſ ſoris iuxta qualitatē cōfitētis. Attēto pͥmo ꝙ cōſultius eſt penitentē mittere ī purgato riū cū ꝑua penitētia/ qͣꝫ cū magna nō implē da/ vel forte nō al̓s confitēdo detrudere ī in fernū. Rurſus attēto/ ꝙ nō obſtātibꝰ tot de cretis ſuꝑ penitētijs iniūgēdis. ꝯmunior eſt doctoꝝ ſnīa/ ꝙ oēs penitētie ī foro ſacramē tali ſunt arbitrarie. intelligēdo de peccatꝭ oc cultis. Ceterū ꝓmanifeſtis regule ⁊ diſcipli ne ī religionibꝰ ordinate/ pn̄t rōnabiliter exi gi ⁊ ab inuitis. Et hic habet locū qd̓ dicit̉ ī terrorē alioꝝ. Et ne facilitas venie incētiuū tribuat delinquēdi. ⁊ nullo mō de occultis/ q̄ penitꝰ nō cōfiteret̉ niſi vellet. licet ī hͦ ſe dā naret. ſed tā horrēdo diſcrimī non occaſio p̄ ſtāda/ cū tā miſera veve veſit. ⁊ totiens exꝑ ta fragilitas humane conditionis. Finit Diſtinctio magiſtra lis ⁊ breuis eiuſdē de modo excōmunicatio onū ⁊ irregularitatū ⁊ abſolutiōis ab eiſdē. Xcōmunicationū tot ſunt ge F nera quot Ecōmunicationū. ⁊ conſequēter iudicant̉ irregu laritates que dicūt impedimē ta ad ꝯmunicatōes legitimas exercēs. ¶ Cōmunicationū alia ē naturalis. De excōicatōe ⁊ eius abſolutōe XXx XXXIII alia ciuilis. Natural̓ ē hec vita corꝑalis. cui mors oppoſita pōt dici excōicatio. Ciuilis ē multiplex. Quedā ẜm leges ſpectantes ad ꝯmunicationē tꝑalē p̄ſentis vite. de qua ſpe ctat ad dn̄os legiſtas. Alia ē eccl̓iaſtica ẜm canones ⁊ inſtituta. q̄ ſpectāt ad aīam in or dine ad vitā eternā. ¶ Eccl̓iaſtica ꝯmunica tio (de qua magis ad ꝓpoſitū ſpectatꝭ ꝯſide rat̉ dupliciter. Uno mō ad deum. Alio mō ad proximū. ¶ Cōmunicatio ad deū/ ē ſta ſeu vita gratie gratū faciētꝭ. cui opponit̉ ge neraliter oīs excōicatio que ꝯtrahit̉ ex mor tali pctō ſic ꝙ nequeat talis excōicatus ex ercere legitīos actuſ / p̄ſertim ſacramentales ſine pctō. ¶ Cōmunicatio ad ꝓximū ſeu pu blica/ tractat̉ et intēdit̉ ꝑ canoniſtas/ dū lo quunt̉ de excōmunicatiōe et irregularitate. ¶ Eſt aūt excōicatio ſeu irregl̓aritas ſub du plici drn̄tia. Quedā ē om̄ino ſine pctō. que dā ex pctō exiſtēte vel p̄ſūpto. Exemplū pri mi/ ſicut bigamia. ſicut iudiciū latū in cauſa ſanguīs ex officio. ſicut ſeruitꝰ. ſicut lep̄ vel mutilatio. vel officiū vile ⁊ ſil̓ia. que diſtra hūt ⁊ impediūt ab exercitio diuinaꝝ mīſtra tionū. necnō ⁊ ab ordinū ſuſceptōe repellūt Exemplū ſcd̓i/ ſicut excōicatio late ſentētie ab hoīe vel a iure ꝓpter ꝯtumaciā verā vel p̄ ſumptā. ¶ Et hec ē acceptio cōmuniſſima. q̄ ſubdiuidit̉ ī varias ſpēs velut innūerabiles Tn̄ ī generali/ quedaꝫ ē reſeruata pape. ſicut etiā irregularitas que ꝯtrahit̉ ex hm̄oi excō municatōe/ dū qͥs ſe miſcet ī diuinis excōi catꝰ/ recipiēdo vl̓ exercēdo ſcienter ⁊ a ꝓpoſi to. ¶ Altera ē irregularitas q̄ nō ita reſeruat̉ ſed etiā tollere pōt ſacerdos ſimplex. ſicut in excōmunicatiōe minori/ q̄ ſuſpēdit hoīem a celebratōe. quēadmoduꝫ fit ſi qͥs ꝑticipaue rit ſciēter cū excōicatis. nō tn̄ ī crimīe/ ſed ex quadā verecūda pietate ⁊ ī caſibꝰ nō ꝯceſſis ¶ Caſus aūt ꝑticulares hm̄oi ſuſpenſionū ⁊ irregularitatū querēdi ſūt a iuriſtis/ ⁊ ab in ſtitutis religionū ſeu ꝯmunitatū. qꝛ cōſur gūt ex ſola ꝯſtitutione poſitiua. et aliqn̄ ſin crimīe/ licet nō ſine rōne. ꝓpterea ꝯdēnabil̓ G ē ꝯtēptus. ¶ Proinde qͣlis debet eſſe forma abſolutōis ſuꝑ excōicatōibꝰ ⁊ irregularitati bus ī foro exteriori ⁊ publico/ ſciat̉ a iuriſtꝭ. qm̄ in foro ꝯſciētie nō requirit̉ certa forma. nec de neceſſitate ſacramēti/ nec de neceſſita te p̄cepti. Sꝫ ſufficit dicere vt ſupͣ. Ego ab ſoluo te ī noīe pr̄is ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. Amē cū intētōe abſoluēdi. Expedit aūt vt hec in tētio ſit latiſſima que ferat̉ ſuꝑ om̄i caſu in qͦ pōt ꝯfeſſor abſoluere tā de ſentētijs qͣꝫ d̓ pec multiplicatōe ꝟboꝝ. ¶ Adde ꝙ abſolutꝰ ī fo catis. Et ita ſufficit hec forma ꝓ om̄ibꝰ ſine ro exteriori de excōicatōibꝰ/ tenet̉ nihilomi nus cauſas excōmunicationū ſacramētalit̓ ꝯfiteri. vt ꝙ v̓berauerit clericū ⁊c̄. Nō em̄ fit publice ſacramētalis ꝯfeſſio ad quā obligat ius diuinū. ¶ Ex quibꝰ om̄ibꝰ colligi pōt. ꝙ l multa a pleriſqꝫ addunt̉ fruſtra ī abſolutiōe ſacramētali ad abſolutionē penitꝰ nihil fa ciētia. In hoc em̄ ꝙ ꝯfeſſor qͥlibet cū intēti one actuali vel habituali dicit. Ego te abſol uo ī noīe patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. oīa ꝯpre hēdit .ſ. autoritate mihi ꝯmiſſa vel qua fun gor. hāc em̄ ꝯditioneꝫ p̄ſupponit ipſa abſo lutio. Iteꝫ a pctīs tuis mihi ꝯfeſſis ſuꝑflue addit̉. qm̄ de nō ꝯfeſſis nō abſoluit. Itē. et reſtituo te vnitati ſctē eccl̓ie ⁊ ſacramētis eiꝰ Si em̄ abſolutꝰ ē ex ſe qꝛ fidel̓ ē. iā reſtitutꝰ ē. Cetere ꝯditōes patēt ſupra ¶ Ueꝝ (vt ſupͣ tactū ē) ſi qͥs fuerit a iure vel ab homīe ſuſpē ſus/ aut maiori excōmunicatōe innodatus/ ſeu irregularitate irretitꝰ notoria aut contu maci. aut certe illa q̄ ſedi apl̓ice ē reẜuata ⁊c̄. ī taliū caſuū abſolutōe p̄ſcpͥtꝰ ē modꝰ. videli cet ī ſacris canonibꝰ/ vt eo mō noduſ reli get̉ quo qͥs fuerat alligatꝰ Et hec abſolutō ſim plicit̓ ſacerdotis trāſcēdit ptātē ſaltē ex iure poſitiuo. Sil̓r eodē iure eiꝰ ptāti ablati ſūt caſus ep̄ales aūt alioꝝ ſuꝑioꝝ. Sil̓r ⁊ in in ſtitutōibꝰ religionū ꝓpter artiorē ſui ſtatꝰ cu ſtodia. que pctā ſeu caſus ſoli p̄lato reſeruāt̉. qͣꝫuis de ꝑ ſe qͥlibet ſacerdos ab eiſdē poſſet abſoluere dūmodo vltra ſuā ptātē pͥncipa lē nō excederet. ¶ Patet qͦꝫ qͣꝫ multa ⁊ in ip̄a abſolutōe ſuꝑioꝝ caſuū. criminū. excōicati onū. irregularitatū ⁊c̄. ab ipſis p̄latis adijci ant̉ ſuꝑflua/ ⁊ nihil ad abſolutionē ſpectātia Nā etiā ī talibꝰ ſufficit ad cōmunē formā ad dere ſolūmodo clauſulā vel clauſulas a iure inſtitutas. quibꝰ irretitꝰ enodet̉ ſeu a nodis abſoluat̉. vt dicēdo. autoritate ſūmi pontifi cis vel gratie aut pͥuilegij ꝯceſſi vel dati ⁊c̄. Ego te abſoluo a tali excōmunicatiōe. irre gularitate. īterdicto. ſuſpēſione/ quā tali vl̓ tali ſnīa incidiſti ⁊c̄. ſicut ꝯgruit/ ⁊ autoritas ꝯceſſa/ aut v̓tus gratie apoſtolice ſeu pͥuile gij ſe extēderit. ¶ Qd̓ autē addit̉. inqͣꝫtū gra tū in cōſpectu diuine maieſtatis fuerit ⁊c̄. ni hil facit ad rem. De iniūctione peni tentie. O 3 De forma abſolutōis Ed de iniūctione penitētie diuer ſe ſūt opiniōes ſuas rōnes addu cētes/ an an̄ abſolutionē vel poſt abſolutionē iniūgēda ſit peniten tia q̄ cōfeſſionis indiuidua comes ē. ad hoc em̄ ꝯfeſſio fit quo vulnꝰ inflictū detegat̉. ad hoc pnīa iniūgit̉/ vt vulneri detecto ſalutare remediū adhibeat̉. Et licet incerte ſint ꝓui dētie nr̄e. nec qͣ lance diuino iudicio nr̄e pon derent̉ offenſe. tn̄ abūdāti miſcd̓ia acpieta te ipſius hͦ cōceſſum ē fidelibꝰ/ vt ſacramēto cōfeſſionis ac remedio penitētie etiā minus ſufficiētis iā ſaltē a mortis eterne ſit ereptus ſupplicio qͥ fuerat damnādꝰ. etiā ſi ob modi ce penitētie iniūctionē lōgius ſit cruciandꝰ. qͥbꝰ tn̄ cruciatibꝰ etiā multiplex remediū ſue ſpōſe aliūde ꝓuidit xp̄s. cuiꝰ ꝓpriū ē miſere ri. ⁊ cuiꝰ miſcd̓ie nō ē numerꝰ. ¶ De illo autē an an̄ vel poſt abſolutionē iniūgēda ſit pe nitētia/ nil videt̉ obeſſe homini ſimplici ⁊ cō trito ſeu dolēti corde ad ꝯfeſſionē veniēti et ad ſatiſfactionē parato. ¶ In ip̄a aūt iniūcti one pnīe ſimilit̓ occurrit rep̄hēſio ſuꝑ multi plicatiōe verboꝝ/ pnīe ī nullo ſuffragantiū. Sicut em̄ cōfitēs cauere debet ne aliqͥd im miſceat qd̓ tātū ſacramētū excuſatōe indebi ta. v̓boſitate importuna. oſtētatiōe falſa. ſi mulatione fraudulenta/ ac ceteris qͥbuſlibet malis violet. fructūqꝫ eiꝰ tollat. ita nō minꝰ ipſe cōfeſſor locū dei tenēs atqꝫ eiꝰ gerēs vi ces ſacramēto ꝯfeſſionis reuerentiā exhibe at. ⁊ eius v̓ba ſtatera ſancta ſint ponderata ne ⁊ ipſe ī tali loco adducat quicqͣꝫ qd̓ eū v̓ boꝝ ſubtilitate necnō multiplicatōe/ aut in ſolita forma ꝓlatōis/ poſſit oſtētare magꝭ ce teris ꝯfeſſoribꝰ idoneū. intelligentē. doctio rē. ſanctiorēqꝫ. his em̄ ac ſil̓ibꝰ ꝯditōibꝰ ple riſqꝫ ꝓnefas ꝯfeſſoribꝰ nō ſolū fama ⁊ fauor a lingua ſꝫ etiā a manu creſcit pecunia. ⁊ ca thedra Moyſi quā dn̄s laudauit iſtis atqꝫ alijs modis v̓titur ī cathedras numulario rū ⁊ colūbas vēdentiū. qͣs idē ipſe euertit/ et de tēplo eiecit. Poſt ſimplicē igit̉ ꝯfeſſioneꝫ ⁊ verā vt p̄ſupponit̉/ ſimplex etiaꝫ fiat abſo lutio. aut cuꝫ timore ⁊ magna cautela ad ſu ꝑiores ſi oꝑtet remiſſio iuxta ſuꝑiꝰ dicta. de mū poſt abſolutionē vl̓ an̄ (qd̓ ad pn̄s nolū mus determīare. eo ꝙ nō obſtet huic ſacr̄o) ſimplex etiā fiat pnīe iniūctio. Hoc notabile quod ſeqͣtur multū ꝯcordat cū dictis dn̄i Ioh̓is Gerſon. ita ꝙ videt̉ etiā ab ip̄o poſitū. Ota forma abſolutiōis a pecca A tis ſufficiēs ⁊ neceſſaria eſt. Ego abſoluo te. Sed ſatis ꝯueniēter Vp̄mittit̉ autoritate eccl̓ie/ a qͣ con feſſor accipit poteſtatē abſoluēdi ī ſuſceptio ne ordinis. Sed qꝛ illa ptās ē retēta ī manu ſuꝑioris niſi ꝯmittat̉. ideo dicit̉ ⁊ ordīs. Et ſi loco huiꝰ clauſule p̄mittat̉. autoritate qua fungor/ nō ē vis. Idē em̄ valet. Deniqꝫ no ta ꝙ ſatis ꝯueniēter apponit̉ ī forma ſupͣ di cta. a pctīs tuis. ad denotādū de quo fiat ab ſolutio vel de quibꝰ. Ꝙ v̓o dicat̉. a peccatis tuis ⁊ a circūſtātijs eorū. hoc ſcd̓m totaliter eſt ſuꝑfluū. Quia aūt circūſtantia ē peccatū aut nō. Si ſic/ iā dictū eſt/ a pctīs tuis. Si nō nō cadit ſub abſolutōe. ¶ Itē ꝙ dicat̉ d̓ ꝯtritis/ ꝑiculoſū ē/ ⁊ p̄t eē damnoſū. qꝛ nedū cōtrita ſed etiā attrita pctā pn̄t ꝑ abſolutio nē deleri ꝑ gratiā poſt aduenientē. vt meliuſ poſt declarabit̉. Hoc aūt qd̓ ē cōtritū/ om̄i no excluderet attrita ſicut albū nigꝝ ⁊c̄. De niqꝫ hoc ē inijcere ſcrupulū deſꝑatōnis. p̄ſer tim ī mortis articulo exiſtētibꝰ Nulli em̄ cō ſtare pōt ſi vere de pctīs cōteratur. Cuꝫ igit̉ audit ſe abſolui a cōtritis/ incipiet dubitare ⁊ vacillare ſuꝑ ſua abſolutōe. maxime cū ini micꝰ ī mortiſ articulo toto poſſe īſiſtat ad de ijciendū hoīem a ſua ſpe ⁊ fiducia. ⁊ ſepe do lor corꝑis ē vehemēs. ita ꝙ hō nullā deuoti onis gratiā ſeu ꝯtritionē atteſtanteꝫ ſentire poſſit. ſicut et etiā ī ſanitate homīs ſepe ſine culpa ſua ꝓpter multas rōnes aufert̉ gr̄a de uotiōis. Tollit̉ igit̉ ꝑ hoc fiducia vel minui tur. ⁊ dat̉ occaſio ruine ſeu deſꝑationi. Et ſi em̄ vere ita ſit ꝙ abſqꝫ ꝯtritōe pctā nō deleā tur. tn̄ homo ſepe veracit̓ ꝯteritur/ vel ī ipſa abſolutōe ꝯtritio v̓tute ſacramēti infundit̉. ⁊ hoc hoīem vt p̄dixi latet. ⁊ cū audit a cōtri tis/ capit occaſionē muſitādi ⁊ dubitādi. ⁊ ꝑ ꝯſequēs ꝑiclitādi ⁊c̄. ¶ Ꝙ ſi dicat̉ de oblitꝭ/ ſimilit̓ ē ſuꝑfluū. qꝛ nō pōt cōfitēs de pecca tis oblitis abſolute abſolui qͥn etiā teneatur ꝯfiteri ſi in futuris recordet̉. ¶ Nec valet di cere. q̄ libēter cōfitereris/ ſiue q̄ velles confi teri ſi eoꝝ haberes memoriā. qꝛ ſtaret ꝙ cōfi tēs vellet qn̄ cōfiteret̉. ⁊ nō vellet qn̄ recorda bitur. Aut forte voluntatē habet bonā ī ge nerali d̓ confitēdo oīa que occurrūt. quā nō haberet de cōfitēdo ſi ī ſpāli aliqua occurre rēt/ ſicut manifeſtū ē ⁊ declarari poſſet ꝑ ſyl logiſmū incōtinētis extra paſſionē exiſtētis Et hͦ diffuſe declarari pōt tꝑe ſuo ⁊c̄. ¶ Iteꝫ male expͥmit̉ fi ⁊ inqͣꝫtū poſſuꝫ ⁊ debeo. qꝛ ſi Confeſſionis ſacramentalis XXx VXXIII nō p̄t/ nō debet ſe ingerere ad audiēdū. Et ſi forte occurrit caſus ſibi imꝑtinēs/ dꝫ remi tere ad ſuꝑiorē. Sꝫ ⁊ ſufficit ꝙ intētio cōfeſ ſoris ſit bn̄ regulata. Nec ē idē dicere. ſi ⁊ in qͣꝫtū poſſuꝫ. ⁊ dicere. Autoritate mihi ꝯmiſ ſa. qꝛ pͥmꝰ modꝰ loquēdi ē dubitatiuꝰ. ⁊ per ꝯſequēs ꝑiculoſus. vt iā ſtatim ſupͣ dictū ē. ſcd̓s aūt aſſertiuꝰ. Et dꝫ intelligi. autorita te .i. ꝑ autoritatē ¶ Nota illa ꝑticl̓a. In noīe pr̄is ⁊ filij ⁊c̄. addit̉ ad denotādū ꝙ a deo eſt ꝙ abſoluit. Uel qꝛ om̄ia ſacramēta fiūt ī v̓ tute fidei trinitatis ⁊ paſſionis Ieſu xp̄i dn̄i noſtri. Nec ē (vt Thomas dicit in tercia ꝑte ſūme) de ſubſtātia abſolutōis ſed relinquit̉ arbitrio ſacerdotis. qͥ cū ſit vt inſtrumētalit̓ ꝯcurrēs ⁊c̄. ſiue vt mīſter abſoluat. ꝯuenien ter apponit illud qd̓ ꝑtinet ad pͥmā autorita tē dei .ſ. vt dicat̉. Ego te abſoluo ī noīe pr̄is ⁊c̄. Quia tn̄ hoc nō ē determinatū ex verbis xp̄i. Qd̓cūqꝫ ligaueris ſuꝑ terrā ⁊c̄. ſicut ī ba ptiſmo tal̓ appoſitio ibi. ⁊ nō ī baptiſmo re linquit̉ arbittio ſacerdotis. Aliud notabile eiuſ dem vt videt̉ de pͥmis motibꝰ ⁊ ꝯſenſu. Otādū ꝙ ſūt motꝰ pͥmo pͥmi. Et h ſunt motꝰ ſcd̓o pͥmi. ⁊ ſūt motꝰ q ꝯſiſtūt ī ꝯſenſu Motꝰ pͥmo pͥmi ſunt tres. ī quibꝰ nō ē aliqd̓ pctm̄ mortale vel veniale. qꝛ nō attingūt volunta tē nec vt libera ē nec vt natura. Primꝰ ē titil latio ī carne ſiue ſuggeſtio facta excitās ad li bidinē. Scd̓s ē delectatio ī appetitu ſenſi tiuo tm̄ circa illud qd̓ caro ſuggerit. Terciꝰ ē deſideriū īprouiſū ꝓſequēdi illud in opus ¶ Motꝰ aūt ſcd̓o pͥmi ſunt illi qͥ attingūt vo lūtatē vt natura ē. nō vt ē arbitrio libera ſeu liberatiua. Et ſunt tres. Primus ē motꝰ de lectatōis ī volūtate ꝯdelectādo appetitui ſē ſitiuo. Scd̓s ē ꝯſenſus ſubitꝰ volūtatꝭ ī de lectatōꝫ. Terciꝰ ē ꝯſenſus ſubitꝰ ſeu deſideri um ꝓſeq̄ndi ī opꝰ. In his ē tm̄ pctm̄ veīale. Ita ꝙ ī pͥmo gradu ē pͥncipiuꝫ pctī venial̓. In ſcd̓o mediū. In tercio limes ſeu t̓minꝰ ¶ Iſti ſūt ꝯſenſus ī qͥbꝰ cadit pctm̄ mortale de pctō ſaltē qd̓ cadit ſub ꝓhibitōe Primꝰ ē ꝯſenſus interp̄tatiuꝰ ī delectationē. q̄ fit qn̄ ex delectatiōe volūtatꝭ intm̄ abſorbet̉ rō/ vt nō poſſit intēdere iudicio. ⁊ voluntas negli git mouere rōem ad iudicādū. ⁊ ꝑmittit tp̄s trāſire qͦ poſſit deliberare. Scd̓s ē cōſenſus verus ī delectationē. habito etiā iudicio rō nis ī oppoſitū certo. Terciꝰ ē ꝯſenſus ī op ⁊ verꝰ ⁊ deliberatꝰ. etiā ſi opꝰ nunqͣꝫ ſequat̉. qd̓ qͥdē ꝑ ſe eſt pctm̄ mortale. Inde ait ſalua tor. Qui viderit mulierē ad ꝯcupiſcēdū eaꝫ/ ſtatim mechatus eſt eā in corde ſuo. Opuſculū eiuſdem ſuꝑ abſolutione confeſſionis ſacramentalis Ratia tibi ⁊ pax frat̓ chariſſi I me. Petis pͥmo ſi apd̓ aliquē doctorē reꝑiat̉ forma autētica abſolutōis ſacr̄alis. Rn̄deo ꝙ ſic. Et de hͦ videat̉ ſūma ꝯfeſ ſoꝝ. vel Bertelina ſuꝑ hͦ v̓bo Abſolutio. pͥ ma q̄ſtiōe. Utꝝ forma abſolutōis debeat fi eri ſub mō indicatiuo Et ẜm illa q̄ reꝑiūtur ibidē/ patebit ſatꝭ rn̄ſio. Ad illd̓ qd̓ ſcd̓o pe tis .ſ. q̄ ſit forma ſufficiēs? ¶ Deinde ad t̓ciuꝫ qd̓ q̄ris. vn̄ tot varietates ī forma iſta abſo. lutōis? Rn̄deo ꝙ ex ignorātia vl̓ negligētia ſufficiēter inqͥrēdi q̄ agēda ſūt circa ſacramē ta. Sꝫ cur plꝰ inqͥris circa iſtā formā qͣꝫ cir ca alias? Rō vna eſt. qꝛ alie forme dicunt̉ pu blice. ⁊ inueniūt̉ ſcpͥte ſicqꝫ legūt̉. Hic autē occulte ⁊ abſqꝫ libris ⁊ arbitrꝭ fit negociuꝫ. Pōt ⁊ alia rō dari. qꝛ actꝰ ꝯfeſſiōis ⁊ abſolu tōis/ ē qͥdā actꝰ iudicialis. vbi videt̉ ſufficere ꝙ ſacerdos iudex explicet ſnīam ſuā qͥbuſcū qꝫ verbis. dū tn̄ intēdat abſoluere. ſicut dici mus ī mr̄imonio/ ꝙ ꝯſenſus interior ambo rū ſignificatꝰ exteriꝰ qualibuſcūqꝫ v̓bis. im mo ⁊ ſignis. ſicut ī muto ſufficit ad mr̄imo niū ꝯͣhendū. ¶ Heniqꝫ ꝓ ſolutōe alioꝝ q̄ſito rū ⁊ declaratōe p̄miſſoꝝ/ ſcribā tibi modū qͦ vtor ī hm̄oi abſolutōibꝰ. ¶ Un̄ ſi nihil dubi tat̉ de excōicatōe ꝯtracta. Dico pͥmo ꝑ mo dū imp̄catōis q̄ d̓ cōgruo p̄mittit̉. Dn̄s no ſter ih̓s xp̄s te abſoluat. vel ꝑcat tibi deꝰ. vl̓ dū mora maior ē. Mīſereat̉ tui oīpotes de us ⁊c̄. Deinde ſubiūgo. cū intētiōe interiori abſoluēdi/ qͣꝫtū poſſū et ẜm autoritatē mihi ꝯmiſſā. Et dico. Ego te abſoluo a pctīs tu is In noīe pr̄is ⁊ filij ⁊ ſpūſſcī Amē. ¶ Nec oꝑtet aliud addere. nec iſtd̓ ꝓnomē alijs. nec iſtud adiectiuū oībꝰ. nec iſtd̓ oblitꝭ. nec illd̓ ꝯtritꝭ. īmo p̄t nocere ſi ponit̉ hͦ adiectiuū cō tritis/ cū v̓tus ſacramētal̓ abſolutōis vale at ſuꝑ pctā ſolū attrita. licet nōdū ꝯtrita Et ita ē additio qd̓ammō diſtrahēs q̄ p̄ſuppo nit ꝯtritōꝫ p̄ceſſiſſe/ q̄ nō ſemꝑ p̄reqͥrit̉ vt di ctū ē. ¶ Itē nec oꝑtet addere qͣꝫtū poſſū. ⁊ ad huc minus iſtud inqͣꝫtū debeo. qꝛ ſepe ſacer dos nō tenet̉ aūt dꝫ abſoluere. ⁊ ita ē additō diſtrahēs. ¶ Itē nec oꝑtet addere autoritate O 4 De forma abſolutōis mihi ꝯmiſſa ⁊c̄. oīa em̄ talia ſufficient̓ fiūt ⁊ valēt ꝑ intētōꝫ interiorē quā hꝫ ſacerdos vel habuit ī volēdo abſoluere. Un̄ ꝓ regula te neat̉ ꝙ forme ſacramētoꝝ debēt eē abſolute ⁊ nō ꝯditionales. Et ſi opponat̉ ꝙ ī baptiſ mo d̓r qn̄qꝫ. Si tu n̄ es baptiſatꝰ ego te ba ptiſo ⁊c̄. Rn̄deo ꝙ illa ꝯditio nō ſe tenet nec tenere dꝫ ex ꝑte forme/ ſed ſolū referēda ē ad explicatōꝫ intētōis quā hꝫ ſacerdos. quā ītē tōꝫ iō explicat/ ne putet̉ velle baptiſare pueꝝ iā baptiſatū. et ita facere iniuriā ſacramēto. Un̄ apd̓ deū ſufficeret intētio īterior ſine ta li explicatōne niſi qꝛ ſic eccl̓ia voluit fieri cā dicta. Sil̓e eēt ī dubio ꝙ aliqͥs hr̄et de ho ſtia poſita an̄ eū dū celebrat. ⁊ neſcit plane ſi cōſecrata ſit iā vel nō. vtputa qꝛ neſcit ſi ꝓtu lerit ſufficiēter v̓ba ⁊c̄. Tunc ſi neceſſaria ſit ſecuritas amplior/ ſufficiet ꝙ hō cū intētiōe iſta ꝙ n̄ intēdit ꝯſecrare iſtā hoſtiā ſi ſit cōſe crata/ dicat v̓ba ꝯſecratōis. qͣꝫuis tal̓ repe titio nō ſit paſſim faciēda. nec eēt ī hͦ aſſueſcē dū. ¶ Addat̉ ꝙ p̄dicta forma abſolutōis ſa cramētal̓ ſufficit ī qͣcūqꝫ abſolutōe ꝓ pctīs/ ſiue fiat ꝯfeſſio poſt vnā abſolutōeꝫ iā dataꝫ ſiue nō. Nec oꝑtet dicere. Abſoluo te ab iſto pctō ⁊c̄. ſed ſufficit ſicut pͥus ¶ Deniqꝫ tutiꝰ obſeruat̉ breuis ⁊ ſuccincta forma abſoluē di p̄dicta/ qͣꝫ dū fiūt tot additōes/ q̄ vel ſunt ſuꝑflue/ vel qn̄qꝫ diſtrahētes aut īpeditiue. ¶ Ceteꝝ qͦ ad abſolutionē de excōicatione. Rn̄det̉ ꝙ ī foro publico nō ſacramētali/ nul la certa forma requirit̉. ſufficit ꝙ ille qͥ hꝫ po teſtatē iudiciariā ſignificet intētōꝫ ſuā qͣ vult talē abſolutū eſſe ¶ Porro qͦ ad ſacramētalē abſolutiōꝫ q̄ vlteriꝰ reqͥrit̉ / ⁊ circa cuiꝰ omiſ ſionē multi deficiūt p̄ciſa forma nō ita reqͥri tur ſicut ī alijs ſacramētꝭ. Un̄ iſta forma ſuf ficit cū intētōe interiori ſicut pͥus explicaba tur. Ego abſoluo te ab excōicatōe vel excōi catōibꝰ ⁊c̄. Et p̄t addi (ticet n̄ ſit neceſſariū) iſtud. Et reſtituo te ſacramētis eccl̓ie ⁊ orōi bus diuīs In noīe pr̄is ⁊ filij et ſpūſſancti. ¶ Ueꝝ quo ad minoreꝫ excoīcationē q̄ ꝯͣhit̉ ex ꝑticipatōe cū excoīcatis/ ſufficit eadē for ma. Sed qͦ ad excoīcationē largo nomīe di ctaꝫ q̄ ꝯtrahit̉ ex qͦlibet peccato mortali qd̓ ſeꝑat hoīem a deo/ puto ꝙ non reqͥrit̉ ſpālis formula ſed ſufficit alia q̄ dicta ē ꝓ peccatis ¶ Ampliꝰ ꝟo qͦ ad irregularitates ꝯͣctas cele brādo ī excoīcatōe vel alio tali mō/ ſicut ha bet̉ ī ꝯſtitutionibꝰ decretaliū. forma nō ē cer ta ⁊ p̄ciſe reqͥſita/ cū ſit qͥdā actꝰ iudicial̓ ma gis qd̓ammō qͣꝫ ordinis. Nihilominꝰ p̄t cō grue ſic dici/ ſic̄ etiaꝫ pnīarioꝝ vſus hꝫ. Ego abſoluo te ab irregularitate vl̓ irregl̓aritati bus ſi ſint pl̓es. ⁊ reſtituo te ſacr̄is eccl̓ie/ et diſpēſo tecū. Et hͦ ponūt ꝓ futuro tꝑe vt hō legittime poſſit celebrare vl̓ vti ſacramentis. Deniqꝫ addit̉. In noīe pr̄is ⁊ filij ⁊ ſpūſſctī Amē. ¶ Tādē ad id qd̓ inqͥris/ ſi ſit expediēſ ī iniūctione pnīe dicere. Oīa bona q̄ facies/ ſint tibi ꝓ generali pnīa? Rn̄deo ꝙ ſic. qͥa ꝑ hūc modū oīa talia bona habēt vim ſatiſfa ctoriā. licet nō tātūdē ſicut ſi ſpāliter iniūge rent̉ ⁊ fierēt. ⁊ hoc ꝓpter obligatōꝫ maiorē ⁊ obedientiā inde ſeq̄ntē. Sed nō eēt ſecuruꝫ ſpecialiter iniungere talia ⁊ talia om̄ia ſic de bere fieri ꝓpter ꝑiculū trāſgreſſionis ⁊ culpe ſeu inobediētie inde conſequentis. Tenor queſtiōis de qͣ fit ſuꝑiꝰ mētio ī ſūma ꝯfeſſorū li. iij. ti. xxx iiij. q. xci. ẜm quottationē libri me i ſic ſe hꝫ. qꝛ poſt ꝯfeſſionē ꝯtriti pectoris/ regulariter dꝫ ſubſeqͥ abſolutio ſacerdotꝭ. q̄ro an forma abſolutōis ī ſacramēto pnīe dꝫ dici ſub mō indicatiuo? Rn̄deo ẜm Albertū ī ſcpͥtis ſuꝑ iiij. ſnīaꝝ. diſt. xvij. Dicendū ꝙ ſic ꝓpter ſa cramēti certitudinē. ſed ꝙ p̄cedit dep̄catio. hͦ eſt de bn̄ eſſe ſacramēti ⁊ nō de eſſe. Un̄ ꝯue niēter dicit̉. Dn̄s te abſoluat ⁊ ego autorita te qua fungor abſoluo te a pctīs tuis ī noīe patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti Amē. Et hanc for mā expoſuit magiſter Iohānes de verꝫiaco ī ſcholis ī lectionibꝰ ſuis. Thomas etiā ī vl tima ꝑte ſumme ſue. q. lxxxiiij. ar. iij. concor dat cū hoc. Dicit em̄ ꝙ de forma ſubſtātie ē Ego te abſoluo. ſed p̄mittit̉ or̄o. Miſereat̉ tui oīpotēs deꝰ ⁊c̄. ne effectꝰ ſacramēti impe diat̉ ex ꝑte penitētis. Itē qꝛ ſacerdos non ꝓ pria autoritate abſoluit. ſꝫ qͣſi mīſter ꝯueniē ter aliqͥd apponit̉. ego te abſoluo ī noīe pa tris ⁊ filij ⁊ ſpūſſctī Amē. Uel ꝑ v̓tutē paſſi onis xp̄i. Uel autoritate dei. ſicut Dionyſiꝰ exponit. iij. ca. celeſtꝭ hierar. Quia tn̄ hͦ nō ē determīatū ex v̓bis xp̄i ſicut ī baptiſmo/ ta lis appoſitio relinquit̉ ī arbitrio ſacerdotis ¶ Seqͥtur alia q̄ſtio. vtꝝ reqͥrit̉ īpoſitio ma nuū ſacerdotꝭ ī ſacramēto pn̄īe? Rn̄deo ẜm Tho. vbi ſupͣ. arti. iiij. dicēduꝫ ꝙ nō. qꝛ hoc ſacramentū nō ordinat̉ ad ꝯſequēdū aliquā excellentiā gratie ſed ad remiſſionē pctōruꝫ Magis etiā ī hoc ſacramēto ꝯpeteret crucꝭ ſignatio qͣꝫ manꝰ impoſitio. In ſignū ꝙ ꝑ ſi gnū crucis xp̄i remittunt̉ pctā. ⁊ tn̄ nō eſt d̓ neceſſitate ſacramenti. hec ibi. Confeſſionis ſacramētalis XXXIII ¶ Queſiſti inſuper ſi hō abſolutꝰ a pena ⁊ a culpa/ ẜm formā ſoli tā ꝯferri ī articulo mortis/ moriēs ī illo ſta tu/ euolet ſtatim ad celuꝫ? Rn̄deo ꝙ a radice vidēda eēt hic tota materia de īdulgētijs ad plene rn̄dēdū. Pro qua videant̉ doctores ī iiij. ſnīaꝝ. ⁊ alie ſūme. dico tn̄ qͣꝫtū ſpectat ad pn̄s. ꝙ abſolutio illa ſolet dari de pctīs con tritis ⁊ ꝯfeſſis. Si gͦ pct̄ā ſint q̄ nō ſunt ſa cramētalit̓ ꝯfeſſa. ſicut ſūt pctā oblita. nō oꝑ tet ꝙ de illis ẜm formā abſolutōis det̉ īdul gētia. Ex qͦ patet qͣꝫtū expedit non dari obli uioni pctm̄. ſed illa exp̄ſſe ꝯfiteri habita co pia ſacerdotꝭ. patet vltra ꝙ ī abſolutōe ſacra mentali nō oportet dicere. abſoluo te a pctīs oblitis. Ueꝝ ē tn̄ ꝙ qꝛ deꝰ nō obligat ad im poſſibile/ ſi pctā oblita nō veniāt ī memori am facta diligētia ſufficiēti. ⁊ hō ꝯterit̉ ī ge nerali de ill̓. tūc hō ſaluabit̉/ ſic tn̄ qͣſi ꝑ ignē. Secꝰ aūt ē (dicūt iuriſte) de abſolutōe de ex cōicatōibꝰ/ etiā de oblitis. qꝛ nō oportet ab illis iteꝝ abſolui/ dū habēs ptātē generaleꝫ/ vt papa vl̓ legatꝰ ⁊c̄. abſoluit generaliter ab om̄ibꝰ ſentētijs qd̓ eſt tutū petere et habere. ¶ Addat̉ ad p̄miſſa/ ꝙ poteſtas p̄latoꝝ ī da do indulgētias/ nō ē niſi quedā poteſtas di ſpenſatōis que debet eſſe rationai ⁊ ad edifi cationem. et ideo ſi dent ſine cauſa rationali has vel illas indulgētias/ vtpote ꝓſolo in tuitu fauoris humani/ vel alio tali mō non oportet ꝙ indulgētie tantū valeant qͣꝫtū ſo nāt. Propterea fatue ſunt ⁊ ſuꝑſtitioſe q̄daꝫ intitulatōes de indulgētijs. xx. mille annoꝝ vel tali mō qui dixerit qͥnqꝫ pater noſter an̄ talē imagine ⁊c̄. Et eēt ꝑ p̄latos ꝓuidendū. qꝛ cedit hoc in cōtemptu ⁊ irriſionē indulgi tiaꝝ. nec ꝯtinet veritatē. Un̄ plena indulgē tia vix ſolebat dari ꝓ paſſagio terre ſctē Cō ſtat tn̄ ꝙ factū ꝓ quo ſunt indulgētie magiſ pͥuilegiatū eſt/ qͣꝫ aliud ceteris paribꝰ. ¶ Ad dat̉ p̄terea/ ꝙ forma dandi indulgētias ſepe varia ē. qn̄qꝫ em̄ dat̉ ſub certis cōditionibꝰ vt ſi ſint ꝯfeſſi ⁊ ꝯtriti. ⁊ ſi dederint manꝰ ad iutrices. qn̄qꝫ dat̉ exiſtentibꝰ ī gr̄a/ vl̓ infra mēſem habuerint gratiā. itaqꝫ tūc dū habēt gratiā/ recipiunt gratiā ſine alio actu cōfeſſi onis/ vel ſacramētalis abſolutiōis. Un̄ da re indulgentiaſ/ nō eſt ꝓprie abſoluere a pec catis/ ſed ē de penitētia debita relaxare/ vel ī toto vel in ꝑte. Et ita patet ꝙ nō requiritur certa forma verboꝝ ſicut ī ſacramento. ſꝫ ſuf ficit explicare ẜm intentionē pape dantis ꝙ dant̉ tali tales indulgentie. ¶ Queris vlterrus Utꝝ abſolutō a pena ⁊ culpa ꝓ articl̓o mor tis ſemel ī vita poſſit dari illi qͥ n̄ ē tūc mori turꝰ? Rn̄deo. circa hͦ neceſſariū ē cognoſce re qͥd ⁊ quō papa intēdit dādo indulgētias. iuxta illud qd̓ vltīo addebat̉ ī ſolutōe alteri us dubitatōis. qꝛ ſi intēdit ꝙ ſolūmō valeāt indulgētie ꝓ illo qͥ moriturꝰ ē/ ⁊ ꝓ hora qͣ eſt moriturꝰ. tūc qͣꝫtūcūqꝫ det̉ indulgētia a ſa cerdote illa nō hꝫ effectū niſi ꝓ hora mortis Un̄ ⁊ ſi ille poſtmodū moriat̉ ī pctō mortali effectꝰ indulgētie impedit̉. Si aūt moriat̉ ī gr̄a/ forte tūc pͥma indulgētia ſortiet̉ effectū etiā ſi ſacerdos defuerit dās iſtas īdulgētiaſ Addit̉ forte qꝛ neſcit̉ h̓ ſatis ītētio pape ꝯfe rētꝭ Un̄ qͣꝫuis ſacr̄m extreme vnctōis nō de beat dari niſi ī articl̓o mortꝭ. tn̄ ſi ille ſuſcipi ens n̄ moriat̉ ꝓtūc. nihilominꝰ erit ve inun ctꝰ ſacr̄al̓r. ⁊ tn̄ ī altera vice articl̓i mortꝭ po terit īungi. nō em̄ d̓r articulꝰ mortꝭ/ qꝛ ꝑ illū vl̓ ī illo hō moriat̉. ſꝫ qꝛ ẜm ꝓbabilē ꝯiectu rā hūanā nō ē ī dubio mortꝭ. ⁊ ita nō oꝑtꝫ ex pectare horā extremi ſuſpirij. Eſt igit̉ tutuꝫ ꝯſiliū ī datiōe hm̄oi indulgētiaꝝ a pena et a culpa ꝓ articl̓o mortꝭ/ ꝙ ī qͦlibet tali articl̓o ꝓut exp̄ſſū ē. petat infirmꝰ ſibi dari indulgē tiā talē ẜm pape intētiōꝫ. ⁊ ꝙ cōferēs ſic diri at intētiōꝫ ſuā. ⁊ dicat v̓bis qͥbꝰ valet poſt qꝫ abſoluerit eū ſacramentaliter. mō debito tā ab excōicationibꝰ qͣꝫ a peccatꝭ. do tibi ple nā indulgentiā d̓ pctīs tuis. habendo (vt di ctū eſt) intētōꝫ ad grāꝫ a papa exp̄ſſā/ ſiue ex plicetur ſiue non illa intentio. ¶ Ulterius ad illud I7 qd̓ queſiſti ſi ꝟ̓ſus ille. Dirupiſti dn̄e vincu la mea ⁊c̄. dictꝰ ſemel vel ter in morte / habe at efficaciā qualē quidā ponūt et imponūt Augꝭ. dixiſſe? Rn̄deo ꝓ regula circa talia q̄ ſūt innūerabilia. ꝙ nūqͣꝫ attribuēda eſt aliqͣ ꝟtus ſuꝑnatural̓ talibꝰ rebꝰ qͥbuſcunqꝫ/ niſi hoc trahi poſſit ex ſcpͥtura ſacra vel reuelati one diuīa. ⁊ oppoſitū credere hꝫ quādā ſpēꝫ ſuꝑſtitōis plꝰ vel minꝰ/ ẜm naturā oꝑis vel aſſertōis. Nō oꝑtet tn̄ ꝙ ſemꝑ ſit pctm̄ mor tale. īmo habet ſepe excuſationeꝫ. licet apud ſimplices ⁊ pios qui nō ponūt ſpem in tali bus niſi ex v̓tute diuina quā reputāt deum talibꝰ rebꝰ indidiſſe. ac ꝑinde ſubleuāt ſpem ſuā. ⁊ imaginationē habēt fortiorē. qͣꝫuis in ſtruēdi eēt crebriꝰ/ tā ꝑ ẜmōes qͣꝫ aliūde vt O 5 L De abſolutōe ſacramētali ſpem ſuā potiꝰ figerēt ī auxilio dei ⁊ ſctōꝝ ī mediate/ qͣꝫ talia adinuēta q̄rerēt. Nihilomi nus ꝯdeſcēdendū ē qn̄qꝫ fragilitati et debili deuotōi hoīm ⁊ pauce fidei/ qͥ neq̄unt ſic fer ri ī deū īmediate. Et ex hoc pn̄t excuſari no uenarie q̄ fiūt cū certꝭ obſeruatijs qͣs credūt ſimplices eē neceſſarias. et ꝙ aliqn̄ nihil va leret qͥcqͥd agerēt. vt ſi ſolū eēt octo dies vl̓ ſi. xi. eēt. ſil̓r ſi det̉ cādela longitudīs illiꝰ qͥ offert/ ꝙ plꝰ ꝓdeſt qͣꝫ lōgior. ⁊ ita de ſil̓ibꝰ in nūeris. Nō ē igit̉ q̄libet tal̓ obſeruātia ꝯdē nāda ⁊ extrahēda tāqͣꝫ impia. ſꝫ potiꝰ ſtuden dū ē vt illud qd̓ fit/ fiat intētōe pia ad deū et ſub ſpe auxilij ſui ab ip̄o ⁊ nō altero qͦlibꝫ cō ſequēdi. Sic pie p̄t dici v̓ſus pͥor ⁊ ſil̓ia nō de aſſertōe certa/ ꝙ habeat vim hm̄oi. ſed qͥa deuotio dicētis hoc meret̉ adiuuāte gr̄a dei. ⁊ ſpes interim ſua vigoroſius eleuatur. Ad aliud cum que ritur. ſi qͥs ſacerdos abſoluat alique bona fi de credēs hr̄e ptātē abſoluēdi illū. qͥ tn̄ ī vi tate nō habet poteſtatē/ debeat poſtmodum facere ꝯſcīam illi quē putauit abſoluere. Et ſi ſic qͥd ageret ſi iā mortuꝰ extiterit? Rn̄deo ꝙ tal̓ nō ē abſolutꝰ ſacramētalit̓. ſaluabit̉ tn̄ exqͦ bona fide ꝓceſſit ⁊ cōtritꝰ ē/ niſi poſtmo dū dū venerit ad noticiā ſuā veritas ꝯtēpſit ꝯfiteri. Sacerdos aūt tenetur ſibi facere cō ſcientiā dū reſciuerit. ⁊ hoc ſi cōmode poſſit fieri. al̓s nō. nec oportet ꝙ ſi nō fecerit alteri conſcientiā d̓ hoc qͥa nō cōmode pōt aut po tuit/ ſit ī ꝑiculo damnatiōis. confiteri tn̄ de ignorātia aut negligentia tutū erit. ¶ Aliud queſiſti ſi di cendo officiū diuinū occurrat cogitatio de uota circa aliud qͣꝫ ſonāt v̓ba ſeruitij / ſit vti liꝰ inſe qͥ cogitationē illā vel cōtinuare/ qͣꝫ re ducere ſe infra terminos et limites ſeruitij: Rn̄det̉ ꝙ talis aut ē exercitatꝰ iā circa illam cogitationē. ita ꝙ trāſit apud eū ī cōtēplati onē .i. ꝙ faciliter ⁊ abſqꝫ impedimēto/ p̄t ẜm illā ſeip̄m eleuare. ⁊ ẜm illā videre velut ī lu mine claro ⁊ imꝑturbato. ⁊ ita poterit talis ī cōtemplatiōe ſemet exercere etiā tꝑe ſeruitij. qꝛ cū om̄i facilitate ⁊ abſqꝫ impedimēto re uerſionis ad ea cogitāda q̄ dicunt̉ in ſeruitio trāſibit in hoc nūc in illud. Si ꝟo cogitatō que occurrit ſit inſolita. ⁊ egeat grādi ⁊ for ti attētione. nec poſſit trahi ad familiarē co gitationē ⁊ facilē. niſi cū diuturna meditati onē illā differre/ vſqꝫ poſt tp̄s ſeruitij. qn̄ ſer uitiū eſt impoſitū ſub diffinito. Et ẜm hͦ vi det̉ intelligi illud dictuꝫ beati Bern̄. in vna omel̓. ſuꝑ Cātica. vbi vetat ne qͥcqͣꝫ aliud tꝑe ſeruitij cogitet̉. etiā ſi ſalubre aliqͥd occurre rit ⁊c̄. ¶ Placuit imp̄catio lr̄is tuis inſerta qͣ petis/ vt oēs nos deꝰ ī ſua pace cuſtodiat. et a tribulatōe mūdi ⁊ hoīm in abſcōdito faci ei ſue miſcd̓iter abſcōdat. Eſt accōmoda p̄ ſenti tēpeſtati q̄ minatur ingētes horrēdaſqꝫ belloꝝ plus qͣꝫ ciuiliū opiniones. a facie qͦꝝ nō ē refugiū tutiꝰ ⁊ meliꝰ/ qͣꝫ ad deū recurre do ꝑ patientiā ⁊ humiliatōꝫ magnā. Nā in qualicūqꝫ angulo mūdi qual̓ ſecuritas qͣlis ve pax ſperabit̉? diſpoſui manere ſtabiliter ī loco meo pariſius. ⁊ illic p̄ſtolari q̄ dn̄i volū tas de me fiat. nā locoꝝ mutatio qͥd ꝓficeret nō ſatis inuenio. Expectamꝰ aūt p̄bēdā am pliorē ⁊ faciliorē ac vberiorē ī eccl̓ia illa ma gna/ nō pariſien̄. ſed ꝑadiſi. ad quē tēdimus diuerſis vijs. aliꝰ ſic. alius ꝟo ſic. iuxta vo cātis dei varios et imꝑſcrutabiles modos. Faciat igit̉ qͥlibet ꝑ bona oꝑa vocatōeꝫ ſuā certā/ ne ab expectatōe noſtra nos cōfundat deus. Tu nominatim frater chariſſime hoc egeris auxiliāte gr̄a dei q̄ iugiter tecuꝫ ſit. et fructū afferre faciat ī patiētia. in qͣ ſola poſ ſidemꝰ anīas nr̄as Lege. xlv. ca. Hieremie ꝓphete de v̓bo dn̄i ad Baruch. Et bn̄ vale memor mei ī oratōibꝰ tuis. Nec pacē queſie ris extra ſꝫ aſſidue tecū habita. et libero ani mi ꝯtemptū rumores fuge. nō ſolū ne inci pias nouꝰ autor hr̄i. ſꝫ ne te gratꝭ impleāt et vexēt. Dn̄m inuoca ⁊ nō trepidabis timore vbi n̄ erat tīor Aut ſi timēdū ē illū time qͥ p̄t corpꝰ ⁊ aīaꝫ ꝑdere ī gehēnā ignis. Ammodo dū dubitatōnes hmoi morales pulſauerint aīm tuū vl̓ tuoꝝ/ recurre diligēt̓ ad ſummaꝫ quā hēs .ſ. bertelinā. qꝛ illic reꝑies rn̄ſiōes fe re d̓ oībꝰ talibꝰ. aut ſaltē inqͥrēdo ꝓficies/ ex ercēs īgeniū. ⁊ noua qͦtidie addiſcēs/ vera ꝓ fūdiꝰ ī mēoria radicab̓. Eas ꝟo ſolutōes qͣs nō īueneris/ remāda. ⁊ ſatiſfacere curabimꝰ ¶ Finit epl̓a mgr̄i Ioh̓. gerſon miſſa fr̄i ſuo celeſtīo ⁊c̄. Ex p̄dictꝭ apparet ꝙ forma ſuffi ciēs ⁊ ſecura abſoluēdi ī ꝯfeſſiōibꝰ vbi n̄ ha bet̉ ſcrupulꝰ aliqͥs de excōicatōe aliqͣ vl̓ irre gularitate poſteaqͣꝫ p̄miſſa ē cōgrua aliqͣ im p̄catio. vt Parcat tibi deus. vel miſereat̉ ⁊c̄. vel ſimilis/ ē iſta. Ego abſoluo te a pctīs tu is In noīe patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſctī amē. Nec oꝑtet alia addere. īmo tutiꝰ ē dimittere. qꝛ ta lia vl̓ ſt̓ ſuꝑuacua ⁊ nugatoria/ l̓ diſtrahētia De abſolutōe defūcti carthuſien̄. Xx XXXIII ⁊ plus nocumēti qͣꝫ ſecuritatis ⁊ vtilitatꝭ a ferētia. Ubi aūt dubitat̉ viſil̓r aut certitudi nalit̓ ſcitur de excōicatōe vel irregularitate/ forma habet̉ ī ſuꝑioribꝰ. nec fingat aliqͥs ni mis leuiter ſcrupulos ī materia ꝯſciētie. ſed exptoꝝ ⁊ ſapiētū cōſilio vtatur. al̓s nūqͣꝫ ad ſolidā aliquā deuotiōꝫ ꝑueniet ⁊c̄. ¶ Que ſe quutur ī p̄dicta lr̄a nō habētur. ſꝫ cognoſcēſ ego ꝙ ad capitulū. xlv. Hieremie d̓ baruch me remitteret legēdū/ manifeſtare neſciētibꝰ curaui. Sciēdū igitur ꝙ Baruch qͥ ſcriba erat/ p̄uidēs nimiā calamitatē que opp̄ſſura erat iudeos de hierl̓m/ ī qua ip̄e tūc erat qn̄ Nabuchodonoſor rex babylōis oppugna uit eā/ ⁊ timēs plurimū inuolui ꝯmuni cete roꝝ clade/ cepit intra ſeip̄m queruloſis plā ctibꝰ cōtriſtari. quē dn̄s pie ⁊ paternaliter re darguēs/ ꝙ ī tāta hoīm multitudīe ī captiui tatē adducēda/ ip̄e ſibi requiē ⁊ gaudia q̄re ret p̄dixit ip̄m baruch ml̓ta cū ceterꝭ paſſuꝝ corꝑal̓r. ſꝫ n̄ ſine grādi ⁊ dulciſſima ꝯſolatōe ſeruatuꝝ ſe aīaꝫ eiꝰ qͦcūqꝫ ꝑgeret ꝯpromiſit. qd̓ qͥdē illi ſufficere debuit. Un̄ hic habet̉ in dicto capl̓o. xlv. Hieremie. v̓bū qd̓ locut ē hieremias ꝓph̓a ad baruch filiū nerie. cū ſcpͥſiſſet v̓ba hec ī libro ex ore hieremie āno x. Ioachim filij ioſie regꝭ iuda dicēs. hec di cit dn̄s deꝰ rex iſrl̓ ad te baruch. dixiſti ve mi ſero mihi. qm̄ addidit dn̄s dolorem dolori meo. laboraui cū gemitu meo ⁊ requiēn̄ īue ni Hec dicit dn̄s. ſic dices ad eū. ecce qͦs ego edificaui deſtruo/ ⁊ qͦs plātaui ego euello/ et vniuerſā terrā hāc. ⁊ tu q̄ris tibi gaudia. no li q̄rere. qꝛ ecce ego adducā malū ſuꝑ omnē carnē dicit dn̄s. ⁊ dabo tibi aīaꝫ tuā ī ſalutē ī oībꝰ locꝭ ad quēcūqꝫ ꝑrexerꝭ. hec ibi. Suꝑ qͦ v̓bo ait gloſa ordinaria ī hūc modū. Ru dis adhuc tolerantia paſſionū quas exꝑtu rus erat Baruch/ expauit captiuitatis cala mitatē/ q̄ tꝑe Ioachim imminebat. Un̄ cō querit̉ dolorē additū dolori ſuo. cui rn̄ſuꝫ ē a deo/ ꝙ ſuꝑflue q̄reret ſibi pacē/ cū totꝰ po pulꝰ ſub faſce tribulatōinū laboraret Sigͣ aūt eos qͥ p̄ſſura tribulationū vl̓ ꝑſecutionū quibꝰ ī pn̄ti eccl̓ia grauat̉/ puſillanimitate ti tubāt querētes cōſolatōꝫ/ q̄ ſolū ī futuro ple ne ꝓmittit̉. Un̄. vos aūt ꝯtriſtabimī. ſed tri ſticia vr̄a v̓tetur ī gaudiū. hec ibi. Igit̉ hͦ ex emplo eruditi/ rogemꝰ ī ſpū hūilitatis ⁊ aīo ꝯtrito obnixius patrē miſcd̓iaꝝ dn̄m nr̄m. vt ſi ꝓpter delicta nr̄a (q̄ penas acerbiſſimas demeruerūt) flagellari nos decreuerit / ſalteꝫ miſcd̓iter corripiat/ cōſeruās aīas nr̄as ab nus in pn̄ti caſtigati ſalubriter ⁊ nō mortifi cati/ digni ſimꝰ qͥ ī eterna beatitudīe cū ſan ctis om̄ibus conſolemur. Amen. De abſolutione de functi carthuſien̄. Equit̉ reſpōſio ad interroga tionē carthuſienſiū aliquorū. Ad videndū ſi defunctꝰ poſſit abſolui ſicut d̓r fieri apud car thuſien̄. dū inhumatio celebra tur. Notari pōt diſtinctio magiſtral̓ ꝙ qua druplex pōt intelligi abſolutio. Quedā ē ſa cramētalis ī foro ꝯſciētie. Quedā iuridicia lis ī foro eccl̓ie. Quedā ſatiſfactoria Quedā dep̄catoria. ¶ Cōſtat ꝙ defunctꝰ nō pōt ab ſolui ſacramētaliter ſicut nec pōt ꝯfiteri. qm̄ a mortuo perit cōfeſſio. ⁊ ad hͦ p̄t reduci illd̓ dictū Petri. Qd̓cūqꝫ ligaueris ſuꝑ terrā ⁊c̄. nō dicit ſub terra. Rurſus/ qꝛ ſi defunctꝰ ſit in gl̓ia nō indiget. Si ſit damnatꝰ nō eſt ca pax. ſi ſit ī purgatorio ip̄e alit̓ ſaluabit̉ ¶ Cō ſtat p̄terea ꝙ defunctꝰ ſi fuerit excōmunica tus in foro eccleſie vel exteriori ⁊ penituerit. pōt abſolui ⁊ quo ad corpꝰ ⁊ quo ad aīam ſi cut frequēter practicat̉. Et ī hoc caſu pōt of ficiās dicere. Abſoluo te. nō in pͥmo nec ī ſe quētibꝰ expedit. ¶ Cōſtat rurſus ꝙ ꝑ modū ſatiſfactionis p̄t defunctꝰ exiſtēs ī purgato rio reciꝑe abſolutionē a pena ſua multipl̓r. Uno modo duꝫ ꝑticularis ꝑſona applicat meritū ſue ſatiſfactōis ꝓ defuncto. Alio mo do dū hoc facit vna ꝯgregatio ꝑticularꝭ vel caput ꝯgregatōis. Tercio modo/ ſi papa ve lit cōicare de theſauro eccleſie ꝑ modū indul gentie. qm̄ iſto modo poteſtas pape et cla ues eccl̓ie pn̄t ſe extēdere ad defūctos in pur gatorio ſaltē indirecte. cuiꝰ declaratio poſſet longiꝰ extēdi. ſed hic omittit̉. Fundamentū dat̉ ī articulo ſymboli. ſanctoꝝ ꝯmunioneꝫ In qͦ fundat̉ valor ſuffragioꝝ ꝓ defūctꝭ fa ctoꝝ ꝑ viuos. Cōſtat deniqꝫ ꝙ ꝑ modū dep̄ catōis ⁊ impetratōis/ p̄t defunctꝰ exiſtēs in purgatorio frequēter abſolui iuxta doctri nā cōem oīm doctoꝝ/ ⁊ vniuerſalē ritū eccle ſie/ q̄ ꝓ defūctis inſtituit orōnes atqꝫ ſuffra gia. Et inde ē illa oratio cuꝫ ſil̓ibꝰ. Abſolue queſumꝰ dn̄e. Iuxta quē modū abſolūtōis fiūt in eccl̓ia quotidie abſolutōes generales an̄ miſſam. et in cōpletorio/ dū poſt cōfiteºᶻ dicit̉. Abſolutōeꝫ ⁊c̄. ¶ Et iſto modo nullaᵉ difficultas ī p̄dicta obſeruatiōe carthuſicn̄M De caſuū moderata reſeruatōe vel alioꝝ qͥ dicunt̉ abſoluere defūctos ſi nō vtant̉ niſi v̓bis dep̄catorijs. Quia vel inten dūt impetrare abſolutōeꝫ defūcti ꝑ dep̄cati onē vel etiā ꝑ ſatiſfactionū ſuaꝝ applicatōꝫ iuxta terciū mēbrū. ¶ Si v̓o fiat abſolutio ꝑ verbū p̄ſentis tꝑis ⁊ īdicatiui modi. vt di cēdo. Ego te abſoluo ⁊c̄. Pōt hic loquendi modꝰ pīe intelligi vel interp̄tari/ tanqͣꝫ ſit de p̄catoriꝰ. aut ꝙ fiat iuxta ſcd̓m mēbꝝ diſtin ctionis abſolutio quedā iuridicial̓ de excōi catōibꝰ/ ſi q̄ forſitan cōtracte ſunt ꝑ trāſgreſ ſionē ſtatutoꝝ religiōis vel alio mō. Cui cō ſonat qd̓ inquirit̉ a circūſtātibꝰ dū corpꝰ de bet inhumari. vultis ꝙ abſoluat̉. Sicut eti am apud ſeculares qn̄qꝫ nō humaret̉ corpꝰ niſi ep̄s vel curatꝰ mādaret/ ⁊ creditores con ſentirēt. ¶ Rurſus poſſet addi/ ꝙ ex indulto apl̓ico intelligat̉ fieri largitio quedā indul gētiaꝝ. ꝑ qͣs abſoluat̉ defunctꝰ a pena qͣ liga tus ē ī purgatorio. Sꝫ hͦ indiget maiori de claratōe. qꝛ nec certū ē de tali pͥuilegio vl̓ in dulto ſeu de forma eiꝰ. Et q̄ cauſa mouiſſet papā ad ꝯcedēdū tales indulgētias carthu ſiēſibꝰ plꝰ qͣꝫ alijs. qͣꝫuis auſteritas religiōis videret̉ eſſe cā rōnabil̓ tal̓ indulti. ¶ Et poſt ſcpͥturā p̄miſſoꝝ/ datū ē intelligi ꝙ pͥor ma gnꝰ/ ⁊ ꝯſeq̄nter alij fūgunt̉ autoritate legati pape circa ſuos Et iſtā cōceſſionē iudico rō nalē / ꝓ tollēdis ſcrupul̓ qͥ plures inſurguūt apud timoratos ī dei ſeruitio qͣꝫ al̓s. Et vt afflictis ꝓ timore dei ſua ꝓſit afflictō. Un̄ li cet defūcti nō ſint habiles facere ea q̄ cōiter inſtituunt̉ ꝓ ꝑceptōe indulgētiaꝝ. vt ꝙ ꝯtri buant. ieiunēt. orēt. pōt tn̄ papal̓ autoritas cōcedere vt ſi ꝓ earū ſuis viui talia faciāt ꝓ qͥbꝰ dant̉ indulgētie ꝓſint ipſis. Finit Super abſoluendi poteſtate. ⁊ qualiter expediat fieri reſeruatio nē peccatoꝝ Lorificate deū qͥ dedit ptāteꝫ i talē hoībꝰ Mat. xiiij. a. Qd̓ v̓ bū qͣꝫuis lr̄aliter ſit de ptāte ſa natōis morboꝝ ī corꝑe. tn̄ pͥn cipaliꝰ intelligit̉ ꝑ myſteriū/ de ptāte clauiū ſoluētiū peſtes pctōꝝ ī mente. Hec aūt ptās clauiū q̄ circa corpꝰ xp̄i myſti cū cū mēbrꝭ ſuis q̄ ſūt fideles exercet̉/ reſidet ī ſua plenitudīe ⁊ fonte apud papā/ dehīc ad p̄latos maiores vſqꝫ ad mīores qͦs curatos appellamꝰ deriuat̉ ordine hierarchico diuī tus nō hūanitꝰ inſtituto ad edificatōꝫ eccl̓ie ⁊ ſalutē ppl̓oꝝ/ quā xp̄s expediēs iudicauit Et qm̄ expedit viam pnīe ꝑ claues eccl̓iaſti cas nec nimis aꝑiri ꝓ ꝯtēptū. nec īprobe co artare ſine fructu. Uidēdū ē p̄cipue d̓ ptāte curatoꝝ q̄ qͦtidie p̄cticat̉. qͣliter ſit ⁊ qͣliter nō limitāda iuxta qͣlitates tꝑm ⁊ locoꝝ ⁊ multi plicatōꝫ trāſgreſſionū et poſſibilitatē reme dioꝝ. Qua ſuꝑ re placeat attēdere ꝓpoſitio nes. nō declaratōes/ q̄ ſequunt̉. ¶ Oīs caſus qͥ nō inuenit̉ a curatis remotꝰ/ cēſendꝰ ē eis ꝯceſſus ī foro ꝯſcīe r̄ſpectu ſubditoꝝ ¶ Oīs caſus cuiꝰ reſeruatio ad ſuꝑiorē vel nō dece ret vel nō expediret/ curatꝭ ē relinq̄dꝰ ¶ Oīs caſus pure ſecretꝰ nec ſcandaliſans ꝓximū/ relinquēdꝰ videt̉ eē curatis. p̄ſertim vbi nō ē ſpes maioris/ īmo deterioris effectus. vt qꝛ pctōr nūqͣꝫ iret ad p̄latū. nec forte noto cui qͣꝫ (ꝓut ſepe fit) auderet ꝯfiteri. ¶ Oīs caſus excōicatiōis late ſnīe ꝑ hoīem/ ⁊ noīatim in hāc vel illā ꝑſonā/ publice pōt a curatis rō nabilit̓ reſeruari. ¶ Caſus excōicationū late ſnīe ꝑ iura vl̓ hoīem. ⁊ hͦ ſub qͣdā generalita te nulla ꝑſona noīata / vident̉ poſſe ꝯcedicu ratis vt abſoluāt cū iniūcta ſatiſfactōe faciē da qͣꝫtū iura ꝑmittūt. ⁊ qͥes reipublice cū cle ri pͥuilegio pati p̄t. ¶ Caſus carnaliū lapſuū p̄ſertiꝫ ī ſexu muliebri ac puerili qͥ ſecreti ſūt vident̉ curatꝭ dimittēdi/ ſub terrore futuri iu dicij ꝯmixtōe brutoꝝ excepta ſi nō deſꝑatio timeat̉ ī remittēdo. ¶ Caſus votoꝝ cōiuꝫ et ſepe ſtultoꝝ/ cū abſolutōe de p̄teritꝭ ⁊ ꝯmu tatōe ꝓ futurꝭ vident̉ curatꝭ relinq̄ndi/ ma xime ſi ſint ſecreti. et ſi palā īutiles appareāt̉ aut modicū fructuoſi. pn̄t em̄ p̄lati talia cō mittere rōne ptātis ſue ſuꝑioris ⁊ ciuil̓ q̄ ī oī voto ciuili ſupponit̉ n̄ excepta ſꝫ incluſa ⁊c̄. ¶ Caſus reſtitutionū īcertaꝝ ac modici p̄cij pn̄t curatꝭ dimitti. ſecꝰ ī certꝭ. ſecꝰ ī magnis p̄cijs. ſecꝰ ī defraudatōibꝰ notorijs ⁊ ſcādalo ſis ⁊ vſurꝭ ¶ Caſus hereſū occl̓taꝝ ⁊ mētaliū Caſꝰ ſil̓r blaſphemiaꝝ leui motu ire ꝓlataꝝ Caſus ꝑiurioꝝ qͦtidianoꝝ n̄ iudicialiū. Ca ſus ſortilegioꝝ ſine horrore ac leſiōe ꝓxīorū ac ſacr̄oꝝ abuſione. Caſus ſacrilegij parui. Caſus offēſiōis ꝑentū ſine leſiōis enormita te pn̄t curatꝭ dimitti. ¶ Caſꝰ aborſuū vl̓ ī vē tre vl̓ extra qͥ veniūt oīno p̄ter intētiōeꝫ parē tū dimittēdi ſūt curatꝭ/ maxime ſi ſūt ſecreti nec ꝓxīos ſcādaliſant. qm̄ ꝓ talibꝰ nullo mō dāda eſt pnīa grauis/ p̄ſertim publica. Que nō pia ſed crudel̓ vbi loqͥmur ē cēſenda. nec excuſat ſꝫ accuſat hͦ loco dicere ꝙ dat̉ ad ter rorē alioꝝ. ¶ Caſus habētes ī decretꝭ patrū ſuas penitētias limitatas nō ſūt ꝓpterea ſic N Epiſtola de reſeruatōe caſuū XXXIII ſemꝑ/ īmo nec freq̄nter obẜuāda ꝑ curatos ī abſolutōe ꝯferēda qn̄ ſecreti ſūt. Secꝰ d̓ pu blicis. oꝑtet certe vt pnīe ſint ꝓ circūſtātijs arbitrarie. Tutiꝰ qͦꝫ dimittere penitentē ire ī purgatoriū cū ꝑua penitētia quā hic imple re vult/ qͣꝫ cū magna nō implēda ducere in infernū. verbū ē memoriale Guilhelmi pari ſien̄. Caſus enormes publici ⁊ ſcādaloſi taꝫ eccleſie toti qͣꝫ proximis locis ⁊ vicinis/ pn̄t vtiqꝫ maioribꝰ p̄latis reſeruari/ quos caſus facile erit cognoſci ꝑ curatos. ¶ Caſus reſer uati p̄latis/ pn̄t audiri ꝑ eos aut eorū vicari os ⁊ abſolui. dū tn̄ penitētes bona fide ꝓpo nāt reliqua cōfiteri ſuis habētibꝰ poteſtatē. īmo ꝙ libēter om̄ia cōfiterent̉ vni ⁊ eidē/ ſi ſi mul idē cōfeſſor vel vellet vel poſſet abſolue re. Tūc em̄ ē vnitas cōfeſſionis ex bona fide qͣꝫuis eē videat̉ diuerſitas ī cōfeſſoribꝰ ⁊ tꝑe vel actione. ¶ Lugduni. xxiij. Martij. M. cccc. xxij. ſub correctione. Finit. Incipit epiſtola eiuſdē ad quēdā ep̄m ſuꝑ moderatōe caſuū reſeruandoꝝ in foro penitentie. O Ontificali dignitati/ ſuꝰ qua liſcunqꝫ zelator clauibꝰ bn̄ vti Paſtoralis autoritas ī caſibꝰ reſeruādis quo ad foꝝ conſciē tie ſicut ⁊ alia q̄libet poteſtas/ data ē p̄latis in edificationē eccl̓ie nō in de ſtructionē/ ſicut dicit apl̓us. et in fauorē po puli xp̄iani ꝓ ſalute nō ꝓ queſtu/ aut ſil̓i cō modo cōſequēdo. Cōſtat autē certiſſime ꝑ plures exꝑtos ī cōfeſſionibꝰ audiēdis tēpo re iſto/ ꝙ reſeruatio ſtricta quorūdā caſuū/ p̄ ſertim ī grauioribꝰ ⁊ occultis ſpeciebꝰ pecca ti carnalis/ retrahit innūcros a cōfeſſiōe tali um peccatoꝝ. ſicut ſunt pueri ⁊ puelle. ⁊ mu lieres verecūdiſſime/ ⁊ rurales idiote/ a qui bus vix pōt extrahi cōfeſſio taliū peccatoꝝ quātūcunqꝫ cōfeſſor ſit ſollicitꝰ. humil̓. mo roſus ⁊ diſcretus. Ꝙ ſi remittant̉ ad p̄latū vel penitētiariuꝫ de lōginquo vel ī publico refugiūt ⁊ horrēt. Expertūqꝫ ē milleſies ꝙ nō vadūt. ſed nec ducēti nec trecēti. īmo nec mille penitētiarij ſufficerēt aliqn̄ ī vna dio ceſi ad tales caſus plene audiēdos abſoluē doſqꝫ. Deniqꝫ qͥd ꝓdeſt/ ⁊ certe obeſt pl̓imū addere verecūdiā ſuꝑ v̓ecūdiā. onera grauia ſuꝑ onera. ⁊ difficultatē ꝯfitēdi talia pctā ſu per difficultateꝫ/ q̄ tāta ē vt vix credi poſſet? Et hͦ p̄cipue qn̄ pctm̄ ſecretū eſt. ⁊ tale ꝙ au ctor ꝑpetue celabit ip̄m ſi velit / vt nec ep̄us nec aliꝰ inde punitōꝫ vl̓ noticiā īueniat. Si diceres. tal̓ ſi nō reuelabit dānabit̉. fatemur quidē ſed obuiandū eēt huic dānatōni mo dis om̄ibꝰ potiꝰ qͣꝫ addēda ſit occaſio. nun quid requirit̉ ſanguīs locuſ .i. damnatio ab illis qui occaſionē dederūt/ p̄cipue p̄latꝭ ma ioribꝰ? Sic certe et ipſi ſatiſfaciēt ꝓ iſto vſ qꝫ ad vltimū quadratē/ eūtes ī eandē dam nationē. cū ſint p̄lati ad ſaluandū gregē dn̄i poſiti ⁊ paſcendū. nō occidendū aūt ſcādali ſandū. Exꝑtū ē itaqꝫ/ ꝙ hic terror reẜuatio nis/ nullos aut pauciſſimos cohibet ſic pec care. innumeros aūt ſic retrahit ꝯfiteri pro pter dictas cauſas et etiaꝫ alias. qm̄ mulie res p̄cipue tali modo retrahunt̉. Primo ti mētes notari a maritis cuꝫ tales cōfeſſores adeāt. qui cū zelotipi ſint/ ſtatim ſiniſtrā cō tra vxores ſuas ſumerēt occaſioneꝫ/ vn̄ ſur gerēt iurgia. lites. diſcordie/ ⁊ amoris inter ruptio. ⁊ cetera q̄ peiora ꝓcurarēt mala. vti nā nō ſepiꝰ mortē. Secūdo/ qꝛ ſepiꝰ a talibꝰ ꝯfeſſoribꝰ exactionant̉ ī dādo pecuniaꝫ cer tā/ aut ſil̓ia. vel iniūgunt̉ penitētie publice vn̄ iterū a ſuis maritis notarēt̉. vn̄ quoqꝫ in ciderēt ꝑicula. Tercio ꝙ verecūde nō aude rēt cōfiteri magno plato aut famoſo docto ri ſicut bn̄ alijs. ſaluo illo ꝙ ſit bonꝰ et ido neus. Et pl̓es cauſas retrahētes/ qͥs ab ex periētia colligere p̄t? Sil̓r ⁊ ī viris cauſe ta les aliqͣliter eſtimāde ſunt/ ⁊ ſimiles. p̄cipue ſi aliqͥs incidiſſet caſuꝫ ep̄alē idcirco qͥa no cuiſſet ep̄o aūt eccleſie ſue quō iſte induceret̉ ad ꝯfitēdū ep̄o aut ſuo cognito vicario Aut forte qͥs conſiderās queſtum pecunialē fore apud cōfeſſores tales/ vt fit cōiter. vn̄ ſcāda liſatꝰ ſe a ꝯfeſſione retrahit. ⁊ mille talia q̄ in nūeros retrahūt a cōfeſſione? Et hoc intelli gēdū de pctīs occultꝭ. Secꝰ ē ī pctīs publi cis qͥbuſcūqꝫ Talia ſola ẜm qͦſdā doctores olim iura cōdita reſeruabāt. Ad qͥd? Nimi rū vt taxaret̉ pena grauis ⁊ publica ꝑ ſuꝑiō res talibꝰ/ ī exemplū ⁊ terrorē alioꝝ. Sꝫ ī oc cultꝭ ceſſat hec rō. qm̄ ꝓ talibꝰ nulla pnīa in iugenda ē/ quā nolit cōfitēs reciꝑe. Quoniā iuxta memorabile dictū Guilhelmi pariſiē ſis/ ſalubrius ē confeſſū cū pauca leuiſſima penitētia acceptata relīquere ī manu dei pu niendū ī purgatorio/ qͣꝫ cū magna nō adim plēda detrudere ip̄m ī infernū ¶ Prouideat igit̉ deinceps ſollicitudo tua pia ⁊ pōtifical̓ dignitas Noli claudere regnū dei. caue one ra grauia ceruicibꝰ debilibꝰ ⁊ caſurꝭ alligare Quāobrē taliū caſuū occultoꝝ reẜuatōe. qͥ Dialogus de poteſtate pchdolor vix veniūt ad ꝯfeſſores quoſcūqꝫ licet celeberrimi ſint. ¶ Poſtremo ſi nō placꝫ caſus oēs occultos (qꝛ de publicꝭ nō loqui mur) relinq̄re paſſim cuilibet ꝯfeſſori / vt pro om̄i etate ꝯfitētiū ⁊c̄. ſaltē hoc expedire vide tur. pͥmo ꝙ nullꝰ caſus iudicaret̉ eē reſerua tus quo ad ꝯfitētes minores .ſ. qͥ nō ꝯpleue rūt decimūquartū annū. qꝛ nō habēt ꝑfectū vſum ratōis. nec faciliter reſiſtūt tēptatōibꝰ ſuis. vl̓ malicijs alienis. nec leuiter audēt co rā ꝑſonis autēticis ⁊ extraneis ꝯparere. quā to minꝰ nō audēt de tā pudēdis ꝯfiteri ¶ Cō ſulēdū ē inſuꝑ verecūdie etiā parentū/ ſi cre bro vel publice vl̓ de lōginquo ad pnīarios mitterent̉. ¶ Et expedit deniqꝫ faciliter et ci to relinquere ptātē ſuꝑ occultis caſibꝰ cura tis ⁊ ordinarijs. ⁊ generalit̓ om̄ibꝰ qͥ bona fi de voluerint et ſciuerint ꝓficere aīabꝰ. nō ad queſtuꝫ vel ſubuerſionē. īmo tales diligēter inqͥrēdi eēt ⁊ inducēdi ⁊ rogandi ad laudē dei ⁊ ſalutē ppl̓i ꝯfeſſores ⁊ p̄dicatores ꝑ cō deſcēſionē bonitatis in hͦ tꝑe peſſimo qn̄ ni mis exꝑimur heu illud Gen̄. Corruꝑat oīs caro viā ſuā. Hinc horrēdū ē vbiqꝫ flagitio rū naufragiū. in qͦ ſaluat archa pnīe. cuiꝰ ar che introitū ido plꝰ expedit ampliare/ qͣꝫ ni mīa artitudo ſua ꝓhibeat eos qͥ ad ingrediē dū allici/ imo iuxta ꝑabolā euāgelicā qͣſi cō pelli debuerūt. ¶ Expediret inſuꝑ ī ſpāli/ dū pax vniuerſal̓ habebit̉ dn̄o ꝓpicio/ ꝙ qͥlibet de qͣcūqꝫ obediētia fuerit/ habeat licētiaꝫ ge neralē ⁊ exp̄ſſam/ ꝙ poſſit abſolui nedū iuri dice/ ſed ſacramētaliter a qͦcunqꝫ diſcreto ſa cerdote ſuꝑ om̄ibꝰ ī om̄i euētū qui peccauit circa materiā hanc contendentiū de papa tu. Dirigat omnia deus qͥ eſt bn̄dictus in ſe cula. Amen. Finit. In exemplari iſti di 5 alogo titulus n̄ erat inſcriptꝰ ex negligētia. ſed vt mihi videt̉/ dialogus ē diſcipuli dubi tantis ⁊ ſciſcitātis. ⁊ magiſtri reſpōdentis ⁊ explanātis ⁊c̄. magiſtri Iohānis d̓ Gerſon de poteſtate ligādi ⁊ ſoluēdi. ¶ Diſcipulus. Um chriſtꝰ dederit poteſtatē P ligādi et ſoluēdi/ pͥncipaliter Petro. ⁊ ſimul om̄ibꝰ apl̓is et ſucceſſoribꝰ. Querit̉ vnde dicat̉ hec poteſtas? ¶ Magi ſter. ¶ Sicut cognitio nr̄a rational̓ incipit a ſenſu. ſic impoſitio noīm ſumpta ē a rebus exterioribꝰ. Dicit̉ aūt aliquis ligatꝰ corꝑali ter/ qn̄ nō pōt exercere conueniētes oꝑationes in toto vel in ꝑte. vt ligatꝰ pedes et ma nus nō pōt oꝑari manualit̓ nec ambulare. Dicit̉ aūt ſolui dū tollunt̉ vincula/ et reddit̉ ſue libertati qua poſſit libere vti mēbris ſu is. Tractū ē inde nomē ligatōis ad ſpūalia. ⁊ ſil̓r nomē ſolutōis vel abſolutōis. vt dicat̉ aīa rational̓ ligata/ qn̄ non p̄t vti libere legi timis actibꝰ ꝯuenientibꝰ ſue conditōi. Sic dicit̉ ſomnꝰ ligare ſenſuales aut ītellectualeſ oꝑatōes qͣs vigilia ſoluit. Sꝫ magꝭ ad inqͥ ſitionē tuā ſuꝑior iudex ita d̓r ꝑ ſnīaꝫ ſuā iu dicialē penalē ligare ſubditū/ dū tollit ab eo liberā facultatē aliqͥd ciuiliter exercēdi. Ab ſoluit v̓o duꝫ facultatē hm̄oi reſtituit. ¶ D. ¶ Placet qd̓ ꝓtinꝰ ad ꝯpēdiū dicꝭ. Sꝫ dic ſi ptās p̄dicta ligādi ⁊ ſoluendi ſunt claues ec cleſie. vel claues de quibꝰ dictū ē Petro. Et tibi dabo claues regni celoꝝ. ¶ M. Quā uis drn̄tia multiplex aſſignari poſſit. accipi unt̉ tn̄ aliqn̄ ſynonime ꝑ doctores iuxta p̄fa tā trāſſūptionē. Naꝫ ſicut clauis materialis aꝑit ⁊ claudit. ſic ſpūalis ſuo mō. Sꝫ qꝛ vis breuiari ſermonē neqꝫ de clauibꝰ hmoi ꝑfe ctū hr̄e tractatū neceſſe ē/ ꝓpt̓ alia q̄ de ptāte eccl̓iaſtica latiꝰ habes tractata. Coartabit̉ hic etiaꝫ nūc ſermo de ptāte ligādi ⁊ ſoluēdi iudicialiter ꝑ ſnīas latas ab hoīe vel a iure. iudiciali ſeu iuridica Et deſcribit̉ ī pͥmiſ qͥd eſt ſnīa. ¶ Snīa ī genere ẜm ph̓icā noīm im poſitionē. ⁊ modos ſignificandi grāmatica les/ īmo metaph̓icales/ d̓r eē det̓mīata acce ptio alteriꝰ ꝑtis ꝯͣdictōiſ. Et deriuat̉ a ſētio tis. qꝛ ſētētiās ita ſētit. nec ꝑtinet niſi ad vtē tes rōne. ¶ Differt aūt a ꝯſilio ſicut cōcluſio ab inqͥſitione. iij. Eth̓. ẜm ph̓m. Un̄ conſili um ē queſtio vel inqͥſitio reſolutoria ſuꝑ me dijs aptis ad cōſecutionē finis intēti. Sen tētia ꝟo ē determīata acceptio alteriꝰ ꝑtis/ q̄ in diſceptatōe vel conſilio v̓ſabat̉. ¶ Et hoc aliqn̄ facit homo ſolꝰ ſecū ſuꝑ ꝓprijs agibi libus. Inde ē illud apud Iob. Sentētiā la bia mea purā loquent̉. Et apd̓ comicū ſtat ſnīa. Et ī ꝓuerbijs. Sapiētior ſibi piger vi det̉ ſeptē viris loquētibꝰ ſententias/ cū mul tis ſimilibꝰ. Un̄ nomīat̉ liber ſnīaꝝ. ¶ Attn̄ ⁊ ſepius et rei noſtre vicinius/ ſentētia dicit̉ concluſio p̄cōſiliata ꝑ plures ī iudicādo. Et cōuenit ſynonime cū iudicio qd̓ fert̉ poſt cō ſiliū. iuxta verbū xp̄i/ ponētis gradus inter penas ire debitas. Qui iraſcit̉ fratri ſuo in qͥt/ reꝰ erit ꝯſilio. qͥ āt dixerit fratri ſuo racha reꝰ erit iudicio. qͥ aūt dixerit fatue/ reꝰ erit ge henne ignis. Eſt itaqꝫ ẜm gloſas minꝰ gra Ligandi ⁊ ſoluendi XXXIII ue ꝙ pena vertat̉ adhuc in cōſilio/ qͣꝫ duꝫ de termīato ſubiacet iudicio. deinde oīm gra uiſſimuꝫ ꝙ iudicij fiat executio. Et eſt ſnīa ſic accepta/ decretū vel dictamē vel iudiciuꝫ ſuꝑioris. ꝑ qd̓ vult legitime ſubditū ſuum ꝑ penā ligari/ vel a pena liberari propter deū. De tali ſnīa ⁊ iudicio iubet dn̄s in Exodo. Nec ī iudicio plurimoꝝ acquieſces ſnīe vt a vero deuies. Et ī Eccl̓iaſte. Quia nō ꝓfert̉ cito ꝯtra malos ſnīa/ filij hoīm abſqꝫ vllo ti more ꝑpetrāt mala. Et ī euāgel̓. Ioh̓. Noli te iudicare ẜm faciē ſed iuſtū iudiciū judica te. ¶ D. ¶ De iudicio ⁊ iuſticia replet̉ ip̄a ſa cra ſcpͥtura. ac ꝑinde p̄t vberiꝰ agnoſci qͥd ſit iudicial̓ ſnīa. et quēadmodū ſnīa idē ē cū iu dicio. Snīa aūt duplex ē. q̄dā ligās vl̓ obli gās. alia ſoluēs vel abſoluens. Claret inſuꝑ quo mō ſnīa ferri debet legitime .i. ꝯformit̉ ad legē p̄ſertim diuinā. Et ꝙ in obſcurꝭ aut dubijs preuiū ſit ꝯſiliuꝫ. Et vt p̄ oculis de us ſꝑ habeat̉ tanqͣꝫ finis om̄is finis. ¶ Sec orit̉ queſtio conſequēter ſi quilibet iudex qͥ poteſt ferre ſnīam iudicialē liganteꝫ/ poteſt eadē autoritate ferre ſoluentē. ¶ M. ¶ Po teſtas de qͣ loquimur nō eſt poteſtas ſolius ordinis que reſpicit corpus chriſti verū. et q̄ dicit̉ equalis apud omēs qui ꝑ charactereꝫ ſacerdotalē habent poteſtatē ꝯſecrādi veruꝫ corpus xp̄i nō plus papa qͣꝫ ſacerdos infi mus. Hec ꝟ̓o poteſtas iudicialis ſeu iuriſ ditionis in eccleſia reſpicit corpus xp̄i my ſticuꝫ. Cuiꝰ poteſtatis plenitudo reſidet pe nes ſummū pontificē. et ē in ipſo tota pote ſtatiue. Ceterꝭ ꝟ̓o ꝑ partes deriuat̉ iuxta de terminationē legitimā iſtius fontalis et pri me poteſtatis. ⁊ hoc ne cōfuſio ſit in eccl̓ia ſtica politia. ſed ſit figurata ad exemplar ci uitatis hieruſalē tanqͣꝫ deſcendēs ab ea ẜm Apocal̓. Ioh̓is. Dicendū ē igit̉/ ꝙ dat̉ aliqͥ bus poteſtas ligādi iudicialiter ī multis ca ſibꝰ. ⁊ ipſis ꝓhibet̉ abſoluēdi facultas. ¶ D. Satis animaduerto caſus multos. S nunquid poteſt papa ꝯcedere facultatē ali cui ſacerdoti. ſit ille Iohānes/ ꝙ ꝑſonaꝫ ali quā ſingularē/ vt puta Martinū/ abſoluere poſſit ab om̄ibꝰ ſentētijs tā a iure qͣꝫ ab ho mine latis? ¶ M. ¶ Utiqꝫ poteſt. ¶ D. ¶ Cō ſequēter querit̉/ ſi ꝑ conceſſionē hāc genera lē/ poſſit Martinus abſolui generaliter ab omi vinculo ſentētie penalis late tā a iure qͣꝫ ab homīe? Et vt compēdioſius inquirā/ po terit ne Martinus abſolui ab irregularitate quā contraxit/ qꝛ celebrauit excōmunicatꝰ ¶ M. ¶ Uidet̉ pͥma facie ꝙ ſic. niſi certitu dinē aliquis oſtēderit repugnantē. cū bn̄fi ciū pͥncipis ſit latiſſime interp̄tanduꝫ. pene ꝟo reſtringēde. Et vt manifeſtiꝰ fiat iſtd̓ qd̓ dicimus. loquamur interim de ſnīa iudicia li lata ab homīe. Et ponamꝰ ꝙ Martinus delatus fuerit ſuo iudici celebraſſe miſſam/ ipſo ſtāte excōmunicato. ac ꝑinde ferat in eū ſnīam ꝙ ē irregularis ⁊ ad celebrādū dein ceps inhabilis. ¶ D. Caſus iſte quotidia nus eſſe pōt. ¶ M. ¶ Uicē nūc interrogātis accipio. Poterit ne Martinꝰ taliter ab ho minis ſnīa ligatꝰ abſolui ꝑ Iohannē ſacer dotē? ¶ D. ¶ Cuꝫ ligare ⁊ ſoluere ſint correla tiua ad inuicē. ſi Martinꝰ potuit ab homīs ſnīa ligari vinculo irregularitatꝭ. quō nō po terit ab homīs ſnīa ꝑ papā ſolui vel abſolui quēadmodū poſſet de excōicatōnis ſnīa ab hoīe lata talit̓ liberari. alioqͥn qͥd īportaret ꝯceſſio talis ample facultatis/ ꝙ ab omnibꝰ ſentētijs tā a iure qͣꝫ ab hoīe latis/ poſſit Io hānes abſoluere Martinū? M. ¶ Scis ne R qͥd ī oppoſitū poſſit ex iuribꝰ ītroduci? ¶ D. ¶ Accepi quoſdā dicere ꝙ irregularitas nō cadat ſub forma abſolutiōis ſed ſub forma diſpēſatōis. qm̄ irregularitas nō ſemꝑ indi get abſolutōe/ cū abſqꝫ pctō ꝯtrahat̉ aliqn̄. ſed tunc diſpēſatio locū habet/ ſi gr̄a tali fi at ¶ M. ¶Nō eſt vſqꝫ quaqꝫ abſurduꝫ illud qd̓ iſti dicūt Nihilominꝰ oportꝫ theologos ſimul cū canoniſtis conuenire in acceptiōi bus iſtoꝝ terminoꝝ/ ligare et ſoluere. Et ſci re qͥd dicat̉ ſentētia a iure. qͥd ab homine la ta. a qua dat facultatē abſoluēdi dn̄s papa in ꝯceſſione q̄ dicta ē. Cū v̓o ſicut p̄dixiſti abſolutō referat̉ ad ligationē/ ꝯceſſio loq̄ns de abſolutiōe a ſentētijs iuris aut hoīs/ ītel ligi debet de ſentētijs penalibꝰ atqꝫ ligātibꝰ. Et hoc iā notauimus. ſed recepimꝰ ꝯſtrīgē do ſermonē de ſentētijs a iure vel ab homīe latis/ ꝙ ſunt ſnīe penales inflicte vel late ꝓ pter culpā verā vel p̄ſumptā. ꝓpriā vel alie nā ꝓpter ſentētias penales. que qn̄qꝫ ferunt̉ ſine culpa illius ī quē ferunt̉. ſed nō ſine cau ſa. Quod dicit̉. patet ī excōmunicatis ꝓpter obedientiā deo ⁊ ꝓprie conſcientie faciendā vbi latet eccleſiā veritas ¶ D. ¶ Apparet ꝙ ī hac deſcriptōe ſentētiaꝝ ꝯſentire debeat ca noniſta. Talibꝰ em̄ ſentētijs ligati indigent abſolutōe q̄ ſoluat ſeu tollat vinculū. Nam quid ē abſolutio niſi a vinculo liberatō? ſiue tal̓ abſolutio fiat ꝑ nomē diſpenſatōis ſnīe ſiue ꝑ aliud nomē eqͥualens. vt ꝑ habilitatē Dialogus de poteſtate ſeu ꝑ reſtitutōꝫ ad pͥorē ſtatū. ¶ M. ¶ Dicet fortaſſis canoniſta. ꝙ int̓ liberatōꝫ a vincl̓o irregularitatis ꝑ diſpēſatōꝫ. ⁊ inter liberatio nē ꝑ abſolutōꝫ hoc int̓eſt. qꝛ abſolutio repo nit ſolūmō hoīem ī ſtatu ſalutis eterne/ tol lēdo qͥcqͥd ob eſt ꝯſecutōi ſalutis eterne. quē admodū fit ī articulo mortis dū penitꝫ hō. etiā ſi nullū poſſet hr̄e ſacerdotē. Diſpēſatio aūt reſtituit ad ea q̄ ſunt diuītatis ad bn̄ eē ī vita morali vel ciuili vl̓ meritoria ¶ D. ¶ Se queret̉ ex hac interp̄tatōe/ ꝙ Martinꝰ abſo lutꝰ ab om̄ibꝰ ſentētijs tā ab hoīe qͣꝫ a iure. n̄ abſolueretur ī caſu p̄noīato ab irregularita te ſnīaliter inflicta ꝑ hoīem. īmo a ſnīa inter dicti vel qͣliſcūqꝫ excōicatiōis. ſic ꝙ poſſet li bere ſuſciꝑe poſtmodū corpꝰ xp̄i. cū nō ſit d̓ neceſſitate ſalutis. īmo nec vti ſacramēto vn ctōis extreme. nec tenere bn̄ficiū eccl̓iaſticū. nec audire miſſas ī eccl̓ia. nec poſt mortē ha bere ſepulturā ſacrā. Patet hec ſeq̄la. qm̄ ta lia nō ſunt de neceſſitate ſalutis abſolute fa ciēda. Eſt tn̄ v̓ſus eccl̓iaſticꝰ ī oppoſitū/ ma xime de ligatis ꝑ ſnīas excōicatōis. dū eī ab ſoluūtur/ libere pn̄t poſtmodū neduꝫ corpꝰ xp̄i ſuſciꝑe ſed miſſam celebrare vt prius. et bn̄ficijs gaudere eccl̓iaſticis. Cur nō ita fie ret/ ſi a ſentētijs irregularitatis a iure vel ab hoīe latis abſoluant caſu nr̄o? ¶M. ¶ For titer inſtas. attēto ꝙ ī abſolutōe iuridica nō ē neceſſaria certa forma v̓boꝝ. quēadmodū dicimꝰ de abſolutōe ſacramētali a peccatis. Huc accedit ꝙ abſolutio iudicial̓ a vinculo penaꝝ/ pōt fieri circa abſentē vel circa nō pe tentē. īmo ī inuitū ẜm multos feret̉ ſeu rela xabitur. dū ſnīa penal̓ plꝰ īuenitur nocere ſi S bi ⁊ reipublice qͣꝫ ꝓdeſſe. ¶ D. ¶ Sed occur rit ad hͦ dictū abſurditas altera. ꝙ melioris cēt ꝯditōis ſnīa penal̓ a iure vl̓ ab hoīe lata ꝓpter pctm̄ illiꝰ qͥ ligatur/ qͣꝫ ſi abſqꝫ pctō ꝓ prio vinculū aliqd̓ vtputa irregularitatꝭ ꝯͣ heret. Quid em̄ ē irregularitas niſi quoddā impeditiuū vinculuꝫ/ ne ſit aliqͥs idoneꝰ ad aliqd̓ opꝰ legitimū. vtputa ad officiandū ec cleſie. ſicut excōicatio ligat et religat a ſacra mentoꝝ ꝑceptōe ſi ſit minor. ⁊ a ciuili cōica tione ſi ſit maior. Acta ī caſu p̄miſſo Marti nus culpa ꝓpria excōicatꝰ abſoluit̉. et abſo lutꝰ poterit exercere ſicut pͥus tales actꝰ legi timos qͥ nō ſunt om̄s de neceſſitate ſalutis. nō ſic aūt poterit abſolui ligatꝰ vinculo irre gularitatis abſqꝫ culpa ſua. ¶ M. ¶ Uide ſi quedā talia poteris inuenire in qͥbꝰ fauora biliꝰ agit̉ qͦ ad aliqͣ cū peccātibꝰ. qͣtinꝰ vbi ſuꝑ abūdauit delictū ibi ſuꝑabūdet et gr̄a. Exē plū ſumitur familiare ꝓpoſito nr̄o. Itaqꝫ ſi vir infidel̓ pͥus homicida baptizet̉/ ſoluitur nedū a culpa homicidij / ſꝫ ab irregularitatꝭ etiā vinculo ꝯſequēte homicidiū. vbi ſi du as habuiſſet vxores legitimas ſucceſſiue vel vnā nō v̓ginē/ baptiſmꝰ nō tolleret hoc irre gularitatis ligamētū. Forte ſic ī ꝓpoſito. ſi Martinꝰ abſoluitur ab om̄ibꝰ pctīs ꝯfeſſis ⁊ cū hoc ab om̄ibꝰ ſentētijs tam a iure qͣꝫ ab hoīe latis. Ueniret qͣſi ꝑ ſequelā abſolutō in regularitatis. ſicut excōicatōis/ ex qͣ ſumpſit occaſionalit̓ vinculū irregularitatis/ duꝫ li gatꝰ ſe diuīs īmiſcuit. Nō aūt ē ꝯcubinatio vl̓ ꝯſecutio tal̓ in irregularitate q̄ nō tā ꝯtra cta ē ex ſnīa penali qͣꝫ ex ꝯſtitutiōe legis aut ſtatuti ¶ P. ¶ Habēt iſta ꝓbabilitatē. ſed nō euacuāt tota difficultatē noſtre dubitatōis. ſpāliter qͦ ad inueſtigatōꝫ deſcpͥtōnis ſeu qͥd noīs ſnīe. p̄ſertim a iure late Ecce recipiamꝰ duas ꝯſtitutōes iurꝭ/ q̄ dicūt̉ decreta vel de cretales. vna dicit ſic. Si qͥs ſuadēte diabo lo manꝰ miſerit violētas ī clericū/ ſit excōica tus ipſo facto. Altera ꝯſtitutio dicit Si qͥs celebrauerit excōicatꝰ/ ſit irregularꝭ ipſo fa cto ¶ M. ¶ Rn̄di iā ꝙ quelibet ſcīa termīos ſuos hꝫ. ſed īferior ſcia dꝫ reſoluere ſuos ter minos qn̄ ſurgit ambiguitas ad terminos ſcīe ſuꝑioris qͥ ſunt ſimpliciores. Sic eī me thaphiſica reſoluit terminos oīm ſcīaꝝ/ iun ctis logica. grāmatica et rethorica. Cū igit̉ theologia ſit ſuꝑior ad oēs ſcīas. etiā ad me thaphiſicā naturalē et ad ius omne/ canoni cū ⁊ ciuile. debet reſolutio vel interp̄tatio ſu mi ꝑ theologiā. p̄ſertim ī his q̄ ſalutē reſpici unt. ¶ D ¶ Perſpicuū eſt etiā mihi in exem plis inductis mō ꝑ te. ¶ M ¶ Priuilegiatꝰ itaqꝫ ꝑ papā/ de cuiꝰ ptāte pͥncipalit̓ ē ſermo p̄ſens/ iure d̓r abſolutus ab aliqͣ lege genera liter pͥus ip̄m ligāte. ſil̓r ⁊ diſpenſatus. Et hͦ ſiue diſpēſatio ſit legꝭ moderatio. ſiue ſit ip̄i us total̓ ablatio Rurſus ille qͥ habilitat̉ ab ſoluit̉ ab īhabilitatōis vl̓ irregularitatꝭ vin culo. Rurſus dū infamis reſtituit̉ ad famā abſoluit̉. Hoc vidit illa iunior Sara dum orauit. Obſecro dn̄e a vinculo īproperij ab ſoluas me. Quid p̄terea de ẜuitute? nūqͥd n̄ ē vinculū magnū nunqͥd ē liberatio grādis abſolutio vinculi ſeruitutis? Seruitutꝭ in quā vel q̄ pēſat. vel q̄ eēt ſi nō eēt iudex cōce dēs libertatē. vn̄ papa diſpenſans cū irregu lari/ poſſet ita dicere. Soluo te vel abſoluo te a vinculo irregl̓aritatꝭ vl̓ ab irregl̓aritate Ligandi ⁊ ſoluendi XXXIII Et ita d̓ qualibet alia iuris pena ſub penali ſnīa a iure lata vl̓ hoīe ¶ D. Suꝑeſſe nihil video circa ꝯceſſiōꝫ ī martino factā ꝙ abſol ui poſſit ab oībꝰ ſentētijs tā a iure qͣꝫ ab hoīe latꝭ autoritate ſūmi pōtificꝭ qͥn ſnīa irregl̓a ritatis cadat ſub hac ꝯceſſione. q̄ ꝯceſſio ve racit̉ ē q̄dā abſolutio. Martinꝰ em̄ prius li gabat̉ ne poſſet ab alio qͣꝫ a ſummo pōtifice abſolui. nūc v̓o p̄t abſolui a qͦcūqꝫ ſacerdo te quē elegerit. ⁊ ita ſolutū eſt vinculū ab eo ſnīaꝝ vbi reẜuāt̉ tales caſꝰ ſoli pape. Finit ¶ Accipe ſub ꝯpedio ꝓpoſitiones octo ſequētes ad elucidationē p̄miſſorum. ¶ Prima propoſitio. Onis ſnīa taꝫ a iure qͣꝫ ab hoīe lata/ deriuat̉ a ſnīa pͥmi iudicꝭ d̓i. ⁊ hͦ mediate vel īmediate. appro batiue vl̓ ꝑmiſſiue. Reꝑit̉ inde di ctuꝫ de deo/ ꝙ ſnīa eiꝰ fuit hec vel illa. Dixit exp̄ſſe Greg. ꝙ deꝰ mutat ſnīam nō ꝯſilium. cuiꝰ verbi intellectꝰ alibi querendus ē. Scd̓a propoſito Oīs ſnīa tā a iure qͣꝫ ab hoīe lata/ ꝯtīet̉ ſub duplici dr̄a. qꝛ q̄dā ē ſoliꝰ d̓i. q̄dā creature rō nal̓ ſub deo. ⁊ hͦ vl̓ a btīs/ ſic̄ ſūt angeli. vel d̓ viatoribꝰ/ ſic̄ ſunt pͥncipes ⁊ p̄lati. Un̄ d̓r de Nabuchodonoſor/ ꝙ egreſſa ē ſnīa ab eo vt interficerent̉ oēs pͥncipes babylonis. Sūt inſuꝑ concordantie tales multe. Tercia propoſito Oīs ſnīa tā a iure qͣꝫ ab hoīe lata/ dici p̄t iu dicial̓. ⁊ hͦ vel ī foro ꝯſcīe interioris/ vl̓ ī fo ro coercētie iuſticie ext̓ioris. Dr̄ em̄ ſnīa iu dicial̓. qͣſi ꝯcluſio ſeu determinatio iudicij. Quarta propoſitio. Oīs ſnīa iudicialis humana dici p̄t ciuil̓ vl̓ eccl̓iaſtica. ⁊ hͦ ẜm diuerſos fines ꝓximos ⁊ pͥncipaliter intentos. qꝛ ſnīa ciuilis reſpicit vitā pn̄tē pro ſuo ꝯuictu trāquillo. eccleſia ſtica v̓o vitā futuram. Quinta propoſitio. Oīs ſnīa iudicial̓ eccl̓iaſtica fūdat̉ in verbo xp̄i dicētꝭ ad petꝝ ⁊ apl̓os. Quecūqꝫ ligaue ris ſuꝑ terraꝫ. vbi pͥus īmediate fundauerat ptātē excōicatōis iudiciarie d. Ꝙ ſi eccl̓iam nō audierit/ ſit tibi ſic̄ ethnicꝰ ⁊ publicanus. Sexta propoſito Oīs ſnīa iudicial̓ eccl̓aſtica ſufficiēter expli cat̉ ꝑ hec duo v̓ba ligare ⁊ ſoluere vtēdo ter mīs iſtꝭ nō ad lr̄aꝫ ſic̄ ligāt̉ boues ⁊ aſini. ſed ẜm trāſſumptōeꝫ corꝑaliū ad ſpūalia. ita ꝙ ſnīa iudicial̓ eccl̓iaſtica deſcribi p̄t ꝙ ē ſnīa ligās l̓ abſoluēſ ī ordīe ad finē felicitatꝭ et̓ne Septia propoſito. Oīs ſnīa iudicial̓ eccl̓aſtical̓ a iure l̓ ab ho mine lata dū ꝯcedit̉ vt poſſit abſolui/ p̄ſup ponit ꝙ ipſa ligauerit vno vincl̓o penali vl̓ Octaua propo (plurimis Oīs ſnīa iudicial̓ eccleſiaſtica diuerẜ noībꝰ p̄t explicari vl̓ ferri ꝓ arbitrio iudicꝭ p̄ſertim ſup̄mi qͥ ē papa. ſicut dicēdo duꝫ ligare vult. Uolumꝰ talē eē ligatū vl̓ excōicatu qͦ ad oēſ actꝰ legitīos ciuiles vl̓ eccleſiaſticos. Uolu mꝰ talē eē irregularē. ī habilē. īfamē ⁊ ita d̓ ta libꝰ penaꝝ vincul̓. Aut dū vult ſoluere dicē do. Diſpēſamꝰ cū tali. habilitamꝰ talē. reſti tuimꝰ talē fame ſue. ꝯcedimꝰ tali vt ꝓmoue ri poſſit ad ordīes n̄ habitos vel ī habitꝭ mī ſtrare. Et ita d̓ mille loq̄ndi modis qͥ finalit̓ reſoluūt̉ ī hec duo v̓ba ligare ⁊ ſoluer. ¶ Su ꝑeſt ex iſtis ꝯcludere/ ꝙ interp̄tatio doctrina lis theologoꝝ fauet ꝯceſſiōi p̄dicte/ ꝙ dū pa pa ꝯcedit martino vt habeat facultatē eligē di ꝯfeſſorē qͥ poſſit eū abſoluer̄ ab oībꝰ pctīs d̓ qͥbꝰ ꝯfitebit̉. ⁊ a ſentētijs tā a iure qͣꝫ a hoīe latꝭ ꝯp̄hēdit̉ ī hac abſolutōis facl̓tate irregu laritas ꝯͣcta l̓ a iure vel ab hoīe. qꝛ n̄ ꝯͣhit̉ ni ſi ꝑ ſnīam ab hoīe vel a iure latā. alioqͥn da rent̉ ſnīe tā excōicatōis qͣꝫ interdicti a qͥbus nō poſſet p̄dictꝰ martinꝰ abſolui v̓tute ꝯceſ ſionis ſue. Ꝙ ſi ſic. petit̉ regl̓a general̓. que caſus in quibꝰ ⁊ in quibꝰ nō fieri valeat abſo lutio/ determinet. Finit. Sequitur ab eodeꝫ dn̄o Cācellario facta reſolutio ſuꝑ caſu ſub ſequenti circa irregularitatē Uidā hn̄s cultellū ꝑuū ī vagīa al T teriꝰ maiorꝭ repoſitū eduxit eū n̄ doloſe neqꝫ ad vſum illicitū. quē cultellū dū vnꝰ ſocioꝝ vellet acci pere ⁊ ip̄e reniteret̉. Cōtigit vt illa hora ⁊ lo co qͥdā retrorſū appropinqͣret ⁊ īpingeret ī illū ꝑuū cultellū vt oculꝰ ſuꝰ ꝯfigeret̉ talit̓ ꝙ cecatꝰ fuiſſe d̓r tādē oculꝰ ille. Querit̉ ſi dicē da ē inde ꝯtracta irregularitas ī tenēte cul Reſolutio ſuper caſu tellū ¶ Rn̄det̉ ꝑ aliquas ꝯſiderationes. Cōſideratio prima. Cōſiderādū ē pͥmo ꝓ diſſolutione caſus/ ꝙ ī talibꝰ ſepe aliter iudicat iuriſta. aliter theo. logꝰ. qꝛ pͥmꝰ magꝭ inſpicit foꝝ ꝯtētioſuꝫ ⁊ ex trinſecū. ſed theologꝰ magis attēdit foꝝ ꝯſci entie ⁊ intrinſecū quo ad deū. Cōſideratio ſcd̓a. ¶ Cōſiderādū ē ꝯſeq̄nter ꝙ hͦ duplex foꝝ ac cipit ſuā diſtinctōꝫ ẜm ꝙ actꝰ moralis hꝫ cō ſiderari dupl̓r. hoc ē dicere ẜm materiaꝫ vel ẜm formā actꝰ moral̓. Materia actꝰ moral̓ d̓r ip̄e actꝰ d̓ genere cū circūſtātijs ſuis gene ralibꝰ n̄ habito reſpectu ad finē vl̓ intētōem agētis. forma v̓o ē ipſa intētio finis. Cōſideratio tercia ¶ Cōſiderādū vlteriꝰ ꝙ materia actuū mora liū attēdit̉ ī triplici dr̄a. Nā qͥdā ſunt actꝰ de genere ſuo ſimpl̓r mali qͥ .ſ. ꝯfeſtim noīati in cludūt ſecū maliciā/ ſicut dicit ph̓s. vt ſunt furtū. fornicatio. homicidiū. Alij ſūt actꝰ de genere ſimpl̓r boni. vt dare el̓ ynā. honorare parētes. Tercij ſūt īdrn̄tes de ſuo genere. vt leuare feſtucā. fricare barbā. ⁊ ſil̓es. Conſideratio qͣrta. ¶ Cōſiderādū rurſꝰ ꝙ iſtoꝝ tripliciū actuū pͥmi ſic ſe hn̄t ꝙ n̄ ſt̓ ſuſceptibiles bōe forme moral̓. ſic̄ materia īdiſpoſita ī nat̉alibꝰ n̄ ē ſu ſceptiua forme natural̓ ⁊ vite. ita ꝙ ꝓpt̓ nul lā bonā ītētiōꝫ pn̄t tales actꝰ boni effici. ſcd̓i ꝟo actꝰ pn̄t fieri mali qͣꝫuis ſūt ī genere ſuo boni/ dū accedit intētio ꝑuerſa. ſil̓r ⁊ tercij. Cōſideratio quinta ¶ Cōſiderādū ē ꝯſeq̄nt̓ ex iſtꝭ quō poſſit eē variū iudiciū ſuꝑ eodē caſu īter iuriſtā ⁊ the ologū. qꝛ iuriſta ꝯſiderat factū ī ſe ⁊ circūſtā tias ext̓iores d̓ qͥbꝰ p̄t iudicial̓r apparere. et apd̓ eū tenꝫ iſta regl̓a. ꝙ idē ē d̓ his q̄ n̄ ſūt ⁊ q̄ n̄ apparēt. Cōſtat āt ꝙ ītētio faciētis quā hꝫ interiꝰ ī corde nō cognoſcit̉ ī ſe niſi forte ꝑ q̄dā ſigna ſeu cōiecturas extrinſecas. the ologꝰ aūt intuet̉ cor in foro ꝯſcīe. in qͦ credit̉ confitēti tā ꝓ ſe qͣꝫ ꝯtra ſe coram deo. Conſideratio ſexta. ¶ Cōſiderādū d̓inceps applicādo ad ꝓpoſi tū nr̄m etiā oīa ſil̓ia/ ꝙ iuriſta ꝯſiderās actū moralē cū circūſtātijs extrīfecꝭ d̓ qͥbꝰ p̄t iudi cial̓r ꝯſtare/ fert ꝯformit̓ iudiciū ad illas in xta dicta. Cōtīgit aūt freq̄nter ꝙ tal̓ actꝰ ſic ꝯſideratꝰ fit d̓ ſcd̓o vl̓ t̓cio genere. qͥ .ſ. pōt ex ītētōe fieri vl̓ bonꝰ vl̓ malꝰ. Exēplū ī ꝓpoſi to. tenere cultellū de ſe n̄ ē malū. ſil̓r ꝙ aliqͥs velit cultellū reciꝑe n̄ ē d̓ ſe malū. rurſꝰ ꝙ ali qͥs acceſſerit retro vel ꝓpe/ n̄ ē d̓ ſe malū. Et ex iſtꝭ ſeqͥt̉ ꝙ leſio ocl̓i q̄ ſecuta ē/ n̄ ē d̓ ſe mo ral̓r mala. īmo ſtaret ꝙ ſic̄ p̄cedēs actꝰ ſeu cir cūſtātie. ita ⁊ iſte reſultās facti fuerūt cū ma gna charitate ⁊ beniuolētia ex intētōe boni fi nis apud deū. qͣꝫuis d̓ illa intētōne nō appa reat apd̓ mūdū. īmo forte magꝭ d̓ oppoſito. X Conſideratio ſeptia ¶ Cōſiderādū inſuꝑ ꝓ maiori elucidatōe/ ꝙ ſic̄ apd̓ ph̓os naturales diſtīguit̉ duplex ge nus cauſaꝝ. ita ⁊ apd̓ morales. Nā q̄dā ſūt cauſe ꝑ ſe alie ꝑ accidēs. Cauſe ꝑ ſe dicūt̉ ac qͣs natꝰ ē ſeqͥ natural̓r ⁊ cōit̓ tal̓ effectꝰ. Sed cauſe dicūt̉ ꝑ accidēs ad qͣs nō ē ordīatꝰ vel natꝰ ſeqͥ tal̓ effectꝰ. aut ſi ſeqͣtur. hoc ē extra. ſꝑ ⁊ freq̄nter ⁊ p̄ter intētionē agētis. ſicut d̓r ij. phiſicoꝝ. ⁊ inducit̉ a Boecio de ꝯſo. ph̓ie deſcribēdo caſum ⁊ fortunā. Cōſiderāduꝫ LONAIDE. Olli. iuxta hͦ ī caſu noſtro/ ꝙ talis leſio vel excecatio oculi nō ē de ꝑ ſe nata ſeqͥ. ⁊ vt ī pluribꝰ a talibꝰ cauſis. iō d̓r fuiſſe mere caſualis ſeu fortuita ⁊ p̄ter intētionē agētis ⁊ de ꝑ accidēs. ideo de ſe nō ē imputādus talis effectꝰ agēti quo ad deuꝫ et cōſcientie foꝝ. ſaltē qͣꝫtū ad pctm̄ qd̓ nō ē niſi voluntariū. Cōſiderādū nihi LONAOE. ¶L. lominuſ ꝙ iuriſta ꝯtētioſe agēs nec credēs intētiōi / arguet ex circūſtātijs ꝙ intētio fuit ꝑuerſa ⁊ dānanda ꝑ aliquas ꝯiecturas. Una eſt. ſi talis dabat operam rei licite. Altera ſi hoſtis erat ꝑſo ne leſe. Altera ſi nō appoſuit ſufficientē cau telā/ ne ꝑſona illa lederet̉. ſed poterat ſatꝭ ad uertere ꝙ ex actu ſuo ſequeret̉ talis effectus. Sed ſi oēs iſte cōiecture ⁊ ſil̓es ceſſent ī ve ritate. nec fuerūt ī intētione nec eē debuerūt. theologꝰ ſtabit iudicio conſcīe apud deū CONIIde. L. piuꝫ īſil̓ibꝰ. Ecce qꝙ Cōſiderādū ē exem Iacob cognouit Lyā q̄ nō erat vxor ſua. ⁊ tn̄ excuſat̉ a pctō. qͣꝫuis poſſet videri ꝙ da bat operā rei illicite ſine appoſitōe ſufficien tis cautele. Quare? Quia certe potuiſſet at tuliſſe lumē dicet aliquis ⁊ inſpexiſſe lectuꝫ. L De materia excō. ⁊ irregulari. X XXXIII ⁊ ita ſciuiſſet ꝙ Lya nō erat Rachel. ac ꝑin de videret̉ ignorātia nō inuincibil̓ eē. qꝛ vti qꝫ poterat vinci mō tacto vel ſil̓i. Cōſiderādū ē igit̉ ꝓ intelle LOI. xl. ctū hꝰ qd̓ ē dare oꝑaꝫ rei il licite. ⁊ hꝰ qd̓ ē hr̄e ignorātiā īuīcibilē/ ꝙ iſta iudicāda ſūt ex cauẜ ꝑ ſe. n̄ a cauẜ ꝑ accidēs Un̄ ī exēplo p̄miſſo iacob d̓r habuiſſe igno rātiā facti inuīcibilē. nō qꝛ n̄ poſſet vinci eti am ꝑ induſtriā hūanā. ſꝫ qꝛ fecit ſufficiēter il la q̄ ī talibꝰ ſūt ꝯſueta obẜuari ⁊ ad q̄ teneba tur ẜm moralē certitudinē. īmo videt̉ ꝙ pec caſſꝫ ⁊ īuerecūde egiſſꝫ afferēdo lumē. fuiſſet qꝫ merito d̓ zelotipia vl̓ nimia ſuſpitōne cul pādꝰ. Rurſꝰ qͣꝫuis ille ꝯcubitꝰ cū lya eēt res d̓ ſe illicita. tn̄ Iacob n̄ d̓r dediſſe oꝑaꝫ rei il licite. qꝛ putabat ex errore facti illā eē rachel Sic medicꝰ aliqͥs aūt aliꝰ ſi ex pietate vellet inſpicere oculū alicuius ꝓ extrahēda ſpina. ⁊ a caſu aliqͥs pelleret medicū vel leſuꝫ. ſic ꝙ ſpina plꝰ īfigeret̉. ⁊ īde cecitas ſeq̄ret̉. tal̓ me dicꝰ nec peccar̄ nec irregl̓arꝭ eē qͦqͦ mōdiceret̉ p̄ſertim ī foro ꝯſcīe. alioqͥn ſeq̄rēt̉ qͦtidie irre gularitates infinite/ ſi ex qͣlibet cā ꝑ accidēs deberet aliqͥs irregularis iudicari. Cōſideranduꝫ ē vigilāter LOI. Ell. ſuꝑ ſil̓ibꝰ caſibꝰ ex eadē ra dice ꝓueniētibꝰ. ꝑ quā radicē debēt iudicari ẜm artē verā. nō ẜm cuiuſlibet fantaſiā. Po namꝰ corā oculis bellū aliqd̓ mortifeꝝ/ lici tū tn̄/ vbi mille hoīes trucidantur. Attēda mus ſil̓ qͦt ⁊ quāti ſūt viri eccl̓iaſtici. qͦꝝ acti ones potuerūt dici cāe ꝑ accidenſ tal̓ cedis. alt̓ dedit ꝯſiliū ꝙ patria defēderet̉ vi arma ta. alt̓ p̄dicauit ⁊ hortatꝰ ē milites viril̓r age re. alter pecunias aut cibos miniſtrauit/ aut forſan arma dedit. ⁊ talia ſine nūero potuer̄t fieri etiā ꝑ eccl̓iaſticos. abſqꝫ qͥbꝰ auxiliatori bus vel hortātibꝰ/ forte bellū nō fuiſſet. j Cōſiderāduꝫ igit̉ ꝙ hec LOI. Elle. ꝯſeq̄ntia nō valet. Iſte fuit cā ꝑ accidēs mortꝭ vl̓ mutilatōis alicuiꝰ hoīs. gͦ ip̄e ē homicida vl̓ irregl̓arꝭ. Sil̓r fi eret applicatō ad materiā excōicationū pro tollēdis ml̓toꝝ ſcrupul̓ ī ꝑticipatōe vel ꝯſi lio. ſꝫ hoc melius ſeꝑatim poterit declarari. Cōcludēdo ſub corre LOI. IELL. ctōe meliꝰ ſentientiū vi detur ꝙ ex p̄dicto caſu ſic ꝯſiderato nō eſt di cenda irregularitas fuiſſe ꝯtracta/ neqꝫ pec catum cōmiſſum. pro regula. Elici LOTOIEAVIU tandēp̄t ex p̄miſſis ꝑ modū regule/ ꝙ irregl̓aritas ꝯtrahit̉ ex homicidio vel mutilatōe ⁊ nō aliter. qn̄ occi dēs vel mutilās fecit actū ex qͦ nata ē de ꝑ ſe vel vt cōiter ſeu ꝓbabil̓r ſeqͥ mors hoīs ſeu mutilatio. ſiue tal̓ actꝰ ſit licitꝰ/ ꝓut in iudici bus ⁊ belligerātibꝰ ꝓ republica. ſiue ſit illici tus de genere vl̓ ex intētōe. Uidet̉ em̄ ꝙ iſta notificatio ſit ſufficiēs tā apud theologū qͣꝫ apud iuriſtaꝫ. Niſi forte iuriſta aliqͥs ponat aliquā hm̄oi irregularitatē fundatā a legiſla tore ꝓpter ſolū terrorē incutiendū homībꝰ ⁊ nō rōne delicti. nec ratōe myſterij. qͦ caſu tal̓ difficulter poterit diſtinguere caſus aliquoſ generaliter/ ꝑ quos diceret cōtrahi irregula ritatem ex homicidio. ⁊ ꝑ alios om̄ino ſil̓es vel grauiores nō contrahi. Finit. Caſus quidaꝫ pul cre ⁊ vtil̓r reſolutꝰ ꝑ Ioh̓. d̓ gerſon Uidā ſcholarꝭ pariſien̄. audiuerat. Y ex fama volāte/ ꝙ falſarij lr̄aꝝ apl̓i caꝝ vl̓ d̓ iure vel al̓s d̓ facto erant excōicati. Scholari illi pariſiꝰ exn̄ti allata ē d̓ curia romana vna gr̄a expectatiua ī qͣ erat īcorrectō ī ortōgͣphia vniꝰ vocabl̓i vbi ꝓ lr̄a e pōebat̉ lr̄a o. Scolarꝭ iſte erat ſcrupuloſ ⁊ tīebat corrigere vocabulū illd̓ ꝓpt̓ cēſurā apl̓icā. nihilominꝰ correxit ip̄m ſolūmō diſ cōtinuādo lr̄aꝫ o. ⁊ faciēdo de ipſa e ꝑ leuem tractū canipuli. ⁊ erat correctio īꝑceptibilis ¶ Poſtea ſcholarꝭ iſte ad cautelā ⁊ ꝓ pacifica tōe ſcrupuli/ ꝯfeſſus ē cuidā idoneo ſacerdo ti. qͥ ſacerdos dixit ſibi ꝙ tal̓ correctō n̄ erat falſatio lr̄e apl̓ice ſꝫ emēdatio Ex qͦ tꝑe ſcho larꝭ iſte fuit ſatiſ pacificatꝰ ī ſua ꝯſcīa. Tādē labētibꝰ aliqͥbꝰ tꝑibꝰ ſcholarꝭ iſte ꝓmotꝰ ē ad ſacerdotiū ⁊ celebrauit fere ꝑ triēiū. nulluꝫ faciēs ſcrupulū d̓ iſta mat̓ia/ donec ſtudēdo ſūmā ꝯfeſſoꝝ īuenit ibi q̄ ſequūt̉ Hoſti. li. v R. xx. d̓ crimīe falſi. §. ij. qͣlit̓. ſub. §. porro ſꝫ hodie Hodie inqͥt p̄ceptū ē ꝙ lr̄is dn̄i pape nec ī magno nec ī modico audeat qͥs manū īponere/ etiā vnicā lr̄aꝫ vl̓ pūctū vnicū corri gēdo. exceptis officialibꝰ qͥbꝰ hoc ꝯmiſſū ē. alioqͥn manū apponēs/ ex canone lato ī cu ria/ ipſo facto ſnīam excōicatōis īcurrit. q̄ n̄ pōt ꝑ aliquē citra ſedē apoſtolicā relaxari. ¶ Quapropt̓ q̄rit̉ vtꝝ ꝓpter iſtā ꝯſtitutōꝫ di ctꝰ ſcholaris īcurrerit ſnīam excōicatiōis. ⁊ ꝯſeq̄nter irregl̓aritatē īmiſcēdo ſe diuīs? De iſta q̄ſtione qͥdā ad pauca aſpiciētes vel ni mis ruditer ſentiētes dixerūt pͥmo ſuꝑ hͦ v̓ bo. manū apponere. deinde ſuꝑ hͦ v̓bo corP 2 De materia excōmunicationū rigēdo. Suꝑiores tn̄ lr̄ati qͥbꝰ ē epykeia mo ral̓r ꝯmiſſa iudicial̓r vel doctrinalit̓/ necnō theologi p̄ſertī licētiati ⁊ ī foro ꝯſcīe habēteſ gnomicā. hͦ ē v̓tutē ſuꝑiorē interp̄tatiuā ẜm leges diuīas ⁊ et̓nas dicerēt iudicio meo ꝙ hec v̓ba debēt ītelligi ꝓut īcludūt ī ſua rōne ſeu ſignificatōe formali deformitatē ⁊ mali ciā. hͦ ē ꝙ tal̓ appoſitio vel correctio facta ſit ex malicia vel ꝯtēptu. Alioqͥn cadūt puri lr̄a les ⁊ rudes ī īcōueniētia ⁊ abſurditates pl̓i mas. vt ꝙ recipiēs bullā apl̓icā et māu ꝯtre ctās ⁊ eā ſcholaribꝰ ſuis exhibēs ⁊ eā pūctu ans ꝓ exēplari incurreret hāc ſnīam. ⁊ ita de ſil̓ibꝰ īcōueniētibꝰ/ q̄ parmenides nūqͣꝫ vidit iuxta v̓bū alioꝝ. Un̄ ſic̄ ī excōicatōe ꝑcutiē tiuꝫ clericos ſupponit̉ ꝙ hͦ fiat ſuadēte dia bolo. ⁊ ſic̄ ī apocal̓. ⁊ ī ſymbolo niceno. ⁊ ī di ony. d̓ diuīs nomībꝰ. dū ponit̉ ꝙ nihil liceat addere vl̓ diminuere/ dicūt expoſitores cō cordit̓ ītelligēdū eē ꝙ hec additō vl̓ diminu tio n̄ fiat ad corruptōꝫ pͥncipal̓ ītellectꝰ ſpūi ſctī. ita accipiēdū ē ī ꝓpoſito. Addēdo ꝙ ex cōicatio nullo mō ferri p̄t niſi ī ꝯtūacē. Nul lus aūt ē ꝯtūax niſi agat ex ꝯtēptū dei et ec cl̓ie. Hic āt ꝯtēptꝰ nō fit niſi a ſciēte ve vl̓ in terp̄tatiue. ⁊ qͥ dū ſcit nō ē ꝑatꝰ audire eccl̓iaꝫ Doctores theologi/ noīati doctor ſubtilis ī qͣrto/ reprobant ex hac radice tantā multipli catōꝫ excōicationū/ p̄ſertī late ſnīe. attēden tes ꝙ ptās eccl̓aſtica data ē ī edificatōꝫ nō ī deſtructiōeꝫ ⁊ laqueū inextricabilē animaꝝ. Quis em̄ diceret ꝙ aliqͥs p̄latꝰ ex motu capi tis ſui ferēs excōicatōeꝫ d̓ rebꝰ indrn̄tibꝰ vel etiā bonis d̓ genere. vt ꝙ leuans feſtucā. vel dās hoī el̓ynā/ excōicatiōꝫ incurreret ipſo fa cto tolerādꝰ eēt ⁊ audiēdꝰ? Sic ī ꝓpoſito. qꝛ ꝓrſus indrn̄s ē tenere bullā pape bn̄ vel ma le .ſ. ad reuerentiā bn̄/ vel ad ꝯtēptū male. ſic ad alios fines bonos vel indrn̄tes bn̄ vl̓ in differēter. Attēto deniqꝫ ꝙ nō ē ꝯtēptꝰ ver vel interp̄tatiuꝰ/ vbi nō ē obligatio ſciēdi. ꝓ ut euenit ī ꝯſtitutōnibꝰ pure poſitiuis apud maximā hoīm multitudinē vbi ignorātia ex cuſat/ p̄ſertim apd̓ deū. Alioqͥn qͥlibꝫ eēt ob ligatꝰ eē ſūmꝰ iuriſta. īmo plꝰ qͣꝫ ſummꝰ qͥ ſci ret oēs ꝯſtitutiones ſūmoꝝ pōtificū ⁊ alioꝝ ſcpͥtas ⁊ nō ſcpͥtas. Poſſent ⁊ expediret hec inconueniētia latiꝰ deduci ꝯͣ īponētes iugū graue homībꝰ qd̓ nec ip̄i digito mouere vo lūt. nec eoꝝ pr̄es et filij ferre potuerūt. Hoc vnū ad pn̄s q̄ſitū dico/ ꝙ circūſtātijs attēti nō ē habēdꝰ ſcrupulꝰ tāqͣꝫ de excōicatōe late ſnīe. q̄ deinceps ꝓhibere debeat a celebratio ne miſſaꝝ ⁊ ſimiliū. Nihilominus qꝛ abun dās cautela nō nocet/ ſi diſcreta nō fatua ſit. habeat ſcrupuloſus talē animi p̄paratōeꝫ ꝙ vbi etiā aliter aūt ſecuriꝰ agēdū ſibi mōſtra retur/ ꝓponit hoc ſe factuꝝ. Finit. c Itē ab eodē domi nō cancellario circa materiā excōmunicatio nū ⁊ irregularitatū ⁊c̄. Lōſideratio prima. Ontēptꝰ clauiū eccl̓iaſticaꝝ cau Z ſat qͣſi formal̓r ⁊ pͥncipal̓r excōi cōicatōis vel irregl̓aritatꝭ detrim̄ tū. Sic eī ſolēt cōit̓ dn̄i iuriſte di cere. ꝙ irregularitas ꝯͣhit̉ dū aliqͥs excōica tus ſe īmiſcet ſacrꝭ ī ꝯtēptū clauiū. Fundat̉ aūt hec ꝯſideratio pͥncipalit̓ ex illa lege euā gelica Mat. xviij. Si peccauerit ī te frater tuꝰ ⁊c̄. Seqͥt̉. dic eccl̓ie. Si eccleſiā nō audi erit/ ſit tibi ſicut ethnicꝰ ⁊ publicanus. Cōtēptꝰ clauiū p̄t īterue LONII. ll. nire multipl̓r in aliquo. Uno mō directe ⁊ cauſal̓r. ⁊ hͦ ꝓprie d̓r fieri ex ꝯtēptu. qn̄ .ſ. ꝯtēptꝰ ē cā actōis pͥncipalis ita ꝙ n̄ fieret actio niſi eēt ad ꝯtēptū clauiū. quēadmodū ſi qͥs dicat ep̄o excōicāti Ego ī deſpectū vr̄i ⁊ vr̄i p̄cepti nihil agā illiꝰ qd̓ iu betis. Alio mō fit ꝯtēptꝰ implicite. qꝛ videli cet eſt cōtumax in obediētia. qͣꝫuis nō ex in obediētia vel ꝓpter nō obedire. ſed propter aliqͥd aliud delectabile vel vtile aliqͥs peccat ꝯtra p̄lati iuſſionē. Tercio mō dicit̉ cōtem ptus interp̄tatiue/ oīs volūtaria trāſgreſſio cuiuſcūqꝫ p̄cepti. ⁊ iſto mō reꝑit̉ ꝯtēptꝰ ī om̄i pctō p̄ſertiꝫ mortali/ directe vel indirecte. ve re vel interp̄tatiue Cōtēptꝰ pͥmo mō rōna LONIL. Il. bil̓r demeret excōicatō nē ⁊ ꝯſeq̄nt̓ irregularitatē Sil̓r ⁊ ſcd̓s dū iū git̉ ꝯtūacia. Sed terciꝰ ꝯtēptꝰ nō ſꝑ eſt excōi catōis eccl̓ie nec ꝯſeq̄nter irregularitatꝭ de meritoriꝰ. Dr̄ eccl̓ie notāter. qꝛ oīs peccans mortaliter ē a deo ⁊ apud deū excōicatꝰ. ſed nō ſemꝑ ꝑ eccleſiaſticā ſanctionē. Contēptꝰ neutro mo LONII. IIll. aoꝝ p̄dictoꝝ dicēdꝰ ē int̓uenire ꝯͣ p̄ceptū aliqd̓ p̄lati/ qn̄ maīfeſte et notorie p̄latꝰ ab utit̉ ī hm̄oi p̄cepto clauiū ptāte. ⁊ hͦ dū ſcit ⁊ cognoſcit ille qͥ n̄ obedit. nec aliūde generat ī ſe vl̓ ī alijs ſcādaloſū cō tēptū clauiū. Qm̄ ī hͦ tal̓ nō ē inobediēs cla uiū ptāti. ſed erroneo clauiū abuſui. et irregularitatum XXXIII Contemptꝰ clauiū magis COI. M. inuenit̉ q̄ ad culpaꝫ ī p̄lato taliter vt p̄mittit̉ abutēte ſua ptāte/ qͣꝫ in nō obediente ſi comꝑatio recipiat̉ abuſiua. Eſt igitur qn̄qꝫ meritoriū/ et honorificatiuū ec cleſie ptātis ꝙ tali p̄lato ī faciē reſiſtat̉ cū ap poſitiōe inculpate tutele quēadmodū reſti tit Paulus petro. j Contemptꝰ clauiū qn̄qꝫ LOII. Ul. poſſet inueniri ī vno qͥ n̄ pareret ſnīe ſui p̄lati. vbi ⁊ qn̄ aliꝰ ī eadē ſnīa nō obediēs / nullo mō ꝯtēptꝰ eēt/ reꝰ p̄ſertim apud deū. Cuiꝰ rō ē. qm̄ vnꝰ reputat ſnīam iuſtā/ aut quōlibet obedienduꝫ illi. alius ꝟo nō ſed ſcit certitudinaliter aut probabilita te ſufficienti/ ſuū p̄latū male vti/ ī p̄iudicium clauiū ⁊ in deſtructionē eccl̓ie. Contēptꝰ clauiuꝫ dꝫ LONII. Oll. iueſtigari ex ptāte le gitima ⁊ vſu legitimo ptātis illiꝰ. qͥ p̄cipien do excōicat vel irregularitatē ꝯminat̉. Alio qͥn p̄lati poſſēt īducere qͣlēcūqꝫ vellēt ſuꝑ ali os ẜuitutē/ ſi ſuis ſentētijs iniqͥs et erroneis ſꝑ eēt obediēdū Et ita ptꝫ ꝙ hͦ cōe dictū. ſen tētia p̄lati vl̓ iudicis etiā iniuſta timenda ē. indiget glo. Alioqͥn non ē generaliter veꝝ ſi timenda dicatur. qꝛ ē ſuſtinēda nec repellen da. īmo ī caſu pati illā/ eēt aſinina patiētia ⁊ timor leporinus ⁊ fatuus. i Cōtēptꝰ clauiū plꝰ hꝫ TLOII. Vlli. ꝑicl̓i erga ꝑſonā ſūmi pōtificꝭ qͣꝫ erga īferiores. Qm̄ ab abuſibꝰ in ferioribꝰ pꝫ recurſus ad papā ꝑ appellatōis ſubſidiū. Et ſi dicat̉ ꝙ ita p̄t a papa fieri ap pellatio ad ꝯciliū generale Dixerūt olim an̄ ꝯciliū generale piſanū ⁊ cōſtan̄. ꝙ hͦ nll̓o mō licebat. ⁊ allegāt iura ſua ꝓ ſe valde (ſic̄ eis vi det̉) exp̄ſſa. Sꝫ ꝯſtāter nūc aſſerit̉ ꝙ ē hereẜ dānata ꝑ ꝯſtitutōꝫ exp̄ſſiſſimā ⁊ pͣcticatā in ꝯcilio p̄dicto Conſtan̄. ꝓut alibi diffuſiꝰ eſt oſtenſū. Rn̄det̉ igitur aliter/ ꝙ nō ꝓ leuibus cauſis vbi etiā liceret/ p̄t aut dꝫ pro appella tionibꝰ proſequēdis paſſim ꝯciliū celebrari ſicut habetur recurſus ad papā. Cōtēptus clauiū nō in LONI. L. incurret̉ ī multis caſibꝰ quibꝰ pape mādato nō obediret̉. dū .ſ. abu titur enormiſſime ⁊ ſcādaloſiſſime ptāte ſua in deſtructionē nō ī edificationē. ſicut tn̄ di cit apl̓s iō ptātē datā eē. Exēplū. ſi papa vel let theſauros eccleſiaꝝ diriꝑe aūt hereditateſ vſurpare. aut ī ſeruitntē abiectā cleꝝ cū ſuis bonis redigere. ⁊ iuribꝰ ſuis ſpoliare ſine cā Quis diceret iſta debere tolerari? Quis nō cenſeret poſſe dici pape / cur ita facis? qͥs nō aſſentiet in facie ſibi reſiſtendū? Contēptus clauiū etiaꝫ LONII. L. nō ſemꝑ inuenit̉ apud il los qͥ nedū nō obediūt ſentētijs excōicatio nū promulgatis ꝑ papā vel ſuos. ſed etiā n̄ ē iudicāda eſſe apud illos qͥ ꝑ poteſtatē ſecu larē aduerſus tales p̄tenſas ſnīas tueri ſe ꝓ curant. Lex em̄ natural̓ dictat vt poſſit vis vi repelli. Cōſtat aūt ꝙ tales excōicationes nō debēt dici ius ſed vis ⁊ violētia. ꝯͣ quaꝫ fas hꝫ liber vel hō vel animꝰ ſe tueri. Contēptus clauiū ⁊ cō LONII. El. ſequenter excōicatio vl̓ irregularitas nō incurritur dū ī p̄miſſis ca ſibꝰ dicit aliqͥs iuriſtaꝝ vl̓ theologꝰ iuxta cō ſcientiā ſuā ꝙ hm̄oi ſnīe nō ſunt timēde vel tenēde. ⁊ hoc p̄ſertim ſi obſeruetur informa tio ſeu cautela debita/ ne ſeqͣtur ſcandalū pu ſilloꝝ/ qui eſtimāt papā eſſe vnū deū qͥ habꝫ ptātē omnē in celo ⁊ ī terra. Uerū tn̄ expellē da ē taliū ſtulticia ꝑ informatiōes idoneas. qͥ ſi nolint acquieſcere ipſi iā ſunt iudicādi d̓ ſcandalo nō dato ſed accepto. hoc ē de ſcan dalo phariſeoꝝ ⁊ ex malicia. non puſilloꝝ ⁊ ex ſimplicitate vel ignorantia. LONII. Ell. aus ēmagis foueri qͣꝫ Cōtēptꝰ clauiū dicen tolli/ dū debētes abuſui clauiuꝫ reſiſtere/ di uidūtur inter ſe ⁊ impediūt ſe/ vel ꝑ ſtulticiā vel ꝑ ignauiā/ ne cōi ꝯſenſu fiat ambulatio ī domo dn̄i/ duꝫ alij fauēt abuſibꝰ. alij tollere volunt. Ueritas ē ꝙ om̄is via fauorabilis ⁊ humilis temptāda ē cū ſummo pontifice dū male informatus/ fert ꝑ ſe vel ſuos iniu ſtas ſentētias ꝙ deſiſtat ⁊ reformet. ſed ſi ni hil ꝓfert humilis ſedulitas arripiēda ē viri i: ⁊ animoſa libertas. Finit. Itē ab eodē de cor dis induratione. Pr duꝝ male habebit ī nouiſſimo Duricies iſta quō cauſet̉. ⁊ qͥd ē il lud apl̓i. deꝰ cuiꝰ vult miſeretur/ et quē vult īcturat nō ē mediocrꝭ q̄ſtio? Siqͥ dē deꝰ neminē deſerit niſi pͥus deſerat̉ ꝑ auer ſionē ab eo ꝑ pctm̄. Sꝫ deſertōe facta cadit hō ī ꝓfundū ⁊ ꝯtēnit. Cōtēnēti v̓o deus nō dat gratiā ſed reſiſtit. ac ꝑinde nō emollitur cor/ nec liqueſcit ad gratie ſuſceptionē. Tan dē pena dānatōis infligitur / ⁊ obduratio cō firmatur. Cauſa igit̉ obduratōis ē volūtas P 3 Tractatus auertēs/ ⁊ hec initiat. volūtas reſiſtēs/ ⁊ hec continuat. Culpa ꝓmerens/ ⁊ hec ꝯfirmat. Deꝰ gratiā nō dās/ ⁊ hec nō liberat. Deꝰ iu ſte puniēs/ ⁊ hec ordinat. Finit. Opuſculū de indui gentijs eiuſdē Cancellarij. Uecūqꝫ alligaueritis ſuꝑ ter rā/ erūt ligata ⁊ in cel̓. Et q̄cū qꝫ ſolueritis ſuꝑ terrā/ erūt ſo luta et in celis Matth̓. xviij. Collata eſt aūt ptās hec hic ꝓ miſſa/ dū poſt reſurrectionē xp̄s apparēs di ſcipulis ſuis inſufflauit ī eos et dixit. Acci pite ſpm̄ ſctm̄/ quoꝝ remiſeritꝭ pctā/ remittū tur eis. ⁊ qͦꝝ retinueritꝭ/ retēta ſūt Ioh̓. xx. Spālit̓ aūt ⁊ excellēter data ē iſta ptās cla uiū eccl̓ie ꝓmiſſa pͥus Petro ibi. Tibi da bo claues regni celoꝝ Mat. vi. dū pꝰ reſur rectōꝫ ter int̓rogatꝰ d̓ dilectōe dixit xp̄s ſibi ter rn̄dēti ꝙ eū diligeret. paſce agnos meoſ. paſce oueſ meas Fūdauerat āt xp̄s ptātē al ligādi iuridice ꝑ excōicatiōꝫ dū dixerat. ꝙ ſi eccl̓aꝫ n̄ audierit ⁊c̄. Fūdat̉ deniqꝫ ſuꝑ p̄miſ ſis ptās oīs indulgētias ꝯferēdi. Suꝑ qͥbꝰ qꝛ varij varie tradiderūt/ placuit ſequentes annotare pauculas ꝯſiderationes. Ptās claui Cōſide. Prima. um eccleſie iudicialis ⁊ forinſeca nō extēdit ſe ſimplici ter ⁊ directe ad remiſſionē culpe. Rō. qꝛ reqͥ rit̉ ſacramētalis cōfeſſio ⁊ abſolutio q̄ nō fit in publico ⁊ iudiciali foro. Poteſtas claui COIDE. ¶CDa. um iudicialis ⁊ publica non extēdit ſe pͥncipaliter et directe ad diminutioneꝫ pene niſi illius quā inflixit aut infligere potuit. cuiuſmodi ſunt pene ex cōmunicationū et quarūcunqꝫ irregularita tū. inhabilitationū circa legitimos actus ec cleſiaſticos aut ciuiles. Ratō qͦ ad ꝑtē q̄ exci pit ⁊ affirmat. qꝛ cuiꝰ ē cōdere/ huiꝰ ē deſtrue re̓ vel interp̄tari. Sed negatiua patet ꝑ ideꝫ argumentū a ꝯtrario ſenſu deductū. Cōſideratio tercia Ptās clauiū eccl̓ie ſuꝑ īdulgētijs ꝯcedēdis modis qͥbꝰ ꝯſueuit vti eccl̓ia vel eccl̓ie p̄lati a ſūmo vſqꝫ deorſū/ ꝑ quotatōꝫ dieꝝ ⁊ anno rū/ p̄ſupponit neceſſario remiſſione vel īdul gentiā ī foro ſecreto ꝯſcīe ſeu ꝯfeſſiōis ſacr̄a lis de facto/ vel ī voto ſeu ꝓpoſito. ⁊ ſepius ī facto iuxta tenorē bullaꝝ qͥbꝰ īſerit̉ hec clau ſula. vere penitētibꝰ ⁊ ꝯfeſſis. niſi collator in dulgētiaꝝ intēdat ſatꝭ eē ꝙ hō ſit ī charitate ꝯtritus .ſ. cū ꝓpoſito tꝑe ⁊ loco ꝯfeſſionē fa cere actualē. Eſſet aūt iſta fauorabilior int̓ p̄tatio ſine ꝯfeſſione qualibet. Ptās claui COnſide. Cu um eccl̓ie ſa cramētalis ⁊ ī foro cōſcīe eminētior eſt. vtili or ⁊ eligibilior ī collatōe indulgētiaꝝ qͣꝫ po teſtas ſola iudicial̓. Ratio patꝫ ex p̄cedētibꝰ. qm̄ ſine ꝯfeſſione ſacramētali de facto vl̓ in voto ſeu ꝓpoſito nulli dies indulgētiaꝝ vl̓ a pena vel a culpa ſortiunt̉ effectū. Solus papa ſup̄ A CONIIAe. U. mus xp̄s cū preet ſpūſctō pōt dare plenaria autoritate indul gentiā om̄imodā a pena ⁊ culpa. quā dū cō fert/ dat innūerabiles ⁊ infinitos indulgēti arū dies. Rō. qꝛ vel abſoluit ⁊ quitat totam penā debitā peccato mortali. ſiue ſit origīa le ſiue actuale. Et hec quidē ē infinita extēſi ue atqꝫ duratiue. Aut ſi mutat xp̄us penā il lā debitā mortali eternā in tꝑalē. patꝫ adhuc ꝙ hm̄oi remiſſio ſe extendit ad infinitos di es indulgentiaꝝ/ ſi tales dicere poſſumꝰ di es infinitos vel eternos. Iuxta illud. Dies eternos in mente habui. CONIde. Vl. gratꝭ ⁊ abſqꝫ me Solꝰ papa xp̄s rito alio qͣꝫ ſuo facit hm̄oi cōmutationē pe ne ꝑpetue in penā temꝑalē vel in plenā abſo lutōꝫ. Ratio. qꝛ ſi talis remiſſio fieret ex me rito illiꝰ cui remittit̉. ip̄a nō eēt iā pure gͣtui ta. ſed qd̓ammodo debita. vel ex operibus vendita. nos aūt hoc intelligimus de meri to condict. Solꝰ papa xp̄s īiuſti. LOII. Vll. ficatōe īpn pͥus natura īfūdit gratiā qͣꝫ remittat culpā. Priꝰ īſuꝑ di mittit reatū pene eterne ꝑ infuſionē hm̄oi gͣ tie/ qͣꝫ hō mereat̉ a pctō reſurgere/ vel ab hoc reatū liber eē Quocirca nō ſatis aduertebāt qͥ dicebāt pͥmū actū ꝯtritiōis poſt pctm̄ eſſe plus incōꝑabiliter meritoriū qͣꝫ aliquē po ſteriꝰ elicitū. Fundātes ſe ī hͦ ꝙ ꝯtritio mere bat̉ liberationē a pena eterna. ⁊ ꝯſecutōeꝫ. vi te eterne. nō ita ꝯſeq̄ntes merebant̉ hm̄oi re miſſionē. qꝛ iā facta erat. Solꝰ papa xp̄us pōt COII. UIll. illā tot dieꝝ ⁊ annorū millemiliū īdulgētiā ꝯcedere qͣlis poſita re perit̉ ī diuerſis ꝯceſſiōibꝰ ſūmoꝝ pontificū vel alioꝝ ſub varijs tꝑibꝰ. locis ⁊ cauſis. Et De indulgentiis XXXIIII forte tal̓ enormitas ꝯceſſiōis ab aliqͥbꝰ q̄ſtu oſis aūt aliter male motis ꝯficta ē. Indulgētiaruꝫ ꝯceſſio LONIL. I. rōnal̓ p̄ſupponit ī ꝯferē te autoritatē a xp̄o fundatā. et ī euāgelio vel ex ipſo explicata. Preſupponit idoneitatē ⁊ adimpletiōeꝫ ꝯditōis appoſite ī īdulgētijs. vt ꝙ ſit verꝰ ꝯtritus ⁊ cōfeſſus. et faciat hec aūt iſta ⁊c̄. Preſupponit tercio cām ꝯceſſio nis ſeu diſtributōis hm̄oi īdulgētiaꝝ legiti mā. claue .ſ. eccl̓ie nō errante. neqꝫ xp̄o repro bāte. vbi nō certa et euidēs noticia reqͥrit̉. ſꝫ eſtimatio bone fidei ⁊ ꝓbabil̓ ꝯiectura. quē admodū ī diſtributōne theſauri materialis de fiſco regio vel eccl̓iaſtico/ papa vel rex vl̓ alius diſtributor attenderet Indulgē Conſide. Decla tiaꝝ ꝯceſ ſio ꝑ tot milia nedū dieꝝ ſed ⁊ annoꝝ/ videt̉ difficulter ſaluabilis poſt remiſſionē eterne pene ⁊ ꝯmutationē in tꝑalē. Conſtat em̄ q̄ nec hō ſingularis in hac vita pōt aut debet ad tot annos obligari pnīam agere/ cū non victurꝰ ſit ꝑ milleſimā ꝑtē tot annorū. et ne mo ad īpoſſibile obligat̉. Conſtat p̄terea ꝙ dū mūdꝰ finē habebit/ ceſſabit purgatoriū ⁊ ex ꝯſequēti dies penaꝝ ſuaꝝ. LOIl. Le tendit ſe ad penas ex corru Indulgētiaꝝ ꝯceſſio nō ex ptōe nature ꝯͣctas ꝑ pctm̄ originale. Certuꝫ ē em̄ ꝙ papa nō abſoluit a ſiti. a fame. ab in firmitatibꝰ/ et a morte. Extēdit igit̉ ſe hm̄oi abſolutio ad penas ſupͣdictas ⁊ infligēdas/ iuſto penitētialis ſatiſfactōis iudicio ꝓ pec catis actualibꝰ/ vel hic vel ī purgatorio. qm̄ ī inferno nulla ē redēptio. ¶ Utꝝ ꝟ̓o claues eccl̓ie ſe poſſint extēdere nō ſolū ſuꝑ terraꝫ ſꝫ ſub terra ī purgatorio/ maxīe qͦ ad remiſſi onē pene aut venial̓ culpe aut excōicatōis pͥ us late dū viueret reꝰ nūc exiſtēs ī purgato rio/ ſūt opiniōes ad vtrāqꝫ partē ꝓbabiles. Et fauorabile ē dicere ꝙ ſic ſaltē ꝑ īdirectū ꝓpter ꝯmunionē ī charitate. ¶ Sed neqꝫ dꝫ aliqͥs ſic inniti indulgētijs ꝯceſſis ī toto vel in ꝑte a pena ⁊ a culpa qͥn ſtudioſius ſit ſatiſ facere ꝑ ſe ⁊ alios hic in vita. LONII. tl. ſo nō eſt ꝑuipendēda Indulgentiaꝝ conceſ ſeu cōtemnēda/ ſed amplectēda deuote in fi de. ſpe ⁊ charitate dn̄i nr̄i Ieſu xp̄i qͥ ptātem taliū clauiū eccl̓iaſticaꝝ dedit homībꝰ. Cō ſtat em̄ ꝙ fructuoſior ē ⁊ acceptabilior deo ⁊ hoībꝰ oꝑatio/ talibꝰ innitēs īdulgētijs qͣꝫ altera (⁊ hͦ ceterꝭ paribꝰ) nō innitēs. ¶ Cōſiliū ē igit̉ ſolū vel ſanū/ ꝙ abſqꝫ curioſa diſcuſſiōe d̓ p̄ciſa vel euidēti ⁊ certa qͣntificatōe ſeu mē ſuratōe hm̄oi indulgentiaꝝ ſtudeat hō pri us tales acquirere ẜm qualitatē ſue vocati onis. ¶ Pondꝰ autē valoris illi relinquere qͦ oīa facit ⁊ fecit ī numero. pōdere ⁊ menſura ¶ Poſtremo ꝯcedētes indulgētias/ taliter ⁊ in intētione ⁊ in verbis vel ī ſcpͥtis ſuas con ceſſiones moderent̉ vt nec diuine iuſticie cū miſcd̓ia deroget̉. nec ſcandaluꝫ maxime pu ſillorū p̄beat̉. vel ne facilis cōceſſio maioris indulgētie ꝓ mīmis vel exiguis cauſis/ pa riat in arduis et legitimis ꝓ eccleſia vel repu blica negocijs detrimentu. Conſide. Ulll. pro ſece ꝑſeue ¶ Si quis petit ranter ⁊ pie. hoc ē ad ſalutē ⁊ ex charitate ef ficax ē eiꝰ oratio. Patet hoc ex regula magi ſtrali que fundat̉ ſuꝑ hoc verbo chriſti. Si qͥd petieritis patrē ī noīe meo dabit vobis. Si qͥs petit in Loſide. UIlll. auigentia pecca toꝝ fieri ſibi in hac vita potiꝰqͣꝫ in purgato rio/ rite petit ⁊ pie. qm̄ pena purgatorij lōge grauior ē ⁊ minꝰ hn̄s/ imo nihil hn̄s d̓ meri to. Deducit̉ ad hͦ petitio pͣsͣ. notas d̓ triplici foro iudiciali ſeu punitiuo. Dn̄e ne ī furore tuo arguas me. qͦ ad īfernū vbi regͣt horren da ⁊ qͦdāmō furioſa iuſticia ꝓpt̓ effectuꝫ/ nō obiudicātis affectū. neqꝫ ī ira tua corripias me. qͦ ad purgatoriū vbi ſedet iuſticia qͦdā mō rigoroſa ⁊ irata. Miſerere mei dn̄e qm̄ infirmꝰ ſum. qͦ ad pn̄tē vitā vbi ſceptrū tenet ⁊ thronū gratie dulcis mīſcd̓ia. Si qͥs petit indulgētiaꝫ ¶ OI. XV. pctoꝝ ſuor fieri ī hacri ta ex charitate et ꝑſeuerater obtinebit vtiqꝫ ⁊ moriēs ſtatim euolabit ad celuꝫ. Seqͥt̉ ex p̄cedētibꝰ qꝛ vel ꝑ martyriuꝫ vel alijs modis deo cognitis purgabit̉ ī hac vita. ⁊ lōge mi tius qͣꝫ in altera puniret̉. ſimul et p̄miū eſſen tiale ꝑ patientiā merebit̉ augmentari. Si quis petit dila CONII. ☞Vl. tiōꝫ ſatiſfactiōis ſue fieri nō in hac vita ſed ī purgatorio/ pōt hoc ꝯtingere culpabilit̓ ꝓpter debilitatē fidei d̓ penis purgatorij. aut qꝛ nimis amat delici as ⁊ honores vite pn̄tꝭ. vel aſꝑitates exhor ret. Si ꝟo veniat hec petitio ex ꝯſideratiōe fragilitatis ꝓprie/ ⁊ debilitate ſue patiētie in aduerſis ne ſuccūbat et peccet. tolerabil̓ vi det̉ eſſe timor iſte licet imꝑfectꝰ ſit ⁊ nō oīno P 4 B Tractatus de indulgentiis excuſabil̓. qꝛ qͦdāmō diffidit d̓ deo ꝙ n̄ tole rabil̓r ſecū ageret. neqꝫ ꝙ daret d̓bitā patīaꝫ ¶ Colligit̉ aūt ex hac ꝯſideratōne qͣdruplici rō moral̓ ⁊ theologica. cur viri ſctīſſimi tot flagell̓ atterūt̉ ī hac vita. qꝛ ꝯfidētes ī dei mī ſcd̓ia/ ꝙ faciet eis cū tēptatōe ꝓuentū. petūt hīc puniri. ⁊ nō ī finē pct̄a .ſ. etiā venialia dif terri purgāda. qͦꝝ deꝰ petitōeꝫ exaudiēs/ cō mutat ſnīaꝫ ⁊ penā purgatorij ī penā tꝑalis hꝰ exilij/ ⁊ ī augmētu eēntial̓ p̄mij .ſ. cū acce leratōe ꝑadiſi. Hinc eſt illud Aug. Hic vre hic ſeca/ vt ī eternū ꝑcas. Notet̉ d̓ mauricio imꝑatore qͥ elegit h̓ puiri/ ⁊ ꝓditorie occiſus ē. Sic aliqͥ iuſti viuūt ⁊ moriūt̉ ignominio ſe qͦ ad mundū. ſꝫ mors iuſti ſubita quā p̄ceſ ſit bona vita. nō minuit merita/ ſi moriatur ita. Propt̓ea nil temere iudicandū. Certiſſi mū ſignū īdulgētie ſalutarꝭ ē bōa facer̄ ⁊ ma la pati. Lugdūi anno. 1427. vi. die octobrꝭ. Subdūtur aue con ſiderationes eiuſdē ꝓ amplificatiōe materie ſuꝑ indulgentia peccatoꝝ. Cōſideratio prima. Ligibiliꝰ eſt orare ꝓ viuis qͣꝫ pro mortuis / vt liberent̉ a culpa ⁊ ꝑ ſeuerēt ī gr̄a. Accipit̉ aūt or̄o nomīe generali/ pro om̄i adiutorio ſpūali qͣle ītelligit̉ fieri tribꝰ modis Per ami cabilē interceſſionē. ꝑ meritoriā actōeꝫ. ꝑ re cōpēſatoriā ſatiſfactionē. Patet igit̉ cōſide rratio qꝛ mortui ſūt extra terminū vite. qui ſi ſint ī purgatorio vl̓ ī celo/ nō īdigēt liberari a culpa. maxīe a culpa mortali/ ⁊ ſunt in gr̄a ꝯfirmati. damnatis ꝟo nō prodeſſent. CONIde. cl. pro mortuis exiſte Eligibiliꝰ eſt orare tibꝰ in purgatorio vt liberent̉ a pena qͣꝫ pro viuis Rō eſt. qꝛ plus indigēt. qꝛ minus ſe iu uare pn̄t. Recōpēſabūt p̄terea cū eis bn̄ fue rit ī gloria/ qn̄ habebūt vocē in celo Deniqꝫ nō pōt ꝓ ipſis eſſe talis or̄o fruſtra cū ſint in gr̄a. cū p̄terea fiat ex ſua iuſſione vel ordina tione pͥncipali. Multi rurſus ita fieri meru erūt dū erāt in via bona ſua largiēdo. ⁊ ita d̓ pluribꝰ cauſis ſeu motiuis. Porro amicabi lis interceſſio ſpectat maxīe ad ſanctos ī glo ria qͥ ſunt extra ſtatū merendi et ſatiſfaciēdi. Sed meritoria actio ꝑtinet ad ſolos viato res. Recompēſatio ſil̓r ſatiſfactoria ſpectat ad eos tā pro viuis qͣꝫ ꝓ mortuis qͥ ꝑticipes eſſe pn̄t. Expedit demū vt om̄is oratio noſtra eccl̓ie ꝯmunioni ſe coniūgat. Eligibiliꝰ eſt homī via LONII. Ill. tori ꝓcurare ſibi iuua men ſpūale ī vita ſua / vt liberet̉ a culpa ⁊ pe na/ qͣꝫ expectare ꝑ fundatōes aūt alia pia te ſtamētoꝝ legata poſt mortē ꝙ talia ſibi fiāt. Seqͥtur ex ꝯſideratōne p̄dicta/ qꝛ poſt mor tē iſta nō proderūt ſibi ad melius niſi ꝙ libo retur a pena ſi ſit ī purgatorio. Nūc aūt dū viuit ſibi ꝓdeſſe pn̄t ad liberationē culpe et inuentionē gratie. necnō vt ī gratia finaliter ꝑſeueret. Rurſus ex alio. qꝛ liberalius ⁊ dif ficilius eſt dare ī vita qͣꝫ relinquere poſt mor tem diſtribuendꝭ. gligibiliꝰ ecereri pa LONII. Iil. ribꝰ agere opꝰ ſatiſfa ctionis ex charitate ꝓ viuis aut mortuis/ qͣꝫ opꝰ ſolū meritorie actiōis aut amicabil̓ int̓ ceſſionis. Patꝫ. qꝛ ſatiſfactio includit tria ſi mul ⁊ nō ecōtra. Iūcto ꝙ opus meritoriū ſi mul et ſatiſfactoriū nō minꝰ meret̉ de p̄mio eēntiali vel augmēto gr̄e ex hͦ ꝙ ē ſatiſfactori um ꝓ certa liberatiōe a pena/ qͣꝫ ſi nō eēt alicꝰ pene deletiuū. alioqͥn n̄ expediret ſatiſfacere ſi ī diminutōꝫ gl̓ie (q̄ incōꝑabilit̓ melior ē qͣꝫ a pena liberatio) vteret̉. Additū ē ceteris pa ribꝰ. qm̄ opus meritoriū nō penale. ⁊ ꝑ cōſe quēs nō ſatiſfactoriū/ vt ſic poſſet fieri cum maiori charitate ⁊ circūſtātijs alijs meliorā tibus actionē ꝙ liberatio a pena nō equiua leret augmēto gr̄e ī p̄ſenti vel glorie ī futuro ¶ Trāſferent̉ he ꝯſideratiōes ad om̄e genus ſuffragioꝝ/ etiā illorū q̄ habēt efficaciā ex vi oꝑis oꝑati/ vt ī ſacramēto miſſe. ¶ Cōcludi C tur inſuꝑ ex p̄miſſis ꝙ nō ſemꝑ eligibilius acqͥrere indulgētias ꝓ liberatione a pena vl̓ ſatiſfactiōe/ qͣꝫ alijs oꝑbus vacare/ dū poſ ſūt fieri cuꝫ maiori charitate. Et ita diceret̉ de oꝑbꝰ vite actiue vt de ieiunijs aut alijs afflictōibꝰ penalibus. et tamē ſatiſfactorijs. ¶ Patet iteꝝ fatuitas illoꝝ/ qͥ ſolo ītuitu lau te ſuſtētatiōis habēde / ſe onerāt oꝑbꝰ ſatiſ factorijs ꝓ alienis. Secꝰ ſi ex magna ⁊ ſola charitate ꝓximoꝝ hoc faciunt. Et dū ſenti unt ſe vtilius ⁊ accōmodatiꝰ iuxta vocatio nē ſuā occupari circa talia oꝑa/ qͣꝫ circa pu ras ⁊ altas meditatōes ⁊ exceſſus mētaleſ qͥ paucoꝝ ſūt valde. Aut ſubinde qꝛ ſunt obli gati ꝓpter receptōꝫ ſuſtētatōis corꝑal̓ ꝑ fun datores vl̓ alios talit̓ exerceri ¶ Collige gͦ ꝙ indulgētie pctōꝝ proueniūt multis modis. Primo eſt ſatiſfactio ꝓpria volūtarie facta. Scd̓o eſt ſatiſfactio ꝓpria ī ꝯfeſſione ſuſce Queſtōes quedā cū rn̄ſiōibus XXXII XXXIIII pta. Tercio ſatiſfactio ꝑ aliū ꝓ ſe ꝑſoluta in corꝑe vel ī donis p̄ſertim cū autoritate ꝯmu tātis. Quarto ꝑ indulgētias eccl̓ie ſeu p̄lato rū. Quīto ꝑ cōicatōꝫ ſuffragioꝝ ꝯmuniū ſi cut ī monaſterijs ⁊ eccl̓ijs. Sexto ꝑ patiēti am ī aduerſis cū obſecratōe/ ꝙ ī ꝑtē ſue pur gatōis ꝯuertāt̉. nā dn̄s ī tribulatiōe pctā di mittit. Septīo ꝑ om̄e opꝰ ex charitate factū qͣꝫuis ſpectet ad ꝯtēplatiōꝫ/ ſi iūgat̉ intentio vel or̄o ꝙ valeat ad indulgētiā pctōꝝ. Sic em̄ dictū ē d̓ Maria magdalena. qꝛ dimiſſa ſūt ei pctā multa. qꝛ dilexit multū. Et ad ſer uū. Omne debitū dimiſi tibi qꝛ rogaſti me. Ualet octauo vehementer om̄e opꝰ miſcd̓it̉ ꝓximis impenſū ẜm oꝑa miſcd̓ie/ tā ſpūalia qͣꝫ corꝑalia/ quoꝝ q̄libet ad ſeptēnariū redi gunt̉. Sic em̄ dictū ē. Date ⁊ dabit̉ vobis. dimittite et dimittet̉ vob̓. Poſtremo pietas gratuita dei ſanctorūqꝫ ſuoꝝ/ p̄uenit ⁊ con fert ſepe indulgētiā qualē null̓ p̄cedētibꝰ me ritis haberemus innitēdo eis. Hoc ſꝑ ſup poſito ꝙ ſup̄mꝰ papa dn̄s nr̄ Ih̓s xp̄s has indulgentias certificabit ⁊ ꝯfirmabit. Qui nos ſemꝑ dirigat ⁊ ꝯſeruet in oꝑbꝰ manda toꝝ ſuoꝝ. Qui cū deo patre ⁊c̄. ¶ Finit opuſculū de materia indulgentiaꝝ. Uerſiculi ſuper ma teria indulgentiarum. Arbitrio papa ꝓprio. ſi clauibus vti Poſſit. cur ſinit vt pena pios cruciet? Cur nō euacuat loca purgādis animabꝰ Tradita? ſed ſeruus eſſe fidelis amat. Deſerit gͦ fidē male diſpēſans. neqꝫ prudens Clauibꝰ vſus ineſt. dās capiēſqꝫ tremant. Profectꝰ certe ē magnus bn̄ clauibꝰ vti Quādo fit hoc ſemꝑ vnctio ſola docet Charus in eccl̓ia theſaurus ⁊ vtilis aſſit Quē dat larga manus. ꝓdiga crimē habet Ciuibꝰ angelicis neqꝫ h̓ mandare viator Cōmendare poteſt orat vt eccleſia Impie peniteas. tūc indulgētia fiet Infinita tibi/ pena breuis ſuꝑeſt. Pena tn̄ grauis ē cautꝰ releuare ſtudebis Diuitijs ſparſis muneribuſqꝫ pijs. Dans aliqd̓ munus vis indulgētia proſit Proderit. ⁊ nulla dona deo pereunt. Paucula ſunt dona. ſunt de rebꝰ perituris Accipies celis p̄mia ꝑpetua. ¶ Gloſula. Charꝰ ī eccl̓a. Notat̉ hic triplex ꝯditio ꝯcurrere debēs ī largitōe īdulgētiaꝝ. Nō ꝓdiga/ ꝙ nō veniāt ī ꝯtēptuꝫ. ꝙ ſint ad publicū ꝓfectū. ꝙ nō ſonēt turpem queſtū. Un̄ qͦ ad ſcd̓aꝫ cām/ pauꝑ ex eadē charitate dat denariū ſicut diues dat talentū. licꝫ me ritū eēntialis p̄mij ſit equale ī ambobꝰ. non tn̄ oportet hoc de p̄mio accidētali remiſſio nis pene debite pctō. Et ī hoc pōt eſſe ꝯdi tio diuitis melior. iuxta illud. Redēptio aīe viri ꝓprie diuitie. Fundatur etiā poſitio ꝙ actus exteriores pn̄t addere ſuꝑ meritū inte rius ⁊ eſſentiale meritū accidētale multꝭ mo dis ⁊ cauſis hic omiſſis. videt̉ modꝰ loquen di in forma abſolutōis cautus eſſe. licet non multū clarus/ dū addit̉ in fine. quantū cla ues eccleſie ſe extendūt. Et hoc ideo forte di cit̉ ꝓpter tres cauſas modo dictas. Scſponſa eiuſ dem cancellarij pariſien̄. ad q̄ ſtiones quattuor ſibi ꝑ quen Edā familiarē motas. ¶ Quarū pͥma ē iſta. An male loqͥ de alijs in eorū ab ſentia ſit ſemꝑ peccatū? Quaꝫ determinat ꝑ tres concluſiones. Secunda queſtio. Si quis ficte cōfiteat̉. an iteꝝ teneat̉ d̓ om̄i bus confiteri? Hanc determinat ꝑ diſtincti onē de quadruplici fictione. Si ha Tercta queſtlo. beat̉ ſu ſpitio de illo qͥ cōfitet̉. ⁊ nō ſufficiēter diſcuſ ſerit ꝯſcīam ſuā. an tal̓ poſſit abſolui nulla inqͥſitione ſibi facta de pctīs vn̄ ſuſpitio ha bet̉. Quā ſoluit ſil̓r ꝑ diſtinctionē. De al Quarta queO. taribus fractis de cingulis ſacerdotū nō bn̄dictis ⁊ de caſulis reſarcitis ⁊ ſic de ſil̓ibus. Utꝝſit pctm̄ cū talibꝰ et in talibꝰ miſſam celebrare? Ad quā rn̄det ꝑ autoritates. Prima queſtio. Uerit̉. an male loqͥ d̓ alijs in eoꝝ E abſentia ſit ſꝑ pctm̄? Uidet̉ ꝙ ſic qꝛ nullꝰ vellet ꝙ hoc de ſe aut ſibi fieret. gͦ nec dꝫ hoc facere de alijs aūt ꝯͣ alios. ꝯſequētia tenet ꝑ illā generaleꝫ regulā diuini iurꝭ ⁊ hūani. Qd̓ tibi nō vis fi eri alteri nō feceris. Sed ī oppoſitū arguit̉. qꝛ ſi ſic. tūc fere totꝰ mundus eſſet in ꝑiculo dānatiōis ꝑpetue. etiā multi religioſoꝝ. Nā cōiter cū homines ꝯueniūt/ declināt facilli me ad loquēdū de abſentibꝰ/ et vtinā tā cito d̓ eoꝝ bonis ſic̄ ꝓchdolor d̓ eoꝝ malis. Nō Queſtiones quedam nūqͣꝫ tn̄ aliqͥ loquūt̉ de mala vita politiā re gētiū ⁊ alioꝝ ſcl̓ariū (vt aiūt) intētōe n̄ mala ¶ Pro rn̄ſione itaqꝫ ſciēdū/ ꝙ actio moralis libera accipit vel vituꝑiū vel laudeꝫ ⁊ pctm̄ ex ſuis circūſtātijs. ⁊ ſpāliter ex circūſtantia finis. Inqͥrēdū ē igit̉ ad quē finē d̓r malū d̓ abſentibꝰ. ⁊ occurr̄t ſex fines generales. Qn̄ qꝫ hoc fit ad deſtructōꝫ pn̄tiū ⁊ ie audiētiū vt caueāt ſil̓ia facere. Qn̄qꝫ fit ad pn̄tiū cau telā. ne .ſ. ex ignorātia decipiant̉ ꝑ malaꝫ ali orū ſocietatē qͦs p̄ſumūt bonos. Qn̄qꝫ etiaꝫ fit ad vtilitatē abſentiū. vt vicꝫ pn̄tes eis re ferāt ꝓ ipſoꝝ correctōe ⁊ emēdatōne. Qn̄qꝫ fit ex quadā ꝯpaſſione amicabili vt .ſ. ſeip̄m ⁊ audiētes referēs ꝓuocet ad orāduꝫ inſtāti ꝓ alioꝝ pctīs ⁊ eoꝝ ꝯuerſione. Qn̄qꝫ etiā fit ex ſola curioſitate ⁊ aſſueta loqͣcitate ⁊ qͣdaꝫ libidine loquēdi de alijs. Qn̄qꝫ autem fit ex odio vel inuidia ac pro diminutōe fame ali ene ⁊ ex animi indignatione. Sit ergo pͥma ꝯclu ſio. ¶ Primis qͣttuor modis p̄t eē nō ſolū li citū/ īmo ⁊ meritoriū referre mala abſentiū. dūmō tn̄ nō ītēdebat̉ pͥncipal̓r aliꝰ finis qͣꝫ aliqͥs p̄notatoꝝ qͣttuor. Et ſi n̄ miſceat̉ alia intētio fermētata ⁊ ſibijpſi mentiēs. atqꝫ dū bn̄ ꝓuideat̉ ne ſint falſa q̄ dicunt̉. aut ī malo vltra qͣꝫ ī ſe ſunt ꝑ referētē ampliata. aut for ſan ſiniſtre interp̄tata. ac etiā ꝙ non plꝰ noce at tal̓ locutio abſentibꝰ ⁊ eoꝝ fame/ qͣꝫ ꝓſit p̄ ſentibꝰ ⁊ eoꝝ edificatōi. Qm̄ ꝓ ꝑuo bono cō ſequēdo nō eſt magnū malū ꝯmittendū. Subiūgamus etiaꝫ ſecundā concluſionē. Secūda concluſio. ¶ Male loqui etiā de abſentibꝰ ad ſolū ſatiſ faciendū proprie loqͣcitati ⁊ libidine loquē di de alijs qͥ eſt qͥntus modus ſeu finis in ter p̄dictos. etiā ſi ſit pro ſola deductōe tꝑis ⁊ quaſi pro ſolatio. vt ſic tp̄s ſine tedio trāſe at vix aut nunqͣꝫ excuſat̉ a pctō. ⁊ ſepiꝰ tran ſit in mortale pctm̄. Tale em̄ verbū nō ſolū ocioſum (de quo iuxta terribilē veritatis cō minationē ſumus reddituri rationē) ſed ⁊ cō muniter ē ꝑnicioſum ⁊ multipliciter nociuū Nā habemꝰ ex tali verbo occaſionē ⁊ ratiōꝫ magne dānificatōis aliorū ī ſua fama. Eti am ꝑ hoc cadūt ſepiſſime tā loquētes qͣꝫ au dientes. vel ī indignationē cōtra eos de qui bus fuit oblocutio/ vel ī falſam teſtificatiōeꝫ propriā tā cordis qͣꝫ oris. dū videlicet cogi tatio interior penſans coraꝫ ſe poſita aliena mala ⁊ ſua propria quādoqꝫ ſimilia aut ma iora/ palpās tumet ⁊ inflat̉ dicēdo Gratias tibi ago dn̄e deus ꝙ nō ſum ego talis qual̓ iſte de quo tanta mala referunt̉. Et ſic miſer cadit in foueā quā fecit. ⁊ cū illo euangelico phariſeo falſe iuſto/ fit pctōre queꝫ ipſe iudi cat ſi nō deterior/ ei tn̄ propter ſuā ſuꝑbiā ſi milis. qꝛ etiā pctōr vt alius/ etſi alio modo. Et hoc phariſaicū viciū tā ī loq̄ndo qͣꝫ ī au diēdo concipit̉ facillime. ⁊ fit ſaltem affectu. etiam ſi ratio videat̉ iudicare aliter. ⁊ id ore manifeſtare minime attemptet. 8 Si quis auteꝫ que ret ſignū quomō ſciet quādo ex bono fine lo quat̉ aut malo de malis proximi? Reſpon det̉ ꝙ dū loqͥtur aliquis ad bonū iſtius cui mala cōmemorat. vtputa vt ī ſe ⁊ audientibꝰ prouocet mētē ad orādū ꝓ talis emēdatiōe. neceſſariū eſt vt ſentiat tunc in ſe quandā ad eundē de quo fit ſermo compaſſionē piam/ dulcēqꝫ miſericordē et charitatiuū affectuꝫ. Et etiaꝫ requirit̉ vt nō nimis longum texat ẜmonē de tā mala materia ⁊ deſpicabili. Si cut pia mater non delectat̉ in narrādo longe mala filij ſui. nec etiā dicit illa niſi ex neceſſi tate. vtputa ipſi medico aut illis qui eius ſa luti poterūt ꝓdeſſe ⁊ malū adiacēs auertere Sic itaqꝫ narrādo ſuſpirat alte. triſtat̉. do let/ ⁊ abbreuiat ſermonē quantū p̄ualet ⁊ q̄n tū videt̉ ſufficere ad oſtenſiouē infirmitatis q̄ ſibi tāte triſticie cauſa exiſtit. ¶ Sꝫ dū qͥs loquit̉ maluꝫ de alijs ex loquacitate/ ſunt ſi gna oppoſita. qm̄ tūc ſentit indignatōꝫ ani mi ꝯͣ eos d̓ quoꝝ mal̓ loqͥtur/ et cū qͣdā ama ritudine fellis corrodit et mordet ipſos ab ſentes ⁊ v̓bis ſuis venenatis linguaqꝫ ſua ſi cut gladiꝰ acutꝰ acuata/ lacerat ſine miſcd̓ia ſine aliqͣ ꝯpaſſione. nec ponit finē ꝟbis ſuiſ. qꝛ ſatiari neqͥt eiꝰ vorax īuidia/ qͥn licet cru das oēs carnes ⁊ totū ſanguinē eius quē de uorat quātū ī eo ē abſumpſerit. Et qͣꝫuis cō ſciētia ſua ſibi clamet ꝙ talia agēdo neminē edificet. īmo ⁊ nōnūqͣꝫ audiētes ſcandaliſet. nō tamē adhuc ceſſat qͥn quantuꝫ tp̄s patit̉ venenū ſuū totaliter effundat. ¶ Itē ſignuꝫ eſt nō fallax/ cū ſic loquēdo malū de abſen tibꝰ eos corrigere mīme curat. Hoc aūt ſci ri ex eo pōt. qꝛ p̄ſentibꝰ nō cōmittit vt abſen tibus charitatiue ea q̄ ipſe inuidie refert de nūcient. īmo ꝑſepe poſtqͣꝫ ad cor reuertitur Cū ſuis reſponſionibus XXXIIII timet̉ ne id faciāt. et ſi factū foret nō eqͦ aīo ſuſtineret. non qꝛ doleat de alteriꝰ iniuria et ſua ꝓpͥa culpa/ ſꝫ magꝭ d̓ ſua vilificatōe ⁊ de tractōis nota. nollet em̄ detractor reputari qͣꝫqͣꝫ eē nō vitet. ¶ Itē ſignū efficax videt̉/ vt loq̄ns malū d̓ alijs interroget cor ſuū coraꝫ cordiū īſpectore deo cui mētiri nō p̄t. qͣꝫuis poſſet mētiri iniqͥtas ſibijp̄i. et q̄rat an vellet ꝙ aliꝰ ſic loq̄ret̉ de ſe corā alijs ea intētiōe/ ea forma. ⁊ ſic de alijs circūſtātijs qͣlit̓ ip̄e loqͥ tur de alijs. Et ni fallor/ vt freq̄nter rn̄debit ſibi cor ſuū. ſi mēdacit̉ veritatē tn̄ ſuppͥmere noluerit/ ſe hoc nequaqͣꝫ velle. Signū ergo mali ē. Hoc clauo retundit̉ nōnulloꝝ excu ſatio falſa ⁊ friuola. qͥ cū locuti fuerint ad li bitū ſuū de ꝓximoꝝ ſuoꝝ mal̓/ audēt ſi ſuꝑ hoc obiurgēt̉ dicere. etiā qn̄qꝫ ꝯſtāter/ lꝫ mē dacit̉/ ſe hͦ feciſſe n̄ mala ītētōe neqꝫ aīo cuiqͣꝫ nocēdi/ ⁊ nullo mō ex īuidia. Et ſi rurſū int̓ rogant̉. An gͦ ex ſingulari id egerīt dilectōe ⁊ amicicia ⁊ ad magnū ꝓfectū aūt ꝯmodū ab ſentiū; ⁊ an ſil̓ia dilectōis ⁊ amicicie ſigna ve lint erga ſe cōſil̓r fieri? laqueis ꝑplexitatꝭ ita capti ⁊ irretiti ſūt/ vt vel manifeſtū ꝯͣ ſuā ꝯſci entiā ꝓferre mēdaciū vel v̓bū iniquū ⁊ dolo ſū iniuſte dixiſſe ꝯͣ vximū fateri cogant̉. qͦrū vtrūqꝫ malū ē. ¶ Malū igit̉ ⁊ valde malum multūqꝫ ꝑiculoſū ē homī eē ꝓmptū ad loq̄n dū malū de abſentibꝰ. Etiā ceteris malis q̄ inde ſequūt̉ circūſcpͥtis/ mēs tā loq̄ntis qͣꝫ audiētiū īpedit̉ a melioribꝰ ⁊ ſalutaribꝰ poſt modū ex hoc etiā inuita. Cuꝫ em̄ poſt fuerit orandū ⁊ deo ſeruiēdū ad mentē redeūt pla ceat vel diſpliceat/ cū quadā qͣſi violētia que pͥus incaute ꝯmiſit vl̓ admiſit cū mala com placētia. O quāto ꝯſultiꝰ ē ita loqͥ de bonis aut de pctīs ⁊ mal̓ ꝓprijs qͣꝫ ita rodere den te canino alios. Uix deniqꝫ ſeruat̉ menſura qͥn miſceat̉ mēdaciū ⁊ malū augmētat̉. ⁊ ad partē ſꝑ trahat̉ deteriorē. ⁊ pene ī nullo excu ſetur aūt alleuietur/ vt ſic fiat ſupͣ modū pec cās pctm̄ quaſi vnū aūt ſimplex pctm̄ n̄ ſuf ficiat ī ꝑniciē ipſius obloquētis. CLōcluſio tercia S ¶ Loqͥ malū d̓ alio ad finē ſextū .ſ. directe ex odio ⁊ īuidia ſꝑ ē pctm̄. Et qn̄ notabilit̓ le dit̉ ꝑ hͦ aliena fama. ⁊ dū loq̄ns hͦ aduertit ī ſua ꝯſcīa/ aut aduertere poſſꝫ. ē gͣuiꝰ pctm̄ ſe piſſime qͣꝫ furtū. aut qͣꝫ foret eſus carniuꝫ in die venerꝭ vel ieiunij eccl̓ie magni cuiuſcūqꝫ ¶ Salubre itaqꝫ ꝯſiliū ē ad vitādū tā grāde ꝑiculū aīe/ vt hō diſcat ⁊ aſſueſcat ita hōeſte loqͥ d̓ abſeutibꝰ ſic̄ loq̄ndū eēt ſi ipſi p̄ſentes eēt. ⁊ ꝑſonaliter d̓ ſe ẜmonē ꝓlatū audirēt. ¶ Itēqꝫ vt hō ſꝑ tīorē dei hēat p̄ ocul̓ cordis qͥ vtiqꝫ vbiqꝫ ē pn̄s. ⁊ ī cuiꝰ ꝯſpectu loqͥtur qͥ cūqꝫ loqͥt̉. Nō ſolū aūt hͦ/ ſꝫ ⁊ cor ītuet̉. et red det tꝑe ſuo vnicuiqꝫ iuxta oꝑa ſua Oret gͦ ne ceſſe ē qͥlibet vt ponat dn̄s cuſtodiā ori ſuo. ¶ Sꝫ ⁊ audiētes caueāt ſibi ne ſint pruriēteſ auribꝰ/ vt delectet eos audire aliēa mala. qꝛ iuxta. b. hiero. ſnīaꝫ ꝟiſſimā. Eque reus ē qͥ detrahētē libēter audit ſic̄ is qͥ detrahit. īmo nōnūqͣꝫ āpliori reatu ꝯſtrīgit̉ ꝓpt̓ p̄ſtitā alte ri occaſiōꝫ. Si em̄ ip̄e nō libēter audiſſꝫ/ for ſitan alter tacuiſſet ¶ Et vt ampliꝰ ꝑtimeſca mꝰ tā ꝑiculoſū līgue viciū aduertēdū ꝙ cōi ter ẜm docto. ꝯꝑat̉ nō ſolū furto ſꝫ ⁊ homici dio. īmo ⁊ p̄ferūt hac rōe. qꝛ ī homicidio oc cidit̉ corpꝰ vnū. In detractōis ꝟo vicio oc cidūt̉ aīe pl̓es. qꝛ aīa detrahētis. anīe detra ctoreꝫ libēter audiētiū. ⁊ qn̄qꝫ etiā aīa eiꝰ cui detrahitur. ¶ Itē nōnūqͣꝫ faciliꝰ ſatiſſit ꝓ ho micidio corꝑali ⁊ furto/ qͣꝫ hm̄oi homicidio ⁊ furto ſpūali .ſ. detractōe. Rō. qꝛ ī ill̓ quāti tas dāni eſtīari p̄t. ⁊ ſic corrn̄dēs emēda ſub ſequi. In iſtis autē neqͥt cū nō ſatis cōſtare poſſit in qͦt hoīm cordibꝰ mediate ⁊ īmedia te detrahēs bonā opinionē ⁊ famā eius cui detraxit/ occiderit. atqꝫ furtiue bonuꝫ fame (qd̓ inter om̄ia alia corꝑalia ⁊ huiꝰ vite bo na multū ē p̄cioſū) ſubtraxerit. vn̄ et difficul ter ſatiſfacere ipſi leſo pōt. Cū tn̄ iuxta btm̄ Aug. pctm̄ nō dimittit̉ niſi ablatū reſtituat̉ Quō aūt reſtituet cū ignoret qͣꝫtū dꝫ? ¶ Itē inter cetera pctā iſtud qd̓ammō ē inhumani us ⁊ beſtialiꝰ. qꝛ lupinū. Dicit̉ nāqꝫ ꝙ niſus niſuꝫ nō comedat nec canis canē. nec beſtia aliqua beſtiā ſue ſpeciei ſed bn̄ alteriꝰ. So la lupa excepta/ q̄ (vt aiūt) cuꝫ fame p̄mit̉ lu pū comedere nō veret̉. Sic et detractor hō hoīeꝫ ſue nature ꝯſortē tanqͣꝫ lupa rapaciſſi ma dentibꝰ detractōis rodere. comeder̄ ⁊ oc cidere nō erubeſcit. In hͦ a lupa differens ꝙ illa comedit carnes recēteſ. ip̄e aūt qn̄qꝫ car nes fetētes et iā putrefactas. qn̄ videlicet nō tm̄ viuis/ ſꝫ ⁊ dudū iā mortuis dēteſ morda ces detractorie iā īfigit ¶ O abominādū ma lū ⁊ valde odiendū. Bn̄ gͦ ſapiens vocat de tractores deo odibiles Cū tn̄ ſcpͥtū ſit d̓ d̓o nihil odiſti eoꝝ q̄ feciſti. In ſignū magne de teſtationis (haud dubiū) pctī detractōis d̓r deus odire detractores. qui nihil odire ſolet eorū q̄ fecit. Aut reſtat dicere ꝙ detractores nō ſunt ſua factura. nō quidē ẜm eſſentiam/ Queſtiones quedā ſimplex ⁊ hūiliſ ita ꝙ ſatꝭ appareat velle libē ter īformari ſine aliqͣ turbatiōe ⁊ recalcitrati one tunc om̄ino piū ē. ſalutare ⁊ meritoriū/ vt ꝯfeſſor ip̄e talē īſtruat. Solū vt hͦ fiat pe detētim. prudēter ⁊ diſcrete. nec dure ſꝫ blā de ⁊ dulcit̉. Nec aduertat̉ etiā ſi ſcandalū ali qn̄ fame ꝓpͥe etiā exteriꝰ inde videat̉ oriri poſ ꝯͣ ſe. Nō em̄ poſſumꝰ īmo nec debemꝰ oībꝰ ſcā dal̓ vitādis occurrere ſꝑ ſaltē actiuis. prout exēpla ſufficiētia habemꝰ ī ſaluatore nr̄o. cu ius qͣꝫuis ꝑfecta ſūt oꝑa nihilominꝰ tn̄ pha riſei nōnunqͣꝫ ī eis ſcādalizati ſunt. ¶ Quarta queſtio Uerit̉ d̓ altaribꝰ fractꝭ. de cingul̓ acerdotū n̄ bn̄dictꝭ. ⁊ d̓ caſui re arcitꝭ. ⁊ ſic d̓ ſil̓ibꝰ. Utꝝ ſit pctm̄ in ⁊ cū talibꝰ celebrare miſſā? Rn̄ ſio ẜm ſnīaꝫ btī Amb̓. ad Aug. ꝙ ī oībꝰ ta libꝰ q̄ ſūt iurꝭ pure poſitiui p̄t teneri ꝯſuetu do patrie ſeu ꝓuīcie aut dioceſis ī qͣ hō ꝯuer ſat̉ qn̄ p̄latꝰ īmediatꝰ ⁊ alij cū quoꝝ ſcitu ꝓ babilit̓ talia fiūt tolerāt hmōi. Eſt em̄ ꝯſue tudo circa talia poſitiua īterpres optīa. etiā qͥcqͥd ī ꝯſtitutōibꝰ etiā redactꝭ in decretalibꝰ vel decretꝭ. vel etiā ſynodalibꝰ aut iuriſꝑito rū deciſiōibꝰ inueniat̉. Leges em̄ inſtituūt̉ cū ꝓmulgant̉. ⁊ vigorē hn̄t/ dū moribꝰ vten tiū approbāt̉. Alioqͥn ꝯſtitutiōes poſitiue nō eēt niſi ī laqueū ⁊ offēſiōes ⁊ ſcādalū ne dū īſipiētiū ſꝫ et ſapiētiū. Aduertēdū tn̄ ꝙ n̄ facile eſt circa ſingularia ſꝑ decernere pro re gula qͣſi generali. q̄ ꝯſuetudo debeat dici ſuf ficiēter ꝯprobata vl̓ tolerata ꝑ ſuꝑiores. p̄ſer tim vbi nō habet̉ ſufficiēs ſcia ſeu cognitio qͥd etiā ſit de iure pure poſitiuo. Facit ꝓ hac rn̄ſione totū illd̓ qd̓ dicūt doctores de obli gatōibꝰ religioſoꝝ ī ſuis votis ⁊ regul̓. quē admodū de hoc alibi latiꝰ tractatū eſt. Sequunt queſtōes alie cū rn̄ſiōibꝰ eaꝝ ab eodē cācellario datis Ubitabat nuꝑ aliqͥs/ an delecta R tio cordial̓ q̄rēda ſit ī ſeruitio dei taꝫ p̄ctico qͣꝫ ſpeculatiuo? Uidet̉ em̄ tal̓ delectatio eē fornicatō ſeu libido q̄dā ſpūal̓/ q̄ nō deū ꝓpter ſe ſolū q̄rit zelo amicicie pure gͣtuite ſꝫ ꝓpt̓ ſe. Exēpluꝫ de officiātibꝰ clericꝭ alicui eccl̓ie ꝓpter diſtri butōes horarias ſeu qͦtidianas. Exēplū ali ud d̓ ſpōſa q̄ nō diligeret ſpōſū ꝓpt̓ aliud ni ſi ꝓpt̓ delectatōꝫ oſcl̓oꝝ cū ſil̓ibꝰ ¶ Sꝫ videt̉ ad oppoſitū. Prīo illd̓ pͣs. Delectare ī dn̄o/ ⁊ dabit tibi petitōes cordis tui. ¶ Rurſuꝫ il lud ph̓i. delectatio ꝯſeruat oꝑantē hoīem in oꝑatiōe. Et iteꝝ. ſignū acqͥſiti habitꝰ eſt dele ctatio ī oꝑatiōe. Ceteꝝ deꝰ reddēs cāꝫ ppl̓o iſrl̓itico maledictionū ſuaꝝ/ dicit ꝙ nō ẜuie rit deo in gaudio cordiſqꝫ leticia. Et alibi. Gaudiū dn̄i fortitudo vr̄a. Cuiꝰ ſnīe cōfir mator fuit Anto. di. ꝙ vnica rō ꝯuīcēdi ini micū ē leticia ſpūalis. ⁊ hec fert̉ adeo ī eo vi guiſſe vt ab ignorātibꝰ eū pͥus ī vultū cerne ret̉. Rn̄ſio. nihil ē hoī tutū ī hac vita cū nec ip̄a vel v̓tutū (ſic̄ d̓r ī proſa) tuta ſit victoria. Itaqꝫ nihil ē qͦ nō ꝯtingat abuti. Et ſi non formalit̓ ſꝫ obiectal̓r. Sūt hec v̓ba theolo gicꝭ nota. Profecto ꝯſtat ꝙ delectatio ī deo ſincera ⁊ caſta laudabil̓ ē ſicut allegatū ē. tm̄ mō iungat̉ hūilitas ⁊ pietas ſine inſolentia. Sꝫ addebat inqͥrēs / ꝙ nullā p̄t ſenſualē vel ſpūalē delectatōꝫ admittere qͥn triſticias in cōꝑabil̓r maiores inueniat/ ſi nō ī delectati on diuine recordatōis ſe iugit̓ exerceat. ⁊ hͦ ſciēs querit in dn̄o ꝑ meditatōem delectari. Rn̄det̉ ꝙ hoc agēdo deꝰ ſepit vias iſtius ſpi nis/ ⁊ quaſi clauſtro cōcludit/ ne vagari libe at extra ſe. Cui cōſonū ē illud de cāticꝭ. Si cut liliū inter ſpinas. que ſūt ibi quaſi ſepes ab extra/ ne diſſipator introeat. ⁊ ab intra ne exeat vaga .i. vane acta. Itaqꝫ meliꝰ ē ſibi fa cere deū delectationē forte minꝰ caſtā qͣꝫ ho neſtū ſit. qͣꝫ mūdi. carnis ⁊ diaboli delectati onibꝰ inherere. ¶ Rurſus īferebat ꝙ faſtidio ſibi ſūt oēs mūdi circa ꝓximos occupatōe qͣꝫtūcunqꝫ videant̉ pie vel honeſte. quemad modū ſi ſpōſa nihil aliud querat niſi ꝙ impe tret illud de cāticis initiū. Oſculet̉ me oſcu lo oris ſui. Querit itaqꝫ ſolū amare ⁊ amar Sed mirandū eſſet nimis ſi nō has amoriſ delicias corriꝑet aliqn̄ pius ſpōſus flagello nūc interiꝰ nūc exterius. exponēdo videlicet eā aliqn̄ ꝑiculis. ſicut oꝑtet ꝙ nycticorax qͣꝫ tūcūqꝫ domiciliū ꝙ eū ꝓtegat a ꝯtradictiōe aliaꝝ auiū cuſtodiat aliqn̄ veniat in aꝑtūꝓ neceſſitate cibi vel pulloꝝ. Paſſer itaqꝫ ſoli tariꝰ ī tecto/ cogit̉ ad īferiora deſcēdere/ ſicut Moyſes de mōtis caligine ad ppl̓m rebel lantē. ¶ Quid igit̉ finaliter ꝯcludēduꝫ ē niſi ꝙ ſapiētia diuinitꝰ inſpirata q̄ eſt vnctio do cēs de om̄ibꝰ ⁊ gr̄a dirigēs more ſeſſorꝭ ⁊ eqͥ tatus d̓i. ⁊ quadrige Aminadab .i. ſpōtanei ⁊ currus dei qui deceꝫ milibus multiplex ē ſufficiēter hoīem in deo ſperantē/ ⁊ de ſalute ſua ſollicitū edocebit Etiā ſi tal̓ ſolꝰ ꝯcludat̉ in cella aūt ſi ſolitudinē deſertoꝝ exēplo ma Cū ſuis reſpōſionibus XXXIIII alio. al̓s nāqꝫ ſeq̄ret̉ ꝙ gr̄a ſtaret ſil̓ cūꝫ pctō mortali. Mētiēs aūt ī ꝯfeſſiōe ꝑnicioſe/ pec cat mortal̓r. Secꝰ aūt ē d̓ mēdacio qd̓ ex ge nere ſuo al̓s eēt ſolū veniale. vt vicꝫ miſcēdo quādā leuē circūſtantiā falſaꝫ vel excuſatōeꝫ friuolā ¶. Fictio aūt ſcd̓a .ſ. doloſe dimidiās dicit̉ q̄ tacet ſolū ad celandū ſuuꝫ pctm̄ vn certo ſacerdoti. attū ꝓponit hͦ certo alteri cō fiteri. ⁊ hoc facit ī fraudē integritatꝭ ipſiꝰ cō feſſionis. vicꝫ ne vil̓ reputet̉ ſi hoc pctm̄ tali d̓tegeret cui iā forſan alia plura detexit gra uia/ reſeruans hͦ cuidā alteri qͥ priora neſcit. vt fallacit̓ reꝑiat̉ apud hūanū iudiciū pctōr paruꝰ qͥ corā deo ē pctōr magnꝰ. ¶ Si autē hec dimidiatio fiat abſqꝫ dolo. vtputa iuſta rōne. cū vicꝫ ꝯfitēs habet aliqͦs caſus ꝓpter qͦs excōicatꝰ ē. vel qͥ al̓s ſuꝑiori ſūt reſeruati ⁊ ille ſuꝑior veriſil̓r non audire vult alia niſi ea ſola q̄ ſue autoritati reſeruata ſūt ſpāliter. vel etiā dū ꝯfitēs qͣꝫtū ī eo ē ꝑatus eēt om̄ia ꝯfiteri vni ſacerdoti. ⁊ idē etiā paratꝰ ē om̄ia audire ſed nō eadē hora. Aut etiā dū ꝯfitēs hꝫ aliqd̓ pctm̄ de qͦ p̄ſumit ꝓbabil̓r ꝙ ſi tali ſacerdoti cōfiteret̉ tale pctm̄/ ipſe forſitan in de ſcādalizaret̉ .ſ. ſacerdos. vel ī fide vel ī mo ribus. vel ideo qꝛ forſan tāgit ꝑſonā ſacerdo tis ꝓut caſus pot̓it occurrere poſſibil̓. ⁊ cō fitēs protūc nō hꝫ aliū ad manū cui cōfiteat̉ integral̓r. aut ſi hr̄et nō tn̄ bn̄ auderet ꝓpter ſuſpitōes ſiniſtras cauēdas/ aliū ꝓ tali vice accedere. Hm̄oi fictio dimidiās qꝛ non fit doloſe. īmo nonnūqͣꝫ religioſe et prudēti di ſcretōe/ nō reprobat̉ a doctoribꝰ cōiter. Li cet em̄ ꝯfeſſor vices gerat dei ī audiēdo ꝯfeſ ſiones nō tn̄ ob hoc eſt deꝰ vel angelus / ſed hō. vn̄ nimiꝝ vt homo pōt ſcādalizari. ¶ Fi ctio tercia que ē patēter inficiēs/ fit dū confi tes retinet adhuc propoſitū actualiter iterū peccādi. nec habet propoſitū iuxta ꝯfeſſoris voluntatē iniuſte ablata reſtituendi ⁊ ſatiſfa ciēdi alijs ꝓut foret ſatiſfaciendū. Et hec fi ctio relabit̉ ⁊ cōincidit ī duo mēbra fictiōis priora Ratio. qꝛ vl̓ hic ē celatio peccati mor talis .ſ. ſi nō confitet̉ hoc ꝓpoſitū peccandi. vel eſt ꝑnicioſuꝫ mendaciū .ſ. ſi dicit ſe penite re et dolere peccaſſe/ cū manifeſte oppoſituꝫ oſtendāt ſigna ſua exquo nō vult ſatiſfacere iuxta ſacerdotis iudiciū. Et ſic fictio hm̄oi quaſi eadē eſt cū pͥma vel ſecūda ¶ Fictio qͣr ta que ē inſufficiēter diſcutiens/ pōt cōtinge re multipliciter Primo ignorādo .ſ. factum. qꝛ nō fuit ſufficiēter recogitatū. Secundo ignorādo ſi factū ſit pctm̄ ſaltē mortale Ter cio ignorādo. p̄ſuppoſito primo ꝙ ſit pctm̄ mortale ſi ſit taliter ⁊ exp̄ſſe ꝯfitendū Quar to ignorādo/ ſi diſplicētia peccati ſit pͥncipa liter in confitēte nō rōne culpe ſed rōne pu doris ⁊ pene Quinto ignorādo ſi motus ī deteſtationē peccati ſit ſatis intēſus vel nō. ¶ Sexto ignorando ſi ponat̉ obex abſolutio ni ꝑ ꝓpoſitū nō abſtinēdi a pctō. ¶ His pre miſſis itaqꝫ p̄ſuppoſitis dicēdū ē ad queſti onē ꝙ cōfeſſio nō eſt ꝓpter aliquaꝫ iſtaꝝ ſex fictionū/ quartā fictionē que inſufficiēter di ſcutit reſpicientiū iterāda. Nec etiā eſt iterā da ꝓpter fictionē ſcd̓am ꝓ ea ꝑte cū additur Si nō dimidiat doloſe. Sed ſub reſpecti bus dimidiat ibidē ſuꝑiꝰ exp̄ſſis. Al̓s ꝟ̓o ⁊ ꝓpter pͥmā ⁊ ꝓpter ſcd̓am ⁊ propter terciā fi ctionē ē de neceſſitate ſalutis vt de om̄ibus iterū ſacramētaliter cōfiteat̉/ ipſe ſic ficte cō feſſus. Ꝙ aūt nō ſit iterāda confeſſio ꝓpter ſecundā fictionē pro ea ꝑte vbi nō doloſe di midiat/ necnō propter quartā fictionē/ cum ſuis ſex ſpeciebꝰ. Huiꝰ rō ē iſta. qꝛ ipſa cōfeſ ſio obtinet ⁊ habebit efficaciā vl̓ ī abſoluti one ſacramētali v̓tute clauiū eccl̓ie. vel poſt modū ceſſante fictōe hm̄oi. ſicut fit etiā qn̄ qꝫ in baptiſmo. Et ita cōcordat ſatis ſanctꝰ Tho. cū ceteris doctoribꝰ. Finit Tercia queſtio. Uerit̉ ſi habeat̉ ſuſpitio de illo qͥ P ꝯfitet̉ ꝙ nō ſufficiēter diſcuſſerit ꝯſcīam ſuā. an talis nihilominus Adebeat aut poſſit abſolui nulla in quiſitōe facta vn̄ ſuſpitio habet̉? Rn̄det̉ ſub diſtūīctōe. Aut em̄ ꝯfeſſor nō ē curatꝰ / ita ꝙ cure officio mīme teneat̉ illū audire. Si ſic tūc pōt q̄rere dilatōes vt ambo interim me liꝰ deliberēt. vl̓ ip̄m ſimpl̓r remittere ad aliū ꝯfeſſorē. ¶ Si aūt ꝯfeſſor ip̄e ſit curatꝰ/ et ꝑ ꝯſequēs debitor audiēdi hm̄oi cōfeſſiōꝫ. tūc adhuc ē diſtinguēdū ẜm qualitatē ꝑſonarū Nā ſi confitēs ſit adultꝰ et diſcretꝰ/ pōt fieri vnū e duobꝰ .ſ. vel vt petat̉ ab eo ſi velit mo neri ꝑ inqͥſitōes de ſtatu ꝯſcīe ſue libēter ⁊ ſi ne ſcādalo. et ſi tūc appareat ex rn̄ſiōe ſua ꝙ nō. fiat ſcd̓m / dicēdo videlicet ꝙ dꝫ eē certꝰ/ ꝯfeſſiōꝫ ſuā vel abſolutōꝫ nil valere/ ſi ſciēter aliqd̓ pctm̄ celauerit. nec ē intētio abſoluētꝭ niſi ſub hac cōditione tacita vel exp̄ſſa .ſ. Si tu cōfiteris/ ⁊ aliqd̓ pctm̄ tuū celaueris ſciē ter/ ego nō abſoluo te. Et tutius ē vt hec cō ditio teneat̉ mēte tacite qͣꝫ expͥmat̉ ore aꝑto ī abſolutōis forma. Si ꝟ̓o ꝑſona ꝯfitēs ſit Q Queſtiones quedam derare meritū ſuū ⁊ oēm actōeꝫ. habeat̉ pro regula/ ꝙ vbi celebrās magis eleuat intētōꝫ ſua charitatiuā ī deū ⁊ proximū illic ceteris paribꝰ plꝰ ꝓficit. Ac ſi diceret. Dn̄e miſerere oīm ſicut ſcis ⁊ potes. ⁊ ſcis me ⁊ vis orare debere. Deniqꝫ n̄ p̄t p̄figi regl̓a general̓ qͥn aliqn̄ plꝰ afficiat̉ hō dū orat ꝓ vno. qn̄qꝫ pl̓ dū orat pro pl̓ibꝰ. ¶ Itē nulla ē miſſa q̄ poſ ſit aut debeat celebrari/ qͥn oēs ꝯp̄hēdat qͦs eccl̓ia ꝯp̄hēdit. Ꝙ ſi cōtraxerit valorē ad ali quos ꝑticulares hͦ dꝫ facere nō p̄iudicando huic eccl̓ie ſtatuto. ¶ Demū ceteris paribus ſalubriꝰ ē conari ad orationē generalē ad de um ꝯuertēdo ſe ad eū/ qͣꝫ ī ꝑticularibꝰ fanta ſijs circa hoīes occupari. ¶ Itē querit̉/ vtꝝ ī memēto ī miſſa ſit tutū fa cere mēoriā ſpālē ꝓ pluribꝰ/ ꝓpter cogitati ones que pn̄t oriri ex ꝑſonaꝝ recordatōne? Rn̄det̉ cōſulēdo pro tutiori/ ꝙ meliꝰ eēt an teqͣꝫ qͥs accedat ad altare/ ꝙ faceret ſuuꝫ me mēto ſpāle. hͦ eſt ꝙ dicat ī corde ſuo/ ꝙ orare intēdit pro tali ⁊ pro tali. Et tūc qn̄ erit ī ſuo memēto ī miſſa cū his qͥ ꝯtinent̉ in memēto miſſal̓ ſufficit cordialit̓ dicere. memēto dn̄e hoꝝ pro qͥbꝰ teneor ⁊ decreui orare / ⁊ hoꝝ ē pro me orāt. Niſi ſit aliqͥs frater mortuꝰ ꝓ oꝑtet facere ſpāle memēto ī ſpāli. Et hoc eſt tutū cōſiliū/ etiaꝫ vbi nō feciſſet hō ꝓ illo die aliqd̓ recēter mēoriale ꝓ amicis/ ſꝫ hr̄et ſuffi ciēter ī habitu. p̄ſertim vbi celebrās ē in pu blico. ⁊ vbi probabilit̓ eſtīat ꝙ ꝑ tale memē to dearticulatū nō īflāmaret̉ ad deuotioneꝫ ſpālē. ſꝫ potiꝰ inqͥetaret̉. ⁊ ad reliqͣ dicenda in miſſa minus redderet̉ idoneus. ¶ Querit̉ vtꝝ de cogitatiōibꝰ vanis aut no xijs q̄ ſuꝑueniūt ī canone aūt ī memēto ibi dē reſiſtēdū ſit ill̓? Rn̄det̉ ꝙ n̄ dꝫ tūc ſe occu pare qͥs circa illas/ ſꝫ vltra ꝓcedere. Hoc eſt tutiſſimū ⁊ neceſſariū ꝯſiliū/ etiā vbi cogita tōes viderent̉ eē de ꝯmodis rebꝰ ⁊ expedien tibꝰ. qꝛ debet eis tūc dicere ſaltē facto. venitꝭ importune. nō habeo nūc horā aūt locū rn̄ dēdi vobis. expectate tp̄s aliud dū vacabit. Porro qͦ ad cogitatōes fedas. noxias ⁊ blaſ phemas/ fiue ſit hō ī miſſa ſiue alibi. ille poti us vincunt̉ ꝯtemnēdo nec rn̄dēdo eis qͣꝫ pu gnādo. Scio quēdā qͥ ad occurſū taliū ſoli tus ē in anīo ſubridere quaſi ſubſannās. nec curās īmiſſiones iſtas fedas ꝑ angelos ma los. que inde protinus euaneſcunt. ¶ Utꝝ liceret extrahere muſcā vl̓ araneā vel aliud hm̄ōi de ſanguine cū cōcleari ꝑuo aut aliqͦ alio nō cōſecrato? Rn̄deo ꝙ ſic. p̄ſertim vbi nō poſſꝫ aliqͥd tale extrahi ꝯmode cū di gito ꝯſecrato. vel cū patena/ aut aliqͦ tali. ¶ Utꝝ ſi caderet aut inueniret̉ ī ſanguīe mu ſca aut feſtuca. aut pilus. aut filū. aut aliqd̓ tale qd̓ poſſet impedimentū aut nocumētuꝫ p̄ſtare ſumēti ſanguinē deberet extrahi. ⁊ qͥd inde fieret? Rn̄det̉ ꝙ poſſet extrahi/ ⁊ lauare tur bn̄ / et lotio ſumeret̉ ſi nō eēt venenoſa. et muſca ⁊ feſtuca ꝯbureret̉. aut ip̄a vl̓ cinis eiꝰ ponerēt̉ ī loco abdito / vt ī altari vel piſcina. ¶ Utrū grauiter peccaret ille ꝑ cuius negle ctū talia inuenirētur ī calice? Rn̄deo ꝙ tutū eſt facere ꝯſcientiā ⁊ confiteri. ⁊ eſt pctm̄ ma ius aut minus ẜm ꝙ negligēs debuit adhi bere maiorem cautelam. Itruꝫ quando po jͣ B nit̉ vinū ⁊ aqua in calicē. ſi (vt ſepe ꝯtingit) reſiliat gutta vna vel ampliꝰ / ⁊ remaneāt ab intus inter labiū calicꝭ ⁊ fundū/ debeāt poſt conſecrationē tales gutte dici cōſecrate? Re ſpōdeo ꝙ nō. p̄ſertim ſi ſacerdos nō intēdit nec intendat ꝯmuuiter ꝯſecrare niſi illud vi nū qd̓ eſt in fundo calicis. Pōt tn̄ illa gutta ſumi an̄ ablutionē ſub intētōe generali. ſi cō ſecrata ē vt ꝯſecrata. ſi nō vt nō cōſecrata. et cautū eſt vt ſacerdos ſit ſollicitꝰ ab initio vi gilare circa talia. ⁊ circa panē ne mice cadāt ab hoſtia. ⁊ ne tales gutte remaneāt. ſi aūt ſa cerdos dū aduertit an̄ ꝯſecrationē tales gut tas intēdit eas cōſecrare ipſe ſunt ꝯſecrate. Sil̓r ſi habeat ī pͥncipio ītētōꝫ ꝯſecrādi qͥd qͥd ē ꝯſecrabile/ tūc totū conſecratū eſt. ¶ Utrū ſi quis omittat vel dubitat omiſiſſe aliquid in conſecratione an debeat ſolū re inciꝑe ad id qd̓ omiſit/ vel omiſiſſe ſe credit. aūt ſi ab initio dꝫ reinciꝑe. ⁊ qͥd de illis qͥ aſ ſueſcūt reiterationē? Rn̄det̉ ꝙ nō ē leuit̓ rei teratio faciēda. ⁊ malū eſt cōſueſcere/ p̄ſertim in verbis ſacramētalibꝰ nō dꝫ iteratio fieri niſi ꝯſtet certitudinaliter ꝙ verba nō ſūt di cta. Si aūt dubitatio ſit ꝓbabilis. tunc fiat reiteratio ſub ꝯditōe īplicita. ſicut fitduꝫ du bitat̉ de aliqͦ ſi fuerit baptizatus. vt dicatur ſic in corde. Ego nō intēdo cōſecrare hanc hoſtiā. ⁊ tūc dicat verba ⁊c̄. ¶ Utꝝ ſi quis ſine lumine dicat miſſā. aut ſi deficeret lumen in media ꝑte miſſe. Et maxi me a cōſecratione vſqꝫ in finē incurreret̉ ex cōmunicatio? Rn̄det̉ ꝙ dꝫ facere ꝯſcīam tā ſacerdos qͣꝫ mīſter. nō tn̄ eſt ſnīa excōicatio nis ſuꝑ hoc lata. ¶ Utꝝ neceſſe ē accēdere facem ſeu torchiaꝫ Cū ſuis reſpōſionibus Xxx rie egyptiace. ⁊ Pauli pͥmi heremite et marie magdalene cū ſil̓ibꝰ ceterꝭ ſolitariꝰ īhabitet. ¶ Finit hͦ opuſculum de delectatiōe q̄rēda ī diuino officio ad inſtātiā fratris ſimōis ba ſtardi de ſalinis ꝓtūc ꝯuētual̓ celeſtinorum Lugduni. ¶ Sequunt̉ alie queſtiones. ¶ Querit qn̄ ꝯmittit pctm̄ mortale in voto ob ediētie? Rn̄detur ꝙ maiores p̄cipiētes aliqͥd ſubditꝭ ſuis nō in tēdūt ligare aīas eoꝝ nec debēt. Et iō ſi qͥs aliqͥd ſibi iniūctū a maiore ex negligētia aut incuria nō ſic adīpleret aut differret. nō pro pter hͦ peccaret mortal̓r. Secꝰ ſi hͦ ageret ex ꝯtēptū. Dr̄ aūt qͥs ꝓprie peccare ex ꝯtēptu qn̄ facit aliquē actu/ motꝰ pͥncipalit̓ ex hͦ ꝙ iniunctū ē ſibi oppoſitū. ac ſi diceret. Quia p̄cipit̉ mihi hoc. ego ī ꝯtēptū p̄cepti faciā il lud. qͣſi .ſ. vellet on̄dere ſuā falſā libertateꝫ. et hr̄e illā velamen malicie. ¶ Itē q̄rit̉ vtꝝ iuni or ambulās ī via aut eqͥtās cū ſeniore/ debe at ſibi obtēꝑare ī om̄ibꝰ? Rn̄det̉ ꝙ ſimplicit̓ ſine aliqͣ interrogatione iunior dꝫ obtēꝑare ſuo ſeniori in omnibꝰ niſi manifeſte p̄cipiat ꝯtra p̄cepta diuina. Supponit̉ ꝙ iunior re putet merito ſeniorē memorē ſalutꝭ ſue. ⁊ ſuſ ficienter aduertat ad id qd̓ facit. ⁊ ꝙ habeat recordationē illoꝝ que habent̉ ī ordine. Se cus vbi deeſſet aliqͥd iſtoꝝ. qꝛ poſſet humili verbo vel ſigno reducere ad memoriā vel ad uertentiam ſenioris. ¶ Querit̉ rurſus vtꝝ ſit vtiliꝰ fratri in cella ſe dēti/ vacare lectōi/ qͣꝫ oratōi vel meditatōni. aut ecōuerſo? Idē Rn̄det̉ ꝙ nō ſolū attēdē dū lē ad illud qd̓ magis proficit ꝓ p̄ſenti / qͣꝫ etiā ad illud qd̓ diſponit ad futuros ꝓfectꝰ. Et qꝛ aſſueſcere meditatōi forti ⁊ vehementi plus proficit in futuꝝ ꝓpter habitū queꝫ ac quirit hō vt poſtmodū faciliter meditet̉. im mo etiā ꝯtemplet̉ qn̄ voluerit etiā ſolus. etiā in officio. etiā ſine libris. conſulēdū ē ꝙ fra ter aſſueſcat meditatōi. vt nō ſemꝑ oporteat eū hr̄e libros an̄ oculos ſuos. Sed ipſe co gitationes ſolide ſint libri ſui. ¶ Itē querit̉ vtꝝ qͥs poſſet hr̄e certitudinē ꝙ deꝰ remiſerit ei pctā ſua ſaltē qͦ ad culpā. et ſi nō hꝫ certitudinē quāto tꝑe oꝑteat ea defle re? Rn̄det̉ ꝙ nullꝰ de hoc certus eſſe p̄t niſi ꝑ reuelationē. qꝛ ſcpͥtū ē. Nemo ſcit an amore an odio dignꝰ ſit. Sed qn̄ qͥs ꝯfeſſus ē pro ſuo poſſe. ⁊ dolet de pctīs ſuis. ⁊ ꝓponit de inceps nō peccare/ iſte credit̉ eſſe ī ſtatu gr̄e. ⁊ de bonitate diuina pie ꝯfidere pōt ꝙ ei deuſ remiſerit pctā ſua ſaltē quo ad malū culpe. Et ī tali ſtatu exiſtēs p̄t accedere ad cōionē ⁊ miſſam celebrare. ¶ De ſcd̓o rn̄det̉ ꝙ qͥs in religione exiſtēs exqͦ pro modulo ſuo ⁊ poſſe ꝯfeſſus ē pct̄āa ſua q̄ fecit quoꝝ recordabat̉. ⁊ cōtritus ſatiſfęcit ad voluntatē eccl̓ie. id ē maioris ſui / qͥ ſpecialiter eius curā hꝫ. ⁊ pro ponit amplius nō peccare. tutius ē vt de ce tero nō reflectat oculos ſuos ad pctā ſua ſin gulariter ꝯſideranda / et maxime carnis. q̄ ei poſſent plꝰ obeſſe qͣꝫ ꝓdeſſe. ſꝫ ꝯfidens de mi ſcd̓ia dei ⁊ bonitate/ ſtudeat ꝓficere de die in diē/ aſcēdendo de virtute in v̓tutē. vt tandē poſſit videre deū deoꝝ ī ſyon. Cū v̓o ab ele ctione tēptat̉/ tūc ad eius memoriā reducere pōt generaliter pctā ſua nō diſcurrēdo ꝑ ſin gula vt inde humiliet̉. ⁊ grās referat creato ri ſuo qͥ eripuit eū de tot ac tātis ꝑiculis. ī qͥ bus aliqn̄ extitit ⁊ ꝑmāſiſſet niſi eū bonitas dei (q̄ neminē vult ꝑire) ſubleuaſſet ⁊ liberaſ ſet. Apd̓ patꝝ narratōes data ē varia reſpō ſio ab vno patre. mō vni. mō alteri. ẜm ꝙ ꝓ ſpexit/ ꝙ iſte ex recordatōe p̄teritoꝝ humili aret̉ ⁊ ferueret ī amore. alter nō ſatis purifi catꝰ/ tēptaret̉ ⁊ rediret ad carnē. ¶ Querit̉ ſi fratri alicui perturbato aut occu pato ī diuerſis/ p̄ceꝑit aliqͥd ſenior ⁊ ex ſurre ptōe rn̄derit ei iunior. Sinite me. ego nihil faciā ꝓ vobis. verū tn̄ ſtatim ꝯpūgit̉ dolēs ⁊ adīplet p̄ceptū ſeniorꝭ qd̓ paulo ante dura rn̄ſiōe renuerat. Querit̉ inquā an ſic rn̄dēdo mortal̓r peccet? Rn̄det̉ ꝓ vna vice aut dua bus aut tribꝰ nō peccat mortal̓r. ſꝫ ſi ex ꝯſue tudīe hēat ſic rn̄dere peccat mortal̓r. qꝛ dꝫ re ſiſtere ꝯſuetudini male. ſꝫ exqͦ freq̄nter recidi uat ſic. ſignū ē ꝙ tali vicio ē habituatꝰ. ⁊ nō cadat ex ſurreptōe Rn̄dēt ī ſil̓i doctores the ologi/ ꝙ ſicut pͥma ebrietas nō ē pctm̄ mor tale / ita nec ſcd̓a. ſil̓r nec tercia. nec cēteſima. niſi addat̉ circūſtātia ī vna ebrietatū ſequen tiū/ q̄ cōuertat eam in pctm̄ mortale. puta ꝙ nūc aduertit inebriās ſe ꝑiculuꝫ mortale qd̓ incidit ex ebrietate. ⁊ tn̄ deliberat ꝙ ſe inebri abit. Applicetur ad propoſitū. Utrū quis nō hn̄s ⁊ ſpecialē miſſā dicēdā/ debeat celebrare ꝓ to to ppl̓o indiſtincte. aut pro ſibi ꝯiūctis ſpā liter? Ꝙ ſi pro toto ppl̓o/ quibꝰ plus profi ciat/ aut ſibi cōiūctis aut ceterꝭ? Rn̄detur ꝙ dꝫ ſufficere charitati celebrātꝭ ⁊ inqͥſitōni/ qͥ bn̄ agat ſine ſcrupuloſa tali nimia inqͥſitōe/ qͥd plꝰ proſit hoc vel illud. Scit em̄ deꝰ pōQ 2 Queſtiones quedā tru ſi quis pecca uerit occulte ſic ꝙ tale pctm̄ tāgat vel ſcāda lizet cōitatē/ ſiue pctm̄ ſit graue vl̓ leue. ¶ Utꝝ peccās teneat̉ feip̄m publicare. Et hͦ tāgit religioſos? Rn̄det̉ ꝙ ſi pctm̄ ſit d̓ ſe pu blicū fic̄ hic ſupponit̉. licꝫ ꝑſona ſit occulta. tūc ſi ꝑ p̄latū interroget̉ de dicēdo veritatē/ ip̄e dꝫ illā dicere tā d̓ ſe qͣꝫ d̓ alijs in caſu tali Et ī hͦ nō ꝓdit ſe/ ſꝫ obedit legi dei ⁊ ſuo ſuꝑi ori qͥ cogūt ſe reuelare. Pōt tn̄ tal̓ culpabil̓ p̄lato ſuo interrogāti ī publico corā alijs ſic dicere. dn̄e qd̓ ſcio paratꝰ ſum vobis dicere ad ꝑtē. Si aūt factū eſſet occultū d̓ ſe. et ꝑſo na aliqͣ eſſet publice diffamata vel accuſata ip̄a ſil̓r dū interrogat̉ a ſuꝑiore/ tenet̉ dicere veritatē. Si aūt factū ē occultū/ et ꝑſona nō ſit diffamata/ tūc tal̓ ꝑſona interrogata per ſuū ſuꝑiorē nō tenet̉ ſe reuelare. ⁊ pōt dicere. Dn̄e nō debetꝭ me ſuꝑ talibꝰ interrogare/ ex quo nō ſum diffamatꝰ vel accuſatꝰ vel denū ciatꝰ. Si aūt ſuꝑior vrgeat eū ꝑ iuramentū ⁊ ſub pena excōicatōis ip̄e nō tenet̉ ꝯbedire nec penā timere. Sed ſi ꝑ tales euaſiones et rn̄ſiones ipſa ꝑſona veniat ī ſuſpitōꝫ ſuꝑio ris vl̓ audientiū ꝙ ipſa aliqͥd ſciat hic ē ma ior difficultas. Et plane ſi ſit res cognita in cōfeſſione ſolū. dicūt doctores ꝙ abſqꝫ ſcru pulo pōt dicere ⁊ iurare. Dn̄e ego nihil ſcio de iſtꝭ. Et hͦ ſic intelligit̉/ ꝙ nihil ſcit tali mo do vel ſcīa quali mō pōt ſuꝑior ⁊ ſolū debet interrogare. Si aūt poſſet ſimiliter in alijs pure ſecretis ita reſpōdere ſine mēdacio. ego nō audeo diffinire. Uideret̉ tn̄ alicui par ra tio/ ⁊ par verbi intellectus. ¶ Utꝝ in caſu p̄dicto poſſit p̄latꝰ p̄ciꝑe. ſi qͥs ſciuerit accuſet euꝫ. aut ſi tal̓ teneat̉ obedireꝫ Rn̄det̉ ſicut ad pͥorē ī om̄i caſu. Et addo ꝙ ſuꝑior ī tali inqͥſitōe pure ſecretorū grauiter peccat. ⁊ eēt puniēdꝰ. qm̄ excedit metas offi cij ſui. ⁊ violat qͣꝫtū in ſe ē iuriſditionē dei/ qͥ ſibi ſoli ſecreta reſeruauit punienda. ¶ Utꝝ ſi qͥs malicioſe accedat ad p̄latū ſuuꝫ ꝯfitēs pctm̄ ſuū d̓ quo credit ſe nō poſſe pu blice puniri. qꝛ ei ſecrete ꝯfeſſus ē. Si vero an̄ ꝯfeſſionē pctī vel poſt venit ad noticiā p̄ lati tale pctm̄ ꝑ ꝯfitentē vel ꝑ aliū/ poſſit p̄la tus ip̄ꝫ pctm̄ reuelare. ⁊ publice punire pec canteꝫ. et p̄cipue ſi publice accuſet̉? Rn̄det̉ ꝙ ſic. ſed obſeruet p̄latus ne ſcādalū oriatur. et hoc faciet oſtēdēdo pͥus qͣliter ſcit mō publi co vel an̄ confeſſionē vel poſt pctm̄ confeſſū celādo tn̄ ꝙ aliqͥd ſciat in ꝯfeſſione. Immo ſi ꝑ hoc innuat ꝙ p̄latus reuelet confeſſionē ipſe eſt grauiſſime puniendus. ¶ Utꝝ ſi maior ſolus aut vnꝰ vel duo alij ſo li ſciāt pctm̄ alicuiꝰ. an poſſint aut debeant adducere tale pctm̄ ad publicū iudiciū? Re ſpondet̉. oportꝫ ad minus eſſe duos teſtes. ⁊ qui ſciant ex certa cognitōe nō ex ſolo au ditu. vel ꝙ ipſe reꝰ ꝯfeſſus ſit publice. pōt eti am in hoc caſu ꝑ iuramenta ⁊ aliter moleſta ri ille qͥ eſt publice diffamatus de aliqͦ facto. vel vbi factū ē publicū. licet ꝑſona ſit occul ta. quatinus publice veritas cognoſcatur. ¶ Utꝝ reuelator ꝯfeſſionis remittēdꝰ ſit ad ſuꝑiorē ⁊ ad quē. ⁊ ſi ī om̄i caſu. id ē ſi ſemꝑ: Rn̄detur ꝙ hoc tutiꝰ eſt vt remittat̉ ad terro rē. qm̄ pctm̄ eſt enormiſſimū ⁊ peſſimū. ⁊ re putarē minꝰ malū apoſtatare pl̓es a religio ne ꝓfeſſa. licꝫ nō ſit tal̓ pena ī canonibꝰ ſtatu ta. et vix poſſet dari pena ſufficiēs. Iura tn̄. inſtituūt ꝙ talis retrudat̉ ī artū monaſteriū ⁊c̄. nō ꝙ iura cogant ꝓfiteri religionē. ſed co gunt carcerē pati/ vel talē penitentiā. ¶ Utꝝ ſi qͥs nō publice ſꝫ ſingulariter expro brādo tn̄. ⁊ hͦ extra ꝯfeſſionē/ vel etiā ī ꝯfeſſi on pctm̄ dixerit ī ꝯfeſſiōe auditū ſit puniē dus. ⁊ quō? Rn̄det̉ ꝙ ex charitate ⁊ ī ꝯfeſſi on pōt ſibi obijcere pctm̄ ꝯfeſſū ſeruata di ſcretōe. ſꝫ ſepe nō expedit vbi ꝯfeſſus ſcāda lizaret̉ ⁊ male caꝑet. ⁊ forte retraheret̉ a ꝯfeſ ſiōe al̓s faciēda. Extra v̓o ꝯfeſſiōꝫ nūqͣꝫ fiat exprobrādo nec etiā admonēdo niſi forte in qͦdā generali. ⁊ hͦ adhuc vix p̄t bn̄ fieri. Pro pt̓ea tutiꝰ ē dimittere et ſꝑ on̄dere ꝙ de pctīs ꝯfeſſis nihil ſciat aut cogitet. Reperiat̉ alia via mouēdi qͣꝫ iſta. ⁊ cogitet quilibet qͥd ſibi vellet fieri aut nō fieri in hac parte. Vtrū ſi ꝯfites obli V uiſcat̉ pnīaꝫ debeat iteꝝ ꝯfiteri? Rn̄det̉ ꝙ ta lis dꝫ ꝯfiteri de pnīa oblita. Et qꝛ nūc pnīe ſūt arbitrarie. videt̉ ꝙ nō oꝑtet ꝯfiteri pctā pͥ ora. licet doctores antiqͥ dixerint oppoſitu. ¶ Utꝝ ſi qͥs n̄ ꝯpleat pnīas ſibi iniūctas ex negligētia ⁊ torpore/ vel ex mala voluntate. aut forte qꝛ nimis gͣues ſunt/ ſufficiat ſe iteꝝ ꝯfiteri / ⁊ non iterū facere pͥmas pnīas? Rn̄ detur ꝙ ꝯfeſſor pōt ẜm ſuā diſcretionē rela xare/ p̄ſertim ī penitentijs datis ꝓ pctīs oc cultis nō ita de publicis. nec videt̉ recurrē dū eē de neceſſitate ad pͥorē cōfeſſorē aūt ſu ꝑiorē. Et p̄ſertiꝫ qn̄ tales pnīe date ſunt n̄ ꝑ ſuꝑiorē ſed ꝑ equalē. alioqͥn tutū eſt recurre re ad ſuꝑiorē vel equalē/ ꝓ relaxatōne vel cō Cū ſuis reſpōſionibus A XXXIIII in ꝯſecratōe vel cōicatōne populi? Rn̄detur ꝙ obſeruet̉ vſus loci ⁊ tꝑis. ⁊ ſil̓r ī dādo pa cē ī miſſis q̄ nō ſunt mortuorū. Nō puto tn̄ ꝙ aliqd̓ iſtoꝝ ſit p̄ceptū obligans. nec omiſ ſio dꝫ reputari pctm̄ mortale/ niſi fieret ſciē ter ex ꝯtēptū/ vel cū ſcandalo puſilloꝝ ¶ Utꝝ hoſtia ſi ſit ī modico maculata/ vel ꝑ forata/ vel detrūcata ⁊ nō rotūda vt moris ē qͥd fiet? Rn̄det̉ ꝙ tal̓ nō dꝫ aſſumi ī pͥncipio p̄ſertim vbi neceſſitas nō vrget/ ⁊ p̄t alia hr̄i Sed ſi ſit iā ſumpta/ ⁊ non pōt alia peti con ſequenter ſine ſcandalo. dimittat̉ ipſa. ⁊ fiat ꝯſcīa poſtmodū de neglectu. ¶ Utꝝ ſi qͥs dicat miſſam / ita ꝙ nullꝰ ibi ſit/ niſi is qͥ iuuat eū teneat̉ ad cōfiteor dicere. ⁊ vos frēs. vel miſereatur vr̄i? Rn̄det̉ ꝙ ſic. qꝛ ille vnus gerit vicē totius populi. ¶ Itē qͣntū ſpaciū reqͥrit̉ poſt ꝑceptiōeꝫ ſacr̄i ad digeſtionē eius. ita ꝙ ſi ex infirmitate vel al̓s hō euomuerit/ iā nō eēt neceſſe colligere qd̓ euomuit? Rn̄det̉ ꝙ citiꝰ aut tardiꝰ fit di geſtio ẜm qͣlitatē ꝯplexionū. Sed ē certa re gula. ꝙ ſi appareāt ſpēs ī vomitu. ille debēt colligi ⁊ ſumi. vel tanqͣꝫ corpꝰ xp̄i ī vaſe mū do ẜuari. alioqͥn ſi nullo mō appareāt ſpēs. ponat̉ vomitus in piſcinā/ vel cōburatur. Quaꝫ poteſtate ha bet abbas de iure ī abſouēdo ſubditos? Rn̄ deo ꝙ habet ptātē ordinariā plenariā. niſi ꝓ quāto ſuꝑior ſuus .ſ. papa vel ep̄s inuenit̉ li mitaſſe eā ꝑ iura ſcripta vel aliter. Pōt inſu per poteſtatē ſuā ſubdelegare. ¶ Utrū abbas poſſit abſoluere nouitios ſi cut ꝓfeſſos? Rn̄deo. puto ꝙ ſic. ¶ Utꝝ illi qͥ adhuc ſūt ī laico habitu anteqͣꝫ habēt habitū nouitioꝝ. vel an̄qͣꝫ habeāt cō ſenſū ꝙ recipiant̉ ꝓ nouitijs poſſint abſolui vt ſupͣ? Rn̄deo. puto ꝙ ſic/ ſi habeant ꝓpoſi tū temptādi ordinē ⁊ religioneꝫ ſine fraude. Iſta tn̄ q̄ſtio ⁊ p̄cedēs magꝭ ſpectant ad iuri ſtas. vel ad eos qͥ ſciunt iura poſitiua ⁊ ꝯſue tudines in religionibꝰ approbatis. ¶ Utꝝ abbas p̄t delegare ſuā poteſtatē. ⁊ vſ qꝫ ad quē numeꝝ deſcendēdo? Rn̄deo ꝙ p̄t delegare quibuſcūqꝫ vult. pōt etiā quibꝰ de legat dare poteſtatē ꝙ eligent ⁊ nominēt tot ⁊ tales quot ⁊ quales voluerint. ⁊ ip̄e auto ritate ſua delegat eos. ⁊ hoc ſtat cū illa regu la. ꝙ ſubdelegatus ſubdelegare non pōt. ve rum eſt itaqꝫ ſua autoritate. ¶ Utꝝ vicariꝰ abbatis ī abſoluendo habeat fil̓eꝫ ptātē ſic̄abbas? Rn̄deo ꝙ ſic ſi ſibi ꝯtu lerit/ licet ip̄e directe ſubdelegare nō poſſit ¶ Utꝝ pͥores ⁊ maxīe ī ill̓ religiōibꝰ q̄ nō ha bēt niſi vnū abbatē qͥ toti religioni p̄eſt ha beāt ptātē ſic̄ abbates Et vtꝝ poſſit delega re ⁊ qͥbꝰ? Rn̄deo ꝙ pͥores hn̄t ptātē ordina riā ſicut curati parochiales. ſed illā ptātē ha bēt limitatā ſepe ꝑ ſuū abbatē vl̓ ep̄m vl̓ pa pā. pn̄t tn̄ ſubdelegare in illis caſibꝰ qͥ eis au toritate ordinaria relinquunt̉. ¶ Utꝝ ſacerdotes ſcl̓ares eo iure ꝙ ſunt ſa cerdotes pn̄t abſolui ab alijs ſacerdotibꝰ ſe cularibꝰ qͥbuſqꝫ .ſ. de caſibꝰ ꝯmunibꝰ? Rn̄de tur ꝙ nō ẜm iura ſcripta. ſed ꝯſuetudo inua luit in oppoſitū ſciētibꝰ p̄latis ⁊ tolerantibꝰ. ⁊ ita vidētur conſentire ⁊ dare licētiā. Sed de religioſis ſecus eſt. qꝛ nō pn̄t audire ſecu lares ſine licentia ſuorum maiorum. ¶ Utꝝ ſit celandū qͥcqͥd d̓r ī ꝯfeſſione ſub ſi gillo ꝯfeſſionis? Rn̄det̉ ꝙ peccata ⁊ eoꝝ cir cūſtantie. et ea ꝑ que poſſet haberi cognitio peccatoꝝ/ ſunt de ſigillo ꝯfeſſionis et de ne ceſſitate celāda. Alia etiā ſunt celāda tāqͣꝫ ſe creta/ ſi dicant̉ bona fide ⁊ intētione. nec ten dunt ad ſubuerſionē ſed edificationē. ¶ Utꝝ ꝯfitēs poſſit dare licētiā ꝯfeſſori ſuo reuelādi qͥcqͥd qd̓ ab eo audierit ī ꝯfeſſione. ſiue tāgat ꝯfitentē aūt aliū quēpiā. ſiue etiaꝫ ꝓ pace aliquoꝝ ad inuicē reformanda/ aut ꝓ ammonitōe alicuiꝰ ſeu correctōe aut hm̄oi? Rn̄det̉ ꝙ ꝓprie loquēdo nō p̄t dare licētiam ꝙ ꝯfeſſio reuelet̉. Sed p̄t dicere extra ꝯfeſſi onē. ⁊ adhuc cautela magna ſeruāda ē in ta li reuelatōe. ⁊ expediētius ē ꝙ ip̄emet confi tēs dicat qd̓ dicēdū ē. et p̄ſertim ſi ſit dicēdū in publico. Rurſus dū tāgit pctm̄ alteriꝰ ſe cretū ꝯfitēs nullo mō dꝫ reuelare niſi ad bo nuꝫ ipſius ſicut vellet ſibi fieri. ⁊ ꝙ dicat̉ ta li ⁊ tale/ qd̓ prodeſſe debeat nō obeſſe ¶ Utꝝ ꝓ ꝑiculo vl̓ dāno tꝑali vl̓ magꝭ ſpūa li ꝯfitētis aūt ꝯfeſſoris aut alteriꝰ ꝑſone ſin gularꝭ aūt pluriū vel vniꝰ ⁊ totiꝰ cōitatꝭ eui tādo poſſit aliqͥd ſub ſigillo ꝯfeſſionis audi tū reuelari/ dato ſaltē ꝙ ꝯfeſſor diceret ꝯfitē ti ꝙ talia nō reciꝑet ſub ſigillo cōfeſſionis/ aut qͥd ſuꝑ hͦ ſit faciēdū? Rn̄det̉ ꝙ nullo mō etiā ꝓ ſaluādo vno regno licitū ē cōfeſſiōꝫ re uelare. qꝛ nō ſunt faciēda mala ⁊c̄. Nec ſuffi cit dicere poſt auditōꝫ cōfeſſionis ꝙ ꝯfeſſor nō capit ī ꝯfeſſione exqͦ iā audiuit. Secꝰ ſi a pͥncipio diceret ſic. noli mihi cōfiteri. qꝛ non volo tenere ſecretū illud qd̓ dixeris. Et tūc iā nō eēt cōfeſſio ſacramētal̓. de cuiꝰ ratōe eſt ꝙ ſit ſecreta niſi aliter ⁊ aliunde ſciatur. Q 3 De paruulis ordinata vel indiſciplinata affectio ¶ Queri tur quō intelligat̉ iſtas autoritas btī Tho. de aquino/ ꝙ ꝯſenſus delectatōis pctī mor talis/ ē pctm̄ mortale? Rn̄detur ꝙ ſi qͥs tem ptatus fuerit de aliquo pctō mortali / ſi dele ctat̉ in eo delectatōe moroſa/ ⁊ placeat ſibi il la delectatio rōne deliberata / ita ꝙ nō vellet ꝙ tēptatio recederet. ſed ꝙ delectatio duret ampliꝰ. poſito ꝙ nō vellet actualit̓ ꝯmittere pctm̄ hoc ē exercere pctm̄ ſuū ad extra/ pec cat mortal̓r. Et hec rn̄ſio ꝓbata ē. et ī multꝭ alijs caſibꝰ hꝫ locū eadē autoritas. Propte rea cautiſſimū ē/ ſtatim abigere tales recogi tatōes opeꝝ carnaliū tā alioꝝ qͣꝫ ſuoꝝ. qͣꝫuiſ ſit aliqn̄ ī tali recogitatōe viciū qͦddā curio ſitatis noxie/ quā nō oꝑtet eſſe pctm̄ morta le potiꝰ qͣꝫ ſit delectatio carnal̓. et hec curioſi tas cōis ē apud quēlibet ex ſenſibꝰ. vt ocul nō ſaturat̉ viſu nec aurꝭ auditu ⁊c̄. Et pōt magꝭ dici delectatio hm̄o i ſenſual̓ qͣꝫ carnal̓ ſeu libidinoſa. Finiunt queſtiones. ¶ Eiuſde de peccato veniali duplici. x. ſi Ota ꝙ dupliciter dici pōt pctm̄ veniale. Nā aliud ē veniale ſoluꝫ ex genere/ ſicut verbū ocioſū. aut mēdaciū iocoſū. Aliud ē veniale ex hoc ꝙ n̄ l fit cū deliberatōe ꝑfecta ſed ī pͥmo motu vel qͣdā ſurreptōe. quēadmodū nullū ē peccatū adeo mortale quin ꝑ defectū ꝑfecti ꝯſenſus poſſit remanere infra metas ſoliꝰ venialis. Et qͦ ad iſta pctā venialia veriſſima ē regl̓a btī Aug. vicꝫ ꝙ nullū pctm̄ veniale eſt adeo qͥn mortale fiat dū placet. Sed de pͥmis ve nialibꝰ nō oꝑtet. īmo ſctūs Tho. dat ꝓ regu la. ꝙ ꝯſenſus in actū venialē/ ſupple d̓ gene re nō ē niſi venial̓. ſic̄ mētiri iocoſe etiā ex de liberatōe/ vel frāgere ſilētiū. qd̓ ſolū impoſi tū ē ꝑ modū diſcipline. ⁊ delectari ī iſtis nō ē niſi veniale. Si aūt delectatio fundaret̉ ſuꝑ hoc qd̓ ē pctm̄ .i. ꝙ qͥs delectaret̉ in hͦ actu. ſub hac rōne qͣ prohibet̉ et diſplicet deo/ tūc ipſa delectatio pctm̄ mortale eēt. Sed hec eēt diabolica placētia. qͣꝫuis poſſꝫ forte ſine pctō mortali qͥs ī hoc caſu delectari ī hͦ ꝙ ha bet talē libertatē ſic agēdi neſciente ſuo ſuꝑi ori. aut alia tali ratione. Finit Eiuſdem de corre ctione proximi. POrreptio ꝓximi d̓ qͣ d̓r Matth̓. x viij. Si peccauerit ī te frat̓ tuꝰ cor ripe ip̄m ⁊c̄. ē ī p̄cepto. Si tamē iſte ſex ꝯdi tiōes ꝯcurrāt. Prima ē certa pctī agnito. qꝛ ex ſola ſuſpitōe nō dꝫ fieri. Scd̓a ē māſuetu do ī corripiēdo. qꝛ corripiēs cū ira magis ꝓ uocat ad peiꝰ qͣꝫ corripiat. Tercia ē ꝙ ī alio nō ſit tāta aptitudo ad corripiēdū. qꝛ ſi ip̄ꝫ frēm peccātē videāt aliqͥ eque boni ſic̄ ego vl̓ meliores. ⁊ ei forte magis familiares vl̓ p̄la tus ſuꝰ/ probabil̓r ſupponere poſſū ꝙ aliqͥs iſtoꝝ corripiat ip̄m. Si aūt certū eēt ꝙ oēs negligerēt euꝫ corriꝑe/ tūc teneret̉ qͣꝫtum ad hāc ꝯditōꝫ ⁊ alijs ꝯditōibꝰ ꝯcurrētibꝰ Quar ta ē ſpes probabil̓ d̓ correpti correctōe. q̄ ſi nō ſperat̉/ ſꝫ peioratio timeret̉ correctio fieri nō dꝫ. Quīta ē ꝙ pctm̄ ſit mortale/ nō tm̄ ve niale. Sexta ꝙ nō ſit ſpes habendi maio rē oꝑtunitatē tꝑis ad corrigēdū ſeu corripiē dū. ¶ Iſtis ſex ꝯditōibꝰ nō ꝯcurrētibꝰ/ licꝫ p̄ cepto liget̉. nō tn̄ ligat̉ ad exeq̄ndū .i. corripi endū. ſed p̄t differre ſine pctō qͦuſqꝫ he ſil̓ cō currāt. hoc tn̄ nō dico de p̄lato/ ſꝫ d̓ fratre qͥ p̄ſidentiā nō hꝫ ī illū qͥ peccauit ¶ Et obliga tio huiꝰ p̄cepti/ ē affirmatiua ligans ſꝑ ſꝫ nō ad ſemꝑ. ſed tm̄ ꝓ tēꝑe neceſſitatis. qd̓ eſt qn̄ oēs ille ꝯditiones ſupdicte cōcurrūt. ¶ Qua re nō eſt timendū homī bone voluntatis de hac trāſgreſſiōe/ ſi pro ſe habuerit dictas cō ditiones. ¶ Itē ex vi p̄cepti ſecreta correctio vel admonitio/ debet p̄cedere denūciatiōem quatinꝰ ipſa correctio cadat ſub p̄cepto/ ex ceptis his qͣttuor caſibꝰ in quibꝰ nō eſt neceſ ſariū. Primꝰ qn̄ frat̓ venialit̓ nō mortaliter peccat. qꝛ de veniali nō ē p̄ceptū Scd̓s qn̄ corripiēs fratrē ex ſua ſecreta correctōe peio rē fore formidat. Terciꝰ qn̄ licet ſit ſpes cor rectōis ꝑ ſecretā ammonitōꝫ. tn̄ mora ꝑicu lū hꝫ/ tūc omiſſa pͥuata correctōe ſtatī denū ciari dꝫ. Quartꝰ qn̄ corripiēs ſine ꝓpria cul pa corriꝑe n̄ valꝫ. qꝛ dic̄ Greg. ꝑfecti magna nimis laus ē ꝑpeti exteriꝰ fortit̉ ⁊ interiꝰ cle mēter. Nā ſūt nōnulli ī ip̄a familiari ꝯuerſa tōe qͥ corrigi nequeūt ſine culpa corrigētꝭ. at qꝫ iō cū vel corrigētē inqͥnāt/ vel nō omī mō hec agētes aggͣuāt magna myſterij diſſimu lāda diſſimulatōe tolerāda. ¶ Quare ſciēdū ī his q̄ tradidit dn̄s ẜuāda. Aliqn̄ ē p̄cipue forma tenēda/ vt ī ſacris. ⁊ ī talibꝰ nō lꝫ rece dere a ſcpͥtꝭ v̓boꝝ formis. qꝛ ī ip̄is v̓tꝰ ſacr̄i ꝯſiſtit. Aliqn̄ finis intētꝰ magꝭ dꝫ attendi qͣꝫ forma v̓boꝝ. vt cū dn̄s dixit curato a lepra Mat. vij. vide nemī dixerꝭ. ⁊ tn̄ ille diffama uit eū. qꝛ magꝭ attēdebat ꝓpt̓ qͥd dixerit qͣꝫ qͥd dixerit. Sil̓r h̓ magꝭ dꝫ attēdi finis cor Cū ſuis reſpōſionibus XXXII XXXIIII mutatōe. ⁊ hoc quo ad pnīas faciēdas Sꝫ iā de omiſſis puto ꝙ confeſſor qͥ habet pote ſtatē abſoluēdi/ pōt ẜm arbitriū ſuum dare nouā penitentiā ⁊ nō iniūgere completionē illius que omiſſa eſt. ¶ Utꝝ expediat ſepe aūt ī om̄ibꝰ ꝯfiteri eadē pctā .ſ. aut ꝓpter pleniorē indulgētiā acqͥren dā que ex maiori ꝯfuſiōe cauſari pōt. aut ꝓ pter maiorē humilitatē? Rn̄detur ꝙ hoc bn̄ fieri pōt propter aliquā cauſaꝝ p̄dictarum. aut aliā ſimilē. vel propter habendū conſiliū Et caueat̉ ī tali narratione curioſitas. ⁊ ſpe cialiter in peccatis carnis. ¶ Utꝝ ſi qͥs ꝯmiſerit plura pctā ſil̓ia eiuſdeꝫ generis aūt ſpēi/ q̄ tn̄ nō inducunt ad aliud pctm̄ graue .i. q̄ nō habēt circūſtātias gͣues. Utꝝ ſufficiat de qͦlibet genere aūt ſpecie ge neraliter cōfiteri. ⁊ nō ī ſpeciali de om̄ibus: Rn̄detur ꝙ ſufficit/ p̄ſertim ſi dicat̉ numer pctōꝝ dū ſcit̉. aut dū neſcit̉/ explicet̉ talit̓ ꝙ ꝯfeſſor poſſit ſatꝭ cogitare multitudinē pec catoꝝ. vt dicēdo. ꝑ vnū annū vel ꝑ mēſem in cidi in tale pctm̄ totiens quotiens tēptabar ⁊c̄. qꝛ quo ad quodlibet ſpeciale deſcēdere n̄ oportet. nec ſepe expedit ꝓpter audienteꝫ et loquentē ⁊ tꝑis amiſſionem. ¶ Utꝝ ſi pl̓es nō ſil̓ ſꝫ vnꝰ poſt aliū aut duo tm̄ ſil̓ viderint quēpiā peccare poſſint eum ad publicū iudiciū adducere? Rn̄detur ꝙ ſi duo ſimul viderint idē factū. eodē tēꝑe ⁊ eo dē loco pn̄t teſtificari vt ī publicū veīat Se cus ſi ſint diuerſa tꝑa et diuerſi actꝰ ſucceſſi ue. ⁊ vnꝰ vidit poſt aliū ⁊ nō ſimul. qꝛ tūc nō ſufficit teſtimoniū ad ꝯuincēdū. ¶ Utꝝ ꝓpter p̄ſentiā heretici. ſciſmatici vl̓ al teriꝰ excōicati debeat qͥs ceſſare ab orōne vl̓ in miſſa ſiſtere ī quolibet paſſu fuerit vel ī of ficio diuino? Rn̄detur. ſi talis aſſiſtēs ſit no torie excōicatus ⁊ denūciatus. et hoc cōſtat illis de choro vel eccl̓ia. talis celebrās debet ceſſare. ⁊ ſignificare palā cām ſue ceſſatiōis/ niſi excuſet̉ ꝑ timorē cadentē in cōſtantē viꝝ Si aūt excōmunicatō ſit occulta nec fuerit denūciatio facta/ talis nō debet ceſſare a ce lebratione publica/ p̄ſertimiaꝫ inchoata. qͥa nec debet alium propalare. Z Si quis pecit pro batōꝫ religiōis. ⁊ tūc inuenit̉ ſtrabo aut de bil̓/ aut inſciꝰ/ aut ī aliqͦ inhabil̓. et hͦ bn̄ tūc notat̉ ꝑmittit̉ tn̄ ſic ꝑ annū. poſt hoc petit ꝓ feſſionē. ⁊ nullū aliud hꝫ impedimentū qͣꝫ pͥ us/ vtꝝ poſſit repelli? Rn̄detur ꝙ ſic. etiaꝫ gͣtis/ nō aſſignata alia ratione. ¶ Itē nouitius interrogatꝰ an habeat aliqd̓ impedimentū ꝓ quo nō poſſit ꝓfiteri / rn̄det ſe nō habere / ⁊ mētitur. et ſic ꝯſentitur ſue ꝓ feſſioni. immo de facto ꝓfitet̉. inuenit̉ tn̄ po ſtea qꝛ impedimentū habeat/ vtꝝ talis ꝓfeſ ſio valeat aut nō? Reſpōdet̉ ꝙ talis nouitiꝰ ligatus ē intrare religionē iſtā vel aliā Sed de conuētu maior ē difficultas. qꝛ p̄ſuppo nitur ꝙ nō cōſenſit niſi ſub ꝯditōe ꝙ nouiti us nō haberet aliqd̓ tale impedimētū quod exp̄ſſe noīatur/ et in ſtatutis ordinis ponit̉. Et ita videt̉ ꝙ nō ſtante tali ꝯditōe conſen ſus nō tenet. Sūt tn̄ argumēta ad oppoſi tū de conditōnibꝰ appoſitis matrimonio q̄ dimitto. Conſulerē tn̄ ꝙ talis iā ꝓfeſſus ex terius ⁊ diu toleratus nō expelleret̉ niſi ne ceſſitas vrgeret. ⁊ hoc ꝓpter ſcandalū vitā dū ⁊ charitatem nutriendā. ¶ Si diſpenſator aut ꝓcurator monaſterij/ vel alius cui forte date ſunt pecunie ꝓ emen do aliqͥd pro ꝯmuni. aut ꝓ quauis alia cau ſa ꝯmunitatis ipſe emat pro ſe vel ꝓ alio cul tellū vel graffiū/ aut filū/ aut acū abſqꝫ licen tia generali aūt ſpeciali/ aut ꝑmiſſu p̄ſidētꝭ. vtꝝ talis faciat ꝯtra votū pauꝑtatis ⁊ repu tetur ꝓprietarius/ peccaueritqꝫ mortal̓r tā qͣꝫ trāſgreſſor voti. Et ſil̓r dico/ ſi dederit vl̓ acceꝑit ab extraneis? Rn̄detur ꝑ diſtinctio nē. qꝛ vel talis procurator eſtimat ꝓbabilit̓ ⁊ ratiōabiliter ꝙ ſuꝑior ſuus vellet bn̄ ſi ſci ret ꝙ illa fierēt de quibꝰ queritur. Et in hoc caſu nō videt̉ talis procurator ꝓprietariꝰ vl̓ tranſgreſſor voti. Si autē credit aut crede re debeat ꝓbabiliter ⁊ rationabiliter ꝙ ſi ſu perior talia ſciret/ ipſe nō approbaret ſed di ſpliceret ſibi. ⁊ hoc diſplicētia graui. tūc tal̓ eſt fur ⁊ tranſgreſſor voti. ¶ Utrū qͥs renuere debeat officiū quodcun qꝫ ſibi iniunctū a maiore ꝓpter aliqd̓ impe dimentū ipſius officij? Rn̄detur ꝙ reuelatiſ excuſationibꝰ ſuis maiori ſuo ſi idē ꝑſiſtat ī ſua volūtate/ obtemꝑet ſibi ꝯfidēdo de diui no adiutorio. Et hoc etiā habꝫ ex regula. ꝙ ſi impoſſibilia iniūgunt̉ alicui fratri ⁊c̄. Pre ſuppoſito tn̄ ꝙ nō habeat̉ rational̓ exiſtima tio de maiori/ ꝙ ex imꝑitia vel malicia p̄cipi at illud. ⁊ ꝙ illud qd̓ iubet̉ ſit de illis que ꝑ tinēt ad regulaꝫ. ⁊ ad que ſe extēdit poteſtas maioris. alioqͥn nō debꝫ obedire. Dicit̉ aūt rationalis exiſtimatio/ qn̄ ratiōes probabi liores habent̉ ad ſic credendū qͣꝫ ad oppoſi tū dūmodo nō fabricet ſibi tales rōnes inQ 4 E De paruulis tur d̓ laudabili ſtudio eoꝝ qͥ reducūt ꝑuuloſ ad viā q̄ ducit ad xp̄m Quarta ponet̉ apolo getica ꝓ baculo mee defenſiōis. ⁊ ſil̓ exhorta bit̉ paruulos ꝑ me indignū ad xp̄m venire. ¶ Submitto tn̄ oīa autoritati beniuole ſu ꝑioris mei ī hac ꝑte. Et neqꝫ ſenſū ꝓpriū/ ne qꝫ prudētiā neqꝫ iudiciū p̄ponā amicoꝝ me orū ſpūaliū cōſilio. vt ſit zelus meꝰ hac hūi litate tꝑatus/ ne vt ſic currens incurrā. Ubi ꝟo iſti mecū ſenſerint reliqua oīa que homi nes aut carnales aut maliuoli aūt ad pauca aſpiciētes enūciauerint/ ꝯtempturꝰ ſuꝫ leui ter/ ſciens cū Hiero. ꝙ ꝑ infamiā ⁊ bonā fa mā ꝑuenitur ad xp̄m. Cōſideratio prima. De paruulis quāta neceſſitate cū ſui ⁊ eccle ſie vtilitate veniant ad xp̄m. Onū ē viro cū portauerit iugum bab adoleſcētia ſua. Iugū illd̓ in tellige qd̓ xp̄s aſſeruit eē ſuaue ⁊ onus leue. ¶ Huiꝰ ſnīe ꝟitas fun dat̉ pͥmo ī augmēto diuīe gr̄e/ q̄ tribuit̉ exer cētibꝰ ſe ad eā tāto abūdāti. qͣꝫto citiꝰ ac diu tiꝰ hͦ egerīt. Ubi v̓o maior ē gratia ī aīa/ ma gis ē ipſius fotrix. nutrix. ꝯſeruatrix atqꝫ ro boratrix. Et e regiōe plerūqꝫ fit iuſto dei iu dicio vt qͥ gratiā dei vel neglexerit vel repu lerit/ abutēs donis dei ⁊ talētis ſummi pr̄iſ familias ī pͥmo etatꝭ vigore dū fas erat. poſt modū ad eā veniēdū nequaqͣꝫ recurſus ha beat̉. Sed abſqꝫ dei gr̄a quis ſaluabit̉? qͥs ſubſiſtet? qͥs nō potius in p̄ceps vel in dam nū ruet? Si tu ī puericia cū deū nōdū offē diſti nec p̄meris faſce pctōꝝ/ nequis (vt di cis) aſcēdere ad v̓tutes/ quid fiet duꝫ hoſtis fueris. dū grādis criminū ſarcina ceruicē ſe nectutꝭ curuabit ⁊ p̄met? ¶ Porro qͥs neſci at pͥmitias florētis etatis ſicut ⁊ ī plātis ⁊ vi neis ⁊ rebꝰ ceteris acceptiores exiſtere. ac ꝓ inde obſequia paruuloꝝ gratiora eē qͣꝫ ſenū debilitatoꝝ. qͥ nō vicia deſerūt/ ſꝫ a vicijs re linquunt̉. Optima queqꝫ dies miſerꝭ mor talibꝰ eui pͥma fugit. ait egregiꝰ poeta. ¶ Am pliꝰ ſi ꝯſuetudīs v̓tus attēdit̉/ q̄ ab Ariſtote le (vocē exꝑientie ꝓferēte) vocat̉ altera natu ra. ꝑſpicuū erit nihil mala ꝯſuetudīe onero ſiꝰ. amariꝰ atqꝫ deteriꝰ. ⁊ bona ꝯſuetudīe ni hil faciliꝰ. ſuauiꝰ diuiniuſqꝫ. Propt̓ea ꝯſen tiūt ph̓i oēs ⁊ poete cū theologis nō paꝝ re ferre iuuenes ſic vl̓ ſic aſſuefieri. Ad̓o tenerꝭ aſſueſcere multū ē/ ait v̓giliꝰ. Hīc iubꝫ Tul liꝰ. optimā formā viuēdi eligēdā eē quā iocū dā reddet ꝯſuetudo. Qd̓ male fers/ aſſueſce feres/ ait Naſo. Et Flaccꝰ. Fīgit equū do cilē/ tenera ceruice mgr̄ Ire viā quā mōſtrat eques. venaticus ex qͣ Tꝑe ceruinā pellē la trauerit aula. Militat ī ſiluis catulꝰ nūc ad hibe puro Pectore v̓ba puer. nūc te meliori bus offer Quo ſel̓ ē ībuta recēs ẜuabit odo rē diu teſta ¶ Poſtremo ſi maximā vim ꝯſue tudinis/ ꝑuerſe leges ⁊ ſacrilege ſuꝑſtitiōes on̄dūt/ vt Auerrōis ꝯmemorat. ſil̓r ⁊ vicio ſi mores/ ꝓut ꝯqueritur Aug. ⁊ alioꝝ pluri mi. qͥs dubitabit aſſuefactionē ī vera religi on ⁊ caſtis moribꝰ/ plus hr̄e v̓tutis qn̄ ad iungitur et opitulatur ſicut p̄diximꝰ gr̄e di uinitꝰ inſpirate p̄potens auxiliū. ¶ Quocir ca mea crebra mens exhorruit/ duꝫ ſonabat̉ iuuenū ſubuerſiuꝰ ille verſus. Angelicus iu uenis ſenibꝰ ſathanizat ī annis. Plane non video ꝙ de ſathanizate iuuene ſperādū ſit in ſenectute/ qn̄ ꝑuerſis īclinatōibꝰ acceſſerit ꝑ uerſior ꝯſuetudo/ ſi angelizās iuuenis et vi cijs obnitēs in ſenio ſathanizat ¶ Sꝫ blaſ phemū hͦ ꝓuerbiū adinuenit errās vulgꝰ vt reliq̄ multa. Ad qͥd ita? Ad patrociniuꝫ vti qꝫ ꝑditiſſimoꝝ neqͥſſimorūqꝫ ꝑuuloꝝ ſuorū quoꝝ maior incōꝑabiliter ē copia. qͣtinꝰ nō tā eos corrigeret ab errore viaꝝ ſuaꝝ qͣꝫ non irriderētur a cōſotijs timoratis ⁊ bn̄ inſtitu tis (qͥ profecto ſunt rara auis ī terris) qͥbꝰ in eſt verecundia malis obſtās conatibꝰ. ¶ Et heu ita iā ē. In ꝑuulis laudatur inuerecūda frōs. Procax vultꝰ. Impuꝝ os ⁊ blaſphe mijs ⁊ obſcenitatibus aſſuetū. Lubricitas in oculo. In geſtu oīs diſſolutio. Sꝫ vere quales ex talibꝰ ꝑuul̓ ꝓdeāt viri atqꝫ ſenes/ ꝑſentit nimiuꝫ xp̄ianitatis quotidiana cala mitas. ¶ Nō fallebat gͦ / ſed circūſpectiſſime ꝯſiderabat qui affirmauit reꝑatōeꝫ morū ec cl̓iaſticoꝝ ſi q̄rat̉ fieri inchoandū eē a ꝑuul̓ Quia em̄ minꝰ corrupti minuſqꝫ tenacit̓ in fecti ſūt/ capaciores inueniuntur doctrinaꝝ ſalubriū Etſi hͦ fortaſſis nō ſatis ad ꝓfectu Iſtud em̄ notaſſe videt̉ Ariſtotꝭ. di. eos ine ptos auditores moral̓ ſcīe. nolēs ꝑ hͦ negare ipſam eis vtilē exiſtere niſi dixerimꝰ eū ſibi met ꝯͣriū. ¶ Paruuli qͥppe apti ſunt ad acci piēda bonoꝝ ſtudioꝝ exordia/ qn̄ nōdū fal ſas opiniōes altiꝰ ībiberūt/ qn̄ nōdū radici tus herēt ꝑnicioſe adinuētiōes ī eis. Utres ſunt recētes ꝓ liquoribꝰ optimis. Nouelle p̄ terea plātatiōes q̄ ſequunt̉ leuit̓ qͦ ducentis manꝰ deflexerit. Oīa hec ſecꝰ in ſenibus ple nis dieꝝ malorū/ quos citius frāgas qͣꝫ fle Ad chriſtū trahendis XXXIIII reptōis .ſ. emēdatio peccātis qͣꝫ forma v̓bo rū. Si qn̄ gͦ videat̉ frat̓ peccās ſalubriꝰ cor rigi ꝑ aliū qͥ p̄t ⁊ vult ꝓdeſſe qͣꝫ ꝑ ſe. ſecure p̄t ei indicare. vn̄ etiā p̄lato dici p̄t pctm̄ frīs/ n̄ p̄miſſa monitōe vel ſecreta correctiōe n̄ tāqͣꝫ iudici/ ſꝫ tāqͣꝫ amico peccātis. et qͥ ei magꝭ p̄t p̄deſſe qͣꝫ aliꝰ/ p̄cipue propt̓ caſus p̄tactos. ¶ Itē pctm̄ de qͦ frat̓ peccās fuit ſecrete cor reptꝰ ſeu admonitꝰ. ⁊ de qͦ ſe emēdauit/ p̄t di ci p̄lato p̄cipiēti ꝑ obediētiā. Ita tn̄ ꝙ ſi de nūciās ſolꝰ pctm̄ nouerat ſoli prelato dicat. Si aūt ⁊ alij nouerant nō corā alijs qͣꝫ cō rā ill̓ ip̄m p̄lato reuelet. ¶ Cauēdū ne qͥs ali qͥd ſiniſtꝝ alicui de aliquo loquat̉ niſi vel vt ille de qͦ loqͥtur ab illo cui loqͥtur emēdetur. vel ne ille cui loqͥtur ei familiaritate iūgat̉ et ab ip̄o corrūpatur. ¶ Correptōꝫ aut p̄dicati onē nō debet dimittere p̄latꝰ propt̓ ſubſan nationē. vbi ſūt aliqͥ boni int̓ malos. vel qͣꝫ uis oēs ſint mali. ſpes tn̄ ſit d̓ correctōe. al̓s dꝫ tacere. vel poteſt ad aliuꝫ locū trāſire vbi fructū poſſit facere. Finit. De ꝯtuelia ⁊ ꝯuīcio Ontumelia ꝓprie loquēdo īpor tat dehonoratōꝫ alicuius in hoc ꝙ aliquis illud qd̓ eſt ꝯtra hono rē alicuiꝰ/ deducit in noticiā eiꝰ ⁊ alioꝝ. ⁊ hoc ꝑ verba. extēſo tn̄ noīe d̓r etiā eē in factis. ¶ Conuiciū aūt ē dehonoratio al terius ꝑ verba manifeſtatiua vicioꝝ eiꝰ cul pabiliū vel naturalium. De pctō mortali. Eccatū mortale ẜm Augꝭ. eſt di ctū vel factū vel ꝯcupitū qd̓ fit ꝯͣ legē dei ¶ General̓ tēptatio fit tri bus modis. ſuggeſtiōe. delectati one. ꝯſenſu. Suggeſtiōe extrīſeca fit ī dicto vel facto hoīs vel diaboli. ⁊ hͦ om̄i culpa ca ret ⁊ macula/ ſi ei nō ꝯſentit̉. Intrīſeca ē de lectatio ī pͥmis motibꝰ. ⁊ hec maculā hꝫ ſꝫ n̄ crimē. ¶ Cōſenſus ī delectatōꝫ mortal̓ pctī ſic̄ ē fornicatio/ ē mortal̓. Qd̓ ſic ē ītelligēdū Nā qͥ ſic delc̄at̉ aūt aduertit aūt n̄. Si n̄/ n̄ ē mortale Si aduertit. aut cito auertit ſe a co gitatōe/ aut nō. Si cito auertit ſe tūc ē veni ale/ qͣꝫuis iteꝝ ⁊ iteꝝ ī idē redeat. Si āt n̄ a uertit ſe a cogitatōe tali quā bn̄ ſcit eē malā tūc aut aduertit ꝑiculū pctī mortal̓ qd̓ ē ibi autn̄. Si n̄/ adhuc ē veniale/ licꝫ maiꝰ pͥore Si āt aduertit ꝑiculū qd̓ ē ibi/ nec tīet. ſꝫ ſci ent̓ ⁊ volūtarie manet ī tali cogitatōe ſeu cō gitatōis delectatōe/ tūc peccat̉ mortaliter Tractatus d̓ paruū lis trahēdis ad xp̄m eiuſdē mgr̄i Ioh̓is de gerſon Cancellarij pariſien̄. T ⁊ Inite paruu los venire ad me ⁊ nolite ꝓhi bere. taliū em̄ eſt regnū celoꝝ. Sup̄mꝰ legiſlator nr̄ ⁊ doctor xp̄s ſufficiētē p̄buit inſtructiōꝫ. tū doct̓nis. tū oꝑbꝰ ⁊ exēplis ad vniuerſalē eccl̓e decur ſū ꝓ oī ſtatu ⁊ gradu regulādū. Ita eī recta fides hꝫ. Et qm̄ portio eccl̓ie nō vil̓ ē puero rū ⁊ adoleſcētiū cetꝰ/ noluit idē xp̄s ip̄os abſ qꝫ ꝯgruis īſtitutōibꝰ p̄tergredi qͥn etiā aliqͦ rū tūc pn̄tiū ⁊ oīm ꝑ hͦ futuroꝝ/ minꝰ beni uolā indignatiōꝫ vel inſipiētiā rudē vel altā plꝰ qͣꝫ ſatis erat īflatāqꝫ ſapīaꝫ ꝯpeſcuit eoꝝ qͥ ꝓhibebāt ſibi ꝑuulos offerri ꝯminādo of ferētibꝰ. Sinite inqͥt ꝑuulos veīre ⁊c̄. Et tā qͣꝫ ab eo q̄reret̉ cur hͦ ita ſinerēt? ſubiūxit cāꝫ p̄cipuā ⁊ d̓inā di. Taliū eī ē regnū celoꝝ. ⁊ ī Marco ſic hꝫ textꝰ. Diſcipuli aūt ꝯmīabāt̉ offerētibꝰ. qd̓ cū vidiſſꝫ/ īdigne tulit. Et ait ill̓. Sinite ꝑuulos venire ad me/ ⁊ ne prohi bueritꝭ eos. Seqͥt̉. Et ꝯplexās eos/ et īpo nēs manꝰ ſuꝑ illos bn̄dicebat eos Que vba ſi cū ſuo pōdere ſnīaꝝ ꝯſideremꝰ ingentē ꝓr ſus acerbe mordaciſqꝫ īuectōis materiā ha bebimꝰ ī eos qͥ ꝑuuloꝝ ſalutē ⁊ acceſſum ad xp̄m p̄pediūt. Et ita profecto audire digni erūt qͥ tales ſt̓. Sꝫ abſit oīs amaritudo rep̄ hēſiōis. ꝓcul eſto oīs ſubſtomachatio ꝓter uiēs. imitemur ꝑuuloꝝ ſimplicitatē. d̓ ꝑuul̓ locuturi. nihil h̓ ꝯtētioſa aīoſitate declamē mꝰ. Attēdamꝰ potiꝰ qͣꝫ modeſta īcrepatōe ī diſcipl̓os vſus ē xp̄s/ etiā dū īdigne ferebat Sinite inqͥt ꝑuulos veīre ad me. Cōtꝑemꝰ deniqꝫ ẜmonē ꝓ ꝑuul̓. n̄ magnoꝑe pēſantes rudia ⁊ vulgata v̓ba ſi opꝰ ē balbutire more nutricū ⁊ matꝝ bleſo ore ẜmonē cū ꝑuul̓ di midiātiū. dūmō ſic intelligat̉ illd̓ qd̓ dicere volumꝰ ſatꝭ ē. Tū ad animādū docēdūqꝫ ꝑ uulos veīre ad xp̄m. tū ad tollēdū viaꝝ ſcā dala magis qͣꝫ ad quēpiā ſatirica dicacitate acrit̓ coarguēdū. ¶ Sub paucꝭ igit̉ ꝯſidera tōibꝰ qͣttuor nūero ordīe lucido diſtinguat̉ pn̄s opuſculū. Prima ꝯſideratio erit d̓ ꝑuu lis qͣnta neceſſitate/ cū ſui ⁊ eccleſie vtilitate veniāt ad xp̄m. Scd̓a ꝯſideratio loq̄tur de ſcādalizātibꝰ ꝑuulos/ dū eos varijs modis nō ſinūt venire ad xp̄m. Tercia ſubiungeQ U De paruulis quar ſaniē peccatoꝝ. ¶ Adde ꝙ multoꝝ pa rentū ⁊ magiſtroꝝ cura / vel nulla vel vltima eſt/ de paruulorū ſuoꝝ moribus ⁊ eoꝝ diſci plinata cuſtodia. Quid ergo ſtupendū / abſ qꝫ ductore poſiti in via lubrica et tenebroſa (qͦs angelꝰ dn̄i malꝰ ꝑſequit̉) cadūt ex facili? ¶ Utinā negligere eos ſolū eſſet Ponunt̉ an̄ oculos ſuos talium operū dictorūqꝫ nefan dorū exemplaria. īmo et picturarū ignomi nioſarū ⁊ ſcripturarū laſciuaruꝫ ſimulacra. ad que aſpicientes qͥd nō niſi prauit̓ oꝑent̉? Audi ſatiricū. velociꝰ ⁊ citiꝰ nos corruput ex empla domeſtica/ magnis cū ſubeāt aīoſ au toribꝰ. Preterea qͥd aget filiꝰ niſi qd̓ viderit patrē facientē Ad qd̓ retorquet̉ ꝓuerbial̓r il lud eglogici carmīs. Pr̄eꝫ ſeqͥtur ſua proles Ita euenit vt iā deſit ī multis remedij locꝰ. qꝛ q̄ fuerāt vicia mores fiūt iuxta Sene. v̓ bū. ¶ Nōne q̄ſo ſcādala hec tibi eſſe peſſima vidēt̉ ꝓ ꝑuul̓ p̄cipitandis ī via moꝝ? Et ve talibꝰ palā ſcādalizātibꝰ nō iā vnū ſꝫ multos ex puſill̓ xp̄i qͦs nō ſinūt venire ad xp̄ꝫ. ¶ At uero ſi ſcādalizātes ī obſcuro ⁊ ī occulto re ctos corde deteriores ſint nō mox diffinio. Iſti ſunt (vt diximꝰ) qͥ ponūt ſcādalū nō im mediate ⁊ aꝑte an̄ puſillorū pedes ſed velut a latere. Nā ductoribꝰ eorundē ⁊ inſtructori bus inſidiant̉. eos ſubſannāt ⁊ īfamāt et ca lūniant̉. qͣſi nō deuotione ⁊ religioſa pietate cōicēt ꝑuul̓ ī doctrina. ſed vel curioſitate vel hypocriſi vel fictōe aliqͣ ¶ Hec ē vulpina/ im mo diabolica calliditas/ q̄ ex obliqͦ inſidiās ⁊ mordēs vt coluber nō ſinit ꝑuulos venire ad xp̄ꝫ. In qͣ peſte minꝰ ē remedij qͣꝫ ī pͥma. qͣnto minꝰ expelli p̄t hoſtis occultꝰ qͣꝫ aꝑtus Tales cōpeſcere debuiſſet illa ſapientis p̄ce ptio. Noli ꝓhibere bene facere. Si potes ⁊ ip̄e bn̄fac O qͥs capiet nob̓ has vulpes ꝑuu las q̄ demoliūt̉ vineas. ⁊ florētē ortuꝫ eccl̓ie calcāt? ſub intrāt em̄ et repūt ex occultis. nec illas dep̄hēdes niſi ꝑ veſtigia. Et q̄ ſunt hec veſtigia? Cōculcatō certe floꝝ qͦrūlibet pul cerrimoꝝ. ⁊ euulſio ſalubriū plātationuꝫ/ et ꝙ rariſſimꝰ cultor accedit qͥn culpet̉. ¶ Sꝫ qͦ portēto ex hoībꝰ fiūt vulpes. ⁊ q̄ voluptate (dicā potiꝰ malignitate) iſta agūt? Rn̄det̉ de nō null̓ eos forſantīere ſe detegi. Alios tor quet liuor edax / ſi qd̓ n̄ agūt fiat ab alijs. ali os fidei religiōiſqꝫ ꝯtēptꝰ exagitat. apd̓ qͦs pietas oīs nō niſi fatua q̄dā ⁊ anilis ſtolidi tas iudicat̉. Reliqͦs nihil hoꝝ/ ſꝫ ſola tepidi tas deuotōis euomi digna vexat ⁊ lāguidoſ excruciat. ¶ Ue md̓o ab his ſcādal̓. expedit autoribꝰ magꝭ mori. qm̄ tot aīaꝝ ꝑeuntiū a via dei rei ſūt/ quot clā vel palā ſcandalizāt ⁊ ꝑdunt. p̄ſertim dū nō ſinūt paruulos veni re ad chriſtū. Cōſideratio tercia. ¶ De laudabili ſtudio eoꝝ qͥ reducūt ꝑuulos ad viā que ducit ad xp̄m. Ui ꝯuerti fecerit pctōrē ab erro re vie ſue ſaluabit aīaꝫ eiꝰ a morte 2oꝑit multitudinē pctōꝝ. Ex hͦ v̓bo trahere potuit Greg. nullū eē deo acce ptiꝰ ſacrificiū qͣꝫ zelū aīaꝝ. Ꝙ ſi tanta ſollici tudīs inqͥetudīe. ſi tot vigilijs ⁊ curis īmor talibꝰ/ ꝑ media vite ꝑicula q̄rūt hoīes ſalua re res vanas iāiā ꝑituraſ. ſi colligere ſatagūt viles terrenaꝝ opū ſarcinulas/ qͣs apl̓us ar bitrat̉ vt ſtercora. Et dū hec agūt/ laudāt̉ vt induſtrij vt diligētes vt officioſi ⁊ vtiles rei publice. Uidete oro qͣꝫta ē vel inertia vl̓ infi delitas d̓ aīaꝝ immortaliū ſalute nō curare xp̄ianos. immo qͣlis ē illa impudētiſſima ꝑ uerſitas/ eos inculpare / vijſqꝫ nūc aꝑtꝭ. nūc occultꝭ p̄pedire. qͥ ꝑuulos ducere ſatagūt ad xp̄m ne corruāt ī baratꝝ. ¶ Sꝫ oꝑtune ⁊ im portune diebꝰ feſtiuis ⁊ ꝓfeſtꝭ extrahit aliqͥs bouē aſinū a fouea ⁊ luto/ ⁊ nō ꝓhibet̉ Qua rōne coarguit̉ aliqͥs tāqͣꝫ īportunꝰ et ſtolidꝰ ſi iugi ſtudio oīqꝫ tꝑe trahere conet̉ aīas ad xp̄m. aīas infixas ī limo profundi vicijs ob rutas/ cathenatas pctīs. vinctas ī mēdicita te ⁊ ferro. ¶ Qd̓cūqꝫ pōt facere manꝰ tua in ſtanter oꝑare/ iubet Salomon. Et rurſus. mane ſemīa ſemē tuū. ⁊ veſꝑe ne ceſſet manꝰ tua. qꝛ neſcis qd̓ magis oriat̉. hoc aūt illud. etſi vtrūqꝫ ſil̓ meliꝰ erit. Cōtēnūt amatores reprobi verba quelibet hoīm dū male cupi tis fruant̉ amoribꝰ. ⁊ zelator xp̄i ad leuē fla tū vocis cuiuſlibet velut admote trepidabit arūdinis vmbrā. ¶ Spūales domꝰ dei. tem pla ⁊ ſacraria ſpūſſancti viuētia/ ciuitates ſā ctorū. regna celeſtia ī terris paſſim ſuccēdū tur/ rapacibus ⁊ infernalibꝰ flāmis oīm vi cioꝝ/ ⁊ opitulari nr̄a lēteſcet inertia. ¶ Por ro quātis extollerent̉ fame p̄conijs. ⁊ medi cus gratis ingerēs oꝑas ſuas ſanādis egro tiſ. ⁊ aduocatꝰ ſine q̄ſtū patrocinās. ⁊ artifex oīs ſue artꝭ vtilitatē nil r̄tribuētibꝰ īpartiēs? Qualis igit̉ erit inter xp̄ianos nō iuſticia ſꝫ inſania/ ſi medicꝰ ſpōtaneꝰ aīarū aduocatꝰ ⁊ artifex ſalutis earū/ inculpat̉. exibilatur. pro hibetur ¶ Paruuli nominatim tot quotidie peſſimis alloquijs vrgent̉ ad malū. et nullꝰ Ad chriſtū trahendīs XM vltro ꝯtradicit. nec v̓tutū partes agit ꝓ in citamentis ad bonū. ¶ Deniqꝫ paruuli dira fame ſpūs excruciati/ petunt paneꝫ. ⁊ nemo erit qͥ frāgat eis/ quintiaꝫ obſtabit̉ frangē tibus. ¶ Nō ita docuit xp̄s. nō hec egit. Nā in ꝯgregādis animabꝰ comꝑauit ſe galline. qua nullū aliud aīal erga fetus ſuos (vt Au guſt. ait) magis infirmat̉ pietate. demittun turale. plumeqꝫ hirte fiūt. rauceſcit vox que rula. obliuiſcit̉ ipſa cibi. ⁊ incredibili ſupͣ vi res animoſitate pullos tuet̉ Et nos qui xp̄i ſectatores dici volumus in hͦ oꝑe torpeſce mus. obſeruabimꝰ tꝑa. mēſibꝰ totis quieſce mus? abſit ¶ Inueniunt̉ aūt modi plures re ponēdi ꝑuulos in via ducēte ad xp̄m. Unꝰ ē Idicatio publica. Alius ammonitio ſecreta Aliꝰ magiſtralis diſciplinatio. Reliquus et hīc xp̄iane religioni ꝓpriꝰ ē ꝯfeſſio. ¶ Senti Fāt alius qͥd voluerit. ego ī ſimplicitate mea iudico ꝯfeſſionē (ſi mō recte facta fuerit) eſſe directricē efficaciſſimā ad xp̄m. ¶ Aꝑiūt̉ em̄ pea morbi pctōrū itimi/ ſi docte. prudēter ⁊ moroſe ꝑſcrutatus om̄ia fuerit/ cōfeſſor ob ſtetricādi ſcīam habēs ad educendū ex anīa colubꝝ tortuoſum. et ad eijciendū virꝰ peſti lens a corde. quo manēte nullius vnqͣꝫ par uuli ſpiritus creſcet in xp̄o. ſed iugiter mor bidus et lāguidus. immo penitꝰ emortuus ⁊ ſepultꝰ iacebit in ſterqͥlinio pctōꝝ. Ac ꝓin de nullū opꝰ vite. nullū motū ducētē ad xp̄ꝫ/ ꝓduceret ex ſe. ⁊ ſanies ꝓ ſanguīe ꝯcreſceret. dū ſpina peccati ꝯfixa maneret ī vulnere. qͥn etiā miſera cōſciētia ſtimulis mortis intror ſus exagitata oberrās raperet̉ aliorſuꝫ ꝑ vi as difficiles ⁊ adinuētiones deſiderioꝝ mor tiferas. ¶ Addo ꝙ alibi nulla pōt fieri moni tio accōmodatior qͣꝫ ī ꝯfeſſione / nulla ꝯferri medicīa aptior egritudinibꝰ vicioꝝ. Et vbi queſo p̄t adhiberi p̄ſeruatio cautior ꝓ futu ris. ¶ Atuero fatebit̉ aliqͥs ita ſe hr̄e. ſic tn̄ fa tebit̉/ ꝙ nō niſi ſemel ī anno vel ad multuꝫ qͣ ter/ opꝰ iſtd̓ circa eūdē ꝑuulū exerceri cōgru at. Ad qd̓ nouiſſime rn̄ſuꝫ ē/ dū de diligētia mūdanoꝝ ẜmo habebat̉. qͣꝫ qͣꝫ nō obſiſtimꝰ iſti ſnīe velut qͦtidie ſuadeamꝰ eūdē cōfiteri. Utinā vl̓ ſemel ī anno ꝑuuli cōplerēt vnicā debita ītegritate cōfeſſionē. Sed qm̄ multi ſūt/ ⁊ tp̄s illud paſce breuiſſimū ē/ vt nō va cet curatꝭ et ſpāliter penitētiarijs/ inquirere ſufficiēter ad fundū d̓ oībꝰ. expedit vt quili bet paruulorū ſīmo neceſſe ē) ſemel recenſeat cū prudēti ꝯfeſſore totū vite ſue decurſū. nō in trāſitu. neqꝫ ſtrāgulato ore. ſꝫ diutine ⁊ ꝑ fecte. ¶ Reſultat exhinc triplex ꝑfectus. In puericia ſiqͥdē multi ſeducti plꝰ qͣꝫ diaboli ca rabie/ multa faciūt vl̓ patiūt̉ enormia ne fandaqꝫ/ qͣlia vel loqͥ neſciūt vel nō audēt ni ſi p̄moniti ⁊ interrogati de qͥbꝰ tūc edocētur. ita tn̄ ne mala neſcita male doceant̉. niſi for ſitan cū deteſtatōe vehementiſſima ſi ita res inciderit ⁊ funditꝰ expurgāt̉. Scd̓o ſciūt ꝓ futuro q̄ ⁊ qͣlit̓ ꝯfiteri tenēt̉. inſtrunt̉ qͦꝫ nil ī ꝯfeſſiōe mētiri vl̓ celare deīceps. Tercio qͥe tātur ſuauiꝰ ī ꝯſciētia/ dū ad p̄terita delicta poſtmodū ī grādeuiori etate verecūdiꝰ cōfi tēdi vidēt ſe nō aſtrictos. ⁊ ꝙ d̓ ptāte ⁊ diſcre tōe ꝯfeſſorꝭ nulla poſtmoduꝫ ſcrupuloſitas exorit̉. nec ad ſuꝑiorē remittunt̉. Nēo ꝑuos hos fructꝰ eē iudicabit qͥ cogͦuerit qͣꝫta ē vis tyrānica pudorꝭ ī qͥbuſdā. ⁊ plꝰ ī femīs. qn̄ p̄ ſertī horrida ip̄oqꝫ etiā cogitatū ab omīabi lia facta/ miſerā aīaꝫ ꝯſtupuerūt vſqꝫ ad v̓ti cē ſil̓ cū corꝑe. Quiſqͥs hec ſcire potuerit/ fa tebit̉ opinor fere nō minꝰ eē ſi tales aꝑiāt os ad ꝯfeſſiōꝫ ītegrā/ qͣꝫ ſi natural̓r muto repa ret̉ vox ad loquēduꝫ. ¶ Dicet aliqͥs mihi vel xͣ alt̓i oꝑas ſuas circa ꝑuuloꝝ monitiōes ⁊ cō feſſiōes īpēdēti Stulto labore ꝯſumerꝭ. cur ita? Quia nimiꝝ vel fingūt vl̓ mētiūtur. vel mox recidiuāt ad vomitū. ¶ Sꝫ rn̄demꝰ pͥ mo ad vltimū. qꝛ grādeuis etiā / vt p̄ſbyterꝭ / qͦtidianꝰ ē reditꝰ ad pctm̄. Nec ꝓpter hͦ deſi nūt cōfiteri. Nūquid ſentinā nauis exhau riēs idcirco deſerit opꝰ. qꝛ redit tātundē aq̄ qͣꝫtū expulerit. Pugnamꝰ ꝯͣ vicia (ait Sene ca) nō vt vincamꝰ ſꝫ ne vincat. Si quotidie manꝰ ſordidant̉/ nō minꝰ abluimꝰ illas. qꝛ et ſi red eāt/ ſordes n̄ ea tenacitate cohereſcunt Porro mētiri nōnunqͣꝫ aut celare ſe ꝑuulos nō ignoro. ī ip̄o p̄ſertim aggreſſu cōfeſſiōis Utinā nec adultis hoc adeſſet viciū. ſed pe detētim extorquet̉ ꝟitas cū bonis monitio nibꝰ. cū interrogatōibꝰ artificioſis ſeduliſqꝫ Et ſi nō tūc vel ſubito/ fiet hoc ī poſterū dū inualuerit timor dei ⁊ eorū carnes ꝯfixerit. Ꝙ ſi qͦſdā d̓ſpexerit deꝰ ita vt eos corrigere poſſit nēo. ꝓut ſapiēs loqͥt̉. nihilominꝰ pl̓es emēdātur/ etſi vel ſic ſola aīa ī mēſe vel anno ſaluatur/ n̄ ꝑdita ē occupatō. charitas oꝑiet ml̓titudinē pctōꝝ. ¶ Quiſqͥs igit̉ mēor ē de lictoꝝ iuuētutꝭ ſue ⁊ alioꝝ pl̓imoꝝ ſicuti mi hi conſciꝰ ſum/ efferueat ad opus hͦ qd̓ tegit pctā. ⁊ tegēdo remittit. cōuertat impiū ab er rore vie ſue. ⁊ liberat animam eius a morte. Uos p̄cipue rectores ⁊ p̄ceptores ꝑuulorū diſciplinā erga eos ſedulā conſeruate. Hoc De paruulis em̄ bona fide ⁊ pia fraternaqꝫ deuotōne/ nō qͣſi iubēs aut de vobis alit̓ ſentiēs ꝯmoneo. Ipſos qͦꝫ nō dico non prohibete venire ad xp̄m ſꝫ ducite ¶ Et qm̄ nullū aīal facilius qͣꝫ ꝑuuli a ꝑuul̓ mutua cōtagione ledit̉/ vr̄m ſit ſtudiū circūſpectōe vigili ꝓſpicere qͥs ex nu mero diſcipuloꝝ vr̄oꝝ praue fedeqꝫ ſit infe ctꝰ. Unica pͣua pecꝰ inficit omne pecus. Et vniꝰ adoleſcētis ſordidi mores pl̓es ex ꝯſor tio ſanos inqͥnant. Cū ꝑuerſo ꝑuerteris de nūciat ꝓpheta. Et de qͥbuſdā ait. Cōmixti ſūt inter gētes ⁊ didicerūt oꝑa eoꝝ ⁊c̄. Ꝙ ſi furta etiā modica opū tꝑaliū dū ſentiretꝭ fie ri/ cauta inqͥſitōe ⁊ ſollicitudine prohiberetꝭ vel corripiēdo vel eijciēdo culpabiles. Attē dite ꝙ furtū aliud nulluꝫ damnoſiꝰ / nullūqꝫ execrabiliꝰ ſacrilegiū/ qͣꝫ tollere p̄cioſas ꝑuu loꝝ aīas. qͣꝫ tēplū dn̄i ſcm̄ (qd̓ ipſi ſunt) ꝑuer ſis ſeductōibꝰ violare. fedare. demoliri. ſub uertere. Quāobrē vicioſos etſi nō oēs eijce re poteſtis (Sꝑ em̄ bonis mali ꝯmixti ſūt) Illos ſaltē notate/ qͥ nefāda ꝑnicie palā no cēt ceteris. Sed dicetiſ. Tales nulli ſūt. nul los inuenimꝰ? Utinā nulli. vtinā vel ſolum pauci. At vereor ne alit̓ ꝯpertū habeatꝭ/ ſi di ligētie vr̄e oculos ad hāc rē ſtudueritꝭ aꝑire. Et certe fieri poterit/ vt vnius publica corre ctio pl̓imos deinceps a peccādi libertate cō peſcat. ⁊ taliter peccādi/ qualiter nec aꝑte no mīare pudor ſinit Diſcedēt fortaſſis ab illi regimīe qͥ hoc egerit nōnulli dicētes. qm̄ du rus ē hic homo. Sed ſperādū ē tū ī diuina ꝓuidētia. tū ī bona fama eiꝰ inde ſecutura/ ꝙ alij meliores ⁊ numero plures ſub intrabūt Nihil em̄ v̓tute amabilius. nihil qd̓ magis alliciat ad ſui conſortiū. ¶ Deniqꝫ monitos oēs volumꝰ cautos eē/ ne qͥbuſlibet impro perare valeat ꝑuuloꝝ aliquis v̓bū prophe te. In via hac q̇ ambulabā/ abſcōderūt ſuꝑ bi laqueū mihi. Et rurſus. Iuxta iter ſcan dalū poſuerūt mihi. Quo pacto ſic? impedi endo .ſ. eoꝝ aliquē/ vel adiutores ſuos/ ne ꝟ bū compleat̉ dn̄i quo ait. Sinite paruulos venire ad me ⁊c̄. Cōſideratio quarta ¶ De apologetica pro bacl̓o mee defenſiōis ⁊ ſimul exhortabit̉ ꝑuulos ꝑ me indignū ve nire ad xp̄m. S Ioccupatꝰ fuerit hō ī aliqͦ deli xtos vos qͥ ſpiritales eiſſt hm̄oi ſtruite ī ſpū lenitatis. ꝯſiderās te ip̄m ne ⁊ tu tēpterꝭ. ¶ Exꝑtiſſimꝰ moꝝ ſuit qͥ dicit. Ars artiū ē regimē aīaꝝ. Quāqͣꝫ ita ni hil ſine arte noſtri tꝑis hoīes ⁊ ſacerdotes at tēptare p̄ſumūt/ ⁊ ceci cecos ducūt. Iō ſi rui na multiplex īmineat/ qͥs āmirabit̉? Ad̓o iā indignū videt̉ apd̓ multos/ ſi qͥs ex theolo gis/ aut famatꝰ ī lr̄is/ vel eccl̓iaſtica dignita te p̄ditꝰ ad hoc ſe opꝰ inclinauerit/ p̄ſertim circa ꝑuulos. Qd̓ mihi (qꝛ ī talibꝰ eſſe putor momēti alicuiꝰ) ī fabulā ⁊ improperiū ceſſe rit. Et ſane mihi vident̉ diſcipuli dn̄i adhuc tūc celeſtiū paꝝ capaces hac inſipiētia labo raſſe/ prohibētes ꝑuulos offerri xp̄o. repu tātes vicꝫ īdignū eē ſi tātꝰ mgr̄ ⁊ doctor eoꝝ xp̄s huic hūilitati ſubiaceret. Cōuincit aūt ipſos ſic ſentiētes/ tā exēplū xp̄i qͣꝫ v̓bū pre miſſū apl̓i. In qͦ vult alioꝝ inſtructores eſſe ſpūales ⁊ ſpū lenitatis p̄ditos. ⁊ cōſideran tes ſeipſos ne tēptent̉. Tales v̓o qͣꝫ rari ſint cogitare ſtupor ē. Da mihi aliquē ⁊ dicaꝫ ꝙ ſpūalis ē/ qui ſpūaliter oīa dijudicet. qͥ didi cerit ex eis q̄ paſſus ē cōꝑati. qͥ querat non q̄ ſua ſunt ſed que Ieſu xp̄i. quē totū repleuit charitas. hūilitas et pietas vt nullū ī eo lo cū vanitas ⁊ cupiditas inueniat. cuiꝰ cōuer ſatio ī celis ſit. qͥ tanqͣꝫ vnꝰ ex angel̓ dei/ nec bn̄dictōe nec maledictiōe moueat̉ exēplo eo rū. neqꝫ ex mīſterio occupatōis ſue inferiorꝭ ſuꝑna deſerat. nec ſordes ꝯtrahat peſtiferas Alioqͥn qͥd ſibi ꝓderit ſi vniuerſū mūdū lu cret̉/ ⁊ aīe ſue detrim̄tū patiat̉? nō audiēs iu bentē. Miſerere aīe tue placēs deo. Tal̓ de niqꝫ qͥ nullis ſtimulet̉ aūt alliciat̉ formiſ cor poꝝ. ſed abſtractꝰ ī ſublimi arce rōnis/ ī ſola aīaꝝ ꝑſpicaci qͣlitate ꝟſet̉. Quādiu em̄ iſta ti bi deerūt/ ⁊ repēte vel ſuſpitōibꝰ inqͥetaberꝭ. vel nimis terreberꝭ/ vel gl̓ia turgeſces. aut ꝯͣ ctus eris īfamia/ carnal̓ es nō ſpūal̓. necdū ſatis idoneꝰ qͥ alios īſtruas in ſpū lenitatis. Quo fit vt ad hoc res redeat/ vt īculpari po tiꝰ de temeritate qͣꝫ de nimia hūiliatōe debu erim/ dū officio ſpūaliū viroꝝ memet immi ſceo/ volēs ꝑuulos inſtruere p̄occupatos in pctīs tanqͣꝫ ſi teſtudo terreſtris ſe pēnatꝭ aui bus cōſociet. ¶ Sed qͥd agā? Sētiūt alit̓ qͥ dā ex hoībꝰ etiā beniuo ī. Cōmināt̉ vel mihi vel ꝑuulis ne accedant ad me. ⁊ hͦ alia multi plici rōne ſignāter qͣdruplici id arbitrant̉ re cte facere. Allegāt qͥppe diſparitatē moꝝ mī hi cū ꝑuulis. Allegāt officij dignitatē occu pandā ad maiora. Dehinc cauſant̉ loci ⁊ tē poris īportunitatē. Poſtremo metuūt rei ī ſuetudinē ab emul̓ calumniabileꝫ. ¶ Atuero I tractemus pauca de ſingulis. Dicunt ⁊ veꝝ Ad chriſtū trahendis XI ē magnā eē diſparitatē moꝝ debitorū mihi ad mores ꝑuuloꝝ. Nihilominꝰ ſi ꝓdeſſe vo luero/ vt meos mores ſuis ꝯtemperem ⁊ ad ſubleuandū iacētes altiorē me deprimā ne ceſſe ē. Nō bn̄ ꝯueniūt nec eadē ſede moran tur maieſtas ⁊ amor Attn̄ ſicubi deeſt amor qͥd ꝓderit inſtructio. dū nec libēter audient. nec dictis credēt/ nec imꝑatis obediēt. Qua re maieſtatē oꝑtet oēm exuere. ⁊ ꝓ ꝑuul̓ ꝑuu lū ſe facere. ſecluſis tn̄ vicijs et proiecta lōge oīs impudicicie nota. Adde ꝙ naturā eē cō tumacē/ teſtat̉ Sene. magꝭ ducit̉ qͣꝫ trahit̉. Habet p̄terea hͦ ꝓpriuꝫ generoſa īdoles (qd̓ ⁊ irrōnabiles ⁊ beſtie ⁊ aues docēt) vt blādi cijs qͣꝫ terroribꝰ magis capiat̉ deflectaturqꝫ Deniqꝫ ꝑuuli verecūdiſſimi qͦ pacto detege rēt pctā ſua turpia apud eū quē vel odirent vel timerēt. Apud eū rurſus qͥ nō prius eis ꝑſuaſiſſet ſe eis fidū eſſe. beniuolū. ſecretū et amicū. hoc aūt ꝑſuaderi neqͥbit/ ſi nō mode ſte arriſerit ridentibꝰ. cōgratulet̉ ludentibꝰ. collaudet ſtudia eoꝝ bona / ſi nō vitet acerbi tatē ⁊ ꝯuicia ī increpatōne ſua cū omni leni tate ⁊ māſuetudīe ita vt nō odiſſe eos ſꝫ fra ternaliter dilexiſſe ſentiat̉. Propt̓ea tollens cōdeſcenſionē affabilē ⁊ comica a viro cū ꝑ uulis vt efficaciā ſue confeſſionis ⁊ ꝯmoni tionis euacuet/ ꝯſequēs eſt. ¶ Perſuaſuꝫ ſa ne habeo ſic egiſſe olī apl̓m. Alioqͥn quō fa ctus fuiſſet omīa ad omēs vt xp̄m lucriface ret. ſi ꝑuulos excipias ad quos non factꝰ ſit ꝑuulꝰ. Qua autoritate p̄terea mādaſſet pa tribꝰ de filijs humane tractādiſ neqꝫ prouo candis ad iracundiā/ ne puſillo anīo fierēt ſi paruulorū velut indigna horruiſſet conſor tia ¶ Sed qͥd argum̄tis nitimur/ cū hocip̄ꝫ ab apl̓o exp̄ſſum ſit. Facti ſumꝰ inqͥt paruū li in medio veſtrū/ tanqͣꝫ ſi nutrix foueat fili os ſuos. ¶ Ponderemꝰ iterū obſecro qua ra tione iubet apl̓us īſtruere p̄occupatos ī de licto aliquo in ſpū lenitatꝭ. Et videamus ſi hͦ nō pͥus egerit ⁊ docuerit legiſlator noſter xp̄s. Cū em̄ proclamās inuitaſſet. Uenite ad me omēs qͥ laboratis et onerati eſtis. ſub iunxit ꝓ re ad hec neceſſaria. Diſcite a me qꝛ mitis ſum ⁊ humilis corde. ¶ Plura in vetu ſtis patrū hyſtorijs ad hanc rē traduci poſ ſent teſtīonia. In qͥbꝰ nihil ita efficax ad cor rectionē emendationēqꝫ multorū repertū ē quēad modū ē lenitas. Nihil em̄ hoīm me lius ē facilitate ⁊ clemētia ait comicus. Nō ne Iohānes ille diuīoꝝ ꝯſciꝰ ⁊ ꝯſcpͥtor ſecre toꝝ latronis ⁊ homicide ꝑditiſſimi manum oſculatꝰ ē vt eū lucraret̉? Quis egregiū do ctorē Auguſtinū tāqͣꝫ ſydꝰ aliqd̓ beniuoluꝫ acqͥſiuit eccl̓ie? Ambroſiꝰ. Qua v̓tute? vti 6 qꝫ beniuolētia ⁊ mititate. Cepi inqͥt Augꝰ. de eodē cepi amare hoīeꝫ nō vt doctorē vi tatis ſed vt hoīem beniuolū ī me. O prudē tiſſimū ⁊ veꝝ dei ſequacē Ambroſiū. Nō di xit auguſtino tūc peſtiferis opiniōibꝰ īflato. Recede a me. pctōr es. hereticus es. blaſphe mꝰ es. Quāto minꝰ hec ⁊ ſil̓ia de ꝑuul̓ fideli bus ad eū ꝯcurrētibꝰ ira ferueſcēs vomuiſſꝫ ¶ Porro ſi recogitemꝰ ꝙ nihilerat ī oꝑibus xp̄i vacuū ⁊ ſnīaꝝ maieſtate carēs iudicabi mꝰ ip̄m nō mediocrē rē ītēdiſſe/ dū vocabat paruulos ad ſe cohibēs diſcipulos chariſſi mos ꝓhibētes eos Dehīc eos accedēteſ am plexabat̉ īponēs eis manꝰ ⁊ bn̄dicebat eoſ Et o pijſſime ieſu/ qͥs vltra pꝰ te v̓ecūdabit̉ eē hūil̓ ad ꝑuulos. Quis tumeſcēs ⁊ elatꝰ d̓ ſua vl̓ magnitudīe vl̓ ſcīa/ ꝑuitatē deinceps ꝑuuloꝝ ignorātiā aut imbecillitatē audebit aſꝑnari/ qn̄ tu qui es deus bn̄dictꝰ in ſecula ī quo ſunt oēs theſauri ſapiētie et ſciētie dei abſcōditi / vſqꝫ ad caſtiſſimos ꝑuuloruꝫ am plexꝰ btā brachia māſuetuſ inclinas atqꝫ cir cūligas. Procul gͦ. procul exhinc oīs elatō. ſeorſū ſit indignabūda q̄libet ꝑuuloꝝ effu gatio: vincit̉ hoc inſigni exēplo xp̄i nr̄i. hūa nitas illa humilis ī Socrate a ph̓is collau data. qͥ nō erubeſcebat poſt curaſ publicas/ laxare animū ludēdo cū ꝑuuliſ arūdine etiā cruribꝰ ſuppoſita. O ſi vidiſſent eū cathōeſ cenſorij nr̄e etatis/ quali euꝫ cachinno deri ſiſſent. qͣꝫqͣꝫ non ita laxamꝰ ad paruulos col ludēdi licētiā / vt n̄ abhorrēdā proclamemꝰ oēm ī geſtu aūt v̓bo vel tactu petulātiā aut impudiciciā. Rurſus alia rō ē hūiliationis ſue ī obſequio dei/ ſicut Dauid ſaltās an̄ ar chā totis viribꝰ ⁊ nudatꝰ. et vilis ī oculis ſu is celebrat̉. Alia rō dū querit̉ ſola mētis re creatio. Prima ſꝑ optima ē/ ⁊ vix exceſſū re cipit. nec video vbi alit̓ locū habeat ꝯgruen tiorē illud eccl̓iaſticū etiā a Tull̓. ī d̓ officijſ approbatū. Quāto maior es hūilia te ī oībꝰ Hinc xp̄s ſtatuto ꝑuulo coraꝫ diſcipul̓/ qͥbꝰ hāc hūilitatꝭ normaꝫ v̓bo et exēplo īculcare volebat. Qui maior eſt int̓ vos erit ſic̄ mīor Et rurſus ī loco quē tractamꝰ. qͥſqͥs nō rece ꝑit regnū dei velut ꝑuulꝰ nō intrabit ī illud ¶ Ecce coraꝫ deo qꝛ nō mētior. pl̓es audiui a triēio ꝯfitētes ꝑuulos ⁊ qͦſdā eorū gran diuſculos. qͥ fatebant̉ ſe nunqͣꝫ pctā ſua ſuiſ ſe dicturos alteri nō ſic eis condeſcēdenti ⁊ De paruulis diligēter int̓rogāti inſtāte etiā mortꝭ articu lo qͣꝫtūlibet dānari debuiſſēt. Agnoſce gͦ qͥd efficacie lateat ī ipſa condeſcēſione benigna. Et qͥd oꝑet̉ int̓rogationuꝫ admonitionūqꝫ diſcretio cauta ⁊ ſedulitas artificioſa. magꝭ ꝟo ī his dei ꝟtus inuocata. ſꝑata ꝓpiciaqꝫ. Quoſdā p̄terea noui viros exꝑtos qͥ iā a ml̓ tis annis ꝯfeſſionū auditores fuerāt/ prote ſtātes ſe vix aut nūqͣꝫ reꝑiſſe aliquē certꝭ infe ctū vicijs qͥ prius illa cuiqͣꝫ alteri detexiſſet. Nec id adhuc feciſſēt niſi magna circūſpecti onis ⁊ lenitatis ſpūalis arte cepiſſent eos et pia qͣdā fraude vtiliter circūueniſſent. Qua ſuꝑ re quedā alia ſcpͥſiſſe me memī ⁊ ad vici orū cognitōꝫ p̄cipue taliū nuꝑ vnꝰ editus ē in gallico tractatulus. ¶ Expediamus nos breuius ī reliqͥs tribꝰ calumnijs. Nā ꝙ alle gat̉ dignitas officij mei aut etiā gradꝰ magi ſtralis/ iā ſatis factū arbitror. Ꝙ aūt ſuꝑad dit̉/ meā occupationē ī maioribꝰ eſſe debere. Neſcio ꝓrſus ſi quicqͣꝫ maiꝰ eē p̄t in qͦ parui tas mea ꝓficere valeat qͣꝫ deo dāte virtuteꝫ a faucibꝰ caniſ infernal̓ ⁊ ab ipſis gehēne por tis/ aīas eripere. ⁊ tales ꝑuuloꝝ aīas/ qͣſi plā tare aut rigare partē nō indignā horti eccle ſiaſtici. paruulos loquor p̄ſertim in ſtudio vt eis det incrementū xp̄s. Sed aſſerūt me in p̄dicatōibꝰ publicis iſta magnificētiꝰ ope ratuꝝ. Id quidē forte pōpoſiꝰ ſed meo iudi cio nō efficacius neqꝫ fructuoſius Cōfudit pͥdē ip̄e xp̄us ſuꝑbiā noſtrā. que nō vult niſi multos habeat auditores os ſuū aꝑire ſapi entie/ qn̄ cū ml̓iercula ſamaritana ⁊ ſola diu turno ſermone ꝯfabulatꝰ ē. Nullo pacto tn̄ abnegauerim ea me irrōnabilit̓ dimiſſuꝝ eē q̄ neceſſitatis ſunt ī officio cancellariatꝰ/ dū illi indignꝰ deẜuio ꝓ qͣntalibet vtilitate ſecū tura in alijs. Sꝫ vbi ceſſat neceſſitas (vt ple rūqꝫ ceſſat) qͥs occupatōꝫ meā tā ſalubrē in culpabit qn̄ me tūc fore vel ludentē vel ociā tē coarguere p̄ſumeret nemo? ¶ Amplius d̓ loci ⁊ tꝑis importunitate que tercia ē calum nia/ quedā rn̄dimꝰ ī pͥori ꝯſideratōe. qͣꝫ qͣꝫ lo cus aptior ⁊ ab omni ſuſpitōe remotior eſſe nō poſſit qͣꝫ publicus ī eccl̓ia. Hoc euitat ꝓ uerbialē illā notā. Qui male agit odit luceꝫ. Fit qͦꝫ iuſſio xp̄i vt luceant oꝑa veſtra bona corā homībꝰ. ⁊ ſit lucerna eiꝰ poſita ſuꝑ can delabrū. Ꝙ ſi ſcandalizant̉ aliqui interp̄tā tęs hoc ad pompā vel inanē iactantiā. glor unculā. hypocriſim vel papelardiā vl̓ aliud hm̄oi. viderint qͥd dicāt Profecto ſcandalū tale ē acceptū ⁊ nō datū. phariſeoꝝ nō puſil loꝝ/ ac ꝓinde ꝯtēnēdū. qm̄ neqꝫ actꝰ neqꝫ lo cus p̄fert ex ſe aliquā ſpūalis ruine occaſio nē. Porro nil mirandū ſi radiꝰ boni oꝑis. qͥ ſanis gratiſſimꝰ ē. ſit lippis liuidis aut infla tis oculis odioſus moleſtuſqꝫ. Chriſti bo nus odor ſumꝰ acclamat apl̓us. Sed quid ſubiūgit̉. Alijs quidē odor mortis in mor tē. Alijs aūt odor vite in vitaꝫ. Ceteꝝ quiſ quis attenderit qͣꝫ multa eſt meſſis dn̄icae oꝑarij pauci (de oꝑarijs loqͦr idoneis. Naꝫ alij innumeri ſūt ⁊ fruges cōſumere nati/ ait Oraciꝰ) videbit ꝙ nullꝰ dies nulla hora nul lus locus ab hac oꝑatione ſecludi deberet. ¶ Poſtremo ꝓ quarta calūnia nō inficior rē ꝑ me aggreſſam apud p̄deceſſores meos fu iſſe īſolitā/ cōmicū me ſolat̉ ꝓuerbiū. ſuꝰ cui qꝫ mos ē. Si nō liceret cuiqͣꝫ aliquid p̄cla re nouitatꝭ arriꝑe male iret reſpublica. īmo iā nō iret ſꝫ liberiꝰ corrueret. Neqꝫ tn̄ ē iſtud negociū ꝓrſus inſolēs vl̓ extraordīariū/ ſi d̓ licētia ⁊ mādato ep̄i dioceſani qͥ eſt dn̄s meſ ſis ſue qͥdā deputent̉ ad meſſeꝫ hāc. nūc hoc nūc illo mō colēdā. Sed ⁊ ſi licentiā hāc q̄ ſierī/ tutat̉ me illa xp̄i ſentētia. Rogate dn̄m meſſis vt mittat oꝑarios ī meſſeꝫ ſuā. Itidē Eſaias protegit qui petenti quē mittā ⁊ qͥs ibit nobis. Dixit. Ecce ego ſū mitte me Ni hil ē em̄ in actꝭ iſtꝭ meis quicqͣꝫ vl̓ irregulare vel illegitimū. qꝛ ſuperioꝝ poteſtas acceſſit/ ⁊ quia nullus paruuloꝝ audire p̄ſumpſi/ ſi cut nec facere propono abſqꝫ p̄ceptoꝝ ſub qͦ īformant̉ noticia. Deniqꝫ nō ꝑua cura ſcho laꝝ ⁊ ſcholariū pariſius cōmiſſa ē/ ſaltem in multis/ cācellario eccleſie pariſien̄. tū iure oſ ficij. tū de mādato apoſtolico. Quid v̓o cu rā hanc magis decere poteſt qͣꝫ religioſa bo norū morū diſciplina. ¶ Sꝫ repetētes ami ci quod dictū eſt. Calumniabant̉ inquiunt aduerſarij/ nouitatē iſtam vel de curioſitate vel de fictione vl̓ de infructuoſitate vel d̓ni mia leuitate aut aliquo hm̄oi. Hec non mi hi noua ſunt. O amici chariſſimi Om̄ia du dū p̄cogitaui ⁊ mecū ipſe ꝑegi. Nā qual̓ vn qͣꝫ fuit actio homīs cogniti que vel rep̄hen ſione vel ſiniſtra aūt ſtulta interp̄tatōe caru erit. Obſecro tn̄ ꝑ illā quā expectamꝰ ſaluteꝫ ⁊ obteſtor corā pauēdo tribunali iuſti iudi cis dei. qm̄ nemo nouit q̄ ſunt hoīs niſi ſpi ritꝰ homīs qͥ in ipſo eſt/ quatinꝰ iuxta regulā chriſti. in hac re a fructibus meis me cogno ſcāt. Et ſi quid in doctrina vel oꝑatiōe/ fal ſum impudicū nefariū ve dep̄henderint/ nō refugio/ iudicer tūc lupꝰ rapax in veſtimēto Ad chriſtū trahendis XLI ouiū. Si autē fructus oꝑis boni cernun tur extrinſecꝰ. nō damnet̉ poſtulo arbor in tentōis de malicia intrinſecꝰ. Alio qͥn pec catū incurrit̉ temerarie dijudicatōnis fra terne. ⁊ ſcandalū ponit̉ paruulis qͦrū aduē tus ꝑ hͦ ad chriſtū nōnunqͣꝫ impedit̉. Por tabit qͥſqͥs talis erit onus ſuū īpoſteꝝ/ ego liberatꝰ extitero. Et anīaduertāt p̄cor obẜ uatores mei qͣntū fiducie gerat animꝰ meꝰ in hac cauſa ſibi bn̄ ꝯſcius qn̄ ip̄os etiam tot paruulos (quoꝝ ꝯditio eſt. nil facile ce lare) teſtes habeo ⁊ inuoco. Sꝫ hec hacte nus ad alios. ¶ Nūc ad ꝑuulos ꝯuerſus/ eos (ſapiētie ꝟbis ꝯfidens) exhortabor. vt ſi qͥs paruulus ē veniat ad me. nihil erube ſcat. nihil trepidet. nihil exhorreat Audiat qͥſquis ille erit bona ſaltē quedā monita ex ore meo: ſi idip̄m arrogo mihi. Iure meo id poſſum nō in me ſed ī dn̄o. Inducā ad bonū ſi potero. noīatim int̓ cetera ad reco gitādū omnes annos ſuos ī amaritudine aīe ſue. Et ad ſcōpādū ſpiritū ſuū ſcopa li gue ꝓprie. Ad hͦ tn̄ vel aliud nullū cogā in uitu. ¶ Porro nihil de tacēdis inqͥram/ ne qꝫ ꝑſuadebo. īmo ꝓhibebo ſocioꝝ vl̓ alio rū ſecreta ꝓdere. Nullꝰ. inſuꝑ ſuſpectā ha beat fidē mea ī obſeruādo tā ſigno qͣꝫ v̓bo ſigillū ꝯfeſſiōis. integꝝ. Scio qͣntū pͥuile giatū eſt. Uellē vt ꝯfeſſi tāta ſe et me diſcre tōe celarent/ neqꝫ ꝑ qͦſdā inducerēt̉ ad op poſitū/ curioſitate praua fatuaqꝫ. ¶ Sꝫ ex timeſcet aliqͥs penitētie auſteritate. Uane hͦ. qꝛ nullā nō vltro ſuſtinēdā īpono. Ma lo enī exēplo Guilhelmi pariſiēſis/ cū par ua penitētia volūtarie ꝯplēda mittere ho mines ad purgatoriū/ qͣꝫ cū inuita nō faci enda p̄cipitare ī infernum. Quiſqͥs aderit pctōrū ſuorū qͣꝫqͣꝫ grauiſſimorū ꝯſcius/ di cat cū Dauid nil omittēs. Peccaui. Mox ſubiūgā. Peccatū tuū trāſtulit a te deꝰ. nō vltimū in penitētia punctū habuiſſe credi derim ſi ꝓfecto ore abomīata ē iniqͥtas. hͦ eſt ad vomitū ꝯfeſſiōis deducta. ¶ Alius fortaſſis eſtimabit me eū oſuꝝ vl̓ ſpreturū poſtea cuiꝰ ſcelera cogͦuero. Certe nihil mi nꝰ. amabo eū potiꝰ vt filiū in chriſto cariſ ſimū. vt eū p̄terea quē timere deū/ ⁊ bonuꝫ purgatūqꝫ factū ſciuero. vt eū ſubinde qui mee fidei ſe ita totū cōmiſerit; vt ea ꝓderet mētis vulnera indecora; q̄ cariſſimis for te parētibꝰ nequaqͣꝫ on̄diſſet. Et ita ſentio ī corde meo (ſcit vitas) ꝙ dulciꝰ afficior at qꝫ māſuetiꝰ ad illos qͦs ē magnis ⁊ gͣuibꝰ criminū ꝑiculis eruditos eſſe ꝯſpicio/ qͣꝫ ad alios minus ſauciatos. Nullas deniqꝫ vindicatōis aut odij reliqͥas vnqͣꝫ in anīo reſidere ꝑmiſerim ꝓ ꝯfeſſiōe cuiuſcūqꝫ deli cti. etiā ſi ꝓpͥa mors ꝑentū delictū illd̓ eſſꝫ. Scio tn̄ ꝙ nō p̄t a cōfeſſis oīs repēte pu dor abijci. Sed hͦ neqꝫ neceſſe neqꝫ vtile ē. vincet tandē illū pudorē ratio. ⁊ iſta interī ꝯfuſio ad nō mediocrē pene dimiſſiōeꝫ ꝓ ficiet. ¶ Cōq̄ret̉ aliꝰ ⁊ dicet. frigidꝰ ſū ⁊ ide uotꝰ. qͥd mihi ꝓdeſt ꝯfeſſio? Et ſane eſto ita ſit. tanto diligentiꝰ accedere ꝯuenit ad ignitū eloquiū dei vehementer. Accede ad hūc ignē caleſces plꝰ ſatis. Uideo ſepe ml̓ tos frigidos in initio. qui etiā colloquiuꝫ tale ſuꝑ actibꝰ ſuis vel horrēt vl̓ ridēt. ⁊ diſ cedūt calētes ꝯſolati ⁊ vbertī flētes. ¶ Ob tigit mihi crebriꝰ tal̓ mutatio. Olim qͣꝫ cir ca ſorores germanas. dū eas ad celibatum ꝑpetuū inducerē. tale aliqͥd carnale patie bar. turbabat nōnunqͣꝫ me ⁊ ratiōes meas oēs tumultus vulgarꝭ ꝯſuetudīs. inſolitū mihi ꝓponebat̉ id qd̓ agere moliebat̉ mea deuotio. Fluctuabā ⁊ nutabā. ⁊ pene q̄re bā diſſoluere ſctītatē ꝓpoſiti ac retro pedē flectere. Quouſqꝫ tādem deo ꝓpicio ꝯuer tebā ocl̓os a terra in celuꝫ. a morte hac ad vitā. a mortalitate ad et̓nitatē. ⁊ ꝯſiderabā in ip̄a rationis arce ⁊ fidei lumīe. qm̄ vani tas vanitatū ⁊ oīa vanitas. ſic reſpirabam ſolidabar firmabarqꝫ. Quo magꝭ hortādi ſunt oēs/ vt hͦ modo; nō populari rumore vl̓ cōſuetudinis errore. ſꝫ pure ꝟitatis ꝯſi deratōe id qd̓ iuſtum ē ⁊ religioſe factū di iudicēt. nec qͥd animꝰ in p̄ſenti ſentiat/ ſed qͥd ſentire debeat attēdāt. ¶ Ceteꝝ ſolitꝰ ſū 5 nec tacebo/ ꝯfeſſos mihi ſpēal̓r īſtituere ad qͣttuor obẜuāda. Nā qͦ ad crimina pͦ ceterꝭ deteſtor in eis os mendacijs ⁊ ꝑiurijs de tractōibuſqꝫ deditū. Manꝰ qͦꝫ violētas ⁊ rapaces. Tactꝰ deniqꝫ libidinoſos maxīe mōſtruoſos dānatoſqꝫ legibꝰ. ¶ Primū ob ẜuādū ē vt ſūmoꝑe ſibi caueāt ne deiceps ſint occaſio ruine ⁊ dānatōiſ alioꝝ. qm̄ iſtd̓ ſt ꝓpriū demōis officiū. Bn̄ iuſſum eſt. Si nō caſte/ tn̄ caute. hͦ ē ſecrete ⁊ ſolitarie ſine leſiōe vl̓ ſcādalo cuiuſcūqꝫ. ¶ Scd̓m ē vt ſeductos olim ab eis/ aut ſuos ī maluꝫ cōplices ſtudeāt quātū diſcrete potuerint ad emēdatōeꝫ reducere. īmo ⁊ alios ꝓ eis. qͣtinꝰ ⁊ ip̄i qͥ priꝰ demonū/ nūc ꝑ hoc ange loꝝ fungant̉ officijs. ¶ Terciū ē vt ſi pecca uerint de cet̓o (ꝓut eſt hūana fragilitas) ſꝑ R Prima pars tn̄ adhibeāt tꝑe ⁊ loco ip̄ꝫ ꝯfeſſiōis antido tū. quā nihil eē valiturā obteſtor iteꝝ ⁊ ite rū/ ſi nō fuerit integra et ſufficiēter explicās atqꝫ dinumerāſ cognita ꝯfitētꝭ pct̄a. cū cir cūſtātijs maxime eis q̄ pctī ſpēm mutant ¶ Quartū ē. Indico nēpe ſingul̓ nō obli gatorie ſed exhortatorie ſepiꝰ vt teneāt faci lē qͣndā obẜuatōem ꝓ om̄ī tꝑe vite ſue. taꝫ ꝓ rememoratōe ⁊ qͣdā ſatiſfactōe pctōrum integre ſil̓ ꝯfeſſoꝝ/ qͣꝫ ꝓ cautela aliqͣ futuro rū. Utor v̓o ꝯmuiter hͦ mō. vt dicāt ſingu lis diebꝰ bis Pater noſter. ⁊ aue maria. ſel̓ de mane ⁊ ſemel de ſero. cū totidē ꝓſtratiōi bus ad terrā. ſi ⁊ vbi ꝯmode fieri potuerit Raro aūt muto in hͦ ꝓ magnitudine ⁊ va rietate criminū diuerſitatē hmōi obẜuati onū. qm̄ vix iſtud fieret ⁊ ī alijs penitētijs ſecretioribꝰ p̄t ſcrupuloſiꝰ varietas tal̓ tra di. Ꝙ ſi in hͦ īnocētes cū nocētibꝰ exequē; nō ꝯq̄rant̉ innocētes. qꝛ nō minus obliga ti ſunt qͥ ne ſil̓es eēt nocētibꝰ/ ip̄e ꝓhibuit manutenuitqꝫ. ¶ Hāc v̓o qͣdruplicē īſtitu tionē ꝓ paruul̓ metro ludēſ ꝯp̄hēdi/ vt eaſ altiori mente reponāt. Non oꝑe aut v̓biſ alios corrupis vnqͣꝫ. Sit ſatis ip̄a tibi per ditio ꝓpͥa. Si qͦs ꝑdiderꝭ monitis actꝭ ve nefandis. Diſcrete ad rectu mox reuocare ſtude. Nō pudor obſiſtat/ tua qͥn confeſſio plene Crimīa ſcita notet. vl̓ nocet illa tibi. Tu de ꝯfeſſis gͣtus; tu ne recidiues Sigͦ aliqͦ facili/ iugit̉ eſto memor ¶ Ad extremū vſqꝫ q̄ ꝑuuli diligitis infantia? Ut qͥd dili gitis vanitatē/ ⁊ q̄ritiſ mēdaciū? Uenite fi dēter. nulle viaꝝ inſidie. nullꝰ latet anguis in herba. Cōmuicabimꝰ mutuo bona ſpi ritualia/ qꝛ tꝑalia vr̄a nulla reqͥro. Ego vo bis doctrina. vos mihi orōeꝫ īpendetis. ī mo orabimꝰ ꝓinuicē vt ſaluemur. Sic an gelos nr̄os viciſſim letificabimꝰ in qͦrum ſolēnitate hec ſcribo. Sic forte. nec iā for te. ſꝫ certa ſpe miſcd̓iaꝫ īueniemꝰ apd̓ pr̄eꝫ noſtꝝ. dū obediemꝰ voci ſue ī acceſſu nr̄o ad eū. ego ꝓuocādo/ vos exeq̄ndo. Nec de erūt pij gr̄e ⁊ deuotōis amplexꝰ ī pn̄ti mi ſeria ꝯſolatorij/ poſtmodū gl̓ie ꝯſūmate ꝑ petua vnitas ſubſequet̉. Ad quā nos oēs qͥ ſpū ꝑuuli eſſe debemus/ inuitat ip̄e ieſut ſpūali collocutiōe ⁊ afflatu iugit̓ inſpirās ⁊ dicēs. Sinite ꝑuulos venire ad me. ¶ Incipit opuſculū eiuſde de cōtractibus ad inſtantiā pͥoris ⁊ ꝯuentus domꝰ carthuſie in ſabandia. An nō dn̄i. M.ccccxx. Menſe Ianuarij. Incipit prohemiū Ui volūt diuites fieri īcidūt G in laqueū ⁊ tēptatōem diabo li ⁊ deſideria ml̓ta ⁊ īutilia ⁊ nociua q̄ mergūt hoīes ad in teritū ⁊ ꝑditōeꝫ. Radix enim oīm maloꝝ ē cupiditas. quā qͥdā appeten tes errauerūt a fide. ⁊ īſeruerūt ſe multꝭ do loribꝰ. Tu ꝟ̓o o hō dei hec fuge. ¶ Hec eſt apl̓ica amonitio ꝯformis ſentētie chriſti. Non poteſtis deo ẜuire ⁊ māmone. ¶ Sꝫ ve filijs adā pꝰ pctm̄. qͦs oꝑtꝫ trāſire ꝑ viā ꝯͣctuū ciuiliū. vbi meū ⁊ tuū ꝑſtrepūt ⁊ al tercant̉. Ubi dolos fraudes laq̄os d̓cepti onis/ ſꝑgit et abſcōdit inimicꝰ. dū iniqͣ re bus p̄ciā ſuadet īponi. dū nō ſatis attēdūt hoīes qd̓ ait Guido carthuſien̄. Rōnalis creature vera ꝑfectio ē vnaquāqꝫ rē tāti ha here quāti habēda ē. ſicut pluris eſt aīa qͣꝫ eſca/ fides ⁊ eqͥtas qͣꝫ pecuia. ¶ Quo fit vt ſpūales etiā dei hoīes vix euadūt ꝑicl̓a. li cet nolint diuites fieri. licꝫ dicāt ex ſentētia Habētes alimēta ⁊ qͥbꝰ tegamur his ꝯtēti ſimus. Incūbit ſiqͥdem eis vl̓ ꝑ ſe vl̓ ꝑ ſu os ambulare viā q̄ dura ē ⁊ anfractuoſa ꝯͣ ctuū/ plēa laqueis. ⁊ funibꝰ circūplexa pec catorū. ¶ Tales igit̉ qͥd agent. qͣlit̓ obediēt apl̓o iubēti. Tu v̓o o hō dei hec fuge? Nū qͥd debuerāt (ꝓut alibi loqͥt̉) extra mūduꝫ exiſſe. nedū aīo ſed corꝑe qͥ nec fodere valēt ⁊ mēdicare erubeſcunt. ⁊ de altario viuere habēt. ¶ Atuero ꝓuidit idem apl̓us dū pͥo ribus v̓bis ꝯtinuo ſubiūxit. Sectare aūt iuſticiā. Hec eſt enī q̄ ꝯmutatiōem omneꝫ equo p̄cio mēſurat nūerat ⁊ pōderat Iuſti ciā ꝟo docet ip̄a ſapīa. ꝑ quā ſe teſte leguꝫ ꝯditores iuſta decernūt. Hinc illa ſapiētiſ ſima ſalomōis oratio. Mitte ſapientiā de celis ſanctꝭ tuiſ. vt mecū ſit ⁊ mecū laboret ¶ Sit ⁊ ip̄a nobiſcū volentibꝰ inqͥrere que ſit via regia ꝯͣctuū ciuiliū ad euitadas of fendiculoꝝ tēdiculas. ¶ Cōmouit hͦ attem ptare petitio quorūdā hoīm dei caſuꝫ offe rens ꝑplexū apd̓ eos qͦs exaudire charitaſ iuſſit/ et īclīauit ſapiētia pollicēs. Qui elu cidāt me inqͥt vita et̓nā habebūt. ¶ Erunt aūt partitōes due. Prīa reſoluet mat̓iā ꝯͣ ctuū ad terminos iurꝭ diuī ⁊ natural̓/ ſub qͥntuplici qͣternario ꝯſiderationuꝫ. Altera ſub totidē ꝓpoſitōibꝰ/ particularē caſum qͥ petitꝰ ē attinget ⁊ abſoluet ¶ Finit ꝓhemiū. Incipit tractatus De contractibus IPII Sequit̉ prima pars pͥncipalis. Incipit pͥmus qͣternarius Cōſideratio prima Ontractuū bonitatē aut maliciaꝫ doctrinal̓r inueſtigare volentibꝰ: neceſſe ē ī pͥmis ꝯgͦſcere qͥd noīs ⁊ qͥd rei. qͥd .ſ. ſit ꝯͣctus. ⁊ de ꝯͣctuū ſpeciebuſ ¶ Tradit hͦ Ariſto. eē pͥmū ⁊ ꝓpriū ī omni diſciplina ſiue ſciētia. qm̄ igͦrates termīos de facili ꝑalogizant̉. ¶ Pōt aūt ꝯͣctꝰ ita bre uiter deſcribi. Cōtractus ē ꝯmutatio ciuil̓ legitima. Cōmutatio ponit̉ ꝓ genere. Ci uil̓ addit̉ ad drn̄tiā mutatōnū naturaliuꝫ qͣs ꝯſiderat ph̓ia natural̓. ꝯtractꝰ enī ſpe ctat ad ethicā ſiue moralē philoſophiam. Subiūgit̉ legitima .i. legi ꝯformis ad dif ferentiā ꝯͣctuū illicitorū vl̓ illegitimorum. ¶ Inuēta ē aūt ꝯmutatio ciuil̓ pꝰ pctm̄. qͦ niā ſtatꝰ īnocētie habuiſſꝫ oīa coīa. ¶ Rur ſus ꝯmutationū ciuiliū ml̓tiplices ſūt ſpe cies. Una ē venditio. altera ē emptio habē tes ſe correlatiue adinuicē. vēditio ī agēte. ⁊ emptio ī recipiēte. Locatio ⁊ ꝯductio ſi milē habētes correlatōeꝫ. Mutuatio acti ue ⁊ paſſiue ſil̓r ſe hn̄tes correlatiue. Datio liberal̓ ⁊ receptio gͣtuita. Pōt iteꝝ extendi ꝯmutatio ciuil̓ ad mr̄imonialē ꝯiūctōem maris ⁊ femīe. de qͣ nihil ad p̄ſens. Cōſtat igit̉ ꝙ ꝯͣctus ē ſpēs iuſticie nedū ꝓut ē ge neral̓ v̓tus/ ſꝫ ſpēal̓. ⁊ ſpēaliꝰ illiꝰ q̄ d̓r iuſti cia ꝯmutatiua. Propt̓ea ſi debeat plena re ſolutio fieri neceſſe ē ꝑuenire ad diffinitōeꝫ iuſticie ꝑ dr̄ntias int̓medias. Un̄ qꝛ ꝯmū tatio ciuil̓ nō habꝫ fieri niſi ꝑ trāſlatōeꝫ do minij vl̓ vſus vl̓ vtriuſqꝫ/ ꝯſeq̄ns ē vt ſcia tur qͥd ſit dominiū: ⁊ qͥd dn̄s. ⁊ qͦt ſūt ſpēs dominij? Un̄ dominiū ptās ē ꝓpinqͣ aſſu mēdi res alias vl̓ vt alias in ſui facultateꝫ vl̓ vſuꝫ licitū ẜm iura vl̓ leges rōnabiliter inſtitutas. Conſideratio ſcd̓a Ontractꝰ ex qͦ ē ꝯmutatio ciuil̓ le gitima. ⁊ legitimū d̓r qd̓ ē ꝯforme legi. neceſſe ē cogͦſcere qͥd ſit lex. qͣlet inſuꝑ ⁊ qͦt ſint eiꝰ ſpēs/ fundat̉ vt p̄cedens Legū nēpe alia ē pure diuīa. alia ē pure na tural̓. alia canōica. alia pure poſitiua. alia ciuil̓ pure ⁊ ip̄a poſitiua. Sūt ⁊ alie mixte ex aliqͥbꝰ p̄dictis legibꝰ ¶ Ignoratꝭ itaqꝫ vl̓ nō ꝯſideratꝭ hmōi diuiſiōibꝰ ⁊ diffinitōibꝰ nō p̄t hr̄i certa ⁊ ꝑfecta reſolutio notificās diffinitiōꝫ ꝯͣctus. Quid p̄terea dicat̉ meū. qͥd tuū. neqꝫ ꝑ ꝯn̄s qͥs ꝯͣctꝰ ſit licitꝰ vl̓ illi citꝰ. licitꝰ vl̓ illicitꝰ inqͣꝫ d̓ ſe vl̓ ſuo gn̄e/ aut ex ſol̓ accn̄talibꝰ circūſtātijs q̄ n̄ cadūt ſub arte Sꝫ qm̄ alibi tradita ē ſub ꝯpēdio iſta reſolutio illā ad p̄ſens nō repetimus. Cōſideratio tercia Ontractuū diuiſio ſpēs ⁊ ſufficiē I tia ſic hr̄i pn̄t ⁊ expedit agnoſcere. Aut enī ꝑ ꝯͣctū trāſfert̉ dominiuꝫ aut ſolꝰ vſus. ¶ Si pͥmo mō. hͦ ē duplicit̓. qꝛ vl̓ fit mediate p̄cio. ⁊ ſic ſunt due ſpecieſ correlatiue. emptio ⁊ vēditio. Ul̓ fit ſine p̄ cio. ⁊ ita ſunt due ſpēs correlatiue mutua tio actiua ⁊ paſſiua. Un̄ mutuum d̓r qꝛ de meo facio tuū. Pōt addi tercia ſpēs q̄ ꝓpͥe nō ē ꝯͣctꝰ. ſꝫ ē liberal̓ datio ſeu donatio/ vel elēoſyna. Addit̉ qͣrta ſpēſ q̄ d̓r campſio ſeu cambiū. vbi fit trāſlatio dominij de aliqͣ re ad aliā rē r̄manētibꝰ ambabꝰ ī ſua eſſentia. vt vini ad frumētū. vl̓ veſtis ad ſotularē. vl̓ pecunie ad pecuniā. qͣꝫuis hec ſpecies reducat̉ ad emptōeꝫ vl̓ venditōꝫ. Ul̓ ſi ſo lus trāſfert̉ vſus redit ad locatōꝫ vl̓ ꝯdu ctōeꝫ/ ꝯmodatōꝫ vl̓ accōmodatiōeꝫ. ¶ Si aūt ꝯͣctus ſit tal̓ v̓tute cuiꝰ trāſfert̉ vſuſ rei retēto dn̄io. hͦ ꝯtīgit dupl̓r. Quia vl̓ hͦ fit ſine p̄cio mediāte. ⁊ ſic ſunt due ſpēs corre latiue. cōmodatio ⁊ accōmodatio. Aut fit mediāte p̄cio. et ſic ſunt due ſpēs correlati ue. locatio ⁊ ꝯductio. Pōt addi tercia ſpe cies q̄ d̓r cenſual̓ pēſio vl̓ emphiteoſis. vel datio ad firmā. Adderet̉ qͣrta ſpēs q̄ eſt im pignoratio. niſi ꝙ ibi nō ē ꝓpͥe trāſlatio. ſꝫ tm̄modo depoſitio ꝓ ſecuritate mutui vel cōmodati vl̓ crediti. ¶ Deniqꝫ notari p̄t ꝙ in aliqͥbꝰ rebꝰ nō ē dominiū ſeꝑatū ab vſu vt in pecunia numerata. cuiꝰ dn̄iuꝫ ē vſuſ. alioqͥn fruſtra eſſꝫ. Ut inſuꝑ ecōuerſo ī ci bo. cuiꝰ vſus ē ip̄a rei ꝯſūptio. Et ita ꝓprie nō ſeꝑat̉ hic vſus a dominio. Un̄ ꝯſurgit nō parua turbatio apud aliqͦs nihil hr̄e ſe dicētes in ꝓpͥo vel in ꝯmuni. Conſideratio qͣrta Ontractuū diffinitōnes ī ſpeciali ſtales pn̄t elici ex p̄miſſis. Uēditio eſt ꝯͣctus ꝑ que fit trāſlatio domi nij alicuius rei de vno ad alteꝝ/ p̄cio legiti mo mediāte. ita ꝙ ibi ē merx ⁊ p̄ciū ⁊ emēs ⁊ vendēs. Nec refert ſi ſint pl̓es emētes vl̓. R 2 Prima pars vendētes vt in cōitate. Et dicit̉ merx aliqn̄ pecunia. aliqn̄ ius ip̄aꝫ recipiēdi. aliqn̄ ē ꝓ priū corpꝰ ſerui alicuiꝰ. ¶ Mutuatio eſt ꝯͣ ctus ꝑ quē fit trāſlatio dn̄ij ad alteꝝ/ nullo p̄cio mediāte. nō qͥdē ad ſꝑ vel ꝓ ſꝑ. qꝛ iā eſ ſet liberal̓ donatio. ¶ Cāpſio eſt ꝯͣctꝰ ꝑ quē fit trāſlatō dn̄ij vniꝰ rei ad alterā. ſic ꝙ vna eſt p̄ciuꝫ alteriꝰ nec differt merx a p̄cio. Et inde ꝯſurgit dr̄ia ab emptōe ⁊ vēditōe cōit dictis. vbi p̄ciū ⁊ merx diſtinguunt̉. ¶ Do nuꝫ ē trāſlatio rei ab vno in alteꝝ liberal̓ et irredibil̓. non em̄ pactio ē vel intētio/ ꝙ fi at redditio. qꝛ iā nō eſſet donū pure gͣtuitū ¶ Rurſus cōmodatio ē ꝯͣctus ꝑ quē fit trāſ latio vſus rei de vno ad alteꝝ/ nll̓o p̄cio me diāte retēto dn̄io. ¶ Locatio eſt ꝯͣctꝰ ꝑ quē fit trāſlatio vſus rei de vno ad alteꝝ/ aliqͦ p̄ cio mediāte retēto dn̄io. ¶ Cenſualis pēſio videt̉ mixta ex vēditōe ⁊ emptōe. locatōe ⁊ ꝯductōe. qm̄ ibi fit q̄dā trāſlatio dn̄ij rei et vſus ſui ad tp̄s ſolū. vl̓ cū certis modifica tionibꝰ appoſitis. ¶ Poſſent ex his elici de ſcriptōes illicitoꝝ ꝯͣctuū. poſſet etiā fieri ꝟ bū de p̄miſſis ꝑ metaphorā ⁊ trāſlationeꝫ ad ſpūalia. vt dicimꝰ regnū celoꝝ emi. et ꝙ deus recipit ad vſurā/ ſꝫ omittimus. ¶ Po ſtremo qm̄ ſuſceptio pn̄tis opuſculi. pͥnci palit̓ eſt nō de qͦlibet ꝯͣctu plene loqͥ. ſed ad inueſtigādū qͥs ꝯͣctꝰ vere dicat̉ vſurariꝰ vt radicitꝰ ⁊ aꝑte poſſit cogͦſci/ curabimꝰ cau ſas aliqͣs remouere ꝓpter qͣs poſſet videri aliqͥbꝰ ꝙ ꝯͣctus aliqͥs eſſet vſurariꝰ vel ille gitimus ſiue nō licitꝰ. loquētes p̄cipue de legitīo vel illegitīo ẜm legē pure diuinā vl̓ pure naturalē. p̄ſuppoſito lapſu generꝭ hūa ni ſeu pctī. Et pͥmo de vēditōe ⁊ ēptōe fiat ẜmo ⁊ hͦ ī ſcd̓o qͣternario nr̄aꝝ ꝯſideratōnū ¶ Incipit ſecundus quaternarius. Cōſideratio quinta Enditōis ⁊ emptōis ꝯͣctꝰ nō id̓o p̄ciſe dr̄ illegitimꝰ. qꝛ ſit vtilior vni ꝑti qͣꝫ alteri vt vendēti qͣꝫ emēti vel ecōtra. ¶ Poſſet aliqͥs opīari ꝯͣriū. qꝛ ꝯͣctꝰ ſpēs ē iuſticie cōmutatiue q̄ reſpicit eqͣlita tē rei q̄ vēdit̉ ad rē q̄ emit̉. vt ẜuet̉ eqͣlitas iuſti p̄cij. ꝓpt̓ quā eqͣlitatē faciliꝰ obẜuādā inuēta ē moneta vel numiſma vel pecunia ſic̄ pulchre deduxit ph̓s ⁊ facile ē aduerte re ꝯſiderāti diſtātias locoꝝ ⁊ varietatē nūc abūdātie. nūc indigētie in rebꝰ cōmutādis Nihilominꝰ apparet vitas nr̄e ꝯſideratio nis ī pͣctica vulgata ⁊ approbata ꝑ oēs fe re natōes. dū vēdunt̉ ⁊ emunt̉ redditꝰ ꝑpe tui vt decē denarij reddituales ꝑpetui ꝓ cē tū vel ducētis in pecunia nūerata. Cōſtat in hͦ caſu qͦtidiano/ ꝙ īfra. xx. ānos emens poterit reciꝑe totā pecuniā traditaꝫ rema nēte ſibi ſua poſſeſſiōe ex ītegro. īmo facta fortaſſis melioratōe. ¶ Sūt alij caſus oſtē dētes ꝟitatē huiꝰ ꝯſideratōis. ſꝫ h̓ vnicus ad pn̄ſ ſufficiat. Un̄ textꝰ Le ui. xxv. ſic hꝫ Qui vēdiderit domū ſuā ītra muros vrb̓ hēbit licētiā redimēdi donec vnꝰ annꝰ im pleat̉. ſi nō redemerit ⁊ āni circulus fuerit euolutꝰ ēptor poſſidebit eā. ⁊ poſteri eiꝰ in ꝑpetuū ⁊ redimi nō poterit etiā in iubileo Notent̉ hͨ tria. Prīo ꝙ vēditio ꝑpetua lici ta ē. Scd̓o ꝙ vēditōeꝫ nō inficit ꝯditio re dimēdi. Tertio ꝙ ſi emptor poſt decē vl̓ vi ginti ānos velit vendere illud qd̓ emit ſuo venditori qͣlicūqꝫ p̄cio. nō tenet̉ fructꝰ mē dij tꝑis deducere in p̄cij recōpenſationem Cōſideratio ſexta Enditōis ⁊ emptōis ꝯͣctus nō iō p̄ciſe d̓r illegitimꝰ/ ꝙ res vendita ſp̄t ad certū tꝑs redimi ſeu retrahi lege ſuꝑ hͦ ꝯſtituta. ¶ Dicētes oppoſitū cō dēnarēt ſup̄mū legiſlatorē deū in legibꝰ ſu is iudicialibꝰ datis ꝑ moyſen ppl̓o iudeo rū. ſicut ē textus aꝑtus Leui. xxv. mox al legatus. vbi ptꝫ ꝙ vendēs hereditatē pote rat redimere/ īmo ⁊ ſine redemptōe reuerte bat̉ hereditas ī anno iubileo. Cūcta inqͥt regio poſſeſſionis veſtre ſub redemptōnis ꝯditōne vēdetur. Hec aūt lex inducit̉ hic; n̄ ꝙ obliget ꝓnūc ppl̓m xp̄ianū niſi ꝓ quā to nouit̓ inſtitueret̉ ꝑ legiſlatorē legitimuꝫ ī iſta pat̓a vl̓ ī illa. ſic̄ ⁊ factū ē d̓ multꝭ legi bꝰ iudicialibꝰ legꝭ antiq̄. quēadmodū pre terea leges ciuiles nō artāt ī foro eccl̓iaſti co. niſi ꝓ qͣnto ꝑ legiſlatorē eccl̓iaſticū fir mate ſunt. Sufficit aūt ad ꝓpoſitū mon ſtraſſe ꝑ licitā legē veterē veritatē nr̄e ꝯſide ratōis. ꝙ ſcꝫ de lege pure diuīa et naturali; ꝯͣ qͣs agere nuſqͣꝫ fas ē. nō habet̉ ꝙ de rati on vēditōnis licite ſit ꝙ nō valeat redimi res vēdita. ſic ꝙ nō interponat̉ ꝯditio redi mēdi lege publica vl̓ pͥuata volūtate ¶ Conſideratio. Vil. Inditōis ⁊ emptōis ꝯͣctus nō iō Ap̄ciſe d̓r illegitimꝰ/ qꝛ pactū ptātis K De contractibus XPI redimēdi rē venditā ad tꝑus certū vel īcer tū vendēs ⁊ emēs interpoſuerūt. ¶ Seqͥt̉ ex p̄cedēti. qꝛ ſi iuſta lege publica p̄t hmōi cōtractus fieri nō repugnat legi diuīe vel naturali qͥn ita fieri poſſit lege vl̓ cōuentōe puata qͥcqͥd ſit alicubi d̓ ꝓhibitōe poſitiua Cōſiderato octaua Enditōis et emptōis ꝯͣctus nō iō p̄ciſe d̓r illegitimus iure diuino ac naturali/ dū ꝓpt̓ libertatē redēptō nis vendite rei res ip̄a minori p̄cio vendit̉ vl̓ emit̉. ¶ Deducit̉ pͥmo ꝑ inſtitutōnem le giſlatoris publicā ſi fiat ex hͦ mēſuratio p̄ cij ẜm ampliationē dominij ſuꝑ rē emptā. Cōſtat em̄ ꝙ in caſu ꝯſideratōis cedit res empta ip̄i emptori in minꝰ amplū domini um/ qͣꝫ ſi nō poſſet redimi. ⁊ ecōtra vēditor nō ita plene denudat ſe totalit̓ a dominio ſue rei quā vēdit. Si igit̉ p̄t p̄cium augeri dū ius vel dominiū eſt pinguiꝰ latiꝰ ⁊ vbe riꝰ/ dominio diminuto p̄t ⁊ p̄ciū diminui. Pro qͦ facit textus Leuit̓. xxv. qͥ ſic habet. Quāto minus tꝑs numeraueris/ tāto mi nus emptori ꝯſtabit. ¶ Cōfirmat̉ ex ꝯſide ratōe ꝯͣctus qͥ eſt locatio vl̓ ꝯductio vbi fit trāſlatio ſoliꝰ vſus retento dn̄io Quis enī neſciat tꝑari vel augeri p̄ciuꝫ/ iuxta tꝑis et vſus cōmoditatē maiorē vl̓ minorē? ¶ Eli cit̉ ex p̄miſſis hec ꝟitas ꝙ nō eſt de intrin ſeca ratōe venditōis aut emptiōis ꝙ fiat ſi ne lucro alteriꝰ partiū/ ⁊ ſine ſpe vel pacto redemptōis ſeu retractōis ꝑ vendentē aut eius cauſam habētes. Sequitur nūc vide reqͥd de iure poſitiuo ſit vel eſſe p̄t de ratōe ꝯͣctuū. Et hͦ in tercio qͣt̓nario ꝯſideratōnū ¶ Incipit tercius qͣ ternarius. ¶ Cōſideratio nona Rbitrio legiſlatoris/ ſubiacet ꝯtra ctuū modificatio/ limitatio vl̓ am plificatio. ¶ Deducit̉ ex hͦ ꝙ ad le giſlatorē ſpectat legū inſtitutio. Formalis aūt ratio ꝯtractuū ꝯſiſtit in ꝯformitate ad leges. ſicut patet ex diffinitōe ꝯͣctus q̄ ē cō mutatio ciuil̓ legitima .i. ꝯformit̉ ad leges facta. Un̄ ꝯtractus mr̄imonial̓ de qͦ min videtur/ cū ſit de iure naturali. ſubijcit̉ ta men arbitrio legiſlatoris .ſ. pape vl̓ eccl̓ie. alioqͥn nō poſſet fundari illegitimatio qͦrū dam ꝑſonaꝝ ad mr̄imonialē ꝯͣctū. Immo ⁊ arbitriū tale legiſlatoris extendit̉ etiā ad forū ꝯſcīe ⁊ penitētie. vt nō qͥlibꝫ peccator poſſit ſe cuilibꝫ ſacerdoti ſubijcere ad con ſecutōem ſacramental̓ abſolutōis. Cōſiderato decima Rbitrio legiſlatoris fas eſt. qn̄ ex pedit ⁊ decꝫ/ ꝯtractꝰ aliqͦs nūc va lidare nūc īualidare/ ꝓ tēpoꝝ. locō rū. ꝑſonaꝝ ⁊ aliaꝝ circūſtantiaꝝ variata qͣ litate. ¶ Deducit̉ pͥmo ꝑ exemplū legiſlato ris ſup̄mi dei. qui licꝫ multa iudicialia ſta tuerit in antiqͣ lege ꝓ regimīe ppl̓i iudaici. nihilominꝰ ſic tꝑauit illa iudicia tꝑe legis euāgelice ꝙ illa ꝯmiſit illis quibꝰ ait. Qui vos audit me audit. Et ꝑ apl̓m ſuuꝫ. Oīs aīa poteſtatibꝰ ſublimioribꝰ ſubdita ſit E ad hͦ eſt ſnīa ꝯcors oīuꝫ doctoꝝ/ īmo toti eccl̓ie. Un̄ qͥ diceret hͦ argumentū eſſe vali dū. Lex antiqͣ iudicialis ſic vel ſic dicebat p̄cipiēdo vel ꝓhibēdo/ ergo talit̓ nunc age re xp̄iani tenent̉; falleret̉/ qm̄ hec ꝯſequētia nedū falſa eſt ſꝫ hereticalis./ Ex quo ſequit̉ hec veritas ꝙ dū redimit̉ hereditas vendi ta/ nō eſt neceſſariū deducere fructꝰ medi os perceptos. niſi hoc alia lege qͣꝫ antiqua fuerit inſtitutum. ¶ Conſideratio. xi. Rbitrio legiſlatoris hūani non eſt poſſibile qͦſlibet ꝯͣctus ita ſuis legi bus moderari qͥn ſubſeqͥ poſſꝫ ml̓ tiplex abuſus. Sūt ad hͦ autoritates iuriū plures ⁊ exꝑimēto qͦtidiano cogͦſcimꝰ. Nō tn̄ fruſtra conat̉ legiſlator ad moderatōem ꝯͣctuū dū facit qd̓ in ſe eſt ad p̄cluſionē ab uſuū/ ꝯdēdo leges vniuerſalit̓ poſitas. q̄ qͣ les eſſe debeāt Iſidorus ponit. Nihilomi nus obſeruandū eſt illud comicuꝫ. Ne qͥd nimis. Et illud ſapiētis. Noli eſſe iuſtꝰ ni mis. Uidemus em̄ in pluribꝰ ꝙ multipli catiōes inſtitutionū ⁊ penaꝝ ſic inuoluūt populos/ ꝙ fit eis iugū intolerabile ⁊ inuo lutio laqueoꝝ: Exemplū datum eſt alibi in materia ſymonie. ⁊ hic pōt accipi in mate rijs vſuraꝝ quibꝰ dū querit̉ aditus p̄cludi ꝯdēnant̉ multi ꝯͣctus qͥ ẜm legē dei nō ſūt vſurarij nec illiciti. ⁊ eſſent vtiles tā reipu blice qͣꝫ ꝑſonis. Exemplum eſt preterea de caſibus in foro penitentie. ⁊ ſimilibꝰ alijs de quibus alibi. R 3 Prima pals ¶ Conſideratio. xii. Rbitrio legiſlatoris ꝯuenit neduꝫ leges in ꝯͣctibꝰ ponere. ſed poſitas interp̄tari. nō tantū doctrinalit̓ vt Iuriſꝑiti pn̄t ſꝫ autoritatiue ⁊ iudicialiter. Eſt itaqꝫ legiſlator tanqͣꝫ lex viua director ⁊ epykeīes. dū ⁊ vbi ꝓuenit circa leges dif ficultas ex circūſtantiaꝝ varietate q̄ ſunt ī numerabiles. nec cadere pn̄t ſub arte vel le ge. qꝛ ꝑ accidēs ſunt. Hinc eſt illud vulga ti autoris. Ip̄e etiā leges cupiūt vt iure re gant̉. ¶ Elicii ex his altera v̓itas ꝙ vbi ſu per bonitate vel malicia quorundā ꝯͣctuū. difficultas talis exorit̉ qͣlis nō pōt doctri naliter determinari/ recurrendū eſt ad arbi triū vel interp̄tationē legiſlatoris. p̄ſertī ſu premi ⁊ eccl̓iaſtici qͥ cenſet̉ habere iura. ne dum hūana ſꝫ diuina in ſcrinio pectoriſ. ⁊ vbi papa deficeret/ ꝯciliū generale habꝫ ſu premū iudiciū iuxta veritatē in generali cō cilio Cōſtan̄. determinatā ⁊ in hac lege di uina īmobiliter fundatā Si peccauerit in te frat̓ tuus ⁊c̄. ſequit̉. dic eccl̓ie ¶ Subiū gamus in ſpāli de vſurario ꝯͣctu ſub qͣrto ꝯſiderationum quaternario ¶ Incipit qͣꝛtus qua ternarius. onſideratio. xiij I Surarius ꝯͣctus/ repugnat legi di uine ⁊ naturali. ſic ꝙ ex ſuo genere malus eſt. nec pōt bn̄ fieri. ¶ Exem plū de mēdacio ponūt aliqͥ. Et ad hoc eſt ſnīa cōis doctoꝝ. Un̄ ⁊ ph̓s naturale iudi cium ſequēs poſuit ꝯͣ naturā eſſe vt num numū pariat. In pſalmis qͦꝫ ⁊ ꝓphetis ſa tis innuit̉. Si qͥs ad beatitudineꝫ velit in troire ꝙ pecunia ſuā nō det ad vſurā. Xp̄s deniqꝫ dixit. Date mutuū nihil inde ſperā tes. ¶ Et ad hoc ſunt cōgruentie plures da te ꝑ doctores ꝓpter incōuenientia q̄ reipu blice ꝓuenirēt ex vſuris ſi licite dicerentur Un̄ ⁊ homo naſcit̉ ad laboreꝫ. ſicut habet̉ in Iob. Eſt ergo ꝯͣ naturā hoīs vt ſine la bore velit viuere. qd̓ fit in vſuris. Nā ⁊ adā in ſtatu innocētie poſitus erat in paradiſo vt oꝑaret̉ ⁊ cuſtodiret illū. Et poſt pecca tum dictū eſt illi. In ſudore vultus tui ve ſceris pane tuo. Quintiam recipiētes ad vſurā dū pecuniā ꝓmptā inueniūt/ faciliꝰ ꝯſumūt ⁊ exponūt ⁊ ocio vacāt ⁊ tandem graui pauꝑie ꝑ os alienū ꝯſumunt̉. ¶ Ue runtū iſte ⁊ ꝯſil̓es rōnes deducētes ad in cōueniētia nō vidēt̉ ſatiſ ꝯuincere volentē ꝓteruire. Quia poneret ex aduerſo multos caſus in quibꝰ magna vtilitas ⁊ qͣſi neceſ ſaria ſequeret̉. tā in dante qͣꝫ in recipiēte. ſi cut allegāt aliqͥ de mendacio officioſo. Et alij de ſimplici fornicatōe. Dicerent inſuꝑ verbū xp̄i nō eſſe p̄ceptū/ ſꝫ ꝯſiliū. Simili ter ad illa q̄ ſubiūgit ⁊ p̄mittit dū p̄dictum verbū dixit. Date mutuū. ¶ Nihilominus veritas iſta tenēda eſt tan qͣꝫ ex fide ⁊ eccl̓ia ſtica determinatiōe ſicut ⁊ de mēdacio. qd̓ nō poſſit bn̄ fieri. qꝛ ꝑ d̓ octrinā oppoſitaꝫ qualis fuit apud grecos multos/ ſi admit teret̉ officioſum mendaciuꝫ/ tota ſcripture ſacre (ſic̄ dicit Auguſtinus) vacillaret auto ritas. īmo deꝑiret fidelitas ⁊ fidelis conui ctus apud hoīes Nō em̄ oportet ꝓpter v tilitates q̄ ꝑ accidēs pn̄t accidere/ ea dice re bona q̄ ꝑ ſe ⁊ de ſuo genere mala ſunt. ⁊ q̄ ꝯfeſtim noīata (ſicut Areſtotiles loquitur ſunt inuoluta malicia. ſicut furtū qd̓ eſt cō trectatio rei aliene/ bn̄ fieri eſt impoſſibile. qͣꝫuis furtuꝫ poſſit fieri nō furtū. accedēte cōſenſu dn̄i. Similit̓ diceret̉ ꝙ vſurarius ꝯtractꝰ inualidꝰ ē ꝑ legē ſuꝑiorē diuinaꝫ. ⁊ ita illegitimꝰ ē vt ſit furto ſimil̓ dū pecu nia vltra ſortē recepta ꝯtrectat̉ inuito dn̄o ſaltē pͥncipali .ſ. deo/ q̄cūqꝫ ſit volūtas reci piētis ad vſurā. q̄ ꝟiſil̓r eſt inuolūtaria ꝑ ſe. ſed volūtaria ꝑ accidēs. ſicut ē in ꝓijciē te merces/ īminēte naufragio. ⁊ ſicut ꝯſen ſus in mr̄imoniū ꝑ mētū cadentē ī ꝯſtan tē virū. qͥ cōſentit ne mentiat̉ vl̓ moriatur. Eſt enī cōſenſus iſte inualidꝰ ad mr̄imo nialē ꝯtractū. Sil̓r diceret̉ de vſurario ꝯͣ ctu. Quāuis nō ſit euident̓ on̄ſum qͥn ma neāt difficultates ſatis multe. CConſideratio. xiiii. Surariꝰ ꝯͣctꝰ ſic̄ in antiqͣ lege to leratus ē. ita poſſit ī noua ꝑmitti. ſub certis modificatiōibus. Non qͥdem vt eſſꝫ licitꝰ ſed ne deteriꝰ euēiret. Ex emplū de libello repudij ī antiqͣ lege ꝑmiſ ſo. qͥ nunqͣꝫ fuit licitꝰ. Sic ꝑmittebant̉ da re ad vſuras nō ꝓximis ſuis/ ſꝫ alienis. qͣꝫ uis ſuꝑ hͦ ſit varia doctoꝝ locutio. ꝓpt̓ ver bū Ambroſij. Un̄ textꝰ Deūt̓. xxiij. ſic hꝫ. Nō fenerabis fratri tuo ad vſurā. nec fru ges. nec quālibꝫ aliā rē. ſꝫ aliēis. Exēplum pterea de meretricibꝰ. q̄ tolerant̉ nō approM De contractibus PII bādo qd̓ faciūt. ſed nō puniēdo. ¶ Quocir ca poſſet inquiri/ ſi tolerātia tal̓ ſufficiat vt vſurariꝰ faciat lucruꝫ ſuꝑͣ ſortē eſſe ſuū. ſic ꝙ nō teneat̉ ad reſtitutōeꝫ licꝫ peccet/ ſicut meretrix nō tenet̉ ad reſtitutōnem pecunie lucrate ꝑ traditōem fedi vſus ſui corꝑis/ ī uito dn̄o .ſ. d̓o Rn̄ſio forte dāda eſſꝫ ẜm du plex foꝝ .ſ. ꝯſcīe intrinſecū. ⁊ extrinſecū du plex. vnū eccl̓ie. aliud ſecularis politie Conſideratio. xv. Surariꝰ cōtractꝰ habꝫ fieri pͥnci palit̓ ī mutuo pecunie. Dicit̉ eniꝫ ſvſura quaſi vſus eris. Mutuū v̓o dicitur. qꝛ de meo facio tuuꝫ. Et hͦ p̄cipue ꝯtingit in pecunia. in qͣ dominiū ⁊ vſuſ ra tionabiliter diſtīgui nō poſſunt qͦniā vſuſ pecunie eſt eiꝰ ꝯſūptio. ⁊ ita dominiū trā ſit cū vſu Propt̓ea manifeſtat̉ iniqͥtas vſu rarij. q̄ de pecunia q̄ nō eſt ſua ſꝫ alteriꝰ fa cta ꝑ mutuatōem/ ſuſcipit incremētū pecu nie. quā exigit vltra ſortē. vl̓ alid̓ emolimē tū ex pacto. Utrū autē ſine pacto ꝯmittere tur vſura ſaltē in foro ꝯſciētie. diſtinguen. dū eſſet ꝓ varietate caſuū ⁊ intentionum. Cōſtat enī ꝙ recipiēs mutuū tenet̉ ꝑ legē amicicie ⁊ beniuolētie ſuo mutuāti qͥndaꝫ amicabilē beniuolentiā/ quā p̄t intēdere et expectare ille qͥ mutuū dat etiā ꝑ exhibitio nem exterioris boni vl̓ officij. vt ꝙ in caſu ſil̓i recipiet ab illo mutuū vl̓ alid̓ amicicie bonū. Nec mirū cū ī ſimplici ⁊ liberali do no ſic inueniat̉. dum tn̄ pͥncipalis intentō ſit donare. etiā vbi ſpes redonatōis vl̓ red ditōis nulla eſſet. Sic ad ꝓpoſituꝫ de mu tuo vbi nihil ſperādū ē iuxta v̓bū chriſti. ſupple pͥncipal̓r vel ex pacto. quoniaꝫ pa ctu de recipiēdo eſt pecunia mēſurabile. et ita mutui ꝯtractꝰ inficit̉. ¶ Conſideratio. xvi. Surariꝰ ꝯͣctus noīatur aliqn̄ tal̓ apud doctores vl̓ populū vl̓ legiſ latorē. qui ꝓpͥe et ex ſuo genere nō eſt vſurariꝰ. ¶ Occurrit exemplū ſil̓e de ſy monia de qͣ ſolet fieri diſtinctio. ꝙ q̄dā ſy monia eſt ꝓhibita qꝛ mala. ⁊ q̄dam mala qꝛ ꝓhibita. que diſtinctio ſanū ⁊ ſciētificuꝫ reqͥrit intellectū. qꝛ iuxta ꝟitatē nihil ē ma lū niſi qꝛ ꝓhibitū. Propt̓ea papa nō p̄t fa cere de nō ſymonia ſymonia. licꝫ nō ſymo niā poſſꝫ punire vl̓ ꝓhibere ſub pena vere ſymonie debita. Sic ī ꝓpoſito dū legiſlatores attenderūt ꝯͣctꝰ varios fieri/ vēdēdo vl̓ emēdo locādo vl̓ ꝯmodādo ī detrimen tū reipublice. et in fraudē ⁊ fauorē vſurarꝝ ꝓpͥe dictarū ꝓhibuerūt hmōi ꝯͣctus illici tos ⁊ ꝑnicioſos reipublice ſub penis vſu re d̓bitꝭ. p̄cipue dū ſatꝭ ꝯſtat ex oꝑbꝰ d̓ ma la ⁊ fraudulēta ītētōe ꝯͣhētiū. vbi ſi ꝯſtaret vl̓ ꝯſtitiſſet legiſlatori de bona ⁊ ſimplici ⁊ pura intentiōe ꝯͣhentiū/ aut nō tuliſſꝫ tales leges ꝓhibitorias aut a ſuis legibꝰ iſtos ta les excepiſſet tāqͣꝫ verꝰ epykeies ⁊ director legis. ¶ Sequit videre de ptate legiſlatorꝭ in moderādis ꝯͣctibꝰ lege poſitiua ſub qͥnto ꝯſideratōnū qͣternario. Incipit quintus ꝙ ternarius. Conſideratio. xvii. Uſta lege poteſt inſtitui in aliqua O patria. vt nulla fiat venditio reddi tualis perpetua/ quin poſſit redi mi. vno modo vel alio. ad tempus vel ad ſemper. ¶ Apparet hec veritas ex dictis in ſexta conſideratione per textum legis anti qͥ que tunc vtiqꝫ fuit rationabilis. ⁊ cuius ſimilis poteſt nouiter inſtitui. ¶ Si quis aūt dixerit in antiqͣ lege cautuꝫ eſſe. vt duꝫ redemptio fieret/ deducerentur fructus re cepti medio tempore/ ⁊ ita debere ſtatuere lex iuſta/ que redemptionē hereditatis ven dite concederet. Fatendum eſt ꝙ hoc poſ ſet. attamen ſi non fiat; nihilominus pote rit eſſe iuſta. ſi ꝓ qualitate patrie ⁊ reipubli ce/ cū circūſtātijs ceteris videat̉ expedire. vt videlicet ſuccurrat̉ ex vna ꝑte indigenti bus pecunia ꝓmpta. ⁊ ꝓuideat̉ ex altera ꝑ te ne diſtrahantur hereditates ⁊ inſtabiles fiant de ꝑſonis in ꝑſonas. ⁊ de heredibus ad nō heredes/ p̄ſertī in feudis. ¶ Propt̓eaꝫ repetitur vt in pluribus nullam eſſe vendi tionem maxime hereditariā/ quin lege ſta tutū ſit vel ꝯſuetudine firmatū/ vt ſaltē in fra annū ⁊ diē/ venditor vel ꝓximus ſuus poſſit retrahere ꝓ ſil̓i ſumma. nō deductis etiā fructibꝰ interī receptis. ¶ Qua in re fir mat̉ vnū dictū pͥus ⁊ mēorit̓ hn̄dū/ ꝙ nō ē de intrīſeca rōe vēditiōis vel emptiōis im potētia vel nō facultas redimēdi. l Cōſideratio. Muli. R 4 Secunda pars Uſta lege pōt ī aliqͣ patria ꝓhiberi i ne fiat in ꝯtractu venditōis ⁊ em ptōis pactū inter ꝑtes de faculta te redimēdi. ¶ Poſſꝫ alicui pͥma facie vide ri repugnātia iſtiꝰ dicti ad p̄cedēs. qꝛ ſi lex iuſta p̄t dari de facultate redimēdi. quō nō erit fas partibꝰ pactū facere? Sed reſpon ſio facilis ē ſi ꝯſideret̉ ītētio legiſlatoris ad ꝓhibitionē taliū pactoꝝ ꝑſonaliū. ne vide licꝫ data libertate abutant̉ ī fraudē vſura riam. Intereſt eī legiſlatoris. ne qͥlibꝫ paſ ſim abutat̉ re ſua. Unde ⁊ apud paganos etiā ph̓os/ ſtoycos noīatim etiā apd̓ maſſi lien̄. qͥ ſentiebāt (licꝫ erronee) hoīem ſeip̄ꝫ li cite poſſe occidere ꝓpt̓ infortuitū vel eua dēdum vl̓ cauendū. Lex erat/ ne hͦ quiſqͣꝫ faceret ſine iudicio publice autoritatꝭ Sic in ꝓpoſito ⁊ ſil̓ibꝰ ml̓tis dici pōt ꝙ aliqua licent lege publica que nō licent autoritate propria ¶ Conſideratio. xix. Uſta lege p̄t inſtitui p̄ciū reꝝ vena i liū tam mobiliū qͣꝫ īmobiliū. tam cenſualiū qͣꝫ nō cēſualiū. feudaliuꝫ ⁊ nō feudaliū. vltra qd̓ p̄ciū nō liceat vēdi tori exigere. īmo nec emptori dare. maxīe pͥ uata volūtate. ¶ Cum itaqꝫ p̄ciū ſit ī ꝯͣcti bus tanqͣꝫ mediū adeqͣtiuū ⁊ difficile ſit ta le mediū ſꝑ inuenire ꝓpt̓ affectiōes varias ⁊ corruptas hominū. ꝓrſus expediēs ē vt illd̓ mediū capiat̉ ꝓut ſapiēs iudicabit. ſi cut loqͥtur Ariſto. de medio virtutis. Nul lus autē debꝫ cēſeri ſapientior qͣꝫ legiſlator Propt̓ea ſpectat ad eum p̄cipue qͣꝫtū poſſi bile eſt iuſtū p̄ciū ſtatuere/ quale non licet trāſgredi priuata voluntate. que debꝫ coer ceri vl̓ ligari/ prout reipublice depoſcit vti litas. ¶ Et vtinā p̄cia ſic oībꝰ rebꝰ eēt im poſita quemadmodū videmꝰ ī pane et vi no/ ꝙ euitarent̉ altercatōes nedū inutiles/ ſſed ꝑiure ⁊ impie. qͣs exꝑimur fieri qͦtidie ī ter ementes ⁊ vendētes. qd̓ nō fieret ſi vni co v̓bo ⁊ abſoluto ſtatim diceret̉ p̄cium. vt vlna tal̓ panni tantū valet. modiū bladi tā tū valet. hec canda vini eſt huiꝰ p̄cij. hic ca ſeus tanti. ⁊ ita de ſil̓ibꝰ. tūc daret p̄ciū qui vellet. qͥ nollet abiret altercatione dimiſſa. Difficile eſt fatemur. ſed tā ſalubriter facti bile apud hoīes bone volūtatis. qͥbus ex lhͦ eſſet pax/ et gl̓ia deo ¶ Conſideratio. xx. Uſta lege p̄t inſtitui aut ꝑmitti tā. i ¶ ¶qͣꝫ licitū ⁊ expediens in certꝭ caſibꝰ ꝓ qͣlitate ꝑſonarū/ ꝙ fiat vēditio et emptio legitima. cū expreſſiōe pacti de re dimēdo et ꝓ certo p̄cio etiaꝫ minori qͣꝫ res emeret̉ vl̓ venderet̉ ſine tali pacto. ¶ Pona mus exēpli gͣtia ⁊ rei quā agimꝰ duas aut tres generales circūſtantias q̄ non fingūt̉/ ſed reꝑiunt̉ in multꝭ ꝑtibꝰ. Conſtitutū ē a legiſlatore ⁊ cōſuetudine ẜuatū in vna pa tria ꝙ nemo vēdat cēſum annualē ꝑpetuū qͥn poſſit redimi totiēs qͦtiens. Statutū ē p̄terea certū p̄cium. vt ꝓ denario qͥndecim Hoc totū licet vt ptꝫ ex p̄dictiſ. Sunt in illa patria ſicut eſſe debēt eccl̓iaſtici plureſ nolētes mēdicare. ſed d̓ redditibꝰ in ꝯmūi vel ꝓprio viuere. ⁊ hͦ vtiqꝫ licitū ē iuxta de terminatōem xp̄i et apl̓i/ et obẜuatōnem to tiꝰ eccl̓ie. Dignꝰ eſt enī oꝑariꝰ mercede ſua Deniqꝫ detrahēteſ eccl̓iaſtice dotatōi ꝓpt̓ hoc dānati ſunt. vt heretici/ etiā nouiſſime. in cōcilio cōſtan̄. Et hec eſt cauſa q̄ marty rem Thomā fecit. ¶ Addamꝰ ꝯſeq̄nter ſic̄ res habet ꝙ nō inueniūt eccl̓iaſtici p̄noīa ti poſſibilitatē ꝑ ſe vl̓ ꝑ alios aſſignatōnes qͦrūcunqꝫ reddituū. niſi facta pactōe de fa cultate redimēdi. nihilominꝰ plꝰ cuperent inuenire ſi poſſent etiā cū maiori p̄cio. cuꝫ inſuꝑ etiā ſimplici intentōe vacua ab omi queſtu. nedū vſurario. ſed quōlibet illicito vl̓ illegitimo. ¶ Querit̉ qͥd agēdū ſit apud eccl̓iaſticoſ hmōi? Si nolint emere/ ꝓpter ſcrupulū vl̓ ne videant̉ dare ſcandalū ī fa uorē vſurariorū. ip̄i patient̉ famē nec ſubſi ſtent. ſꝫ neceſſario diſꝑgent̉. et ita nec miſſa rū. nec aliorū obſeqͥorū diuinoꝝ cultꝰ r̄ma nebit. Iſtd̓ aūt incōueniēs nullꝰ legiſlator eccl̓iaſticꝰ vl̓ ſecl̓aris pie diceret tolerāduꝫ ſaltē de eccl̓iaſticis ab antiquo cōſtitutis ⁊ approbatis. quoꝝ fundatio ſeu dotatio/ et ſi fuiſſet a pͥncipio ſufficiēs. delapſa ē in di minutionē intolerabilē. nec ſua ſed tēporū malicia. Si ꝟo ꝯcedat̉ ꝙ vtiqꝫ poſſꝫ ꝯtra ctus emptōis mō qͥ dictus ē/ eē licitꝰ īmo legitimꝰ .i. lege ꝯſtitutus. tūc habemꝰ ꝓpo ſitū. Reſoluentes igit̉ materiā ad paucoſ ⁊ claros terminos/ ⁊ dimiſſis ex īduſtria al legatōibꝰ vt veritas nude et aꝑte ſe manife ſtet ī pace cordis ⁊ in lumīe ratōis qd̓ ē lu mē vultꝰ dei ſigͣtū ſuꝑ noſ. Cōcludamꝰ ex p̄miſſis. ꝙ faſē vnicuiqꝫ vti re ſua ꝓut ſua eſt. patꝫ ex t̓mīs. qꝛ ē p̄dicatō diffinitōis d̓ diffinito vl̓ eꝯͣ Aut ſic faſē ⁊ lꝫ vnicuiqꝫ vti De contractibus XPV teſua ꝓut voluerit ī emēdo. vēdendo. locā do. dado mutuādo ⁊c̄. ⁊ capit̉ vti ꝯͣ abuti. Patꝫ iſtud ex termīs. qꝛ det̉ caſus in qͦ qͥs nō p̄t vti re ſua iam reſpectu caſus illiꝰ nō ē ſua Uel ſic. fas ē vnicuiqꝫ tāto iure vti re ſua qͣꝫto iure reſē ſua Ul̓ ſic. fas ē vnicuiqꝫ vti re ſua ſic̄ voluerit. niſi pateat ꝓhibitio legitīa in qͦ caſu iā res nō dr̄ eſſe ſua. Hinc dictū eſt ab alijs ꝙ nihil tā naturale qͣꝫ vt qͥ libet vtat̉ re ſua. Et fundat̉ in lege naturan de dilectōe ꝓximi. Et in his duobꝰ māda tis q̄cūqꝫ vultis vt faciant vobis hoīes. ⁊ vos facite illis. ⁊ qd̓ oderis ab alio tibi fie ri. alteri ne feceris. nullus em̄ velle dꝫ ꝙ im pediat̉ ab vſu rei ſue. niſi lex dei ſit ad oppo ſitū in hͦ vel in alio caſu īmediate vl̓ media te. Dicit̉ immediate ꝓpter legē euāgelicam Dicit̉ mediate ꝓpter leges poſitiuas rōna biliter latas/ ꝑ gerentes vicem dei. Sequitur ſecunda pars pͥncipalis q̄ ponit caſum actū in qͦdā monaſterio exponēs circūſtātias ⁊ ſingl̓ q̄ in emptōe reddituū ꝑacta dinoſcunt̉. Oſt materiam e ꝯͣctibꝰ reſolutā ꝑ diffinitōes py ⁊ diuiſiōes ⁊ modos ſignificā di metaphiſicales ⁊ theologi cos vſqͣꝫ ad gēnꝰ generaliſſimū qd̓ eſt iuſti cia. ⁊ hͦ ſub vigīti ꝯſideratōibꝰ. deſcēdēduꝫ videt̉ ad ꝑticularē caſuꝫ. Deīde circūſtan tie notabunt̉ qͦ faciliꝰ ⁊ veriꝰ poſſit factū vl̓ vn̄ ius orit̉ ſciri. ¶ Traditus ē āt tal̓ caſus. Cōitas alicuiꝰ terre/ licētiā hꝫ a dn̄o ſuo d̓ certa īpoſitōe faciēda ſuꝑ his q̄ vēdunt̉ in fra ſuos fines. vt ꝓ qͣlibꝫ libra duos d̓nari oſ. ⁊ ꝙ ſuꝑ hmōi obuētōibꝰ poſſit certū an nuū cēſum vēdere. addita tn̄ facultate redi mēdi p̄ciū qͦqꝫ ſtatutū ē qͥndecī ꝓ vno Qd̓ dā monaſteriū emit ab hac cōitate ius re cipiēdi cētū florenos. annuatī ꝓ duobꝰ mi libꝰ florenoꝝ. in nūerata pecunia datꝭ ⁊ ad iecta facultate redimēdi. Queſtio ē ſi dici ꝯͣctus ſit vſurariꝰ vl̓ al̓s illicitꝰ? ¶ Nūc igit̉ circūſtātias explicemus. ¶ Prīa circūſtan tia ē ex ꝑte emētiū. qͦꝝ vita rōnabiliter p̄ſu mere fac̄ ꝙ nō in fraudē vſuraꝝ vl̓ illiciti q̄ ſtus/ vellēt inire ꝯͣctū aliquē ſciēter vſurari um. etiā ꝓ morte tꝑali. ¶ Scd̓a. qꝛ ꝑati fu erūt ⁊ ſunt ſtare iudicio ꝑitoꝝ. ſic̄ ⁊ ab ini tio. ⁊ ꝯſequēter ꝯſuluerūt pl̓imos. tā viua voce qͣꝫ ꝑ ſcedulas ⁊ ſcripturas. qͦꝝ fuit cō ſiliū/ ꝙ licitus erat eis ꝯͣctus ſuus. īmo for taſſis eſſe potuit ꝙ ille vel ſimilis erat eis debitus. ne deſolaretur monaſteriū. cui ſuc currere debitū habent. nec aliter inueniūt. ¶ Tertia circūſtantia eſt ꝙ vltra p̄cium ſo litum ꝑ dn̄m patrie conſtitutum legitime/ tradiderunt quartā partē. ⁊ quantū dediſ ſent ꝓ redditibuſ ꝑpetuis. Et ſupponit̉ ꝙ augmentū p̄cij fuerit de ꝯſenſu dn̄i vel ve re vel interp̄tatiue. ¶ Quarta ꝙ venditio tā efficax fuit ex parte eoꝝ tā in volūtate qͣꝫ in oꝑe tranſlationis/ ꝙ nullā ſibi retinuerint facultatem retrahendi preciū datū. ¶ Quī ta circumſtantia eſt paupertas ementium immo deſolatio ſi non inuenirent venales redditus. quos mallēt eſſe perpetuos. ſed non inueniūt obſtante circūſtantia patrie. in qua prohibitū eſt lege ſuperioris domi ni/ ne fiat venditio reddituū ꝑpetua. ſꝫ ſem per cuꝫ facultate redimendi. ¶ Sexta ꝙ ſi vellent ꝓcedere vſurario titulo plano vel palliato/ reperirēt ꝓ pecunia data in p̄ciuꝫ venditōis/ longe ampliorē cenſum annua lem. vt ſi poſuiſſent ī cambio vſurario mili le francos habuiſſent centū francos annu atim vel ampliꝰ. vbi nō habent ꝓ duobuſ milibꝰ francis niſi centū francos. Et hinc patet neqꝫ fraudē vſurariā cōmittere. neqꝫ ſcandalū vt ab alijs cōmittat̉ dare. qd̓ be ne notandū eſt. ¶ Deīde poſſent induci ex parte vendentiū/ certe circūſtantie ſeu cau ſe pro iuſtificatiōe legis condite que dicta eſt. ne ſcilicꝫ diſtrahant̉ hereditates de he redibꝰ ad nō heredes. aut ne cōmunitates ꝑpetuīs redditibꝰ onerate tandē depereāt. ¶ Addita eſt p̄terea limitatio p̄cij/ ſicut po tuit ratōnabiliter inſtitui. Data eſt inſuper licentia cōmunitati vendenti de qͣ loquit̉ caſus/ ꝙ imponeret duos denarios pro li bra ad euitandū fortaſſis grauius incon ueniēs de diminutōne monetarū. ſicut ex ꝑimur eſſe grauiorē. qͣꝫ impoſitōes ſeu ve ctigalia que ſunt nerui reipublice ẜm cice rōnem. ¶ Amplius nō eſt leuiter p̄ſumen dum ꝙ vel dominꝰ patrie illius vel cōmu nitates/ ſint īmemores ſalutis ſue. qͥn bo na intentione ⁊ bono fine fecerūt ea que fe cerūt vel obſeruāt. exquo de ſe nō ſunt illi cita. ſed poſſunt bene ⁊ ſalubrit̓ fieri. qͣꝫuiſ etiā poſſent abuſus cōmitti. ſed ſuꝑ illis n̄ eſt habendū iudiciū temerariuꝫ per alios. ſpecialiter per eccleſiaſticos. Illud apo ſtoli potius obſeruandum eſt. nihil inquiQ Secunda pars rentes ꝓpter conſciētiam. Et illud chriſti. Nolite iudicare. Et illd̓ iurꝭ. Quilibꝫ p̄ſu mendꝰ ē bonꝰ cū ſil̓ibꝰ multꝭ. ¶ Eliciūt̉ ex p̄dictis circūſtātijs ꝓpoſitōes q̄ ſequunt̉. Et ꝯſeq̄nter regule ſequūt̉ ꝑ modū ꝯcluſi onū rectificātes emptōeꝫ ⁊ diſtinguētes a mutuo ꝓ deciſione materie. Sequūt propoſitō nes. ¶ Prima ꝓpoſitio eſt. Redictus ꝯtractꝰ nō ē mutuū. nec ꝑ modū mutui. Patet ex qͣrta cir cuſtātia. pͥncipaliter iūctis alijs Propoſitio ſecūda ¶ Predictus ꝯtractus nō habꝫ ſpeciē mu tui vel fauoris vſurarij. Patꝫ ex om̄ibꝰ cir cūſtantijs/ p̄ſertim tercia ⁊ ſexta. ¶ Propoſitio tercia. ¶ Predictꝰ cōtractꝰ nō ē vſurariꝰ. ptꝫ ex p̄ cedētibꝰ. ⁊ ex vſure deſcriptōe. q̄ ẜm docto res nō niſi ī mutuo inuenit̉. Un̄ ſi fiāt alij ꝯͣctus illicitis modis etiam peioribꝰ qͣꝫ ſit vſura. nō tn̄ vſurarij dicendi ſunt. Propoſitio quarta ¶ Predictꝰ ꝯͣctus nō eſt illegitimꝰ lege di uina vl̓ naturali. Et ita ſi debeat illegitimꝰ dici/ oꝑtꝫ legē on̄dere poſitiuā irritatē hu iuſmodi ꝯͣctū q̄ nōdū palā on̄ſa ē. ꝙ ſi qͥs dixerit ꝯͣctū eē ꝓhibitu lege diuīa vl̓ natu rali; on̄dat illud. ſibi enī incūbit ꝓbatio. ſꝫ attēdat vbi reꝑiat. ¶ Deīde ſequūt̉ ꝓpoſi tōes ī caſibꝰ alijs ꝑticularibꝰ. vn̄ ſumi pn̄t rōes vl̓ ſil̓itudīes ad iuſtificatōꝫ nr̄i caſus Et ſit hec ꝓpoſitio qͥnta in ordine. MGPG LIO ¶UIA ¶ Si qͥs bona intētōe velit vēdere vl̓ eme re rem aliquā pͥmo ſimplicit̓. deīde dare gͣ tiā ꝙ res vēdita vl̓ empta poſſit retrahi ad tēpꝰ vl̓ ad ſꝑ. hͦ pot̓it fieri nedū licite ſꝫ me ritorie. Ptꝫ ex terminis. ꝙ ſi qͥs dixerit. ma gnū tꝑis lapſum reqͥri vt hec fiant. primo vēditio. deīde facultaſ redimēdi. anīaduer tat qͣnta ſit celeritas volūtatis hūane. p̄ſer tim in hoībꝰ ſpūalibꝰ ⁊ abſtractiſ. ita vt cō iuncta realit̓ poſſit intentional̓r diuidere ⁊ p̄cioſum a vili ſeꝑare. ſicut in odio ⁊ amo re peccātiū pctm̄ ſeꝑat a peccāte. peccans amat̉. odit̉ peccatū. qͣnto magis hͦ fieri po terit ī his qͦꝝ qd̓libꝫ ꝑ ſe licitū eē p̄t. ſic̄ ī ꝓ poſito ⁊ maxime qͦ ad foꝝ ꝯſcīe ⁊ ad deū ¶ Propoſitio ſexta ¶ Si qͥs p̄ſtet pecuniā alicui ꝑ mutuū vſ qꝫ ad certū terminū cū adiectōe pene ꝙ ni ſi ſoluat ī illo termīo obligabit̉ ſoluere pe cuniā vltra ſortē. hͦ ī caſu poterit bona intē tione ⁊ charitatiue fieri/ et pena recipi. Pa tet ī cēſibꝰ pluribꝰ tali pacto ſoluēdis. Eſt aūt bona intētio ſi mutuās mallet hr̄e pe cuniā ſuā ī termīo qͣꝫ alter īcurrat pena in differēdo. qꝛ forte tunc indiget pecūia ſua ⁊ remanere vult indemnis. ¶ Propoſitio ſeptīa ¶ Si qͥs neceſſitate ꝯpellat̉ reciꝑe ad vſu rā aliquā pecuniā. ne forte dānificet̉ ī qua druplo vl̓ ī rebꝰ ſiue ī vita. tal̓ p̄t ſine pctō reciꝑe ad vſurā ¶ Doctores ī hͦ ꝯueniūt ſal uātes ꝙ mutuū recipiēs nō cōicabit cum vſurario ī pctō ſuo. Et ita erit h̓ ꝯͣctꝰ vſura riꝰ ⁊ vſure pctm̄ ī vno tm̄ ꝯͣhēte. Notet̉ de claratio ꝑ ſil̓e ad diuinā ꝓuidētiā q̄ bn̄ vti tur mal̓ aliēis. Si aūt ex hac radice ⁊ pͥori bꝰ poſſit iuſtificari caſus nr̄ ex ꝑte emētiū qͥcqͥd fuerit d̓ vēdētibꝰ pot̓it ītelligēs iudi (care. Proporito. Vlli. Si qͥs vēdat bladū vl̓ vinū vl̓ aliqͥd hu iuſmodi ad credētiā ꝓ maiori p̄cio qͣꝫ eſſet vēditurꝰ in ꝓmpta pecunia. ⁊ hͦ faciat ex ſincera ⁊ pia intētōe ſuccurrēdi ꝓxīo nō ve xandi eū. qͥn mallet minorē ꝓmptā pecuni ſoam. nō videt̉ ꝯͣctus illicitꝰ eē vl̓ vſurariꝰ ī foro ꝯſcīe. Patet ex lege charitatis ⁊ ex iu re dominij. Niſi forte diceret̉/ ꝙ ſuꝑior lex inualidauit oēs ꝯͣctus tales ꝓpt̓ ſpēm ma li vl̓ ſeq̄lā. ſicut nō eſt ī ptāte cuiuſlibꝫ trāſ ferre pecuniā ſuā ī alteꝝ ꝑ ſortē taxilloꝝ ꝓ pter hmōi inualidatōeꝫ. ⁊ ita diceret̉ d̓ ml̓ tis ꝯͣctibꝰ. Quia (ſic̄ dictū ē) deciſio finalis vnde aliqͥd dicit̉ meū vl̓ tuū depēdet ex le gibꝰ nedū diuīs ſed poſitiuis. Propt̓ea cō ſiliū habēdū ē nedū a theologis ſed a cano niſtis/ qͥ ſi diſcordare videant̉/ lex euangeli ca ſeu theologica tāqͣꝫ architectoria. iudex erit vl̓ epikeis ſeu gnomica vl̓ īterp̄tatiua. ¶ Rurſus addāt̉ ꝓpoſitōes duodecim. faci? entes ad elucidatōꝫ tā caſus ꝓpoſiti qͣꝫ ali orū ī mat̓ia ꝯͣctuū. Si pͥꝰ hac regulā ex p̄ dictis elicuerimꝰ. ¶ Cōtractꝰ qͥ d̓ ſuo gene re ⁊ ex circūſtātijs debꝫ eē gͣtuitus ſicut eſt mutuū non inficitur/ ſi recipiatur aliquid R De contractibus PPxV velut vltra ſortē/ altero qͣttuor modoꝝ. vi delicet ſi fiat. aut ꝓ ſaluatiōe ſui int̓eſſe. aut ꝑ negligētie punitōe. aut gra beniuolētie. aūt ꝓ ſoīa ꝓprie vexatiōis redemptōe. Propoſitio nona ¶ Cēſualis ꝯͣctus/ de ſe ⁊ de ſuo genere lici tus ē in multꝭ caſibꝰ. Patet in fundatiōibꝰ eccl̓iaꝝ. Patet in ꝯceſſiōe quā qͥs fac̄ de re ſua. Patet cū aliqͣ eccl̓ia eximit̉ a iuriſdicti on ep̄i. Patet ex vſu qͦtidiāo. Patet deni qꝫ ꝑ ꝯfeſſionē aduerſarioꝝ. qͥ leges ſuas et iura ad hͦ ml̓tiplicit̓ introducūt. Sꝫ omit tit̉ allegatio. qꝛ neſciētibꝰ leges ⁊ canones vana eēt. ſciētibꝰ aūt ſuꝑflua vl̓ arrogās vi deret̉. maxīe cū nō ſit pn̄s intētio aliena di cta caꝑe ꝯtētioſa argumentatiōe. nec poſiti uis iuribꝰ pͥncipaliter inniti/ ſꝫ diuinis. Propoſitio decima ¶ Cēſualis ꝯͣctꝰ ſi fiat ad vitā nō ex eo red dit̉ de ſe ⁊ ex ſuo genere vicioſus. Preſup ponit̉ aūt ꝙ ⁊ intētio ſit recta ſic̄ eſſe pōt cō formit̉ ad legē diuinā. ⁊ p̄ciū cōueniēs. iu xta patrie mores ⁊ leges. Attēto ꝙ ibi ē ꝓ babilis īcertitudo lucri vel dāni quā iuri ſte multū notāt. Cōcurrūt etiā ꝯditōes vē ditiōis ⁊ emptiōis. qm̄ pecunia ē p̄ciū qd̓ vendēs recipit. Ius aūt recipiēdi ānuatiꝫ certū redditu in pecunia vel alia re pecūia mēſurabili/ ē ibi merx. Secꝰ forte eēt ſi cē ſualis redditꝰ ānualis futuroꝝ ānoꝝ ſiml̓ ⁊ ſtatī ſolueret̉/ vbi fraus eē pōt. Cōcurrit hec eadē rō ꝓ iuſtificatōe reddituū ꝑpetu oꝝ. qꝛ nō ſimul eueniūt. Res aūt minꝰ va let dū expectat̉ in lōgū qͣꝫ dū pn̄s obtinet̉. Dicūt igit̉ ꝯcedētes hāc ꝑtē/ miꝝ videri ſi pn̄t licite emi redditus in ꝑpetuū/ ⁊ neqͣqͣꝫ ad tp̄s vel ad vitā. cū ibi poſſit eē verus vē ditionis ⁊ emptionis contractus iuxta cō ſiderationes pͥme partis. ¶ Propoſitio. xi. ¶ Cēſualis ꝯͣctus/ ꝓpt̓ ſpem lucri maioreꝫ vel ꝓbabiliorē in vno ꝯͣhētiū qͣꝫ in altero n̄ ideo reddit̉ vicioſus. Fert̉ hͦ eē legꝭ autori tas/ allegata etiā ꝑ canoniſtas ꝙ res tātuꝫ valet qͣꝫtū vēdi p̄t. ⁊ ꝙ licet ī ꝯͣctu ſe d̓cipe. ſꝫ theologi qͥbꝰ ad certa regula loqͥ fas eſt/ nomē deceptiōis ꝑ licito nō libēter aſſume rēt. ꝯueniūt tn̄ in hͦ ꝙ nō oīs exceſſus lucri vl̓ dāni reddit lucrātē ⁊ lucrari ſperātē reū pctī p̄ſertim mortalis. alioqͥn nō ſalua eſſet oīs caro. Attēto ꝙ eqͣlitas iuſticie cōmuta tiue de re ad rē ſic̄ de pecunia ad pecuniaꝫ ī cābio vl̓ de p̄cio ad p̄ciū nō eſt pūctualis vl̓ indiuiſibil̓. ſꝫ multā hꝫ latitudinē. infra quā pōt magꝭ vl̓ minꝰ dari de p̄cio/ ſine iu ſticie leſiōe. īmo ⁊ ſepe ſine reſtitutōis ob ligatōe. Quāuis d̓ reſtitutōe variꝰ apd̓ do ctores ſit ſermo dicētibꝰ aliqͥbꝰ/ ꝙ niſi ſit de fraudatio vltra mediū iuſti p̄cij. d̓fraudās nō tenet̉ ad reſtitutōeꝫ. Et in hͦ ſatis ꝯcor dāt oēs dicētes veꝝ eē in foro exteriori ꝓpt̓ irritationē legiſlatoris. ſꝫ de foro ꝯſcīe/ nul li dubiū qͥn defraudās tenet̉ ꝯfiteri. Utrū aūt obliget̉ reſtituere nō ē ita claꝝ nec ꝯcor datū apud om̄es p̄ſertim theo logo s. Nō em̄ videt̉ neceſſariū ꝙ vbi ꝯcurrūt mutue volūtates vēdētꝭ ⁊ emētꝭ vt res ſuas ꝯmu tēt ī alterutrū/ ꝙ furtū ꝯmittat̉ vl̓ rapīa. iu xta illd̓. Sciēti ⁊ ꝯſētiēti n̄ fit īiuria neqꝫ dolꝰ. Precipue dū ſciēs ⁊ volēs ē ſui iurꝭ ī ſua re. qd̓ dicit̉ ꝓpt̓ pup illoſ ⁊ ſil̓es. Et dū ꝯſenſus nō ē lege irretitꝰ. ſic̄ in deceptōe vl tra mediū iuſti p̄cij. Si p̄t̓ea ꝯſēſus ſit ab ſolutuſ. nō ſolū ꝯditional̓ aūt ẜm qͥd. ſicut Ariſto. loqͥtur de ꝓijciēte merces ī mare. et de ꝯſenſu metu mortꝭ extorto. aut ꝑ errorē fraudulētū inducto. qm̄ igͦrantia cauſat in uoluntariū. vl̓ in toto vl̓ in parte. Propoſitio. xii. ¶ Cenſual̓ ꝯͣctꝰ nō videt̉ ex eo reddi d̓ ſuo genere vicioſus. qꝛ reddit̉ de nouo. vl̓ pro pter hͦ ꝙ ꝯſtituit̉ ī rebꝰ vl̓ ꝑſonis alijs a ꝑ ſona ꝯͣhēte. puta qꝛ dicit emptor. Tu ꝯſti tues tales redditꝰ ī tali poſſeſſione/ vel ſer uo. Stāte enī ſil̓i intētiōe nihil videt̉ refer re an cenſus ſit iā ꝯſtitutꝰ vl̓ de nouo licite ꝯſtituit̉. Ut ſi nouit̓ redditꝰ aliqͥs ꝑpetuꝰ emit̉ nō refert ſi ſtatī ꝯſtituat̉ cēſus annuꝰ decē floren̄. plꝰ qͣꝫ ſi mō ſtatutꝰ/ poſt decem annos alteri ꝯͣhēti vēderet̉. Exēplū aliud. ſi cōmūitas aliqͣ autoritate ſui pͥncipiſ mo ta rōnabilibꝰ cauſis ꝯſtituit certā īpoſitōꝫ ſuꝑ rebꝰ vendēdis īfra t̓minos ſuos. qͥd re fert ſi ſtatim eodē ꝯtextu ꝯſtituāt centū flo renos annual̓ redditꝰ ſuꝑ hmōi īpoſitōibꝰ vel ſi faciāt hoc lapſo decēnio. ¶ Et qͦniam in hac materia ⁊ ſil̓ibꝰ ẜm dictū Auguſti ni Tene certū/ ⁊ dimitte incertū; cōſciētiaſ multorū/ p̄ſertim ſimpliciū ⁊ timoratoruꝫ ſcrupulis varijs inqͥetat moleſtat/ ⁊ in per plexitatē qͣndam trahit/ addit̉ ſequēs pro poſitio. Secunda pars Propoſitio. xiii. ¶ Argumentū ſumptuꝫ ex ꝯſilio vl̓ dubio vniꝰ doctoris. ꝙ ī illo dubio ꝯͣhere ſit pec catū mortale/ nō ē efficax ſꝫ temerariū et ne gandū. ¶O ꝑtꝫ enī incertitudinē eē nō tm̄ mō ſcrupuloſam leuē ⁊ formidoloſam. ſed valde ꝓbabilē. priuſqͣꝫ agere ea ſtāte pctm̄ mortale iudicet̉. Sic enī dictū ſapiētꝭ ītel ligit̉. Qui amat ꝑiculū ꝑibit ī illo. ¶ Itaqꝫ nō qd̓libꝫ dubiū facti ſufficit ad cauſandū pctm̄ mortale ſi qͥd agat̉ illo dubio ſtante. gͦ nec quodlibet dubiū iuris. Aſſumptum ptꝫ ī caſu cuiuſdā decretal̓. Si ml̓ier vxo rata incipiat ꝑ nouā informatōeꝫ dubita re an attineat viro in gͣdu ꝓhibito. quo du bio ſtāte q̄rat vir debitū. qͥd aget vxor? Si neget. eſt ī caſu trāſgreſſiōis iniuſte ſi n̄ atti neat viro ſuo. ſi ꝯcedat eſt in pctō mortali luxurie. Ponat̉ aliꝰ caſus qͥ eſt creberrimꝰ ꝙ dubiū ſit apud doctores aliquoſ ex vna ꝑte ꝙ hͦ debeat agi. dicētibꝰ alijs ī pari nu mero ꝙ oppoſitū fieri dꝫ. ſicut ī facto ſciſ matis ꝯtēdentiū de papatu ſepe fuit. Rur ſus ī mat̓ia fidei cū doctores diſſentiūt. li citū eſt ante det̓mīatōneꝫ eccl̓ie ſepe tenere vnā partē vl̓ alterā. Rurſus īduci p̄t mate ria inſolubiliū. vt ſi titiꝰ iuret ſe accepturū bertā in vxorē. ſi pͥmū verbū qd̓ dixerit fu erit verū. ⁊ nullo mō accipiet ſi fuerit falſū. Tūc dicat hāc ſolā ꝓpoſitōem. tu nō acci pies me ī vxorē. Querit̉ qͥd aget titiꝰ? ſi ac cipiat. ꝑiurꝰ ē. qꝛ Berta dixit veꝝ. ¶ Sed hec ⁊ ſil̓ia dimittimꝰ exercitio logicoꝝ. di centes ꝙ ꝓbabil̓ certitudo ſufficit ī mora libꝰ vt nō exponat ſe q̇s ꝑiculo vt dicūt do ctores de celebrāte miſſam/ ⁊ ſil̓ibꝰ. vbi reqͥ rit̉ ſtatꝰ gr̄e. ꝙ ſufficit ad hͦ ꝓbabil̓ ꝯiectu ra. Quia certitudo alia ſine reuelatōe n̄ ha bet̉. ꝓut ī moralibꝰ dicit Ariſto. ſumēdam eſſe certitudinē groſſe ⁊ figuralit̓. q̄ certitu do nō remouet in vna ꝑte omnē ꝓbabilita tē/ vl̓ opinionē alteriꝰ ꝑtis. licꝫ magis de clīet ad iſtā vl̓ ad aliā. qd̓ ſufficit. īmo ſcru puloſis ⁊ formidoloſis ꝯſciētijs ſepe ꝯſili um eſt in oppoſitū agere/ p̄ẜtim ex īperio ⁊ ꝯſilio doctoꝝ. ¶ Propt̓ea ꝯſiliū ē ꝙ ī mate ria morali/ nō ita leuit̓ aſſerat̉ aliqͥd eē mor tale pctm̄/ dū aliqͥs doctor dat ꝯſiliū ſuper aliqͦ actu ꝙ nō fiat. maxīe dū pl̓es alij poſ ſe fieri bn̄ dicūt. aut ꝙ cadit ſub dubio. ꝓ ut in caſu nr̄o notatū eſt. Ubi ptꝫ qͣlem la borintū ꝯſciētiaꝝ timorataꝝ incurrimꝰ q̄libet opinio vel cōſiliū doctoꝝ ſufficit ad incertitudinē faciēdā/ cū freq̄nt̓ opinioneſ nedum varie ſed aduerſe ſint int̓ doctores. nūc ꝓpt̓ paſſiōes animoꝝ/ nūc ꝓpt̓ varioſ aſpectuſ circūſtātiaꝝ. mō illaꝝ ſolū. modo aliaꝝ. modo oīm. vn̄ ortū eſt illd̓ cōmicuꝫ. Quot capita tot ſentētie. ¶ Deniqꝫ ꝯſiliū ē ꝙ nō on̄dant̉ tales ſcpͥture varie ꝯſciētijs ſimpliciū. qm̄ īde nihil ꝓficiūt niſi ad ma iore inqͥetudinē ꝯſciētie. Sufficiat eis ꝯſi liū ſuorū ſuꝑioꝝ. nec in talibꝰ legendis aut diſcutiēdis occupēt ſe ¶ Poſtremo iuxta ꝑ dicta ſumēdꝰ ē intellectꝰ Auguſtini dū ait. Tene certū/ dimitte incertū. Suꝑiores ve ro ſtudeant ꝓuidere pacifice ſecuritati ſub ditoꝝ. nedū ꝑ cōſiliū iuriſperitoꝝ ſcriptis aut v̓bis. ſꝫ efficaciꝰ ꝑ autoritatē ſūmi pō tificis. vt vl̓ tollat vl̓ moderet̉ vl̓ interp̄tet̉ dubias tot ꝑplexitates/ ex poſitiuis ꝯſtitu tōibꝰ ortas. aut faltē det facultatē abſoluē di trāſgreſſores/ ſuꝑioribꝰ monaſteriorū et eccl̓iarū. vt qn̄ dederit dn̄s ſpm̄ ꝯpūctōis inueniāt ꝓmptū remediū. ⁊ nō in deſꝑatō nis p̄cipitiū ruant/ ꝓ difficultate papā vl̓ ſuam curiā adeūdi. 111 Propoſitio. xiiii. ¶ Argumētū ſumptū ex illa regula ꝙ vbi ē U eadē rō dꝫ eē eadē iuris deciſio/ nō ꝯcludit in ꝯſtitutōibꝰ poſitiuis. niſi facta ſit vtro biqꝫ ſil̓is ꝯſtitutio. ¶ Pro cuiꝰ intellectu ē rememorādū/ ꝙ in agibilibꝰ aliqͣ ſunt qͦruꝫ ratio depēdet īmediate ⁊ clare ex pͥmis pͥn cipijs moralibꝰ. Alia ſunt ſic elōgata/ ꝙ n̄ apparet rō agibilitatꝭ plꝰ ī vno qͣꝫ ī alt̓o. ni ſi ſuꝑueniat autoritas ꝯſtituētꝭ ⁊ det̓minā tis iſtā ꝑtē plꝰ qͣꝫ altera. vbi tūc locū habet illd̓ ſatyrici. Sic volo ſic iubeo. ſit ꝓ ratōe volūtas. Quēadmodū rn̄dent gramatici int̓rogati. Cur iſtd̓ vocabulū ſic aūt ſic ſi gnificat. qꝛ ſic placuit īpoſitori. Et ꝓfecto talē in oꝑbꝰ dei ſepe oꝑtꝫ nos dare rn̄ſiōꝫ. ¶ Nunc ad ꝓpoſitū ſtat ꝙ duo ꝯͣctus vide ant̉ ſil̓es ⁊ ad ſil̓es effectus bonos vl̓ ma los inducētes. ⁊ tn̄. vnꝰ erit lege ꝓhibitus ⁊ alter ꝯceſſus vl̓ ꝑmiſſus. Exēplū ī ꝯͣcti bus. ꝯſtat ꝙ in vēditiōibꝰ ꝑpetuoꝝ reddi tuū pn̄t ꝓuenire plura dāna ⁊ depauꝑati ones ꝑ abuſum vendentiū vel ementiū/ qͣꝫ ſepe veniāt ꝑ mutuū / cū exactōe leui ſupra ſortē. ⁊ tn̄ pͥmus cōceſſus eſt legibꝰ alter ꝓ hibitus. Et ita de plurimis ſine nūero iu ribꝰ poſitiuis. ¶ Quāuis poſſet aſſumpta De contractibus VPPI regula ꝯcedi in forma. qꝛ iā nō erit eadē ra tio ꝓ deciſiōe iuris. ſi vnū ſit lege ꝯſtitutū. alteꝝ nō. facit enī diſparitatē autoritas. Propoſitio. Mv. ¶ Argumentū fundatū in illa regula. dum aliqͥd vna via ꝓhibet̉ ⁊ altera/ n̄ ꝯcludit ni ſidū ꝓbet̉ ip̄m factū ⁊ nō ſola via. ¶ Exem plū ponat̉ tam in mat̓ia ſymonie qͣꝫ vſure ¶ Martinus ſacerdos vult lucrari decem francos. ⁊ petrꝰ etiā. Martinꝰ recipit illa ſummā ꝓ ſuſtētatōe vite ſue. Petrꝰ recipit tanqͣꝫ p̄ciū ſue miſſe. ſic ſymon voluit eme re ptātem dandi ſpm̄ſanctū vt inde lucra ret̉. Martinꝰ iuſte habꝫ decem frācos Pe trus iniuſte. Ubi manifeſtum eſt qͣꝫtū ope retur intentio ⁊ directio cordis. vt aliquis euitare poſſit facilit̓ ſymoniā cum pari ſeu maiori lucro tꝑali/ qͣꝫ ꝑ damnatā ſymoniā. ¶ Exemplū in ꝯͣctibꝰ. Petrꝰ habꝫ centū li bras piperis vl̓ alteriꝰ mercis. vendit con ſueto p̄cio ꝓ centū frācis. hec ē pura vēdi tio nō vſuraria. Ioh̓es emptor volēs ha bere ꝓmptā pecuniā petita dilatōe ſolutō nis a petro vēdit alteri mercatori ſtatī ſuū piper emptū ꝓ minori p̄cio ſtatim haben do. vt ꝓ. lxxx. francis ſicut ſibi licitū ē. Cō ſtat ꝙ ꝑ iſtos duos ꝯͣctus Ioh̓es venit ad ſil̓em effectū ſic̄ feciſſet ꝑ īmediatū ꝯͣctum vſurariū. qꝛ hꝫ. lxxx. francos ꝓmptos ꝓ cē tum ad credentiā. Concedēdū ē tn̄ ꝙ ī iſtꝭ ꝯͣctibus quorū qͥlibꝫ eſt emptio ⁊ venditō vtrobiqꝫ de ſe licita/ pōt interuenire fraus ī fauorē vſuraꝝ/ peior qͣꝫ ſit vſura de ſuo ge nere. nō vſura tn̄ ꝓpͥe dicta. ¶ Unde ꝯclu dit̉ ſicut pͥus qͣꝫtū ſit in ꝯͣctibꝰ intētio pon derāda/ p̄ſertim in ꝯͣctibus nō ꝓhibitis ex p̄ſſe ꝑ legem poſitiuā in ſe vl̓ ī ſuis circum ſtantijs. qꝛ tūc intētio bona nō ſufficit ad rectificatōem tal̓ actus cū ſuis circūſtātijſ ꝓhibitis. vbi tn̄ poſſet rectificatio fieri in aliqͦ ſil̓i ꝯͣctu nō ꝓhibito iure poſitiuo ī ea dē vl̓ alia patria vl̓ circūſtantijs variatis. Propoſitio. xVl. ¶ Argumētū ſumptū ex tolerātia pape vl̓ eccl̓ie/ vl̓ ex ꝯſuetudīe et p̄ſcriptōe ⁊ aboli tione locū habꝫ in ꝯſtitutōibꝰ poſitiuis vt poſitiue ſunt. ⁊ nō ī pure naturalibꝰ ⁊ diui nis. ¶ Ad habendū v̓o plenā huiꝰ ꝓpoſitō nis intelligentiā/ neceſſaria eſt cognitio qͥd ſit de iure pure poſitiuo. qͥd de iure diuino ⁊ naturali. Cuiꝰ rei ignorātia vl̓ inaduertē tia ꝯturbatōem inuolutā ⁊ ꝑnicioſaꝫ ī do ctrina iuriū ſepe facit. Sꝫ qͣꝫtuꝫ ſufficit ad p̄ſens (qꝛ alibi traditū ē) ꝯſtat ꝙ ꝑ eaſdem cauſas res ip̄a diſſoluit̉ ꝑ qͣs oppoſito mō ſe habētes exorta ē. Conſtat p̄terea ꝙ legeſ poſitiue tūc ſolū inſtituūt̉ cū ꝓmulgātur. ⁊ vim obligatōis habēt dū moribꝰ vtentiū approbant̉. ¶ Dicamꝰ igit̉ ꝙ vbi papa vel Vl eccl̓ia vel legiſlator ſciūt ꝙ ꝯſtitutōnes ſue vl̓ nō publicant̉ ſed dant̉ obliuiōi. vl̓ non approbant̉ moribꝰ vtentiū. ſed paſſim fit ī oppoſitū/ ꝯſtitutōnes ille deſinūt hr̄e vim obligatōis tanqͣꝫ abolite ꝑ nō vſum vl̓ cō ſuetudinē oppoſitā que ē nō legū oīm ſed poſitiuaꝝ optima interpres. Alioqͥn tole rantia pape vl̓ legiſlatoris eſſꝫ ſibimet r̄pu gnans ⁊ popul̓ noxia ſi vellet ꝙ leges ſue haberēt vim obligatōis. ⁊ tn̄ illas neqꝫ pu blicaret neqꝫ exeqͥ mādaret. Fundāt̉ ī hac radice abolitōes ꝯſtitutōnū qͣſi ſine nūero poſitarū in decretꝭ. q̄ etiā tradite ſunt ī cō cilijs generalibꝰ. vt d̓ ieiunādo qͥnquageſi ma. vel diē ſabbati. vl̓ ꝙ ſacerdos celebrāſ habeat duos aſſiſtētes/ īmo plꝰ ꝙ nullus p̄ſumat eligere ꝯfeſſorē niſi cū certa autori tate. cū tn̄ paſſim qͥlibet ſacerdos ſecularis audiat in ꝯfeſſione alteꝝ ſacerdoteꝫ. qꝛ ſic ē (vt dicūt) cōſuetudo. que ſi dicat̉ corrupte la. vix apud ſacerdotes erit ſalutis ſtatꝰ. qͥd p̄terea de tot ꝯſtitutiōibꝰ ⁊ regul̓ poſitiuis traditis pͥdem ⁊ nō obẜuatis. nūc ī religio nibꝰ. nūc in eccl̓ijs cathedralibꝰ ⁊ collegia tis. nūc in vniuerſatibꝰ ⁊ ꝯmūitatibꝰ. nunc in ip̄is etiā iuribꝰ penalibꝰ diceret̉. Niſi ve lint aſſertores oppoſiti abſqꝫ vlla miſerati one hoīes de omni ſtatu p̄cipitare ꝑ laq̄os trāſgreſſionū in dānatōis interitu cū ſuis p̄latiſ atqꝫ rectoribꝰ. ſi cū tāta auſteritate fa ciāt artā viā dn̄i. et p̄grauēt intolerabili iu go ceruices ſubditorū. veꝝ de hͦ alibi latiꝰ ¶ Propoſitio. Mll. ¶ Lex ciuilis tolerās vſuras aliqͣs nō id̓o y ſꝑ dicēda ē ꝯͣria legi diuīe vl̓ eccl̓ie. ¶ Poſ ſet hic fieri declaratio qͥd ſpectet ad legem ciuilē. ⁊ qͥd ad canonica. ⁊ qͥd ad theologi cam. ſuꝑ qͣ realibi traditū inuenit̉. Quan tū v̓o ſpectat ad p̄ſens ſatis ē dicere ꝙ legiſ lator ciuil̓ attendit ꝯſiſtētiā reipublice ad ꝯſecutōnem pacifici cōuictus inter ciues. vt ꝙ nō fiant furta. rapine. homicidia. ⁊ ce tera humanū ꝯuīctu turbatia. Sꝫ qꝛ fre qͥnter effrenata neqͥtia nō p̄t ex toto ꝯpeſci. Sꝫ Secunda pars agit more prudentꝭ medici/ tolerat minora mala/ vt peiora vitent̉. Datū eſt iā exēpluꝫ de meretricibꝰ ⁊ in antiqͣ lege d̓ libello repu dij. ⁊ de vſuris dādis aliēo. ſic̄ ē textꝰ Deū tero. xxiij. iā allegatꝰ. ⁊ xxviij. Fenerab̓ gē tibꝰ multis. et ip̄e a nll̓o fenꝰ accipies. Ap paruit aūt minꝰ malū ꝙ vſure leues fierēt ꝓ ſuccurſu indigentiū. qͣꝫ vt inducerent̉ ꝑ indigētiā furari raꝑe/ aut paſſim diſtrahe re ſua bona mobilia vl̓ īmobilia viliſſimo p̄cio/ cū dāno lōge maiori qͣꝫ eſſet modera ta receptio ſub vſuris. Nec inde iudei viue rent ī ocio ꝑ opp̄ſſionē incredibilē xp̄iano rū qͥbꝰ fenerant̉ Cōſtat aūt ꝙ hec tolerātia ꝯſona eſt dictamini natural̓ rōis. īmo ⁊ di uine legiſ/ p̄ſuppoſito pctō. Cōſtat p̄terea ꝙ papa ſicut nō ē īmediatꝰ dn̄s bonoruꝫ tꝑaliū/ p̄ſertiꝫ laicoꝝ. ſic nō debꝫ paſſim ir ritare leges vtiles ꝓ diſpenſatōne taliū bo noꝝ ꝯſtitutas. vtiles inqͣꝫ ciuilit̓. licꝫ fiant cū pctō. qd̓ īpedit quo ad finē btītudinis ꝯſeq̄nde. Sufficit ꝙ papa vl̓ eccl̓ia ſigni ficent vl̓ p̄dicent tales vl̓ tales ꝯͣctus illici tos eſſe/ de iure euāgelico ⁊ in foro ꝯſcien tie. Si aūt vltra voluerit papa ꝓcedere ꝑ irritatōem etiā ciuilē oīm hmōi ꝯͣctuuꝫ ꝑ penā excōicatōis ⁊ aliter. ſicut videt̉ feciſ ſe in qͣdā ꝯſtitutiōe ⁊ ꝯcilio generali/ nō eſt noſtꝝ os ponere in celū. Supponimꝰ bo nis ratōibꝰ ⁊ circūſtantijs motū eſſe ⁊ nol le moderatōibꝰ vtilibꝰ obuiare. ll ¶ Mropoſitio. xviii. ¶ Lex antiqua ꝓhibēs iudeis vſuras ꝓxi mis ſuis. ſed de alienis ꝯcedēs/ īuenit̉ apd̓ doctores habere ml̓tiplicē intellectū. ¶ Di centes enī ſic vſurā eſſe illicitā ꝙ nll̓o mo do p̄t bn̄ fieri. ſicut nec mendaciū/ ponunt ꝯſeq̄nter iudeos peccaſſe dādo alienis ad vſurā. ⁊ ꝙ deꝰ ſufficienter edocuit eos ſuꝑ hͦ ꝑ viros eleuatos ⁊ ꝓpheticos ꝯmendā tes eos qͥ pecuniā ſua nō dant ad vſurā. ſic̄ in pſal̓. ⁊ in Ezech̓. xxviij. Nō plꝰ loq̄ndo de ꝓximo qͣꝫ de alijs. qꝛ etiā oīs hō cenſen dꝰ eſt nr̄ ꝓximꝰ. Exponūt vlteriꝰ ꝙ dū ꝑ mittit̉ iudeis Deūt̓. xxviij. ꝓ bn̄dictōne ꝙ fenerabūt̉ extraneis/ fenus hic accipit̉ pro ſuꝑabundātia nō ꝓ vſura. Uel dicūt ꝙ re cipiēdo vltra ſortē nō recipiebāt niſi reꝫ q̄ aliūde erat ſua. ꝓpt̓ tyrānidē occupātium terrā ſuā. ſic̄ mutuati ſunt vaſa ab egiptijs Pro qͦ dicūt facere v̓bum ambroſij. ꝙ licꝫ eos oppͥmere vſuris/ qͥs licet interficere. ¶ Sed ſuꝑ hͦ qꝛ iam aliqͣ notata ſunt ꝑte pͥ ma/ et nimia ſubtilitas nō eſt ſꝑ expediēs in moralibꝰ diſcutiēdis/ propt̓ abuti volē tes. Hec tetigiſſe ſuffecerit. ⁊ dicere ꝓ regu la. Ꝙ oīs ꝯͣctꝰ qͥ ex ſuo genere vl̓ ex circū ſtantijs dꝫ eſſe gͣtuitus. ſi int̓ueniat pactū de recipiēdo vltra ſortē efficit̉ vſurariꝰ. ſic̄ eſt in mutuo ⁊ cōmodatōe Et ꝓprie ſolus talis vſura nomīat̉. ¶ Propoſitio. xlx. y ¶ Lex hūana ſtatuēs nullos redditꝰ poſſeZ vēdi niſi cū facultate redimēdi nō facit ꝙ ꝯͣctus aliūde licitꝰ ſit vſurariꝰ. aut ſolū pi gneraticiꝰ. aut ꝙ in redemptōe debeat fie ri fructuū ꝑceptoꝝ deducto. ¶ Ponamus itaqꝫ redditū vl̓ fundū ꝑpetuū quē pͥus li cebat emere ꝓ mille frācis. Accedat lex dāſ in ꝯͣctu ſil̓i facultatē redimēdi. qͣ nō obſtan te/ dat̉ ſil̓e p̄ciū. īmo forte maius qual̓ q̄ſo poſſet in hoc caſu eſſe ratio ꝯͣctꝰ vſurarij. aut ꝙ ī redemptōe ꝑcepti fructꝰ debeāt de duci plꝰ qͣꝫ ſi in pͥori caſu fieret vēditio red dituū ꝑpetuorū pꝰ ꝑceptionē fructuū de cem aut vigīti annorū. ¶ Nō ē eſtimādum ꝙ legiſlator aliqͥs ſit pͥnceps. ſit ꝯmūitas. ſit p̄latus/ vellet tali mō oēs ꝯͣctus redde re vſurarios. ⁊ claudere viā hoībꝰ p̄ſertim eccl̓iaſticis. ꝙ nō poſſent vti rebꝰ ſuis. nec habere ſufficientē ꝓ dei ſeruitio celebrādo ſuſtentatōem. Alioqͥn lex eſſet nedū ſtulta ſed īpia neqͣꝫ ⁊ ſacrilega. ⁊ ex ꝯſeq̄nti ꝑ pa pā ⁊ eccl̓iam cū oī ſeueritate tollēda. Sed nō eſt ita p̄ſumēdū de legiſlatoribꝰ et inten tiōe ſua. qͥn vellent etiā qn̄qꝫ minus p̄ciuꝫ dari vel ſtatui/ ꝓpt̓ illā facultatē redimēdi ¶ Quocirca pn̄t tā ex p̄cedentibꝰ qͣꝫ ex mō dictis notari vl̓ elici morales q̄dā regule. ¶ Prima regula. Om̄is ꝯͣctus qͦ licite vē dunt̉ vl̓ emunt̉ redditus ꝑpetui/ pōt ſimi liter eſſe licitꝰ ſi eodē ꝯtractu ſimilit̓ ſe ha bente/ det̉ facultas mutua redimendi. pre ſertim in foro cōſcientie. ¶ Secunda regula. Om̄is cōtractꝰ qͥ ex ſuo genere debet eſſe gͣtuitus/ pōt ex circū ſtātijs qn̄qꝫ effici licite nec debitꝰ nec gra tuitus. mutādo ſpēm in genere morꝭ. vt de ꝯmodatōe p̄t fieri locatio. Suꝑ his autē vnctio lex et ratio iudicabunt. ¶ Tercia regula. Om̄is ꝯtractus qͥ ex ſuo genere vel circūſtantijs nō recipit ꝙ ſit vē ditio vl̓ emptio ad ꝑpetuū. nō videt̉ ſecure fieri int̓ueniēte pacto d̓ facultate r̄dimēdi. De Contractibus LPV ⁊ hoc maxime in foro exteriori. ſecꝰ ē ī locati on ⁊ ꝯductōe/ que fieri ſolēt ad tp̄s. ¶ Quarta regula. ¶ Oīs ꝯtractꝰ ſuſpectꝰ ha bet̉ / ſi appareat intētio ꝓbabiliter mala ī cō trahentibus. vt qꝛ negociationē ſolā mercē nariā/ aut queſtū lucri turpis intendūt. Iu xta quod ponit̉ viceſima et vltima ꝓpoſitio principalis. ¶ Propoſitio viceſi ma in ordine. ¶ Lex carnis ꝯtraria legi ſpūs ac ꝑinde tyrā (nica infectū habēs ⁊ tenebroſuꝫ cordis ocu lū ꝑ cupiditatē ⁊ auariciā/ faciliter inducit̉ ī temptatōem ⁊ laqueos diaboli. qͦs ſibimet multiplicat ⁊ inquirit ꝑ deuia contractuuꝫ ¶ Legimus hoc prohdolor ī exꝑiētie libro ⁊ in ſcriptis doctoꝝ/ qui ꝑplexos cupidita tis nodos vix ſciunt euoluere. quibꝰ ſe mali gnis adinuētionibꝰ circūuoluit. iūctis maxi me tot excōmunicatōnis ſentētijs. Accipit inſuꝑ de recte dictis ⁊ factis bonoꝝ ſcanda lū ſibi ⁊ offenſionē. qͣꝫuis ſcandalū tale ſit a recte docētibꝰ ⁊ ambulātibꝰ ꝯtemnendū. qꝛ nō datū eſt/ ſed nequiter acceptuꝫ/ quale di cebat xp̄s ſcandalū eſſe phariſeoꝝ. Non em̄ minꝰ agerēt que agūt ſi ceteri qͥeſcerēt. ¶ Ab ijciēda ē ergo auaricia/ vt mūdus ſimplex et lucidꝰ haberi poſſit intētionis oculꝰ in cor dis directōe ẜm regulas iuſticie/ quas ſepe magis doceat vnctio qͣꝫ ratio. Orādus ē id circo deus/ ⁊ cū pͣs. dicēdū. Inclina cor me um deꝰ ī teſtimonia tua/ ⁊ nō ī auariciā. Cu ius verbi latentē energiā exꝑtus ē pridē vn ꝓut eodē teſte cognitū eſt. qͥ cū dn̄ica quadā in ramis palmaꝝ auaricie morſū repente in corde ſentiret. ipſe collecto ī fide ⁊ ſpe deuo tionis ſpū/ defigēs in imaginē crucifixi/ ve lut ī ſerpentē Moyſi myſticū rōnis oculuꝫ. ꝓfundiꝰ ingemiſcēs ſilenti deſiderio clama uit. Inclina cor meū deus ī teſtimonia tua ⁊ nō in auariciā. Nec fruſtra. mox em̄ ſenſit a corde velut a quadā introrſuꝫ manu refel lente negociū auaricie ꝑambulās ī tenebris eijci. Eijciat ⁊ a nobis auariciā deꝰ / vt auer tat (iuxta propheticū ſequens votū) oculos noſtros ne videant vanitatē ſed veritateꝫ/ q̄ vanitatē exufflat. ⁊ abſconſas erroꝝ decipu las producit in lucem. Oſſumus aūt in hac luce veritatis ſuꝑaddere moralia quedā conſilia ne ſubintret apud eccl̓iaſticos ſpiri tus auaricie/ tāto nequior quanto palliatꝰ ⁊ obumbratꝰ accedit ſub ſpecie nō cōmodi ꝓ prij ſed cōmunis. ¶ Tutius eſſe videt̉ apud eccl̓iaſticos viuētes ex dotatiōibꝰ fideliū/ ꝙ recipiāt redditus iā aſſignatos qͣꝫ ꝓ nouiter emēdis numeratā pecuniā. ¶ Tutiꝰ inſuper eſſe videt̉ apud eccl̓iaſticos viuētes ex dota tionibꝰ/ pauciores eſſe ī numero monaſteri orū vel ꝑſonaꝝ vel eccleſiaꝝ collegiataꝝ/ qͣꝫ ſubire nimias ſollicitudines ⁊ ꝑiculoſas an xietates in corꝑe ⁊ aīa in redditibꝰ comꝑan dis ⁊ augēdis. maxime ſi ſpeciē vſurarie vel ſimoniace prauitatis apud ſimplices hr̄e vi deant̉. vt ſi fiāt de pecunijs collatis ꝓbabili ter venientibꝰ ex rapinis. furtis. vſuris ⁊ ex torſionibꝰ publicis niſi fieri cōſtet hoc ꝓpt̓ reſtitutōes incertas ⁊ vagas. ¶ Tutiꝰ eſt p̄te rea apud eccl̓iaſticos recipiētes vite neceſſa ria / vt obſequio diuino deſeruiāt in miſſis ⁊ obitibꝰ celebrādis/ ꝙ eoꝝ intētio nō ſit obli gare ſe niſi quantū ⁊ quouſqꝫ obuētōes da te ſuffecerint ꝓ ſue vite ſuſtētatōe ꝯpetēti. vt vnctio ⁊ ratio iudicabūt. ¶ Tutius ad extre mū eē videt̉ (et ſi n̄ forte neceſſariū ſꝫ iure ſuꝑ ponēdū) apud eccl̓iaſticos viuētes vt dictū eſt/ ꝙ ſuā ītētōꝫ ita regulatā exponāt ſuis be nefactoribꝰ. fundatoribꝰ et ſuſtentatoribꝰ. qͥ ſi ex ſincera charitate ⁊ nō pompoſa vanita te ꝓcedūt nō retrahent̉ a ꝓpoſito ſuo. et ꝑfe ctius apud deū merebunt̉. Nihilominꝰ cō patiendū eſt humane fragilitati/ qͦ raro ꝓdu cit granū vtuoſe charitatis/ ſine multiplici palea vanitatiſ. Qd̓ ſub alia metaphora no tauit Hieremias dicēs. Oēs iuſticie nr̄e tā qͣꝫ pānꝰ mēſtruate. Propt̓ea n̄ ex oꝑbꝰ iuſti cie nr̄e ſed ex ſola dei gratia ſalus noſtra. Tercia pars que ſe quit̉ poſtillat quēdam tractatū conſcriptū ī materia contractuū in valētia arrogonie ꝑ vnū doctorē canonicū ſuꝑ his caſibꝰ qui in cipit. Cōtractus quidā. eo ꝙ idē videt̉ habe re zelū reipublice exceſſiue. Otuerāt pauciora etiā ſuffice re qͣꝫ ſcpͥta ſunt ſub duplici ꝑ titione / ꝓ deciſione caſus tra diti in materia cōtractuū. eorū K p̄ſertim qͥbꝰ ⁊ ꝓ quibꝰ ſcriptus eſt ſtatu pēſato. Utrū ſuccreuit ex agitatiōe ſolius recordatōis p̄cognitoꝝ in lumīe rati onis feruor inſpectiōis noue doctoꝝ neduꝫ theologie ſed ⁊ iuriū. Et venit ī mentē dictū triplex p̄clariſſime memorie p̄ceptoris mei dn̄i. P. Cardinalis cameracen̄. ¶ Exꝑtꝰ ſuꝫ S 2 Tercia pars inqͥt dū ī allegatōibꝰ iuriū mihi veritas im pugnari videbat̉. Si dimiſſis gloſis ſuper gloſas recurſus mihi fiebat ad nudaꝫ text lram. mox aꝑtior patebat intellectꝰ fatētibꝰ hoc idē ⁊ mirantibꝰ allegantibꝰ in aduerſuꝫ. ¶ Alterū eius dictū poſt determinatiōꝫ quā aduerſus ſimoniam celebriter fecit hoc fuit. Homines inquit ſi dirigerēt intētionē ſuaꝫ in ſpiritualiū datione vel receptione/ multi ſunt ſimoniaci qui nō eſſent. ¶ Terciuꝫ eius dictū eſt illud. Suꝑ cōtractibꝰ humanis qͥ p̄ſuppoſito peccato ſunt naturales atqꝫ ne ceſſarij nō debet leuiter reprobatio fieri ſeu reſtrictō. vel ad vſurariā prauitatē reductio ¶ Mouit me pluries dictuꝫ ſecundū/ loqui ⁊ ſcribere/ qualis eēt habēda directio cordis in actibꝰ tā dandi qͣꝫ recipiēdi ſpūalia. Quī etiā dū fieret in ꝯcilio Cōſtantienſi querela de tollendo ſimoniā/ ſil̓r ⁊ vſurā/ tanqͣꝫ peſſi mas in eccleſia peſtes. motus ex hoc ſecūdo ⁊ ex tercio dicto exclamare nōnūqͣꝫ coactꝰ ſū Deus equiſſime qͥs neſciat ⁊ ſimoniā ⁊ vſu ram modis om̄ibus extirpādas eſſe. Sed primitus declarandū ſub quibus caſibus ⁊ qualibus intētionibus ꝓprie dicta ſimonia vel vſura cōmittit̉. ne damnet̉ iuſtus cū im pio/ ne p̄terea dotatōes eccleſie ⁊ obuētiōes omni iure debite/ penitus eneruent̉. qͣſi ſint (vt vulgus inſipiēs ⁊ malignū/ et ꝓut hereti ci crimināt̉) ſimōiace. aut ne ſil̓r det̉ vſure ti tulus iuſtis ⁊ neceſſarijs ꝯtractibꝰ. ¶ Nunc aūt induxit me dictū primū/ vt curioſiꝰ litte rā quarūdam allegationū ꝓprio cōſiderarē intuitu. ne ſine lege (vt aiūt) loqͥ videremur. vnde factū eſt vt ex allegationibus clariꝰ eni teret ꝑs prima iuuantibus ad hoc theologi corū libris doctorū. ¶ Redeat igit̉ ad diſcuſ ſionē tractatus vehemēter inuectiuꝰ contra cenſualiſtas. Sic em̄ nominat vtētes con tractibus ī caſu ꝓpoſito vel ſimili. ⁊ incipit Contractus quidā ⁊c̄. Ceterū autor nō no minat̉ nec opus eſt. Rguit primitus ꝓ parte quā ab qꝫ vlla dubitatiōe dicit eſſe falſaꝫ ⁊ peſſimā. nos ꝟ̓o veram ⁊ licitā Ita tamē ſi cōueniamus in caſu cuꝫ circūſtantijs noſtris. ¶ Cōtractus inqͥt venditōis ⁊ emptōis. ē d̓ iure gentiū ⁊ vtro qꝫ iure canōico ⁊ ciuili ꝓ licito habitꝰ. Sic eſt in iſto cōtractu. qꝛ conſtituit̉ certus red ditus annuus qͥ ē merx. ponit̉ etiā certū pre ciū. ⁊ ſic ſunt ibi ſubſtātialia que cōplent cō tractū emptōis ⁊ vēditiōis. Allegat ad maiorem ⁊ minorē ſicut ibidē pōt inſpici. ff. ⁊c̄. in legibus. ¶ Rurſus ſecūdo arguit in effe ctu/ dimiſſa prolixitate verboꝝ. Predictus cōtractus nō eſt mutuū. ergo nō eſt vſurari us. Probat ꝯſequentiā ꝑ diffinitiōes vſure datas a doctoribꝰ/ ꝙ ē lucꝝ ꝓueniēs ex mu tui cōtractu. ¶ Rurſus tercio notat allegati ones pl̓imoꝝ doctoꝝ ꝓ ꝑte cenſualiſte. ſꝫ qꝛ dicta nō ponit nihil hic elici pōt certū niſi li bris inſpectis. ⁊ ex his que dixit ī ſolutione iſtius rationis. ⁊ ſunt gloſe ſuꝑ capl̓m Con ſtitutꝰ. de reli. domibꝰ. ¶ Rurſus quarto ſu mit ꝙ p̄ſtatōes ſunt approbate. nec reputan tur vſurarie. gͦ (inqͥt) ita dicendū erit de p̄ſta tione annua ꝓueniēte ex dicto ꝯtractu cēſu ali. antecedēs ꝓbat ꝑ multiplicatas allegati ones. ſed ꝯſequētiā vbi nodꝰ iacet/ linquit vt clarā. nec allegat. qd̓ euidēter ꝓ nob̓ ē ¶ Rui ſus qͥnto. annua pēſio pōt imponi de nouo ꝑ titulū gratuitū. puta ꝑ titulū legati ⁊ eadē ratōe ꝑ titulū donatōis inter viuos. gͦ mul to fortius pōt imponi ꝑ titulū oneroſū. pu ta ꝑ titulū emptōis ⁊ venditōis. Probat cō ſequentiā quā cōcedimus ꝑ multa iura. ⁊ cō ſequēs ſil̓r. ¶ Rurſus ſexto deſcēdit ſpeciali ter ad contractū qui dicit̉ ad vitā. iuſtifican do illū ex dubio et ꝑiculo qd̓ imminet circa vitā. ꝑ argumentū de vſuris. c. in ciuitate. et c. nauiganti. ⁊ iſtud ſil̓r cōcedimus viſo te xtu. ¶ Rurſus ſeptimo produxit ad idē pro banduꝫ gloſam Hoſtien̄. ī ſūma. de vſuris. que ſentētialit̓ licitā dicit eſſe venditionē re rum ad vitā certe ꝑſone vel ꝑſonaꝝ rōne in certitudinis. etiā ſi emptor inde lucraretur. ¶ Rurſus octauo nō ꝑ modū rōnis ſed inue ctionis contra cenſualiſtā dicit eū vicꝫ inni ti tolerātie vel diſſimulatōi romane eccleſie tanqͣꝫ valido fundamento. Onſequēter deſcendēs ad partē op A ſpoſitā q̄ ẜm eū indubie vera ē/ ⁊ di uino iudicio ꝯſcientie ocio ⁊ rōnis dictamini audacter ꝯcordans. ⁊ ita determi nat idip̄m de quo facit queſtionē. rimū fūdamentū ponit. qꝛ vbi ē eadē rō/ dꝫ eē eadē iuris deci ſio. ſed eadeꝫ rō prohibitōis q̄ ē ī vſura aꝑta ⁊ manifeſta occurrit etiā ī dicto cēſuali con tractu. igit̉ ⁊c̄. Deduxit vtrāqꝫ partē ꝑ rōes exēpla ⁊ dicta doctoꝝ ſuꝑ quibus ī reſponſi on aliqua tangemus. Scd̓m fundamētuꝫ De Contractibus XXXVI ſumit ex gloſa magna dn̄i Innocētij d̓ vſu ris. c. in ciuitate. quaꝫ inſerit ⁊ poſtillat. ⁊ ex ea concludit cōcluſionē vnā ſub hac forma. In caſu quo ꝑtinaciter teneret̉/ ꝙ ideo In nocētius vſus ē verbis ꝯſilij. qꝛ dubiū ſibi erat an ꝯtractus eſſet illicitus vel nō. Etiaꝫ in tali dubio fidelis xp̄ianus d̓ neceſſitate ſa lutis tenet̉ a tali contractu abſtinere. nam in tali dubio contractū ip̄m iniens diſcrimini ſe ſupponit. ⁊ ſic mortaliter peccat. ¶ Dein de nitit̉ iniuſtificare contractū ad vitā. dicēſ nō ſufficere dubiū ſeu ꝑiculuꝫ qd̓ īminet ad iuſtificationē. ¶ Deinde obijcit cōtra ſe ī qͣ ta ꝯcluſione/ ꝙ Innocētius locutus ē de fa cultate redimēdi. Et rn̄det ꝙ veꝝ eſt. ſꝫ ma gis improbaſſet ſi hoc intellexiſſet. ¶ Mul tis aūt omiſſis placet inſerere gloſaꝫ Inno centij ⁊ admittere diuiſionē illiꝰ quadrimē brē. ad quam diſcutiendā poſtmodū reuerte mur. qꝛ niſi fallat animus multum ꝓ nobis eſt. ¶ Gloſa Innocentij. Prima pars. ¶ Ex hac decretali (inqͥt Innocētiꝰ) ſatis in nuit̉ ꝙ ſi aliqͥs ꝓ certa pecunie qͣntitate eme ret aliquē redditū grani vel vini / vel aliū cō ſil̓em redditū/ ꝑpetuo ſibi ⁊ ſuis heredibus dādū a vēditore ⁊ ſuis heredibꝰ/ vl̓ etiam ad certū tp̄s vl̓ ad tp̄s vite alicuiꝰ/ ꝙ licitus eſt hm̄o i ꝯͣctꝰ/ dūmō redditꝰ annuꝰ cōi eſtima tione nō excedat redditū quē haberet vl̓ ha bere poſſet ſi terrā de tanta pecunia emiſſet Quidaꝫ tamen dicūt ꝙ quādo in ꝑpetuum emit/ ꝙ nunqͣꝫ pōt eſſe illicitus contractus/ quātūcunqꝫ ſit magnꝰ redditus reſpectu p̄ cij. qꝛ licet in contractibus ſe deciꝑe. ff. d̓ mi no. in cauſe. iij. §. fi. ¶ Secunda pars. ¶ Alijs videt̉ ⁊ forte meliꝰ. ꝙ ſi qͥs emit red ditū ꝯſtitutū an̄ ꝯtractuꝫ vel actionē vendi tā/ ſiue ꝯſtitutꝰ fuerit in re/ puta in domo vel poſſeſſione vel alijs hm̄oi. ſiue in ꝑſona/ pu ta ſerui vel liberti vel ruſtici vel actio vel no men. Itē ſiue ſit certꝰ redditꝰ/ puta qꝛ reddit decē. ſiue incertꝰ/ puta qꝛ reddit quartā ꝑteꝫ fructuū qui ꝑcipiunt̉ de aliqua domo vel d̓ oꝑe alicuiꝰ ꝑſone. Itē ſiue ſit ꝑpetuus ꝯtra ctus/ puta qꝛ extēdit̉ ad heredes vtriuſqꝫ ꝯͣ hentiū/ ſiue ſit ad vitā homīs. ſiue ſit ad cer tū tp̄s/ puta vſqꝫ ad qͥnqꝫ annos. Itē nō re fert ſi redditꝰ ſit in pecunia/ ſiue in alijs rebꝰ/ ſiue ī facto. Semꝑ ī om̄ibꝰ p̄miſſis reputāt ꝯtractꝰ licitos. qꝛ eſt ibi purus ⁊ licitus con tractus vēditōis. Nā eſt ibi p̄ciū .ſ. certa pe cunie quātitas. Itē ibi ē merx .ſ. certꝰ reddi tus vel canō vel annona. C. de ſacroſāc. ec. iubemꝰ. in pͥn. in aut̓. de re. ec. nō alie. Item actio. c. de heredibus vel ac. vendi. ꝑ totum ¶ Sed his videt̉ eſſe contrariū qd̓ dicit hec decretal̓. qꝛ nō eſt dubiū ꝙ vſqꝫ ad illud tem pus .ſ. longuꝫ/ plus ꝑcipiet de redditu qͣꝫ ſit preciū. ⁊ in actione conſtat ꝙ plus eſt in no mine qͣꝫ ſit p̄ciū Solutio. licet certū ſit ꝙ vſ qꝫ ad. xl. annos vel. l. vel vlteriores/ plꝰ acci piet de redditu qͣꝫ ſit p̄ciū qd̓ dat. tn̄ hec cer titudo nō facit illicitū ꝯtractū vēditōis Cū hoc etiā ſit in vēditōe alicuiꝰ poſſeſſiōis/ vbi certū ē ẜm inferiores cauſas/ ꝙ plꝰ accipiet̉ de fructibꝰ eiꝰ qͣꝫ ſit p̄ciū qd̓ ꝓ ea dat̉/ etiaꝫ ſi ne expēſis vel labore/ dando eā ad victū cer tū vel emphiteoſim. Hic em̄ tm̄ rep̄hendit̉/ V qn̄ carius vendit mercē ꝓpter terminū queꝫ dat prolixū emptori ad ſoluendū pecuniaꝫ. vel qꝛ ꝓ minori emit merce/ qꝛ ſtatim dat pe cunia. ⁊ ꝓlixius tꝑs expectat merce. que pe nitus ſunt illicita. qꝛ hic ſolū vēdit tp̄s ꝓ ip̄a pecunia/ que venit et iuſtū p̄ciū excedit. Qd̓ ex eo apparet. qꝛ ſi vtraqꝫ parata eſſet/ p̄ciuꝫ et merces ꝓ minori fierēt. Et in caſu noſtro om̄ia ſunt p̄ſentia. nec vendit̉ tp̄s. qꝛ res ipſe de quibꝰ dicimus .ſ. redditus vel actio/ tan tū valebit vel ad minꝰ credit̉ valere ſubſeq̄n tibus temporibꝰ quantū mō valet/ vl̓ ad mi nus eſt dubiū. Et hoc ſufficit ad hoc vt con tractus ſit licitus/ vt hic. ¶ Tercta pars. ¶ Idē intelligunt quidā. ⁊ ſi redditus vl̓ no men de nouo ꝓpter hoc conſtituant̉ in rebꝰ vel ꝑſonis alijs a contrahente/ puta qꝛ dicit emptor. Tu conſtitues tales redditꝰ in poſ ſeſſione tali vel ſeruo. vel facies ꝙ talis con fitebit̉ ſe debere tibi mille vſqꝫ ad annum. et ego de illis mille vel magis ꝓactione ꝓ illiſ mille cōpetēte/ dabo tibi qͥnquaginta. Naꝫ dicūt oēs ꝯtractus iſtos licitos. qꝛ nō ē mu tuū ſed emptio. Itē multi caſus pn̄t eueni re ꝙ iſte emptor amitteret ī hoc ꝯtractu. pu ta ſi inops fieret nomen. ¶ Sed certe bn̄ cō ſulendū ē om̄ibꝰ fidelibꝰ/ ꝙ ab hmōi contra ctu abſtineāt .ſ. ꝙ de nouo ꝓpter hoc ꝯſtitu tū redditū vel actionē emant. ¶ Quarta pars ¶ Illud aūt videt̉ penitꝰ illicitū ꝙ ip̄e ideꝫ qͥ S 3 Tercia pars dicit̉ emptor/ in ſe ꝯſtituat redditū vel actio nē qͣ ſe obligat ad plus dandū / vel in pecu nia vel in ſpe qͣꝫ accepit. Hec Inno. Terciū fundamētū ſumit̉ ex multis exēplis ⁊ allegatōibꝰ in hāc vnā ſnīam cadentibꝰ. Nō dubiū ꝙ is cōmit tit ī legē qͥ legis v̓ba ꝯplectēs ꝯͣ legꝭ nitit̉ vo luntatē. Uel ſic. Contra legē facit qͥ id facit qd̓ lex ꝑhibet. In fraudē v̓o legis facit qui ſaluis v̓bis legis/ nīaꝫ eiꝰ circuuenit. Sed ſic ē ī ꝯtractu cēſualiſte/ ꝙ ī vtroqꝫ ꝯtractuū ē idē effectꝰ/ excepta noīs mutatōe. Sic̄ de ducit diffuſe ꝯꝑando ꝯditōes vniꝰ ꝯtractꝰ ad alteꝝ. p̄ſertim vbi dat̉ facultas redimen di ⁊ maxīe vbi ꝯſtituit̉ d̓ nouo redditꝰ vl̓ an nua pēſio. Addito ꝙ leges veteris ⁊ noui te ſtamēti ꝓhibētes mutuū ſub annua pēſiōe eſſent maximo ludibrio/ ſi hoc foramen vſu rarijs ſuꝑeſſet/ ꝙ nomē mutui mutaret̉ ī no mē venditōis ⁊ emptiōis/ ꝑmanētibꝰ eiſdeꝫ effectibꝰ. Et allegat multa capl̓a iurꝭ ⁊ ſctm̄ Tho. ⁊ Ioh̓. in ſumma ꝯfeſſoꝝ. Iungēs il laꝫ regulā. Cū qͥd vna via ꝓhibet̉ alicui/ ad id alia admitti nō dꝫ. Addit verū tn̄ ex gloſa regule/ ꝙ reſpectꝰ pͥncipalit̓ habeat̉ ad ꝓhi bitū nō ad viā. ⁊ hec eſt rōnabil̓ modificatio ¶ Querit ꝯſequēter a cēſualiſta. qͣlis reſultat vtilitas ſi ex mutuo mille ſolid̓. nō poſſit pē ſio vnius denarij recipi. ⁊ ex contractu cen ſuali ſumeretur plus qͣꝫ centum. Quartū fudamētuꝫ aſſumit ex ꝑte ꝯtractꝰ querēdo/ quō duꝫ res aliqͣ vēdit̉ minori p̄cio cū facultate redimen di qͣꝫ ſi ꝑpetuo vēderet̉/ tal̓ ꝯͣctꝰ nō cēſeat̉ pi gneraticiꝰ/ ⁊ ꝑ ꝯſeq̄ns ī fraudē vſuraꝝ exce ptꝰ/ ſic̄ allegat gloſā ordīariā Hoſti. Io. an. ꝙ tal̓ ꝯͣctꝰ cōditiōal̓ ē vſurariꝰ. qd̓ ſane inqͥt videt̉ intelligēdū cū ꝓpt̓ pactū res vēdit̉ mi nori p̄cio. ¶ Et pꝰ oppoſitōꝫ ſibimet factam declarat/ ꝙ mīoritas p̄cij ſe referat ad id qd̓ ip̄a res valeret ī caſu qͦ ꝑpetuo alienaret̉ ſine facultate luēdi vel redimendi. ¶ Deinde alle gat opiniōes qͦrūdā iuriſtaꝝ cū ſuis allega tionibꝰ. ⁊ exponēs doctrinal̓r ⁊ bn̄ qͥd ſit in ter ius canonicū ⁊ ius ciuile. et qͥd ſit de rōe legis. Cōcludit ꝙ magꝭ credēdū ē ꝑitis ī ar te iurꝭ canōici/ qͣꝫ ꝑitis ī arte iurꝭ ciuil̓. Sed hec omittimꝰ dicētes illud bucolicū. Nō no ſtrū inter nos tantas componere lites Quintū fūdamētuꝫ aſſumit ex vno caſu legꝭ. ff. de annua. le. l. iij. §. vl. De qͦ videt̉ mirāduꝫ/ ꝙ leges ꝯcedētes vſuras dixerint ꝯtractū hic ꝯmemoratū eē vſurariū/ qͥ vel eiꝰ ſil̓is ſepiſſime fit apud ec cl̓iaſticos. Eſt aūt caſus ꝙ ſi ꝑ legatū vl̓ do natōꝫ qͥ ē titulꝰ/ īponit̉ d̓ nouo certa annua pēſio ſoluēda titio qͦaduſqꝫ ipſe donās vel legās dictā penſionē luerit vel redemerit vel ab ea ſe liberauerit ꝑ ſolutōꝫ vel traditōꝫ cer te ſortis pͥncipal̓. Cōſequenter inducit (⁊ ſic̄ videt̉ colorate) ꝙ minꝰ videret̉ hic eſſe vſura qͣꝫ in caſu cenſualiſte. p̄ſertim ſi det̉ minꝰ pre ciū ꝓpter facultatē redimēdi. ſiue hoc ſit in vno inſtrumento ſiue in pluribus. Nec hoc impugnare contendimus. Sextu fundamētuꝫ arguit ꝙ ſi dilatio traditōis mercis/ facit p̄ ciū diminui/ ꝯtractꝰ ē vſurariꝰ. d̓ vſurꝭ. c. na uigāti/ a ꝯtrario ſenſu. Sed ī ꝓpoſito dimi nuit̉ p̄ciū. nec tota merx ē p̄ſens .ſ. penſio cu iuſtibet anni. Ueritas ē ꝙ inſtādo ꝯtra ſe et rn̄dēdo/ fatet̉ ꝙ ius petēdi penſionē annuaꝫ ſit merx ī ip̄o ꝯtractu/ ſicut ī vēditōe ꝑpetui redditꝰ. Sed ſꝑ recidit ī illud ꝙ dat̉ minus p̄ciū ꝓpter facultatē redimēdi ⁊ aggrauat ſi de nouo merx ip̄a .i. ip̄m ius ꝑcipiēdi conſti tuit̉ de nouo in ipſo cōtractu/ vbi cōtrahen tes aſſignāt ⁊ differunt tempus ꝓut volūt. Oſtmodū iſtis totaliter interim ꝓ C poſitis ⁊ fūdatis/ nitit̉ reſpōſuꝫ da re validū ad affirmatiuā cenſualiſte partē. ¶ Cuiꝰ reſpōſio duplex ad pͥmū ſtat ī hoc ſolo/ ꝙ ⁊ ſi dictꝰ ꝯtractꝰ ex forma voca li ſit emptio ⁊ vēditio tn̄ quo ad rē et effectū eſt mutuū/ vel reducit̉ ad mutuū. ¶ Reſpon det fil̓r ad ſcd̓m. ¶ Ad terciū v̓o fundamen tū ꝑ gloſaꝫ de reli. domi. in. c. ꝯſtitutꝰ/ reſpō det dicēdo tres eſſe ꝯtractus. Unus eſt cuꝫ dn̄s alicuiꝰ rei dominiū illiꝰ ꝯcedit alicui ab dicās a ſe ip̄m dominiū nihil ſibi p̄ter certū cēſum annuuꝫ retinēdo. Et de iſto (vt dicit) loqͥtur hic gloſa allegata cū doctoribus Al ter cōtractꝰ ē emphitcoſis concordās cū p̄di cto in mō cōſtituēdi. Sꝫ ī hoc differūt ꝙ ī pͥmo ꝯcedēs nullū ſibi retinet rei dn̄iuꝫ vel ius emphiteoticū. ſed in ſcd̓o retinet vtrūqꝫ Et vterqꝫ ē licitꝰ. Terciꝰ cōtractꝰ de qͦ nunc inquirit̉ habet (vt dicit) contrariū modū ad p̄cedenteꝫ in hoc ꝙ ille qui eſt dn̄s ab initio ipſe eſt qͥ penſionē cenſualē ſupra ſe ⁊ ſupͣ rē ſuaꝫ conſtituit. ꝓpterea nō ſeqͥtur ſi p̄cedētes contractꝰ ſint liciti ꝙ iſte. ¶ Proinde reſpōG De Contractibus XXXVI dendo ad qͣrtū fundamētū nō negamꝰ (in quit) qͥn ex alijs modis et ꝯtractibꝰ/ annue p̄ ſtatōes cēſuū poſſint imponi licite. vt ī fun datōe eccl̓ie. vt in ꝯceſſione quā qͥs facit d̓ re ſua. vt dū aliqͣ eccl̓ia eximit̉ a iuriſditōe ep̄i. ⁊ alijs modis ſparſis in iure ſicut allegat. ſꝫ ſufficit nobis ꝯceſſio fundamēti. ¶ Rurſus ꝯceſſo antecedēte qͥnti fundamēti ꝙ ꝑ titulū gratuitū .ſ. legati vel donatōnis/ pōt annua penſio de nouo conſtitui. negat̉ ꝯſequentia. vel ſil̓itudo ad caſū noſtrū. qm̄ in titulo gra tuito nulla eſt ſuſpitio de vſura. nec ad mu tuū vel ad effectuꝫ mutui reducibilis. ſecus hic. ¶ Reſponſio p̄terea ad ſextū fundamen tum ſtat in hoc/ ꝙ ī mutuo quantūcunqꝫ ꝓ babile dubiū vel ꝑiculū nō pōt ꝯcludere ex cuſationē vſure. de qua in. c. nauiganti. Se cus eſt in cōtractu venditōis ⁊ emptiōis. de quo loqͥtur illud capl̓m. Cū igit̉ ī caſu cen fualiſte de quo querit̉/ ſit mutuū vl̓ ad mu tuū reducibile nō eſt ſil̓itudo. attento ꝙ pre ciū vt in pluribꝰ ē valde paruū reſpectu ma gnitudinis penſionis. ⁊ ad tempꝰ ē probabi liter ſatis duratuꝝ. Poſſet addi (ſed nō tan git̉ hic) ꝙ cōtractus talis dat occaſionē ma chinādi in mortē alteriꝰ. vel eā optandi .ſ. illi us qͥ recipit penſionē ad vitā. ¶ Ulterius in reſpōſione ad ſeptimū dicit eſſe duos caſus poſitos ab Hoſtien̄. Unus eſt ꝙ licet eme re poſſeſſiones ad vitā ipſius emptoris. ſed hoc intelligit̉ vbi nō cōſtituitur fructus de nouo. ⁊ merx iā creata emitur. nec dat̉ facul tas redimēdi. ⁊ ita nō ē ſimilis caſus ad no ſtrum. Alter caſus eſt/ cū quis tradit vel vē dit oues alicui monaſterio ſub pacto ꝙ pro qualibet oue recipiat duos ſolidos. cuꝫ fru ctus cuiuſlibet ouis valeat quattuor vel qͥn qꝫ ſolidos Sed poſt mortē tradētis/ omēs oues ad monaſteriū ꝑtinebūt. et hoc eſt lici tū ꝓpter incertitudinē mortis vel multipli cationis ouiū. Sed ſecus ē ī caſu cenſuali ſte. quia ē mutuū vl̓ ad mutuū reducit̉ ¶ Po ſtremo reſpondet ad vltimuꝫ ꝑ illud dictum de p̄bendis. multa ꝑ patientiā tolerant̉. que ſi deducta fuiſſent in iudiciū/ exigente iuſti cia nō deberent tolerari. Cce ſummatim collecta eſt ſnīa tra ctatus/ qͣꝫtū viſum ē ſufficere ad in tētionē noſtrā q̄ verſat̉ nō ad impu gnationē tractatꝰ pͥncipalit̓ aut mordaciter ſed ad elucidationē veritatis/ tā in caſu pro poſito qͣꝫ in alijs nōnullis in materia cōtra ctuū/ que ad ꝯſcientiaꝝ ſerenationē ⁊ iuriuꝫ faciunt intellectum. D Attentio prima. ¶ Attendat̉ ī pͥmis ꝙ octo rōnes facte ꝓcen ſualiſta/ militāt ꝓ caſu nr̄o. Nec rn̄ſiōes da te cōtrariant̉ ſed ꝯfirmāt ꝓpoſitū/ dū conce dūt cēſuales redditꝰ rōnabilit̓ emi poſſe vel inſtitui/ ſi nō appareat de corrupta intētōne vel ex modicitate p̄cij. vel ex mala fama con trahentiū. vt qꝛ ꝯſueuerūt vſuras exercere Attentio ſecunda. ¶ Attendat̉ ꝙ pͥma rō ſua ꝯtra cēſualiſtā fū dans ſe in hoc ꝙ vbi eſt eadē rō/ debet eē ea dē iuris deciſio/ ſoluta eſt ꝑ quartādecimā ꝓ poſitionē ſcd̓e ꝑtis. Et poſſet rn̄dēdo ad for mā concedi maior in terminis ſi ſit eadē ſil̓i tudo penitꝰ. ſed minor negabit̉. qm̄ in vſura aꝑta ꝓhibitio legis diuine ⁊ humane ē ma nifeſta. nō ſic in caſu cēſualiſte. etiaꝫ vbi pec caret. qꝛ hoc eſſet occultū. aliud manifeſtuꝫ. ¶ Addito ꝙ p̄cepta nō obligant vt fiāt ad in tentionē p̄cipientis niſi ſub conditōne. hoc eſt ſi debeat finis aſſequi. alioquin honorās parentes ꝓpter naturalē pietatē nō referēdo ad deū peccaret. Similit̓ ⁊ ieiunās ſi nō ef ficeretur deuotior. ⁊ ita breuiter de quolibꝫ preceptoꝝ. ¶ Facit ꝓ hac reſpōſione textus exp̄ſſus extra de vſuris. c. in ciuitate. vbi ſic dicit Alexāder tercius ſcribēs Ianuen̄. ep̄o In ciuitate tua dicis ſepe cōtingere/ ꝙ qui dam piper ſeu cinamomuꝫ ſeu alias merces comꝑant. q̄ tūc vltra decē libras nō valēt. et promittūt ſe illis a quibꝰ illas merces acci piunt. xi. libras ſtatuto termino ſoluturos. Licet aūt ꝯtractus hmoi ex tali forma non poſſit cenſeri noīe vſuraꝝ. nihilominꝰ tn̄ vē ditores peccatū incurrūt/ niſi dubiū ſit mer ces illas plus minus veſolutiōis tꝑe valitu ras. Et ideo ciues tui ſaluti ſue bn̄ conſule rent/ ſi a tali cōtractu ceſſarēt/ cū cogitatio nes hoīm omīpotēti deo nequeāt occultari ¶ Poſſet aūt hoc in loco fieri ꝑquiſitio/ cur contractus hic cōmemoratꝰ/ exquo non eſt vſurarius ſit illicitꝰ. Si dicat̉ ꝙ ꝓpter pre ciuꝫ maius ⁊ exceſſiuū hoc habet locū in fo ro ꝯſciētie. ſicut etiā videt̉ notare decretalis. ſed nō ī exteriori iudicio vbi res tantū valet ẜm legiſtas qͣntū vēdi pōt. qd̓ intelligit̉ niſi ſit defraudatio plus medio iuſti p̄cij. qꝛ tūc cōtractus reſcindit̉ vt inciuilis licet nō vſu rarius. Si ꝟ̓o dicat̉ illicitꝰ eſſe. qꝛ fit in frau dem vſuraꝝ. Reſpōdebit vēditor. nequaqͣꝫ/ S 4 Tractatus ſed ī fauorē ꝯſeruatōis vl̓ augmētatōis pro prie ſub̓e/ et ſuſtētatiōis domeſticoꝝ oneruꝫ Ecce quō malignātibꝰ ⁊ volētibꝰ iniuſte age re/ nō ſufficiunt leges poſitiue ꝯtra vſurari os late qͥn potꝰ ſūt incidētalit̓ aliqn̄ in dam nū reipublice. ī laqueū ꝯſcīe. ī offenſiones ⁊ ſcādalū. Si aūt ſnīe iuris. excōicationū vel interdictoꝝ/ ligēt abutētes talibꝰ ꝯtractibꝰ/ dū fiūt ī fauorē vſuraꝝ. licet nō ī ſe ſint vſu rarij/ videant dn̄i iuriſte an pene ſint vſqꝫ ad hoc ampliāde/ dū nō conſtat de intētione ¶ Attēdat̉ Telcla attello. ſuꝑ ſecūdo fundamēto contra cenſualiſtaꝫ. vbi aſſumit gloſam magnā Innocen. de vſuris. c. in ci uitate/ ꝙ pͥma ꝑs eſt euidēter quo ad oēs ſui clauſulas pro cēſualiſta. ⁊ ꝓ dictis pͥus ī di uerſis conſideratōnibꝰ. Sil̓r ⁊ ſcd̓a ⁊ tercia ꝑtes vſqꝫ ibi. Sed certe bn̄ cōſulendū ē. At tento ꝙ vbi dicit in ſcd̓a ꝑte. Alijs videtur ⁊ forte melius/ nō negat priores bn̄ dixiſſe. ſꝫ ponit ſub dubio ſi ſequētes melius dixerint qui loquūtur ampliꝰ ꝓ parte cenſualiſte Et modus loquēdi cōis notat eū ſentire ꝙ me lius licet alij bn̄. ¶ Deinde cū dicit. Sed cer te bene ꝯſulendū eſt. Patet ex modo loquen di / ꝙ ꝯformat ſe v̓bis decretalis. In ciuita te. ꝙ nō loqͥtur niſi ꝓpter dubiū intētōis cō trahētiū. Et ex illo qd̓ affirmat ſtatim in qͣr ta ꝑte dicēs. Illud aūt penitꝰ videt̉ illicituꝫ/ ꝙ idē qͥ dicit̉ emptor ī ſe cōſtituat redditū ⁊c̄. vbi notet lector de correctōe quā tractatꝰ fa cit dicēs ꝑ viciū ſcpͥtoris factū eē vt dicatur emptor ꝓ vēditor. qꝛ nō poſſet (inquit) bn̄ ex emplificari ꝙ emptor cōſtituat redditū in ſe Sed hic cognoſcit̉ inaduertentia magna. qm̄ emptor ⁊ vēditor ſe habēt correlatiue. et pōt ille qui emit conſtituere ſe venditoreꝫ ꝑ redditū vel actionē qua ſe obligat ad plꝰ dā dum / vel in pecunia vel in ſpe / qͣꝫ acceꝑit. Et hoc obſecro tu lector vigilanter attēde. et co gnoſces ꝙ affectio nimia īpugnādi cēſuali ſtas/ fecit alit̓ ſonare v̓ba Innoc̄. qͣꝫ ſua fue rit intētio. ſicut de ſonitu cāpanaꝝ vulgarit̓ exꝑimur. ¶ Proinde ſuꝑ reliqͥs ꝯcluſis ꝯͣ cē ſualiſtas ad vitā. ⁊ d̓ regula iſta. Qui dubio ſtāte agit aliqͥd mortal̓r peccat. dictū ē pͥus ꝓpoſitōe terciadecima ſcd̓e partis. Quarta attentio. ¶ Attendat̉ ꝓ reſpōſiōe ad terciū fundameꝫ tū ꝙ cēſualiſta bonā habēs intētionē ſic̄ hr̄e p̄ſumit̉ ī caſu noſtro nō agit ī fraudem legis nec ꝯtra legē. Nec illud qd̓ īquirit̉ q̄ drn̄tia ſit ſi nō poſſit recipi vnꝰ denariꝰ ex vſura/ et ex ꝯͣctu cēſuali recipient̉ plꝰ qͣꝫ cētū/ ꝯcludit Et patet rn̄ſio ꝑ exemplū datū in materia d̓ ſimonia. qꝛ ſacerdos celebrās miſſas/ p̄t re ciꝑe centū franeos ꝓ ſuſtētatōne vite ſue. Et nō poſſet reciꝑe vnū denariū pro cōmutati one miſſe ad denarium. ¶ Attēdat̉ cir Attētio quila. ca qrrū ſūdo mētū qd̓ ſupponit̉ illic eē fraus vſurarū. tuꝫ rōe mīoris p̄cij. tū ex ꝯditōe ꝯͣhētiū. Et id̓o nihil ꝯtra caſū nr̄m vel ſil̓em. qm̄ p̄ciū eqͣtur vēditioni. nec fit ad vſurariū queſtum. Sexta altello. per caſu ciui ¶ Attēdat̉ ſu 5 li qͥnti fūdamēti illud qd̓ tactū ē ī recitando. ꝙ .ſ. illū caſuꝫ nō vidi ī textu legis cuiꝰ ſup pono bonū intellectū. Uidi aūt dn̄m de pa lude qͥ fuit magnꝰ iuriſta ⁊ theologuſ qͥ ſuꝑ terciū ſnīaꝝ. diſt. xxxvij. vbi cōiter doctores theologi tractāt materiā d̓ vſura/ ⁊ ibi requi ratur. Hic inquā doctor ponit caſū legis/ ꝙ ſi Petrꝰ vēdat cōitati aliquā domū vel here ditatē centū frācis/ pōt ſtatiꝫ emere. x. libraſ ad vitā ſuꝑ eadē hereditate. Ueꝝ ē ꝙ exhibi tus ē mihi mō textꝰ legis p̄dicte qͥ ſic hꝫ. S cui qͣꝫtitas certa leget̉. ⁊ qͦ ad p̄ſtet̉ ī ſinguloſ annos/ certū aliqͥd veluti vſuras iuſſerit te ſtator p̄ſtari/ legatū valet. Sed ī vſurꝭ hacte nus valere debet/ quatinus probabilē mo dū vſuraꝝ nō excedat. ¶ Ex hoc textu patet pͥmo qd̓ facit ꝓ nobis. qꝛ dicit ꝙ legatū va let. Patet etiā ꝙ nomen vſurarū hic nō acci pitur ꝓut hꝫ maliciā ſibi ꝯuolutā/ ſicut ē no mē furti ⁊ rapine. alioqͥn ſibi ꝯtradiceret. ſed accipit̉ vſura ꝓ ſuꝑabundātia ī ꝯtractibꝰ/ ꝓ ut etiā gloſat ſanctus Thomas illud Deut̓. xxviij. Fenerabis gentibꝰ multis. Et ī euā gelio Lu. xviij. increpat̉ piger ſeruꝰ qͥ nō de dit pecuniā ad vſurā/ qͣꝫuis ſit hic metapho rica locutio/ ſicut ibi. Feneratur dn̄o qͥ miſe retur pauperis. Attentio ſeptima ¶ Attēdatur ꝓ ſexto fundamēto nō ſemꝑ ve rū eſſe ꝙ ſi dilatio traditōis mercis facit p̄ci um diminui/ ꝯtractꝰ ſit vſurariꝰ. qͥa caſus ē oppoſitꝰ ī terminis. c. in ciuitate pͥus allega to. ⁊ tactū eſt in qͥnta propoſitōe ſcd̓e partis uo pacto ſit hoc factibile. Attentio octaua. De contractibus XXXVI ¶ Attēdat̉ pꝰ diſcuſſiōeꝫ aliqͣlē p̄dicti tracta tus/ ꝙ ꝓ oībꝰ dictis ī pͥma ꝑte ſub. xx. ꝯſide ratōibꝰ ſūt doctores theologi ī varijs paſſi bus/ ꝯſeq̄nt̓ ad legē euāgelicā ⁊ naturalē/ cū qͥbꝰ legibꝰ loqͥ nō ē ſine lege loqͥ. Noīatim .ſ Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. diuerſis. circa materiā de iuſticia. nūc diuidēdo iuſticiā in ꝯmutatiuā ⁊ diſtributiuā/ querēdo ꝯſeq̄nter de ꝯtracti bus emptōis ⁊ vēditōis. de vſura ⁊ ſil̓ibus Sic̄ poterit inuenire ſtudioſus ſine qͦtatiōe ad qd̓libet v̓bū. qm̄ iuxta dictum Senece. Nō minꝰ culpāda ē nimia diuiſio qͣꝫ pauca. ꝯfuſiōꝫ em̄ generat. ſicut ptꝫ ī puluere. ſi p̄te rea cauſet turbatōeꝫ memorie. ⁊ intelligentie magnā inuolutionē/ querat̉ ab exꝑtis. Attētio NoNā. ꝓdictꝭ iſcd̓a ¶ Attēdat̉ ꝙ ꝑte ſub. xxiiij. ꝓpoſitōibꝰ ſūt doctores theo logi qͣꝫtū libros habui et videre potui ¶ Pri mo ad ꝯcluſionē reſpōſalē ī forma cōcordat Io. an. ī ſūma ꝯfeẜ. qͥ theologus fuit et ma gnus inueſtigator etiā iuriū poſitiuoꝝ. li. ij ni. vij. de vſuris. q. xxv. Cuiꝰ hec v̓ba ſunt in forma. Quid ſi vēdidi p̄diū tali ꝯditōe adie cta/ vt qn̄ ſoluat̉ p̄ciū a me vl̓ ab herede meo rehabeā prediū ego vel heres meꝰ. vel ꝙ vſ qꝫ ad tot vl̓ tot annos poſſim rehabere ſolu to p̄cio/ nūquid eſt vſurarius cōtractꝰ? Rn̄ detur ẜm Ray. §. vi. Itē quid ſi. Ad hoc di co ꝙ nō eſt mutuū/ ⁊ emptor facit fructꝰ ſu os ſine ꝑiculo vſure/ licet vēditor iuxta ven ditionis formā poſtea recuꝑet prediū. Et hͦ intelligas niſi in fraudē vſuraꝝ ſit facta tal̓ venditio vel cōditio. quod p̄ſumitur ex his coniecturis .ſ. ex eo ꝙ modicuꝫ eſt preciū re ſpectu valoris rei. vt extra de emp. ⁊ ven. ad noſtrā. Itē ex eo ꝙ aliqͥd ꝑſoluit vltra ſūmā receptā/ puta fuit vēdita ꝓ centū/ ⁊ ē ī pacto ꝙ cū reſcindet̉ vēditio/ reddant̉. cxx. extra d̓ pigneribꝰ Illo nos. Itē ex eo ꝙ emptor cō ſueuit exercere vſuras. vt in p̄dicta decretali ad noſtrā. Idē Hoſti. v̓. ix. Et Bern̄. ī glo. ſuꝑ. c. Cōqueſtꝰ. Hec ibi. ¶ Facit etiā Guil helmꝰ ꝯpilator optime ſumme de vicijs ⁊ ꝟ̓ tutibꝰ tractatu de auaricia ꝑte de vſura. Dū nūerās ꝯͣctū cēſualē int̓ vſurarios hanc aſſi gnat rōem. qꝛ res lōge ꝓ minori p̄cio recipi tur ad annuā pēſionē ꝓpt̓ pactū redimendi. Cōcludit̉ gͦ ꝑ argumētū a ꝯtrario ſenſu/ ſi n̄ det̉ p̄ciū minꝰ nō erit ꝯtractꝰ vſurariꝰ / ſaltē ex hac radice ¶ Porro nō legi theologos ali os/ ponētes in forma caſum noſtꝝ. ſed ꝯclu dit̉ rōnabilitas eiꝰ ex alijs dictꝭ ſuis atqꝫ fū damētis/ ⁊ ſpāliter ſi attendat̉ qͥd dicūt vſu rā formaliter eſſe. ¶ De iuriſtis aūt vidi plu res allegatos/ quos original̓r nōdū inſpexi niſi Ber. glo ſatorē decretaliū. c. ꝯqueſtus. d̓ vſuris. ī gloſa. ij. circa finē ibi. Itē ſi vendo In qua gloſa notat pecuniā numeratā poſ ſe dari ad pōpā vel oſtētationē / ſicut etiā da ri pōt ꝓ impignoratōe qͦ caſu dicit aliquid poſſe ſumi vltra ſortē. Loquit̉ inſuꝑ de pre cio vltra ſortē adiudicato in fauorē eccleſie. Sanctꝰ Tho. ſentit idē qd̓ priuſ d̓ pecunia nūerata. Un̄ patꝫ ꝙ malignātibꝰ vix poteſt claudi aditꝰ ad vſurā Poterūt em̄ fingere vl̓ ſuū intereſſe vel aliqͥd ſil̓e. ¶ Sūt alij ꝓ caſu nr̄o allegati/ ſic̄ dn̄s Hoſti. ī dicto. c. ꝯque ſtus. Sicut H. boyc. qͥ p̄dictos recitat nec īprobat. Sicut Ber. ī ſūma. de vſura. in. §. iij. ¶ Ceteꝝ de redditibꝰ ad vitā ꝙ liceant/ te net exp̄ſſe dn̄s de palude/ vbi pͥus. allegās ⁊ rn̄dēs. Qui ꝓpterea tenet artē cāpſoriā lici tā nō adducēs aliā rōem qͣꝫ ꝙ eccl̓ia tolerat eā. Doctor iſte p̄terea ponēs opinionē durā di/ qͥ ſctm̄ Tho. inſeqͥtur/ tenet illd̓ qd̓ dictū ē de receptōe mutui ad vſurā ita tn̄ ꝙ dans nō abneget a ſe ius repetēdi/ ſicut nec pōt ꝓ pter ītereſſe reipublice. Preterea doctor ſub tilis in quarto ponit caſum ſexte propoſiti onis/ ſecūde partis noſtre/ approbans illuꝫ ⁊ laudans. ⁊ addens ꝙ legitime preſcribens rem prius alienam/ non tenetur in foro con ſcientie dum ſibi conſtiterit eam fuiſſe alie nam reſtituere/ faciente hoc legis autorita te. ⁊ negligentiā cuſtodientium res ſuas pu niente. Concordat p̄dictus de palude in qͣr to ſuo. Attentio decima. ¶ Attendat̉ ꝙ ſuꝑ caſu particulari fuerūt in quiſita plurima conſilia peritoꝝ/ etiā theolo goꝝ ī varijs locis ⁊ collatōibꝰ. noīatim Cō ſtantie in reformatorio. ⁊ ad partē ⁊ ī ſcedu lis ſubſcriptis. ⁊ qui vidit teſtimoniū ꝑhibu it/ ꝙ ꝯtractus p̄dictus et ſimiles/ ſunt liciti. Doctores aūt viuētes nō minorē habēt au toricatē doctrinalit̓ exponēdi ſacra ſcriptu ram vel interptandi iura/ qͣꝫ mortui. Et qui nō ſcripſerūt qͣꝫ qui ſcripſerūt ¶ Et ideo fru ſtra fit aliqn̄ tot allegationū multiplicatio. Cōfeſtim vt vnus aliquid ſcripſit. ⁊ ꝯtemni tur viuentiū ꝯſiliū. qui ſepiꝰ attēdere magis poſſunt circūſtantias ꝑticulares/ ẜm quas variari iudiciū ſepe neceſſe ē. quemadmodū dicunt exꝑientiſſimi medicorū ī homībꝰ ſa S 5 Tractatus nandis/ ꝙ regule generales tradite ſub arte vix inueniunt̉ practicabiles abſqꝫ exceptōe. multo magis in moralibꝰ hoc euenit quāto plures ſunt mutatōes animoꝝ qͣꝫ corporuꝫ Propterea neceſſitatus eſt ph̓us dū mediū virtutis inqͥreret dicere/ ꝓut ſapiens iudica bit. ¶ Patet exinde quorundā nimia humili tas vel vanitas/ qͥ reqͥſiti dicere qͥd ſentiāt de aliquo caſu morali/ confugiūt ſtatim ad al legationes ſuꝑ allegatōnes. ⁊ ad gloſas ſuꝑ gloſas/ dimiſſis etiā qn̄qꝫ textibꝰ/ aut princi pijs vniuerſalibus ad que debet reſolutio fi eri dicētes. Iſte ſic ſentit. alter ſic ſentit. alter) approbat eū. alter ſentit cuꝫ iſto. quibus re cte dici poteſt. Dic nō quod alij ſcripſerunt. ſed qͥd tuipſe dicis vel ſentis. Dicit em̄ Ari ſto. vi. ethicoꝝ. ꝙ iudicia prudentiū ⁊ exꝑto rum habēda ſunt ꝓ pͥncipijs/ vbi etiam nul lā aſſignarēt rationē. qm̄ ex multis exꝑiētijſ ⁊ ſtudijs euenit illud. Chara (id ē p̄cioſa) da tur longo prudentia tꝑis vſu. Sic̄ in medi cina/ ſic in omni arte Un̄ orta ē illa maxima a ſapiente ⁊ ph̓is poſita. Cuilibet experto ī ſua arte credendū eſt. ¶ Ubi aūt diſſentiunt doctores ſuper aliquo caſu/ cuiꝰ vtraqꝫ ꝑs ſi ue agat̉ ſiue nō agat̉/ pōt in culpā v̓ti. ꝓut exͣ emplificatuꝫ ē in. c. inqͥſitionis. extra de ſen. excō. Oportet tūc attendere ꝑticularius ad circūſtantias tā ex ꝑte doctorū loquentiuꝫ. vt qꝛ iſti ſunt plures et famoſiores/ ſanctio res quoqꝫ. ⁊ in dictis alijs ſolidiores/ qͣꝫ ex parte illius rei que nō agēda vel agēda ꝓpo nit̉. Demū ex fine ⁊ intentione agentiū. Ut ex om̄ibus eliciatur de duobus probabili bus ꝓpoſitis quid illoꝝ ꝓbabilius haben dū ſit. Pretactu eſt inſuꝑ de reſolutōe facien da ad termīos iuris diuini/ vbi humana iu ra diſſonare ad inuicē/ vel contra charitateꝫ viderent̉ militare. Ita em̄ fieri neceſſe fuit ꝓ ſedatōe ſciſmatis ꝑ cōcilij generalis cōuoca tionē ſine papa recepto ꝑ oēs qui cōuenerāt ⁊ ꝑ iudiciū cōcilij ſuꝑ vtroſqꝫ ꝯtēdentiuꝫ de papatū. Nō obſtāte lr̄ali ſono decretoruꝫ ꝙ nec cōciliuꝫ euocari pōt ſine papa. nec papa pōt a toto ꝯcilio iudicari. ¶ Sed hec hacte nus ꝓteſtatōe ſubiūcta/ ꝙ nihil hic vel alibi temerarie loqͥ ꝓpoſitū fuit/ nihil cū ꝯſciētia vel detractionis/ vel inordinati fauoris/ vel amaricati cordis. nihil deniqꝫ in fauorē illi citoꝝ contractuū vel contrahentiū. p̄ſertim vſurarie prauitatis. quā nouimus tā diuīo qͣꝫ humano iure damnatam. ¶ Finit tractatus de contractibus. ¶ Incipit tractatus eiuſdem de ſimonia. Uper materia ſimōiace labis L in collatōe bn̄ficioꝝ ꝑ papā re ſoluēdo materiā ad radicē ſcri pture ſacre. qua dimiſſa ꝑcur rere ramos opinionū ꝑticula riū fine caret. ponit̉ hec vnica concluſio Imoniaca labes ꝯͣ ius diuinū vl̓ d̓ ſimoniaca ſpecie ſuſpectū ē in ꝯferē te bn̄ficiū eccl̓aſticū (etiā ſi ſit papa exigere vel extorquere a bn̄ficiādo ꝓmptaꝫ pecuniā/ ſub titulo primoꝝ fructuū. ac impe dire poſſeſſionē ⁊ officiationē ſuaꝫ quouſqꝫ ſoluerit illā pecuniā. Deducemꝰ ꝯcluſioneꝫ hanc primo ex ſeptē ſuppoſitiōibꝰ fundatis in iure diuino. ¶ Dehinc reſpōdebimꝰ ſeptē obiectionibꝰ. ¶ Subinde ſeptē ꝯſideratōes vel doctrinas adijciemus. Prima ſuppoſitio. Upponit̉ pͥmo ꝓ ꝓbatōe/ ꝙ in bn̄fi xio p̄ſertiꝫ habēte curā aīaꝝ ſūt hec duo .ſ. officiū ⁊ bn̄ficiū. Beneficiuꝫ aūt (ſicut dici ſolet ⁊ veꝝ ē) dat̉ ꝓpter officiū. Un̄ ad ius ⁊ obligationē officiādi/ compe tit ius bn̄ficiū recipiendi. ſicut infra docebi tur ex omni iure. Propterea nō dꝫ obligari quis ad officiandū ꝑ traditionē ordinis ſa cri vel al̓s niſi bn̄ficiū .i. ius recipiendi ſuſtē tationē vite ſimul annectatur. ¶ Secunda ſuppoſitio. Upponit̉ p̄terea/ ꝙ officiū eccl̓iaſti tū qn̄qꝫ ſumit̉ ꝓ iure officiādi/ qn̄qꝫ pro obligatōne ad officiandū. qn̄q vo ꝓ ipſo actu officiādi. ¶ Eſt autem hm̄oi actus ſic deſcriptibilis/ ꝙ ē exercitiuꝫ aliqd̓ impēſum ad vtilitatē alteriꝰ vel alioꝝ/ ꝓ con ſecutōe felicitatis eterne et damnatōis euita tione. Un̄ ꝑ hāc vltimā clauſulā differt offi ciū eccl̓iaſticū ab officio tꝑali vel ciuili. vide licet rōne finis ꝓximi ſeu pͥncipaliter inten ti. qm̄ finis proximꝰ officij ciuilis ē felicitaſ ſeu trāquillitas politica vite pn̄tis. officiuꝫ aūt eccl̓iaſticū habet finē altiorē videlicet ſa lutem eternam animarum. ¶ Tercia ſuppoſitio. Upponitur inſuper ꝙ hec tria pure ſunt ſpūalia .ſ. ius ad officiandū qd̓ dat̉ a ſuꝑiore vocāte vel eligente. qͥa nemo aſſumit ſibi honorē ẜm apoſtolū ſed qui vocat̉ a deo ſicut Aaron. Sil̓r obliga De Simonia XXXVI tio ad officiandū ꝯſurgit ex cōſenſu ſuſcipiē tis hoc ius vel honorē. Sil̓r actus officiā di ſpūalis ē rōne finis vel obiecti. ⁊ vt freq̄n ter rōne ipſiuſmet obſequij/ ſicut ſūt bapti zare p̄dicare/ ordinare/ celebrare miſſam/ ab ſoluere ⁊ ita de reliquis. Quarta ſuppoſitio. Upponit̉ ampliꝰ tāqͣꝫ ſufficienter ⁊ exp̄ſſe determinatū de iure diuino ꝑ xp̄m ⁊ ꝑ apl̓m/ ꝙ ad officiū eccl̓iaſti cū ſic trifarie ſumptū ꝓ iure ꝓ obligatiōe/ ⁊ pro ipſo oꝑe/ correſpondet bn̄ficiuꝫ trifarie ꝓportionabiliter ſumptū .ſ. ꝓ iure. pro obli gatione ⁊ ꝓ ipſo oꝑe. ¶ Un̄ beneficiū ꝓ ipſo iure ſic pōt deſcribi/ ꝙ ē ius recipiēdi ſuſtēta tionē vite tꝑalis cōdecentē rōne ſui ſpūal̓ of ficij. ¶ Obligatio aūt ad beneficiū p̄ſtandū/ conſurgit ex obligatione que ē ad officiādū. Un̄ illi qui pure ſponte miniſtrant ſpūalia/ nō ſemꝑ obligātur illis quibus fit hec mini ſtratio/ qͥn habeant curatos vel p̄latos ad hͦ ipſum eis miniſtrandū obligatos. alioquin duplici cōtritione vel onere p̄merent̉. ¶ Ce teruꝫ actus bn̄ficij actui officij vel exercitio correſpondet. ⁊ hoc vtiqꝫ de iure diuīo ⁊ in ſeꝑabili/ ſicut deducit apl̓s ex multiplici ra dice ſumpta. nūc a lege ſcpͥture. nūc a lege na ture. Un̄ ſic ait vbi pͥus. Quis militat ſuis ſtipēdijs vnqͣꝫ? Quis plātat vineā ⁊ de fru ctu eiꝰ nō edit? Quis paſcit gregē et de lacte gregis nō māducat? Nūquid ẜm homineꝫ hoc dico/ an ⁊ lex hoc nō dicit? Scriptū eſt em̄ in lege Moyſi. Nō alligabis os bouis triturātis. Nūquid debobꝰ cura ē deo? An ꝓpter nos hoc dicit? Naꝫ ꝓpter nos ſcripta ſunt. quoniā debet in ſpe qui arat arare. et qͥ triturat/ in ſpe fructus ꝑcipiendi. Si nos vobis ſpūalia ſeminamus nō magnū eſt ſi nos carnalia vr̄a metamꝰ. Si alij ptātis ve ſtre ꝑticipes ſunt/ quare nō potiꝰ nos? Sꝫ nō vſi ſumꝰ hac ptate/ ſed oīa ſuſtinemꝰ/ ne qd̓ offendiculū demꝰ euāgelio xp̄i. Neſcitis qm̄ qui in ſacrario operant̉/ que de ſacrario ſunt edūt. ⁊ qͥ altario deſeruiūt/ cū altari ꝑti cipant? Ita dn̄s ordinauit his qui euange liū enunciant d̓ euangelio viuere. Hec apo ſtolus. immo ꝑ apoſtolū dn̄s. ¶ Quinta ſuppoſitio. Upponit̉ rurſus ꝙ in his q̄ ſunt ſi moniaca de iure diuino ⁊ nō ſolum qꝛ ꝓhibita lege humana (vt ita loq̄ mur more iuriſtarū) Papa poteſt cōmittere ſimoniā. qm̄ diuine legi ſubijcit̉ ſicut alius. ⁊ dum tranſgreditur illā/ grauiꝰ peccat qͣn to maior habet̉. Conſtat aūt prohibitū eſſe iure diuino/ vt illud quod eſt vere ſpūale/ q̄ ratur emi vel vendi/ ſicut de Gyeſi ⁊ de Si mone mago ſcriptura ſacra palā tradit. Et ſicut xp̄s ad diſcipulos loquens determīat Gratis accepiſtis gratꝭ date Mat. x. Ubi in eodeꝫ capitulo determinauerat que dicta ſunt de iure beneficij reſpectu officij duꝫ ait. Dignus eſt operarius cibo ſuo. et Luce. x. dicitur mercede ſua. ¶ Sexta ſuppoſitio. Upponit̉ vlteriꝰ ꝙ lꝫ officio papa li. rōne iuris ⁊ obligatōis et operis ſpūaliſ/ cōpetat bn̄ficiū trifarie pro portionabilit̓ acceptū. nihilominꝰ ipſe papa nō pōt qͥbuſcūqꝫ modis voluerit/ bn̄ficiū il lud exigere vel extorquere ſed iuxta legē di uinā qd̓ iuſtū ē iuſte exequat̉. et ab om̄i ſpe cie mala (ſicut iubet apl̓s) ſemet abſtineat. ¶ Septima ſuppoſitio. Upponit̉ ꝯſequenter illud iniuſtuꝫ xē ⁊ tale quale nemo ſibi fieri vellet. ꝙ de būficio iure debito ipſi Petro ipſe det pecuniā pͥus qͣꝫ beneficio vtatur/ ne forte vſurarius ſit. Sic aūt eſt in caſu con cluſionis cuiꝰ veritas ex his ſuppoſitōibus ſimul ꝯbinatis videt̉ eſſe ſufficiēter oſtenſa. Cuiꝰ deductionis applicationē omittimꝰ q̄ v̓tualiter ⁊ reſolutiue ſtat in hoc/ ꝙ ius ſu ſcipiendi tꝑalia quantūcūqꝫ tꝑalia videant̉ eſt pure ſpūale rōne finis et obiecti. ꝓpterea bn̄ficiū eccl̓iaſticū nō magiſ poteſt vendi qͣꝫ officiū cui neceſſario connexū ē. quale tamē officium non eſſe vendibile nemo neſcit. Obiectiones. ¶ Prima obiectio. Ed opponit̉ ex radice ml̓tiplici. R Primo qꝛ ſic̄ ex antiqͣ lege decīe decimaꝝ debebāt̉ ſūmo ſacerdo ti a leuitis Nūeri. xviij. et Deut̓. xvi. Sic nō minꝰ in lege noua debet̉ hec de cimatio vel ſufficiēs recōpēſatio facienda ꝑ inferiores ipſi pape. Hec aūt recōpēſatō vi det̉ rōnabilis ꝙ fructꝰ pͥmi anni a qͦlibet no uiter beneficiato ꝑſoluant̉. qm̄ in hoc papa ſeruit eccleſie. ⁊ ita propter hoc officiū ī pro mouendo homines ſibi debet̉ ꝓ ſuſtentatio ne condecenti ſtatus ſui. ⁊ ad hoc tam perſo ne qͣꝫ beneficia poſſunt onerari. Secunda obiectio. Tractatus Mpliꝰ nō minꝰ pōt papa reciꝑe vel petere pecuniā a bn̄ficiato etiā pͥus qͣꝫ ſit ī poſſeſſione/ qͣꝫ canonici eccle ſie cathedralis. qui tn̄ canonici de ꝯſuetudi ne recipiunt tā pecunias numeratas qͣꝫ obli gationē an̄ poſſeſſionis adeptionem. Tercia obiectio. Mplius nō minus rationabiliter. immo rationabilius poteſt papa re cipere primas annatas beneficioꝝ/ qꝫ recipiunt vel p̄lati inferiores/ vel eccleſie cathedrales vl̓ alique religiōes. quod tamē ita fieri frequentius inuenitur. ¶ Quarta obiectio. Mplius beneficia multa tradun tur ad firmā ſeu penſionem annuaꝫ vel in titulo. et recipitur quandoqꝫ pars penſionis vel tota penſio/ prius qͣꝫ ſit ꝙ de redditibus aliquid acceptum. ¶ Quinta obiectio. Mplius quia nō eſt probabile ꝙ ꝑ § tot tempora toleraſſet eccleſia in ꝓ mouentibus et promotis/ talem ex actionē pecuniarum ſi fuiſſet ſimoniaca de iure diuino. quia nō ſolum qui faciunt ma la ſed qui conſentiunt faciētibꝰ (ẜm apoſto lum) digni ſunt morte. Sexta obiectio. Mpliꝰ videret̉ ex his/ ꝙ horribilis ꝯfuſio fuiſſet hactenꝰ ī eccl̓ia ꝓpter defectū tituli ſeu iuris in bn̄ficijs. ⁊ ꝯſequēter ī defectu ammīſtratōis ſacramen toꝝ ad populos ꝓpter defectū vel ſuſpenſi onē eccleſiaſtice poteſtatis in miniſtris. ¶ Septima obiectio. Mpliꝰ qualiter ꝓuideret̉ ſic promo. tis papa vel altero promouente / ſi moniam cōmittente. Sequuntur reſpon ſiones ad predictas obiectiones. Eſpondendo talibus obiectꝭ di cimus primo/ ꝙ inferunt et con I cludunt aliquas veritates. Ut ꝙ officio pape debeat̉ beneficiū ſuf. ficiens ⁊ condecens. Et ꝙ ab inferioribꝰ ſi bi debetur ſubſidium. Et ꝙ illud ſubſidiuꝫ poteſt vel potuit debitis circumſtantijs ob ſeruatis accipi ſuꝑ fructibꝰ inferioꝝ benefi ciorū vbi nō eſt aliter facta pape ſufficiēs ꝓ uiſio. ſicut prima ratio ſatis hoc cōcludit tā ex iure diuino qͣꝫ naturali/ p̄ſuppoſito diui no. Sed ꝙ fiat exactio vel extorſio ſicut cōcluſio loquit̉/ ratio non concludit. ¶ Ad ſecundam rationem. Einde cū videt̉ oppoſituꝫ ꝯcludi ꝑ ſpondet̉ ꝙ lata eſt differētia. quoni ſecundaꝫ rationē de canonicis. Re am tales pecunie nō exigunt̉ a canonicis ꝓ beneficio vel officio ſed ꝓ ꝯmunibꝰ oneribꝰ ſupportandis in quibus canonicꝰ ille par ticeps erit quo ad emolimentū ꝯmune. ſicut pro fabrica. pro pane. pro pueris de choro. pro clientibus. pro cappa ⁊ ſimilibꝰ. Nō ne gamus tamen quin apud aliquos modꝰ exi gendi nō ſit vſqꝫ quaqꝫ purus ⁊ decens. licꝫ nō ꝓprie ſimoniacus. ¶ Ad terciam rationem. Einde tercia ratio concludit cōfor miter ad primā. Deberet ergo ſimi lis eſſe conformitas de nō exigēdo fructus an̄ ꝑceptionē eoꝝ/ ſicut nec exigunt̉ ab illis de quibus eſt argumentū. ¶ Ad quartam rationem. I Einde poſſumus de quarta rōne ſi cut de ſcd̓a dicere. ⁊ ſil̓r de ſequētibꝰ quo ad hoc ꝙ valde ml̓ta (prochdo lor) fiunt ⁊ facta ſunt habentia malā ſpecieꝫ turpis queſtus. ⁊ in multis ſimoniacaꝫ pra uitatem ſicut ⁊ alia vicia regnare videmus paſſim apud hoīes. virtutes autē raro. pro pterea dicit lex antiqua. Nō inſequerꝭ mul titudinē ad faciendū malū. hec em̄ eſt argu mentatio peſſima. Multitudo facit hoc. igi tur eſt licitū. qm̄ oppoſitū ꝯſequētis freq̄n ter ⁊ quaſi ſemꝑ ſtat cū antecedente. ¶ Ad quintam rationem. Einde rn̄det̉ ꝑ hoc ad quintā. Ad dendo ꝙ apud bonos ꝯſcientioſos ⁊ eruditos/ quos nō excecauit mali cia vel ſuꝑbie vel adulatōis vel auaricie. tal̓ ſimoniaca peſtis reprobata ē ꝑ p̄dicationes ⁊ doctrinas verbis ⁊ ſcriptis. ⁊ nouiſſime ꝑ hoc ſacꝝ conciliū .ſ. Conſtan̄. iudiciali ſeue ritate damnata fuit in capite. ¶ Ad ſextam rationem. Eniqꝫ ꝑ p̄miſſa patet ad ſextā aliqͣ lis reſpōſio. Addendo ꝙ aliqͥ ⁊ ſi nō oēs potuerūt habere veꝝ tituluꝫ in ſuis bn̄ficijs ⁊ veꝝ ordinē ſicut ꝯſtat. ⁊ hoc ꝓpter excuſatōes aliqͣs ꝓbabiles apd̓ aliqͦs ta p̄latos qͣꝫ ſubditos. Subditos eī excuſa re potuit ignorātia iuris ⁊ facti. ī quibꝰ ſup̄ mus papa xp̄s ſuppleuit et ſupplet in talibꝰ defectū p̄latoꝝ/ ſtante bona fide ſubditorū. ¶ Rurſus promotos ꝑ ſimoniacaꝫ hanc ex De Simonia XP actionē/ potuit fortaſſis excuſare reſpectꝰ re demptōis ꝓprie vexatiōis. quemadmoduꝫ dicūt etiā in ſimili theologi. ꝙ vbi p̄ſbyt̉ nol ſet baptizare puerū poſitu in articulo mor tis niſi pecunia paccepta. nec apparet alius potens vl̓ ſciens baptizare propter defectū aque vel intinctōis/ parētes pueri dare poſ ſunt pecuniā. nō quidē intentione emēdi ba ptiſma/ ſed redimēdi vexationem ſuam ⁊ pu cro prouidēdi. Neqꝫ ꝑ hoc dicendi ſunt con ſentire peccato ſimonie huiꝰ curati. ſicut in materia d̓ vſuris pōt aliqͥs accipere ad vſu ram licite in caſibus certis/ qͣꝫuis alteri nul lo modo liceat dare. Un̄ redemptio vexati onis videt̉ habere locū. nō quidē in acquirē do ius nouū ad officiū vel bn̄ficium hmōi ſpūale. p̄ſertim apud conferentē. ſed inuenit̉ habere locū dū tolli querit̉ impedimētū qd̓ apponit̉/ ne quis iure ſuo vel re ſua pacifice potiatur vel vtat̉. Sic fortaſſis excuſabiles eſſent ſubditi reſpectu curatorū vel p̄latorū. dū compellunt̉ pecuniaꝫ an̄ tradere/ qͣꝫ res ſpūales eis debite cōferant̉. ſicut ī exemplo priori de baptiſmo paruuloꝝ. de ſepulturꝭ. de mīſtratione corꝑis xp̄i. de abſolutōne ſa cramentali. de collatione ordinū. mr̄imoni orum ⁊ ſimiliū. ¶ Deniqꝫ ꝓ rn̄ſione ad ſepti mā rationē/ ꝯſideratio ſeptuplex notabit̉ / ſa tis conformiter ad p̄miſſa. Ad ſeptima ratione ¶ Prima conſideratio Imoniaca labes ſicut de ꝑ ſe nō ē hereſis/ ſic nō aufert a papa ne xeſſario ſuā poteſtatē vel eccl̓iaſti ce ptātis plenitudinē. īmo nec ex ecutiōeꝫ. ¶ Prima ꝑs ideo manifeſta ē. quia ſtat aliquē eſſe ſimoniacū ex ſola deprauati on affectus ꝑ auariciā/ remanēte iudicio re cto intellectus ꝙ ſic agere peccatuꝫ ē. Nō eſt aūt hereſis ſine deprauatiōe intellectus ꝑ er rorē in his q̄ recta fides tradit. Pōt nihilo minus p̄ſumptione iuris vel oꝑis ſimonia cus om̄is haberi in fide ſuſpectꝰ. ¶ Patet al tera pars. quoniā poſitiuis legibus ſuis nō eſt papa ſubiectꝰ/ vt tales ſunt Ꝙ aūt ſimo niacus ſuſpendat̉ ab omī exercitio tanqͣꝫ ex cōicatꝰ ip̄o facto/ poſitiuū eſt. qd̓ non ligat papam. cum par in parē nō habeat imperiū Cū p̄terea ſit hoc modo ſolutꝰ legibus. in tellige pure poſitiuis penalibꝰ vt ſupra ius hoc modo ſumptū. ¶ Sic intelligenda ē (ꝓ ut arbitror) diſtinctio dominorū iuriſtaruꝫ. dum dicunt aliquid eſſe ſimoniacū. quia ꝓ hibitū eſt in illo caſu nō poſſe papā cōmitte re ſimoniā. plane nulla eſt ꝓprie ſimonia ni ſi qꝛ ꝓhibita iure diuino/ vbi .ſ. cōuenit con tractus iſte rerū ſpūalium pro re cōmēſura bili numiſmate. do ſi des. vel do vt des. Ni hilominus apponit̉ in aliquibꝰ contractibꝰ nō de ſe ſimoniacis pena ſimonie. vbi veruꝫ eſt ꝙ hoc id̓o dicit̉ ſimoniacū. quia lege hu mana prohibitū. ſicut aliquis punit̉ tanqͣꝫ hereticus p̄ſumptione iuris poſitiui vl̓ ope ris qui veraciter eſt catholicus. Cōſideratio ſecūda Imoniaca labes in papa/ conferen do prelaturā vel beneficiū/ non tol lit neceſſario ius ad beneficiū. neqꝫ poteſtatis eccleſiaſtice ſuſpendit executōeꝫ. ¶ Hec cōſideratio ſequit̉ ex antecedēti. quo niā poteſt papa velle taliter promotum/ nō incurrere ſententias iuris poſitiui. etiaꝫ vbi veram ſimoniā cōmitteret/ cōſentiēdo ſimo niace promotioni ſue. qͣꝫuis apud deuꝫ nō euaderet omnē penā. ¶ Patet aliunde conſi deratio iuxta ea que dicta ſunt circa ſextam obiectionē de redemptione vexatōis. vel eti etiā vbi bona fides ⁊ ſimplex in ꝓmoto eēt/ ipſumqꝫ ſaluaret. Cōſideratio tercta. Imoniaca labes ꝑiculoſior eſt/ etſi nō quo ad deuꝫ. tam quo ad foꝝ ec cleſiaſticū/ ī ꝓmotis ꝑ p̄latos inferi ores qͣꝫ ꝑ papā. Hoc ꝑſpicuū eſt in p̄cedēti ꝯſideratione. Attēto ꝙ om̄is ſimoniacꝰ ip̄o iure excōmunicatus eſt cū reliquis penis a quibus nō liberat̉ ꝑ ordinariū/ quemadmo dum de papa tactum fuit. CConſideratio qͣrta. Imoniaca labes qͣꝫuis poſſet excu ſari vel nō inueniri circa receptōem pecuniaꝝ vel eoꝝ que ſūt numiſma te mēſurabilia (quēadmoduꝫ ſunt obſequia vel fauores et obligatorie ꝓmiſſiones circa ſpūaliū admīſtratōeꝫ in lr̄is teſtimonialibꝰ ꝯferendis et ſil̓ibꝰ) Nihilominus expedit in his om̄ibꝰ vt obẜuet̉ apl̓ica regula. Quātū fieri pōt ab omni ſpecie mala abſtinete vos. ¶ Poſſet de pͥma ꝑte deductio fieri ꝑ pluri ma/ circa diuerſos ordines ⁊ ſtatꝰ/ circa reli gioſos ꝯuētus ⁊ ſeculares eccl̓ias. circa p̄la tos ⁊ officiarios ſuoſ. circa curatos ⁊ eoꝝ viP Tracattus carios vel ſubditos. Fiunt itaqꝫ plurima ꝑ tales hmōi que rectā habere pn̄t intentionē licet modꝰ faciēdi ſcādalizet. vt qꝛ videt̉ fieri pactio de temꝑalibꝰ. vel negatio ſpūalium. ſeu dilatio ꝓpter tꝑalia. vl̓ ex aduerſo fieriy det̉ ꝓpter temꝑalia ſpūalium collatio. exerci tiū vel frequētatio vt in miſſis dicendis. vt in horis lucroſis nō alijs frequētādis. Ca ueatur igit̉ hec multiplex mali ſpecies ꝑ bo ni ſpeciē appoſitā qͣꝫtum fieri dabit̉. qͥa non eſt noſtrū poſſe ſcandalis om̄ibus acceptis occurrere. ¶ Cōſideratio quita. Imōiaca labes cōmodiꝰ euitari po rif Iteſt ꝑ rectificationē intētionis deſi derādo .ſ. vl̓ ponit̉ ne quis iure ſuo vel re ſua pacifice accipiēdo temꝑalia nō vt ſunt p̄ciū ſpūaliū vel cupiditatis nutrimen tū ſed neceſſarie ſuſtētatiōis corꝑalis adiu mentū. Sic itaqꝫ ſaluabit̉ illic nō eſſe ꝯmu tationē ſimoniacā/ vbi tn̄ ꝯcurrit hoc. do ſi des. vel do vt des. qm̄ he dictōes ꝯditiona les ⁊ cauſales. ſi. vt. ꝓpt̓ et ſil̓es. nō notabūt cām pͥncipalē. ſed cōſecutiuā ⁊ minus princi palē. ſeu motiuā vel adminiculatiuā ſeu me ritoriā. vt ibi. Inclinaui cor meū ad facien das iuſtificationes tuas in eternū / ꝓpter re tributioneꝫ. Que vtiqꝫ retributio referebat̉ ad deum ꝓpter ꝓphetā ſicut finis ſub fine. Ubi autē vnuꝫ ꝓpter aliud (ſicut dicit ph̓s) vtrobiqꝫ vnum. Cōſideratio ſexta. Imoniaca labes pōt quo ad p̄teri ta ſuſciꝑe ꝓuiſionē et medelaꝫ ꝑ hoc ſacꝝ conciliū ꝓpter ſerenationē con ſcientiaꝝ ⁊ animaꝝ ſalutē taliter ꝙ abolean tur edicto generali quelibet pene vel ſentētie iuris poſitiui ꝯtra ſimoniacos edite cū ha bilitatibꝰ ad bn̄ficia iā obtenta. dādo licenti am inſuꝑ ꝓ p̄terito/ vt quilibet poſſit eligere confeſſorē idoneū qui eū ſuꝑ om̄ibꝰ dubijs vel ſcrupulis ī foro ꝯſcientie abſoluat. ¶ Ui detur fortaſſis hec prouiſio nimis lata vl̓ la xa iuxta ſeueritateꝫ eccleſiaſtice diſcipline. ſꝫ habeat̉ reſpectus ad īmenſitatē miſcd̓ie dei. et humanā fragilitatē que mallet ſepe ſaluti proprie qͣꝫ beneficio vl̓ ſtatui renūciare. ⁊ to lerabilis apparebit iſta ꝓuiſio. aut ſi de ne ceſſitate puniendi ſunt aliqui nimis notorie ſcandaloſi. nihilominus de ſalute ꝯmunita tis atqꝫ plurimoꝝ cogitet̉. ¶ Cōſideratio ſeptia. Imoniaca labes poterit ꝓ futuro p̄ ſeruatōꝫ hr̄e. Cogitet̉ ꝑ hͦ ſacꝝ ꝯcili um/ ne paſſim ⁊ licēter vt hactenꝰ in tro eat ꝯſuetudo leges debitas vel iā inſtitu tas renouādo. mutādo vel interp̄tādo circa collatōꝫ oīm ſpūaliū. tā a capite qͣꝫ a mēbris cū tali moderamīe/ ꝙ neqꝫ fiat ſtrictior ꝓhi bitio tꝑaliū qͣꝫ oꝑtet ī capite vel ī mēbris. ſi cut factū eſſe pluries exiſtimāt ī qͥbuſdā. Ne qꝫ rurſus ꝑmittat̉ talis laxatio que vel verā ſimoniā vel ſcādaloſam ſimonie ſpeciē ītro ducat. hec aūt particulariter ſit eorū qui ad hoc ꝑticulariter cōmiſſi ſunt. ¶ Ceteꝝ gene rale conciliū in qua ptāte poſſit leges hm̄oi p̄ſcribere p̄ſertim ſummo pōtifici ſine leſiōe plenitudinis ſue poteſtatis/ vtilis ē practica tio. de qua ſi annuerit deus / al̓s ⁊ alibi vide bit̉. ꝯcordādo plenitudinē ptātis papal̓/ cū ip̄a plenitudine poteſtatis concilij. O rōnabilē cō q tra ſimoniam ⁊ ſimoniacos refor Y mationē/ offerunt̉ ꝓpoſitiones q̄ ſequunt̉. quarum declaratio tam ſcriptis iā editis/ qͣꝫ viua voce poterit apparere. ¶ Prima propoſitio. Inis pͥncipaliter intentus recipien di tꝑalia ꝓ miniſtratione ſpūalium/ reddit homineꝫ ꝓprie ſimoniacū in foro conſcientie ⁊ ad deū. ⁊ ſi hanc intentio nē aꝑtis ad extra monſtret indicijs/ cēſendꝰ eſt in eccleſiaſtico foro ſimoniacus/ vel de ſi monia vehementer ſuſpectus. Secunda propoſitio nis pͥncipaliter intentus accipiē fdi tꝑalia ꝓ amminiſtratōe ſpūaliuꝫ A tanqͣꝫ ibi ſit adeqͣtio vera p̄cij ad p̄ cium/ ſicut ē in cōmutatione tꝑaliū ad inui cem/ reddit hoīem ꝓprie ſimoniacum. ¶ Tercia propoſitio. Inis pͥncipaliter intentꝰ vt priꝰ red dit hoīem ꝓprie hereticū/ ſi faciat hͦ A ex depͣuato intellectꝰ iudicio/ quaſi tale aliqͥd poſſit de facto/ aut debeat de iure fieri. ⁊ hoc ſi ꝑtinacia concomitetur. Quarta propoſitio. Bligatꝰ mīſtrare ſpūalia/ ſicut ſunt I ſacramēta et bn̄ficia eccl̓iaſtica/ pōt rōnabiliter et licite habere reſpectu ad tꝑale cōmodū. mercedeꝫ ⁊ premiū. qͣꝫuis minus principale ⁊ ſecundariū. N De ſymonia XXXVI ¶ Quinta ꝓpoſitio. Bligatus mīſtrare ſpūalia ⁊ mini ſtrās ea. hꝫ veꝝ ius ⁊ ptātē recipiē di tꝑalia. abſqꝫ hͦ ꝙ medicet ea. Et ſub hac intentoe licet minus pͥncipali) pōt vel po tuit obligare ſe ad miniſtrandū ſpūalia. et ꝑ mercede vel ſtipēdio vel cibo ⁊ ſua ſuſtē tatōe/ reciꝑe tꝑalia. ſic̄ exēplificari poſſet in omni ſtatu eccl̓iaſticoꝝ tam ſecularium qͣꝫ religioſoꝝ. a maioribꝰ ad infimos. ¶ Sexta ꝓpoſitio. Bligatꝰ miniſtrare ſpūalia ⁊ mini ſtrās ea ſub ſpe vel expectatiōe vel intentōe ꝙ recipiat tꝑalia ꝓ ſuſtētatiōe mi niſtri ⁊ mercede vl̓ cibo oꝑarij/ nō ideo cō uincit̉ ſymoniacus. ſic̄ nec ille qͥ dat tꝑalia ſub ſpe recipiēdi ſpūalia. īmo ſtaret ꝙ pec caret nō tradēdo ea. ſic̄ in caſu miniſtrans/ peccare poſſet abijciēdo vel reprobādo ta lia dona ſeu potius mercedē ⁊ ſtipēdia. ¶ Septima ꝓpoſitio. Ccleſiaſticus miniſtrās ex debito ſue p̨̄latōis vl̓ officij baptiſma. cō firmatōeꝫ. euchariſtiā. ꝯfeſſionē. ordīes. ex tremā vnctōeꝫ. ſepulturā. ⁊ ita de reliqͥs ſpi ritualibꝰ. nō ideo ꝯuincit̉ ſymoniacꝰ/ ſi an te vel poſt miniſtratiōeꝫ/ recipiat temꝑalia ab illis quibꝰ miniſtrat ſpūalia. ¶ Octaua ꝓpoſitio. Ccleſiaſticꝰ/ officiās ex debito bn̄ ficio ſuo. ſic̄ frequētando horas ca nonicas. vel exeqͥas mortuoꝝ nō ideo cō uincit̉ ſymonia t̉/ ſi recipiat aut reciꝑe intē dat/ diſtributōes tꝑales aſſignatas illis qͥ talibꝰ aſſiſtūt officijs etiā dū aliqn̄ ſub hac intentōe mercedis vadit ad aliqd̓ officiuꝫ eccl̓iaſticuꝫ al̓s ptūc nō iturus. Exempli gr̄a. ſi cuilibet etiā religioſo qͥ intereſſet ma gne miſſe in eccl̓ia Cōſtan̄. qͦtidie diſtribu eret̉ vnus florenus. ꝯſtat ꝙ multi int̓eſſent qui mō nō īterſunt. nec al̓s intereſſent. nec ideo ſymoniaci eſſent iudicādi. ¶ Nona ꝓpoſitio. Ccleſiaſticus p̄latus aut alius ꝯfe rens beneficia eccl̓iaſtica/ nō ideo ꝯuincit̉ ſymoniacus / ſi recipiat a bn̄ficia tis aliqͣ tꝑalia. ¶ Decima ꝓpoſitio. Xtirpatio ſymonie/ non ita dꝫ ꝓcu rari ꝙ ducant̉ hoīes in maiora ꝑi cula ⁊ ſcādala/ ꝑ nimiā ſymonie re ſtrictōeꝫ vbi nō eſt vel pōt nō eē ſymoniacꝰ ſi habeat̉ intētōis vera directio. Nec ita ꝙ eccl̓ie vel eccl̓iaſticoꝝ dotatio/ debita iure diuino/ euacuet̉ vel fraudet̉/ ſub hoc refor mationis pretextu/ velut a demonio meri diano. ¶ Undecima ꝓpoſitio. Xtirpatio ſymonie/ pͥmo facienda eſt cordibꝰ hominū. oſtendēdo qͣli ter in corde vel intentione ſymoni aca prauitas cōmittit̉. ⁊ qualis debeat ha beri cordis intētio dū in miniſtratōe ſpūa liū fit vel expectat̉ temꝑaliū receptio. ¶ Duodecima ꝓpoſitio. Xtirpatio ſymonie/ ab eccleſia ſan Icta dei/ in capite ⁊ in membris/ ſa lubrius facienda eſt/ inducendo homines ad timorem dei. ⁊ ad cuſtodiā mandatorū ſuoꝝ ẜm legem euangelicam. qͣꝫ ꝑ ſolam iu rium penalium conſtitutioneꝫ. quoꝝ mul tiplicatio forſitan magis eſſet reſtringēda qͣꝫ augenda. multa em̄ reputant vl̓ puniūt tanqͣꝫ ſymoniaca/ que ſymonie rationem ꝓ prie non includunt. ⁊ ita faciunt viam dn̄i artam magis qͣꝫ oportet. Onit̉ ad declaratōeꝫ p̄miſſoꝝ ꝓ A nūc/ al̓s poſita hec vnica diſtin ctio. ¶ Reſoluēdo materiā de ſy monia poſſumꝰ inuenire diſtin ctionē qͣdruplicē/ de intuitu vi reſpectu cō modi temꝑalis ꝓ ſpūali. ¶ Poteſt em̄ intu itus ferri ad tꝑale cōmoduꝫ. Primo tanqͣꝫ ad p̄ciū rei ſpūalis. quaſi ſit adequatio va loris vnius rei ad alterā/ ſic̄ eſt in emptio ne ⁊ venditōe ciuilibus. Poteſt ſecūdo fer ri intuitꝰ ad ꝯmodū tꝑale tāqͣꝫ ad motiuū pͥncipale dandi ſpūalia. vl̓ ad finē vltimū in qͦ ſiſtit intuitus ſpūale ꝯferētis. Poteſt tercio ferri ītuitꝰ cōmodi tꝑal̓ tanqͣꝫ ad mo tiuū minꝰ pͥncipale vel ad finē ſubordina tū ſub vltimo fine. Pōt qͣrto ferri intuituſ ꝯmodi tꝑalis tāqͣꝫ ad rem debitā iure diui nō ꝓ ſuſtentatōe illiꝰ qͥ ſpūalia ſubmīſtrat iuxta doctrinā xp̄i ⁊ apoſtoli ꝙ dignus eſt oꝑariꝰ mercede ſua. ¶ Tunc ad ꝓpoſitū di cimus ꝓ rn̄ſione ſuccincta ⁊ ſolida/ ꝙ pri mus intuitus et ſecūdus ſunt vere ſymo niaci de iure diuino ⁊ hūano. Et ſi concur rat error intellectus/ ꝙ ſcꝫ talia poſſunt fie ri/ ſicut in primo dicit̉. vl̓ ꝙ licite fiant ſic̄ ponit̉ in vtroqꝫ modo; tūc incurrit̉ hereẜ ꝓprie dicta. ⁊ habēdi ſunt ſymoniaci taleſ heretici ꝓpͥe dicti ſi ſint ꝑtinaces. Dicimꝰ ꝯſeq̄nter ꝙ ſi ferat̉ intuitus tercio ⁊ quar to modis; ille pōt eſſe licitꝰ/ īmo laudabil̓ ⁊ meritoriꝰ ac debitus. Hoc tamē attento ꝙ obſeruet̉ illud apoſtoli. Ab omni ſpecie De ſollicitudine mala abſtinete vos. hͦ eſt ꝙ admīſtratō ſpi ritualiū facta ſub altero tali ītuitun̄ appa reat fieri ex mō ſuo ītuitu pͥmo vel ſecūdo. vt ſi nō exercent̉ ſpūalia ſi nō pͥus dent̉ tē poralia. aut ſi turpit̓ exigant̉ ⁊ cū ſcādalo. ⁊ auaricie nota. in qͥbꝰ caſibꝰ poſſent habe ri ſuſpecti d̓ ſymoniaca pͣuitate ſic agētes. ⁊ hͦ p̄ſumptōe iurꝭ vl̓ facti. ⁊ poſſent ī hoc caſu ip̄i tanqͣꝫ tales iudicialiter euocari. ¶ Finit Opuſculū eiuſdem de ſollicitudine eccl̓iaſticorū ad frēs celeſti nos/ ꝯtinens. lxviij. particulas. Uerit̉ reſpōſio ſuꝑ dubijs ſeq̄nti bus vn̄ crebro ſollicitudīes ꝯſciē tiaꝝ in eccl̓iaſticis ⁊ religioẜoriūt̉ ¶ Primū dubiū ¶ Si liceat eccl̓iaſticꝭ ma xime r̄ligioſis/ dū ꝯferūt̉ eis tꝑalia/ ſe ⁊ ſuc ceſſores ſuos obligare ad certa ⁊ det̓mina ta ſuffragia ī miſſis vl̓ alijs officijs eccleſi aſticis. ſic̄ hꝫ vſus ꝯmūis? Solutio ꝑticu la. xiij. q̄ p̄ſupponit alibi tractata d̓ ſymōia ¶ Secūdū dubiū. ¶ Si liceat omittere ta les obligatōes ſine reatu pctī mortal̓. p̄ſer tim qn̄ vident̉ gͣuiores qͣꝫ oꝑtꝫ ex euētū vel aliūde? Solutio ꝑticula. xij. et a. xix. vſqꝫ ¶ Terciū dubiū. ¶ Si meliꝰ eſſꝫ lxxxij. ꝙ ꝯferētes tꝑalia ſtarent ī ſola generalitate ꝓſuffragijs habendis. et ſi ad hͦ ⁊ quō mo nendi ſunt? Solutio ꝑ̄ticl̓a. xvij. ⁊. xviij. ¶ Quartū dubiū. ¶ Si in caſu ſcd̓i dubij neceſſaria ſit ⁊ ſecura diſpēſatio ſuꝑioris p̄ lati vel pape vl̓ ordinarij? Solutio ꝑticu la. xxviij. vſqꝫ. xxxij. ¶ Quintū dubiū. ¶ Si liceat eccleſiaſticꝭ bn̄ ⁊ ſufficiēter fundatis reciꝑe nouas ob ligatōes cū augmēto ſeruitij? Solutio ꝑ ticula. xxxiij. ¶ Sextū dubiū ¶ Si liceat ſine augmēto ſeruitij/ ita ꝙ nō plures dicāt̉ miſſe vl̓ obi tus ⁊c̄. qͣꝫuis hͦ intēdant tꝑalium collato res? Solutio particula. xlix. ¶ Septimū dubiū. ¶ Si liceat admitte re ſuꝑ fratres iā fundatos alios qͥ habeāt ſpeciales cellas ⁊ obligatōes ad ſuos inſti tutores alias qͣꝫ reliqͥ fratres? Solutio cū viij. ix. x. et. xij. dubijs particl̓a. xxxiiij. xxj v xxxvi. ¶ Octauū dubiuꝫ. ¶ Si liceat ſe obligare ꝙ omnis fructꝰ ſpiritualis ī miſſis ⁊ alijs que obligatus dicet cedat in vtilitatē tem poralia cōferentis? ¶ Nonū dubiū. ¶ Si tantū ꝓſunt ſuffra gia dū fiūt ꝓ pluribꝰ quātū ſi fierēt ꝓ vno vel paucis. ⁊ p̄ſertim illi qͥ facit? ¶ Decimū dubiū. ¶ Si debens vnā miſ ſam poſſit alios adiūgere ſine defraudatō ne illiꝰ qͥ miſſam petijt aut inſtituit? ¶ Undecimū dubiū. ¶ Si neceſſe ſit ſem ꝑ ꝓ ſpēalibꝰ fundatoribꝰ orōes facere ſpeci ales. maxime dū hͦ inſtituerint licꝫ nō ſpe cificādo modū ⁊ quis modus tenebitur? Solutio particula. xxxix. cū. v. ſeq̄ntibus ¶ Duodecimū dubiū ¶ Si liceat ꝓ loco ſo lēniori in ſepulturis vī̓ ꝓ alijs popis exeqͥ arum/ paciſci verbo vl̓ intentiōe de maiori tēporaliū collatione? ¶ Tredecimū dubiū ¶ Si diſcrete faciūt obligantes ſe ad ſuffragia ꝓ alijs. qn̄ inde minꝰ valēt vt videt̉ ꝓ ſeip̄is. ⁊ nō ē ꝯꝑatio tꝑalis ꝯmodi ad ſpūale? Solutio huiꝰ et xiiij. particula. xlv. cū tribꝰ ſequentibꝰ. ¶ Decimūquartū dubiū. ¶ Si caute faci unt religioſi qui leuiter admittūt ad ꝑtici pationeꝫ omniū beneficioꝝ ꝑ illos qui bn̄ faciunt eis vel qui petūt. ¶ Decimūqͥntū dubiū. ¶ Si obligatꝰ ad orōnes vocales/ ſit abſolutus ab obligati on dū eas dic̄ ſine attentōe vel deuotōe vl̓. affectōe aut ſollicitudīe? nā attētio eſt que dam ſollicitudo. Solutio iſtius ⁊ ſequen tis particula. lv. vſqꝫ ad finem. ¶ Decimūſextū dubiū ¶ Si ſufficit gene ral̓ intentio qͣ vult eccl̓iaſticus vel religio ſus orare ſpālius ꝓ bn̄factoribꝰ qͣꝫ ꝓ alijs ſuꝑ qͣ ſpecialitate qͣꝫtificāda ſe refert ad deū qui pōderator eſt meritoꝝ ¶ Prima particula Olite ſolliciti eē Matth̓. vi. Lu ꝓ A ce. xij. Iubet hͦ ſup̄mus abbas I noſter Ieſus xp̄s/ in cuius ſpū ſalubrit̓ inſtituti clamamꝰ Ab ba pr̄. Cōſonat apl̓s eius magnus pͥor in religione xp̄iana dicēs Corinthijs/ in ꝑſo na oīum. Uolo vos ſine ſollicitudine eſſe. Sꝫ mox ſubintulit vtilē ⁊ neceſſariā de ſol licitudine diſtinctōeꝫ ne vel ſibijp̄i vl̓ alijs ꝯſortibꝰ ſuis ꝯͣrius videret̉ qͦꝝ ſermo fre quēter ad ſollicitudinē ꝯͣ deſidē inertiā/ ex hortat̉. Ait em̄. Qui ſine vxore eſt/ ſollicitꝰ eſt q̄ dn̄i ſunt. quō placeat deo. qͥ aūt cū vx ore ē/ ſollicitus eſt q̄ mūdi ſunt. Particula ſecunda O Eccleſiaſticorum XXXVI Cce habemꝰ ſollicitudineꝫ ⁊ ſollici tudinē. Una ē dei. altera md̓i Una Aſpūalis. altera tꝑalis. Utraqꝫ ſiqui dē bona. Alioqͥn culpata fuiſſet vxoratoruꝫ cū ſua ſollicitudīe ꝯditio. pͥma tn̄ melior at qꝫ diuinior/ adeo vt vacatio dici poſſit. ⁊ di cat̉ tā hic qͣꝫ ab apl̓o. i. Coꝝ. vij. Uolo vos inqͥt ſine ſollicitudine eſſe. Et alibi ad Phi lip. iiij. Nihil ſolliciti ſitꝭ Et ꝑ pͣs. dn̄s. Ua cate inqͥt ⁊ videte qm̄ ego ſum deus. Tercia particula. Elix iſta ſollicitudo vacans ⁊ vaca tio ſollicita/ qͣlē hr̄e licet/ decet ⁊ ex pedit illos p̄cipue qͥ celibes eſſe ſine tribulāti iugo vxoꝝ nedū eleger̄t ſꝫ vouer̄t. quales vos elegit et aſſūpſit abbas nr̄ xp̄us o patres ⁊ fratres celeſtini) qͦs ad pn̄s allo quit̉ ſollicitudo dilectōis mee quā ſuis īpu lit queſtiunculaꝝ ſtimulis zelus veſter reli gioſus ſollicitus iuxta verbū ꝓpheticū Mi chee. vi. Ambulare cū deo ſuo. ¶ Quarta particula. Enſit itaqꝫ veſter in dn̄o timor/ cu ius vis ē ẜm ph̓m reddere timenteꝫ ſollicitū. Sēſit inquā quēadmodū fruſtra fuiſſꝫ aſſūpta ſollicitudo vacās deo/ ſi qͣdā retroſpectōe ſeu tergiuerſatōe corrue ret ī md̓i ſollicitudinē. ⁊ iā nō tm̄ vana eēt qͣſi finē n̄ aſſeq̄ns vacatōis/ veꝝ dānabil̓ iudica ret̉ ⁊ reproba/ ſi ī dānabilē reprobāqꝫ ſollici tudīs peccatricꝭ foueā p̄ceps laberet̉. qͣlē diſ ſuadꝫ maxīe ẜmo p̄poſitꝰ. Nolite ait xp̄s ſol Quinta particula. (liciti eē ⁊c̄. Ueret forſan nouitioꝝ aliqͥs q̄ ſit et qͣlis hec ſollicitudo culpabil̓. Nā d̓ tolerabili mūdanoꝝ ſatꝭ īſinuatu ē. ⁊ de qͣdā alt̓a ocio ſctō ꝯdiuiſa videt̉ āmōita ſꝫ nō crimīata fuiſſe illa marie ſedētis ad pe des ih̓u ſoror martha. Martha inqͥt Ih̓s ſollicita es ⁊ turbarꝭ erga pl̓ima. porro vnū ē neceſſariū. Atuero tota ꝯmonitiōis xp̄i ſe ries/ cū expoſitoribꝰ ſuis ī illa ꝓhibitōe ſolli citudīs ſic̄ mattheꝰ ⁊ Lucas referūt/ dat in telligi ſollicitudinē malā eē q̄ nō ē prudētꝭ et ſagacꝭ ꝓuidētie neqꝫ neceſſitatꝭ. ſed ē vl̓ dif fidētie vl̓ ꝑfidie vl̓ cupiditatis curioſe ⁊ an xie/ de quibꝰ nō ē mō ꝑ ſingula diſſerenduꝫ. Sexta particula Eniamꝰ igit̉ ꝑ compēdiū ſtatim ad pie ſollicitudinis veſtre ī dn̄o que ſtiones/ q̄ ſollicitudineꝫ reformidāt impiā/ dū piā īmo neceſſariā cogunt̉ ample cti. Manet apud vos (o pr̄es ⁊ fratres) ꝓfū do corde firmata monitio apl̓ica Hebr̄. iiij. Sint mores ſine auaricia ꝯtēti pn̄tibꝰ. Ni hilominꝰ aſpicitis illa eē neceſſaria q̄ ꝯcedit idē apl̓s. i. Timoth̓. vi. Habētes alimēta ⁊ quibꝰ tegamur his ꝯtēti ſimus. Bn̄ ſuades o magne pͥor apl̓e. placꝫ id qd̓ apponis his ꝯtēti ſimus. Attn̄ alimēta et ea quibus tega mur oportet habere. Nō aūt hocip̄m totū vel labore noſtro qͥ diuīs mancipamur offi cijs/ vl̓ oſtiatī mēdicādo qͥ nequaqͣꝫ diſcurre? re ꝑ vicos ⁊ plateas inſtituimꝰ/ obtinere fas⁊ nobis eſt. Deniqꝫ nihil equius ẜm omnē le gē eſſe deducit apoſtolus. x. Coꝝ. ix. qͣꝫ qui altario deſeruit de altario ⁊ viuat. Particula ſeptima. Eve mūdo a ſcādalis. ve ſcandala ſpargentibꝰ vbilibet demonijs. In via hac qua ambulabaꝫ (ꝯquerit̉ ꝓ pheta) abſcōderūt ſuꝑbi laqueum mihi. Et rurſus. Iuxta iter ſcandalū poſuerūt mihi. Electa ē ecce ſub triplici religionis voto via pauꝑtatis/ vt ſollicitudo noxiā diuitiaꝝ cru entās ⁊ enecās vitaret̉. Electa ꝟia caſtitatis ꝑpetue ꝯtra ſollicitudinē alligantē vxori cū tribulatōe hm̄oi. Electa via derelictōnis ꝓ prie volūtatꝭ ꝑ obediētiā/ cōtra ſollicitudine tot dubitationū. tot ſcrupuloꝝ. tot diſcrimi nū/ qͣlia ꝓpria voluntas ſe dū ducere vult ſe ſeducēs incurrit ¶ Pudet heu pigetqꝫ recor dari quātis ⁊ qualibꝰ apud nonnullos detri mētis/ om̄ia ſunt ī oppoſitas exorbitatiōes euerſa ſubuerſaqꝫ. Ia heu nimiſ apparet ve ritas parabole xp̄i/ q̄ mō dū hec relegerētur lecta ē ī eccl̓ia de immūdo ſpū/ qͥ cuꝫ exierit ab hoīe. tandē redit ⁊ adducit ſeptē ſpūs ne quiores ſe dū inuenit domū vacantē. nō qͥ dē vere/ ſꝫ ſola ſimulatōe. ſicut ⁊ ſolis extrin ſece profeſſionis ſcobis ficte mundata eſt. Particula octaua. St vtiqꝫ nequā ⁊ immūdꝰ ſpūs cu piditas. q̄ radix oīm maloꝝ et idolo rūferuitꝰ ab apl̓o. ⁊ māmona dicit̉ iniqͥtatꝭ a xp̄o. Sed nōne nequior ē ſimula ta pauꝑtas que ſub voti velo latēs tota di uitijs inhiat. tota ſollicitudinibꝰ eaꝝ pūgit̉. ⁊ intꝰ ⁊ extra ꝯtinuis miriſqꝫ modis lacerat̉ cruentat̉. diſſipat̉. Cui nāqꝫ poterit eē dubi um ſolert̓ attēdenti qͥn ſpūs auaricie nequā iā ſecū adduxerit. vij. ſpūs .i. vniuerſitatē vi cioꝝ neqͥores ſe. Simulata qͥppe (ſicut ait Aug.) eqͥtas duplex ē iniqͥtas. nō ſecus hoc loco. dic̄ ꝙ ficta ⁊ vota pauꝑtas nō ē pauꝑ De ſollicitudine tas ſpūs nō pauꝑtas ꝟ̓tus. non amica bo nis moribꝰ frugalitaſ ſꝫ duplex iniqͥtas. qͥa ⁊ vere cupiditas ē ⁊ ſimulatio. Nec hic ſiſtit̉ Sed ꝓgrediēs iſtic voti fractōꝫ. fundatorū defraudatione. ꝓximoꝝ factis. dictis ⁊ exe plis ſcadalilationē inueniēs. Demū ſubit il Alud ve xp̄i/ dictū phariſeis ꝓ talibꝰ ī religiōe penitꝰ lapſa verſantibꝰ/ quales hic ſolos plā gimus. Circūitis mare ⁊ aridaꝫ / vt faciatis vnū proſelitū .i. nouitiū in religione. et cū fa ctus fuerit/ facitis eū filiuꝫ gehēne duplo qͣꝫ vos Eccl̓i. v. quoniā diſplicet deo infidelis ⁊ ſtulta promiſſio. ⁊ melius eſt nō vouere/ qͣꝫ poſt votū non reddere. Particula nona. Iſte tandē aīa ſiſte calamū queꝫ in dignatio tua rapit vltra longe qͣꝫ in choādo ꝓpoſueras. Et q̄ doctrinaꝫ bona datura es/ diſtraheris ſatyra que nul la vnqͣꝫ orōne/ nulla declamationis acrimo nia/ ſatis erit reprobāda. Reuertamur ad ꝓ greſſum finis intēti reſumētes illud vn̄ arri puit nos maloꝝ recogitatoꝝ (p̄ſertim apug non paucoſ noſtri tꝑis religioſos) anxiꝰ dei timor/ xp̄ianaqꝫ pietas ⁊ miſeratio fraterna lis. Illud erat aꝑire qͦ pacto pauꝑtas religi oſa vacaret abſqꝫ ſollicitudīe victꝰ ⁊ veſtit Int̓ueniūt fateor ⁊ vos interrogādo fatemī pl̓es crebro pungitiui ꝯſcīaꝝ ſcrupuli nō ſi nētes timoroſos frēs īplere cū pace vbū xp̄i cū apl̓ica monitōe. nolite ſolliciti eſſe ¶ Particula decima. Unt autē in genere tres in conquiſi tione victus ⁊ veſtitꝰ nequā ſtimuli Unꝰ ſimonie. alius vſure. alter frau dulentie. ¶ Sollicitat̉ nimiꝝ timorata mēs ne forte miſceat ſe int̓ dantē tꝑalia ꝓ ſpūali bus recipiēdis. ⁊ ecōtra labes ſimoniace p̄ uitatis. ⁊ hoc vtiqꝫ frequēter (ve ve ꝓuenit/ dū nō habet̉ directio. dū lumē intētōnis no ſtre que dicit̉ oculus corꝑis oīm actionum noſtraꝝ/ ē tenebre. ¶ Sollicitat̉ p̄terea/ ne in redditibus comꝑandis (qꝛ nō ſemꝑ inueni unt̉ ad ꝑpetuū) reddat̉ contractꝰ vſurariꝰ ex adiecta ꝯditione ſcū pactiōe de facultate to tiēs quotiēs redimendi ¶ Suꝑ hac ꝟo du plici q̄ſtione ſollicita ſcrupuloſaqꝫ/ pn̄t hr̄i q̄dā opuſcl̓a nr̄a nuꝑ edita. ſi tn̄ cū magnis taliū tractatoribꝰ viſa fuerint numeranda Particula vndecima. Uꝑeſt ad pn̄s īueſtigare et inuētos tollere (qͣꝫtū iuuerit ſator boni ſeminis xp̄s) zizaniorū fraudulentorū aculeos. quos latebroſa nocte dū dormiūt ꝑ negligē tiā hoīes ſuꝑſeminat inimicꝰ hō ſub obten tu conquiſitōis victꝰ ⁊ veſtitꝰ. Hoc etiā p̄ci pue veſtra ꝑ queſtiunculas ſollicitudo ſcire deſiderat ¶ Et qm̄ defraudatio directe ꝯtra riat̉ iuſticie/ tot modis īueniemꝰ defraudati onē quot iuſticiā fieri. oppoſitoꝝ qͥdē eadē ē diſciplina. Dicit̉ aūt iuſticia v̓tus ad alterū vel ſicut ad alteꝝ/ reddēs vnicuiqꝫ qd̓ ſuū ē. Porro iuſticia ample ſumpto vocabulo/ cō parat̉ ad deū ⁊ ad ꝓximū. īmo ⁊ ad ſeip̄m ſi cut ad alteꝝ/ ꝓut in pnīa fit/ dū ſpūs carneꝫ ſubijcit ſeruituti. Sic erit defraudatio. vna ad deū. altera ad proximū. tercia quaſi meta phorice dicta ad ſeipſum. Et pͥmitꝰ de pro ximi defraudatione (quia notior eſt) videa mus. ⁊ concluſiones deinceps inſeramus Particula vndecia. ¶ Concluſio prima. Ollicitudo pia ꝯferentis tꝑalia de H fraudat̉/ ſi ſua intētio a recipiēte nō ſeruet̉. hoc em̄ ꝓprie ſonat fraus et dolus/ dū p̄tendit̉ vnū ⁊ fit alteꝝ. Sic dicit̉ de teſtatore/ ꝙ fraudatꝰ ē/ ſi ſua differat̉ aut nō impleat̉ intētio. neqꝫ tn̄ accipiēda ē de qͣ uis intētione. Nō em̄ cadit ſub obligatiōis recta lege nequā intētio ſi ſaluti ꝯͣria. ſi mori bus abſona. ſi in deteriorē exitū/ eiꝰ obẜua tio ſit vētura qualis eēt intētio palā ſimoni aca vel vſuraria/ vel iuri p̄iudicās alieno. vl̓ deo ſanctiſqꝫ ſuis nō honeſta. Particula decimatercia. ¶ Concluſio ſecunda. Ollicitudo pia ꝯferētis tꝑalia/ diri gi dꝫ ad ſuſtentationē mīſtri illiꝰ tꝑa lē faciēdā/ a quo ſpūalia requirunt̉. Iſte ſiquidē iuſtus ꝓprius ⁊ verꝰ ē titulꝰ ſu ſcipiēdi ſpūalia. Et hoc ſupponat̉ ad p̄ſens tanqͣꝫ deductū ſufficient̓ ī materia de ſimo nia/ dū de directōne cordis forma daret̉. At uero plerūqꝫ fit / vt mētiat̉ iniqͥtas ſibi. nūc ꝑ ignorantiā affectatā ⁊ ideo culpabilē. nūc ꝑ negligētiā q̄ nō tāta ſollicitudīe q̄rit agen doꝝ veritatē. Expedit igit̉ ad ꝑticulares de ſcēdere caſus. nō qͥdeꝫ ad oēs aut ſingulos. hoc em̄ nobis eſt impoſſibile. qm̄ varij ſunt ſine nūero. ⁊ ita varij ꝙ vna circūſtantia qn̄ qꝫ poſita. qn̄qꝫ deficiēs iudiciū ſapiētis va riare ꝯpellit. ⁊ hoc cū ad miratōe paꝝ ſapiē tis. nec ad oīa circūſpiciētis Queſiuit vnus anachoritaꝝ a quodaꝫ pr̄e. Pater debeo tē Eccleſiaſticorum XXXVI ptatōnes admittere/ aut ꝓtinꝰ eas abijcere? Admitte inqͥt. Acceſſit alter cū eadē petitōe Abijce inqͥt nec admitte. Nonne ꝯͣria videri pn̄t. admitte. nō admitte? Sic apud ſapien rē Prouer. xxvi. Ne rn̄deas ſtulto iuxta ſtul ticiā ſuam. Et ibidē. Rn̄de ſtulto iuxta ſtul ticiā ſuā. Sic ī euāgelio demōſtrādis ⁊ nō monſtrandis oꝑbus bonis habes. ¶ Particula decimaquarta. Ua ī re colligit̉. vn̄ tā freq̄ns error ī moralibꝰ iudicijs venit. Sūt qͥ ſo Llis intēdūt generalibꝰ regul̓. vt ſūt puerbiā ⁊ autoritates ſctōꝝ. Sūt qͥ ad ſola ſingularia dāt ſe totos. nullā ad pͥma princi pia reſolutionē faciētes. qꝛ vel neſciūt. vl̓ ne gligūt. aut toti lr̄ales ⁊ ſine ſpiritu/ carnales ſūt. vel excecat eos ꝓpria malicia hec aut il la. Sūt alij circūſpecti ſil̓ ⁊ prudētes qͥ ſin gularia caute colligūt. ⁊ ſapiēter ad regulas reſoluūt generales colligētes parit̓ q̄ fuerit ro date legꝭ. qn̄qꝫ ꝑ eleuatōꝫ mētis ad regl̓aſ diuīas. qn̄qꝫ ad hūanas. Primū fit ꝑ v̓tutē quā vocat Ariſto. gnomicā. Alteꝝ ꝑ epikei am quā dicere poſſumꝰ bonā equitateꝫ. Et qm̄ rariſſimi ſūt tales circūſpecti (reqͥrit̉ em̄ cū eruditōe lōgus exꝑiētie vſus) nō expedit paſſim ab om̄ibꝰ q̄rere ſolidū ꝓ moralibꝰ cō ſiliū. neqꝫ ſil̓r p̄ſumere illud dare qͥſqꝫ debet. p̄ſertim nō habita cū ſuis circūſtantijs om̄i bus vera caſus forma qͥ queritur. ¶ Particula decimaquinta. T certe freq̄ns iſtic ab inqͥrētibꝰ ſo et interuenire defectꝰ. Et cū ius ex facto oriat̉ qͥd miꝝ ſi ī rn̄ſione fit de ceptio? Nō qͥdē ſꝑ ex rn̄dētis/ ſed ex inqͥren tis vicio. aut crebriꝰ ꝓpter fantaſiaꝫ paꝝ in ſtructoꝝ/ qͥ ſe paralogizāt. decipiūt ⁊ ſophi ſticāt. putātes caſus aliqͦs eē ſil̓es qͦs ex vni ca qn̄qꝫ circūſtātia addita vel remota vel nō attēta/ ꝯſtat ꝓrſus eſſe diſſil̓es vel aduerſos Exempla tacta ſunt. Et apud medicinā dā dā patet hͦ viciū/ dū vnus ſibi viſus arrogā ter peritꝰ ī hac aūt hac medicina danda/ aꝑ plicabit vnā receptaꝫ ad morbos ex cauſis oppoſitꝭ ortos. nō attendens ꝙ aliud qd̓ ſa nat calcaneū/ nō ſanat ſed excecat oculū. ¶ Particula. xvi. Mittamꝰ narratōes ſuꝑ hac re vul gares. nec referamus qͣꝫ iuſte ꝓinde rōem vel nō valeāt aduocari p̄tende re/ dū caſū oēm ad ſe delatū iuſtificādū ſuſci piūt. Et veniamꝰ ad alias ꝯcluſiōes cū ſuis modificatōibꝰ. inueſtigādo p̄cipue de in tētōe ſuſtētātis mīſtꝝ eccl̓ie q̄ ⁊ qͣlis ſit tenē da. ⁊ q̄ ⁊ qͣlis ſit tenēda ꝑ eū qͥ ſuſtētat̉/ et reci pit ſiuę ſit vnꝰ ſiue ſint pl̓es ſecl̓aris aut reli gioſus. ¶ Et ſit concluſio tercia. ¶ Particula decimaſeptima. VOllicitudo pia ꝯferētis temꝑalia ſiV vult pōt ī ſua generalitate ſuffragia reqͥrere. Et ſub hac intētōe ſola ſtan do/ nō minꝰ merebit̉ ſepe apud deū qͣꝫ ꝑticu lariꝰ exigēdo. ¶ Nō habet pͥma ꝑs dubitati onē. ¶ Scd̓a pars/ vtinā ſpūalibꝰ ocul̓ qua les ſunt oculi colūbini ſpōſi ⁊ ſpōſe in canti cis aſpiceret̉. qm̄ apud illos ꝑſpicua eſſet qͥ cognoſcūt om̄ia bn̄factoꝝ oīm quantūlibꝫ occultoꝝ p̄mia repoſita apud deū ꝓpt̓ queꝫ ⁊ in quo fiunt ¶ Uerū pauci ſunt ſpiritualeſ hmōi qui nō miſcere curēt grano puriſſimo charitatis illud ſeminādo quedā zizania va nitatis. Fitqꝫ illud virgilianū Infelix loli um ⁊ ſteriles naſcunt̉ auene. Audi cōformi ter illud euangelicū ꝙ ſimul exorte ſpine ſuf focauerunt ſemen verbi ⁊ fructū boni oꝑis. Conclujſio. iiij. ¶ Particula decimaoctaua. Ollicitudo pia ꝯferētis tꝑalia/ pōt r e debet ammoneri clā aut palā ꝑ p̄ dicatores aut alios ſuꝑ p̄miſſa veri tate ꝓ directōe puriori intētiōis ſue. Sua dēda quippe ſunt bona cū diſſuaſione malo rum. Nihilominꝰ obſeruet̉ illud antiqͥ ꝓuer bij. Ne qͥd nimis. qͥa qͥ nimis emugit/ elicit ſanguinē. Nimis exacuēs ferꝝ/ qn̄qꝫ vl̓ hē betat vel ꝯſumit ip̄m Satagēs deniqꝫ totū quicqͥd ſeuerit aūt meſſuerit puꝝ eſſe nō ha bēs aliqͥd zizanioꝝ neqꝫ paleaꝝ. quidni fru ſtra/ qͥdni ſtulte ſepe conet̉ ⁊ damnoſe fatige tur. Nūquid eligibilius eſt granū aliqd̓ vel impuꝝ/ qͣꝫ nullū colligere? Quocirca dica mus conſequenter. ¶ Concluſio qͥnta. ¶ Particula decimanona. Ollicitudo pia cōferētis temꝑalia pōt cū bona venia/ īmo ⁊ cū gratia conditiones certas apponere expli catiuas intentionis ſue. ¶ Sufficere in pri mis debet ad ꝯſenſuꝫ huiꝰ veritatis vſus to tius cōis eccleſie qͥ ſic habet ⁊ recipit. cui ſi quis detrahit/ imprudēter ſe decipit ¶ Sūt aūt tres ꝯditiōes ꝓpter qͣs pie pōt ꝯferens apponere limitationes certas. Una concer nit ꝑſona recipientē. Altera ꝑſonā ꝯferentē. Tercia ꝑſonā affine vel attinentē. Particuia. xx. T 2 De ſollicitudine Ttēde ⁊ videb̓ expediēs eē ꝑſone re cipiēti/ ꝙ limitet̉ ad certa ſuffragia. quatinꝰ reddat̉ animꝰ eiꝰ magꝭ ſolli citꝰ debitū ſoluere. ⁊ intētiōeꝫ ſuā ī deū diri gere. Quatinꝰ p̄terea maneat eiꝰ ꝯſcīa ſecuri or/ qͦ poterit agnoſcere ꝙ obligatōne ſoluta quietꝰ manet. Nec ꝑuipēdēde ſunt due rōes iſte. Quibꝰ addit̉ tercia Conſtat nāqꝫ apud deū qͥ nouit oīa. qͥ ⁊ dicit. Ego deꝰ ⁊ nō mu tor. nihil eſſe neceſſitatis aꝑire nr̄as intētio nes ⁊ affectōes exponere. Hoc gͦ reqͥrit̉ ꝓpt̓ nos orātes/ vt .ſ. exhibeamꝰ nos tales nobiſ ipſis/ qualē cupimus eſſe deū nobis. pios. amicos. ſedulos. compatiētes. ⁊ ita d̓ reliqͥs affectibꝰ. Sed qͥs neſciat ꝙ orās plus mo uetur ⁊ afficitur in ſeip̄o/ dū ad ꝑticularia re ſpicit. dū bn̄factoꝝ munera. dū obligatōes. dū intētiones. dū neceſſitates ꝯſiderat/ qͣꝫ ī quadā vniuerſitate ſe tenendo. ¶ Particula viceſimaprima. ¶ Idebis rurſus circa ꝑſonā ꝯferētiſ ſexpediēs eē freq̄nter ⁊ neceſſariū ali qn̄/ ſuffragia limitare. Primo ſi ad illa ſuffragia teneatur vl̓ ex voto/ vl̓ ex ſacer N dotis iniūcto. vel ex alteriꝰ teſtamēto legato vel mādato. Certū ē ꝓinde ſuffragia eccleſie vel ſingularꝭ ꝑſone/ non tātū valere ꝓ mille aut omibꝰ/ quantū ſi ꝓ vno fiant. ⁊ hoc ad p̄ ſens ſupponat̉ ex alijs opuſcul̓. Nec ē ꝯtro uerſia qͣliſcūqꝫ apud doctores deſuffragio ſatiſfactōis ⁊ redēptōis/ ſicut exempla ciui lia ⁊ qͦtidiana ꝯuincūt de debēte centū fran cos qͥ liberaret̉ centū ꝓ ſe ſolutis. ſed additiſ) ſecū decē ſocijs in ꝑticipatōe liberatōis pro pria eiꝰ tantundē liberatio tardaret̉. ¶ Particula viceſimaſecunda. Idebis deniqꝫ circa ꝑſonā affinem vel attinentē ꝑſone ꝯferentis referreˡ L qͣꝫ plurimū/ ſi viderit ⁊ ſenſerit ꝑ ſuc ceſſiones tꝑm ⁊ generationuꝫ/ ꝙ tal̓ parens eiꝰ vel affinis talis fuit pie ſollicitudīs/ vt ꝓ ſe ⁊ ſuis talia fieri ꝯſtitueret pietatis officia Nōne mouet̉ ac ꝯmouet̉ ꝓinde/ p̄ces cū gr̄a rūactōe ⁊ laudibus ad deū referre? Nōne ꝓ babile ē eidē animandū fore/ vt quemadmo dū ille fecit. ita ⁊ ipſe faciat. Deductio latior patet aduertenti. ¶ Concluſio. vi. ¶ Particula viceſimatercia. Ollicitudo pia ꝯferētis tꝑalia/ pōt cū bono corde nedū ī ſuffragijs cōditōes apponere. ſꝫ cū hͦ loca certa ⁊ honorabilia ſue ſepelitōis eligere/ cū appēſi one inſignioꝝ ſeu tituloꝝ ꝯſcpͥtiōe iuxta ſui ſtatꝰ qͣlitatē. ſic de pōpa funeraliū diceretur. ¶ Seqͥt̉ hͦ ꝯcluſio ꝑ deductōes p̄cedēteſ. Et qm̄ īueniūt̉ ſcīſſimi pr̄es talia curaſſe. nā pie recogitata cedūt oīa ad honorē magnificuꝫ dei ⁊ eccl̓ie tā militātꝭ qͣꝫ triūphātꝭ. Et ad fi dē ſpem qͦꝫ reſurrectōis aſtruēdā. ⁊ īcredulo rū ꝯfutatōꝫ ꝓficiūt. ¶ Ueritas ē talia oīa cō uerti. nūc ī bonā. nūc ī malā ꝑtē. ꝓ faciētiuꝫ. ꝓ ꝯferētiū. ꝓ recipientiū. ꝓ inſpiciētiū. ꝓ int̓ p̄tantiū. diuerſa ⁊ aduerſa qͣlitate. neqꝫ oīno aliter inuenies in oꝑatiōibꝰ humanis extrin ſecꝰ exhibitis. Ad qd̓ adduci p̄t illud comi cū. Talia ſunt oīa qͣlis ē animꝰ vtētis. Quē admoduꝫ de diuitijs aut pauꝑtate dixit ſa piēs. ꝙ ſubſtātia pauꝑis ẜm cor eius. ¶ Particula viceſimaquarta. ¶ Undamentū ſuſcipit hoc loco ſalu f berrimū illud xp̄i preceptū ab apl̓o repetitū. Nolite iudicare. Qd̓ vtiqꝫ de talibꝰ ad vtrūlibet indrn̄tibꝰ intelligit̉ eē p̄ceptū/ vt qͥ māducat nō māducātē nō ſper nat. ⁊ ecōtra. Qui offert tꝑalia nō offerentē nō ſꝑnat. Hinc abbas paſtor. dic inqͥt ſꝑti ybi. tu qͥs es. Et ne iudices quēqͣꝫ. Sic ⁊ ſal uabit̉ huilitas et curioſitas ſuꝑba. ꝑiculoſa. temeraria ⁊ inquieta confundet̉. ¶ Particula. xxv. ¶ Concluſio ſeptima. Ollicitudo pia ꝯferētis tēꝑalia de 2 Fraudat̉ ſi nō impleat̉ obligatio vel ꝓmiſſio vel ꝯuētio ſecū facta. ceſſan te cā legitima nō implēdi. ¶ Cōformiter ad pͥmā concluſionē eſt hec ſeptima concluſio. Reſtat ſolū difficultas in aſſignatōe cauſa rū ſeu caſuū. quibus ⁊ qn̄ pōt p̄termitti a re cipiēte illud qd̓ conferens inſtituerat. Una cauſa ē neceſſitatis Altera maioris vel vrgē tioris vtilitatis. Tercia ꝑ diſpenſationē ſu perioris autoritatis. Que duplex ē. vna ſup̄ ma pape. alia ordinaria prelatoꝝ. Particula viceſimaſexta. ceſſitas incūbit/ nūc ex impoten n tia vel infirmitate recipiētis. nūc ex fortuitis demolitōibꝰ eccl̓aꝝ ex diſ ſipatōibꝰ hereditatū atqꝫ reddituū/ quibꝰ ſu ſtentādus erat mīſter eccl̓iaſticꝰ. cuiꝰ bn̄fici um qd̓ dabat̉ ꝓpter officiū. ſi ꝓrſus deꝑijt non videt̉ aſtrictꝰ remanere feruitio. niſi for taſſis obligatio remaneat aliunde. ¶ Particula viceſimaſeptima Orro maior aut vrgētior vtilitas lenit qn̄qꝫ ꝑ temꝑis ſucceſſū. Ubi Eccleſiaſticorum XXXVI oportet (iuxta verbū iuriſtaꝝ) ꝙ alia ratio re formet pactu. Nec ē illud mirabile inſolituꝫ. vel impoſſibile. cū ī iuramētꝭ ⁊ votꝭ genera liter emiſſis de futuro plerūqꝫ ſic eueniat. vt que general̓r ꝓmiſſa bona eſſe videbant̉/ fi ant ī caſibꝰ ꝑticularibꝰ vel nō obſeruanda vl̓ mutāda. qꝛ noxia ſūt. vel inutilia moribus. vel diſſona eccleſiaſticis ritibꝰ/ ſeu boni ma ioris impeditiua. Suꝑpetūt exēpla frequē ter ſi qͥs aduerterit. vt ſi quotidie dicēda ſit miſſa de requiē. veniet dies natalis dn̄i. di es reſurrectōis eius. dies pēthecoſtes. Cō ueniunt parochiani ad auditōeꝫ miſſe q̄ tūc forte nō habet̉ ab alio. puto nullus diceret tunc cantandū eſſe de requiē. ¶ Particula viceſimaoctaua. Ttenderēt vtinā ꝯferētes temꝑalia quid plus honoris ⁊ celebritatis af fert circa diuinū religionis cultū. et viderēt ꝙ aliqn̄ fructuoſius eēt ꝓ ſuffragijs habēdis/ fūdare die obitꝰ ſui miſſas vel alia ſeruitia que de ſanctis ſunt aut de tꝑe/ qͣꝫ ſi ī ſolis funeralibꝰ ſeruitijs ſiſteret̉. Quēadmo dū ſi fiat vnū annuale iuxta ritū ⁊ ſignifica tionē miſſal̓. quotidie videt̉ hr̄e plꝰ deuotio nis ī ſuſcipiēte. qm̄ natura ſic hꝫ vt idētitas vel aſſidua ſil̓itudo cauſet faſtidiuꝫ. Nihilo minꝰ oportet iuxta ⁊ ꝓpter p̄miſſa pias con ferentiū ⁊ recipientiū ꝯuētōes nō leuit̓ abrū pere ſed tractare reuerēter. Quāuis nō ē ar bitrandū oēs hmōi cerimoniales inſtituti ones/ obligatorias eſſe ſub pena pctī mor tal̓ ſi trāſgrediant̉. qꝛ nec d̓ alijs ꝯſtitutōibꝰ lōge eſſentialioribꝰ ordini monaſtico hoc ē ſentiendū Contemptꝰ auteꝫ nihil ſollicitus ſuꝑ impletione taliū/ crimen habet tā apud monaſteriū ſeu collegiū qͣꝫ apd̓ ſingulares. ¶ Particula viceſimanona. Eteꝝ de diſpēſatōne ſuꝑioris addi tum ē ꝑ tercia cauſa. qm̄ nō oīm eſt paſſiꝫ tales caſus deſcindere ſub re gul generalibꝰ emergentes. ſꝫ ad p̄latos ſpe ctat interp̄tatio iuridica/ ad doctores ſcho laſtica. p̄ſertim quādo pōt eſſe rōnalis dubi tatio de duplici caſu priori. neceſſitatꝭ videli cet ⁊ maioris vtilitatis. Grādis ꝟo nūc ape riri poſſit diſcuſſio ſuꝑ hac materia diſpēſa tionum ⁊ cōmutationū/ tā in reſpectu diſpē. ſantium/ qͣꝫ in ordine diſpenſationē queren tium ⁊ recipientiū. q̄ ſpecialē poſtulat ſeꝑa tumqꝫ tractatum. ſicut ⁊ quedā alia curſim hic pertranſita. ¶ Particula triceſima. Icamꝰ vnū hic ⁊ nunc ꝓ expedien ti tutiꝰ eē ſemꝑ aſſumere diſpēſatiōꝫ ſuꝑioris ſeu ꝯmutationē. que vt ha beri ꝯmodius poſſit ꝓcurandū ē ab autori tate papali / p̄ſertim in religionibꝰ exemptis ꝙ detur aliquis ab eo ſubſtitutꝰ. ſit de religi on. ſit alius qͥ facultatē habeat totiēs quo tiens videbit̉ diſpenſandi. ad quē facil̓ pate at acceſſus. Hoc conſiliū in alijs etiā caſibꝰ conſcientie ſcrupuloſis ſalubre ē. ſint illi ca ſus occulti. ſint publici. ſint ſuper pctīs. ſint ſuꝑ penis ⁊ irregularitatibꝰ pctōꝝ. ¶ Particula triceſimapͥma. Emū papa rite cōſultus nō ſe red dat difficilē ꝯcedere talia. qn̄ et vbi nō apparet fraus vel laqueus iſta q̄ rentiū. nō in velamē falſe libertatis malicie ſed ſerenationē conſciētie. ⁊ dilatationē via rum pnīe. Qua in re colligit̉ ex ꝯſequēti de E particularibꝰ exemptionibꝰ a p̄latis ordina rijs ꝙ frequēter noxie ſunt. nedū ꝓpter p̄iu diciū iurꝭ alieni. nedū ꝓpter ꝯturbatōem or dinis eccl̓iaſtici ⁊ hierarchici. veꝝ ꝓpt̓ incō modū collegij ſic exempti. Cur ita? qꝛ nimi rū p̄cluſit ſibi recurſu facilē ad p̄latū ordina rium/ dum queſiuit quaſi libertatē excutien do iugum ſuum. ¶ Concluſio octaua. Particula. xxxii. Ollicitudo pia tꝑalia cōferentis / ſi ordinauit miſſam eſſe dicēdā (exem ( pli gr̄a) die lune ꝓ ſeipſo defraudat̉ ꝑ recipiētē ſic obligatū/ ſi det talē miſſā ꝓ al tero. ſiue fiat hͦ ex pͥore. ſiue fiat ex obligati on vel ſuſceptōe ſubſeq̄nti. Rō ꝑſpicua ē ꝑ deductionē ad impoſſibile vel inopinabile. Da ſiquidē ita eē ꝙ vna miſſa ſufficiat pro duobꝰ. dabis obſeq̄nter ꝙ ſufficiat ⁊ libera bit. ꝓ tribꝰ. ꝓ decē. ꝓ centū. ꝓ mille. ⁊ ita pro quolibet ⁊ pro toto mūdo. Dabis vlteriꝰ ꝙ nō erit melior ꝯditio ꝓcurātꝭ ſibi miſſam pe culiareꝫ. Dabis deniqꝫ ꝙ pro vna miſſa po tuerūt centū habite ſub voto. ſub promiſſo. ſub iniūcto ꝑ foꝝ pnīe vel alteriꝰ iuſticie ſol ui Cur ergo tot p̄ſbyteri. tot miſſe conſtituū tur/ cū vnus ſacerdos cum ſua miſſa vnica ſatis eſſet pro omnibus? ¶ Particula triceſimatercia. Ellet addere forſitan aliqͥs ꝙ recipi Iens dū habebat pͥus ad ſufficientiā pro ſuſtentatōe ſtatꝰ ſui. vel ex bn̄fi cio vel pr̄imonio vel pie collato/ fraudat et peccat tā ꝓximū qͣꝫ ſe/ cū tota rō conferendi T 3 De ſollicitudine tꝑalia mīſtris eccl̓iaſticis videat̉ eſſe/ ſua ſu ſtētatio nō diuitiaꝝ accumulatio/ vel orna tus pompaticꝰ. Sꝫ hec aſſertio durior ē qͣꝫ oꝑtet. ſuꝑ qͣ memini pͥdē ī qͣdā lectōe q̄ſiuiſ ſe. Deniqꝫ qͣlis ⁊ quāta ſit mēſuratio ſufficiē tie ſtatꝰ nō p̄t ſub arte tradi. Nā qd̓ vni pa rū eſt/ fit alteri nimiū. īmo fit in eodē pro va rietate tempoꝝ et circūſtantiaꝝ/ talis varie tas qn̄qꝫ rationabiliter. qn̄qꝫ ꝟo culpabili ter/ dū qͥs accipit ⁊ aſcendit ſtatū ſibi mori buſqꝫ ſuis ⁊ meritis improportionatū. faci ens ſibi nō de neceſſitate virtuteꝫ ſed de vi cio neceſſitatē. Adde ꝙ recipiunt̉ aliqn̄ tꝑa lia/ p̄ſertim vel vltra neceſſitatē preſentē. aut nō pro ſolo ſtatu recipiētis ſed ad alioꝝ pro uidā piamqꝫ releuationem. ¶ Concluſio nona. ¶ Particula triceſimaquarta. Ollicitudo pia ꝯferētis tꝑalia/ ꝓcu rādo ſibi miſſā iuxta caſū pͥorē non defraudat̉ ſi p̄ſbyter recipiēs adiun xerit alios ī orōnibꝰ ſuis publicis aut ſecre tis vt ī memento. aut ſi offerentes (vt ſolet) poſt euāgeliū recipit. ¶ Moderat̉ hec ꝯclu ſio p̄cedentē. ritū ſil̓ eccl̓ie ꝯẜuat. ⁊ exerē cha ritatē. quā rurſꝰ a terrena cupiditate diſcer nit. Deniqꝫ doctoꝝ ꝯciliat apparentē ī aliqͥ bus diſcordiā. cuiꝰ aſpectꝰ ad diuerſa huius ad hec illius ad iſta vertebat̉. Particula triceſimaquinta. Ueramꝰ a ꝯferēte tꝑalia queſtōnes aliqͣs/ vt ex ſua rn̄ſione ꝟitas magꝭ emineat. ¶ Et pͥmo vis o frater vt ī miſſa qua ꝓ te dici ꝯſtituis/ nulla dicat̉ locꝭ ſuis alia penitꝰ or̄o qͣꝫ pro te. puto rn̄debit ſi cut ⁊ rn̄dere debebit/ ꝙ hec fieri nō prohibet ¶ Uis rurſus o frater ꝙ ī memento tā ꝓ vi uis qͣꝫ ꝓ defunctis nullꝰ ꝯmēdatꝰ habeat̉ ni ſi tu et tui? Rn̄deat/ oꝑtet ꝙ hoc nō intēdit. qm̄ īſtitutōi eccl̓ie iā ipſe repugnaret. ¶ Uis p̄terea ꝙ volētes ad offertoriū venire/ qͣtin ip̄i miſſe ꝑticipes ſint/ repellant̉? certe nec hͦ dicet ſi ritū eccl̓iaſticum plene cognouerit ¶ Quid vis igit̉ tibi frat̓ fieri ꝓ peculiari miſ ſa tua? Si rn̄derit volo. tota mea ſit. tota cō dat ī ſpūalē vtilitatē meā. tota valeat ad re miſſionē pctōꝝ meoꝝ ⁊ ſatiſfactiōis debite vel iniūcte redēptōꝫ. ¶ Sꝫ an hͦ ita vis frat̓ ꝙ ſacerdos nihil ſibi mereat̉. nihil ſeip̄m iu uet. nihil ꝓ ſeip̄o ſatiſfaciat. nihil demū repē dat obſequij parētibꝰ. nihil bn̄factoribꝰ. ni hil ꝯmēdatis. Sil̓r et tu ꝯferas nihil eccl̓ie toti militāti? Nolo dicet ⁊ iure dicꝫ. ¶ Quid ſuꝑeſt igit̉ niſi referre qͣntitateꝫ ſuffragij deo q̄ ⁊ qͣlis tibi debita ē. nolito murmurare. ſci et ꝓfecto. ſciet ille qͥ mōtes pōderat ī ſtatera. tua ſil̓r dona mēſurare. ¶ Adde ꝙ ī oblatiōe tua fortaſſis alij ſunt melioris ꝯditionis vt ꝑticipēt qͣꝫ tuipſe. Quō petes? hoc īquā mō qꝛ de bonis eoꝝ vno mō vel alio male q̄ſitꝭ facis elemoſyna. facis fundatōꝫ. dilatas pō pā tuā. facere vis nomē tibi/ aut modeſtius ſentiēdo loquēdoqꝫ/ tu debitor es parētibꝰ patrie. benefactoribꝰ. deniqꝫ vniuerſe cōioni ſctōꝝ. ¶ Patet igit̉ ſub hͦ interrogatōis ⁊ rn̄ ſionis typo ꝯcluſio declarata. ¶ Concluſio decima. ¶ Particula. xxxvi Ollicitudo pia ꝯferētis tꝑalia n̄ de fraudat̉/ ſi iuxta ꝯſuetudinē eccleſie) ſpli gr̄a) cū ſuo certo die fūdato. ¶ Da oppo quā ip̄e ſcit apponat̉ vnꝰ obitꝰ (exē ſitū. dānabis oēs fere cathedrales ⁊ collegi atas ⁊ parochiales/ īmo ⁊ monaſteriales ec cleſias. Cōtradices inſuꝑ rōni q̄ nō vult vt cuilibet ꝯferēti aliqͥd ꝓ ſuo obitu fiāt ſꝑ exe quie ſpāles. qm̄ ſepe modicū ⁊ īſufficiēs eſt qd̓ offert̉ ad ſuſtētatōꝫ mīſtroꝝ. Et obliga tio d̓ obitu faciēdo ꝯditōeꝫ recipit (⁊ ſi nō ſꝑ explicet̉) īplicitā. Itē nec dies anni ſuffice rēt ſi cuilibet ſoli certꝰ dies obitꝰ aut etiā ali unde inſtituētis eēt ſeruādus. Si v̓o talis ꝯferēs tꝑalia neſciret ꝯſuetudinē eccl̓ie/ ꝓu ipſimet de collegio ſeu corꝑe ſuo ſciut et fert̉ intētio ſua ꝙ obitus annuatim fiat ꝓ ſeſolo tali die. nihil tn̄ explicat ſuꝑ hoc. tūc adhuc bona fides et eqͥtas recipiētiū ſaluat̉ in ſua ꝯſuetudīe. Si aūt fiat mutuꝰ ⁊ exp̄ſſus cō ſenſus int̓dātē ⁊ recipiētē nō apparet ꝙ cō ſuetudo militer vt alter obitus coniūgat̉ iu xta modū ſeptime ⁊ octaue ꝯcluſionū. ¶ Concluſio. xi. ¶ Particula. xxxvij. Aip̄m i receptōe tꝑaliū. Quāuis vide Ecipiens defraudat crebro ſemet atur eē regula iuris/ ꝙ nemo ſibijp̄i ſicut nec volēti aūt ꝯſentiēti faciat iniuriam aut fraudē. nihilominꝰ inuenit̉ ꝑ metapho rā homīs ad ſeip̄m fraus ſicut ⁊ iuſticia. Et hoc ad p̄ſens ſupponat̉. Et tangamꝰ in fa cto modos aliquos. ¶ Primo ſi mentit̉ ini quitas ſibi ⁊ proximo. dū nō implet nec im plere ꝓpoſuit que ꝓmiſit. ſatis eſt ei ſi pecu niā vndecūqꝫ collegerit. quaſi dicēs ſibimet illud metricū. Promittas facito. qͥd em̄ pro mittere ledit? Polliticis diues qlibet eē pōt. Eccleſiaſticorum XXXVII Atuero dū lucꝝ querit ī burſa. dānū acqͥrit eternū in aīa/ ſentētia eſt Augꝭ. ¶ Particula triceſimaoctaua. Acit aliā ſibi defraudationē ſub in terpretationis cuiuſdā velo latentē duꝫ ſe iudicē conſtituit in cauſa pro pria ſue obligatōis. cōmutans illā pro vo luntatis arbitrio. Aut duꝫ ſuffragia nō plꝰ agit pro bn̄factoribꝰ ⁊ fundatoribꝰ qͣꝫ ꝓ ce teris quibuſlibet dicēs ſibi ſatis eſſe ſuaꝫ in generalitate ſola intentionē ꝯtinere. qm̄ ſci et diſtribuere deus prout volet ⁊ quibus vo let ⁊ quantū volet. Exemplū de pauꝑe. de bitis inſolubilibus obligato qui liberat ſe cedendo corā iudice ſuo om̄ibus bonis ſu is. Poſita videt̉ hec doctrina ſub fine cuiuſ dam opuſculi de valore oratiōis addito de quadaꝫ Melania nobili romnana exemplo Uerū nō ita ſub vniuerſali regula ſermo fa ctus ē qͥn diſtinctionē diſcretionēqꝫ recipi at. Propterea dicamus viceuerſa caſus ali quos quibus expedit ⁊ qn̄qꝫ neceſſe ē intē tionē ad particularia traducere. ¶ Particula. xxxix. Onſtat in pͥmis ꝙ licet deꝰ non ege at intētōe nr̄a vel or̄one ꝑticulari / ſi cut nec alijs bonis nr̄is vt alijs bn̄. faciat̉. nihilominꝰ vult ẜm ordineꝫ ſue ſapīe dare aliqͣ/ dū ſpāliter ad ip̄m dirigamꝰ oro nes nr̄as. qͣlia nō eēt daturꝰ ſine ill̓/ vt n̄ ſint vacua ſapiētie ſue oꝑa iuxta v̓bū ſapientis ¶ Cōſtat inſuꝑ ꝙ nouit deꝰ pōderare merita intētōes ⁊ corda ꝯferētiū tēꝑalia. dat tn̄ ali ꝯferentibꝰ dū fiūt oratiōes ⁊ ſuffragia poſ modū ꝓ ipſis/ q̄ ⁊ qͣlia nō daret ſi dimitterēt̉ nec fieret. Patet in illis qui cōſtituūt in ſu is teſtamētis aut aliūde certas pecunias re ſtitui vel dari pauꝑibus. qͥ licet ſic ordinan do poſſint mereri. nō tamē ꝓficit eis et alijs tantūdē hec volūtas. nō ſeq̄nte effectu ſicut ſeq̄nte. qm̄ ī caſu maneret iſte ordināſ adhuc ad reſtitutionē poſterius obligatus. ¶ Particula quadrageſima. Oncedimus vltra ꝙ recipiens tꝑa lia pōt habere aliquotiēs oratōnes feruētiores ⁊ deo placētiores/ dum nō facit eas in particulari ꝓ his aūt illis ꝑſo nis. immo tradit Hugo de ſancto victore ī ſuo de oratione. Et trahit̉ ſatis ex v̓bis ſan cti Anthonij/ ꝙ oratio tunc eſt acceptiſſima deo/ dum oīm ⁊ ſuijpſius obliuiſcit̉. nec ſcit quid petit ꝓpter quendā in deo raptū ⁊ ſub leuationē vel aſcenſū Nō aūt mō loquimur de orōne tali. ſꝫ potiſſime de vocali. ſuꝑ quā ⁊ de qua cadit vtplurimū obligatio/ dū pro ſuffragijs tꝑalia conferunt̉. ¶ Particula quadrageſimapͥma Uāuis o vtinā ꝑſuaſū haberēt ho mines ſcl̓i/ quantū ſit acceptior ora tio talis ꝑ deuotos ſilētes et qͥetos. quātū p̄terea ſua ad deū eleuatio etiā iocun diſſima ꝓrſus ⁊ ſuauiſſima plꝰ īpetrat apud deū. plus eundē placat. plus ſoluit d̓ penis debitis. plus de meritoꝝ gratijs impetrat/ qͣꝫ ſola talis exercitatio corꝑalis ī vigilijs ſu pra modū ⁊ cāticoꝝ multiplicatōibꝰ/ q̄ ſepe plus exturbāt cerebꝝ ⁊ tediū gignunt qͣꝫ de notionē inducāt. Qualia ꝑ ꝓphetā notauit aliqn̄ dn̄s dicēs. Aufer a me tumulū carmi nū tuoꝝ. Nō ideo tn̄ vt culpemꝰ ita loqͥmur. ſꝫ vt rōnabile fiat obſequiū Et bono vni me liꝰ aliud p̄ferat̉. Neqꝫ ſemꝑ aīalis hō p̄uale at. ⁊ ſpūalē ordine nō recto dijudicet. Sed qͥd? vt hoīes ſunt (ait quidā) ita morē geras/ pͥuilegiū quoqꝫ paucoꝝ officia. leges ⁊ inſti tuta nō mutat plurimoꝝ. ¶ Particula quadrageſimaſcd̓a Odamus ꝙ in certis caſibꝰ non ex pediret/ vt reciꝑiens tꝑalia haberet ad conferentes ꝑticulare nimis aut frequentē recogitationē. Docet hͦ exempluꝫ magni pr̄is Arſenij. qͥ rogatꝰ a quadā nobi li matrona vt ſui recordaret̉. Ora inqͥt deuꝫ vt deus deleat ex animo meo memoriā tui. Pn̄t itaqꝫ tales aliqn̄ recordatōes plꝰ oran tē ſuis fantaſijs impedire/ qͣꝫ deuotōꝫ auge re vel purā efficere reuoluendo. e Particula. xliii. ¶ Io Ubiungamus conſequenter/ ꝙ ex I humilitate laudabili poteſt fieri co ram tali aliqua ceſſio omniū bono rum ſpūalium in manibus ſuis ꝓportiona biliter ad foꝝ extrinſecū de tꝑalibꝰ bonis rō ne debitoꝝ. ⁊ hoc ex ꝯſideratōe tot exactorū quibus obnoxij ſumꝰ. ⁊ qui nos premūt. et quodammodo ſuffocāt/ dicētes ex om̄i ꝑte. Redde qd̓ debes. vt ſūt creatio. recreatio. re demptio. debitoꝝ totiēs facta remiſſio Pre terea tam crebra nūc vno modo nūc altero īmediate ⁊ mediate facta receptio. Quo ca ſu pauꝑ homuncio ſic deprehenſus ⁊ angu ſtiatus dicere pōt ad deuꝫ Dn̄e vim patior rn̄de ꝓme. Tu inquaꝫ qui p̄ciū noſtrum es noſtra iuſticia. noſtra redēptio. Redde creC 4 De ſollicitudine ditoribꝰ meis quō vis ⁊ ſcis. tm̄ mō vita gr̄e in pauꝑtacula hac me ſuſtētes ⁊ ſatis eſt. ¶ Particula quadrageſimaqͣrta. I Orro nullꝰ debet ī dubitatōem v̓te re/ qͥn ꝑticularis intētio ⁊ attētio di recta deo pro iſtis aūt ꝓ illis ſit effi cacior ⁊ laudabilior plerūqꝫ. Primo ex gra titudinis v̓tute ⁊ īgratitudīs euitatiōe. Se cūdo ex augmēto deuotiōis affectual̓. quaꝫ natural̓r hꝫ parere bn̄ficioꝝ recordatio ſi gͣ tia dei ꝯiūgat̉. Dici ſolet ⁊ veꝝ ē ꝙ ꝑticl̓aria magis mouēt. īmo ꝯſiliū eſt ꝓ duris ⁊ inde uotis/ vt ꝑ cogitatiōes tales ſemetip̄os affi ciāt/ ⁊ duꝝ cor emolliāt Tercio qꝛ fit obliga tionis certior impletio. ⁊ ad ſerenatiōꝫ ꝯſcīe ſatis valens/ dū exꝑit̉ hō ſe feciſſe vel facere qd̓ tenet̉ ex ꝯuētione Demuꝫ nō impedit̉ ex hac ꝑticulari recogitatōe ceſſio fieri genera lis qualē notauimus. ſed iuuat̉ ¶ Particula quadrageſimaqͥnta. ¶ Concluſio duodecima. Ecipiēs tꝑalia pōt iterū defrauda Mre ſeip̄m/ dū maledictionē incurrit qͣ dicit̉. Maledictꝰ qui partē ſuā facit deteriorē ¶ Ueꝝ eſt itaqꝫ ꝙ opꝰ ſpūale factu pro ſatiſfactōe/ nō valet tātudē ꝓ multis ſic̄ ꝓ paucis ceteris paribꝰ. Obligas igit̉ ſe ad ſatiſfaciēdū ꝓ alijs/ nō tātūdē facit ꝓ ꝓprijs ſuis debitis ī hoc mūdo vel in purgatorio qͣꝫtū ſi ꝓprie liberatōi totꝰ īſiſteret. Stabit gͦ ꝙ pro receptōne ſuſtētatōis huiꝰ vite mor talis laborabit ī purgatorio penas luēs ml̓ tis annis. Quāuis in caſibꝰ multꝭ charitas ad ꝓximū exhibita pie/ recompenſare valet hmōi dilationē liberatōis ꝓprie ī augmēto p̄mij vite eterne. Dū p̄terea fecit ſe hō paupe rē propter deū ⁊ ſalutē propriā/ dū rurſus fe cit aliūde ſibi amicos d̓ māmona iniqͥtatis. dedit quoqꝫ vt reciꝑet. ⁊ recepit vt daret. ¶ Particula quadrageſimaſexta. Aderet hͦ loco materia de mēdicita te corꝑali/ vtꝝ vicꝫ obliget̉ recipien ęlemoſynā ſub titulo mēdicitatis. ſꝫ eſt ſolo titulo ⁊ reſpectu natural̓ defectꝰ abſ qꝫ alia recōpēſatōe ſeu redditōe mutua tꝑa li vel ſpūali. alioqͥn nō eēt vera mēdicitas ſꝫ ꝯmutatio/ qͣlis ē ī ceteris eccl̓iaſticis reddi tuatis. Utꝝ inquā talis mēdicans tutiꝰ ⁊ li beriꝰ viuat apud deū ⁊ hoīes/ qͣꝫ alij qͥ nolūt eſſe ꝯtēti ſolo hmōi pauꝑtatis titulo. ſꝫ obli gationē iuri diuino ⁊ naturali ꝯſonā volun tarie cōiungūt. īmo ꝯſeq̄nter laberet̉ hec in qͥſitio/ ſi ſtāt iſti duo tituli parit̓ ī eodē ⁊ pro eodē mēdicare. ⁊ or̄onū vicē ſub obligatōis pacto repēdere. Deinde profudius fodiēdo aūt agitādo/ pulcer ꝟitatū theſaurus ⁊ ful gor apparet ocul̓ nō infectis. ſed ad exitū ꝓ poſite conqͥſitionis iā ſermo feſtinat. ¶ Particula. xMvii. ¶ Concluſio decimatercia. Ecipiēs defraudat ſe dū accipit of ficiū int̓ceſſiōis/ ip̄e qͥ deo diſplicꝫ ⁊ Oē ī pctīs totꝰ. ¶ Fuerunt qͥ dixerunt multa ⁊ terribilia circa materiā iſtā d̓ pctōri bus eccl̓iaſticis/ vt ꝙ ſūt fures ⁊ latrones in tractatōe ⁊ diſpēſatōe ⁊ receptōe tꝑaliū/ ꝙ n̄ faciūt fructꝰ ſuos. ⁊ ꝙ tenēt̉ ad reſtitutōꝫ. nec pn̄t inde el̓ynā facere cū multis ſil̓ibꝰ. quoꝝ aliqͣ ſunt exp̄ſſe dānata/ q̄ erāt de errore albi gēſiū ⁊ woaldenſiū. ⁊ nouiſſime ⁊ vicleffiſtaꝝ ⁊ huſſitaꝝ. q̄ ſumpſerūt occaſiōes errādi ex odio ⁊ zelo/ nō ẜm ſcīam. ꝯͣ diſcolos mores eccl̓iaſticoꝝ qͦs intuebant̉ magis deteſtādo ⁊ cū indignatōe qͣꝫ miſerādo cū pia orōne et modeſta redargutōe. Arguēdo p̄terea ꝑ ſil̓i tudines diſpēſatōis tꝑaliū ad ſpūalia q̄ nō ſemꝑ eiſdē pedibꝰ currunt. ¶ Particula quadrageſimaoctaua. Oncedimꝰ aūt ꝙ eccl̓aſtici pctōres pn̄t ī multꝭ caſibꝰ facere fructꝰ bn̄fi cioꝝ aūt r̄ligionū ſuos. qͣꝫuis ad cō ſecutōꝫ vite et̓ne nō ſūt digni pane qͦ veſcūt̉. qͣꝫuis inſuꝑ nō ita ſatiſfaciāt deo ſicut iuſti. Sꝫ multa deꝰ ꝯcedit ingͣtis. Nōne pōt exi ſtēs ī pctō debēs. x. ſolidos ꝓxīo ſatiſfacere ſibi nec obligatꝰ remanere? Nōne poſſet etiā noīe alteriꝰ debitorꝭ qͣſi mediator ſolutionē hāc offerre? Poſſumꝰ ita iudicare d̓ pctōribꝰ eccl̓iaſticꝭ/ ꝙ tā noīe ꝓpͥo qn̄qꝫ / qͣꝫ ī ꝑſona ec cl̓ie cuiꝰ mīſtri ſūt/ pn̄t ſe ⁊ alios adqͥtare. qͣꝫ uis nō ſtat eos eē tales ⁊ ſaluari vel mereri ¶ Particula quadrageſimanona ¶ Concluſio decimaquarta. Ecipiēs tꝑalia ſe defraudat ⁊ proxi mū/ dū ſuꝑinducit ad redditꝰ iā ꝯſti tutos nouas pro alijs obligatiōes. pͥoribꝰ incōpoſſibiles aut eaꝝ diſtractiuas Sūt qͥ ſuꝑ pͥorē fūdatōꝫ exēpli gr̄a decē fra trū ſic recipiūt nouos/ vt ẜuitiū nō hinc au geat̉. Sūt qͥ recipiūt ſub tali pacto/ ꝙ ī oēꝫ euētū debeat ſꝑ fieri ſeruitiū pro collatoribꝰ vltimis/ etiā vbi deficerēt ea om̄ia q̄ tradide runt. ¶ Cōſtat ī his caſibꝰ ⁊ ſil̓ibꝰ defrauda ri pͥores/ qͣlit̓ ipſi poſteriores defraudātes/ nō vellēt ſibi fieri per eis ꝯſequētes. Eccleſiaſticorum XXXVII ¶ Concluſio decimaquinta. ¶ Particula quinquageſima. Ecipiēs tꝑalia dū defraudat ſe ⁊ ꝓ ximū d̓r interp̄tatiue defraudare de um. qm̄ deꝰ ē pͥnceps ſupremꝰ/ curā habēs hoīm. ⁊ reputas ſibi bn̄ vel male fie ri qd̓ eis fit. ⁊ inde ꝯſurgit meritū nr̄m apud ip̄m. Facit ad hͦ ꝑabola illa d̓ oꝑbꝰ miſcd̓ie ꝯmemorādis ī die iudicij. Uerū tn̄ appropͥ atiꝰ d̓r aliqͥd ī defraudationē dei fieri/ dū di recte ⁊ immediate dimittit̉ illud qd̓ ad glo riā ſuam celebrandā ⁊ recolendā fuerat inſti tutum. ¶ Concluſio. xvi. Particula. ii. Ecipiēs tꝑalia/ p̄ſertim cōitas ꝓ ſe Ꝙ ⁊ ſucceſſoribꝰ/ dꝫ cū bona fide ⁊ ſaga Oci diſcretōe diligēter ī recipiēdo con ſiderara pͥmo qͥd licꝫ ſcd̓o quid decet tercio qͥd p̄t ⁊ expedit/ nedū ad pn̄s ſꝫ etiā ad futu ru. Euenit itaqꝫ ſic̄ ī agētibꝰ iter lōgū. ꝙ par uū pōdꝰ ī ſe/ ī pͥncipio aūt ꝓ pauco tꝑe ſit to lerabile qd̓ ꝑ ſucceſſiōꝫ ꝯtinuā reddit̉ velut īportabile Sic d̓ ꝑuis ⁊ paucꝭ ſuffragijs dū vl̓ iūgūt̉ alijs vl̓ ꝑpetuāt̉/ poſſumꝰ iuuenire ¶ Particula qͥnquageſimaſcd̓a Ode ꝙ mēoria hoīm labil̓ ē. Ꝙ p̄ terea ſuꝑueniētes nō de facili ſuā at tentionē applicāt ad inſolita. Ꝙ in ſuꝑ cuſtodiēda eſt qͣꝫtū ꝯmode fieri pōt vni formitas apud fratres. ſicut ī cibis. veſtibuſ alioqꝫ ꝯuictu. ſic in officio ⁊ cātu alioqꝫ ritu ⁊ ita de ꝯſideratōibꝰ hmōi. ¶ Fiūt nihilomi nus frequēter obligatōes ī oppoſitū. aut ꝓ pter īaduertētiā īcōſiderationēqꝫ recipiētiū. aut vrgēte penuria. aut ꝓpt̓ ꝯplacētiā ꝯferē. tibꝰ faciēdā. aut qꝛ nō audēt recipientes ap ponere ꝯditōes ꝓ ſeip̄is licitas. decētes ⁊ ex pediētes. ¶ Quare ſic? qꝛ nō placerēt ꝯferen tibus. quales ſunt carnales ⁊ ſpūaliū n̄ ca paces. maxime eoꝝ q̄ regularis diſciplīa cō ſtituit aut reqͥrit. Deniqꝫ fit hoc ꝓpter auari ciā recipiētiū ⁊ eoꝝ turpē queſtu. qͥ caſus pa lā ſtatim hꝫ culpā. ſiue fiat ī augmentū p̄ter neceſſariū iā fundatoꝝ cenobiorū. ſiue mul to ampliꝰ ſi querat̉ noua fieri fūdatō ꝑ fas. ꝑqꝫ nefas ad faciendum ſibi ſub religionis augmēto famā. vbi potiꝰ ignominia dici de bet que fedis innitit̉ fundamentis. ¶ Particula qͥnquageſimatercia. Unt alie intētōes vicioſe qͣs nō oꝑ tet oēs hic nūerare. ſic̄ d̓ publicꝭ ra ptoribꝰ. d̓ vſurarijs. d̓ obligatis ad reſtitutōꝫ certā. qͥ putant ꝑ fūdatōes ſe qͥta re. qd̓ aꝑtū ē potiꝰ ſemet īuoluere. nō aduer tētes v̓bū illud tremēdū ſapiētis. Qui facit el̓ ynā de ſub̓a pauꝑis qͣſi qͥ victimat filiū an̄ patrē. Cōſtat aūt ꝙ recipiētes ip̄os/ par pe na ꝯſtringit. ſi nō maior aliqn̄. quāto ſpūali ores ⁊ exēplares ſapiētiores inſuꝑ ⁊ timora tiores eē debēt. Proinde qͦ ad reſtitutōes in certas tutior ē receptio. maxīe dū ſuꝑiorꝭ au toritas iūcta erit. Quāuis ſit hͦ ī loco aliqͥd mōſtro ſil̓e circa debentes reſtituere cū ſciāt quibꝰ ⁊ qͣlit̓. qͦs citiꝰ induci videb̓ dare cētū titulo fundatōnis alicuiꝰ/ qͣꝫ decē reſtituere. Adeo ꝓna ē vanitas diligere vanitatē. adeo cor humanū ꝓnū eſt q̄rere mendaciū. ¶ Particula qͥnqͣgeſimaqͣrta. Eru qꝛ de p̄teritꝭ niſi ꝓ quāto faciūt ad cautela futuroꝝ/ nō ē conſilium Suꝑeſt vnū int̓ cet̓a remediū gene rale iā tactū. vicꝫ ſuꝑioris interp̄tatio. Pro futuris ꝟo ſedula ⁊ crebra recogitatio cum. mutua collatōe ſenioꝝ/ vt deinceps ab om̄i ſpecie mala qͣꝫtū poſſibile fuerit/ ſemet abſti neāt. qm̄ deꝰ nō eget fraudibꝰ aut dol̓ nr̄is. vt vel colat̉ crebrius. vel abundantius ſuos alat. aut cultores hos vel illos multiplicet. q̄ multiplicatio nō magnificet leticiā. Sed dū facit de ſuꝑfluitate aūt ſuꝑerogatōne ne ceſſariā obligatiōꝫ affert inquietā ⁊ ſepe dā nabilē ſollicitudinē ꝯͣ p̄aſſumptū v̓bū qua ſi ꝓ themate. Nolite ſolliciti eſſe ⁊c̄. ¶ Particula. lv. Ddamus ad p̄terita ꝓ vberiori do E ctrina de ſollicitudīe/ ꝙ pͥma ⁊ vera ſollicitudo ē q̄rere regnū dei ⁊ iuſti ciā eiꝰ. ac ꝓinde (iuxta Petri ammonitiōeꝫ / oēm ſollicitudinē ꝓijcere ī deū. qm̄ ipſi cura ē de nob̓. Attn̄ ī q̄rēdo regnū dei ⁊ iuſticiam eiꝰ/ q̄ aliter ī regula monachali videt̉ appel lari opꝰ dei/ opꝰ d̓ini ſeruitij/ multe ſe ſcrupu loꝝ ſollicitudīes ingerūt. tres noīatiꝫ. Una qm̄ affligit̉ qn̄qꝫ ſuꝑͣ vires corpꝰ Altera ꝙ remanet ariditas q̄dā mētis Tercia ꝙ eua gatio cordis ꝯpeſci non pōt. ac exinde videt̉ oīs fructus perdi vel pctm̄ ꝯmitti. ¶ Particula qͥnqͣgeſimaſexta. Utrit hāc ſollicitudinē ſcrupuloſaꝫ verbū btī Bern̄. de mō pſallendi. qͥ nō ſatis videt̉ apud multos explebi lis ꝓpter tres iſtas rōnes. Dicit em̄ ſic Mo p neo vos dilectiſſimi/ pure. ſꝑ ac ſtrennue di uinis intereſſe laudibꝰ. Strēnue qͥdē vt ſi De ſollicitudine īcut reuerēter/ ita ⁊ alacriter dn̄o aſſiſtatꝭ nō pigri/ nō ſomnolēti/ nō oſcitātes nō parcē tes vocibꝰ/ nō p̄ſcindētes v̓ba dimidia/ non integra trāſiliētes. nō fractis ⁊ remiſſis vo cibꝰ muliebre quoddā balba d̓ nare ſonāteſ ſed virili vt dignū ē/ ⁊ ſonitū ⁊ affectu voces ſctīſpūs depromētes. Pure ꝟo / vt nil aliud dū pſallitis qͣꝫ qd̓ pſallitꝭ cogitetis. Spūs em̄ ſanctꝰ illa hora gratuꝫ nō recipit qͥcquid aliud qͣꝫ debes neglecto eo qd̓ debes obtu leris Pſalmodiā nō multū ꝓtrahamꝰ ſꝫ ro tūda ⁊ viua voce cantemꝰ metꝝ ⁊ finē ꝟ̓ſus/ ſimul intonemꝰ ⁊ ſimul dimittamꝰ. punctuꝫ nullꝰ teneat ſed cito dimittat. poſt pūctū boᵐ nā pauſam faciamꝰ. nullus an̄ alios inciꝑe ⁊ nimis currere p̄ſumat. aut poſt alios nimiū trahere vel punctū tenere. ſil̓ cātemꝰ. ſil̓ pau ſemꝰ ſemꝑ in auſcultando. Hec ille. ¶ Particula quinqͣgeſimaſeptīa. Onfitemur expediēs eē ꝓpt̓ minꝰ in ſtructos et nimis lr̄ales aliqͣ dicere. Et pͥmo ꝙ hec ē exhortatio nō p̄ce ptio. Moneo vos inqͥt Sꝫ tn̄ aliqͣ videt̉ aſ ſeri q̄ d̓inā obligatiōꝫ īſinuāt. vt illd̓. ſpūs eī ſctūs illa hora gratū non recipit ⁊c̄. In qͣ di cto difficultas maior pēdet. qm̄ de n̄ ꝑcēdo vocibꝰ nec remittēdo ꝯſtat ꝙ corꝑal̓ excuſat debilitas. Illa p̄cipue q̄ turbatōem capitis in leſionē iudicij rōis affert. cui ꝑiculo ſupi ores tota vigilātia tenēt̉ ī vniuerẜ ⁊ ſinguliſ occurrere. qͦ facto nō oꝑtet ī alia vexatōe vel corꝑali nimiū pios eē. Sꝫ d̓ labore ⁊ dolo re ⁊ de vexatiōe corꝑali letari ī ſpū ꝓpt̓ mer cedē quā vnuſqͥſqꝫ recipiet ẜm ſuū laboreꝫ/ ad quē hō naſcit̉ ſicut auis ad volatū. ¶ Particula qͥnqͣgeſimaoctaua A On ꝑcētes inqͥt vocibꝰ/ certe nō iō ſuadet vocē clamoſā. Nō talē q̄ ve enaꝝ/ q̄ cerebri/ q̄ vitaliū ruptiua ſit. E Nō deniqꝫ comp̄hēdit debiliores. In qua liū numero ſcribēs Bern̄. ſepe fuit aſcriptꝰ. Alioquin tanta ſcribere euꝫ vel dictare/ cla mor ille continuatus nō tuliſſet. ¶ Particula. lix. Tuero de vocal̓ orōnis attētōe ml̓ ti/ multa dixerūt/ multa ſcpͥſerunt Itēptauit ꝟo nr̄a ſollicitudo ſi poſſꝫ hec difficultas ad pauca claraqꝫ reſolui Et. occurrit nob̓ diſtīctio tal̓. ¶ Sūt ī orōe vo cali tria. vnū ꝑ modū materie. aliud ꝑ modū Iforme. terciū ꝑ modū finis qͥ cuꝫ forma ſepe cōīcidit. Matīa or̄onis ꝯſiſtit ī v̓bis. For ma ī ſenſu v̓boꝝ. finis ī eleuatōe mētꝭ ad de um Et h̓ finis duplex ē. vnꝰ fūdatꝰ ꝯformit ad ſēſū ꝟboꝝ. qͥ p̄t dici finis ꝓximꝰ. aliꝰ ē fū datꝰ vndecūqꝫ ꝑ diuerſa/ lꝫ nō ꝯͣria. Ex qͣ di ſtinctōe eliciunt̉ ꝓpoſitiones que ſequūtur ¶ Particula ſexageſima. At̓ia orōis cadit pͥncipal̓r ſub p̄ce pto/ ſic ꝙ oras abſoluit̉/ ſiue cogutet actual̓r ſiue nō/ ſiue vaget̉ mente vl̓ corꝑe. dū ꝓferat orōis v̓ba. vel ꝓferētes au diat iuxta qͣlitatē orōis. Alioqͥn n̄ eēt ſalua oīs caro. Et patet exemplis ⁊ explanatōe p̄ ceptoꝝ diuinoꝝ. vt de ieiunio ⁊ honore pa rētuꝫ. q̄ nō iō ſūt pctā ſi nō fiāt ex gr̄a. Si n̄ impleat̉ ſꝑ intētio p̄cipiētis et finis. ſic̄ alibi pꝫ latior deductio. Sic em̄ dicimꝰ ꝙ agens opus pnīale ꝑ ꝯfeſſorē impoſitū. qͣꝫuis hͦ fi at in pctō. non tn̄ tenet̉ iterare. vt exepli gra. dare iteꝝ ſex ſolidos. vel ieiunare. vel orōes certas repetere. veꝝ ē ꝙ talis ſatiſfactio nō ē reconciliās deo ꝓpter impedimentū pctī. et tn̄ rōne oꝑis ē adquitās. hoc ē ab obligatōe ſoluēs. etſi nō ſit deo reconciliās. tn̄ agēs n̄ ideo peccat/ qͣꝫuis ſit in peccato. ¶ Particula. ixi. Enſus orōnis nō cadit ſub p̄cepto. G vt recogitet̉ ſemꝑ vel intelligat̉. Pa tet de illr̄atis ⁊ idiotis. Patꝫ de cāti cis in tubis ⁊ organis. Patet de paſſibꝰ ob ſcuriſſimis canticoꝝ maxime ꝓphetaliū de quibꝰ accipit̉ myſtice/ ꝙ tenebroſa aqua ī nu bibꝰ aeris. ⁊ iterū. Nubes ⁊ caligo ī circūitu eiꝰ. Patet inſuꝑ de multis ſcripturis habēti bus in ſuꝑficie v̓ba carnalia q̄ plꝰ incitarent recogitata mētes imꝑfectoꝝ ad lubricitateꝫ (qꝛ nonduꝫ ſpūalis ſenſus capaces ſunt) qͣꝫ ad ſpūalem deuotionē. Sunt alie narratio nes quedā valde ſteriles in ſuꝑficie lr̄oli/ ha bētes tn̄ aliquid ſuauitatꝭ ſpūalis/ ſi n̄ apud illos. apud tamē alios ꝑfectos qͥ forti medi tatione ſciūt ſugere mel de petra/ oleūqꝫ d̓ ſa xo duriſſimo/ quales inueniunt̉ pauciſſimi Ceteris ꝟ̓o quid niſi faſtidiū vel nauſeā vel mentis ariditatē taliuꝫ diſcuſſio ⁊ rumīatio ſola proferret vel afferret. ¶ Particula ſexageſimaſcd̓a. Ropterea dicamꝰ ꝯſeq̄nter ⁊ confor niter ad ſanctū Thoma ⁊ rationē. ꝙ finis ī orōne pͥncipal̓ eſt eleuatio mētis ī deū mediate vl̓ īmediate. directe vel indirecte. pͥncipal̓r vel occaſionatiue. Orās ꝟo qͥ nō poteſt cōſequi finē iſtū ꝑ recogita Eccleſiaſticorum 2 XXXVII rionē attentā ſenſuuꝫ orōnis ꝑticularis que profert̉. ⁊ hoc ꝓpter aliquā ex cauſis tactis. qui tamen finis dicit̉ ꝓximꝰ et qͣſi ꝓpriꝰ huic orōni/ debet cū omni libertate ſpūs/ et abſ qꝫ ſcrupuloꝝ ſollicitudine ꝯtentus eſſe/ ſi fi nē vltimū meditationibꝰ alijs cōſequat̉. Fe lix ſi dicere poſſet. Oculi mei ſemꝑ ad dn̄m. Meditatio cordis mei in ꝯſpectu tuo ſemꝑ Leuāui oculos meos ī mōtes/ vn̄ veniet au xiliū mihi. Felix ſi nō dat̉ ei ꝯtēplādo vola reſi pōt/ vel repere vl̓ more locuſtaꝝ ſemet ex cutiendo viciſſim ſaltus dare. ¶ Particula ſexageſimatercia. Onitio p̄miſſa cātādi Bern̄. non re pugnat huic ꝓpoſitōi. ¶ Patꝫ qꝛ ſic afficiēs ſe ad deū ꝑ alias cogitatōeſ nō elicitas ab īmediato ſenſu lr̄e q̄ canit̉/ nō facit aliud qͣꝫ dꝫ neglecto eo qd̓ dꝫ. īmo facit oīno qd̓ dꝫ ꝯformit̉ ad finē a ſpūſctō p̄ſcpͥtū ¶ Ueritas ē ꝙ ceterꝭ paribꝰ expediētiꝰ ē affe ctōꝫ ſuā exercere iuxta lr̄am q̄ ꝓfert̉/ ꝓpt̓ qͣt tuor ī ſpāli rōnes. Una ē ſcpͥture veneratō in qͣ ſpūſſctūs ſꝑ loqͥ credēdꝰ eſt. Altera ē ꝑti cularior eruditō circa miſticos ſub arido lr̄e nūcleo clauſos ſenſus. Tercia ē ſuauior aſ ſuefactio circa qͦtidianos cātus Quarta eſt. maior ſtabilitio circa determīatos affectꝰ qͣꝫ circa vagos ⁊ iugit̓ nouos. Addat̉ or̄o q̄ pe tat reuelari ſibi ſuauitateꝫ mellei ſenſus ī lr̄e fauo latētis. ⁊ hͦ ꝑ ꝯp̄ſſionē meditatōis/ que ꝓrſus nō fiet niſi dederit deꝰ ꝑuulis intelle ctū aperiēs theſauꝝ ſuū aque viue. Particula ſexageſimaquarta. Eniqꝫ plurimū cōfert ſi pͥus an̄ tē pus orōnis fuerit cohibitio ſenſuū Fexterioꝝ. qm̄ dn̄s ianuis clauſis de dit pacē ⁊ ſpm̄ſctm̄ diſcipulis. ¶ Sit inſuꝑ ꝯtinua muſcaꝝ inutiliū a facie cordiſ effuga tio manufortis attētōis. Nō ita tn̄ qͥn aliqn̄ ſit expediēs nihilipēdere ſuā importunitatē plꝰ qͣꝫ importuniꝰ eā abijcere conari. licet ꝑ diture ſint ad horā ſuauitatē vngenti. Hoc ꝯfirmauit vnus patrū exemplo de retentio ne venti in pallio. alius de catuli latratu. ali us de aucarū ſibilo. alius de muliere litigan te. aliꝰ de riuo qͥ violētior fit obice poſito. ali us d̓ cachinnātibꝰ terrere pueros volētibꝰ. aliꝰ d̓ blaſphemie ſpū. aliꝰ d̓ pruritu curioſi tatꝭ qͥ nō ſcalpēdo curat̉/ ſꝫ ꝑ ramuſculos ac cēdit̉. Eſt aūt curioſitas ſtudiū ea ſciendi q̄ nos vel nō decct/ vel nō expediūt/ vl̓ n̄ edifi cāt. Hāc ꝯp̄ſſit xp̄us ī apl̓is die aſcenſionis Hāc ī Petro querēte de ſtatu Ioh̓is qͥd ad te ait. Un̄ ſub hͦ metro cohibebat ſe vnus di tēs. Clauſe qͥd ad terſta. qͥs tu duccor in al ta. Fac opus iniunctu/ deinde vacato tibi. ¶ Placuit ad confirmationē p̄cedentiuꝫ po nere ꝑ exp̄ſſum v̓ba ſancti Thome ſuꝑ. iiij di. xv. materia de orōne. q. ij. arti. iiij. Particula ſexageſimaquinta. Ttētio inqͥt ī orōne pōt eſſe triplex. A ¶ Primo em̄ ē attētio ad v̓ba qͥbꝰ petimꝰ. ⁊ ad petitōꝫ ipſā/ ⁊ ad ea q̄ pe titōeꝫ ipſā circūſtāt. ſicut ē neceſſitas ꝓ qͣ pe tit̉ deꝰ qͥ rogat̉/ ⁊ alia hm̄oi. Et q̄cūqꝫ haruꝫ attentionū aſſit nō ē reputāda inattēta ora tio. vn̄ etiā illi qͥ nō intelligūt petitōis verba ad orōem attēti eſſe pnt. Sꝫ tn̄ vltima attē tio ē laudabilior qͣꝫ ſcd̓a. ⁊ ſcd̓a qͣꝫ pͥma. Et qꝛ aīa nō pōt eſſe vehemēter attēta ad diuer ſa. ideo pͥma attentio pōt nocere vt mīor ſit orationis fructus ſi ſecundā euacuat. vel ſe cunda ſi terciā om̄ino tollat ſed nō econuer ſo. Tamē attētio cōmuniter accipiēdo .i. ad aliquod triū p̄dictorū nō nocet ſed multuꝫ prodeſt. Hec ibi. ¶ Particula ſexageſimaſexta. Orro circa finem opuſculi poſſumꝰ addere diſtinctōes magiſtrales d̓ at̄ tentione ⁊ deuotione ⁊ affectōe que alibi ſeorſum notate ſunt. Prima diſtīctio du odecim membrorum. Euotio in oratione quādoqꝫ nō ad L mittit alias quaſcunqꝫ cogitatiōes niſi ſolius dei. ⁊ hoc eſt in p̄ſenti vi ta rariſſimū. vbi vix hora vel dimidia ſit in celo mentis ſilentium. ¶ Secūda ¶ Deuotio quādoqꝫ recipit alias cogitatōes ſed ꝑtinētes ⁊ ordinatas. ⁊ ſoluꝫ tales. ⁊ hoc eſt rarum ⁊ bonum. ¶ Tercia ¶ Deuotio recipit cogitatōes imꝑ tinētes ⁊ qͣſi ſuꝑfluas. ⁊ hoc ē quotidianum ¶ Quarta ¶ Deuotio recipit ꝯͣrias ⁊ aduer ſas cogitatōes/ vt ſunt vicioꝝ. ⁊ hͦ ꝑiculoſū. ¶ Quīta ¶ Cogitationū imꝑtinētiū vna qn̄ qꝫ ē vehemēs ⁊ ſuffocās actualē deuotiōeꝫ. ſed nō auferēs virtualē nec habitualem nec vocē. ⁊ hoc pōt eſſe virtutis exercitiū. ¶ Sexta. ¶ Alia vehemēs ē tollēs virtualē deuotionē ſic ꝙ iā virtꝰ deuotiōis nō imꝑat aūt ꝯtinuat orōem ſed ꝯſuetudo vl̓ alia rō. ⁊ hec nō neceſſario tollit laudē ab orōne. ¶ Septima.3 Alia eſt cogitatio vel affectio qͣi fluctuāſ/ q̄ nec excedit ⁊ ſuffocat deuotio De ſollicitudīe eccleſiaſticoꝝ nē. nec excedit̉ total̓r ab ea. ⁊ hͦ ſtat cū laude ¶ Octaua. ¶ Alia ē leuis et vēto ſil̓is. licꝫ vi deat̉ importuna/ ſed ſuꝑat̉ aut cōtemnitur. et hec nō tollit laudem ſed exercet mentem. ¶ Nona. ¶ Cogitationū cōtrariaruꝫ/ vna ē abſolute ⁊ directe cōtraria/ qua ſcꝫ orans de teſtatur orare ⁊ deuotionē habere. ſꝫ timore diſcipline ꝓſeqͥtur. hec om̄ino vituperabilis ¶ Decima ¶ Alia qua orans habet diſplicē tiā conditionalē/ ſic ꝙ nō oraret niſi vouiſ ſet. nō tn̄ deteſtat̉ ſe vouiſſe ſed placet. et hec eſt ſufficiēs atqꝫ laudabilis. licet nō excellēs ⁊ habet deuotionē habitualem et originalē. ¶ Undecima ¶ Alia ē vicioſa circa peccata. alia vt ꝓpter cōmotionē ire vel illecebre q̄ n̄ diſplicet nec acceptatur cōſenſiue licet velit nolit hō ſentiat̉. ⁊ hec pōt eſſe materia v̓tutꝭ exercēde ⁊ ad expulſionē expediret quādoqꝫ magis niti qͣꝫ ad orationis continuationeꝫ. ¶ Duodecima ¶ Alia vicioſa criminalit̓ cui nō ſufficiēter reſiſtit̉ ſed ei vere vel interp̄ta tiue ꝯſentit̉. ⁊ hec ē damnabilis. Quis autē dicatur verus. quis interp̄tatiuus alibi di ctū ē. Cōſentire ſiquidē dicit̉ aliqͥs malo dū non fecit quod in ſe eſt/ neqꝫ facit vt vitetur. ¶ Subiungitur alia diſtinctio de attentio ne ſub triplicitate multiplici. Prima triplicitas. Recta habēs aliud obiectum qͣꝫ ſe. Attentio orationis Reflexa habēs pro triplex eſt obiecto ſe. Coniuncta recipi ens al̓s qͣꝫ ſe. Secunda Generalis/ vt quia vult orare tota die. Attentio orationis Special̓ vt qꝛ vult recta triplex talē orōnem dicere Indiuidual̓/ quia vult particulis ſin gulis intendere. Sic de affectione poſſet eſſe diſtinctio. Tercia Actual̓ cuiꝰ actꝰ in eſt/ mouēs īmediate Uirtualis cuiꝰ v̓tꝰ Attentio orationis ineſt/ mouens actu quolibet modorum ceſſante Habitual̓ l̓ aptitu mox dictorū triplex dīalis cuiꝰ ſolꝰ habi Ou arta Circa ſola v̓ba qua Attentio orationis ſi materiam. recta et ſimplex rur Circa ſolum ſenſuꝫ ſus triplex. quaſi formam. Circa ſolum deum quaſi finem. Quinta Attentio orationis Generalis. reflexa ſicut et recta Specialis Indiuidual̓ vt ſupͣ triplex. Sexta Attentio orationis Actualis reflexa quocūqꝫ mo Uirtualis vt ſupra dorum triplex Habitualis Septima Circa cōtraria po Attentio orationis ſitiue recta et coniūcta ſeu Circa oppoſita pri mixta triplex uatiue. Circa velut indiffe rentia ad vtrūqꝫ. Octaua Conſentiens Diſſentiens. Attētō mixta circa Pigra vl̓ dormitās poſitiue ꝯͣria triplex ſiue ſint a carne vel mundo vl̓ demone talia contraria. Nona. Abſolute volūtaria Cōditionaliter vo Attētio mixta con luntaria quia reniti ſentiens contrarijs/ tur ſed vincitur. Interp̄tatiue volū triplex. taria/ qꝛ tenet̉ eē vi gil et non eſt. Decima. Tollēs omnē circa verbū ⁊ ſenſuꝫ ⁊ de Attentio priuatiue um recogitationeꝫ. oppoſita triplex Tollēſ duo p̄miſſo rum ⁊ non verbum Tollēs tm̄mō vnū ſēſū .ſ. vl̓ vbū l̓ deū Undecima Total̓r interrupta actu v̓tute ⁊ habitu Partīalit̓ int̓rupta Attētio iūcta velut ſolo actu et virtute. Partialit̓ int̓rupta indifferens triplex De ſollicitudine eccleſiaſticoꝝ HPi XXXVII na peccati mortalis Attentio orationis Obligatoria ſolo ꝯͣ qualiſcunqꝫ xriplex) ſilio bone eqͥtatis. ẜm ꝙ oratio eſt Obligatoria ſoliuſ cā ſocietatꝭ vt dū qͥs tenet̉ nō orare voca lit̓/ ſꝫ orātē attēdere Tredecima Qn̄qꝫ ꝑ vnā aut treſ dies l̓ mēſē ex ꝯſue tudīe. pꝫ ī ꝑegrino. Per magnas mo Attētio orōnis mi ras ſine reniſu forti vel freq̄nti. Per mo xte ⁊ int̓rupte t̓plex rulas cū reniſu qͣi ꝑ ſaltū animi crebꝝ ꝯͣ muſcas cogitatio nū importunas. Decimaquarta. Quedā impoſſibil̓ ⁊ vana ⁊ ꝯt̉batiua. Attentio orationis Quedā difficil̓ nec abigentis has mu ꝓtūc vſqꝫqͣqꝫ ncc̄a ſcas triplex. L ria Quedā facil̓ lꝫ ī portūa tn̄ meritoria Decimaquinta. Circa v̓bū bona ⁊ Attentio quelibꝫ p̄ ncc̄aria ſit vt dicat̉ miſſarum ſub debi a ſe l̓ ſocio. Circa d̓ to triplex. bū ⁊ ſenſū bn̄placēſ Circa verbum. ſen ſum ⁊ deum ꝑfecta. ¶ Et ſimiles fieri pn̄t diſtinctōes de affectio ne que dicitur affixio quedam. Decimaſexta. Habitual̓ bōa duꝫ māet ī attētiōe ex. x. ānis n̄ crimīal̓r int̓ Uirtual̓ me (rupta Attētio q̄libet p̄miſ lior dū manet ī oꝑa ſarum triplex Actual̓ optīa (tiōe ceterꝭ paribꝰ dū ma net ī toto hoīe toto corde. tota aīa. tota mēte. tota virtute. Decimaſeptima Facil̓ ī ꝯtēplatiuo ⁊ ſpūali qͥ volat libe ro velut celo. bonum triplex ſurſū repēdo. Uagal̓ īutil̓ ī ſolo aīali qͥ ſerpit ī hūo Decimaoctaua. Rariſſima pͥmo mō tā duratiōe qͣꝫ vſita Rara ſcd̓o mō (tōe nec ſꝑ ncc̄aria l̓ cau ta in vocali oratiōe Quaſi nll̓a t̓cio mō ⁊ ſufficit ꝙ cū aſina Attentio refera ii hierl̓m tal̓ ambulet bonum triplex In ſimplicitate qͣſi vitl̓a effraym docta diligere triturā. atꝫ muſcas acres cogi tationū qͣꝫtū valꝫ to lerꝫ. nec ita velit abi gere ꝑ impatiētiā ꝙ ſeſſorē ſuū ſpm̄ſan ctum deijciat. Decimanona. Una q̄ vehemēter Attētio reflectēs ſe eſtīat v̓ba n̄ ꝓtuliſſe ſuꝑ attētōꝫ p̄teritā ī Alia q̄ iſtd̓ timet ve v̓biſ orōis vocal̓ ī ſe 4lut ad vtrūqꝫ. vel cū ſocio/ triplex Tercia q̄ vehemētiꝰ opinat̉ ſe dixiſſe vel aliū ſecū qͣꝫ omiſiſſe Uiceſima. Primo mō cōpellit ad r̄petitiōꝫ l̓ pnīaꝫ Attentio reflexa iu ſecꝰ d̓ nō attētōe cir ca ſenſum vel deū. dicans triplex Scd̓o mō ſuadꝫ re petitōꝫ ⁊ aliqn̄ com pellit ꝓpter oꝑtunitatē habitaꝫ. Tercio mō diſſuadet repetitōꝫ potiꝰ qͣꝫ īpellat. et hͦ ꝓpt̓ īnatā mētꝭ euagatōꝫ/ q̄ nō recordat̉ facil̓r eo rū circa q̄ nō actu reflectit̉ ſicut nec oportet. Exhortato ꝯciuſiua ¶ Attēdite vob̓ igit̉ ⁊ attētōi vr̄e ī orōibꝰ de bitꝭ o eccl̓iaſtici. vos p̄cipue pr̄es et frēs cele ſtini qͦꝝ ītuitu res hec agit̉. Attēdite cū pia ſollicitudīe q̄ pͣuā expellat tāqͣꝫ clauꝰ clauū Attēdite vt ſciat vnuſqͥſqꝫ domū ſuā dei nō plꝰ nec minꝰ ſapiēs qͣꝫ oꝑtet. ⁊ hͦ vtiqꝫ nō po terit faciliter ꝯſūmari. cū pͣuū ſit cor hoīs et inſcrutabile niſi ſermo dei viuus ⁊ efficax aſ ſit. diſcretor cogitationū ⁊ intētionū cordis nr̄i. qd̓ vt fiat orādus ē. ⁊ in ip̄m iactādꝰ no ſter cogitatꝰ/ vt tandē v̓bis apl̓icis conclu U Attentio reflexa in De teſtamēto condendo damꝰ. Nihil ſollicitiſitꝭ ſed ī omni orōne cū gr̄aꝝ actōne petitōes veſtre innoteſcāt apud deū. Et pax dei q̇ exuperat oēm ſenſum/ cu ſtodiat corda vr̄a ⁊ ītelligētias veſtras ī xp̄o ieſu dn̄o noſtro. Amen. Finit. Cōſideratōes duo decī eiuſdē ꝓ volentibꝰ condere teſtamentū. ¶ Conſideratio prima. 2 Eatꝰ ille ſeruꝰ / quē cū venerit dn̄s ⁊ pulſauerit ianuā eiꝰ in uenerit vigilantē. Sic vigilabat qͥ dicebat. Uelox ē depoſi tio tab̓naculi mei. Et alt̓. Aīa mea ī manibꝰ meis ſꝑ. Quales p̄terea ſunt qͥ mortē habēt ī deſiderio. ⁊ vita ī patientia. ¶ Conſideratio ſecunda. ¶ Uigilat ille ẜuꝰ qͥ cogitat qͦtidie quō ſpūs ſuꝰ redeat ad dn̄m qͥ dedit illū ꝑ ītegrā pnīaꝫ Qui p̄terea nō negligit eccl̓aſticā ſepultura. Qui deniqꝫ nō omittit ordinare bonoꝝ ſuo rū abundantiā. Qm̄ ī iſtis tribꝰ cōſiſtere te ſtamentū reputamus. ¶ Conſideratio tercia. ¶ Uigilās ẜuꝰ lꝫ pͥncipal̓r intēdere debeat d̓ ſpū ſuo/ ⁊ d̓ corꝑe plꝰ qͣꝫ d̓ exteriori poſſeſſio ne. Nihilominꝰ exterioris poſſeſſiōis diſpo ſitio multū facit ad hͦ ꝙ ſpūs redeat liber ad dn̄m qͥ dedit illum. Sic etiā dixiſſe fert̉ tꝑe nr̄o qͥdā nobil̓ moriēs. qͥ poſtqͣꝫ int̓rogauit ſi tꝑalia ſua fuerāt oīa bn̄ diſpoſita ſolutꝭ ſol uēdis. Et rn̄ſū eēt ita eē. Cōuerſus ad dn̄m dixit. Ecce dn̄e ſuꝫ poſitꝰ extra manꝰ hoīm. In manꝰ tuas ꝯmēdo ſpm̄ meū. ¶ Conſideratio quarta. ¶ Uigilās igit̉ ẜuꝰ/ qͣlia ꝯſiderare debeat cir ca diſpoſitōꝫ bonoꝝ tꝑaliū ſuoꝝ/ maxīe dū diuitijs abūdās ē ⁊ heredibꝰ caret ānotemꝰ ¶ Et ī pͥmis recogitet illd̓. Uiuēs viuēs ip̄e 9 ꝯfitebit̉ tibi. Et ꝙ ī nullo maioreꝫ de diſtri butōe bonoꝝ ſuoꝝ qͣꝫ ī ſeip̄o gerere dꝫ fidu ciā. Quia rurſū ſibi maiꝰ meritū inde certiuſ qꝫ reſultat. Euadit deniqꝫ rapacitatē tyrāni cā aliqͦꝝ qͥ ſolēt pꝰ mortē diuitū cās ꝯfinge re ꝯfiſcationū. aut d̓ facto tollūt illa q̄ nō fu erūt ī tutiſſimis manibꝰ collocata. Nimirū qꝛ nōnunqͣꝫ inſidiant̉ viuētibꝰ vt ipſoꝝ diri piāt facultates ex fama diuulgatis. Un̄ cō ſurrexit illud horridū. Multī ꝓpt̓ diuitias ꝑierūt. Dicebat vnꝰ ex prudētibꝰ ſcl̓i. Nollē hre cētū mille frācos/ ſi ſuꝑ hoc eſſe deberēt fame ꝑmd̓m. Multos certe ſaluauit int̓ me dias tēpeſtates eſtimatio pauꝑtatis que ni hil ꝑſequentibꝰ affert vtilitatis. ¶ Conſideratio quinta. ¶ Teſtaturꝰ an̄ oīa hēat gl̓iaꝫ dei p̄ ocul̓ ſu is. nō vanitatē ſcl̓i. nō memoriā noīs ꝓtinꝰ morituri. Meminerit ſꝑ apl̓i dicētꝭ. Oīa in gloriā dei facite. Et illud pͣsͣ. Nō nobiſ dn̄e nō nobis/ ſed nomī tuo da gloriā. ¶ Conſideratio ſexta. ¶ Teſtaturus ex iſto pͥncipio ꝯſideret nō ꝙ vtilius ſit reipublice ſeu bono cōiduꝫ ordi nat de rebus ſuis. ſed ꝙ inſuꝑ cedet ampliꝰ ad honorem dei ⁊ cultus xp̄iani. ¶ Conſideratio ſeptima. ¶ Teſtaturꝰ exinde ꝯſideret/ ꝙ reꝑatio ſeu re ſtauratio vel ꝯtinuatio reꝝ iā īſtitutaꝝ ꝑali os ī collegijs. ī cenobijs. ī eccl̓ijs. ī parochijſ ī edificijs. plꝰ cederet ad honorē dei ⁊ vtilita tē ppl̓i cū mīoribꝰ expēſis/ qͣꝫ noue fūdatio nes noīe ꝓprio ſeu titulo faciende. ¶ Conſideratio octaua. ¶ Teſtaturꝰ aduertat qm̄ deꝰ pugillo ꝯtinet celū ⁊ terrā/ ſciet pōderare qͥd ⁊ qͣntū offerat ⁊ de quanto Quēadmodū quidā ſctōꝝ pa trū rn̄dit cuidā nobili matrone. ccc. ſolidos offerēti. ⁊ ingerēti reſpicere quāti eēt. Quē admodū p̄terea diffiniuit xp̄s de pauꝑcula offerenti duo minuta. ¶ Conſideratio nona. ¶ Cōſideret teſtator ſi vult fundare collegia vel pͥoratꝰ aut hoſpitalia. ꝙ ex talibꝰ modicꝭ ⁊ imꝑfectis fūdatōibꝰ plura ſequūt̉ īcōmo da. ſic̄ exꝑtū ē ī religionibꝰ varijs. et noīatim ī collegijs ſtudij pariſien̄. Meliꝰ em̄ regunt̉. ꝯtinuant̉ ⁊ ꝑmanent cōitates magne qͣꝫ mo dice. Sit hoc in monaſterijs. ſit in alijs col legijs eccleſiaꝝ vel ſtudioꝝ. ¶ Conſideratio decima. ¶ Cōſideret teſtator ſi libros hēat diſtribuē dos/ qͣlit̓ ⁊ qͥbꝰ ⁊ quō diſtribuet iuxta qͣlita tē recipientiū. aut ꝯmittat diſtributōꝫ ſeu vē ditōꝫ ſi opꝰ eſt illis de quibꝰ confidit. qͣtinuſ vno (ſicut d̓r) ictu ſe expediat. ¶ Conſideratio vndecima ¶ Cōſideret teſtator iuxta veꝝ ꝯſiliū euāge licū xp̄i. Si vult edificar̄ domū aliquā quō ꝑficiet eā. qꝛ ml̓ti conati ſt̓ facere nouas fun datōes qͥ tot expoſuer̄t ī doīcilijs edificādis ꝙ ꝓ habitaturꝭ nihil relictū ē. nec edificia ꝑ ¶ Cōſideratio duodecima (fecta ſūt ¶ Cōſideret ad extremū teſtator qm̄ deꝰ bo noꝝ nr̄oꝝ n̄ īdiget. faciet ip̄e nut̓re pauꝑes. faciet eccl̓aſ. faciet collegia. faciet mōaſteria. faciet ꝯuētꝰ ⁊ hoſpitalia qn̄ quō ⁊ vbi placuN Teſtamentū peregrini XX. XXXVII erit ei. ⁊ n̄ gl̓iet̉ an̄ ip̄m ſtulta p̄ſūptō oīs car nis. Uult nihilominꝰ ⁊ digͣt̉/ ꝙ coadiutoreſ eiꝰ ſimꝰ. ad vtilitatē nō ſuā ſed nr̄aꝫ. Finit. ¶Sequitur epiſtolā eiuſdē ſuꝑ teſtamento libroꝝ ſuoꝝ ad Cele ſtinos in Auinione. Enerabilibꝰ pr̄ibꝰ et frībꝰ cele ſtinis Ioh̓. d̓ gerſon ſacerdos ſacre theologie ꝓfeſſor gratia ⁊ pax. ¶ Theſaurizate vob̓ the (ſauros ī celo/ dicit celeſtꝭ nr̄ do ctor xp̄s. Eſt aūt ſapīa theſaurꝰ infinitꝰ hoī bus. qͦ qͥ vſi ſunt/ ꝑticipes effecti ſunt amic cie illiꝰ. Repn̄tāt hāc ſapīam ⁊ docēt inſtru mētaliter libri ſacri. ¶ Propt̓ea diſpoſui ī ſe nectute mea theſaurizare iuxta pauꝑtaculā meā de libris ſalutaribꝰ. Uiſū ē aūt mihi cō modiꝰ ī celeſtinis velut ī qͥbuſdā cel̓ aut cele ſtibꝰ habitacul̓ theſauꝝ hūc reponere/ max me qꝛ duos ī illa religiōe germanos habui ꝓfeſſos. ¶ Suſcipiat igit̉ ꝓpoſitū meū cuꝫ bona gr̄a deuotō vr̄a pr̄es ⁊ frēs chariſſimꝰ re voceqꝫ celeſtes. Sit theſaurꝰ iſte ꝑexigu dū venerit ad manꝰ vr̄as cuſtodiēdꝰ in ſacro ꝯuētu veſtro apud auinionē. nō qͥdē alienā dus. ſꝫ nec ꝓrſus abſcōdēdꝰ. īmo cōicādus hinc ⁊ inde. ꝓut ſuꝑioris induſtria iudicabit Ita tn̄ ꝙ ſemꝑ tandē recolligant̉ ſub ꝓpria claue. vl̓ armariolo ad hocip̄m ſpāliter inſti tuto. ¶ Deniqꝫ noīa libroꝝ ⁊ tractatuū tam ab alijs qͣꝫ a me ꝯpoſitoꝝ/ diſpoſui colligere ī ſpāli ſcedula dn̄o ꝯcedēte. ad quē effundite p̄ces ꝓ mea finali ſalute ī gr̄a ⁊ gl̓ia ſempiter na. ¶ Scpͥtū Lugd̓. anno gr̄e. 1428. ī nouē bri anno etatis dieꝝ vite ꝑegrinatōnis mee qͥ ꝑui ſunt ⁊ mali ſexageſimoqͥnto. et incipi et. 66. annus die. xiiij. decēbriſ/ feſto ſctī Ni caſij Remēſis qua natꝰ ſum et renatꝰ in dn̄o. Ieſu xp̄o. in quo det idēipſe nos om̄es be ne mori. Amen. Finit. Epiſtola eiuſdē ad Carthuſiēſes/ ſuꝑ acceleratōe ſuffragioꝝ ſi bi poſt obitū eius oblatoꝝ. Acite vobis amicos. Docet hoc amator hoīm ih̓s/ ſubdēs cām fi I nalē / vt inqͥt recipiāt vos ī eterna tabernacula. Cām v̓o materialē tāgit eē māmonā iniqͥtatꝭ. nō qͥn illa ſit poti or q̄ de materia venit eqͥtatis/ qͣlis ē charitaſ gratuita. qualē vos honorādi patres et dn̄i ꝯcedere placuit pridē mihi villico inutili/ qͥ fodere nō valeo ſed certe mēdicare nō erube ſco cū illo qͥ dicit. Ego aūt mēdicꝰ ſū ⁊ pau per. Eſt itaqꝫ mihi ꝓ copia. ꝓ diuitijs ⁊ opi bus ſpūalis mendicitas. ꝓut dudū ſororibꝰ ſcribēs late ſatꝭ expoſui. Et qm̄ poſuit ī mē dicitatis mee ſacculo. īmo ſacco ꝑmaximo ⁊ inani. largitionē liberalē ⁊ grādē de ꝑticipa tiōe bonoꝝ ſpūaliū p̄cioſi p̄diuitiſqꝫ ordiniſ veſtri beniuolētiſſima charitas vr̄a. venit ī cor meū fiducia petēdi qualēcūqꝫ accelerati onē me viuēte ſuffragioꝝ illoꝝ q̄ poſt obitū ſunt oblata. ¶ Mouet me cōſideratio preci pua. qͣtinꝰ impetrēt ſpiritales amici / viuere ⁊ mori me ī gratia dei. Nō qͥn oretur deꝰ vi trāſeat a me calix purgatorie penalitatis. ſi poſſibile ē ẜm ordinē diuīe volūtatis. ſed qꝛ plane mihi gr̄a dei ſi comitet̉ vitā ⁊ obitum meū. qua deficiēte nulla eēt vlteriꝰ redēptio. ¶ Mouet altera ꝯſideratio. qꝛ videt̉ facilior ꝓ patribꝰ ⁊ dn̄is paulatiua quaſi ꝑ tꝑs ⁊ tꝑa diſtributio ſuffragioꝝ/ qͣꝫ ſtatim pꝰ obitum ꝯtinuata ſolutio ¶ Deniqꝫ iuſtoꝝ aſſidua de p̄catio ꝓderit ſpero mihi ad meritū ꝓprium cumulādū ī via/ qͣliter eē nō pot̓it extra viaꝫ q̄ meriti nulliꝰ ſtatū hꝫ. ¶ Rogo igit̉ pr̄es ⁊ ī xp̄o fratres chariſſimi / vt charitas veſtra in me magis ac magis abūdet/ vt ī eterna tab̓ nacula vobiſcū recipiar/ fiat fiat. Scriptuꝫ Lugd̓. ¶ Ueſter alumnꝰ ī xp̄o Ioh̓es de gerſon theologie ꝓfeſſor indignꝰ/ ⁊ Pari ſien̄. cancellarius. Finit. De anniuerſario qd̓ ſibi fieri ꝓcurauit ī eccl̓ia ſancti Pauli Lug duni gallie. vbi ⁊ ſepultꝰ iacet. reꝑtū ē quod ſequit̉ in libello quodā manu ſua ꝓpria con ſcpͥto/ ſicut ⁊ p̄cedētes due epl̓e. Omine patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti A primitꝰ inuocato. Notū ſit omni bus quoꝝ intereſſe poterit/ ꝙ an no domī. Mccccxxviij. die. xxi. octobris Nos. p. camerariꝰ ⁊ capitulū eccle ſie ſctī glorioſiſſimi Pauli Lugd̓. ꝯceſſimꝰ ⁊ cōcedimus ꝑ p̄ſentes ex certis ⁊ legitimis cauſis. venerabili magiſtro ⁊ dn̄o Iohāni d̓ gerſon ſacre theologie ꝓfeſſori ⁊ Cācellario pariſien̄. ⁊ ſacerdoti Remēſis dioceſis anni uerſariū panis ⁊ vini ꝑpetuū more ſolito ꝑ nos annuatim in dicta eccl̓ia faciēdū et ce lebrandū die. xiiij. decēbris. in craſtina vide licet ſctē Lucie qͣ die feſtū ē celebre ſancti Ni caſij Remēſis archiep̄i ⁊ in tali natꝰ ē mun do et renatus xp̄o p̄dictus Ioh̓es (vt dicit) U 2 Teſtamētum Anno dn̄i. Mcccclxv. Cōceſſimus p̄terea eidē Iohāni liberalit̓/ locū ſepulture in no ſtris locis ad hoc deputatis/ nec iā occupa tis eligēdi pro ſe facultateꝫ. In cuiꝰ rei teſti moniū ſigillū noſtrū duximus p̄ſentibꝰ ap ponendū anno ⁊ die quibus ſupra. Bn̄di ctus deus fiat fiat. Finit. Incipit teſtamētuꝫ tidianū ꝑegrini eiuſdeꝫ cācellarij pariſien̄. 23 Iſpone domui tue. qꝛ morierꝭ tu I ⁊ n̄ viueſ Eſa. xxxviij Sicut hō peregre ꝓfecturꝰ ī lōginquā regi V onē ſolet cōdere teſtamentū ⁊ co piā ſecū ferre. ſic agere nos ꝯuenit/ qui non habemꝰ hic ciuitatē manentē ſed futurā in quirimꝰ. Sit igit̉ ſub orōnis typo quotidi anū peregrini teſtamentū. Teſtam̄tū peregrini Ater. Ecce poſitꝰ ſū hic ⁊ nūc ve I ſut ī articulo mortis. qm̄ media vita in morte ſumꝰ. Cōpareo co raꝫ curia miſcd̓ie tue. cui me ſub mitto iugit̓ ⁊ adeo cū fiducia thronū gr̄e tue vt miſcd̓iaꝫ ꝯſeqͣr ⁊ gratiā inueniā ī auxilio oportuno/ dū tp̄s ē miſerēdi ⁊ hora cōꝑandi ¶ Da ꝯtinue mentē ſanā. da pnīam verā. da ſaltē ī affectu cōionē ſacrā. da ſil̓r enctōꝫ ſan ctā. da remiſſionē plenā. da ſctōꝝ cōtra ptā tes ꝯtrarias cōſolatiōnē. da ī exitu vitā eter nā. ¶ Et qm̄ nudus egreſſus ſū de vtero ma tris mee/ ⁊ nudꝰ reuertar illuc. Tꝑalia tꝑali bus relinqͦ ꝓut ſpecificauero. Et reuertatur puluis ī terrā ſuā vn̄ erat. p̄cor ad eccl̓iaſticā ſepulturā. Et ſpūs redeat ad deū qͥ dedit il lū. Dn̄e Ieſu ſuſcipe ſpm̄ meū. Sequūtur mo con ſideratōes ſummarie ꝑ quattuor ꝑtes ſuꝑ qͦ tidiano ꝑegrini teſtamento. Prima pars principalis. ¶ Conſideratio prima. Eſtari ſuadet illud ad Ezechiaꝫ Diſpone domui tue. qꝛ morieris tu ⁊ nō viues. Illd̓ p̄terea qd̓ ait Iacob. Iuſtū ē ⁊c̄. Ut aliqn̄ di ſponā domui mee. Deniqꝫ ne p̄occupatꝰ hō moriat̉ inteſtatus. ⁊ vt vigilās inueniat̉. nec ꝓcraſtinet. Quia qͥ nō eſt hodie/ cras minuſ aptꝰ erit. Et qͥ pollicet̉ veniaꝫ penitēti/ n̄ dat ſecuritatē cras viuēdi ¶ Scd̓a. teſtādo cura re ſolēt hoīes de bonoꝝ exterioꝝ relictione. De ſui corꝑis ſepelitōe. De ſue aīe ꝯmenda tione. ¶ Tercia. temꝑalia v̓o linquunt̉. Uel ad certos vſus ſigillatim deſignando. vl̓ ad aliquos vſus ſummatim ſiue ſpecificādo. vl̓ ad ea ꝓ derelictis ſaltē ī animi p̄paratōne re putādo. ¶ Quarta. ſepultura aūt qn̄qꝫ p̄con ſtituit̉. Preeligit̉. deo ⁊ homībꝰ relinquitur. ¶ Quinta. teſtari volentibꝰ obſtāt. Spes et amor diu viuēdi ſicut ī diuite cui dictū eſt. Stulte hac nocte aīaꝫ tuā repetēt a te. Hor ror mortē cogitādi. Iuxta illud. O mors qͣꝫ amara ē memoria tua ⁊c̄. Zelꝰ ſe ⁊ ſuos vel ſe vindicādi. Nec ablata reſtituēdi Nec libidi nes ſuas deſerēdi. ¶ Sexta. teſtādo ꝓ diſpo ſitōe domus ꝯſcīe. poſt domū corꝑis ⁊ ſub ſtātie corꝑalis/ ꝓdeſt frequēs mortis inſtan tis recogitatio. Prodeſt hūilis a iuſticia ad miſcd̓iam appellatio ⁊ or̄o. Prodeſt diligēs eoꝝ que ī morte fieri ſolēt p̄diſpoſitio ſeu p̄ uiſio. Pro quibꝰ attēdant̉ ſedula meditatōe q̄ ſequunt̉. ¶ Septima. dat itaqꝫ viuax me moria mortīs/ ꝯtemptū mūdi. vn̄ facile con temnit oīa qͥ ſe ſemꝑ cogitat moriturū. Dat̉ euitatōem pctī. Un̄ ſapīēs. Memorare no uiſſima tua/ ⁊ ī eternū nō peccabis. Dat ſci entiā ⁊ ſecuritatē bn̄ moriēdi. Nemo em̄ ẜm Uegeciū id timet facere qd̓ ſe nouit bn̄ didi ciſſe. Hinc Ambro. Nec mori timeo cū bo nū dominū habeamus. Et aliꝰ. Si aliqn̄ moriendū eſt cur nō mo? Rurſus memoria mortis ponit hoīem velut ad oſtiū taberna culi/ exemplo Abrae. Et filioꝝ iſrl̓ ī caſtris. Et ſicut ad os ſpelūce vt videat̉ dn̄s exem plo Helye. Et velut ī orizōte mūdi futuri ad introitū ſuū ⁊ ad exitū carceris mūdi. vt vi deat hō quo tēdere iugiter debeat. Hinc be ne iuſſum eſt. vixeris hic et nūc/ velut hic et nūc moriturus. Secunda pars prin cipalis. Lamamꝰ in ſpūſcō abba pr̄. Ex ꝓ diuina inſtitutōe ⁊ dignatōe E reatōe ⁊ recreatōe ⁊ gubernatōe. Ex amore ⁊ reuerētia ⁊ ꝓ neceſſaria ſubuen tione. Scimꝰ aūt pater mi Pater ex quadā appropriatōe ex inamiſſibili (Niſi ꝑ hoīem ſtet) poſſeſſiōe. Ut p̄terea ſtudeat hō deū tā qͣꝫ filiꝰ imitari ne degener ſit. diligere ne ingͣ tus. reuereri ne ſuꝑbꝰ ſit. ¶ Ecce veniet hora dicit xp̄s/ ⁊ nūc ē. qn̄ mortui audiēt vocē fi lij dei. ⁊ hoc fit ī morte cuiuſlibet altero triū modoꝝ ẜm triplex dei foꝝ vel iudiciū Unū M Peregrini XXXVII horrendū vbi ſedet iuſticia damnās Alteꝝ duꝝ vbi ſedet iuſticia purgās. Terciū piu vbi ſedet miſcd̓ia indulgēs Cōſiderabat da uid hoc triplex iudiciū dū orabat. Dn̄e ne ī furore tuo arguas me/ in primo. neqꝫ in ira tua corripias me/ ī ſcd̓o. Miſerere mei dn̄e qm̄ infirmꝰ ſum/ ī tercio Conformiter ad hͦ triplex iudiciū / audiet̉ triplex vox filij dei in morte. Una ad damnatiōꝫ. Diſcedite a me maledicti ī ignē eternū. qͥ p̄paratꝰ ē diabolo ⁊ angelis eius. Altera ad purgationē. Mit tite eū ad carcerē/ donec reddat vniuerſum debitū vſqꝫ ad nouiſſimū quadrātē Tercia ad ſaluationē. Uenite bn̄dicti patris mei ꝑ cipite regnū qd̓ vobis paratū ē ab origine mūdi. ¶ Ecce notat certitudinē ⁊ oſtenſiuaꝫ p̄ſentialitatē. Grandē ī bono vel ī malo no uitatē. Aut ammirationē. ſtuporē ⁊ terribi litatē. Et ẜm hoc bn̄ dicimus. Ecce mors. Quia nihil ē morte certius. Nihil p̄ſentiali us/ quo ad ineuitabilitatē ⁊ neceſſitateꝫ rei. Quia nihil ī bono vel ī malo plꝰ nouuꝫ aut ſubitaneū ꝓpter inchoationē ſtatꝰ īmutabi lis ⁊ eterni. Quia nihil ammirabiliꝰ ⁊ terribi lius ꝓpter īcertitudinē final̓ iudicij. qm̄ vl timū terribiliū mors p̄ſertim eterna. ¶ Poſi tus ē homo ī articulo mortis. Per ꝯſiderati onē intellectualē. Per quēdā ſenſū affectua lē. Per p̄ſentiā effectualē. Un̄ ⁊ ſi aliqͣ ſit di latio/ ꝓ nihilo ⁊ ꝓ pūcto reputat̉. In reſpe ctu eternitatis. In reſpectu ineuitabilitatis In reſpectu qͦtidiane defectibilitatis. preſer tim ī ſenibꝰ. Qn̄ adueſpaſcit ⁊ inclinata ē iā dies huiꝰ tꝑalis etatis. aut qn̄ iā ſenij nox ē ī altera vigilia noctꝭ. ſero aut media nocte. gal licātū/ aut mane. Qn̄ de ꝓximo dꝫ ſol eterni tatis iuſtis oriri. purgādis obnubilari. dam nādis penitus eclypſari. vbi cadet hō a ſe ꝑ deſperationē. ⁊ ſub ſe ꝑ damnatiōꝫ. ⁊ ꝑ abyſ ſalē abſorptionem. ¶ Tercia pars prin Reueniēs igit̉ faciē dn̄i/ ego pau cipalis. Oꝑculꝰ ⁊ pctōr/ adeo cū fiducia ad thronū gr̄e dei vt miſcd̓iaꝫ ꝯſeqͣr ⁊ grāꝫ īueniā ī tꝑe oꝑtuno. Dū adhuc tp̄s ē miſerēdi/ ⁊ tp̄s acceptabile/ ⁊ annꝰ benignita tis. Dū inſuꝑ adhuc hodie cognomīat̉ ⁊ di es ē ſalutis. Dū rurſus ē hora cōparēdi ī cu ria miſcd̓ie q̄ ſuꝑexaltat iudiciū ſeueritatis. Ad quā ſicut ad ſuꝑioreꝫ ꝓuoco ⁊ appello ꝯfugio ⁊ ꝯpareo. Dū nōdū accepit a te deꝰ tp̄s iuſticias iudicādi. ſed hora ē ẜm Ezech̓. ingemiſcēdi ſalubrit/ ẜm Hieremiā. reuerte di ſuſceptibiliter ẜm xp̄m in arbitros cōpro mittēdi penitētialiter. ¶ Adeo inquā cum fi ducia. Quia xp̄s dixit/ euꝫ qui venit ad me nō eijciā foras. Quia noſtra ſoror ⁊ aduoca ta/ mater eſt gratie/ ⁊ regina miſcd̓ie q̄ defen dit iura huiꝰ iuriſditionis ⁊ curie. qꝛ rurſus hierl̓m tota celeſtis/ q̄ ē mater noſtra aſſiſtit nūc ⁊ intercedit ꝓ ꝯfugiētibꝰ ad hāc curiam miſcd̓ie. Adeo rurſus hic ⁊ nūc cum fiducia ad thronū gratie. Quoniā offero me volun tariū ſtare iudicio ſuo ⁊ parere iudicato. Of fero me ſubijci velle legibꝰ huiꝰ curie/ q̄ ſunt Dimittite ⁊ dimittet̉ vobis. ꝓut continet̉ in euāgelio ſcriptū. Offero me nolle diſcedere ꝯtumaciter ab hac curia ẜm volūtatē ſuꝑio ris ratiōis ⁊ vltro/ qͥcqͥd inferior ſenſualitas remurmuret quā ſupplico violēter etiā com pelli ⁊ ligari atqꝫ flagellari ne diſcedat. ¶ Quarta pars prin cipalis. A Oſtremo ſupplicatōeꝫ formo ſe 5 ptuplicē ad te deū pr̄eꝫ nr̄m ¶ Pri ma. ¶ Da pr̄ mi ꝯtinue mentē ſa nā. Ne ſeducat̉ fantaſijs īſanis ⁊ illuſionibꝰ Ne abſorbeat̉ curꝭ aūt ꝯcupiſcētijs corꝑali bus. Ne obſideat̉ demōiacꝭ opp̄ſſionibus. ¶ Scd̓a Da pnīam verā. In ꝯtritōe ꝑ de teſtatōꝫ pctī ⁊ amorē iuſticie. In ꝯfeſſiōe ꝑ aꝑitionē pctōꝝ/ ⁊ cuiuſlibet neceſſarie circū ſtātie. In ſatiſfactōne ꝑ exercitiū abſtinētie. orōnis ⁊ el̓yne. ¶ Tercia. 1Da cōionē ſacrā realiter. ſacralit̓. aut ſaltē ſpūalit̓ et effectiue. ¶ Quarta. Da vnctionē extremā. In actu ali ſacr̄o. In effectuali voto. Aut ſaltē ī effe ctuali dono. ¶ Quīta. Da remiſſionē plenā Ex tua īmēſa liberalitate. Ex clauiū eccl̓ia ſticaꝝ ptāte. Ex ſctē matris eccl̓ie vnitate et charitate. ¶ Sexta. Da ſcōꝝ ꝯͣ ptātes ꝯͣri as ꝯſolatōem. Dū acriꝰ inſidiabūt̉ neqͥſſimi calcaneo meo. Dū tota malignitate accuſa būt ī mortꝭ porta vel oſtio. Dū occurret for te vehemēs aut noua pctōꝝ recordatio ⁊ īfe ſtatio. Tūc aſſis v̓go bn̄dicta/ in auxilio oꝑ tuno ⁊ vltima neceſſitate iuuās. Uel int̓ceſ ſiue ⁊ impetratiue. Uel ꝯmiſſiue ⁊ imꝑatiue Uel etiā vt poteſ pn̄tialit̓ ⁊ cooꝑatiue iuxta ꝙ orat eccl̓ia. Maria mater gr̄e/ mr̄ miſcd̓ie l tu nos ab hoſte ꝓtege ⁊ ī hora mortꝭ ſuſcipē Aſſis et tu āgele meꝰ adiutor p̄cipuꝰ. Aſſint ⁊ ceteri ſctī qͦs ſepiꝰ ⁊ familiariꝰ viuēs ⁊ ſaU 3 Teſtamētum nus inuocaui ⁊ inuoco. Ne q̄ſo deſerat̉ pau per veſter/ ſi forte v̓tus ſua defecerit. ſi mens ꝯturbata nihil cogitauerit. ſi corpus velut. mortuū lāguerit. Sed ꝯfortate v̓tutē. illu minate mentē. ẜuate ſenſualitatē. ¶ Septīa ¶ Da ī exitu vitā eternā q̄ patria ē. ad quā ſu ſpiro. Quā deſidero ⁊ deſiderare cōcupiſco. Quā velut ī caligie qͣdā aſpicio ⁊ a longe ſa luto. Quā ī lumīe rōis ⁊ fidei ꝯtēplor/ qͣſi ce lis aꝑtꝭ vidēs illic filiū hoīs/ et inde frat̓ me us ē ⁊ p̄ſidiū/ amor ⁊ deſideriū ſuſceptor/ v̓ tus ⁊ p̄miū. Deniqꝫ redeat ſpūs ad deū qͥ de dit illū. Tāqͣꝫ ad donū et̓nitatꝭ. claritatis et felicitatꝭ. Dn̄e ih̓u xp̄e ſuſcipe ſpm̄ meū. qui vtiqꝫ tuꝰ ē/ iure redēptiōis. adoptōis. gratui te deſpōſatōis. Ac ꝑinde dat ſpeꝫ firma. bo nitas adoptātꝭ. v̓itas ꝓmittētis. ptās coro nātis/ ipſi gl̓ia in ſcl̓a. Amē. Finit. ¶ Teſtamentū Pere grini metricum. Ratia cui nomē ꝯfert inſigne ioh̓es ( Aduēa cognomē gerſon hr̄e dedit. Scire velit ſi poſteritas qͦ tꝑe natꝰ Quoqꝫ renatus ſit / calculus iſte docet. Mille quater cētū vigintiqͣttuor annos Quattuor adijciens dinumera dn̄i Sitqꝫ decēbris lux mēſis biſſeptima. ſextꝰ Et ſexagenis inchoat annus ei Solus porro deus obitus ſcit tp̄s et horā Propterea ſecū ruminat iſta frequens Tu diſpone tue domui morierꝭ neqꝫ viues Plene teſtari ⁊ vigilans morere ¶Uixerꝭ hic ⁊ nūc/ velut hic et nūc moriturꝰ Orans dic redeat ſpūs ad dn̄m Ecce nouū grāde ſtupidū vidꝫ exul ⁊ horret Mortis ad aſpectū cor tremit/ ecce venit. Ecce pr̄ mi nūc ⁊ hic articulꝰ meꝰ inſtat Quo morior/ pater ⁊ vt pater eſto pius Eſto pius ſatis ē dederꝭ te/ diues abundo. Te ſine deficio pauperior nihilo Tp̄s adhuc venie ſedes adeo pietatis Terret iuſticia/ ſubueniat pietas Mēs vigeat. cor peniteat ſacra hoſtia pa Crux olei liniat. plenaqꝫ ſit venia. (ſcat Sācti qͦs colui viuēs/ morior/ meꝰ ad vos Spūs aſpirat/ ferte iuuamen ei. Que mortalia ſunt mortalibꝰ vltro relīquo Corpus humū redeat ſpūs ad dn̄m. Spūs iſte ieſu meus a te ſuſcipiat̉. Spes mea tu ieſus es/ gratia nō oꝑa. Finit. ¶ Aliud carmen ſuper eodem Anua morte pꝫ celeſtꝭ/ et īde cupiui I Iugit̉ ad mortē poſſe venire piā. Sors mortꝭ ꝓut ⁊ vite depēdet ab Cuius ſunt manibꝰ oīa depoſita (illo Diuite manſeolo dat̉ his pulcroqꝫ recondi Abſqꝫ ſepultura depereunt alij Plebeo recipit alios defoſſa parumper Tellus inſutos paupere lintheolo Sūt ⁊ qͥ dicūt facilis iactura ſepulcri. Sunt qͥbus et pompa nulla placet tumuli Ueſtibus indutos ſacris deuotio quoſdaꝫ Spectandos offert religioſa prius. Preſbyteros ſanctꝰ loculo deferre parato Mos habet infodiēs ſigna ſacerdotij. Cōplacet iſte modꝰ electio chara ſepulcri Libera ſi data ſit ambitione procul. Arbitror exemplū pietatꝭ obinde datuꝝ Uita fidelis erat xp̄icolus morior. Erubuit nunqͣꝫ xp̄m mea vita fateri Quāqͣꝫ peccator morte fatebor eum. Iſte mihi titulꝰ hec ſpes mihi ſola ſalutis Nō confundat me ſpes mea xp̄e ieſu. Baptiſmꝰ genuit xp̄o nec erāt meritoꝝ Ueſtimēta mihi gratia pulcra dedit. Gaudēs gaudebo qm̄ deꝰ induit iſtam Deſponſans anima clara monilia dans. Taliter ornatā cupio tibi reddere ſponſam. Xp̄e benigne tuo ſemine progenitam. Neu queras opeꝝ veſtes/ cōfuſio vultus Illa mei/ ſordent ſanguine cum ſanie. Qualis ⁊ ex vtero genitricis ſpūalis Prodijt / hanc recipedū redit abba pater. Nāqꝫ redit pͥmo ſignata charactere ſacro Regaliqꝫ ſuꝑuncta ſacerdotio. Tradita ſigna fero fidei/ vexillaqꝫ belli Mundi cum carne demonijſqꝫ feris. Libera xp̄icolū reſonat vox armaqꝫ toto Spectanti mundo defero xp̄e tua. Te duce blaſphēos hereſū falſoſqꝫ ſuaſus Credendo vici/ pace fruens fidei. Confiteor donū fructūqꝫ tuum manifeſte Gratis nō meritis retribuiſſe meis. Paule fidē neu qͥs inſane magnificet ſe Scpͥſiſti donum ſolius eſſe dei. Neſcio ſi qd̓ ſit inter miracula maius Scandala ꝑ tanta pace frui fidei. Iure beatus erit ī me nō ſcādala paſſus Xp̄s ait. ſignū qui fuit obloquijs. Ecce fremūt ridēt ſubſānāt mortibꝰ vrgent Demon philoſophi vis inimica potens Talibus impulſum ꝑſtare fide requieta Non hominis/ ſed dic hoc opus eſſe dei. Bella tot exꝑti totienſqꝫ ꝑicula paſſi Peregrini metricum 7 XXXVII Felices quando non abiere retro. Gratus eris dn̄o fidei petra ſtabilitus/ Petri vox tua ſit non alium petimus. Corā patre ſuo xp̄o vocitante/ fideli Seruo dicet̉/ tu meus euge veni. Gaudia delicias euo benedicte perenni Sedibus ethereis regna parata cape. Concipe qui legeris tumuli cauſaꝫ faciēdi Edibus ⁊ ſacris cur monumenta paro. Baſſa patet platea/ baptiſmi ꝓxima fonti Riuus ibi/ recolens funde p̄ces dn̄o Uiuere ſis monitꝰ velut hic ⁊ nūc obiturus Orans dic redeat ſpūs ad dn̄m. Perpetuo ꝯiūge ieſu tibi federe mentē Celitus ad cenam dic benedicta veni. Ianua cui celi crudelibus ignibus vſto Laurenti patuit hoſpes adeſto meus. Iūgat ſe ſociū ſtephanꝰ qͥ vidit aꝑtos Celos/ patronus ſit mihi p̄cipuus Et paulus raptus ad ethera Angelicꝰ cuſtos cōmitet̉/ vterqꝫ Ioh̓es Uirgo Ioſeph/ tota celica turba faue. ¶ Diem natiuitatis ⁊ baptiſmi canit. Ars aīe gerarde mee doctiſſime ſal Finis ⁊ initij do monim̄ta mei (ue Fauſta dies rutilat tibi ꝯſecrata ni Et tibi v̓go ſoror martyr ⁊ eutropia. (caſi Luce ſub hac mūdo natū me denuo natuꝫ Fons ſacer ex vtero protulit eccleſie. Annus erat dn̄i milleſimꝰ adde trecētos Sexaginta tres/ tunc data vita triplex. Ire vita prior fuit iram gratia dempſit Uiuificans animā conſocianſqꝫ deo Tercia vita licet ē in ſpe vita perennis. Eterne vite gratia principium eſt. Uita ꝑegrinus vſu rōnis ab orto Quarta ſubeſt opeꝝ / que vehit ad patriam. Hec opeꝝ vita nō ꝑmanet abſqꝫ ſecunda Gratia viuificat nutrit ⁊ auget opus. Quattuor hīc vitas totidē dicas ⁊ amores/ Uita qͣdruplex eſt/ ergo qͣdruplus amor. Omnes ille meos qͥ viuificauit amores Uendicat/ ille habeat. ꝯtinuetqꝫ p̄cor. Gratus ego pͥmos ſemꝑ ꝯplectar amores Qui ſi defuerint qͥd niſi mors ſuꝑeſt? Epiſtola conſolato ria Iohannis Gerſon Cancellarij Pariſi enſis ad Iohannem germanum ſuum mo nachum In cenobio ſancti Remigij remen ſis ſuper morte alterius germani ſui Nico lai ordinis Celeſtinorum ⁊ ſororum ſuarū. Epigramma. Onice. quē mihi dat fratreꝫ natura? ſequendum Nr̄i ſint generꝭ q̄ monumēta vides Arnulpho charlier cui nupſit elizabetholiꝫ Gerſon origo fuit/ aduena voce ſonās. Dotauit deus hos biſſena ꝓle/ puelle Septene numero/ qͥnqꝫ fuere mares. Primꝰ theologꝰ/ mōachi tres / mortuꝰ alter Infans ⁊ nupſit filia ſola viro. Frat̓ petre rapit te mros ⁊ te ſoror agnes Infantes/ viuit purus vterqꝫ deo. Egra iabina ſoror viuēs mala ſuſtinuiſti Iugiter hinc moriēs reddita dona capis. Chara ſoror raulina vale/ q̄ cōmeruiſti Conſors eſſe ieſu/ cuius eras famula. Hoſpita pauꝑibꝰ ⁊ myſtica martha fuiſti. Te vocat inde ieſus/ tu bn̄dicta veni. Temꝑa ꝯpleſti ꝯſummatꝰ cito multa Frater cordis amor tu Nicolae mei. Celos credo equidē tu celeſtinus adiſti. Celica ſemꝑ amās dū ꝑegrinus eras. Sors lugēda manet nob̓ qͦs vita ſuꝑſtes Septē ſeruat adhuc/ torquet ⁊ exilio. Onice/ cur q̄rerꝭ frēꝫ tibi morte ꝑiſſe An tua ſit prudēs iſta q̄rula inde. ¶¶ ¶ Spūs aſtra petit linq̄ns miẜabile Carcere ſeu tetro carne ſolutꝰ abit. (corpꝰ Cuiꝰ erat regimē grādis labor/ aſꝑ/ amarꝰ. Blādicijs fallēs excrucians ſtimulis Aſſiduus cōflictus ineſt victoria rara. Audi ꝙ linguā nemo domare poteſt Quid faciāt aures/ ocl̓i? qͥd mēbra pudoris Quid ve manꝰ/ gula cor vis qͥd ad ora pe Bruta ſub īꝑiū videas deſcēdere freni (tit? Nauta gubernandi dirigit arte rates/ Et rigida ceruice caro ſua frena remordēs Se rapit/ ⁊ dn̄m deijcit excutiens. Oppͥme mille modis ſurget tn̄ vſqꝫ rebell̓ Nemoqꝫ ꝑfecte ſuppeditabit eam. Intro ſemꝑ ineſt mēbroꝝ dira tyrānus Fomentū ſceleris/ omnis origo mali. Allicit illecebris acres exaggerat iras/ Miſcet triſticias/ gaudia ſpemqꝫ metum Plurima lis/ pax nulla diu/ ſecuraqꝫ nūqͣꝫ. I nūc ⁊ tale plangito mancipiū. Mancipiū qd̓ obeſt aīe qd̓ ſarcina dura Quā crebro ſtimulis exagitare ſtudet. Congaude potius p̄grandi faſce leuato. Fratris ſpiritui monice ſi ſapias Dices qͥs nouit ſi ſpūs alta petiuit? Uel baratri ꝓcul hoc corruit in puteū? Aut medio poſitū ſi purgatorius ignis Exurat/ ſcoriam purificans ſcelerum? U 4 Q Tractatus de preparatōe ad miſſā Certū te faciat vite reſpectus honeſte/ Inde ſalutis ſpem ꝯcipe/ te recreans. Collige vel firmū ſolamen in hac rōne Lucenti ſpeculo quā docet alma fides. Omnis in hac vita ꝑegrinās tendit ad illaꝫ Celeſtis patrie ꝑpetuam requiem/ Scis qͣꝫ gaudendū quāto plauſu iubilādū Talidū requie ꝑfruit̉ morieris. Si purgādus adhuc retinet̉ letificeris/ Premia celoꝝ ꝙ ſibi certa manent Nil vltra peccare p̄t nullo diſcrimine vitā Perdere celeſtē/ fine ſuo ſtabilis/ Iudicio dn̄i iuſto ſi forte qd̓ abſit Perditus eſt/ cur fles? fletus inaniter eſt. Cor teneꝝ forſan/ pietas/ natura ve pungit Rumpi conſuete fedus amicicie Bos ⁊ iumentū iuga ſe ſocialia plangunt Perdere nōne magis eſt ſocialis homo. Te minus hinc miror raulinā flere ſororem Aſſiduis q̄ te fouit in obſequijs. Eijce triſticiā ſeculi cauſat qꝛ mortem Pro ſolo ſapiens crimine rite gemit. Aſꝑa ſit ſors/ ſit vel ꝓſpera nil nocet vlli Si ꝑ peccatū deſit abuſus ei. Adde volūtati tua ſit ꝯformis oportet Diuine quid aget murmur in oppoſitum An bona mors frīs/ carnalia vincla r̄ſoluēſ Quo caperet celū liber ⁊ emeritus. Fraternal̓ amor dedit hāc mortē/ qꝛ peſte Dū fouet infectos/ ꝯtagione perit. Hac de valle deus eduxit eā ꝓperanter Ulterius ne fraus hoſtica deciperet. At varijs nr̄a verſat̉ vita periclis/ Omne replet̉ iter retibus ⁊ laqueis/ Tēdimꝰ ad patriā ſuſpiramuſqꝫ gementes Quā raulina ſoror quā nicolaus habet Hactenꝰ hec volui tibi fr̄ ſcribere qͦ mens Fortis ⁊ equa ſuā noſtra petet patriā. Illic cernere nos/ dare viuas reddere voceſ Fas erit/ ⁊ qͥcqͥd cor petit illud habet. Oremus tandē ꝓ defunctis/ vt ⁊ ipſi Sit mēores nr̄i cū bn̄ fiet eis. Finit. Tractatus eiuſde d̓ p̄paratione ad miſſā ⁊ pollutiōe nocturna. Ubitatū ē apd̓ me freq̄nter et diu. p̄ſertim pꝰ ſuſceptū ſacer dotiū/ ſi qͥs nocturno pollutꝰ d omnio a celebrādo miſſā ceſſa re deberet. Exꝑtꝰ ſū ſil̓r ml̓toſ p̄ſertim religioſos. ⁊ nouiſſime quēdā p̄ cete ris tali dubitatōis ſcrupulo non paꝝ turba tos. dū ex vna ꝑte eos ad celebrandū trahit deuotio. ex altera timor offenſe repͥmit Tan dē effectus ſuꝑ hac re certior/ tū ex doctoruꝫ ſacroꝝ lectōe. tū expertoꝝ ⁊ v̓tuoſoꝝ conſul tatōe ⁊ exemplo. tū poſtremo ex ip̄a rōnis ⁊ exꝑimētalis cognitōis atteſtatōe/ īductꝰ ſuꝫ vt ꝯſideratōes aliqͣs breues ⁊ nō ꝓrſus inu tiles ſuꝑ hac celebratōis materia ꝯponereꝫ. eas iudicio meliꝰ ⁊ ſinceriꝰ ſapiētiū ſupponē do. Cōſiderationū hmōi q̄dā erunt acceſſo rie. q̄dā ꝑ directū rn̄ſiue. Precor aūt dari ve niā/ ſi forſan impuriꝰ loquendū erit. quoniā morbꝰ tal̓ ēqͥ vix alit̓ detegi. vix pulcrioribꝰ medicamentis ſanari poteſt. ¶ Lōſideratio. i. Ullus habet certitudinē euiden tē abſqꝫ dei reuelatōne ſpāli. ꝙ ſit ¶ lebrāda miſſe myſteria. Pꝫ. quia ſufficiēter diſpoſitꝰ ⁊ dignꝰ ad ce tūc poſſet aliqͥs euidēter cognoſcere ſe eē ī gͣ tia gratū faciēte. ⁊ ꝙ ſufficiēter fecit qͥcqͥd re quirit̉ ad hͦ ꝙ deꝰ ſibi grāꝫ hāc īfuderit. ꝙ ī ſuꝑ nullū ponit obicē ex parte aliqͣ ad hmōi gr̄e ſuſceptionē. Deniqꝫ ſciret euidenter ꝙ ri te ꝯſtitutꝰ ē ſacerdos ad habēdū poteſtateꝫ nullatenꝰ impeditꝰ. ⁊ ſimilia multa q̄ ſūt pu re ꝯtingētia. ⁊ q̄ ſciri nō pn̄t infallibilit̓ abſ qꝫ dei reuelatōe ſpāli. Preterea quis neſciat̉ poſſe fieri vt hō det̉ ī reprobū ſenſū ex deme ritis p̄cedētibꝰ/ vt nō videat pctā ſua. ⁊ ita ni hil ſibi ꝯſcius ſit. nō tn̄ in hoc ē iuſtificatus ꝓut apl̓s formidādo teſtat̉. Forſan eſt talis ꝯꝑatus ipſi Amon ſuꝑbo. qui ad ꝯuiuium Heſter venit/ reputās hoc ſibi ad honorem eē p̄cipuū qd̓ ſibi erat ad ſuſpendiuꝫ. Quis ſcit ſi auditurus ē. Amice quō huc intraſtin̄ habēs veſtē nuptialē? Forſan deniqꝫ tal̓ an numeratꝰ ē inter illos de qͥbus ꝓpheta n̄ taꝫ imp̄catiue qͣꝫ p̄nūciatiue dixit. Fiat mēſa eo rū corā ipſis ī laqueū/ ⁊ ī retributōes ⁊ ī ſcā dalū. Obſcurent̉ oculi eoꝝ ne videāt/ ⁊ dor ſū eoꝝ ſemꝑ incurua. Effunde ſuꝑ eos iram tuā. ⁊ furor ire tue ꝯp̄hēdat eos. Fiat habi tatio eoꝝ deſerta. ⁊ ī tabernaculis eoꝝ nō ſit qͥ inhabitet. Uidetis qͣꝫ extimeſcēda ſnīa/ ſi myſtico ſenſu vtimur. contra quoſdā ad ſa cram euchariſtie menſam accedētes indica tur. p̄ſertim cū dicit̉. Obſcurent̉ oculi eoruꝫ ne videant. Et conformiter ad illud apl̓s in tonat ⁊ minat̉. Qui indigne inquit mandu cat ⁊ bibit iudiciū ſibi māducat ⁊ bibit. Et rurſus. ꝓpter hoc inter vos multi infirmi ⁊ imbecilles ⁊c̄. Hec imbecillitas ⁊ hec dormi Et pollutione nocturna XXXVII tio magis ad animā qͣꝫ ad corpus referende ſunt puto. Conſtat aūt ꝙ hec oīa certitudi nem euidentie tollunt ab aliquo ſuꝑ ſua ad celebrandum dignitate. ¶ Cōſideratio. ii. D digne celebrādū ⁊ abſqꝫ teme raria p̄ſūptione ⁊ imputabilitate ad nouū pctm̄. nō reqͥrit̉ tal̓ eui dētie certitudo ſuꝑ celebrātis di gnitate. ¶ Patet. qꝛ nullꝰ tūc quātūcunqꝫ iu ſtus ⁊ puruſ deberet celebrar e. nec hͦ poſſet abſqꝫ diſcrimīe/ ſi nō fieret ei reuelatio ſpāli Sufficit ergo certitudo tal̓ qualē ī materia morali ꝯſueuimꝰ expetere ⁊ caꝑe. Que certi tudo pōt appellari certitudo moral̓ aut ciui lis. ſicut prudēter loquebat̉ ph̓s .i. ethicorū iij. ca. dicēs. Diſciplinari em̄ ē intantū certi tudinē inquirere ẜm vnūquodqꝫ genꝰ inqͣꝫ tū natura recipit. Ad hanc certitudineꝫ mo ralē ſufficit vtplurimū. ꝙ homo accedēs ad miſſam diſcuſſerit conſcientiā ſuā ſicut feciſ ſet ꝓmagna re lucranda/ aut incōmodo gra ui euitādo. ⁊ ꝙ nō ſit ſibi cōſcius poſt hanc diſcuſſionē de peccato mortali. aut de ꝓpo ſito peccādi mortaliter ꝙ inſuꝑ non cogno ſcat ſe aliud impedimentū legitimuꝫ ꝑ excō municationē aūt irregularitatē habere. Cō ſentio itaqꝫ in hoc cū Durādo. iiij. ſentētiaꝝ diſt. ix. q. iiij. ꝙ talis etiaꝫ ſi eſſet in peccato mortali neſciēter. nec de eo exp̄ſſaꝫ ageret cō feſſionem/ reportaret vnū e duobus. Aut ſi bi remitteret̉ tale peccatū virtute ſacramen ti. qꝛ videt̉ facere quod in ſe eſt ad eius dele tioneꝫ. nō em̄ deus requirit vltra poſſe. Aut fieret ſibi diuinitus illuſtratio et recognitio ſui peccati. quatinus ꝑ penitentiā illud dilu eret/ quemadmodū multis contingere ꝓba tiſſimū eſt. qui in initio ſui ſacerdotij dū ce lebratōem continuāt in rememorationē re deunt plurimoꝝ ⁊ occultiſſimoꝝ peccatoꝝ. Similē inueniūt grām illi qui nouit̓ ad fru gē melioris vite toto corde ſe p̄parant. Por ro talia pctā ī recordatōꝫ veniētia ex irradia tiōe ſuꝑioris lumīs ī ꝓfunda abyſſo aīe/ nō ideo tales ꝯfiteri tenent̉ ꝙ nō pͥus deleta eē potuerūt mō p̄dicto ſed fit hoc ad obediēdū p̄cepto de ꝯfitēdo ſemel qd̓libet pctm̄ nr̄m. qd̓ ⁊ dū diſtincte cognoſcimus. 11 Conſidera. iii. On oīs ſcrupulus aut dubitatō n de pctō mortali. neqꝫ om̄is indeuotio aut deordinatio/ aut nō attētio. impe diūt de neceſſitate celebrātis dignitatē. Pa tet. qꝛ certitudo moralis qualē p̄diximꝰ ſuf ficere/ cōpatit̉ ſecū vacillationē quandā ani mi aut heſitationē quandā vel ſuſpitionem ſeu ſcrupulos ꝙ homo nō ſit ſufficienter di ſpoſitus. aut ꝙ impedimēto aliquo ligatus eſt. Cōpatit̉ etiā deordinatōem aliqua p̄ſer tim viriū inferioꝝ ⁊ legis tyrānice mēbrorū que nō ē ſepe ſubdita noſtre ptāti. Ex qͣ cau ſat̉ indeuotio quedā quā nō plena ⁊ actualiſ ſꝑ attētio ꝯſequunt̉. nec obinde pctō macu lari neceſſe ē nec peccat̉. ¶ Et ſi qͥs oppoſue rit ꝙ dubitās de aliquo an ſit illicitū. ⁊ ſtan te dubio illud agēs peccat. qꝛ ſe diſcrimini ſciēter obijcit? Rn̄deo cuꝫ dn̄o Guilhelmo anthiſiodoren̄. regulā hāc magiſtralē intelli gendā eē de dubio tali qd̓ ē vehemēs ⁊ magꝭ aut ſaltē eque īducit mentē credere. ꝙ ē mor talit̓ illicitū ſicut ꝙ ē licitū. Secꝰ ē vbi mēs plus inclinat̉ ⁊ iudicat qd̓ ē licitū qͣꝫ illicitū. qͣꝫuis nō habeat vſqꝫquaqꝫ certitudinē eui dentē aut fixā. qꝛ nec hocip̄m reqͥrit̉. ¶ Sūt itaqꝫ nōnulli ⁊ plures qͥ fortis ſūt fantaſie. qͥ p̄terea ſepe trepidāt timore vbi iudicāt eti am nō eē timēdū. Tales debēt īniti conſilio ſuꝑioꝝ ⁊ prudentū. ⁊ ꝯͣ talē ip̄oꝝ vacillatōeꝫ audacter oꝑari. Sic em̄ plerūqꝫ vincet̉ abi bitqꝫ. ¶ Qui v̓o renuūt credere ſuꝑiorum et prudentū ꝯſilio ad tales ſcrupulos deponē dū. ⁊ agēduꝫ ꝯͣ eos errāt multiplicit̓. Primo ꝑ ſuꝑbia ⁊ arrogātiā/ p̄ponēdo iudiciū ſuuꝫ ⁊ prudentiā alioꝝ iudicio. Rurſus talis vix aut nūqͣꝫ deuotionē habebit ſolidā. nec pa cē ꝯſciētie a talibꝰ/ ac ꝓinde carebit locꝰ anīe ſue hoſpite illo de quo ꝓpheta dixit ꝙ ī pa ce factus ē locus eius. Dicūt doctores aliqͦ quibꝰ aſſentio/ ꝙ aliqn̄ nō ē tā meritoriū cre dere ſicut velle credere. nec dolere ſenſualit̓ de pctīs ſicut velle dolere ⁊ nō poſſe. Deſide riū paupeꝝ exaudiuit dn̄s. inqͥt ꝓpheta. pre paratiōꝫ cordis eoꝝ audiuit auris tua ¶ De us itaqꝫ iudicat nos ⁊ nr̄a ẜm ſuꝑioris rōis arbitriū volūtatē ⁊ iudiciū. ⁊ nō ẜm ea q̄ no bis inuitis atqꝫ ꝯtradicētibꝰ/ portio ſenſua litatꝭ inferior aduehit ⁊ ꝓducit/ qͣlia ſūt vo lubilitas imaginationū ⁊ fātaſiaꝝ. ſtimulꝰ inſuꝑ carnis illecebroſus ⁊ vindicatiuꝰ. Ua cillationes p̄terea timide ⁊ incerte ſuꝑ agen dis aut ſuꝑ eis credēdis q̄ nr̄is nequaqͣꝫ ſen ſibꝰ attingimus ⁊ ſil̓ia. ¶ Decipiūt̉ in hͦ mul ti ex ſimplicibꝰ/ diſtinguere neſcientes int̓ ea q̄ portio aīe ſuꝑior agit ꝑ ꝯſēſū ⁊ ea q̄ portio U 5 S De preparatōe ad miſſam aīe inferior patit̉ abſqꝫ ſuꝑiorꝭ aſſenſu. Da rēt iderco ſepe alijs ſalubre ꝯſiliū qui neſci unt illud p̄ſtare ſibi. Quare ſic? certe ob tur bā hāc paſſionū ſil̓ irruentiū tumultuātē et rixantē. Quocirca memorādū eſt btī Bern̄. ſuꝑ hac re conſiliū. Erat ex diſcipulis eiꝰ qͥ dā tātis inqͥetatus ſcrupulis vt ad celebrā dū nullo pacto auderet accedere Dixit ei de uotꝰ ⁊ circūſpectꝰ Bern̄. poſtqͣꝫ hoc accepit. Uade frater ⁊ in fide mea celebres. Obedi uit diſcipulus. ⁊ ſcrupulꝰ oīs ille ꝑpetuo di ſceſſit. Laudāda ꝓrſus ⁊ imitāda tā illiꝰ pa tris induſtrioſa fiducia/ qͣꝫ iſtiꝰ fratris fidel̓ obediētia. ¶ Dicet aliquis ex ſimplicioribꝰ. vtinā tal̓ mihi eēt abbas aut prior qͣlis erat btus Bern̄. crederē facilit̓ impetrāti. Nunc ꝟo dū ſuꝑioris mei ꝑua ſapiētiā inſpicio/ n̄ audeo meā ꝯſcīam ⁊ ſaluteꝫ ſue fidei tali pa cto ꝯmittere? Quiſquis ita dicis ⁊ ſapis er ras ⁊ deſipis. Nō em̄ ꝯmiſiſti te ⁊ ſalutē tu am ī manꝰ hoīs. qꝛ prudēs ē ⁊ plurimū litte ratꝰ aut deuotꝰ ſed qꝛ tibi ē ẜm regularē inſti tutionē p̄poſitꝰ ⁊ p̄latus. Quāobrē o bediaſ ſibi nō vt homī ſed vt deo iubēti. ſi tamē nō contra deū. Et ſepe tāto erit obedientia tua placētior deo/ tibiqꝫ fructuoſior quāto ē īdi gnior ille cui ꝓpter deū ſubijci non refugis. Caueas ad extremū/ ne dū q̄ris ſecuritateꝫ nec illā adipiſcaris/ in grauē ruas dijudicati onis ⁊ p̄ſumptionis foueam. Conſideratio. iiii. Ontingit vt poſſit aliqͥs eodē tē pore ad celebratiōeꝫ laudabiliter accedere. poſſet nihilominꝰ ab ea dē laudabilit̓ abſtinere. Quo ca ſu pͥmū de ſe laudabiliꝰ ē qͣꝫ ſcd̓m. ¶ Patet pͥ ma ꝑs. qn̄ aliqͥs ē ſine ꝯſciētia pctī mortaliſ aut alio impedimēto. ⁊ nō ē obligatꝰ ex offi cio vel alit̓ celebrare. Tūc hꝫ vtrūqꝫ ī ſua po teſtate facere licēter atqꝫ laudabiliter. vt vel cū Cēturione dicat. Dn̄e nō ſū dignꝰ ⁊c̄. vel cū Zacheo dn̄m fidēter inuitet. ¶ Scd̓aꝫ ꝑ tē ꝓbo cū durādo. iiij. ſnīaꝝ. di. xij. q. vi. Ce lebratio qͥppe eſt de ꝑ ſe opꝰ bonū. abſtinere aūt ab ea ſi ſit bonū/ magis ē ī ordine ad in deuotionē ſuſcipiētis qͣꝫ de ꝑ ſe. Rurſus ce lebratio hꝫ efficaciā magnā ex v̓tute operis oꝑati. ꝓpter quā nō tātūdē valet volūtas ſo la celebrādi/ ſicut par volūtas actu celebrās Addit itaqꝫ opus hoc exterius/ aliqͥd boni tatꝭ ad bonitatē volūtatis ꝓpter meritū paſ ſiōis xp̄i. ꝓpterea dici ſolet opus pͥuilegiatū Amplius ille qͥ celebrat/ ī oꝑis executōe ma gnā adipiſcit̉ deuotōis pinguedinē ⁊ diuini us ſolet occupari Ducit̉ inſuꝑ a v̓tute nobi liori ſic agēdo. vicꝫ a charitate ⁊ dilectōe hu ius ſacramēti/ qͣꝫ nō celebrās qͥ timore poti us ſe ꝯtrahit. Ꝙ ſi qͥs dixerit vacatiōeꝫ a ce lebratōe ideo fieri / vt ipſa poſtmodū reuerē tius ⁊ deuotius quāto rariꝰ impleat̉. Fate mur poſſe ſic euenire. Sꝫ ex aduerſo cōtin gere pōt/ ꝙ talis ſubtractio remouebit ha bituatōꝫ ad bonū. cuiꝰ effectꝰ ē ẜm ph̓m de lectabilis. Signū inqͥt acqͥſiti habitꝰ ē dele ctatio ī oꝑe. Euenit inſuꝑ plerūqꝫ illd̓ dictū Naſonis. Qui nō ē hodie cras minꝰ aptus erit. ¶ Diſtraherꝭ hodie. paꝝ deuotꝰ es. paꝝ recollectꝰ. plurimū tēptatꝰ a carne. mūdo vl̓ demone. Credo equidē. Sꝫ agnouerꝭ ꝙ n̄ dormiūt qͥ te ꝑſequunt̉. ⁊ cras ijdē erunt ad uerſantes tibi hoſtes. tueqꝫ deuotōi inſidiā tes/ qͣles ſunt hodie. Quocirca nō irrōnabi liter cōſulit ſapiēs. Qd̓cūqꝫ pōt inqͥt manꝰ tua inſtanter oꝑare. Neſcis em̄ qn̄ tale tp̄us ad laudabiliter celebrādū tibi cōcedet̉ quale mō habes. Et ſi vtrūqꝫ habeas vtrūqꝫ meli us ē. Eſto fueris ī hac vel ī illa re defectuo ſus. cur nouū defectū in nō celebrādo ſuꝑin ducis? ¶ Sed frigidꝰ ſum dicis aut tepidꝰ. Sepe ſuſcipit initiū celebratōis hoīem pa rū deuotū ⁊ frigidū/ quē in fine caleſcentē di mittit ⁊ feruidū. Corpus xp̄i ignis ē ſpūal̓. accede fiducialiter ad hūc ignē/ caleſces fa cilius. Audiamus orantē Ambro. ⁊ deū al loquentē. Graue ē ꝙ ad mēſam tuā mundo corde ⁊ īnocētibꝰ manibꝰ nō venimꝰ ſꝫ gra uius ē ſi qꝛ peccata metuimꝰ ſacrificiū n̄ red dimus. ¶ Refert narratio ſanctorū patrū de quodā Euagrio. qͥ nō niſi ſemel in anno cōi cādū eē cēſebat ꝯͣ quē ſctī pr̄es repugnabāt argumētātes. ꝙ aut dignum ſe putabat ⁊ di ſpōſitū qͥ ſemel ī anno cōicaret. ⁊ ita p̄ſūptu oſus erat. aut indignū ſe tūc fatebat̉. ⁊ nihi lominus accedebat. Cur nō ita poterat aliꝰ ſil̓r pluries ſacr̄a hec ꝯficere. qͣꝫqͣꝫ de ſe ſe ſci ret īdignū? Si fas ē itaqꝫ ſel̓ ī āno cū timo re dei celebrare/ cū eodē timore poterit ſepiꝰ ſimilis eſſe ad celebrāduꝫ licētia. ¶ Fuerunt (nec ignoro) ſctōꝝ aliqͥ qͦs certa rō ꝯpeſcuit ne celelebrarēt ī eternū. Sed ꝑticularia hec facta quorundā/ venerāda magis ſūt pia in terp̄tatōe/ qͣꝫ ī exemplū agēdi trahēda. ¶ Po ſtremo nō ſum neſcius diuerſa eſſe dona et vocatōes ī diuerſis/ ꝓut ſpūſſāctꝰ voluerit. et alius indiſponit̉ ꝑ interruptionē celebra Et pollutione nocturna XXXVII tiōis. ⁊ ſeſe vix poſtmoduꝫ recolligit. aliꝰ ex eadē freq̄ntatōne reddit̉ indeuotior. ⁊ ex tali familiaritate ꝓmptior ad ꝯtēptū. Quāobrē ſuā interroget vnuſqͥſqꝫ ꝯſcīam ⁊ tūc ꝑ exꝑi entiā ⁊ prudētioris alicuiꝰ ꝯſiliū id qd̓ oꝑtu niꝰ ꝯpererit exequat̉. Hinc dicebat egregiuſ doctor Aug. Quotidie celebrare nec laudo nec vitupero. Ipſe tn̄ ⁊ alij ꝯſulūt ſic viuere vt quotidie digni ſimus accedere. Cōſideratio. V. Ulla pollutio inchoata et ꝑfecta ī ſomno pctm̄ ē mortale. ¶ Patet ex famoſa Augꝭ. regula/ ꝙ pctm̄ Ideo voluntariū eſt/ ꝙ ſi nō eſſet voluntariū nō eēt pctm̄. ⁊ intelligit̉ de actu ali. Rurſus iſta ē exp̄ſſa determīatio eiuſdē i. de ciui. dei. c. xxv. loq̄ntis de violenta cor ruptione v̓ginis alicuiꝰ. Quāto magis in quit abſqꝫ culpa ē in corꝑe nō conſentientꝭ; ſi abſqꝫ culpa eſt in corꝑe dormiētis? ¶ Dicē tes oppoſitū contradicūt nō ſolū theologi ce ſed etiā ph̓ice determinatōi. nec habēt qͥd rn̄deant ſi fiat eis argumentum de furioſis ⁊ infantibꝰ ⁊ alijs nō vtētibꝰ rōne. quos pro tūc nō peccare noua trāſgreſſione/ ꝯcors eſt oīm ſapientiū recte ſentētia ¶ Notanter dici mus ſi pollutio inchoata ſit ⁊ ꝑfecta in ſom no. qm̄ poſſet aliqͥs vigilās impurū habere deſideriū ſe polluēdi. quo vigēte caderet in ſomnū/ in quo ſua pollutio cōpleret̉. Poſſꝫ ſil̓r pollutionē in ſomno ceptaꝫ/ exꝑgiſcens male cōſummare. ¶ Cōſtat in his caſibꝰ ra dicē pollutōis eſſe liberā atqꝫ flagitioſam/ ꝓ pter quā illud opus obſcenuꝫ imputabit̉ ad culpā. Atuero ſi vtrobiqꝫ fuerit in pͥncipio ⁊ fine/ carentia vſus rōnis ⁊ cōſenſus liberi arbitrij erit vtiqꝫ talis actus (etiā ſi vigilan do compleret̉) abſqꝫ culpa mortali. Palaꝫ ē ratio. qͥa libertate carebit. ¶ Poterit forſan aliqͥs peccare poſtmodū. ꝯplacēdo ſibi in ta li voluptate ꝓbroſa quā habuit. Non obin de tamē redderet̉ prior actus pollutōis cul pabiliter vicioſus Poſſet etiā aliquo modo placere ẜm ſanctū Tho. nō qꝛ voluptas eſt. ſed quia ſanitatē ⁊ nature affert exoneratio nē abſqꝫ ſui qui patit̉ ꝓcuratōne vel aſſenſu ¶ Deniqꝫ nō conſulūt ſancti/ ꝙ debeat violē ter fluxus ille dū euigilādo ſentit̉ iā effluēs coerceri. qꝛ vel eſſet fruſtra conatus ille. vel nature ſuꝑͣ moduꝫ grauatiuꝰ. ¶ Confirma tio oīm iſta eſt. ꝙ actus exterior nullū pecca tū eſt niſi denominatōe extrinſeca. plꝰ qͣꝫ vrina que nō dicit̉ ꝓprie ſana. Si nullū ſit igit̉ in animo ꝓprie dictuꝫ pctm̄ dū libertate nō vtit̉/ nullus erit ꝓtunc actꝰ exterior vicioſus Neqꝫ tn̄ negabimus qͥn ꝑ crapulā aūt dam nabilē illecebraꝫ vigilie/ poſſit aliquis ī hāc illabi ſordiciē. ſed culpā tūc vigilia non ſom nus habet. qͣꝫqͣꝫ ⁊ crapula ⁊ cogitatio volu ptuoſa/ etali crimīe ſepe carēt. ⁊ pn̄t an̄ ſom nū dilui penitendo. Cōſideratio. Vi. Ollutio corꝑalis ī ſomno cōtin X A gere pōt nō ſolū abſqꝫ pctō mor tali p̄cedente. immo ⁊ ex merito. Patet ex diſtinctōe famoſa data ꝑ Gregꝭ. ⁊ autos/ tā theologos qͣꝫ naturales Euenit itaqꝫ nōnūqͣꝫ hec īmūdicia ex īfirmi tate aut debilitate nature. exonerare ſe volē tis/ aut retinere nō valētꝭ. Nāqꝫ ē p̄terea ali qͥs fluxꝰ fere tal̓ ī viris aliqͥbꝰ/ qualeꝫ femine patiunt̉ ī mēſtruis. ⁊ fit cū nulla aut tenuiſſi ma voluptate etiā vigilādo Fit aliqn̄ inſuꝑ aliqͥs fluxꝰ tāta lubricitate ⁊ facilitate ī qͥbuſ dā viris aut femīs/ ꝙ ſolo aſpectu aut allo quio aut leui cogitatōne ꝓuocat̉. Quis gͦ di xerit apud tales inuitos ⁊ renitētes/ aut nul lo mō ꝯſentiētes ab initio vſqꝫ ad finē pctm̄ mortale ꝯmitti? ¶ Nō oīm vna ē ꝯplexiōis armonia. Quoſdaꝫ videmꝰ e naſo leuiſſima aut nulla occaſione defluere ſanguinē. alios cū violētia multa id nō pati ſcimꝰ. Cogno ui hoīem ſeptuagenariū ſecularem et valde crapuloſuꝫ/ qͥ nūqͣꝫ ſe pollutū fuiſſe dormiē do teſtabat̉. ⁊ hͦ ī alijs mirabat̉. Aliū vidi re ligioſū ⁊ ſobriū/ qui per decenniū ⁊ ampliꝰ/ fere qͦtidiana hac paſſiōe vexabat̉. Quidaꝫ vix ſomniāt dormiētes. alios ſomnia iugit̓ exagitāt. Sꝫ omittamꝰ hec ⁊ ſil̓ia qͦꝝ deter minatio medicos plꝰ aſpicit et ſil̓r remedia. qͣꝫqͣꝫ mihi faſſus fuerit vnꝰ ex medicꝭ fama tiſſimꝰ/ ſe pridē ad medendū tali nocturno fluxū ī alijs ſtuduiſſe diligēter/ ſed fruſtra la boraſſe. Nos aūt moralia ſeu theologica lo quētes declaremꝰ qͦ pacto poſſit ex merito p̄ cedēte pollutio noct̉na ꝯtīgere. ¶ Prīo qͥdeꝫ ex arta abſtinētia ī pane ⁊ aqͣ. hͦ euenire ꝑſpi cuū fecit exꝑiētia. Ampliꝰ volēs aliqͥs hͦ vici um carnis/ p̄dicando deteſtari. nōne ſuꝑ illo cogitar̄ poſſꝫ/ aut ſil̓r ꝯfeſſiōes audiēdo/ poſ ſet vtiqꝫ ⁊ cū merito magno. Nihilominꝰ oc currere videbit ī ſomno nōnūqͣꝫ p̄cogitataꝝ impudiciciaꝝ ſimulacra. ⁊ ip̄m ex illis ſicut ī alijs ad pollutionē ꝯcitari poſſe qͥs negaU De preparatōe ad miſſam uerit. Addūt ſancti pr̄es quorū fuerit oculꝰ mentis aꝑtꝰ ⁊ terſus ad fallaces inſidias de monis intuēdas nōnunqͣꝫ has ſordes fieri illuſione ſua. vel ad terrendū ⁊ inqͥetandū ti moroſe cōſcientie puritateꝫ. vel ꝓ boni oꝑis (vt celebratōis) impedimēto. vel vt vigilan ti placeat qd̓ ſomniās ꝑtulit. vel vt abſtinē tiā ꝑiculoſam ⁊ indiſcretū vite rigorē ſuade at/ ⁊ ī inſaniā p̄cipitet. vel vt deo ꝓpicio ⁊ ꝑ mittente deuotā mentē ſic exerceat. ⁊ ex tali feditate ſtimulataꝫ in humilitate cuſtodiat. ¶ Hoc in loco duo ſunt dicta Gregꝭ. memo rāda. Primū eſt ꝙ ſepe tales illuſiones ſeu pollutōes animꝰ neſciēs ꝑtuliſſe magis do lēdus eſt qͣꝫ feciſſe. Secundū ꝙ bonaꝝ mē tiū ē ibi culpā agnoſcere vbi culpa nō eſt. ſic tamē agnoſcat̉ / vt nō īdiſcrete īpediat̉ ope ratio iuſta. neqꝫ corꝑis debita ſuſtētatio de ſerat̉. Ne p̄terea aliquis cōſcientiā ſibi fabri cet ⁊ nutriat erroneas/ ne cadat in ſcillā/ cu piēs vitare caribdim. ¶ Patiet̉ fortaſſis ali quis heſitatōes varias/ dū ad comedēdū vl̓ dormiendū acceſſerit. dicetqꝫ ſic. pollueris ſi hoc ⁊ hoc nō omiſeris. ſi nō tibi p̄cauebis. cōtemnat talia neceſſe ē/ qui diſcrimē magꝭ imminere circūſpicit / ſi nō pareꝫ cū alijs vi uendi formā prudēter inſequit̉. Scrupulo ſis ergo cōtra ſcrupulos agēdū ē. et fixo ope ris pede certandū ¶ Hac arte prudēter vſus eſt ille qui turbato cuidā iugiter ſuꝑ repeti tione horaꝝ ſuarū/ ſi nō aſſidue ⁊ actualiter attēderet ad eas. Iniūxit pnīaꝫ hāc ad tp̄s. ne quomōlibet horas ſemel dictas iteraret. Neqꝫ em̄ requirit̉ actualis ſemꝑ attētio. ſuf ficit habitualis ſeu v̓tualis nō interrupta ſciēter ⁊ a ꝓpoſito ꝑ deliberatā attentōeꝫ cir ca aliud penitus īcōpatibile. Mille ſurgūt apud aliquos tales ſcrupuli/ more canū ob latrātes ⁊ lacerare minātes ipſos ambulan tes ꝑ viā mandatoꝝ dei. quos euincere ⁊ cō peſcere melius qͣꝫ ꝑ cōtemptū nequimꝰ Tm̄ modo ſit contemptꝰ iſte timoratus ⁊ regula riter nō abſqꝫ p̄uio alterius p̄ſertim ſuꝑioriſ cōſilio. alioqͥn timor immoderatꝰ facit caſū aut p̄cipitat incōſulta p̄ſumptio. Conſideratio. vii. Ulla corꝑal̓ īmūdicia de ꝑ ſe im V peditiua ē celebratiōis. ſed bn̄ de ꝑ accidēs rōne ꝯcomitātie alicu I ius vel ſequele ī anima. ¶ Hāc cō ſiderationē deducit Bonauen̄. iiij. ſen. diſt. xij. q. iij. Et patet ſatis pͥma ꝑs ex v̓bis xp̄i ſi bn̄ ꝑpendat̉ dicēdi rō Matth̓. xv. Nō lo tis manibus māducare nō coinqͥnat homi nē. Et ratio ē. qꝛ nulla paſſio talis aut īmū dicia exterior de ꝑ ſe pctm̄ ē. aut d̓ neceſſitate pctō ꝯiūcta vel inducēs ad pctm̄. Preterea qualis ē immūdicia ſordidior ⁊ abomīabili or corꝑalis vt corꝑalis eſt/ qͣꝫ ſanies leproſo rū. hec tn̄ nō impedit celebratiōeꝫ. p̄ſertim ſi fiat ī occulto. Idē ſentiūt doctores de men ſtruis mulieꝝ/ ⁊ de fluxū ꝑpetuo viroꝝ aliqͦ rū. Scd̓a ꝑs declarat̉ diſtinguēdo. qꝛ que dā immūdicia corꝑalis ꝯiūcta eſt īmūdicie ſpūali ẜm veritatē/ ſicut in vigilia hn̄t forni cātes. Alia eſt ꝯiūcta tali immūdicie ſpūali tm̄mō ẜm quandā ſil̓itudinē aūt ꝯformita tē. ꝓut ē ī ſomnijs ſordidis ⁊ impurꝭ. qn̄ nō peccatū ē ſed ſimilitudo peccati. Aliā vide mus immūdiciā q̄ horrorē ⁊ abominatōem quandā viſa vel recogitata generat. vt in le proſo ⁊ alijs plurimis. qͣꝫuis nullā ſciamuſ ineſſe peccati veritatē aut effigiē. Poſtremo alia indifferēs/ ſicut in pedibꝰ lutoſis aut fa cie puluerulēta et ſudāte. ¶ Prima et ſecūda generāt vt frequenter in anima hebetudinē quandā. diſcraſiationē ⁊ deordinatiōeꝫ atqꝫ indeuotōꝫ. qm̄ ſicut guſtato ſpū deſipit oīs caro. ſic ecōtra. ⁊ amplius guſtata carne de ſipit ſpūs. ⁊ fit carnal̓ ad tp̄s/ longiꝰ aut bre uius ẜm diuerſas habituatōes atqꝫ cōplexi ones. De his ī figura dictū ē antiqͥs vt tali ter immūdi ſeꝑent̉ ab alijs vſqꝫ ad veſꝑam ⁊ veſtimētorū lotionē. Hoc Grego. ſic expo nit. vt niſi pͥus ignis tēptatōis receſſerit/ re um ſe quaſi vſqꝫ ad veſperā cognoſcat. Cō ſtat em̄ nullas tales inſtitutōes q̄ cerimoni ales erāt atqꝫ figurales vllatenꝰ ad obligatō nes nr̄as trahēdas eē niſi iudaizare velimꝰ. Propterea veſꝑa ī hoc loco ⁊ lotio materia lis nō ad lr̄am accipiēde ſunt/ ſꝫ tādiu repu tet ſe homo immūdū / vt extra caſtra ſāctoꝝ myſterioꝝ ſecedat/ qͣꝫdiu tales ī eo vigēt pec cati reliquie. hebetudo ſcꝫ mentꝭ. carnalitas ⁊ deordinatio atqꝫ indeuotio. Purgant̉ alij tardius. alij ꝯfeſtim lugēt humiliati. et ꝓm ptis lachrimis diluūt et extermināt quicqͥd carnalitatis concretū erat. ⁊ om̄e eius veſti giū breui lamēto delēt ⁊ abolent. ¶ Sordes tercie ꝓpter ſcandalū vel horrorē. quoꝝ vtrū qꝫ de ꝑ accidēs nocere pōt deuotōi aīe Pn̄t de ꝑ accidēs celebratōem impedire/ dū vicꝫ ſcādalū vel horror ⁊ ex ꝯſeq̄nti indeuotō ce lebrātis aūt aſſiſtētiū vehemēter p̄ſumūt̉ ac ceſſure Secꝰ vbi ſūt hoīes exercitati ⁊ ꝑfecti Et pollutione noccurna 3 XXXVIII abud quos tale nihil timendū eſt. 1 1 Conſideratio. Vui. Oſſibile ē abſqꝫ vlla rep̄hēſiōe/ ⁊ cū merito aliquē ſomno pollutū ſacroſctā myſteria ꝯtingere atqꝫ celebrare. Patet ꝯſideratio ex de ductōe p̄cedentiū. Ad dignā itaqꝫ celebrati onē ſufficit p̄paratio talis/ q̄ nō relinqͣt ꝯſci entiā pctī mortal̓. aut impedimēti legitimi. ⁊ q̄ deuotionē atqꝫ reuerētiā ad ſacramentū penitꝰ nō excludat. Sed pollutū mō dicto poſſibile ē iſta ī ſe ſentire/ nō lōge poſt taleꝫ paſſionē. īmo ꝙ humilior. deuotior ⁊ ordīa tior ⁊ reuerētior ad ſacr̄m accedet. Conſtat eī ꝙ obſcenitas hūorꝭ iſtiꝰ cū ſuis reliquijs nō ꝑpetuo durāt. nec ꝑpetuo a celebratōe ī pediūt. ⁊ ſi dat̉ ſpaciū. xxiiij. horaꝝ ſicut Al bertꝰ determīare videt̉/ poterit aliqͥs vna ho ra purgatior effici qͣꝫ aliꝰ ī cētū. Cur nō ita fiat ad celebrādū ſil̓r aptior? Porro ſi timea turreuerſio taliū illecebraꝝ et paſſionuꝫ tꝑe celebratōis. Pn̄t vtiqꝫ ⁊ ī oībꝰ ꝯtingere. vel ex aſpectibꝰ ſol̓ pͥoribꝰ. vel ex corruptela na ture. vl̓ diabolica oꝑatōne. ¶ Hec nr̄a ꝯſide ratio maxime locū hꝫ ī religioſis viris ⁊ ꝯtē platiuis. quoꝝ ē ad deū facil̓ ꝯuerſio ꝓpter fortē habituatōeꝫ. ꝓpter etiā carnis ſubiecti onēdū vigilāt. Raro aūt apud ſcl̓ariter vi uētes/ aut nouā bn̄ viuēdi formā inchoan tes/ talis tepētina ſeu leuis recollectio deuo tōis inuenit̉. Ceſſare eos idcirco aut tardi accedere ad ſacramētū hoc reuerēdiſſime tra ctandū cōuenit. ¶ Habet p̄terea locū noſtra ꝯſideratio vbi illuſio demonis noſtrā deuo tionē impedire volētis/ ꝑſpicit̉ aliquibus in dicijs. neqꝫ cedere debemus eideꝫ ſꝫ obniti potius. Ubi ſubinde timet aliqͥs ſacerdoſ d̓ ſcādalo ſi nō celebret. Ubi deinceps tenetur aliqͥs celebrare vel ex ſuſcepto officio. vel ex cōmiſſione. vel mutua viciſſitudine ⁊ cōfor mitate ad reliqͦs cū quibꝰ viuit. quēadmodū ſunt religioſi pene oēs. ¶ Attendēduꝫ hic ꝙ nullus palā tenet̉ ꝓpriū defectū vel infirmi tatē occultos ꝓdere. vtplurimū cautiꝰ eſt at qꝫ diſcretius cōtegere. Prodit aūt ſeip̄m tal nō celebrās. ſcandalizatqꝫ frequēter. et cogi tationes varias aſcēdere facit ī corda aliorū ¶ Nolo tamē p̄iudicare nec poſſū nec debeo ꝑ hec dicta mea quibuſcūqꝫ inſtitutōibꝰ reli gioſorū ſi aliqui ſint ad oppoſitū. veꝝ ē nem pe illud apl̓i. Quilibet in ſuo ſenſu abundet Sed dixi interim qͥd mihi dicēdū poſſe videt̉/ ſi nuda cogitet̉ veritas apud habentes libertatē legis xp̄i. ¶ Opponat forſan aliqͥs de fornicarijs/ ꝙ ſimilit̓ in breui poſſent re colligere ſe ⁊ ab om̄ibꝰ peccati reliquijs ani maꝫ extergere. poſſent igit̉ ſtatim celebrare. Opponeret alius de cōiugatis. apud quos poſſibile ē peccatū ī ſua cōiūctione nō ꝯmit ti qui tn̄ de cōmunione ſeꝑandi vident̉. Ad hec dicere poſſumꝰ. Primo ad vltimū ꝙ do ctorū famoſoꝝ ſnīa eſt tales ꝯiugatos ſi ac cedāt ex deuotōe/ p̄ſertim diebꝰ ſolēnibꝰ nō peccare. qn̄ vel affectu ꝓlis gignēde. vel red dendi debiti/ aut incōtinētie vitāde cauſa cō mixti ſunt. nec obſtaculū aliud ē. Ad pͥmuꝫ nō aliud ꝓ nūc dicimꝰ/ niſi ꝙ rariſſimū hoc eſſet. de his aūt que vix aut nunqͣꝫ eueniūt/ doctores parū tractāt. Si tn̄ īmineret gra ue ſcandalū ꝓ omiſſione. ſi p̄terea grādis cō tritio cōcurreret. ſi deniqꝫ magꝭ ex ſurreptio ne diabolica aut vehemēti tēptatiōe tale fla gitiū apud ſe raꝝ cōmiſiſſet. audeat qͥ ꝓfun dius ſapit talē prohibere. fateor nō audeo. In hoc caſu ⁊ alijs (ſicut ꝑſpicuū ē ex p̄miſ ſis) relinquendi ſunt multi ſue cōſciētie ⁊ iu dicio circūſtantijs om̄ibꝰ quas prudētia cir cumſpicit indagatis. ¶ Cōſideratio. ix. Recipue ex diuīo munere ⁊ nō ex I nr̄a induſtria ſeu p̄paratōe reddi mur digni myſterioꝝ ꝑticipatōe ſacr̄oꝝ. ¶ Hec ꝯſideratio ſi cū ſa pore intimo maſticet̉ hūi. iabit nos vehemē ter. Et ꝓfecto hūilitas ſola ē q̄ diſponit ad dignificationē et p̄parationē ꝓ tal̓ tātiqꝫ ho ſpitis ī aīe cenaculo ſuſceptōe ¶ Scio hoīeꝫ qͥ taliter ī ꝟitate cōperit/ nūqͣꝫ potuiſſe ad qͥ etā ⁊ ſerenā diſpoſitionē celebrādi ꝑtigiſſe qͦ uſqꝫ diffidēs de om̄i ſua īduſtria ⁊ labore ⁊ ſollicitudīe ⁊ p̄ꝑatōe ꝑ ꝯfeſſiōꝫ aut al̓s. īmo lauit ī ara cordis bouē ſuꝑbie. dixitqꝫ ī aīo ꝯtrito ⁊ hūiliato cū Daniele. Dn̄e nō ī iuſti ficatōibꝰ meis ꝓſterno p̄ces meas an̄ te. ſed ī tuis miſeratōibꝰ multis ⁊ magnis. Et rur ſus cū ꝓpheta. Ego aūt ī multitudīe miſeri cordie tue ītroibo ī domū tuaꝫ. adorabo ad templū ſctm̄ tuū in timore tuo. ⁊ ſil̓ia q̄dā. qͦ rū aliqͣ ſcpͥtis inſeruit. ¶ Plane īduſtria nr̄a ⁊ p̄paratio qͣles agere ꝯueniēter poſſumꝰ/ re qͥrunt̉. eis tn̄ ſi innitimur fallimur ⁊ cadimꝰ. aut tanqͣꝫ ſi qͥs baculo arūdineo ſuſtētet̉/ va cillamꝰ. neqꝫ habitamꝰ ī adiutorio altiſſimi dū nr̄is meritꝭ fidimꝰ. vl̓ ī pctōꝝ ſola recor De preparatōe ad miſſam datōe torq̄mur. Nimiꝝ ſi tūc ī ꝓtectōne dei celi nequaqͣꝫ ꝯmoremur. qua deficiēte ꝓtecti on qͥs ſubſiſtet? ¶ Fuit cuidā ꝑ ſomniū oſtē ſa viſio tal̓. Precipitatꝰ in cloacā erat. ⁊ a qͦ dā baculo ſtercoribꝰ infixo ſuſtētari ne ꝓfū daret̉ ſatagebat. Atuero baculꝰ ille fundote nus demittebat̉ aſſidue cū fetore intolerabi li. ſentiēs ille ꝑiculū tota mēte ad dn̄m con uerſus/ relicto baculo ꝯfeſtim ereptꝰ ē. Sa ne ꝯſcīa noſtra quātūlibet mūda ē cloaca q̄ dā plena ſtercoribꝰ fedis defectuū qͦtidiano rū. baculꝰ ille nr̄a ē induſtria ꝑ quā emerge re q̄rimꝰ. ſꝫ ꝓculdubio qͦuſqꝫ leuemꝰ ocl̓os ī celū vn̄ veniat auxiliū nob̓ qͦuſqꝫ fiduciā no ſtrā totā ī deū iactemꝰ/ quāto plꝰ innitimur ſolo nr̄e īduſtrie bacl̓o/ tāto ī ꝓfūdiorē abyſ ſū noſtre pͣuitatis demergimur ⁊ nō niſi feto rē tetꝝ ⁊ horridū reportamꝰ ¶ Quid gͦꝫ (dice ret aliqͥs) tēptabimꝰ ne deū. aūt pleni ꝯſcien tia pctōꝝ/ indeuoti. ſordidi. diſtracti ⁊ diſtē perati ad ſacram̄tū hoc ſalutifeꝝ ſub ſpe mi ſcd̓ie ſolius accedamꝰ? Dixi iam vt agat no ſtra induſtria qd̓ poterit. vt ſit abſqꝫ cōſciē tia pctī mortalis. Sed in illa nequaqͣꝫ ſpe mus. alioqͥn ſuꝑbimꝰ. alioqͥn maledictionē incurrimꝰ. qui ponimꝰ fiduciā in hoīe. ⁊ car nē brachiū noſtꝝ. Agnoſcamus ꝙ oēs iuſti cie noſtre ſunt vt pānꝰ mēſtruate. aut velut le proſi faſcie. ſuꝑ quibꝰ ſtillamus qͦtidie ſaniē peccatoꝝ. Qua frōte igit̉ qua ve audacia in fectionē ad placandū deū audebimꝰ oſtēde re. Caueamꝰ ne potius irritet̉. Plane ſic eſt. Si mille annis valeret aliquis ſe diſponere ad dignitatē celebrationis. nec ſic ꝑ ſe attin geret Quid idcirco ī breui morula facere po teris ꝯiectura? Interrogat ſe freq̄nter ille cu ius ſupͣ memini/ ſi dignꝰ ē accedere/ ſi ſufficiē ter p̄paratus. heſitat pͥmū. tremiſcit reformi datqꝫ. Tandē ſic rn̄det ſibijpſi. Interim qͣꝫ tuꝫ in me eſt nihil deo ꝓpicio de certo mihi ſum ꝯſciꝰ ſuꝑ pctō mortali. aut peccādi pro poſito. pctā etiā venialia nō cōfeſſa nequaqͣꝫ obſiſtūt. Scio etiaꝫ ex aduerſo ꝙ iuſtus eſt dn̄s. qͥ ſi velit exqͥrere vehemēt̓ debita mea. ſi iniqͥtates obſeruare. ſi mecū ī iudicio cōtē dere. neqꝫ ſuſtīebo neqꝫ potero rn̄dere vnuꝫ ꝓ mille quātūlibet lotꝰ fuero. attritꝰ. confeſ ſus. lachrimoſus. Quid iſta ſūt? ve mihi ſi nō cū miſcd̓ia magna valde dijudicer quid ſcire poſſim/ ſi forte lateāt me vicia mea. me riii quidē excecari/ qͥ viſu meo ſpūali pͥmit ſupͣ modū abuſus ſū. dū vidēs bonū id ad implere ꝯtēpſi? ¶ Hoc vnū ſcio ꝙ apud dominū miſcd̓ia ē/ ⁊ copioſa apud eū redēptō/ ꝙ pietatis eius fontē nulla pōt noſtra iniqͥ tas euincere vel ſiccare. ꝙ ſi decreuerit ſalua re nemo ē qͥ cōdemnet. Precipit vt ſperē in eo. ⁊ me totū in ſuas manus ꝓijciaꝫ. obedio vt poſſum. Nō ē crudelis aut mēdax. veniē tem ad eū nō eijciet foras. ꝓuolutū ſuis pe dibꝰ nō īdignāter abijciet. p̄uenit me demū in bn̄dictōibus dulcedinis/ dū mihi diſpli ceo. Spero equidē ipſe qͥ cepit ꝑficiet ⁊ illu mīabit abſcōdita tenebraꝝ/ ne vnqͣꝫ obdor miam ī morte. ¶ Fornicata es o aīa mea cū amatoribꝰ tuis. Iubꝫ piꝰ ſpōſus ꝑ os ꝓph̓i cū vt r̄uertarꝭ. mō etiā te ſuſcipiet. Et ſi milli es abſceſſeris. ꝯtēpſeris. irriſeris. te veniēteꝫ nō repudiabit. penitentē nō aſpernabit̉ Si qͥs ex hoībꝰ talia diceret/ crederes ⁊ aſpirareſ ⁊ accederes. deꝰ hͦ dicit. deꝰ hoc pollicet̉. īmo deꝰ hoc imꝑat. ⁊ tu diffidēs nō accedes Nō ē aliud ꝯſiliū o aīa mea. In ſua igit̉ veritate nō tua vanitate fidēs voluntarie ſibi ſacrifi ca. ¶ Immūda es. accede mūdāda ad fontē puritatis incōtaminabilē. Eſurꝭ accede pa ſcēda ad panē viuificū ⁊ īdefectibilē. Egro taſ erit hoc efficaciſſimū tue īualitudini me dicamētū. Fluxū paterꝭ. nec ſanari potes a medicꝭ tuis .ſ. exercitijs. tāge plena fide cuꝫ emorroyſſa Martha ẜm Ambro. fimbriaꝫ veſtimēti Ieſu/ ſacroſctāꝫ vicꝫ hoſtiā/ vt pur geris. Si ꝑcuſſā te ſentꝭ a ſerpentibꝰ ꝑuerſa rū tēptationū/ qͥd reſtat niſi vt ſerpentē xp̄m eleuatū inſpicias? Si dicis cū ꝓph̓a. Qm̄ vnica ⁊ pauꝑ ſū ego. ꝑticeps eſto ſacroſācti huiꝰ myſterij. habebis xp̄m comitē fidū ⁊ ho ſpitē ditiſſimū. Cecā te fortaſſis debilem et claudā ꝯq̄reris. memīeris qm̄ tales ad cenā magni regꝭ inuitant̉ ⁊ ītrare ꝯpellūt̉. Lubri ca ſuꝫ inqͥes ⁊ inſtabil̓. ſꝫ hic panis ꝯfirmat cor. Triſtis es ⁊ anxia. ſed vinū hoc letificat Inquietāt te ⁊ turbāt pl̓ima. adhere ei qͥ tur bidos fluctꝰ ſedat/ qͥ ē pax nr̄a/ qͥ ait. Inmū do p̄ſſurā. ī me pacē habebitꝭ. Peregrinarꝭ a dn̄o. ſed in fortitudine cibi huiꝰ ambulabis vſqꝫ ad mōtē dei Quid ergo tādē formidas? Quid expaueſcis o aīa mea? Quare ⁊ qͦuſqꝫ ꝯturbas me? Spera ī deo ⁊ liberabit te. enu triet te. nō cōfundet te. ¶ Suſpirabūda for te q̄ris/ vbi ē deus tuꝰ? In hoc certe ꝯuiuio in quo xp̄s ſumit̉. recolit̉ memoria paſſiōiſ. mēs implet̉ gr̄a ⁊ future gl̓ie nobis pignus dat̉. Crede hoc bona ⁊ ſimplici fide. nec cu rioſa diſcuſſerꝭ exiſtētie modū. ſufficiat tibi ꝙ nō ē hic mō alioꝝ corporū/ ſuis locis cō Et pollutione nocturna X XXXVIII mēſuratoꝝ. ꝓpterea vane ne dicā ſtulte que rūt aliqͥ vbi caput. vbi pedes. qͣlis ſitꝰ. qͣlis ad hoſtiā partiū coordinatio. vbi xp̄s eē d̓r. quare ⁊ quō? Qm̄ facta ē ī eiꝰ corpꝰ trāſſub ſtātia panis. om̄ipotēti virtute diuinitatis. Si nō hoc comp̄hēdis. neqꝫ ꝓ fecto quātu lācunqꝫ rē aliā quo ad infinitas eiꝰ habitu dines ⁊ ꝓprietates comp̄hēdis. da locuꝫ fi dei vt meritū habeas. ⁊ eā quam ſine merito das nature fidē. da cū laude reuelatori. ⁊ in eius obſequiū volēs te captiua. ¶ Conſideratio. x. On ꝓpter timorē ꝯtamīatōnis cor poris xp̄i/ illud cū mūdicia corꝑali monemur ꝯtrectare. ſꝫ ad indeuoti onē aūt ſcādalū ī nobis vel alijs deuitandū Cōſideratio iſta paꝝ etiā inſtructꝭ māifeſta ē. valet tn̄ nō mediocrit̓ apd̓ ſcrupuloſoſ. vt ſi forte corꝑal̓ aliqͣ ſordicies ip̄is nolentibꝰ aduenerit. recogitēt ad xp̄i corpꝰ nihil hanc attinere ẜuata ī aīo mūdicia ⁊ reuerētia ſctī tatꝭ. ¶ Fuerūt qͥ dixerāt ip̄aꝫ hoſtiā ꝯſecratā nullo mō ī ventrē nr̄m comedendo demitti. ſed ſtatim in celū rapi ꝯͣ experiētiā qͦtidianā atqꝫ catholicā veritatē q̄ ponit corpꝰ xp̄i ve re comedi. Fefellit eos hmōi ꝯſiderationis obliuio dū putāt īdignū ſentire vt corpꝰ xp̄i vel hoſtia ſacra ī fetulētū ſtomachū nr̄m de ueniat. qͣſi vicꝫ polluat̉ aut fedet̉/ pluſqͣꝫ radi us ſolarꝭ aūt ſpūaliū ſub̓aꝝ aliqͣ. Dicāt gͦ ſi ſic iudicāt more carnaliū iudeoꝝ/ aut paga noꝝ. cur xp̄i corpꝰ ī materniſ viſceribꝰ. ⁊ ſecū dina pellicula mēſibꝰ nouē obẜuatū ⁊ obuo lutū fuerit; Debet vtiqꝫ rō corrigere ſenſua le iudiciū/ ne blaſphemiā impiā reputemus ipſaꝫ rei ſinceriſſimā vitatē. Caueamꝰ a tali ſpurcicia recogitāda ꝑ timorē crebꝝ. qm̄ in ficit hec remēoratio plꝰ qͣꝫ purget. Aſſueſcat hō ſpūalit̓ ſpūalia dijudicare ⁊ ſentire. ſic em̄ multꝭ ⁊ varijs fantaſmatū inqͥetātiū īpudi cicijs ſemet abſoluet Sic ea minꝰ curabit q̄ reuera minꝰ curāda ſūt corꝑales loqͦr ſordet Sic deniqꝫ magis ī ꝯſcīe qͣꝫ corꝑis purita te ꝯfidet. ¶ Cōcludamꝰ tādeꝫ epilogātes/ vt nemo celebraturꝰ euidentē ſibi q̄rat certitu dinē ſuꝑ dignificatōe ſua. vexaret̉ incaſſum habeat illā q̄ dicta eſt p̄parationē et ſufficit. Nō confidat ī multitudine v̓tutis ſue. ⁊ ī re petitione ꝯfeſſionis aut deuotōis aut recol lectōis ſerenitate. Pōt em̄ fieri vt ꝯfeſſio cre bra ſuꝑ venialibꝰ obſit de ꝑ accidens. Quō ſic? Dicā. Reddit quippe aīam plꝰ iuſto ſollicitā ⁊ pauidā. ⁊ oīa etiā mīma timentē. vt d̓ ipſa etiā ꝯfeſſionis imꝑfectōe trepidet et vr geat̉ iteꝝ ꝯfiteri. Dabo tn̄ documētuꝫ ꝑ qd̓ nulla ꝯfeſſiōis multiplicatio inqͥetatōis cā erit. Si vicꝫ fiat nō tanqͣꝫ reputet̉ ꝓ tūc ad ſalutē neceſſaria. aut ad celebratōis illius di ſpoſitionē reqͥſita. Sed qꝛ ē opꝰ bonū ⁊ pͥui legiatuꝫ. ad indulgentiā quoqꝫ aut gr̄e aug mentationē nō paꝝ ꝓficiēs. Porro diligat aīa deū aliqn̄ neceſſe ē. ⁊ ſe ī manꝰ eius ꝓijci at. alioqͥn ſe expelli a facie dn̄i ⁊ repelli/ iugit̓ timēdo. ⁊ hn̄do deū de ſeueritate ſuſpectuꝫ. iugiter recurua erit ad ꝯmodū ſuū. nec vnqͣꝫ ad alta ſe ſubuehet. Quāobrē aſcēſura ī mō tē aīa. ⁊ gaudiū ſuū īmolatura cū abraā/ re linquat inferius aſinū ſuū cū puerꝭ ſuis Ru diat ibi aſinus. ꝑſtrepēt pueri. feda ſint illic oīa. nihil ad ſe q̄ ī mōte ſtat (hoc ē ī v̓tice rō nis) ꝑtinebit. ¶ Nō imꝑtinēter hͦ loco viſio nē inſeremus/ quā btō Petro celeſtino mon ſtraſſe memorat̉ ille qͥ docet hoīes etiam ꝑ ſomnia ſcīaꝫ. viſū ē idē pr̄i ſoporāti/ ꝙ aulaꝫ regiā p̄cellētiſſimā cū aſino ſuo inuitatꝰ aſcē deret. Hic aſinus tributū vētris ꝑ viam ſol uit. exhorruit vir puriſſimꝰ ⁊ abominatus ē hāc nō iniqͥtatē ſed inqͥnatiōeꝫ. ⁊ ꝓgredi for midās regredi moliebat̉ qͦuſqꝫ benignit̉ am monitꝰ eſt voce de throno lapſa. nihil ad ſui vel aule regie ſpūal̓ ꝯtaminatiōeꝫ ꝑtinere id qd̓ ſe nō ꝯſcio/ naturalia neceſſaria q̄ ſuꝰ aſel lus corpulētꝰ ⁊ irrōnabil̓ expulerat ¶ Plane ſic ē/ ⁊ dicā ampliꝰ. Euenit nōnūqͣꝫ vt turba tiones pugne deordinatōes ⁊ feditates infe riꝰ ſenſualit̓ agitate ſuccreſcere faciāt ſuꝑius meritū noſtꝝ ſicut econtra magna vtrobiqꝫ ſcrenitas/ ſuꝑbie ventū oīa funditꝰ euerten tē. repēte nōnunqͣꝫ inducit. Tm̄mō exinani at ſe aīa quātū poterit. nec ob aliud ꝯtēpla tioni vel ſtudio aut qͥeti cuilibet inſiſtat niſi vt apud ſe exaltet̉ deus. ac ꝑinde magis ac magis humiliet̉. ⁊ ī ſuā ꝑuitatē/ īmo nihilei tate reſileat. ⁊ reſiliens cadat. ⁊ deꝰ ſuſcipiet eam. Hec via tuta eſt. regia et ſecura. ¶ De mū finē loquēdi omnes pariter audiamus. Deū time de te deſperās. in ſe fidens. ⁊ mā data eius obſerua. qd̓ in te eſt nō omittens. hoc eſt omnis homo. Finit. ¶ Incipit tractatus eiuſdem de pollutōe diurna Cripſi pridem aliqua ſuꝑ pre paratione ad miſſam/ ſub de cem conſiderationibꝰ/ occaſioA De pollutione ne ſumpta principaliter ex materia polluti onis nocturne. Nūc aūt de pollutiōibꝰ q̄ vi dent̉ accidere vigilādo. queſita ſūt a me aliqͣ q̄ ſolēt timoratas ꝯſciētias pl̓imū turbare. ſicut frequēter ex diuerſis ꝑſonis vtriuſqꝫ ſe xus/ tā in confeſſione qͣꝫ extra potui ꝑpēde re. ꝓpterea ꝯſului nedū doctores in ſcriptis eoꝝ ſuꝑ hac re ſed etiā colloquiū habui cuꝫ exercitatis et diſcretis ī ꝯfeſſionis materia. īmo ⁊ a medicis hmōi multiplicis et varie pollutōis cauſam inqͥſiui. Deniqꝫ p̄paret ſe lector audire caſte id qd̓ ꝓ caſtitatis cogniti on neceſſitas cogit aꝑire. ¶ Primū notabile. Reſupponendū ē igit̉ ī pͥmis/ ꝙ A a corꝑe hūano defluit multiplex humor ꝑ meatus mēbroꝝ puden doꝝ q̄ generatōni deputata ſunt. Unus ē vere ſeminalis. alius ꝟe vrinal̓. ali us qd̓ammō medius qͥ pōt appellari ſaliua lis vel ſputal̓. aliꝰ addit̉ humor (p̄ſertiꝫ ī mu lieribꝰ) qͥ nominat̉ mēſtrual̓. ⁊ huic ſil̓is qn̄ qꝫ maſculo accidit ex infirmitate ¶ Porro fa cile ē ſatis cognoſcere patientibꝰ ſcd̓m et vl timū fluxū. qn̄ .ſ. ille ē vere vrinalis vel vere mēſtrualis. Habet em̄ ſuā diſtinctiōꝫ ī colo re ⁊ liqͥditate ⁊ talibꝰ. exeūt p̄terea vt cōmuni ter ſine multa delectatiōe ī mēbris genitali bus. p̄ſertim niſi ꝯiūgant̉ alie cauſe delecta tionis/ ſicut infra docebit̉. ¶ Ceterū humor ꝓprie ſeminal̓ ⁊ humor ille mediꝰ nō ita faci liter ſecernunt̉ ꝓpter ſil̓itudinē ī albedīe ⁊ vi ſcoſitate ſeu tenacitate ⁊ quadā ſpiſſitudine. Habēt nihilominꝰ diſtīctas ꝓprietates ⁊ di uerſos ortꝰ ⁊ meatꝰ vn̄ defluūt. qd̓ dearticu latius cognoſcere ſpectat ad medicos ¶ Eſt itaqꝫ hūor ſeminal̓ ſuꝑfluū vltime digeſtio nis. ſuꝑfluū nō ī qͣlitate ſꝫ ī qͣntitate Habēs em̄ natura ſufficiētē cibū ꝓ alimēto corꝑis/ mittit ex oībꝰ mēbris qd̓ ſuꝑeſt ad vaſa geni talia. nūc plꝰ / nūc minꝰ. Et qn̄ ſuꝑabudat ipſi nature conat̉ expellere tādē illd̓ ſuꝑfluū qd̓ fit vel ī actu generatōis ſeu ꝯcubitꝰ. vl̓ ꝑ euaporatōes ſil̓es ſudoribꝰ. vl̓ ꝑ aliqͣs fedaſ diſtillatōes. qn̄qꝫ ī ſomno cū ſomnijs. qn̄qꝫ ſine ſomnijs. aliqn̄ cū delectatōe. aliqn̄ imꝑ ceptibil̓r. nōnūqͣꝫ in vigilia ſil̓r qͥbuſdā eue nit/ tā volūtarie qͣꝫ inuolūtarie modiſ valde multis. nūc ex vicio nature. nūc ex vicio cul pe. ¶ Rurſus hūor ille mediꝰ/ fit ex qͣdā ſuꝑ fluitate alimēti. nedū ī qͣntitate ſꝫ ⁊ ī qͣlitate. qꝛ .ſ. ineptꝰ ē nutritōi. ineptꝰ ſil̓r generatōni. velut ī ſaliua videmꝰ ⁊ alijs ſuꝑfluitatibꝰ de fluentibꝰ a cerebro/ tā ꝑ os qͣꝫ ꝑ nares iſtꝭ pa rū ⁊ rarius. ⁊ alijs abūdātius ⁊ crebriꝰ. Im miſcet aūt ſe tal̓ humor mediꝰ aliqn̄ cū vri natōe. aliqn̄ ꝑ ſe defluit ſine cogitatōe ⁊ ſēſu. qn̄qꝫ ꝟo fit cū delectatōe ⁊ pruritu qͦdā pl̓ qͣꝫ ī vrina. q̄ tn̄ vrina qn̄qꝫ cū inordinatōe qͣ dā exit. Puto etiā nihilominꝰ/ ꝙ vix aut nu qͣꝫ cauſat iſte fluxꝰ humoris medij taleꝫ mo dū delectatōis ⁊ ꝯcuſſionis qͣſi totiꝰ corꝑiſ ſpāliter in pudēdis. nec ita ꝑſtringit aut ob nubilat in ſuo exitu iudiciū rōis/ ſicut venit in humore vere ſemīali. qm̄ et ille hūor ſemi nal̓ magis digeſtꝰ ē/ ⁊ ad cauſatiōꝫ libidino ſe delectatōis/ niſi ꝑ infrigidationē aūt aliū de corruptus ſit ꝓportionabilior inuenitur Habet inſuꝑ humor iſte mediꝰ/ ꝙ ex leuiori bus cauſis ac maiori facilitate mouetur ad exitū qͣꝫ ſeminalis. p̄ſertim ī mulieribꝰ adeo ꝙ ex leuiſſimo motu corꝑis de loco ad locū vel inclinatōe/ abſqꝫ aliqua cogitatōe ⁊ abſ qꝫ ſenſu ꝓueniat. Ex effectu v̓o ꝑcipit̉ ꝑ ſor didationē quandā viſcoſaꝫ ī carne ſua vel in pānis. Euenit auteꝫ facilius ⁊ nō ſine aliqͦ ſenſu ꝯcomitāte vel p̄uio/ dū ꝑſonā dilectaꝫ ſiue pulcrā ſiue turpē/ ſiue iuuenē ſiue ſeneꝫ. ſiue ſecularē ſiue religioſam/ ⁊ qn̄qꝫ deuotā aſpiciūt aut tangunt. aut ei arridēt. aut cōfa bulātur aut iocant̉. etiā vbi nihil de oꝑe car nali volunt. aut putant nedū dicā ꝑagere/ ſꝫ nec cogitare. Secundū notabile. Ttēdendū ē ſcd̓o pͥncipaliter cir B ca hanc materiā. ꝙ delectatio ſeu ꝯmotio libidinoſa. pruritꝰ ſeu ti tillatio/ ꝓuenit ī mēbris q̄ loqui mur freq̄nter abſqꝫ fluxū qͦcūqꝫ. Sūt eī fu moſitates aliq̄ qͣs medici vocant ſpūs. ⁊ he ſuꝑcalefaciūt ⁊ inflāt ⁊ diſtēdūt venas ⁊ ner uos ī mēbris illis. fitqꝫ ſtimulatio q̄dā ⁊ pru ritꝰ vel titillatio. q̄ dū q̄rit̉ extīgui uel ſedari ꝑ attrectationē / ampliꝰ ſentit̉. ⁊ qn̄qꝫ comple tur delectatio libidinoſa ſine quouis fluxu. Patet hoc in ꝑua adhuc etate/ q̄ nōdū apta ē ſeminatōi ꝓpter defectū ſemīs vel artatiōꝫ venaꝝ. Suſcitat̉ aūt hmōi pruritus ex ta libus fumis ſeu ſpiritibꝰ/ tā ab intrinſeco ꝑ vinā fortia ⁊ ſpēs. maxime aūt ꝑ imaginati ones libidinoſas ⁊ turpes/ qͣꝫ ab extrīſeco ꝑ allocutiōes prauas. aut ꝑ aſpectus lubri cos. aut tactus impudicos. ꝑ ſe vel aliunde ꝓuocatos. Ꝙ ſi ꝑ cōplementū delectatiōis Diurna I VIII ex talibꝰ abſqꝫ oī ſeminatiōe/ corrūpat̉ ve re ip̄a virginitas. iuxta ſnīaꝫ quorūdā ma giſtroꝝ. Heu ꝓchdolor qͣꝫ in paucꝭ mane ret ꝟ̓ginitas cogitare ſtupor ē. niſi forſan ī puerꝭ ⁊ puell̓ hāc excuſet defectus ſuffici ens iudicij rōnis. ¶ Dicendū eſt p̄terea ꝙ nō oīs pruritus circa mēbra pudenda dꝫ iudicari ꝓprie libidinoſus. nec etiaꝫ ceſſa tio eius vel extinctio ꝑ fricatōeꝫ aut aliter dꝫ appellari luxurioſa delectatio Uidemꝰ itaqꝫ quō in alijs mēbris crebro pruritum ſentimus. quē vnguibꝰ ſcalpēdo (vt iuxta vulgare loqͥrꝭ) ſopimus vel extinguimus. Eſt aūt hec paſſio nōnunqͣꝫ ita vehemēs. vt etiā cū vulneratōe carnis ꝑ vngues ⁊ ef fuſione ſanguīs/ vix recedat. q̄ paſſio ſi mē bra illa genitalia īuaſerit/ cadit ꝓrſus ī ma gnā anguſtiā qͥ hͦ pati cogit̉. ne dū ꝯͣ hmōi pruritū remediū q̄rit (qͣle fieret in alijs mē bris) ip̄e in pollutōes fedas ⁊ vere libidīo ſas atqꝫ culpabiles ꝓlabat̉. ¶ Tradunt in ſuꝑ medici ꝙ in mēbris illis aliqn̄ euenit q̄dā paſſio/ ꝯſurgēs ex qͥbuſdā fumis/ di ſtendentibꝰ venas mēbroꝝ iſtoꝝ ⁊ neruos adeo ꝙ ſedari nō pōt. etiā ꝑ vſum carnaleꝫ vel aliā attrectatōeꝫ. quemadmodū narrat Iuuenalis de qͣdā mr̄ona nobili romana. Eſt igit̉ in hͦ caſu vel ſil̓ibus tanqͣꝫ de vera egritudine ad medicos recurrendū. ¶ De niqꝫ patet ex iſtis ꝙ pueri ⁊ puelle cum ſo brietate atqꝫ diſciplina in cib̓ ⁊ potibꝰ atqꝫ ſocietatibꝰ/ cuſtodiēdi ſunt/ ne ab intrinſe ca cauſa vel extrīſeca/ ꝯſueſcāt hr̄e libidīo ſas hmōi cōmotōes pctī in ſua carne. Ali oqͥn ꝓruent ex ꝯſuetudīe velut in quandā neceſſitatē hͦ agēdi. p̄cipue dū etas grandi or aduenerit. delectatio inſuꝑ improbrior ⁊ vehemētior ſentiet̉. Qua in re cōfeſſores vel parētes cōmonitōeꝫ aliquā debēt face re pueris ⁊ puellis. vt a talibus abſtineāt. nec a ſe nec ab alijs turpit̉ ſe tractari ꝑmit tāt. ¶ Attendat qͥlibet diſcretus ex p̄miſſis qͥd agendū. ⁊ videat ne dū nimiū ſeruat̉ lo quendi pudicitia. ſequat̉ opeꝝ maior inor dinatio. ⁊ ꝯfeſſio de talibꝰ nulla fiat. Atten dat ex aduerſo. nedū ꝓhibitio ſit exp̄ſſa ip ſa conatū adaugeat. veꝝ nāqꝫ eſt illud pōe te. Nitimur in vetitū. Porro ſi parētes ꝓ hibēt filias ſuas ab oſculis viroꝝ ⁊ adole ſcētuloꝝ/ ſil̓r ⁊ filios a puellaꝝ ꝯtrectatiōi bus/ cur nō poterūt filios coartare verbiſ aut v̓beribꝰ/ ne ſeip̄os aut ſeipſas inuicem male ꝯtrectēt. cū ſit vtiqꝫ hͦ flagitioſius qͣꝫ alteꝝ. ⁊ eo plus hn̄s ꝑiculi quo minor ē il lic verecūdia ⁊ licentia maior. Sileo h̓ de ſtultis. īmo nepharijs parētibꝰ erga ſuos ⁊ ſuas nimia familiaritate ꝯuiuētibꝰ. Si leo de ceteris/ vel ſeruis vl̓ ancillis vl̓ alijſ qui ꝑniciē hāc ꝯtagioſiſſimā inducere ſub quadaꝫ ludi ſpē nō verent̉. Ue ve mundo ab hac corruptiōe viaꝝ oīs carnis. ¶ Tertium notabile. Ttēdamus tertio pͥncipalit̓ ꝙ in theologico vel morali negocio dū inqͥſitio fit de aliquibꝰ effectibꝰ vel oꝑbꝰ an ſint vel qͣlia ſint pctā/ faciēda eſt reſolutio pͥncipalis ⁊ finalis ad libertateꝫ ꝯſenſus vel diſſenſus in talibꝰ. Et īde pec catū dicēte Augꝭ. adeo eſt volūtariū qd̓ ſi nō eſſet voluntariū nō eēt pctm̄. Et iuxta cōeꝫ doctrinā actus exterior ſuꝑ interioreꝫ nihil addit malicie vel mortalis culpe. Ea ꝓpter circa pollutōes vel fedas diſtillatio nes ex mēbris genitalibꝰ plus īſpicere cō uenit originē moralē qͣꝫ naturalē. licet ꝯſi deratio naturaliū / ꝓficiat ad moraliuꝫ co gnitionē pleniorē. quēadmodū circa iram inuidiā. gulā. ⁊ circa alia vicia p̄cipue car nalia que materiam vel fomentum trahūt a corꝑe ſatis patet. Quartum notabile Reſupponamus igit̉ qͣrto ꝓ deci ſione materie pn̄tis ac ſil̓iū cōfor miter ad doctrinā Augꝭ. de ꝓceſſu temptatōis in nob̓ ſic̄ in adā fuiſſe ſcriptu ra cōmēorat. Et dicamus ꝙ cōmotio libi dinoſa/ conſurgit ꝓ ſtatu nature corrupte nobis etiā inuitis. Et ſepiſſime etiam pue nit oē iudiciū rōnis. neqꝫ ꝑ ꝯſequens ſub eſt arbitrio aut ꝯſenſu libero. Iuxta augꝭ. dicentē. Nō eſt in ptāte nr̄a quibꝰ viſis tā gamur. ſꝫ eſt in ptāte nr̄a/ reſpuere vel acce ptare. Intelligeſil̓r de auditu ⁊ olfactu. de tactu ⁊ guſtu. ¶ Prouenit aūt hec inuolun taria p̄uētio ex corruptōne nature ꝑ pctm̄ originale ꝓ ſtatu nature lapſe. pro ſtatu v̓o nature pͥmitus inſtitute ⁊ integre/ talis p̄ uētio vicioſa nequaqͣꝫ ꝯtigiſſet. Fuiſſꝫ em̄ regnū hoīs talit̓ ordinatū ꝙ rō ſuū dn̄iuꝫ ſuꝑ ſenſualitatē abſqꝫ vlla p̄uentiōe vel re belliōe ſeruaſſet. ¶ Propterea reputat̉ oīs cōmotio talis libidinoſa/ p̄ueniēs iudiciū rōnis eſſe pctm̄ ſaltē veniale. qm̄ ip̄a ꝯſur git p̄ter vel ꝯͣ iudiciū dn̄e ſue rōnis. Ueri De pollutione ficat̉ ꝓinde dictū illud ſapiētis. Nullus ē abſqꝫ pctō/ etiā īfans vnius diei. ꝓueniūt qͥppe in qͦlibet filio. Ade nō pͥuilegiato cō motōes hmōi/ p̄ter vel ꝯͣ iudicium rōnis. Et ita ſumēdo large pctm̄ veniale abſqꝫ tā li diu viuere non valemus. Dicit̉ aūt talis cōmotio volūtaria. magis a peccatrice vo lūtate pͥmi homīs qͣꝫ a ꝓpria. ꝓpterea ſi de beat ꝓprie appellari pctm̄ etiā veniale/ oꝑ tet vt aliqͦ mō ꝓpria volūtas ſit in cauſa Quintum notapile Unc qͥnto accedēdo ad inueſtiga I tionē pͥncipalis dubij qn̄ talis cō motio libidinoſa ē pctm̄ mortale ⁊ qn̄ nō. qm̄ de veniali attētis p̄miſſis nō eſt faciēda ꝑſcrutatio ſcrupuloſa vl̓ dubia Cōſideremus qͣliter ad illā cōmotiōeꝫ ſeu tēptatiōeꝫ ſe hēat libera voluntas. ⁊ hͦ fieri pōt multiplicit̓. ¶ Uolūtas vno mō ſe hꝫ pure pͥuatiue tam directe qͣꝫ indirecte. hͦ eſt abſqꝫ oī actu ſuo volitiuo. ꝓ oī dr̄ia tēꝑis ꝙ nec ante voluit/ ꝙ illa cōmotio fieret nec aliqd̓ diſponēs ꝑ ſe ad illā voluerit dū fit. aūt poſtqͣꝫ facta ē nō aduertit. ⁊ ob hͦ circa eā nō ꝯſentit nec diſſentit aliūde forſitā oc cupata vel in ſomno. ¶ Uoluntas alio mō ſe hꝫ pure poſitiue. taꝫ directe qͣꝫ indirecte. hoc eſt cū actu volitiuo vel nolitiuo. ſic ꝙ antea voluit deliberate/ vl̓ noluit ꝙ illa cō motio fieret. aut dū fit vel facta ē placet ſi bi vel diſplicet deliberate. ſic ꝙ hꝫ ꝯſenſuꝫ vel diſſenſum libeꝝ in tali cōmotiōe. acce ptādo illā vel deacceptādo. cū aduertētia ꝙ ita vult vel ꝙ ita nō vult. ¶ Uolūtas al ter ſe hꝫ circa cōmotōeꝫ illā libidinoſam q̄ ſi medio mō. ſic ꝙ neqꝫ ſe hꝫ pure pͥuatiue nec volēdo ſcꝫ illa nec nolēdo. Et ſil̓r ſe nō hꝫ pure poſitiue volēdo deliberatiue illam vel nolēdo ⁊ ad ea actualit̓ ſe ꝯuertendo. ſꝫ hꝫ ſeqͣſi diſſimulādo vel dormiēdo vel nō curādo. ita ꝙ nec exp̄ſſe nec actualit̓ ꝯſen tit in illā cōmotōeꝫ libidinoſaꝫ. nec diſſen tit exp̄ſſe. ſꝫ diſſimulat ⁊ dormitat dū atten dere ⁊ vigil eſſe teneret̉. aut dū aduertit ꝑi culū. nec tn̄ obuiare vel reſilire conat̉. Sextum notabile. Uocirca dicamus ſexto ꝯſequen ter ꝙ diſtīgui ſolet in volūtate du plex ꝯſenſus. Unus cōpletus de liberatus ⁊ directus. Alter incōpletus vl̓ interp̄tatiuus ⁊ indirectus. ¶ Primus fit dū volūtas ſufficiēter ⁊ actualiter aduertit ꝑ iudiciū rōis reflectētꝭ ſe ſuꝑ ſe ꝙ ſic vl̓ ſic agit. vult nihilominus ſic agere. ⁊ h̓ ꝯſen ſus eſt cōiter ſatis notus. etiā apud paruꝫ eruditos vel in moralibꝰ vſitatos/ qꝛ plenꝰ eſt ⁊ directus. Alteꝝ ꝟ̓o ꝯſenſum quē dici mus interp̄tatiuū difficilius eſt aduerte re. Nā fit multis modis. Unus modꝰ eſt qn̄ rō dꝫ eſſe ꝑuigil circa aliqd̓ repͥmendū vel repellendū dū iaꝫ inſurgit actualit̓. ſed omittit ⁊ negligit repellere qͣſi tacens. Iu xta illud vulgatū. Qui tacet ꝯſentire vide tur. Sic nauta negligēs/ dr̄ cauſa ſubmer ſionis nauis. ¶ Notater v̓o d̓r̄ qn̄ ratio dꝫ eſſe ꝑuigil circa aliqd̓ repͥmendū. qꝛ ſi actꝰ eſſet indifferēs. vl̓ talis circa quē rō nō de beret laborare ad repellendū ſeu repͥmēdū qꝛ ſcꝫ nō īminet ꝑiculū peccati ꝑ ſilentiuꝫ ſuū/ tūc nō dr̄ volūtas in tali ſilentio ꝯſen tire. vn̄ potius aliqn̄ deberet dicidiſſenti ens. ſic̄ fit in tēptatōibꝰ blaſphemie/ ⁊ ml̓ tis alijs. q̄ melius vincunt̉ ſilētio ſiue non aduertēdo qͣꝫ pugnādo/ ⁊ directe ꝯͣconan do. Sic in ciuilibꝰ qn̄qꝫ veꝝ eſt ꝙ qͥ tacet nō ſtatī videt̉ ꝯſentire. īmo verius diſſenti re iudicat̉. Alia regula dicit. qͥ tacet nō ꝯce dit nec negat. ¶ Ampliꝰ v̓o fit ꝯſenſus iſte ſcd̓s nōnunqͣꝫ indirectus. qn̄ ſcꝫ volūtas aliqͥd vult vel agit ad qd̓ ſolet ſeqͥ aliqͥd qd̓ eſt pctm̄. vt cū aliqͥs inebriat ſe voluntarie ad qd̓ ſeqͥt̉ dormitio ⁊ ex dormitōe omiſſio ſurgendi ad officiū diuinū ad qd̓ obligat̉. Dr hec omiſſio ſurgēdi volūtaria īdirecte ſcꝫ ex pͥmario ꝯſenſu mō dicto. Actꝰ ꝟo cō ſequētes inde tantū hn̄t de vicio/ qͣꝫtuꝫ de ꝯſenſu in pͥncipali actu p̄uio. nec āplius/ ſi nō adderet̉ alius ꝯſenſus. ¶ Poſſumus alijs v̓bis diſtinguere de ꝯſenſu volūtatis ⁊ ſil̓r de diſſenſū. Un̄ ꝓpoſito aliqͦ obiecto culpabili. volūtas pōt ſe hr̄e circa illud ſe ptempliciter. Uno mō/ qꝛ vere vult obie ctū illud. Alio mō/ qꝛ vult interp̄tatiue ſeu reputatiue. Itē vult illd̓ directe vel indire cte. Itē vult illd̓ plene ⁊ ꝑfecte. Aut vult il lud ſemīplene ⁊ īꝑfecte. Itē poſtremo hꝫ ſe ſuſpēſiue ⁊ qͦdāmō neutralit̓ qͣſi ſcꝫ nulluꝫ hꝫ actū volēdi vel nolēdi circa illud. ſed te net iudiciū rōnis in ſuſpēſo. vel ad aliud ſe diuertit. ¶ Et hec diſtinctio ſi bn̄ cōcipiat̉ clauis ē in oī negocio morali. ad exꝑiendū exitū difficultatibꝰ innumeris. Septimū notabue̓. Diurna BP XXXVIII Icamus vltra ſeptīo. ꝙ circa actū carnalē aūt aliquē hmōi actū/ pro poſitū volūtati/ ip̄a ſe pōt hr̄e ml̓ tipliciter. ¶ Uno mō. qꝛ ꝯſentit in opus/ ſi facultas adeſſet. aut niſi pudor vel timor hūanus īpediret. ¶ Alio mō. qꝛ lꝫ refugiat ⁊ horreat ꝯſentire in opus tale nephariuꝫ. ip̄a nihilominus ꝟſat ⁊ reuerſat in aīo ſuo cogitatōeꝫ de illo. Et hoc iteꝝ pōt fieri ml̓ tiplicit̓. ¶ Uno mō vt deliberate plene et directe/ in hac cogitatōe delectet̉. ⁊ hͦ pctm̄ eſt in illo cui ꝓhibitus ē carnalis ꝯcubitꝰ. ſecus in vxoratis. Si em̄ aliqͥs actus ꝓhi bitus ē ꝓhibet̉ conſequenter delectatio de actu illo. Sil̓r ſi actus ꝑmittit̉/ ꝑmittit̉ ſi mul delectatio ꝯſequēs directe ⁊ de ꝑ ſe ad illū actū. Notanter addit̉ de ꝑ ſe ⁊ directe. qm̄ inſpicere mulierē non eſt de ꝑ ſe pctm̄. ſic nec delectatio de ꝑ ſe ꝯſequēs actū illū. ſed de ꝑ accidēs ꝯſurgit crebro delectatio illa libidinoſa in incontinēte. qm̄ ꝯtinens nō hr̄et. Hec aūt regula multū notāda eſt ꝯͣ ſcrupuloſos ex vna ꝑte. ⁊ ex altera ꝑte ꝯͣ piculū. ⁊ ꝓ licitis etiā caute dimittendis. ¶ Cogitat alio mō talis circa carnalē dele ctatōeꝫ/ vt eā poſſet ſatagēdo ⁊ conādo qͣ ſi ꝑ vim vel induſtriā repellere. ⁊ nō ſꝑ ex pedit. ſicut nec pugnare cū venenoſo ſerpē te dū alit̓ pōt declinari. ¶ Cogitat alio mō ex qͣdā ſola curioſitate. q̄ ſepe noxia eſt ⁊ cri minalis. ¶ Cogitat alio mō. qꝛ nō aduertit ꝑiculū īminere ſibi ꝓ tali cogitatiōe. ſed in exercitiū virtutis ſibi ꝯuertit̉. ⁊ hec eēt vi tuoſa. ſi caueat̉ ſufficiēter ꝑiculum. ¶ Cogi tat alio mō/ qꝛ vult ⁊ cogit̉ de hac materia docere alios/ vel de ip̄ius ꝯditiōe plenius edoceri. ⁊ ſi hec agit cū appoſitiōe inculpa te tutele. nō peccat mortalit̓. etiā vbi pollu tio ſeq̄ret̉. Sic diceret̉ cū hō cogit̉ audire ꝯfeſſiones. aut eqͥtare. ⁊ ſi qͣ ſunt ſil̓ia. ¶ De niqꝫ volūtas qn̄qꝫ ſe hꝫ ad actū talē ꝓpoſi tū qͦdāmō neutralit̓ vel ſuſpēſiue. qꝛ nō ex pedit circa hec deliberare. vt ſi ſit loci ⁊ tē poris importunitas. aut ſi ꝓponat̉ ſibi qͥd mallet vel in actuꝫ illū ꝯſentire vel ꝑpetuo ardere. tute facit ſi nō deliberet de vtraqꝫ ꝑ te ꝓpt̓ ꝑiculū incidēdi/ vel in p̄ſumptione falſam ſi eligeret ꝑpetuo ardere vl̓ in pctm̄ mortale ſi eligeret in actū illū ꝯſentire. Hec eſt cautela ꝯueniēs multum ⁊ expediēs ad uerſus interrogatōes q̄ vel intꝰ vel exteriꝰ curioſe fieri ſolēt vel ꝓponi. vbi ꝑiculū im minet qͥcqͥd eligat̉ ⁊ ita relinquit̉ verificatio illius ꝓuerbij vulgaris. Silere melius eſt qͣꝫ ſtulticiam dicere. Sic agebat qui di xit. Et factus ſum ſicut hō nō audiēs ⁊ nō habēs in ore ſuo redargutiones. Octauum notabile Eniamus nūc octauo ad reſpon dendū quibuſdā interrogatōnibꝰ que fieri poſſent in hac materia de pollutione que fieret vigilando/ ⁊ ꝓpoſiti ones aliquas annotemus. que ad materi as alias deducte/ p̄bere poterunt occaſio nē cognoſcēdi veritatē de pctīs. ¶ Propoſitio prima. Ulla pollutio diurna vel noctur na/ plus hꝫ de pctō qͣꝫ fuerit de cō ſenſu circa illam in libero arbitrio. Sic de ira inuidia gula ⁊ ſimilibꝰ dicitur: ¶ Patet ꝓpoſitio ex tercio notabili. Unde ſi nullus fuerit ꝯſenſus verus vel interp̄ta tiuus. directus vel indirectus. ꝑfectus vl̓ imꝑfectus. nullum ꝓrſus erit pollutio illa pctm̄. Iſta eſt exp̄ſſa Auguſti. ſnīa de ciui. dei loquētis de corrupta ꝑ violentiaꝫ. Di cit em̄ ꝙ illa delectatio nullum eſt pctm̄ in corꝑe diſſentientis/ ſicut nec in corꝑe dor mientis. Et Bonauē. dicit eū loqͥ etiaꝫ de pctō ꝓprie veniali. Si aūt fuerit alter iſto rum ꝯſenſuū/ tūc iudicādus erit de quali tate ⁊ qͣꝫtitate pctī ꝓportionabilit̓ ad con ſenſum. Cōſenſus itaqꝫ verus plus hꝫ cul pe qͣꝫ interp̄tatiuus ceteris paribꝰ. ⁊ ꝯſen ſus directus plus qͣꝫ indirectus. ⁊ conſen ſus plenꝰ plꝰ qͣꝫ īꝑfectus. īmo ꝯſenſus ve rus dū imꝑfectus ē ex fragilitate vl̓ igno rantia/ ſepe reputat̉ ſolum venialis. qui ſi ꝑfectus eſſet mortalis diceret̉. Sil̓r ꝯſen ſus indirectus nō plus cauſat in ſequenti bus actibꝰ de malicia/ qͣꝫ ip̄e ſit malus. Et ita pollutio veniens ex ſolo ꝯſenſu in cra pulam venialē/ dicenda eſt ſolum venialis Exemplū de inceſtu Loth ẜm doctores. Et hoc valet ad materiā de pollutōne no cturna cognoſcendaꝫ. īmo ſi iam pctm̄ ſit deletum ꝑ penitentiā/ nō oportet ſequētes actus eſſe nouas culpas ex iſta rōne. Propoſitio ſecūda Ulla pollutio diurna debet ꝓprie dici mollicies. niſi fuerit ꝑ conſenſum liberuꝫ/ vno modo vel alio ꝓ uocata vel extorta. Patet ex p̄cedenti quoX 2 De pollutione niam ſicut nō fuit pollutio hec in poteſta te patientis. ita nec peccatū. mollicies aūt ſonat in peccatum. qm̄ dicit apl̓us. ꝙ neqꝫ molles regnū dei poſſidebūt. ¶ Propoſitio tercia. Ulla talis pollutio debet reputari A caſus reſeruatus ſub nomine mol Aiciei. īmo nec peccatū vt dictū eſt. Patet quia nō eſt mollicies. ⁊ magis dolē dus eſt qui hmōi eſt/ tale aliqͥd ꝑtuliſſe qͣꝫ egiſſe vel voluiſſe. ſicut ꝯtingit in erectōne pudendi cū reniſu voluntatis. Additū eſt ſub nomine molliciei. qꝛ forſan in caſu po ſet ſuꝑior caſum talem ſibi ad horaꝫ vel qͦ ad aliquos reſeruare. nō quia peccatuꝫ ſit. ſed vt magis inſtrueretur ⁊ inſtrueret ſi ſit peccatum vel diſponēs ad peccatū ſeu ad peccati periculum. ⁊ ſi ſit pollutio ꝓprie di cta. Hoc tamen generaliter ⁊ ꝓ ſemꝑ fieri duriſſimū eſſet/ īmo ſtultum. ¶ Propoſitio qͣrta. Ullus fluxus ex mēbris generati oni deputatis/ reputādus eſt de ſe epollutio vel mollicies/ ſi nō fuerit vere ſeminalis. Un̄ fluxus vrinalis vl̓ mē ſtrualis vl̓ alterius humoris medij neqͣqͣꝫ appellādus eſt mollicies ſiue pollutio. Et ex ꝯſequēti patet ꝙ nec iſti caſus reſeruari deberēt ſub noīe pollutōis. ſic̄ ꝓpoſitio p̄ cedens exponebat. Sed dictū eſt in ꝓpo ſitione ꝙ iſti fluxus nō ſunt reputandi de ſe molliciēs. qm̄ de ꝑ accidēs vel ꝓpter ad iunctum aliquod/ poteſt ſecus euenire. ſic̄ ꝓpoſitio ſequens docet. Propoſitio quinta Ulla pollutōe vel fluxū ꝯtingenti nbus/ ſtat hominē grauiori ⁊ inor Adinatiori feditate animā ſuam ma culare/ qͣꝫ facit alius vere pollutus aut per molliciē. īmo ꝑ fornicationem. īmo ꝑ ad ulterium vel ſacrilegiū vel inceſtum ſuꝑa tus. ¶ Deducit̉ hec ꝓpoſitio ꝑ illa que de cauſa delectationis ⁊ pruritus in ſecundo notabili p̄diximus. Un̄ ⁊ ꝓpter hoc/ ſpa do dicit̉ deflorare virgineꝫ. Dicunt̉ inſuꝑ tam pueri qͣꝫ puelle ante annos nubiles ex ardeſcere in inuicē. Dicunt̉ etiaꝫ frigidi et maleficiati nō potentes ſeminare/ nefarijſ neqͥſſimiſqꝫ nōnunqͣꝫ illecebris/ ſemet inqͥ nare. ⁊ eo flagitioſius iſta fiūt ꝑ ꝯtrectatio nem illicitā. aut aliter quo diutius durat viget ⁊ ardeſcit abſqꝫ ſedatiōe ꝑ effluxum. ſeminis hec ignominioſa labes paſſionis. ¶ Propoſitio ſexta Ollutio vel fluxus qͥ vel nihil ha buerūt de ꝯſenſu nec ꝑ ꝯſequēs d̓ pctō nō impediūt hoīem de ꝑ ſe a celebratōe. ¶ Dicimus de ꝑ ſe/ qꝛ de ꝑ acci dens aliter eſt. vtpote/ qꝛ patiēs ſcrupulo ſus ⁊ timidus eſt in hac ꝑte ⁊ faciēs ſibi cō ſcientiā inqͥetā ⁊ dubiā. Aut qꝛ patiēs ſen tit ſe ex hac feditate diſcraſiatū in aīo ac de iectū. aūt qꝛ neqͥt ſufficiēter cogitatōes lu bricas aut turpes inde ꝯſurgētes/ depelle re. ¶ Unde notandū ꝙ ſicut imaginatōes volūtarie ⁊ lubrice/ diſponunt maxime ad hmōi fedas cōmotōes. Ita viceuerſa ſom nia nōnūqͣꝫ de nocte/ vel cogitatōes in vi gilia ꝓueniūt ex hmōi cōmotōne ⁊ carnali ſtimulatōe quēadmodū iratus aliter ⁊ alia cogitat qͣꝫ mitigatus. ⁊ timens qͣꝫ ſecurus. ¶ Dicamus p̄terea circa pͥncipale ꝙ de illo de qͦ loqͥmur. lꝫ inuolūtarius fuerit in pati endo/ remanet tn̄ in aīa q̄dam carnalis de guſtatio. qm̄ ſicut guſtato ſpū/ deſipit ca ro. ita guſtata carne .i. carnali voluptate e tiam inuitus/ deſipit oīs ſpūs .i. oē ſpūale exercitium. ¶ Addūt alij innitentes dictis Bonauen̄. ⁊ ſil̓iū dicentes impedimentuꝫ generale eſſe. eo ꝙ reqͥrit̉ ad celebratōeꝫ mū dicia/ nedū ſpūalis a pctō. ſed corꝑalis ab hmōi fedo humore. Hoc qͣliter habeat ve ritatē/ putamus apꝑuiſſe/ duꝫ ī tractatulo de pollutōe nocturna loq̄remur. Un̄ dn̄s Petrus de palude eruditus in legibꝰ tā ca nonicis qͣꝫ ciuilibꝰ ꝑiter ⁊ diuinis/ dicit d̓ pollutōe nocturna. Si cauſam nō habue rit culpabilē ꝙ dꝫ homo ceſſare a celebrati on. dꝫ inquā de ꝯſilio nō de p̄cepto. ſic ꝙ peccet mortalit̓ ſi celebret. Sic videt̉ loqͥ Auguſti. de qͦtidie cōicātibꝰ. ꝙ nec laudat nec vitupat. ſꝫ eos ſuo ſenſui ⁊ deuotōi de relinqͥt. Un̄ ſi alter ꝯiugū reddēs debitum nō arcet̉ a cōmunione ẜm Bonauen̄. vide tur ꝙ illa macula corꝑalis nō impedit cō munionē. īmo nec īpediret celebratiōeꝫ in ſacerdote greco. qui ſimiliter vxori reddere debitum tenet̉ poſtulanti. Propoſitio ſeptīa. Icut nō oīs illecebroſa cogitatio ꝯſurgens in aīa etiā cū aliqͦ ꝯſenſu Diurna XXXVIII dubio vel interp̄tatiuo vel imꝑfecto. Si militer nec oīs pruritus vel titillatio vl̓ ſti mulatio/ ꝯſurgēs in mēbris genitalibꝰ ex hac illecebra/ impediūt a celebratiōe. Sic nec fluxus inde ꝯſequēs de ꝑ ſe īpedit. duꝫ rō nō ꝯſentit. vel dū renitit̉. nec plene ꝯſen tit in illū. ¶ Primā partē vt arbittor conce dūt oēs. ¶ De ſecūda v̓o ꝑte ſil̓is eſt rō ſi ꝓ poſitio p̄cedēs attendat̉. Conſiliū tn̄ eſt in hac ꝑte. vt vitent̉ diligēter occaſiones. ⁊ ſa tagat hō ne moroſam ⁊ ſenſualē cogitatio ne in ſe qͣlemcūqꝫ ſic figat de aliquo ⁊ cir ca aliqͥd qͥn eā dū vult poſſit euellere. Ita qꝫ accōmoda te rebꝰ dic̄ Seneca ⁊ nō da. Propoſitio octaua. Ogitatōnes carnales ⁊ fluxus in de ſequentes abſqꝫ ꝯſenſu volūta rio. vincunt̉ plerūqꝫ ſalubrius tu tius ⁊ efficacius. ſi rō ſe hꝫ circa illas ꝑ mo dū nō curātis. vel diuertētis voluntatē ad alia. qͣꝫ ſi ſollicitet̉. triſtet̉. turbet̉. ⁊ conet̉ ta les expellere. ¶ Notet̉ in hoc loco tractatu lus in gallico de remedio ꝯͣ temptationes blaſphemie cōpoſitus. Auget itaqꝫ cogita tio vehemēs vel imaginatio/ conatū. ac ꝓ inde nutrit cogitatōes hmōi. īmo ml̓tipli cat ⁊ efficaciores reddit ad fluxū ꝯſequen dum. Qd̓ ſi diſſimulauerit neqꝫ curauerit plus qͣꝫ de alterius hūoris naturalis fluxu cōquieſcet. ¶ Poſſet aptari circa rē hāc exē plū de timētibꝰ qui trabē in alto poſitā nū qͣꝫ abſqꝫ caſu tranſirēt quā audaces ꝑ con ſuetudinē aūt aliūde tota ſecuritate tranſi lirēt. ¶ Fit aūt diuerſio talis multipliciter. Qn̄qꝫ ꝑ imp̄ſſionē ſigni ſctē crucis in pe ctore vel in frōte. qd̓ aliqͥ reputāt efficaciſ ſimū ſicut illud ſignū eſt triūphale atqꝫ ſa lutifeꝝ ſumme p̄terea hūilitatis. vincit aūt humilitas laqueos dyaboli dicēte Anto. Fit hec diuerſio aliqn̄ ꝑ leſionē aliquā cor poralē in lingua vel alibi. Qn̄qꝫ ꝑ quandā exprobrationē ⁊ allocutionē ſeuera ſuaruꝫ cogitationū. tāqͣꝫ eēt aliqͥs apparēs tēpta tor exteriꝰ ſic dicendo. Phyphy de vob̓ co gitatōes viliſſime. ꝓcul hinc abite in malā horā veneritis. ſum alijs occupatus. Nō do vobis auditū. nō viſuꝫ. diſcedite ab hīc ſyrenes vſqꝫ in exitiū dulces. Fit ⁊ hec di uerſio nōnunqͣꝫ ꝑ irriſionē quandā talis il luſionis ꝯſurgētis tā multiplicit̓ in aīo et turpit̉. Fit deniqꝫ ꝑ vitationē ocij. ꝑ ꝯfeſ ſionē purā ⁊ nudā. ⁊ ſupͣ modū ꝑ ſpē ⁊ im plorationem diuini anxilij ſine quo conti nens nemo plane eſſe pōt. ¶ Propoſitio nona. Ifficile eſt vel īpoſſibile abſqꝫ di uina reuelatōe/ cognoſcere genera ☞lit̓ ⁊ certitudinalit̓ radicē ⁊ cauſaꝫ pollutōis diurne ſi videlꝫ ꝓueniat ex ꝯſen ſu vero vel interp̄tatiuo. aut ꝯſenſu directo vel īdirecto. aut a ꝯſenſu pleno vl̓ īꝑfecto. aut ſi abſqꝫ vllo ꝯſenſu ſuꝑioris rōnis vel īferioris ꝓuenerit. ¶ Puto ꝓpoſitiōeꝫ hāc ꝯſiderātibꝰ eſſe nota. Ex qͦ ꝯſequēter īfert̉ ꝙ qꝛ btūs eſt vir qͥ ſemꝑ ē pauidus. ⁊ ꝙ bo naꝝ mentiū ē facere ꝯſcīaꝫ vbi de neceſſita te nō eſſet aliqn̄ faciēda. expedit de talibus ꝯfiteri. ⁊ nō ſine ꝯſilio prudentū ⁊ exꝑtorū talia nihilipēdere vel contēnere in ſeip̄is. ¶ Talis aūt ꝯfeſſio ſit pura ⁊ deuota. in qͣ manifeſtet ſe hō ⁊ occulta cordis ſui ſacer doti diſcreto ⁊ prudēti vel exꝑto/ qͥ nouerit qͣlitatē morbi diſcernere. ⁊ ꝯſilium ſalubre ꝯfitēti tribuere ẜm ꝯditōes eiꝰ ⁊ ꝑticulareſ circūſtantias. ⁊ cui merito fides adhibeat̉ oīmoda a ꝯfitēte. Hoc de ꝯfeſſiōe pura fa ciēda. nō tm̄ in pn̄ti materia locuꝫ hꝫ. ſꝫ in oī morbo ſpūali eſt efficaciſſimū remediū. ¶ Expedit aūt ꝙ poſt ꝯſiliū acceptū a pru dentibꝰ exꝑtis ⁊ deuotis/ dimittat hō ſcru pulos ⁊ timores nimios. alioqͥn caderet in ſuperbiā ſpūs nolēs captiuare intellectuꝫ ſuū ad ꝯſiliū ſenioꝝ. Caderet nihilominꝰ in puſillanimitatē quādā ⁊ inqͥetudinē ſpi ritus. q̄ nō poſſet ſufficiēter reciꝑe illū cuiꝰ in pace factꝰ eſt locus. Nec aſcēderet vnqͣꝫ talis aīa in ꝑfectōis ſublimitatē. Debꝫ ꝟ̓o ſuꝑior ⁊ exꝑtus/ cuius in hac req̄rit̉ ꝯſiliū a ſubditis. poſtqͣꝫ explorauerit oīa dicere diffinitiua ⁊ ſolida reſpōſiōe. tu fac ita. qm̄ ſi medicus in medēdo vacillauerit/ qualis in egroto ſperanda erit ſecura ſtabilitas? Hinc Tragicus ait. Qui dubiā ſalutem dat afflictis negat Propoſitio decima D obuiādū periculis ⁊ ſcrupulis qui ꝯſurgūt ex fluxu fedo diurno/ ꝯfiderāde ſunt diligēter cauſe ⁊ ra dices. vt eis agnitis fiat diligēs ⁊ diſcreta ꝓuiſio. Diſcretā v̓o dicimus ꝓuiſioneꝫ/ q̄ nec velit abſcindere cauſas cū maiori de trimēto ꝑiculi ⁊ ſcādalo/ qͣꝫ ſit hmōi fluxuſ qui qn̄qꝫ nō eſt niſi venialis p̄ſertī dū huX 3 De celibatū ſiue mor ille eſt medius quē diximus. nec ex ad uerſo ꝑmittit ea licētioſe fieri q̄ de ſe culpā da ſunt/ ⁊ reſecari faciliter pn̄t. cuiuſmodi ſunt lubrici aſpectus. viſus īepti. ſocietas plꝰ qͣꝫ decet amicabil̓ in ſe geres delectatio nē ⁊ ſi nō de ꝑ ſe libidinoſaꝫ. ꝑiculoſaꝫ tn̄ et plus equo ſenſualeꝫ. q̄ nihilominus aliqn̄ ſub officijs aliquibꝰ ſpūalis edificij/ vt eſt ꝯfeſſio vel lectio vel eruditio/ colorare. im mo verius obſcurare ſe conat̉. Sꝫ ⁊ caue at aliorſum ſuꝑior ſibi a ſuſpitōibꝰ nimijs ⁊ a quadā (vt ſic loqͣr) inutili zelotipia cir ca ſubditos ſe ꝯtineat. nō indicēs ſcꝫ ieiu nia exceſſiua. vel ſeꝑans eos ab inuicē inu tiliter. ⁊ ſpūalia colloquia vel officia vetās Serua deniqꝫ comicū illud. Ne quid ni mis. Et illud ſapiētis. Noli nimiū eſſe iu ſtus. qꝛ qͥ nimis emūgit/ elicit ſanguinem. ¶ Difficile eſt fateor in hac re ſe aurea medi ocritate tenere. ſed ſpūalis oīa dijudicat/ velut in aere ſplēdido radiāte ſole. velut p̄ terea in fonte lucido ⁊ illimi/ iudicat inſuꝑ omnē diē. Carnalis ꝟ̓o iudicat velut in ac re tenebroſo ſole nō radiāte/ aut velut in fō te turbido ⁊ limoſo. nō diſcernens de groſ ſis etiaꝫ reptilibꝰ venenoſis īmixtis velut p̄terca in domo caliginoſa vix attrectādo diſcernens hec ab illis Iudicat poſtremo vix interdiē ⁊ noctem. ⁊ ita frequentiſſime ſeſe fallit ⁊ impīgit in die velut in tenebris Sed ſaluare illū dꝫ/ ſpūalis ductrix manꝰ Quod ſi renitit̉/ ſi ducē ſpernit/ ſi p̄mōſtra tor ſibi. ſi prior ⁊ abbas ſuus mauult eſſe dumit ꝑ tenebras ⁊ abrupta portabit qͥdē ille dānatōeꝫ ſuā/ ⁊ dux liber euad et. ¶ Propoſitio. xi. Ollutōeꝫ corꝑalē qn̄qꝫ p̄cedit con Ienſus. qn̄qꝫ comitat̉. qn̄qꝫ ſenſus eſt circa eā nō ꝯſenſuſ. qn̄qꝫ ꝟo ſen ſus eā oꝑat̉. ⁊ ita fit nō ſolū cuꝫ ꝯſenſu vel ſenſu. ſꝫ ex ꝯſenſu. ¶ Ultimū hoꝝ gͣuius eſt ⁊ reddit ꝓprie pollutiōeꝫ culpabilē. Deni qꝫ tria pͥma licet nō reddāt ꝓprie ⁊ de ꝑ ſe pollutōꝫ culpabilē. ſunt tn̄ ip̄a culpe ⁊ pec cata. Alteꝝ v̓o qn̄ ſcꝫ pollutio fit cuꝫ ſenſu nō tn̄ cū ꝯſenſu/ nō ē de ꝑ ſe pctm̄. īmo fre quēter auget meritū tanqͣꝫ materia v̓tutis dū reſiſtit̉ violētie paſſiōis/ q̄ dū ſentit̉ ip̄a magis ⁊ magis allicit ⁊ īpellit. qͣre ſil̓r reſi ſtētia hꝫ plus v̓tutis. ¶ Addam ꝙ etſi pol lutio corꝑalis ⁊ vere ſeminalis diurna vel nocturna/ nullo mō dꝫ ſciēter extorq̄ri etiā ꝓ ſanitate vel alleuīatōe corꝑis vel iudicij rōnis ꝯſequēdi. Si tn̄ dū ſine tali ꝯſenſu ꝓcurāte ea vel extorquēte ꝓuenit. ip̄a pla ceat nō qꝛ delectatio ē. ſꝫ qꝛ alleuiatōeꝫ cor poris oꝑat̉ hec nō iudicat̉ eſſe pctm̄. Ui deat tn̄ hō p̄ſertī nouitius/ ne hmōi cōpla cētia ſe ſeducat p̄tendēs vnū. ⁊ agēs alteꝝ. Salubrius eſt itaqꝫ cogitatōes ⁊ iudicia circa rē hāc diuertere qͣꝫ habere. ¶ Propoſitio. xii. Ollutio diurna vel nocturna dum ſentit̉ effluere/ nō dꝫ violenter ꝓhi beri ſi ꝓbabilit̓ eſtimet̉ ꝙ hmōi vi olentia fruſtra eſſet. nihilominus ꝓ exerci tatōe v̓tutis/ ⁊ ꝓ euaſiōe ꝑiculi videt̉ expe diēsⁱ vt hō conet̉ ꝓhibere qͣꝫtū ſentit vel ex perit̉ cōmode fieri poſſe. Qm̄ etſi hec retē tio nocere debeat corꝑi ꝓderit aīe. Natura deniqꝫ poſtmoduꝫ vno mō vel alio/ talem humore a ſe eijcit. Patet in mulieribꝰ puer peris. qͥbus ſiccant̉ māmedū nō elicit̉ lac alioqͥn ſemꝑ fluere paratū eſt. Sic pollu tiones iſte īmo ⁊ pruritus/ tutius non v tēdo vel non exercendo ſed abſtinēdo vin cunt̉. Sciūt experti etiam in pruritu ſen ſuali. ¶ Hec aūt pollutio etiam in vigilia ſi in pͥncipio vſqꝫ ad finem habeat iugiter rationē ⁊ voluntatē renitentē qͣꝫtū pōt/ iu xta caſum negocij/ voluntas reputabit̉ ne dum nō peccaſſe mortaliter/ ſꝫ multiplicit̓ meruiſſe. Iuxta illud beate Lucie. Si me inuitā corruperis/ mihi caſtitas duplica bitur ad coronā. Pōt autem caſus diurne pollutōis euenire circa eos qui habent de neceſſitate audire ꝯfeſſiones. vel aliqua ta lia cogitare vel agere ad que ſequit̉ aliquā do renitentibꝰ eis toto poſſe. ⁊ ſibi p̄cauen tibꝰ ab initio vſqꝫ ad finē/ talis paſſio fedi tatis. Ꝙ ſi qͥs dicit/ omittat talis qui tam fragilis eſt ⁊ lubricus audire ꝯfeſſiones ⁊ p̄dicare ⁊ ſil̓ia. Rn̄det̉ ꝙ in multis caſibꝰ nō oportet hͦ fieri / ꝓpter neceſſitatē ꝯſilij ⁊ cuitatōeꝫ ſcādali. ⁊ obligatōeꝫ officij. Sꝫ quales ſunt iſti caſus nō pōt generalit̓ ar te determinari. Referamus hͦ ad illud qd̓ ſapiēs iudicabit circūſtantiaꝝ ꝯditōe pē ſata. ¶ Conſulo tn̄ vt auditurus ꝯfeſſiōes in hmōi ꝑiculo accedat p̄paratus cū timo re ⁊ tremore. Auertat inſuꝑ qͣꝫtū pōt facieꝫ ſeu oculū carnis ⁊ nō minus oculū mētis/ ab aſpectu ſenſuali illius qͥ loquit̉ vel cōfi tet̉. ſꝫ aſcendat in arcē rōnis. Illicqꝫ recogi Caſtitate eccleſiaſticoꝝ XX XXXVIII tet aīaꝫ illius velut egrotā ⁊ ſauciā. quia ca ro nō ꝓdeſt quicqͣꝫ. Deniqꝫ celebraturus/ ſi pōt officiū hoc differre poſt miſſam ſuā tutius agit. qm̄ recens hmōi fluxus plus impedit celebratōeꝫ qͣꝫ vetus. Cōſtituat ſe p̄terca ꝯfeſſor in illo ſtatu corꝑis in qͦ mi nus ſtimulabit̉. vt ſtet. vel flectat genua. vl̓ alicui ſe ꝓſternat. ¶ Sit inſuꝑ ſermo ſuus dum ad talia ventu fuerit/ breuis ⁊ rigidꝰ p̄ſertim vbi ꝯfitēs paratus eſt nō reniten te verecūdia/ ſpōte totū virus euomere. ſꝫ vbi ꝑ affabilitatē quandā oportet a ꝯfiten te nimis verecūdo/ nuditatē ſue feditatis extorq̄re ꝓfecto maius ineſt ꝑiculū. Sed ſi charitas ad hec feda ſcrutāda deſcendat nō curioſitas aut lubricitas/ iuuabit cha ritatis auctor deus. faciēs cū temptatōne ꝑuentū. ¶ Notent̉ ad intellectū pleniorem p̄miſſoꝝ pͥmo ſumma ꝯfeſſoꝝ titulo. iij. li. iij. de bigamis. vbi querit̉ quō ꝑdit̉ v̓gini tas. Itē tractatulus quē aſcribūt aliqͥ ſan cto Thome. ſed magis apparet ex ſtilo et materia ꝙ ſit Bonauen̄. qͥ incipit. Qm̄ fū damentū ⁊ ianua. ⁊ ē vtilis multū. Finit. Dialogus ſophīe ⁊ nature ſuꝑ celibatu ſiue caſtitate eccl̓iaſti coꝝ ꝑ eundē Cancellariū cōpoſitus Lu gduni. Anno dn̄i. M.cccc. xxiij. Ialogus apologeticus ꝓ celibatu eccl̓aſticoꝝ cuius collocutores ſunt ſophia k natura. ꝯtinet actus qͣttu or pͥncipales. ¶ Primꝰ in ueſtigat finem humane cō ditionis. qui non eſt pͥncipalis vt generet ſed vt felix viuat. ¶ Secūdus ratiocinan do ꝯcludit ip̄i nature/ ꝙ caſtitas moralis. nedū matrimonialis/ ſed etiam virginal̓ atqꝫ vidual̓ in multis eſt laudabil̓. ¶ Ter cius hoc idem deducit de heroica caſtita te. qualem nature diſcipuli/ vel coluerunt/ vel beatificauerūt/ vel ꝯſuluerunt. ¶ Quar tus ſpecialit̓ inſiſtit circa diuinalem caſti tatem. qͣlis imponit̉ eccl̓iaſticis viris vl tro. cū ꝑpetua matrimonij negatōe. cū de dicatōe ad deum. cū celebri rebꝰ ſacris ap plicatiōe. vbi tandē nature pax eſt cum ſo phia. ¶ Alloquit̉ in pͥmis ſophia (q̄ ⁊ ſapiē tia froncſis aut theologia dicit̉) naturam. quā ex inſpectōe cuiuſdā dialogi/ ꝑ egregi um militē/ dn̄m Guilhermū Sayguet no uiter editi indignatā ſenſerat/ ꝯͣ votū caſti tatis ſacerdotū occidentaliū/ ex ꝯſtitutiōe ꝯcilij niceni. Eſt igit̉ principiū verboꝝ ſu ¶ Sophia. oꝝ veritas euangelij. ¶ Primus actus Unt eunuchi qͥ ſeip̄os caſtrauer̄t/ ppt̓ regnū celoꝝ. qͥ pōt caꝑe capiat Matthei. xix. Ne murmuraueris Oigit̉ aduerſus caſtitatem ſoror natura. qm̄ ſummus mgr̄ ⁊ dn̄s noſter ꝓtulit hͦ v̓buꝫ in grāde p̄coniū volūtarie caſtitatꝭ. ¶ Na tura. ¶ Quis pōto ſophia caꝑe v̓bū iſtd̓? Quis cū verbis ſummi pr̄is nr̄i ꝯcorda re/ qͥ pͥma mei ꝯſtitutōe dedit legem talē. ne dum hoībus ſꝫ animantibꝰ oībꝰ vt creſce rent ⁊ multiplicarent̉ nec dubiū quin ꝑ ge nerationem. Creſcite inquit ⁊ multiplica mini ⁊ replete terram. Hinc dictū eſt a di ſcipulis meis ph̓is/ ꝙ ſum ego natura vis inſita rebꝰ. ex ſil̓ibꝰ ſil̓ia ꝓcreas. Eunucho rum ꝟo qͥs generat. qͥs multiplicat. qͥs de niqꝫ terrā replet? Nōne dū ſpōte id fecerīt/ meis īmo diuinis legibꝰ ſe qͣſi p̄uaricato res opponūt? Nōne fiūt inutile lignū non afferes fructū. ⁊ ꝓpterea iure maledictum. ¶ Sophia. ¶ Nolito putare ſoror natura ſumus em̄ vnius pr̄is filie. qͥ eſt deus vni cus. Nō putaueris inquā deū/ noſtrū pa trem. diſſenſionis eſſe ſpiritum in quo ſit ē ⁊ nō. qͥ dictis ſuis diſſonus ſit ī lege ⁊ ī euā gelio. ¶ Natura. ¶ Nequaqͣꝫ ita ꝓrſus erra uerim. ſed inde rapiorin admirationē/ quo modo fiet iſtud quod tu dicis? Ut cū mea lege ſtet in euāgelica veritate laudabilis et vltronea caſtratio eunuchoꝝ/ qui terraꝫ re plere nō pn̄t. ¶ Sophia. ¶ Clide ne ſis tu ⁊ tui illorum de numero de quibus magi ſter meus ieſus xp̄s vtiqꝫ deus tuus p̄mi ſit/ ꝙ non omnes capiunt verbū iſtud. De inde facta diſtinctione de triplici modo eu nuchorum/ ſubiunxit de vltimis. Qui po teſt capere capiat. Forſitan ⁊ tu capere nō potes. ¶ Natura. ¶ Cur illud non potero te doctrice/ quam fateor meā eſſe magiſtrā ¶ Sophia. ¶ Si magiſtraꝫ me recogno ſcis te diſcipulā exhibete credulā p̄be. Nā oportet omnem qui diſcere vult/ credere in tuis etiaꝫ diſciplinis. qͣꝫto plus in meis. q̄ ſuperant in multis/ tui facultatem ingenij qͣꝫuis in nullo vero tibi ſim ꝓrſus ꝯtraria vel aduerſa. Sꝫ eſt veritas q̇ ſuꝑgredit̉ ve X 4 De celibatū ſiue ritatē. Prima cernit̉ in lumine fidei ſeu re uelatōis/ deſcendētis a pr̄e luminū. Alteri ꝯſpiciēde/ ſufficit tuū lumē naturale. Non aliter in doctrinis iudica qͣꝫ in oꝑbꝰ. qua lia ſepe eſſe cognoſcis effecta ſuꝑ vires tu as. vt ꝙ ſol ſtetit. ꝙ v̓go peꝑit. Quibꝰ id̓o miraculoꝝ nomē indidimus/ quia nō po tes ip̄oꝝ ꝯtingere rōnem. ¶ Natura ¶ Si penitus ita ſit. vt nullo pacto capere valeā quod inqͥro quid oro/ niſi ſilere relictū eſt ⁊ ponere digitu ori meo? ¶ Sophia. ¶ Be ne ſperaueris. q̄re cū humili pietate/ nō a nimoſitate ꝓterua. Conabor tibi oſtēdere concordiā euangelij cū lege celibatus cuꝫ matrimonij caſtitate. cū fecūditate gratie celibatum. ¶ Natura ¶ Gratū id effeceris mihi. Ecce tibi mediſcipulā exhibeo doci lem. dicito que vis. ¶ Sophia. ¶ Querē dum in pͥmis eſt/ ne nos ꝓprie vocis igno rantia ſeducat/ qͥs ſit intellectus huius tue īmo diuine legis. Creſcite ⁊ multiplicami ni ⁊ replete terrā. ¶ Natura. ¶ Nimirū ta lis. vt ꝑ copulā maris ⁊ femine/ ſpecies in ſe remaneat ꝑ ꝓpagationē indiuiduoꝝ cō tinuā. ¶ Sophia. ¶ Oportꝫ ne qͥppiā ali ud attēdere. p̄ſertim circa genus humanū quod rōne regi debet? ¶ Natura. ¶ Quis vis attēdat̉ aliud. ¶ Sopiia ¶ Eſt ne p̄ cor finis altior hoīs qͣꝫ vt viuat hic in ter ris more brutoꝝ ⁊ ſe ꝑ generatōeꝫ ml̓tipli cet. ¶ Natura ¶ Si ſit alius tu cōmone vl̓ edoce. ¶ Sophia. ¶ Recte petis. quoniaꝫ ignorato fine cuiuſlibet rei/ nihil ſolidum de eadē fieri pōt. Dixerunt itaqꝫ diſcipuli tui/ ꝙ ẜm exigentiā finis cetera debēt mo derari. Eſt em̄ cauſa cauſaꝝ mouēs alias omnes. ſicut efficientē formalē ⁊ materia lem. Cū ergo ſcire/ ſit rē ꝑ cauſaꝫ cognoſce re. ſuꝑeſt in hac cōquiſitiōe noſtra/ vt pͥma potiſſimaqꝫ cauſaꝝ nō lateat. ¶ Natura Suꝑeſt agnoſco. ¶ Sophia. ¶ Sūma mus in pͥmis a fine compendiū. ꝓut ſua det diſcipulus tuus Plato. ⁊ dicamus ꝙ finis hominis ē cognitio intuitiua ⁊ frui tio ſummi boni/ in vita ꝑpetua. Quid re fugis? Quid attonitam te ſtupor inuadit? Sentio te nō caꝑe mortales fieri īmorta les. nec terrenos in celeſtes cōmutari. Ue runtū deus noſter cōis pater ita ſanxit. ita mihi meiſqꝫ ſua diuinitus illuſtratōe rete xit. Reſpiraueris aūt. Ego familiarius in terea tecū agā. ſciſcitās a te quē eſſe finē ꝓ riū homīs vt hō eſt/ diſcipuli tui (quos dicūt ph̓os) poſuerūt. quē finē appellaue rūt felicitatē. Et ne gratꝭ ꝑ diuerticula tot opinionū vagabūda pererres/ volo mihi narraueris ſnīaꝫ illā q̄ tibi ꝓbabilior eſti mat̉ ⁊ verior. ¶ Natura. ¶ Faciā vt petis gr̄aꝫ hn̄s tali ꝯdeſcēſioni beninole Nā ad illa q̄ p̄miſiſti prupta mō ſcādere vires nō ſufficiūt. ¶ Sophia. ¶ Cōualeſces tandē me duce meoqꝫ lumīe. ſicqꝫ potēs fieſ. Dic interī de petito. ¶ Natura. ¶ Magnꝰ inter meos cultor Areſto. nec a meaꝝ ſemitꝭ rō nū deuiās hac ⁊ illac. more pl̓imoꝝ/ ꝯclu ſit ⁊ ꝯſtituit in ethicis ſuis. felicitatē hoīs in ꝯtēplatōe pͥme cauſe. qm̄ illa eſt oꝑatio optīe potētie hoīs/ circa optimū obiectuꝫ ſuū. Dehīc qͥd ſtoici. qͥd epicurei. qͥdqꝫ pla tonici ſenſerint de fine hoīs ſum ꝓmpta re ferre. ¶ Sophia. ¶ Sta. Suffic ad pn̄s hoc vnicū ꝓ re quā agimus v̓bū Areſto. tui. qm̄ ꝑ oīa ꝯſonū eſt mihi meiſqꝫ diſci plinis. Sꝫ altiora nr̄a migͣre nō valuit de ficiebat ſibi creaturaꝝ ſcala. ꝑ quam ſꝑ eni ſus ē ad veritatē. nō hn̄s ex te natura/ viaꝫ alterā. Propterea me dedit deꝰ filijs hoīuꝫ qͣtinus deducerē eos ab illa felicitatis arce in qͣ ſtetit Areſto. ad pͥncipiū felicitatis et̓ ne ſupͣ modū ſublimioris. quā xp̄s nr̄ cre dendā / ꝑ me meoſqꝫ īfallibili reuelatōe fir mauit. ¶ Natura ¶ Sit ita. Quid valet tā dē iſte circūitus ad rē pͥmo ꝓpoſitā/ de cō cordia caſtitatis eunuchoꝝ ſpōte caſtrato rū / cū mea lege de multiplicatiōe filioꝝ. qͣ les vtiqꝫ gignere neq̄unt/ qͥ manere volūt aut forte cogunt̉ eunuchi vel caſtrati. ꝓut apud tuos qͣs eccl̓iaſticos noīant/ copiaꝫ videmꝰ ingentē. ¶ Sophia. ¶ Certe ꝑ oēꝫ modū rite ꝓceſſimus. dū finē inueſtigaui mus hūane ꝯditōis. qꝛ finis ē qͥ rebꝰ oībꝰ neceſſitatē legis īponit. Ad quē nō aſpici entes/ circa hūanū genꝰ delirāt intolerabi lit̓. ſil̓e de hoībꝰ vt de iumētis ⁊ brutis ferē teſ iudiciū. ¶ Natura. ¶ Perge vltra. ¶ So phia ¶ Pergo docēs exꝯceſſis tuis ꝙ lau dabil̓ nedū mihi ſꝫ tibi tuiſqꝫ/ caſtitas eſſe dꝫ. Nō dicā in oībꝰ ⁊ ſingul̓. alioqͥn ꝑiret ſucceſſio. ſꝫ in nōnull̓ nec paucis. ¶ Natu ra. ¶ Mīror ſi potuerꝭ hec on̄dere. ¶ So phia. ¶ Oſtendā ne dubites. deſit tm̄mō auida temerarie ꝯͣdictiōis ꝓteruia. ¶ Na tura. ¶ Deerit ſpondeo. Secūdus actus pri 1 cipalis. ¶ Sophia. Caſtitate eccleſiaſticoꝝ X XXVIII Obis de caſtitate locuturis. oportꝫ ne fallat equocatio co gnoſcere taꝫ deſcriptiue qͣꝫ di I uiſiue conditioneꝫ caſtitatis V Eſt aūt caſtitas/ virtus mo deratiua paſſionū ꝑtis ꝯcupiſcibilis/ cir ca venereas voluptates. ſicut ſobrietas cir cadelectatōes guſtus in cibis ⁊ potibus moderat̉. Hoc Areſto. tuus. Hoc tota di ſcipuloꝝ tuoꝝ ſchola ꝓclamat. ¶ Natura. Nec reclamo. I quo vadis. ¶ Sophia. ¶ Caſtitatem ſic deſcriptam triplicamus ſcu tripliciter diuidimus. In caſtitatē mo ralem herocā ⁊ diuinalem. Et qͥdē de mo rali/ qꝛ notior eſt. pͥor erit ſermo. deinde de heroica. Poſtręmo de diuinali tractabimꝰ ¶ Natura. ¶ Placet vt vis. ¶ Sophia. Caſtitas moralis quēadmodū cetere mo rales v̓tutes/ ꝯſiſtit in medio. Eſt em̄ v̓tuſ habitus electiuus in medio ꝯſiſtens qͦ ad nos. vt ſapiens iudicabit. Coniecturatu ꝟo medium caſtitatis. vt nec excedat caſt̓ nec deficiat circa venereos actꝰ ẜm ſex cir cūſtantias in generali. que ſunt ꝑſona. lo cus. cauſa. tempus. modus. materia. vt fi at ſcꝫ ꝑ quem oportet. cur oportet. vbi oꝑ tet. qn̄ oportet. quomō oportet. ⁊ circa qd̓ oportet. alioqͥn laude carebit. Quis. quid. vbi. qn̄. cur. quomō cernere debes. ¶ Natu ra. ¶ Et quo pacto plus in homine qͣꝫ in ceteris animantibꝰ; Cur non hominibus mee legis inſtinctus pͥmū inſitus/ ſufficit. vt multiplicetur ⁊ creſcat ⁊ repleat terram. ¶ Sophia. ¶ Cur nō ita queris rationeꝫ Quare deus oīa ſubiecit ſub pedibꝰ homi nis oues ⁊ boues vniuerſas inſuꝑ ⁊ peco ra cāpi/ volucres celi ⁊ piſces maris. ⁊ nō cuiuis animantiū ceteroꝝ ſi parē eſtimas legem vtrorūqꝫ. Sed plane datuꝫ eſt ⁊ in ſitum hominibus libeꝝ arbitrium/ quo re liqua carent oīa. Eſt aūt libeꝝ arbitriū/ fa cultas rōnis ⁊ volūtatis. qͣſi libeꝝ de rōne iudicium. Hinc dominiū accepit ſuꝑ irra tionabilia q̄libet. qͣſi ẜuilia ſub libero. Hīc ſemetip̄m ꝑ illud libeꝝ arbitrium regere de bet ſub quo eſt appetitus ſuus ſenſualis vt dominet̉ illius. Hīc illa ꝯſurgit aurea me diocritas debita ſuis actibꝰ. Hinc deuian do ꝑ plus ⁊ minꝰ debito/ iure culpat̉. Tu ꝟo natura ꝑ te ſolā ſub deo pr̄e ſūmo regꝭ ⁊ dirigis oīa/ q̄ rōeꝫ hmōi nō hn̄t ſibi cōiun ctā. A te deniqꝫ plus agunt̉ qͣꝫ agāt. nec in ſuis motōibꝰ crunen hn̄t. ſicut nec ꝓpriaꝫ qua regant̉ ꝯiunctā obtinēt rōnem. Pro pterea neqꝫ caſtitas neqꝫ ſobrietas neqꝫ ge neraliter v̓tus aliqͣ moralis. reꝑiuntur in brutis. niſi forte ꝑ metaphoricā locutionē vt turtur caſta. caſtus elephas. canis pru dens. leo fortis. māſueta colūba nominan tur. Et ex oppoſito ꝑ ſil̓itudinē vicioꝝ. ſu perbus equus. aſtuta vulpes. vorax lupꝰ. ſus luxurioſa. ¶ Natura. ¶ Animaduerto que dicis. nec a meis ſunt aliena pͥncipijs Iā inſuꝑ velut a longinqͦ qͥd moliris odo ro. ¶ Sophia. ¶ Itaqꝫ molior on̄dere ꝙ caſtitas ꝑpetua nō tibi ſꝑ ē aduerſa. ¶ Na tura. ¶ Immo certe iuxta deductōeꝫ tuaꝫ ⁊ deſcriptōeꝫ/ nulla mihi caſtitas ſicut nec virtus aliqͣ moralis exiſtimāda eſt contra ria. ¶ Sophia. ¶ Recte ſentis ⁊ ꝯcludis. I Un̄ ſummurmuras ergo ſi ſint eunuchi qͥ ſe cāſtrauerūt ꝓpter regnum dei. ¶ Natura ¶ Nunquid non iure conqueror de talibꝰ qui ſe totos ⁊ ꝓ ſemꝑ ab officio generatio nis abdicant? Nōne peccāt in extremorū altero qͥ tanqͣꝫ agreſtes vel inſenſibiles/ oī dant oꝑatiōi veneree repudiū? Nōne ſub iectū ꝓpriū ſpeciēqꝫ deſtruūt? ¶ Sophia. ¶ Quid ſi palam ex ꝯceſſis tuis monſtra uero tale aliqͥd fieri poſſe multis caſibꝰ cū tuis legibꝰ ⁊ v̓tute? Quid ſi videas equos ad libidinē ꝓniſſimos/ ex equaꝝ vſu debi litari. qͥbus abſtinētia totalis/ dat ſicut et multis alijs/ robur ⁊ incrementuꝫ vſqꝫ in ſenectā ⁊ ſeniū. Adeo vis eſtimatiua circa venerea fantaſiam qͣꝫ abſtinentia magis le dit. Sed q̄rēda ſunt rurſus aliqͣ/ quatinꝰ efficiat̉ ꝓceſſus lucidior. Concedis abſqꝫ ſcrupulo ꝙ opus generatōis nō eſt paſſim ab hoībꝰ exercenduꝫ. niſi qn̄ oportet ⁊ vbi oportet. ⁊ de reliqͥs ita circūſtatijs. ¶ Na tura. ¶ Concedo. ¶ Sophia. ¶ Des igit̉ oportet regulas ad iſtaꝝ cognitiōeꝫ circū ſtantiaꝝ/ qͣles tui diſcipuli Areſto. potiſſi me) tradiderūt. Etſi nullus eoꝝ ad ſup̄mā purā ⁊ liquidā ꝯſpexerit veritatem. qꝛ tuo lumine nō meo (qd̓ ſuꝑnaturale eſt) ſuū ex ercebāt mētis ītuitū. Propterea diuerſas in ſectas ⁊ ſciſmata ꝑtiti ſunt. qͣꝝ multas/ tuus coarguit Areſto. Ut ꝙ mulieꝝ debe bat eſſe cōitas in vſu. more brutoꝝ qͦrūdā aīaliuꝫ. Neqꝫ em̄ ſunt oīa talis intemꝑate conditōis. ſed ſociali quodam indiuidua liqꝫ vinculo mas ⁊ femella ꝯiūgunt̉. ſic̄ in auibꝰ pl̓imis cernere eſt. Dicebāt alij debe re paſſiꝫ hoīes cū femīs in publico miſceM De celibatū ſiue ri velut canes. Inde cinici .i. canini dicti re ferunt̉. Laudauter̄ alij ꝯiugiū. ſꝫ hͦ pacto ne pl̓es eēt vniꝰ. aut ꝙ ꝯcubinatꝰ nō inde tolleret̉ qͣſi culpabil̓. qͣꝫuis honoris legiti mi minꝰ hn̄s. Addider̄t nōnulli fornicati onē ſoluti cū ſoluta nō eſſe pctm̄. īmo cru delit̓ agi q̄ſti ſunt ꝯͣ genꝰ hūanū/ ſi nō lice ret vti libere/ ꝓprio corꝑe/ ſine cuiuſpiā in iuria/ q̄rēdo voluptatē. Sileo de barbarꝭ natōibꝰ recto rōnis iudicio carētibꝰ/ vl̓ ꝓ pter indiſpoſitōeꝫ corꝑis vt cernimꝰ in na turalit̓ fatuis. vel ob ꝑuerſionē ꝯſuetudīs Nō loqͣr de beſtialibꝰ. nō de melancolicoꝝ mille ſpēbꝰ/ in ſubuerſiōe recti iudicij. De niqꝫ nolo totā hic ⁊ nunc materiā (q̄ latiſſi ma ē) de caſtitate ꝓſeqͥ. Satis mihi fuerit centrū illud attīgere. circa qd̓ nr̄a pn̄s col locutio verſat̉ ⁊ voluit̉. Qd̓ vt fiat cōpēdi oſius. ꝯueniamꝰ p̄cor in aliqͣ poſitōe vl̓ cer tiſſima vel ꝓbabiliore. Alio ꝗn vagari ꝑer oīa ſatagētibꝰ nuſqͣꝫ finis. ¶ Natura. ¶ Cō ueniamᶻ aſſentio. memor ſpōſiōis mee pͥo ris/ diſcipulā me docilē nō ꝓteruā eē velle ¶ Sophia ¶ Modeſte facis. Coartet̉ id circo ſermo noſter ad illos ⁊ ꝓ ill̓ int̓ qͦs eſt hic ⁊ nūc nr̄a ꝯuerſatio. ad xp̄ianos loqͦr. qui nullo pacto dānāt ꝯiugia legitima/ ſꝫ honorāt ⁊ colūt. tradētes ꝓ relatōe partis generatiue/ circūſtātias ſex debitas ꝙ ꝯcu bitus ille tibi nature ꝯſonus/ ꝯceſſus īſu per īmo iuſſus ē a ſummo pr̄e nr̄o deo qͥ ſit int̓ illas ꝑſonas qͣs ip̄e ꝯiūxit exēplo pͥmo rum parentū dans mulierē in adiutorium viri/ vt relinq̄ret patrē ⁊ matrē. ⁊ adhereret vxori ſue. Itaqꝫ iā ſunt duo in carne vna ad opus cōe filioꝝ. vt creſcāt ⁊ multiplicē tur ⁊ repleant terrā. ¶ Natura. ¶ Et ſi ſint plurime natōes/ neſciētes vel nō admittē tes relatōeꝫ hmōi ſic artatā. nihilominus terminis his ꝯcludi nō recuſo. qꝛ multipl catōeꝫ generis hūani nō annullāt. vident̉ potius honeſtare ip̄aꝫ/ ꝑ ſacra ꝯiugij fede ra caſtitatē. ¶ Sophia. ¶ Honeſtāt certe ꝓpagationēqꝫ filioꝝ reddūt eis vtiliorem qꝫ vagus incertuſqꝫ cōcubitus. Qua in re ſtatī colligo nō tibi diſplicibilē eſſe caſtita tem ꝯiugij limitibꝰ aſtrictā. eo ꝙ fecūda ē hmōi caſtitas/ generans qn̄ oportet ⁊ vbi cū ceteris circūſtātijs. ¶ Natura. ¶ Nul lo pacto diſplicet. Sꝫ qͣlis me moleſtat ca ſtitas intelligis. videlꝫ/ q̄ ſe totā eunuchi ſat ⁊ caſtrat/ q̄ valefacit oī ꝯcubitu/ qͦ ſine ꝓlificat nullus. Talis ē caſtitas illa quaꝫ nomināt v̓ginitatē. Hec ꝑpetuam carnis integritatē oīs expertē actꝰ ꝯiugalis ſꝑ re tinere gl̓iat̉. Alterā dicūt vidualē/ differen tē in hͦ a v̓ginitate/ quia iā exꝑta venereos actus/ vel in ꝯiugio licite. vel illaudabilit̓ extra ꝯiugiū nihilominꝰ hꝫ hͦ cū v̓ginita te cōmune/ nunqͣꝫ generationi filioꝝ inten dere velle. ¶ Sophia. ¶ Diſtinxiſti ſubti liter triplex genus caſtitatis moralis. ꝯiu gal̓ ſcꝫ v̓ginalis atqꝫ vidualis. extenſo no mine qualiter exp̄ſſiſti vidualem accipiēs Nobiſcū v̓o conuenis de caſtitate coniu gali. nondū de virginali ⁊ viduali mecum ſentis. Et hoc ſuꝑeſt vt ꝓbemus. h̓ axis ē. hic cardo preſentis diſcordie. ¶ Natura. Sic eſſe concedo. ¶ Sophia. ¶ Tenea mus que p̄miſſa ſunt omnia/ ꝓtinus in cō cordiam veniemus. ¶ Natura. ¶ Tenebū tur. ¶ Sophia. ¶ Si dedero tibi caſus plurimos ⁊ apud multos hoīes/ qͥbꝰ non potuerūt ip̄i ꝯiugalibꝰ vti cōmertijs vl̓ d̓ facto vel de iure toto tēꝑe vite ſue. ꝯſequēs eſt vt caſtitas in eis ꝑpetue ꝯtinentie a ge neratōe filioꝝ p̄maneat. ¶ Natura. ¶ Cō ſequens eſt. ¶ Sophia ¶ Atuero facilis ē antecedētis deductio tribus modis in ge nerali. Unus eſt facti. Alius iuris. Et ter cius electio conditionis melioris. Et qui dem hunc terciū modū/ ſeꝑatim poſt tra ctabimus nunc de duobꝰ pͥmis pauca de tot exēpla tāgemus. Quis impedimenta facti negauerit/ q̄ ſe coram aſſidue ponunt vt corporalis caſtratio. vt inualitudo ⁊ na turalis frigiditas. ⁊ incarceratio ꝑpetua/ vt defectus aꝑte mulieris. Sic viceuerſa de femineis obſtacul̓. ¶ Natura ¶ Nunqͣꝫ iſtos negauerim caſus/ qͦs nobis oculus indicat. Sed quid nobis d̓ neceſſitate cū loqͥmur de virtute. ¶ Sophia. ¶ Multū ꝑ omnē modū / qn̄ fortis ⁊ ſollers animus facit de ip̄a neceſſitate v̓tutē. qn̄ detrimen tum vertit in meritū. Rurſus vbi defuerit aliqn̄ neceſſitas hmōi naturalis q̄ facti di cit̉ ꝯcurrere pōt altera que iuris eſt. quan do de iure nō de facto negat̉ omnis ab ho mine mare vel femella ꝯiugalis aſſociatio ac ꝑinde ꝓlificatio. Exemplū in ẜuis em pticijs quos nubere dn̄i vetāt. Exemplū de pauꝑibꝰ ⁊ egenis nō habentibꝰ vn̄ tole rarent onera ꝯiugij vel prolem ꝯuenienter educarēt. Exemplū de leproſis/ pie nolen tibꝰ ꝓgeniem ſil̓r eis inficiendam gigne re. Exemplum de fedis ⁊ turpibꝰ/ tam vi Caſtitate eccleſiaſticoꝝ X XXVIII ſu qͣꝫ victu nō ſatis tolerabilit̓ in matrimo nio ꝯuicturis. Exēplū de viduis ⁊ viris ⁊ femis hn̄tibꝰ pueros iā vix educabiles ab eis. qͥbꝰ beniuolentia ꝓuidēti nolūt ſuꝑin ducere cōpulā nouercalē. Quidni caſibus oībꝰ iſtꝭ ⁊ ſil̓ibꝰ/ eligat̉ caſtitas ꝑpetua ſeu ꝟginal̓ ſeu vidual̓. Quāqͣꝫ mala q̄ p̄munt hac īducāt. nihilominꝰ ideo volūtaria di ci pōt atqꝫ moralit̓ laudabil̓. qꝛ volūtas ī ducta volūtas ē. quēadmodū tuꝰ oſtēdit Areſto. de ꝓijciēte merces ī mare nepereat Poſtremo ſi paſſim caſus īueniunt̉ in oī ſe xu etate gͣdu/ qͥbꝰ pōt īmo dꝫ vacatio fieri ab actu generatiōis ad tp̄s. nūc magnum nūc maiꝰ qn̄qꝫ maximuꝫ/ cur nō poterit hͦ ꝯcedi cadere poſſe ꝑ totū tp̄s vite? Habes igit̉ demōſtratā tibi quā p̄aſſumpſimꝰ ꝓ poſitōneꝫ/ ꝙ laudabil̓ ſepe ē ex circūſtātijs caſtitas ſeu v̓ginal̓ ſeu vidualis generatōi nūqͣꝫ vacās. ¶ Natura. ¶ Negare nō valeo niſi memet in p̄conceſſis negauero. Uerū tn̄ mea nō tollit̉ exinde q̄rela ſuꝑ illis qͦs a talibꝰ īpedimētis liberos (qͣlia noīaſti) vo lūtas (neſcio q̄) ſpōtanea (niſi potiꝰ obſtīa ta vel agreſtis vel innaturalis dicēda ē) re mouet ab actu ꝓcreatōis liberoꝝ. Hoc eſt cur de tuis eccl̓aſticis ſtomachabar ob ni ceni cuiuſdā ꝯſtitutōnes ꝯcilij de ꝑpetuo taliū celibatū. ¶ Sophia. ¶ Senſerā. vo lui tn̄ vti circūlocutōibꝰ an̄ dictis ad ītro ductōeꝫ ſequētiū. Subiunget̉ in ſuꝑ rōci natio de caſtitate heroica poſt moralē pͥuſ qͣꝫ de diuīali. quā adeo gͣuē cēſes. v̓bū fiat. Beniuolā te dederis ⁊ attentaꝫ ⁊ docilem. ¶ Natura. ¶ Laudabis vidēs. Terctus actus prin Ecorderis oportꝫ eoꝝ q̄ pͥor actio cipalis. ¶ Sophia. ꝯclijſit de fine ꝯditōnis humane. ¶ Natura. Nimiꝝ ille eſt ꝯtēplatio pͥme cauſe ẜm deductiōeꝫ Areſto. mei/ qͣꝫuis de fclicitate politica ⁊ yconomica q̄dā alia/ ſꝫ nō aduerſa tradiderit reponēs eā in trāqͥl lo ꝯuictu ciuiū ꝑ ſe ſufficiēti. ⁊ in diſpoſiti one bona domꝰ. ¶ Sophia. Loqmuri terī de felicitate monaſtica ſeu ſpeculatiua hoīs vt hō eſt. ad quaꝫ pͣctica/ ſeu politica vel yconomica tādē hꝫ ordinari. ¶ Natura ¶ Age ꝓut vis. etſi cur ita facias nō ſatis agnoſco? ¶ Sophia. ¶ Agnoſces. nā int̓ rogo te ſi felicitas hoīs (qͣ nihil ei meliꝰ. ni hil optabilius. nihil honeſtius/ vtilius de lectabilius eſt) acquirit̉ ſepe melius per ca ſtitatem heroicam qͣꝫ per copulam cōiuga lem/ caſtitas talis erit p̄ferenda ſeu ample ctenda. Iam em̄ dictum eſt ꝙ ẜm exigen tiam finis/ media ſunt accipiēda. que nul lam prorſus habent bonitatem/ ſi nō ex fi ne. quemadmodum veritas concluſionuꝫ ī ſpeculabilibꝰ/ depēdet ex pͥmis pͥncipijs Eſt em̄ finis principiū pͥmū in practicis. ¶ Natura. ¶ Uellem exponeres quid per nomen heroice caſtitatis intelligis. ne ꝓ ceſſus forte fallat. ignoro. ¶ Sophia. Recte cupis ⁊ iam paulo ante reliqueram/ inſinuandum/ quo pacto caſtitas nedum de facto vel de iure poterat iugiter ample cti. ꝑ non paucos. ſed ꝙ hoc fieret ſeu fieri perſuaderet/ conditionis electio melioris. Et hic ſtamus/ penſandū dicentes hero cam caſtitatem. ex duobus maxime. pͥmi tus ex fine felicitatis. dehinc ex electiōe cō tinentie v̓ginalis ſeu vidualis ad ſꝑ ⁊ ꝓ ſꝑ ꝓpter adeptionem faciliorem huius finis poſſem dictis ⁊ exemplis cultoꝝ tuoꝝ de ducere. Nihil credo plus obeſſe veritati vl̓ acqͥrende vel ſpeculande potiſſimū de cau ſis altiſſimis) qͣꝫ voluptatem veneream qͣꝫ contꝭactum illum corporuꝫ ſine quo vxor cuꝫ liberis haberi nō poteſt/ vbi ſorbetur ⁊ abſorbet̉ rationis iudicium. vbi nihil viri le/ nihil altum/ nihil celeſte / mens q̄ tali ſe dederit paſſioni/ ſinit̉ meditari. Quid igit̉ ſi ſenſerit adoleſcens vel tuo vel diuīo mu nere vel alterius cōmonitōe/ ꝑpetuam hu ius furoris carentiam cōferre plurimū fe licitati capeſcende. ad quā conditus eſt ho mo. Nonne poterit conſulto velle iugiter continere/ mortificando tyrannicā huius moribundi corporis rabie. ne reuocet aut retrahat aut deturbet ad alta tendentem: ¶ Natura. ¶ Ecce in modico ſuades con tinentiam ſicut ⁊ felicitatem omnes homi nes debere complecti. Sic perinde qua lis poterit ſuperſtes eſſe poſteritas? ¶ So phia ¶ Non hec formidaueris. quia ſicut non omnium eſt heroicos eſſe id eſt diui nos ⁊ ſuꝑ cōmunē hoīuꝫ cōditionē eleua tos/ ita nec talit̓ caſtos exiſtere. Propterea dicit magr̄ nr̄ ⁊ dn̄s. Qui pōt caꝑe capiat Nō eſt omittēda laus libertatis/ non libe raliū collaudatio ſtudioꝝ/ formidando ne ẜui remaneant nulli/ ne p̄terea mechanicis nemo deditꝰ īueniat̉ exercitijs. Rara ſunt excelſa oīa. ſemꝑ quoqꝫ vilium aut medio De celibatū ſiue criū maior erit numerus. ſuaſiōe optimoꝝ nō extāte. ¶ Natura. ¶ Atuero difficilis ne dicā impoſſibilis ē hec heroica vel horri da caſtitas. ¶ Sophia. ¶ Difficilis eſt fa teor. ſꝫ tēdit ad ardua v̓tus. Difficilis ſed apud pl̓imos adoleſcētes ⁊ adoleſcētulaſ inuēta eſt. Deniqꝫ nō ego ſola cū meis ſed tui/ v̓tutē heroicā poſuerūt. qͣſi ſupͣ hoīem ſicut in ſolitarijs bn̄ cōpoſitis. ſic̄ ecōtra rio depͥmit ſub homīe incōpoſita ſolitudo Solitarius qͥppe/ vel deꝰ vel beſtīa. ¶ Na tura. ¶ Recolo dicta meoꝝ. Sꝫ modera tus venereoꝝ vſus qͥn aptus ſit ad v̓tutiſ ⁊ ꝯſequēter felicitatis adeptiōeꝫ nō palaꝫ cognoſco. Nec intemꝑatū laudo. ſꝫ nec ꝓr ſus nullū approbare valeo ꝓpter diuinaꝫ ſui ſil̓is generatōeꝫ. īmo ⁊ ꝓpter vrgentem mei iuris neceſſitatē. Et ꝗdē ꝓpterea ſepa ro ſemē a ſuꝑfluo tertie digeſtionis. ego de bitis in vaſis illud ꝯdo. ego meatus ei cō ueniētes adapto. Deniqꝫ mulcebrē indidi deſiderabilēqꝫ ſuꝑ modū delectatōeꝫ. q̄ cō tinue ſtimulat. q̄ ſi nō effluendo ſedet̉/ ledit ⁊ moleſtat. aut aliqn̄ mortificat. Hic ē om niū cōis amor. vincēs oīa. de qͦ Uirgilius noſter. Omne adeo genꝰ in terris hoīuꝫqꝫ feraꝝ. Equorūqꝫ genꝰ pecudes picteqꝫ vo lucres. In furias ferrūqꝫ ruunt amor oībꝰ vnus. ¶ Sophia. ¶ Declarauerꝭ ⁊ aggra uaueris qͣꝫtūlibet volueris nūqͣꝫ obtineb̓ vt īpoſſibilis heroica caſtitas iure putetur apud hoīes ſtrēnue voluntatis qͦs equus amauit. nō falſus iupiter. ſꝫ deuſ verꝰ. ⁊ qͦs ardēs euexit ad ethera v̓tus. quā virtutem mei gr̄aꝫ dicūt atqꝫ charitatē. Faſſus ē qͥp pe meoꝝ vnus. vt ſciui inqͥt qꝛ nō poſſum aliter eſſe ꝯtinēs niſi deus det. ⁊ hocipſum erat ſapīa/ ſcire cuius eſſet hͦ domum/ adij dn̄m. ¶ Natura. ¶ Quid mihi nūc de mi raculis q̄ ſolis innitor legibꝰ meis? ¶ So phia. ¶ Neqꝫ ſane leges tue diuinū ſeclu dunt auxiliū/ ſine qͦ iuxta Platōnis tui v̓ buꝫ/ nullū rite fundat̉ exordiū. Nihilomi nus agā tecū ꝓximiꝰ. dicā vn̄ fortaſſis tu ſtupeas tuiqꝫ mirent̉. ¶ Natura. ¶ Expe O cto. ¶ Sophia. ¶ Facilius ē apud hoīeꝫ qui bona volūtate zēlat caſtitatē illā ꝑpe tuam qͣꝫ interpolatam ſine vicio cuſtodire. ¶ Natura. ¶ Pape qͥdais? ¶ Sophia. Id qd̓ audis. qd̓ vt meliꝰ accipiaſ ꝯſtituo duos hoīes/ vnū vxoratū. aliū celibē. ꝯti nebit dico celebs facilius ab oī voluptatꝭ illicite ſenſu deliberato vel exꝑiētia. qͣꝫ vxo ratus vtet̉ moderate/ ſine qͣuis impudici tie maculātis culpa. ¶ Natura. ¶ Uellem certis id approbatōibꝰ ꝯfirmares. ¶ So phia. ¶ Sumunt̉ rōnes ex ꝯſideratōe ſe xtuplici. ex alliciētis ablatōe. ex febrili ſil̓i tudine. ex pruritus curatōe. ex humoris d̓ ficcatōe. ex iocūda ꝯſuefactōe. ex virtutum aſſociatōne. ¶ Natura. ¶ Nolo moreris ꝑ ſingula. ſꝫ te ad pauca reſolue. ¶ Sophia. ¶ Fiet. Difficultas ꝯtinēdi cauſat̉ ex ima ginatiua v̓tute/ pn̄tante obiectū appetitui tanqͣꝫ delectabile. vel directe/ qꝛ mulcet. vl̓ indirecte/ qꝛ triſticias ſtimulantes aufert. Cuius rei ſignū ē ꝙ imaginatōne ceſſante ſuꝑ venereis actibꝰ/ ceſſat ⁊ eoꝝ ꝯcupiſcen tia vel appetitus. Perſpicuū fit hͦ in irrati onalibꝰ qͣꝫtūcūqꝫ ꝓnis ad luxuriaꝫ ſicut in eqͥs thauris ⁊ canibꝰ. Hoc exp̄ſſit Uirgi lius tuꝰ in georgicis de cuſtodia equoꝝ do cens eos ſeꝑati ab equabꝰ alēdos eē. ⁊ cau ſam reddit cū exꝑientia dicēs. Carpit em̄ vires paulatī/ vritqꝫ vidēdo femina. ¶ Na tura. ¶ Negari nō pōt ſenſu repugnante. ¶ Sophia. ¶ Ceteruꝫ cauſat̉ imaginatio vel actuat̉ ex duobꝰ. Unū eſt obiectū exte rius placibile. ꝑceptū viſu tactu vel audi tu vel etiā olfactu. Hinc naſo. Fortꝭ equ viſu ſemꝑ adhinnit eqͣ. Hinc magoꝝ vn apud athenas adeptus ē modico naſi ad iumēto vel odoramēto regnū. ait Ualeriꝰ qm̄ equū ſuuꝫ ex mēoria odoris eq̄/ mouit pͥmus ad hinnitū. ¶ Alteꝝ imaginatōnis excitatiuū ē humor ſeminalis q̄rēs exitum Qui ſi neget̉/ ſtimulat vt vrina ſuꝑabun dans. vt vapor colericꝰ ⁊ igneus. cauſatqꝫ pruriginē circa ꝑtes alias. nō minus circa genitales calida vētoſitas prurit irritatet vrit. ¶ Natura. ¶ Uoluit hͦ et ingeniauit ſummꝰ aucͣtor meꝰ ꝓuidēs nedēſideriū ꝓ pagatōis ꝑ generatiōeꝫ ſui ſil̓is/ lāgueſce ret. Nā vt cōmeſtio ſaluat indiuiduum. ſic ſpēꝫ/ carnalis cōmixtio. ¶ Sophia. ¶ Uo luit fateor. ſꝫ ita voluit in hoībꝰ/ vt motum hmōi/ ratio ſibi data regeret. Qd̓ ⁊ effeciſ ſet abſqꝫ oī difficultate rebellionis / ſi non ſuo pͥmitus creatori rō rebellaſſet. ¶ Natu ra. ¶ Trāſcendit hec aſſertio/ limites me os de pctō tali ꝑge quo cepiſti. ¶ Sophia ¶ Nemo dubitauerit qͥn ꝯiugatus habe at obiectuꝫ pͥncipalit̓ ⁊ iugiter alliciēs. qd̓ eſt vxor ſua/ plus qͣꝫ celebs habere cogat̉. ¶ Natura ¶ Quis hͦ negat. Sed p̄ſto ſil̓e eſt remedium. ꝑ vſum conſortis legitimi. Caſtitate eccleſiaſticoꝝ XXXV XXXVIII ¶ Sophia. ¶ Preſto eſt. ſed an plus equo ſuccēdat inflāmet ⁊ ardeat/ īebriet ⁊ abdu cat viderint ꝯiugati. Dicit em̄ Satiricꝰ. Quid em̄ venꝰ anxia curat? Inguinis ⁊ ca pitis q̄ ſit diſtātia neſcit. Quot inde de al tiſſime/ qͦt intemꝑantiaꝝ fediſſimaꝝ ⁊ in cōceſſaꝝ bulliāt riui. qͦt flagitia. qͦt ꝯtume lie. qͣs turpe nefaſqꝫ dicere/ ſepius erūpant tu noſti omniū cognitor occl̓toꝝ? Celebs interea rebꝰ honeſtis intendēs ac intentus nocteqꝫ dieqꝫ/ poterit auertere tales qͣles iſti patiunt̉ inflāmatōes. ¶ Natura. Ceſ ſant he paſſiōes dū explent̉. ¶ Sophia Si ceſſauerint ad momentū ꝓtinus acri ores irruūt. ¶ Quia libidinis vſus nō ſa tiat ſꝫ irritat/ more febrilis ardoris. quē po tus nutrit. auget ⁊ inflāmat. ¶ Sic pruri tus in corꝑe/ ſcalpēdo dū mori videt̉ auge tur. ¶ Sic fons lactis in nutrice/ ſugendo ꝯtinuat̉. qͥ dimiſſus areſcit. in alios verſus humores ⁊ exitus. ¶ Natura. ¶ Sic inge niaui multis in iebꝰ ⁊ modis. Sentio de niqꝫ ſil̓eꝫ tibi de ſemīs humore argumēta T tionē ſumere velle. ¶ Sophia. ¶ Iure ſen tis ac ꝓinde cernis/ cauſas incōtinētie p̄ci puas/ lōgius a celibe fieri qͣꝫ a cōiugato. q̄ ſunt obiectū alliciēs exterius ⁊ ſemen inte rius ex abūdantia ſtimulās ⁊ exitū querēs quod in celibe ꝑ ſudores aut alit̓ ſine qͣuis impudicicie culpa defluit exit aut euane ſcit. ¶ Quid ꝙ ꝯſuetudo/ vim tuā habet o natura. Propterea Cicero tuus bn̄ ꝯſulit. Optīa inqͥt forma viuēdi eligēda eſt quaꝫ iocunda reddit ꝯſuetudo. Sunt qͥ venere as voluptates etiā licēter exhibitas/ aſper narent̉ vt viles vt īdignas vt nauſeā ſpiri tui dantes. qm̄ guſtato ſpū deſipit oīs ca ro. ait Gregorius vnus meoꝝ. Talis oliꝫ noſter Auguſtinꝰ qͥ prius Ambrolij ſtatū beatū p̄dicabat/ niſi ꝙ celibatus ſuus one rolus ſibi videbat̉. At neſciebaꝫ inqͥt qͣles quātaſqꝫ ſuauitates ſentiret ip̄e/ bn̄ olētis caſtitatis. ſentētia ē ſi v̓ba nō teneo. ¶ His accedit virtutū aliaꝝ comes ip̄is caſte vi uentibꝰ ſocietas q̄ lōge ſunt a ſollicitudine ꝯiugatoꝝ/ curaꝝ ceſſatio mordaciū. celeſtꝭ ꝯuerſatio. ſobrietas. frugalitas ſtudiū libe rum/ colloquēs cū toto ſeculo ſecum/ pn̄s ego ſophia in allocutiōe tedij ſui. Rurſum habet ſuꝑ ſe iugū xp̄i ſuaue ⁊ leue/ putreſce re faciēs iugū ml̓tiplex ⁊ ferreū mūdi. Nō vlla ſibi parturientiū faſtidia. nō educatio ꝯtumaciū ſepe liberoꝝ. Poſtremo locum iſtū multi mei ⁊ tui ſuꝑ oneribꝰ ꝯiugij/ co pioſiſſime vehemēterqꝫ ꝓſecuti ſunt. preci pue noſter Hieronymus. qͥ laudes nūc vi duitatis/ nūc v̓ginitatis ⁊ aduerſum Io uinianū nuptias equantē celibatui vbi qͥc quid ex hiſtorijs ⁊ ſentētijs veteꝝ cū ſacriſ lr̄is exhauriri pōt/ induxit. Quo fit. vt re petitōe noſtra (quoniā habent̉ in pͥmptu) nō egeāt necte latēt. ¶ Natura. ¶ Malleꝫ laterēt meqꝫ oēſqꝫ. p̄ſertim in hoc ꝙ laudeꝫ virginitatis in īproperiū reprobationēqꝫ vertit nuptiaꝝ. Nec defuer̄t qui tale qͥd ip ſi dū viueret opponerēt. ¶ Sophia. ¶ Op poſuerūt. Sꝫ rn̄dit ꝯiugiū ſanctū ⁊ nupti as ſanctas eſſe. de quibꝰ hic dicendū nō eſt ꝑ ſingula. ¶ Natura. ¶ Si talis eſſet om niū celibū ꝯditio/ qualē deſcripſiſti. Tole rabilē mihi nō nego fore quandā ip̄oꝝ ml̓ titudinē. dū plures alioꝝ intenderēt quan tū ſufficeret generatōi filioꝝ. Atuero d̓ mil le vix vnū talē inuenies āplius. qꝛ laudem fundas heroice caſtitatis ex fine. qꝛ prepa rat ad ꝯtēplationē altiſſime veritatis. qͥd de tot meis de tot tuis eleuatiſſimis ⁊ do ctiſſimis/ vſqꝫ ad ꝓphetie ſpiritū viris qͦs ſcimꝰ vxores habuiſſe. ¶ Sophia. ¶ Nō tollimus omnē ab vxoratis cognitionē ꝑ ſpicuā veritatis/ illā ſpecialit̓ que lucet in ſpeculatiuo ītellectū. qualē tui vel ſolā curi oſius inueſtigāt. Amates veritatē magis vt lucentē. qͣꝫ vt redarguentē ⁊ corrigenteꝫ mores ꝑuerſos qͦs nō ita deſerere curaue rūt. Propterea traditi ſunt velut ingrati/ ī reprobū ſenſum ⁊ obſcuratū eſt inſipiens cor eoꝝ/ ⁊ in ſtultū finē deducti ſunt. Dat̉ altera ꝯditio nō declaratiua vel ſpeculati ua ⁊ illuſtratiua vt p̄cedēs ſed in exꝑimen to ꝯſiſtēs ⁊ affectu quā nemo nouit niſi qͥ accipit. Et hec ſi dat̉ vxoratis. profecto fit dū vacāt ab āplexibꝰ. ⁊ rariſſime fit. qꝛ nec tūc ꝯfert̉ ꝓphetie ſpūs. neqꝫ ſuauiſſimus odor ille ſapiētiſſimaqꝫ iocūditas quā ego ſapīa ꝯfero ẜm nomen meū. qd̓ plus ſumi tur a ſapore qͥ eſt guſtatio ſpūs affectualis qͣꝫ a ſaꝑe qd̓ reſpicit ītellectū. Porro ſi pau ci ſunt celibes ⁊ electi ⁊ eleuati ꝑfectiqꝫ/ ml̓ to rariores ſunt. ceteris paribꝰ. nuptijs da ti qͥ ſine ꝯtaminatiōe ſe cuſtodiāt. ¶ Natu ra. ¶ Foues meā aduerſus ꝯtinētes que rimoniā / dū ꝯtinendi difficultateꝫ cauſas mecū quoqꝫ ſentis q̄ dixi. vix vnū vel vnā de mille reꝑiri. ¶ Sophia. ¶ Immo veriꝰ debilito cōpeſcoqꝫ dū caſtitatē in celibatu De cenbatū ſiue faciliorē trado. dum poſſibilē in omni eta te ſexu gradu ordine (quāuis difficilē) ml̓ tis ip̄aꝫ p̄dico. Alioqͥn peccatum haberēt. aut ad impoſſibile tenerent̉. Uiderint qui nō credūt. ſi omnibꝰ in cōmune nō vxora tis detrahūt ꝑuerſa temerariaqꝫ dijudica tione ꝓximoꝝ etiā in matrimonio ꝯiūcto rum. quos ⁊ qͣs eſſe ꝯſtat frequēter mutuo ſeꝑatos ꝑ tēpus ⁊ ꝑ temꝑa ⁊ dimidiū tem poris. vel diſtantia locoꝝ. vel impedimen to morboꝝ aut religionis ſacr̄o. Quos ſi ꝯtinere dixeris eo tūc poſſecur non ⁊ celi bes tāto ſpacio ſalteꝫ/ poterunt idem. īmo ꝓnius ex deductis. Eos vero ſi ſuſpicat̉ fueris ꝑ incontinentiā ſuꝑari/ dānas oēs teqꝫ ip̄aꝫ tuoſqꝫ domeſticos parentes ⁊ ali enos. Itaqꝫ regrediendū eſt ad hāc verita tem ꝙ ſub rōnis imꝑio eſt ſenſualis appe titus. ⁊ carnalis executio. difficultate vl̓ in clinatōe nitēte in cōtrariū nō obſtāte. Ad quod aſtruendū/ valet rn̄ſio Hypocratis ẜm aliqͦs. vel ẜm alios Socratis. quē dū phiſonomīa inſpecta diceret phiſonom corruptorē eſſe pueroꝝ diſcipulos volen tes irruere in eū compeſcuit dicēs. Sum ſꝫ ꝯtineo. ¶ Natura. ¶ Modeſte ciuilit̓qꝫ ꝑſuades. Sꝫ qͥd de multitudine dicis vx oꝝ? ¶ Sophia. ¶ Nolo putauerit aliqͥs multitudine vxoꝝ (dum etiā legaliter mul tis fas eſſet vti) libidinis ignem furorē fo mitē tyrannidē excutere. ſꝫ crebrius in ma lū augere. Docet hoc ſpurciſſima ſarace noꝝ ſecta/ qͦs a fediſſimo a teqꝫ natura dā nato maſculoꝝ ꝯcubitu/ pluralitas vxorū nō auertit ſꝫ inuertit. ꝑuertit ⁊ ſubuertit. Quid inſuꝑ de Romanis ſcripſerit apl̓us noſter in epl̓e pͥncipio. quid ip̄i poete ſui cecinerūt. qͥd hiſtorici narrauerunt/ de mu to hoc vicio cognitū eſt. Quo palā fit. ve nereū furorē plus cedendo fugiēdoqꝫ vita ri qͣꝫ vtendo. Habet ꝓinde caſtitas heroi ca/ deū finem. querens expeditū a mille ſol licitudinibus animū quibꝰ nequaqͣꝫ caret coniugiuꝫ. Fit ꝓximior deo. fit auxilij ſui capacior. Eam idcirco licet decet/ ⁊ expe dit amplecti. ¶ Natura. ¶ Cur non vtunt̉ corꝑali caſtratōe/ qui mentalē eligūt ſerua re ꝑpetuā. Tūc itaqꝫ/ nec ip̄i peccarent cō cupiſcēdo feminas. nec eas in pctm̄ trahe rent. ⁊ a ſuſpitōis macula de ꝯſortio muli erū manerēt īmunes. ¶ Sophia. ¶ Mul tum aliter ſenſit vnus de meis dicēs. ꝙ cō cupiſcētia ſpādonis/ deuirginauit adole ſcentulam virginem. Apud comitū inſup dicunt̉ amatores eſſe mulieꝝ maxim nihil poſſe. Adeo verꝰ eſt ẜmo magiſtrino ſtri. ꝙ ex corde ꝓcedūt adulteria fornicati oneſqꝫ. torpeat qͣꝫuis corpus. Ceteꝝ nefas eſt autoritate ꝓpria ſe caſtrādo mutilare. ſi cut ⁊ ſe occidere. p̄cipue dum nō ſeruat̉ in de totū corpus. ſꝫ debilitat̉ alterat̉ viciat̉/ vn̄ ꝯſequēter aīa paſſiōes morbidas ſubit ⁊ in moribꝰ tetras. Neqꝫ in hoc Origenis mei ꝓbat̉ exemplū vel zelus nō ẜm ſcīam caſtitatis/ ſe carne caſtrātis. ¶ Natura. Quid agat igit̉ aduerſus ſtimulos carnis integer corꝑe/ ſi talia patiuntur mutilati? ¶ Sophia ¶ Arbitriū in cis libeꝝ cum ti more dei ꝯfiget carnes eoꝝ. ſagittis gr̄e po tentibꝰ cū carbonibꝰ virtutū deſolatorijs/ ſi q̄rant̉ bona fide ⁊ toto corde remedia fu roris huius q̄ plurima ſunt. ⁊ p̄cipuuꝫ fu ga inertis ocij. qd̓ vidit qͥ ait. Ocia ſi tol las/ piere cupidinis arcus. Aſſit ſobrietas familiaritas abſit. ¶ Natura. ¶ Certe. non meū eſt audire mō generatōeꝫ cohibentia. cuiꝰ ē incētiua ꝓcurare. Te trāſfer ad alia ſi qua ſuꝑſunt. que poſt aliquantulā ſi vis pauſationem ꝓſequere. Sequitur quartus actus pͥncipalis iſtius dyalogi apologeti ci Sophie ip̄ius ſcꝫ ⁊ nature. tractans de caſtitate diuinali. Quartus actus pri cipalis. Sophia. N ſatis o natura ſoror paula tum eſt? ¶ Natura. ¶ Satis ¶ Sophia. ¶ Terminemꝰ gͦ qd̓ ſuꝑeſt. ¶ Natura. ¶ Ter minemꝰ. expecto. ¶ Sophia Hactenus in actōe ſuꝑiori triplici/ ꝟſa ta eſt oro nr̄a qͣſi p̄ꝑatoria ꝓ qͣrto hoc (qͥ et vltimus ē) actu potiſſimū intētio. non ſuꝑ greſſi ſunt termi capacitatis tue. Nūc ī al tiori ſupͣ nō ꝯͣ te regione colloceris oportꝫ vbi de xp̄ianoꝝ moribꝰ ac ritibꝰ agendū ē. qͥ nō tua traditōe ſꝫ mea/ ꝑ deū ⁊ ex deo ſuꝑ naturali ſunt reuelatōe ſuſcepti. ¶ Natura. ¶ Hoc tāto mihi faciliꝰ erit qͣꝫto cauſaꝫ v nam eſſe p̄ſtātiſſimā optimā ⁊ ſup̄mā non dubito. Eſt em̄ vox mea apud oēs talē eſſe quā appellant deū. de qͣ poſt inquiſitioneꝫ ſollertiſſimā/ dixiſſe fert̉ Areſto. meus. In ueni te cauſam pͥmā/ fac me tibi placenteꝫ. x Caſtitate eccleſiaſticoꝝ XXXV XXXVIII Demū que gēs tā effera. q̄ natio tā barba ra/ q̄ n̄ aliqͣ religiōe teneat̉. Atuero qͥs ⁊ qͣ lis ſit verus cultus/ ꝑ reuelatiōeꝫ ſpecialeꝫ alit̓ qͣꝫ ex creaturis meis acceptꝰ fateor ſup̄ me eſt. nō (vt bn̄ dicis) ꝯͣ mee. ¶ Sophia. ¶ Da te interī mihi meeqꝫ fidei credēs/ vt intelligas vnicū xp̄iane religiōis veꝝ eſſe cultū dei nr̄i. ¶ Natura. ¶ Credo. qͣtinꝰ ad ītelligētiā docēdoꝝ ꝑ te pateat via. ¶ So phia. ¶ Collocabimus gͦ pͥncipiū docen doꝝ/ vbi dictoꝝ finis fuit. Iſta qͥppe legē eſſe diuinitatꝭ vt ſup̄mū inferioꝝ iūgat̉ pͥn cipijs ſuꝑioꝝ/ tradit ille magnꝰ olī tuꝰ ario pagita Dionyſiꝰ quē p̄dicatio cū miracul̓ meū fec̄ ⁊ extulit. ¶ Diximꝰ de heroica caſti tate quā nō aduerſaꝫ tibi nec īpoſſibilē mō ſtrauimꝰ. ¶ Natura. ¶ Mōſtraſti ꝯfiteor. ¶ Sophia. ¶ Cōiūgit̉ huic ī aſcēſu caſti tas diuinal̓ ꝓut moralē heroica ſibi ſternit caſtitatē. ¶ Natura. ¶ Caſtitas hec diuīal̓ qͣlis ē ⁊ qͥd ſuꝑaddit ediſſere? ¶ Sophia Rite petis. Et qͥdē ex finis ꝯſideratiōe co gnoſces. ¶ Nā moral̓ caſtitas hꝫ ꝓximū fi nē ſe ꝯtīere ẜm dictamē recte rōnis ꝑ te na turā hoībꝰ indite. ¶ Aſt heroica tēdit altiꝰ in pͥmā cāꝫ ſe reuoluēs ⁊ exaltas. ¶ Diuina lis vo finē attingit eūdē qͥ deus ē. ſꝫ eminē tiori mo. ꝓpt̓ tria p̄cipue. Primo. qꝛ voto firmat̉. Scd̓o qꝛ fide ſpe charitateqꝫ dedi cat̉ xp̄o. qͦ ſil̓ in vnū deꝰ ⁊ hō eſt. dn̄s ⁊ ꝓxi mus. frat̓ amicꝰ ⁊ ſpōſus. Tercio qꝛ ſacro ſctīs myſterijs hec caſtitas applicat̉. Pro pter hec tria pl̓imū diſtat hec caſtitas a ca ſtitate idolatraꝝ. Fuerūt qͥppe v̓gines int̓ eos demonijs vt feſte ⁊ pallādi ⁊ telluri nō deo ſacrate. īmo execrate. ſic ⁊ apud dyabo licos manicheos. ¶ Porro moral̓ caſtitas eſt velut incipiētiū ⁊ purgādoꝝ. Heroica velut ꝑficiēdoꝝ ⁊ illuminādoꝝ. Diuinaliſ tercia tanqͣꝫ ꝑfectoꝝ in et̓na btītudine ꝯſū mādoꝝ. Tal̓ eſſe dꝫ caſtitas eccl̓iaſticoꝝ p̄ ſertim ſacerdotū ⁊ maxīe p̄latoꝝ. ¶ Natura ¶ Debet eſſe dicis. ſꝫ an ſit/ tu videris o ſo phia. ¶ Sophia ¶ Nōdū agimꝰ de caſtis ſꝫ de caſtitatē quā abſolute cōſideratā/ ꝑſo nalis abuſus nō ſordidat aut violat ſꝫ effu gat. quēadmodū te naturā vicia qͣꝫtūlibet enormia qͣlia nominant̉ fieri ꝯͣ te nō te pol luūt/ qͥn digna iugi veneratōne ſubſiſtas. CCōuenio te nūc igit̉/ an p̄ſuppoſita fide laudabilis tibi ſit hmōi caſtitas diuinalis Quid differs? Quid muſitas? Si caſtita tē heroicā/ ꝯuincit aꝑtiſſima rō te landandā ꝯcedere. qͦ pacto ſuꝑeſſet aliqͣ dubictas de p̄conio caſtitatis diuinal̓ qͣlis deſcpͥta ē vota deo. dicata xp̄o. dedita cultui ſacro ¶ Natura. ¶ Uincor veris. nec effugiū vi deo. ſi nō ad abuſus culpādos q̄ relā meaꝫ receꝑis. ¶ Sophia. ¶ Abuſus ego nō mi nus qͣꝫ tu culpo. crimīor. abominor. dāno Uerū tn̄ dic qͣles reꝑis intolerabiles in ca ſtitatē ꝓfeſſis exorbitatōeſ. Sūt qͥppe nō nulla qͣꝫuis vicioſa. locis tēꝑibuſqꝫ ⁊ ꝑſo nis tolerāda. Alioqͥn tollant̉ oīa bona/ taꝫ tua qͣꝫ mea neceſſe ē. Qm̄ nulla ſunt quibꝰ nō ꝯtingat abuti. Cogͦſcit deus figmentū hūanū. ſcit hoīes circūdatos infirmitate a ſummo vſqꝫ deorſuꝫ. Ideo ꝓpiciabilis ē ſuꝑ malicia. ¶ Natura ¶ Iure mihi tibiqꝫ diſplicibilis eſſe dꝫ tāta ml̓tiplicatio indi gnoꝝ. tāta frequētatio p̄uaricatōis votoꝝ tāta ꝯtaminatio ſacroꝝ mearūqꝫ legū hor rēda ꝑuerſio. maxīe cū videas ip̄a tot ſcele ra/ flagitia/ iniqͥtates/ pctā. delicta/ abomi natiōes. qͣs vel nomīare. vel etiam cogita re turpe ē in meū reuerti ꝓ paginis debito p̄iudiciū. Hinc regiones vacue derelīquū tur abſqꝫ hītatore. Hinc cultꝰ tuus iſte xp̄i anoꝝ/ pene deꝑdit̉/ multiplicatis ꝑ genera tionem hoſtibꝰ ſuis ethnicis ⁊ ſaracenis. ¶ Subīde qͥd obeſſet noue legi tue pluſqͣꝫ veteri ſil̓r tue. ſi honeſtiſſimo mr̄imonij ſa cramēto/ mīſtri religionis vterent̉. Nūqͥd ſapiētior aūt ſanctior qͣꝫ olī effectꝰ ē deus: Fuerit ip̄e xp̄s v̓go. fuerit natꝰ de v̓gīe. v̓ ginali deſpōſata viro. fuerit ꝯ̄figuratus in v̓ginitate hieremie ⁊ helye. Suaſerit ip̄e v̓ ginitatem paucis qͥ caꝑe poſſent idoneis. Un̄ q̄ſo p̄ceptū ortū ē/ vt nō ſolū iā ſit ca ſtitatis ꝯſiliū ⁊ hͦ ſine delicto iuueniliuꝫ ꝑ ſonaꝝ ⁊ adoleſcētulaꝝ. īmo pueroꝝ puella rūqꝫ ſub velo religionis quoꝝ qͣrūqꝫ mille furores aūt ſil̓iū eſſe dic̄ Oratius. Quid d̓ ꝓuectioribꝰ. qͦs incōtinētes fuiſſe pͥus/ am bigit nemo. nec forte poſteriꝰ ꝯtinētes ſpe rat vllus? Uincit indignitas rei/ meā cer te ꝯq̄ſtionē. q̄ lōge plꝰ oꝑbꝰ ſe loquit̉. ſe cla mat ⁊ ꝓdit qͣꝫ meis poſſet vocibꝰ/ niſi ſpon te qͥs obſurdeſcat. ¶ Sophia. ¶ Si tam acerba fers aīoſitate facinora vouentiū ca ſtitatē. Reſpice q̄ſo reſpice trabes ingētes defectuū in ocul̓/ atqꝫ colluuiones fediſſi mas in oībꝰ mēbris generatōi vacantium ¶ Sed qꝛ nō apte ꝓbrū ꝓbro diluit̉. ad id rn̄deo qd̓ q̄ris amarius. An ſapiētior fue rit xp̄us filius in noua qͣꝫ pr̄ in veteri legeꝫ y 2 De celibatū ſiue Eadē crede mihi ꝓrſus eadeꝫ fuit ſapīa qͣ ad ꝑfectū duxit imꝑfectū. puericiā ad ꝑfe ctiōis etatē. timorē ad amorē ⁊ ſpūs liber tatē. ¶ Porro cur nō inſpicis in ſacerdoti bus veteris legis qͣꝫta ſuꝑ alios ſctītatꝭ qͣꝫ ta caſtitatis īponebat̉ artatio? Uxorē nō niſi v̓ginē nō niſi ſel̓ ⁊ vnicā nō repudiatā nō ſordidā/ fas erat acciꝑe. Uacabant ab vxoꝝ qͦlibet āplexū tꝑe vicis ſue ſub mor tis īterminatōe. Si moriebat̉ vxor in ado leſcētia/ ꝯtinēdi neceſſitas incūbebat. Et qm̄ aſſidue nr̄i ſacerdotes ſacrꝭ occupant̉ myſterijs. qͥd diuiniꝰ. qͣꝫ vt ꝯtinua polleāt caſtitate? Uacāt lege dei/ quā ab eoꝝ ppl̓s ore reqͥrit. Hec aūt lex ſic̄ īmaculata ē/ īma culatū ſpeculatorē doctorēqꝫ vult. ¶ Ꝙ ſi grecoꝝ xp̄ianoꝝ opponit̉ ꝯiugiū. Fortaſ ſis ideo pͥuati ſunt illa qͣ p̄diti fuerāt legis peritia. ⁊ in varios iā ſuꝑ modū corruerūt errores/ diſſonos Romane vereqꝫ pictati. Quid ꝙ apd̓ eos vigēt adhuc calogeri mo nachi celibes ſub regula magni pr̄is Ba ſilij qͦs fere ſolos de clero/ ppl̓s hꝫ in p̄cior Huc accedat ꝙ miniſtri grereuelate fiunt ꝑ electōeꝫ nō hereditariā vt olim ſucceſſio nē. Debēt inſuꝑ liberiores qͣꝫ olī a ſeculari ſeruitute viuere. Debēt rurſus in re famili ari minꝰ eſſe ſolliciti. deditiqꝫ minus auari cie ſeu rapine/ theſaurizare volēti ꝓ filijs et filiabꝰ īſtar iude. qͥnīmo ꝓ nepotul̓. quos vnꝰ epōtificibꝰ datos ademonio loco fili oꝝ qͦs deꝰ ſubtraxerat ab eccl̓iaſticis q̄rul̓ loq̄bat̉. ¶ Attēde q̄ſo quēadmodū hec tria que ſunt electio. libertas. vacatio. fundant rōnabilitatē celibatꝰ ꝑpetui ſacerdotū. Iū cto ꝙ nullus ad votū ſic̄ nec ad ſacerdotiū cogit̉. nullus an̄ diſcretōis annos dū ē ar biter ſui. nullus qͥ nō auxiliante dn̄o ſine qͦ nihil facere poſſumus votū ſuū poſſit īple re. Tantūmodo volūtas bona aſſit cū gr̄a nec ei deſit vel obex ſit arbitrium. Ꝙ ſi ca dāt aliqͥ p̄ſto eſt ꝑ pnīaꝫ ſubleuator deus. ¶ Deniqꝫ o natura ne gl̓ieris adeo magni Cficās multitudinē hoīuꝫ. qm̄ melior ē vnꝰ timēs dcū/ qͣꝫ mille filij ip̄ij. Maxime ſi ti mor ſit ꝯiuctus aīe ꝯtineti. cuius nō eſt cō digna pōderatio. q̄ diligēs mūdiciā ꝓpter gr̄aꝫ labioꝝ hꝫ amicū regē d̓eū. Adde ꝙ ginitas īplet celū/ fecūditas carnal̓ mūdū ¶ Deniqꝫ tuus Areſto. policias inſtituēs notauit moderatā debere eſſe pueroꝝ mul titudinē. Qd̓ a nōnullis accipit̉/ qͣſi nccā di ſint ſuꝑflui. Qd̓ p̄cticaſſe grecos/ cōmicus aliqn̄ inſinuat. Ueꝝ rectius intelliga tur/ vt ſit hoīuꝫ ꝑs/ generatōi nō intēta va cās altioribꝰ. ¶ Soluit̉ ꝑinde q̄dā tua op poſitio de v̓ginitate. ꝙ nō mediū tenet. ſed extremū. Tenet vtiqꝫ mediū qͦ ad nos. qm̄ abſtinet qn̄ oportet ⁊ qͣꝫtum oportet. ⁊ vbi oportet. oīuꝫ circūſtantiaꝝ qͣlitate penſata ꝓut ſapiēs iudicabit. ¶ Quāobrē parce ire tue ſoror natura. ſollerter aīaduertens. ꝙ ꝑ celibatū ſalubrit̓ ꝓuiſum ē ſtatui eccl̓iaſti coꝝ de bn̄ficijs viuētiū. Quibꝰ ſi darentur vxores/ ſi liberi naſcerēt̉. qͥs poſt eoꝝ mor tē ſuas paſceret vxores ⁊ filios? Nō ſucceſ ſor in bn̄ficio qd̓ ſibi vix ſufficit. Nō aliuſ ſi nō caſualit̓. Et ita mēdicitate vileſcerent vel inedia fameqꝫ ꝑirēt. Attēto ⁊ hͦ ꝙ ſacer dotes multi/ ſibi ſoli vix viuere ſatis hn̄t. quid ſi familiam addideris ſumptuoſaꝫ? ¶ Natura. ¶ Parcā ire o ſophia. Uis igit̉ vt ſiccis ocui. duro corde viſceribꝰ ꝯgela tis. ſine cōpaſſione. ſine pietate p̄terea ſilē tio. tuaꝝ mearūqꝫ p̄uaricatōes legū multi plicatas ſuꝑ numeꝝ. ¶ Sophia. ¶ Nolo equidē. Sꝫ pari federe tu mecū ꝓuiſioneꝫ implores accōmodā. ¶ Natura. ¶ Que in ueniā miſera ꝯſolatorem? Quis tātis feret opē mal̓? Cur creata ſum videre tāta mala mee ſublimis creature? Que nūc cladibꝰ ⁊ peſtilētijs infecta deꝑit. nunc bellis horri dis attrita corruit. nūc ꝑ nō vſum vel abu ſuꝫ ꝟtutis generatiue/ ꝓrſus naturaliſſime diuineqꝫ ⁊ ꝑfecte/ qͣſi ſterilitate ꝯſumit̉ ⁊ a reſcit? ¶ Sophia. ¶ Deſuꝑ ē ꝓuidus ſuꝑ omīa deus cōis mihi tibiqꝫ pr̄ creator ⁊ re ctor. Sperandū de ſua miẜicordia. cuius copie nō eſt nūerus. petendū ē eius ſubſi diū. q̄rendū. pulſandū. ¶ Deniqꝫ pͥncipes ppl̓oꝝ dū erut ꝯgregati cū pͥncipe ſummo vicario dei abraā/ cōmonēdi erūt orādi cō teſtādi ferre p̄ſidiū rebꝰ lapſis/ hoīuꝫ defe ctus reficere. deformata reformare. noīatiꝫ circa tot ꝓpaginis obſtacula nō afferentia deo gloria/ nō eecl̓iaſtice religioni decoreꝫ. ꝓpter tria q̄ tue miſcuiſti q̄rimonie. Quo ruꝫ vnū eſt nimia vouētiū maxīe adoleſcē tiū multiplicatio. Alteꝝ celeberrima voto rū ſine fructu legitime ꝓlis/ effractio. Ter ciū ꝯtamīatio ſacroꝝ. tueqꝫ ꝯſtitutōis ab omināda ſubuerſio. ¶ Natura. ¶ Cur nō adijcis tollēdū eſſe votū a ſacerdotio. cū n̄ ſit ei diuīa ⁊ eēntiali vl̓ inſeꝑabili ſocietate ꝯnexū. qͥcqͥd ſit de monachis? ¶ Sophia. P. qͣſi ſtet in nō vouēdo tota reformatio Caſtitate eccleſiaſticoꝝ P qͣſi nō peccēt vxorati. Sed nec refert ma gnoꝑe/ ſi votū neqͣqͣꝫ ſit ānecū eſſentialit̓ ſa cerdotio/ poſtqͣꝫ ita ꝯiūctū ſibi ē. vt oīs il lud ſuſcipiēs nedū voueat. ſꝫ votū etiā ſolē nizet. mr̄imoniū dirimēs iā ꝯͣctū nō minꝰ qͣꝫ in mōachis. Sꝫ nec plꝰ hꝫ diſpēſabili tatis vnū qͣꝫ alteꝝ. niſi ꝙ facta mōacho di pēſatōe deſinit eſſe monachꝰ. qm̄ ſtatꝰ īpor otat tria vota de ſui rōne. Sacerdoti v̓o cō ceſſa diſpēſatōne voti/ ſacerdos tn̄ manet. ¶ Atuero h̓ nō ꝟ̓ſat̉ reformatio pͥncipal̓. ſꝫ ꝑ alia media qͣlia nūc ⁊ h̓ aꝑire nō ē ꝯſiliuꝫ Hoc dicimꝰ ꝙ de duobꝰ mal̓/ minꝰ ē in cōtinētes tolerare ſacerdotes/ qͣꝫ nll̓os hr̄e Sic̄ abutimur bonis dei/ ſic vtit̉ ip̄e mal̓ nr̄is ad electoꝝ ſalutē noīatī in ſacroꝝ mi niſtratōe. qd̓ olī figuratū ē in paſtu helie ꝑ coruos. in qͥbꝰ pctōꝝ nigredo figurat̉. Nō expectet aliqͥs ꝙ area dn̄ice mīſtratōis tā ta poſſit ſollicitatiōe purgari. qͥn pl̓es ſint palee vicioſoꝝ vt luxurioſoꝝ. int̓ qͦs latēt ⁊ fouent̉ tāqꝫ gͣna puriſſima cultores caſtita tis. ¶ Quis ſcit ſi pl̓es nūc eccl̓aſtici cuſto diāt in celibatū caſtitatē illibatā / qͣꝫ ſi iun cti ꝯiugio maritalem integre ꝯſeruaſſent? ¶ Quis neſciat in multis ⁊ de multis deſi derabilibꝰ faciliꝰ eſſe totalit̓ abſtīere qͣꝫ vſū moderari? Uidit hͦ ep̄icurus aſſertor volu ptatꝭ. qͥ teſte Seneca dic̄. Uis diues fieri non diuitijs adijciēdū/ ſꝫ cupiditatibꝰ de trahēdū. Sil̓r in oībꝰ eiuſmodi. Uis vo luptuoſe viuere. nō voluptatibꝰ adijciēdū ſꝫ cupiditatibꝰ ⁊ ꝯcupiſcētijs detrahendū adeo vel diuītē vel voluptuoſuꝫ fieri nō in exterioribꝰ ſitū ē ſꝫ intra nos. ¶ Quid qd̓ n̄ hūana p̄ſumptōe regit̉ eccl̓ia/ ſꝫ ſpūſſctī di rectōe ꝓut oīa tp̄s hn̄tꝭ. Fuit eccl̓ia pͥmit ſine dotatōe tꝑaliū. qͣlit̓ poſtmodū ꝑ Sil ueſtrū ⁊ alios ſctīſſimos/ ſpūſſctūs large dedit. ſic aliqn̄ ꝑ ꝯiugatos regebat̉ eccl̓ia vt in ātiqͣ lege. nūc ꝑ celibes in noua. ¶ Cō cludimꝰ tādē nos interea ꝯtētos eē debere remedioꝝ poſtulatiōe. qͣlia qͣlit̓qꝫ tetigimꝰ vt tranqͥlle ꝯcorditerqꝫ maneamꝰ ſororio nexu iuncte/ natura cum ſophia. ¶ Natura fiat precor ita. Finit. Carmen contra pul chritudinē corꝑis quō ſepe eſt occaſio rui ne in anima. Ilcer alexi. decor tuus vrget Glorius vt tibi ſis Tn̄ audi. Te ſpecioſa ligant velut auri Uincula. retibus ⁊ nimis artis Stringeris implicitus magis/ exquo Roboris eſt vegeti caro candens/ Paſſio liberior viget oīs. Subiuga fit rō. iacet excors. Te fleo. nā tua ſors miſerāda. Finit. Opuſculū eiuſdem ꝯͣ īpugnātes ordinē Carth̓. quō pauca in eis reꝑiant̉ miracula quaſi exinde viliores cenſendi ſunt. Iracula cōit̓ fiūt ad ꝓbā dā ſctītatē illiꝰ qͥ ea facit/ d̓ qͣ dubitat̉. Uel fiūt ad ꝯfir mādā ⁊ ꝯuincēdā infideli II P tatē alicuiꝰ vel aliqͦꝝ. Ubi aūt ꝑ ſcripturā ſacrā vl̓ eui dētiā ꝯſtat de ſctītate tal̓ ꝑſone raro fiūt ꝑ illū miracula. qꝛ iā hꝫ aliqd̓ genꝰ ꝓbatiōis ſue ſctītatꝭ ¶ Sic ⁊ iuriſte dicūt ꝙ vbi vno mō legitime ꝯſtat de intētōne ꝑtis nō reqͥ rit̉ vel exigit̉. īmo eſſet ſuꝑfluuꝫ aliud genꝰ ꝓbatiōis. c. i. extra de ꝓba. Et ideo marty res de qͦꝝ ſctītate nullꝰ dubitat/ raro fecer̄t miracula reſpectu alioꝝ. ſpālit̓ in vita. Cō feſſores ꝟo plura. in vita ⁊ in morte. ¶ Ex qͦ dubio antiqͥtus ꝯfeſſores vſqꝫ ad Silue ſtru papaꝫ publice nō colebant̉ vt ſct̄i. nec aliqͥs in canōe miſſe ēpoſitꝰ. cū tn̄ ꝟ̓gines īmo ⁊ corrupte mlieres ſꝫ tn̄ martyres ibi ſint poſite. ſic̄ ꝑpetua ⁊ felicitas. ¶ Int̓ ip ſos ꝯfeſſores ſctōs hec fuit dr̄ia. ¶ Nam qͥ ſcripſerūt ml̓ta ad fidei illuminatōeꝫ ⁊ ma gna ſcīa ⁊ doctrīa pollebāt/ pauciora aut qͣ ſi nulla fecerūt miracula. p̄cipue in vita. qꝛ hēbāt ꝓbatōeꝫ fctītatis in eminētia doctri ne. Sic Augꝰ. Grego. ⁊ ſil̓es. Un̄ cum in canonizatōe ſctī Thome de aqͥno oppone ret̉ ꝙ nō fecerat miracula in vita vl̓ nō ml̓ ta. dictū fuit ꝑ papā nō eſſe curādū. Nam tot miracula fecit qͦt q̄ſtiones determiauit ¶ Alia qͦꝫ int̓ ꝯfeſſores dr̄ia fuit. Nam aliqͥ vixerūt in heremo in aſꝑitate vite ꝑſeuerā tes in pugna ꝯͣ vicia ⁊ tēptatōes. elōgati a ꝯuerſatōe hoīuꝫ vſqꝫ ad mortē. Hi qꝛ ode rūt pr̄eꝫ ⁊ matrē. poſſeſſiōes ⁊c̄. ⁊ ſecuti ſūt xp̄m. portātes crucē ꝑ abnegatōeꝫ ſui ⁊ ſu oꝝ iuxta euāgeliū/ ſufficit eis ꝓ ſctītatis te ſtimonio v̓bū xp̄i. Sic ⁊ Paulꝰ pͥmꝰ here mita (reſpectu cuiꝰ Anthoniꝰ clamauit ſe ſo lū monachi gerere nomē) nullū legit̉ feciſſe miraculū. Coruus āt portabat ſibi qͦtidie Y 3 A. Cōtra impugnātes ordi. carthu. panē ꝑ diuinā diſpenſatōeꝫ. ſicut ⁊ Helie. ¶ Et ne in tā lata materia diu īmorer. tam martyres qͣꝫ ꝯfeſſores. viri ⁊ mulieres fece rūt ⁊ faciūt miracula/ ml̓tas ob cauſas. vt ſcꝫ p̄dicatio eoꝝ ⁊ nomē ieſu xp̄i in qͦ tm̄ ē ſalus/ efficax ꝓbaret̉. Sic petrꝰ claudū ⁊ ꝑ illū octo milia iudeoꝝ ſanauit. illos in aīa. iſtos in corꝑe ⁊ aīa. Sic ⁊ ceteri apl̓i n̄ ad on̄ſionē ſue ſctītatis. ſꝫ ad exaltatiōeꝫ noīs xp̄i. ¶ Aliqn̄ ne p̄dicatio ꝓpt̓ mīſtros ꝯtē nat̉. eo ꝙ int̓ hoīes cōit̓ viuūt. ſctītatiſqꝫ a lia teſtimonia nō hn̄t/ ex doctrinaꝝ excellē tia. ſic̄ Nicolaꝰ Martinꝰ. ceteriqꝫ paſtores ſctī in ppl̓o ꝯuerſantes. ¶ Aliqn̄ ad confir Nꝛ matōeꝫ xp̄ianoꝝ nōdū plene in fide fixoꝝ qꝛ de facili abſcederēt. vel ſaltē in fide erra rēt. ¶ Aliqn̄ in certis mūdi ꝑtibꝰ maiora ⁊ plura fiebāt miracula. Tū ꝓpt̓ loci vel ho minū qͣlitatē. qꝛ ceteris paganis ⁊ infideli bus erāt ꝓpinqͥ. ⁊ ſic ꝑ ꝯſequēs difficilius inducēdi ad fidē ⁊ ꝓcliuiores ad receſſuꝫ. aut qꝛ ex paganis ꝓpagati. ⁊ ſic pat̓nas cō ſuetudines difficillime reliqͥſſent/ niſi cre bris ſignis roborati eſſent. vel ꝓpt̓ eoꝝ ſto liditatē ⁊ ruditatē. tā in moribꝰ qͣꝫ ingenijs ac ſenſibꝰ. vel alias innūeras ꝯditōes deo notas. ¶ Alij fecerūt ſigna in vita ⁊ faciūt nec tn̄ ob hͦ ſanctiores īmo peiores ⁊ dāna biliores (etiā euāgelio teſte) ſunt ⁊ fuerunt. Ml̓tidicēt mihi ait xp̄s. Dn̄e nōne in no mine tuo ꝓph̓auimꝰ ⁊ demonia eiecimꝰ. ⁊ ꝟtutes ml̓tas fecimus? Tūc rn̄debo illis Amēdico vob̓ neſcio vos vn̄ ſitis. Diſce dite a me oēs oꝑarij iniqͥtatis. Sic iudas traditor fec̄ ſigna. qꝛ cū ceteris ptātē acce pit eijciēdo demonia ⁊c̄. Qui ⁊ reuerteban cur gaudētes. Ecce inquiūt xp̄o. Etiā de monia in noīe tuo ſubijciunt̉ nob̓. ¶ Sed veritas ct̓na nō eſſe in miracul̓ gloriāduꝫ ait. Nolite in hͦ gaudere. In qͦ ergo magr̄ bone tuis electis eſt gaudendū? Gaudete/ qꝛ nomīa vr̄a ſcripta ſunt in celis. Un̄ iu das ꝓditor/ ⁊ filij iudeoꝝ/ ⁊ vſqꝫ hodie ml̓ ti eijciūt demones/ cū tn̄ ſint demoniacis forte deteriores. Sꝫ vt xp̄s on̄dat nomīs ſui v̓tutē ⁊ ſacroꝝ vboꝝ q̄ illi ꝓferūt effica ciā. vel vt deuotaꝝ p̄cū in humilitate ob lataꝝ exauditorē ſe monſtret hec fieri ſinit. vel vt ſctōꝝ ſuoꝝ magnificet nomē ⁊ gl̓iaꝫ in quoꝝ eccl̓ijs vel corā qͦꝝ reliquijs iſta fi unt. vel alijs de cauſis ſibi notis. ¶ Nō er go appetēda ſunt miracula q̄ cū malis ha bent̉ cōmunia. Miracula ſanctū on̄dunt nō aūt faciunt. Ubi ergo nō eſt neceſſe ad ꝯfirmatōeꝫ fidei. vel vbi hoīes eſſent īgra ti. vel vbi emēdatio vite ⁊ dei gloria nō ſub ſequit̉/ aut vbi ſancti ex teſtīonio ſacre ſcri pture auſteritate vite cū ſctā ꝯuerſatiōe tē poraliū abrenūciatōe. xp̄i imitatiōe. ſiue a lia cauſa ẜm deū eoꝝ ſctītas nota ē. ibi (vt p̄miſi) miracula ꝑ hoīes expetere ſuꝑfluuꝫ vidct̉. Si ꝟo deus faciat miracula abſolu te. ip̄e nouit qͣre. cū etiā qͦtidie eius mirabi libꝰ plena ē terra. ¶ Probatio aūt ſctītatis ꝑ miracula tm̄/ plurimū eſt ſuſpecta. qꝛ (vt ſupͣ dictū eſt) malis ſunt cōmunia. ⁊ multa no xp̄iane/ ſꝫ magice artis oſtentamēta ſūt que a ſimplicibꝰ qͣſi ſctītatis miracula ac ceptant̉. ¶ Deinde notandū ꝙ in legis tꝑe C ꝑ Moyſen fiebāt ſigna ingētia qͥbus ma gi qͥdam/ ꝑ incantatōes fecerūt ſil̓ia. Decē plagꝭ terra egypti fuit attrita. Uirga/ moy ſes diuiſit maria. eduxit aqͣs de petra. Do minus ppl̓o ſuo d̓ celo pluit māna. Trāſi uit ppl̓s ſub Ioſue iordanis fluēta. So nitu tubaꝝ ⁊ clamore ppl̓i corruerūt muri hiericho. Sol nō occubuit duoꝝ dieꝝ ſpa cio. Suꝑqꝫ hoſtes/ lapides ꝑgrādes ceci derunt e celo. In mandibula aſini ꝑcuſſit Samſon mille viros. Sitienti de molari dente eiuſdē mādibule/ egreſſe ſunt aq̄ lar giſſime. ¶ Tꝑe ꝓph̓aꝝ/ Helias mortuum ſuſcitauit. Pallio iordanē diuiſit. Curru ⁊ eqͥs igneis raptus ē Helizeꝰ/ eodeꝫ pallio Helie/ p̄fatū flumē ꝓ ſuo tranſitu ſiccauit. Sale aqͣs dulcorauit atqꝫ fecundas fecit. Mittenti lignū in aqͣs ferrū ſecuris nata uit. Naamā ſyꝝ verbo dn̄i in iordane a le pra mūdauit. eiuſqꝫ lep̄ Iezi adheſit. Mor tuū pueꝝ ſuſcitauit. Eoqꝫ mortuo/ cū per hoſtiū fugā cadauer a qͥbuſdā in eiꝰ ſepul chrū ꝓiectū eſſet. ſacroꝝ oſſiū ꝯtactu reui xit. ¶ Innūerabilia ſunt alia miracl̓a poſt creatōeꝫ celi ⁊ terre. angelorūqꝫ ex nihilo ⁊ hoīs ex limo. tā temꝑe legis qͣꝫ ꝓphetaꝝ fa cta. ſꝫ illis temꝑibꝰ erāt apta. plurimaqꝫ eo rū non ſolū corꝑalit̓ exhibita. ſꝫ ⁊ magnis ſacr̄is obūbrata. ſicut etiā miracula xp̄i q̄ fecit in terris in ꝑſona ꝓpria. ¶ Hec autem antiqͣ miracula qͦtidie in myſterio renouā tur in eccl̓ia/ q̄ etiā tanto maiora ſunt/ qͣꝫto nō corꝑalia/ ſꝫ ſpūalia. Primo maius ē iu ſtificare impiū/ qͣꝫ creare celū ⁊ terrā. vt dic̄ Augꝰ. Itꝭ qͦtidie ꝑ dei gr̄aꝫ ex nihilo .ſ. pec catoribꝰ fiūt angeli. ⁊ ex terreſtribꝰ fiūt cele ſtes. Mare rubꝝ ꝑ qd̓ ſubmerſis egyptijs 412 De non eſu carnium II trāſimus/ baptiſma eſt. xp̄i ſanguine rubri catū. qͦ euaſis vicijs. celū introimꝰ. Man na nō figurale/ ſꝫ reale edimꝰ. Agnū paſca tem xp̄m tollentē pctā mūdi/ in ꝟitate mā ducamus. Uiſum. auditū. guſtū ceteroſqꝫ ſenſus ⁊ mēbra inuicē ſanamꝰ/ cū ad v̓buꝫ dei audiendū. ad deū diligēdū ad eius p̄ce ptā ſeruādū. ad elemoſynas dādū. pctā fu giendū. celeſtia appetēdum. atqꝫ ad cetera deo placita alternatī ꝓuocamꝰ. ac ꝑ hͦ mor tuos ſuſcitamꝰ. ¶ Hec ſub breuitate ꝯͣ eos qui impugnāt ordinē carth̓. qꝛ nō fiant in eis miracula. īmo nec vellēt. potiꝰ ꝟo faciē tes occultarēt. ſic̄ ſepe reꝑtū ē. ¶ Qd̓ autem ſil̓r dr̄. ꝙ nec habeat canonizatū niſi vnuꝫ ſcꝫ ſanctū Hugonē Linconien̄. ep̄m. Rn̄ deo ꝙ nec idē/ ex eoꝝ volūtate ſꝫ regis An glie ⁊ ſuoꝝ inſtātia ē canonizatꝰ. qͣꝫqͣꝫ ſctīſ ſime fuit vite. magnis miracul̓ claruerit. ⁊ ꝓcurator carthuſie magne ꝓfeſſuſqꝫ extite rit. ¶ Credēdū qͦꝫ ē in infinitū pl̓es mortu os ſctōs ⁊ qͦtidie mori qͣꝫ hi ſint q̇ canoni zati ſunt. Neqꝫ em̄ antiqͥtus canonizaban tur. ſꝫ ex certiſſima vite ſctītate colebantur Ut btā Maria magdalena. Ioh̓es bap apl̓i. ceteriqꝫ pl̓imi. Sꝫ ne paſſim ppl̓s in errorē iret. eccl̓ie cēſura/ canonizatōis mo deramē adhibuit. Nā ppl̓us falſo rumore vel ſiml̓ato ſigno vel naturaliū imp̄ſſionū qͦ circa corꝑa occiſoꝝ vel patibula d̓ nocte ardēt qͣſi candele. ignarus/ facillime ſeduci poſſet. vt latronē ꝓ ſctō honoraret. ſic̄ in a liqͦꝝ ſcōꝝ legēdis factū reꝑit̉. ¶ Uirgo ma ria/ nullū legit̉ in hac vitā feciſſe miraculū nec apl̓i in euāgelijs ⁊ epl̓is de eiꝰ ſctītate ⁊ vite excellētia/ mētōeꝫ fecerūt. niſi ſicut ꝓ phete cecinerūt v̓ginē ꝑiturā xp̄m. Ita illi eā peꝑiſſe xp̄m filiū dei. Un̄ ex ꝯſequēti in hͦ ſolo v̓bo ꝙ eſſet mr̄ dei/ oēꝫ exp̄ſſerūt ex cellētiā ⁊ ſuꝑeminētiā totiꝰ puritatis ⁊ ſctī tatis. ſuꝑ oēꝫ creaturam corꝑalē ⁊ ſpūaleꝫ. Querere gͦ eiꝰ ſctītatē ꝑ miracula nō eſſꝫ ſa ne fidei. Nec miracula q̄ ꝑ eā qͦtidie fiunt. ad ꝓbatōeꝫ ſue ſctītatis exhibent̉. nec ſctī tati eiꝰ aliqͥd addūt ſꝫ ad manifeſtādā eius erga nos īmenſaꝫ charitatē ⁊ pietateꝫ quā hꝫ ad deuote eā implorātes ⁊ venerantes. Cōtra impugnates carth̓. quō nō ſit ordo ꝯfirmatus. Dhuc pleriqꝫ eoſdeꝫ īpugnāt quō pͥmo non fuerit ꝯfirmatꝰ eoꝝ ordo a ſede apl̓ica. ¶ Eſt plane ꝯfirmatꝰ ⁊ ſepe. vt pꝫ in pluribꝰ pͥuilegijs ⁊ ip̄is ſta tutis. ¶ Tn̄ demꝰ locū huic obiectiōi. ⁊ ſub paucis v̓bis dicamꝰ ſufficere ad ꝯfirmati onē cuiuſcūqꝫ religiōis collegij ſeu ꝯgrega tionis ſpūal̓ vite ſctītatē. hͦ ē in ſeruitio dei ꝟtuoſaꝫ p̄ſeuerātiā. abſqꝫ etiā approbatōe ſedis apl̓ice. Et hec ē approbatio ſeu ꝯfir matio inuiſibil̓ ſpūſſctī ⁊ ip̄iꝰ vnctio q̄ do cet de oībꝰ. i. Ioh̓. ij. Et hͦ eſt qd̓ dr̄ Actuū v. c. Si opꝰ nō eſt ex deo/ diſſoluet̉. Nec ec cleſia pͥmitiua. īmo iā ꝑ multos annos ad ulta his ꝯfirmatōibꝰ ⁊ approbatōibꝰ vte bat̉. Tandē eccl̓ia videns ꝯfuſionē in reli gionū multiplicatōe ⁊ hereſum pullulati one ſtrictius admouēs manū tanqͣꝫ mr̄ ſol licita/ reprobauit oēs religiones. mendicā tiū qͣttuor exceptis. Neqꝫ amplius aliqͣ re ligio inſtituet̉ niſi approbatiōe ſedis apl̓i ce. De religionibꝰ aut antiqͥs nō legimꝰ ali quā approbatiōeꝫ exp̄ſſam ſedis apl̓ice. ſꝫ eoꝝ vita ſctā eccl̓ia ſciēte ⁊ eis vt viris ſan ctis ⁊ approbatis cōicāte ⁊ multa ⁊ varia pͥuilegia ꝯcedēte/ erat eoꝝ plena ꝯfirmatio ¶ Eſt aūt carth̓. ordo ceteris oībꝰ antiqͥor/ exceptis Bn̄dicti ⁊ Auguſtini ordinibus Fuit em̄ circa annos. xx. an̄ ordine Ciſter cicnj. ⁊ ꝑ centu. xxx. annos an̄ p̄dicatores ⁊ minores/ ceteroſqꝫ mendicates. Finis. Tractatus eiuſdem cācellarij Pariſien̄. de nō eſu carniū carth̓. contra eos qͥ eoſdem ex hoc ſtatuto tanqͣꝫ indiſcretos ⁊ inhumanos iudicant. rōni bus approbās indiſpenſabilem apud eos ſeruari ſolitā carniū abſtinentiā. ¶ Epiſtola. Gregio viro Iohāni de gon 1 nant. qui oliꝫ in ſeculo miles nūc in xp̄i ſeruitute cū p̄clara Carth̓. familia militans illu ſtrius. ſuus Ioh̓es Cācella rius indignꝰ Pariſien̄. triuphuꝫ btītudīs adipiſci. ¶ Tua ſic̄ opinor memit pruden tia/ quēadmoduꝫ ab inclyto p̄ceptore meo nūc ep̄o Cameracen̄. pͥdē poſtulaſti/ vt per tractatū aliquē ex iure diuīo ⁊ valida diſpu tatōe cōpeſceret ac refelleret carnales/ qͥ ce cis ocul̓ ac ſpumāti ore latrāt in religionē carth̓. tāqͣꝫ irrōnabil̓ ſit ⁊ īpia/ ob ꝑpetuaꝫ eoꝝ de nō eſu carniū obẜuatiā. ¶ Attēpta uit hͦ agere idē p̄ceptor meꝰ cui in cācellariY 4 Tractatus atus officio ⁊ in cathedra ſucceſſi/ īmeritꝰ nō tn̄ ad fundū difficultatis vſqꝫqͣqꝫ ꝑue nit. qd̓ agnouerī. plura em̄ ſibi iugit̓ ſuꝑir ruebāt impedimēta. ¶ Quāobrē tui tueqꝫ petitōis nō īmemor/ tādē aliqn̄ ſumpta oc caſiōe in vna ex lectōibꝰ meis conatꝰ ſuꝫ. lꝫ viribꝰ īparibꝰ ſatiſfacere/ pio ⁊ feruido reli gionis tue zelo. ¶ Qd̓ ſi ꝑfecerī id qd̓ opta ui/ gr̄as illi a qͦ oēdonū optimū ⁊ ꝑfectū. ſi minꝰ attigerī ſuppleāt aut corrigat. imꝑfe ctū meū tui frēs. pr̄es mei. ⁊ alij ꝓfundius ſapientes. Bn̄ vale. mei memor in orōnibꝰ tuis. ¶ Et ſi latini forſan eloquij nō ſatꝭ es idoneꝰ auditor. nolito ꝯq̄ri/ qm̄ habes co piā interp̄tū abundantē. p̄dictos pr̄es lo quor. qͦꝝ genibꝰ ꝓuolutus/ or̄onū ſuaꝝ ſuf fragia/ egēs ⁊ mēdicus expoſtulo. ¶ Incipit tractatus Rādis ⁊ mira ē nob̓ iohā nis abſtinētia ⁊ ſobrietas recitata cū dictū ē. locuſtaſ ⁊ mel ſilueſtre edebat. E horrere de facili ſolēt abſti nētiā qͥ voluptatibꝰ deflu unt. qͦꝝ deꝰ vēter ē. ⁊ ſobrietas ab eis auſte ritas īculpat̉. ex ſua īfirmitate vicioſa ī ma loqꝫ radicata ꝯſuetudīe alienā vitā metiē tes/ iudicāt mirabile eſſe aut ſuꝑſticioſum aut īdiſcretū attenuare corpꝰ durꝭ ieiunijs Cōceſſis īſuꝑ cib̓ qͦs deꝰ (inquiūt) creauit ad ꝑcipiēdū cū gr̄arūactōe irridēt nō vtē tes. ¶ Nō aduertūt aut capiūt qͣꝫ leta ſit/ qͣꝫ ſalubris ⁊ expedita/ ⁊ ex bōa cōſuetudīe/ qͣꝫ facil̓ ⁊ iocūda reddat̉. deuotoꝝ ſobrietas qͥ cū apl̓o caſtigāt corpꝰ ſuū ⁊ in ẜuitutē redi gūt. Qui demū corꝑali ieiunio vicia cōpͥ mūt. mētē eleuāt. v̓tutes acquirūt ⁊ p̄mia. Subīde iſta ē infamis palma vicioꝝ. ⁊ ex trema qͦrūdā crimīoſoꝝ īpudētiſſimaqꝫ ꝑ uerſitas. ſctā polluere. calūniari bn̄ acta. et q̄ imitari nō pn̄t ſaltem volūt ea deteſtari. Hīc blādit̉ iniqͥtas ſibi. ſi d̓ ſcītate ꝯfinxe rit ꝓbrū aliqd̓. ſi ꝯͣ bn̄ viuētes īfames ſnīaſ ꝓtulerit. ⁊ aliene vite reprobatōeꝫ ſuā lau dē ⁊ ſolamen eſſe arbitrat̉. ¶ Exꝑimur hāc carnaliū hoīuꝫ īſaniā. tū in ml̓tis. tū noīa tim erga venerabiles pr̄es ⁊ frēs de ordine carth̓. apd̓ qͦs reꝑit̉ ſicubi in eccl̓ia qͥcqͣꝫ ve ſtigij reliq̄rit p̄dicanda illa pͥſcoꝝ patꝝ de uotio admirabil̓ feruor ⁊ ſua ꝓpe modū ī credibil̓ ꝯtinentia. Hos nāqꝫ carth̓. exagi tāt nōnūqͣꝫ ībuti ſapīa terrena aīali ⁊ dyabolica dicētes ꝯͣ charitatē denegare ſibij p ſis p̄ẜtim in īfirmitate poſitis eſuꝫ carniū Uox iſta. vox plane illoꝝ ē qͥ ſuſpirabāt ad ollas carnium egypti. faſtidito manna. ¶ Subijt itaqꝫ pluries animū aliqͥd de hͦ ſcribere/ vt tēptarē funditꝰ eruere/ ⁊ cortice ſublato medullitꝰ ꝑſcrutari id qd̓ difficul tatē affert in pn̄ti materia. Nūc tādē occa ſione ſumpta ex ꝯtextu pn̄tis lectiōis q̄ de abſtinētia loquit̉ Ioh̓is baptiſte conabit̉ idip̄m ꝑagere tenuitas īgenij mei abſolute quidē ⁊ breuit̓. qm̄ veritas lux eſt. ⁊ intuet̉ nunqͣꝫ melius/ qͣꝫ dū nuda breuitate mon ſtrat̉. folijs aut faleris ꝟboꝝ nō magnoꝑe eget. obumbrāt ip̄aꝫ qn̄qꝫ ⁊ offuſcāt verita tē potius qͣꝫ illuſtrēt ⁊ expediāt. Rit igit̉ triplex ꝯcluſio. Una dire I ctern̄ſal̓. Due ſequentes difficulta tū nodos tāgēt ⁊ euoluēt. He diffi cultates p̄cipue ⁊ ſummatī due ſunt. Una de caſu neceſſitatꝭ extreme. Alia de īfirmi tatibꝰ ⁊ abbreuiatōe vite. ¶ Prima ꝯcluſio Pōt rōnabilit̓ in ordine carth̓. eſſe lex vel generale ſtatutū. vt nullus frat̓ illiꝰ ordīs comedat vnqͣꝫ carnes. īmo ⁊ ſi petat qd̓ ſi bi nō mīſtrent̉. Et ad hmōi obẜuatōꝫ fas eſt diſciplinā grauē ꝯͣ trāſgreſſores inſtitui ¶ Scd̓a ꝯcluſio. nō obſtat rōnabilitati p̄ fate legis vel ſtatuti ꝙ dabilis ē caſus in qͦ frat̓ carth̓. etiā ꝓfeſſus/ obligaret̉ veſcicar nibꝰ ⁊ aliꝰ ſibi mīſtrare teneret̉. ¶ Tercia cō cluſio. abbreuiatio vite corꝑalis aūt ſanita tis debilitatio nō auferūt rōnabilitatē p̄fa te legis aut ſtatuti. Uadet̉ ꝑ indirectuꝫ pͥma ꝯcluſio qm̄ niſi ſic liceret generalit̓ ordīaſ ſe. nll̓o mō ſentiēdū ē ꝙ ꝑ tāti tꝑis curſuꝫ .ſ. ꝑ trecētos ānos ⁊ ampliꝰ tal̓ fuiſ ſet lex int̓ ip̄os carth̓. ꝓmulgata ⁊ ẜuata in ter qͦs tot hactenꝰ floruerūt ſumme religio nis ⁊ eximie diſcretōis viri. in iure ciuili ca nonico ⁊ diuīo/ nō mediocrit̓ īſtructi. Ne qͣqͣꝫ inſuꝑ toleraſſet illud eccl̓ia. alioqͥn de diſſꝫ laqueū ſuis fidelibꝰ filijs. qm̄ eos dā nabilit̓ erraſſe ſciuiſſet. neqꝫ tn̄ eos ab erro re reuocaſſet. Alioqͥn p̄terea nō laudaſſent vitā taliū ſctīſſimi viri. quēadmodū deuo tus ⁊ circūſpectiſſimꝰ Bern̄. ad frēs d̓ mō te dei eiuſdē ordīs ſcribēs eos collaudaſſe reꝑit̉. īmo ⁊ ad abſtinētiā ml̓tā īuitaſſe. ob lectās frēs illos in horrēdis frigoribꝰ ma gne carthuſie manētes. ¶ Rurſu ꝑ directū ſic arguit̉. Licitū ē vni vl pl̓ibꝰ ꝑ tota vitā De nō eſu carnium PPCE a carniū eſu ꝓrſus abſtīere. qm̄ ita fecerunt pl̓imi laudabilit̓ ⁊ qͦtidie faciūt. Et apl̓s ſatꝭ īnuit dicēs. Ꝙ ſi eſca ſcādalizat frēm meū/ n̄ māducabo carnes īet̓nū. Qd̓ n̄ po ſuiſſet/ ſi n̄ potuiſſet licite cōpleri. Potuit gͦ irrep̄hēſibil̓r fieri lex ſiue ſtatutū ꝙ illd̓ lici tū iugit̓ ẜuaret̉. qm̄ īfra docebit̉ nil obſta re qͦ minꝰ illd̓ fieri fas exiſtat. ¶ Ceteꝝ lex il la rōnabil̓ cēſenda ē. q̄ religiōi ꝯuenit. que diſciplīe cōgruit. ⁊ q̄ ſalutī ꝓfic̄. quēadmo dū trahit̉ ex dictꝭ Iſido. Sꝫ lex tal̓ d̓ n̄ co medēdo carnes ē hmōi. ꝓut exꝑiētia lōga doctrix ē. Etem̄ ſub hac lege ⁊ ẜm eā religi oſi viri ⁊ diſciplīati ⁊ de ſalute ſua ſolliciti vixer̄t vſqꝫ ad ſenectā bonā ⁊ plenā dieꝝ ī columes in aīa ⁊ corꝑe/ pluſqͣꝫ ī locis alijs pl̓imis vbi ꝯcedit̉ eſus carniū ad ſaturita tē. Deniqꝫ ꝯſtat eos imitatores eſſe ātiqͦꝝ ꝓph̓aꝝ ⁊ heremitaꝝ helie ⁊ helizei ac ioh̓is baptiſte. alioꝝ qͦꝫ ſctōꝝ patꝝ/ ꝑ egyptū olī degētiū. Int̓ qͦs (ꝓut refert hierony. ī epl̓ vna ad euſtochiū) n̄ ſolū carnes ſꝫ ⁊ coctū aliqͥd comediſſe/ luxuria erat. ¶ Pro ꝯcluſi onis huiꝰ corroboratōe faciūt eā oīa q̄ ſcri pſer̄t de ſobrietate ⁊ abſtinētia doctores ca tholici. q̄ pl̓ima ſunt valde. nec egēt h̓ inſe ri. Legat̉ hierony. ī li. ꝯͣ Iouinianū. vbi ex vetuſtiſſimis gētiliū hyſtorijs / ſobrietateꝫ ſtabilit. Uideat̉ idē in vitaſpatꝝ. Et caſſia nus ī ſuis collatōibꝰ ⁊ īſtitutꝭ. Et ꝑſpicuū erit qͣlit̓ ſctōꝝ patꝝ/ īmo v̓ginū ⁊ mulieruꝫ abſtinētia fuit ⁊ ī ſanitate ⁊ īfirmitate ꝯſtā ter mirabil̓. Habemꝰ de venerabili paula cui ī vltīa qͣ obijt egritudīe ſibi ꝑſuaderi n̄ potuit vt vino modico vteret̉. Proīde di ſcretores ciboꝝ refellit Bern̄. in omcl̓. xxx. ſuꝑ Cāti. Et ml̓ta ī hūc modū relicta ſūt a ſctīs ⁊ celeberrime diſputata. Deniqꝫ ve ritas huiꝰ ꝯcluſiōis/ ex deductiōe ſequētiū velut ex nubium obiectaꝝ depulſione ma i N ſcd̓a ꝯcluſiōe vnū ſupponit̉ ꝙ tis eluceſcet. dabil̓ ſit caſus ī qͦ frat̓ carth̓. etiā ꝓ feſſus/ obliget̉ veſci carnibꝰ ⁊ aliꝰ ſibi mini ſtrare teneat̉. Suꝑaddit̉ ad hͦ ꝙ iſtd̓ n̄ ob uiat rōnabilitati legꝭ an̄dicte. Probat̉ ſuꝑ poſitū ī caſu neceſſitatꝭ extreme. qm̄ dabil̓ ē caſus īfirmantꝭ/ vbi medicoꝝ exꝑtoꝝ iudi ciū/ ⁊ ꝯſcīa frīs īfirmitatꝭ ⁊ alioꝝ ſibi mini ſtrātiū/ dictabūt ꝙ ip̄e egrotꝰ abſqꝫ dubio morict̉/ ſi n̄ adiuuet̉ ꝑ eſuꝫ carniū. ⁊ edēdo carnes ꝯualeſcat. Nec ſatꝭ eſſe videt̉ ad ne gādū poſſibilitatē neceſſitatꝭ huiꝰ extreme illud qd̓ ſcpͥſit qͥdā medicoꝝ magr̄ Arnol dus de villa noua/ ꝓ diſſolutōe dubietatis p̄poſite. Ait em̄ ꝙ in egritudīe q̇libet cura bili humidū radicale ſufficieter reſtaurari pōt ꝑ vitella ouoꝝ abſqꝫ eſu carniū reqͥſito Hec euaſio n̄ vſqꝫ q̄qꝫ ſuffic̄. nec difficulta tis radicē euellit. Stabit itaqꝫ ꝙ lāguēs d̓ qͦ ē ẜmo oēꝫ abomīabit̉ vtilē cibū p̄ter car nes aūt ius eaꝝ. ⁊ p̄ẜtī vitella ouoꝝ faſtidi et. ita vt comedere illa ſalubrit̓ aut abſqꝫ vo mitu nō valeat. ¶ Sꝫ tn̄ ne ꝯtrouerſia aut calūnie materia in lōgiꝰ ꝓcedat dabo caſū poſſibilē vbi aliqͥs carth̓. etiaꝫ ſanꝰ moriet̉ abſqꝫ remedio/ niſi carnibꝰ vti ꝯſentiat. vt puta ſi deductꝰ ſit in manꝰ tyrānoꝝ. vbi vl̓ ex neqͥcia vl̓ aliūde/ nihil ꝑmittet̉ ſibi offer ri ad veſcēdū p̄ter carnes. Querēdū ē gͦ in hͦ vl̓ ꝯſil̓i caſu neceſſitatis. an hmōi carth̓. tenebit̉ carnes comedere? ⁊ ſi ſic habet̉ in tētū. ¶ Si diceret aliqͥs ꝙ potiꝰ eligere ha bebit mori famē. dicere eūdē oꝑtebit ex cō ſequēti/ in ſeip̄m manꝰ inijciet ⁊ erit ſuimet occiſor. Iuxta illud vulgatū Amb̓. Paſce fame moriētē ſi nō pauiſti occidiſti. nec ad ſe minꝰ qͣꝫ ad alios p̄ceptū hͦ extendit̉. Pre terea ꝯſuetudo aūt ꝯſtitutio general̓ eccl̓ie de nō comedēdo carnes in die veneris nō obligaret ad ſui ob ẜuatiōeꝫ in caſibꝰ pͥori bus extreme neceſſitatis. īmo nec excuſaret aliquē ab homicidio. qͥ cum poſſet ſaluare vitā ꝑ eſuꝫ carniū/ ſe vl̓ aliū mori ſpōtanee ꝑmitteret abſtinēdo. Secludēdo tn̄ ſꝑ ca ſum grādis ſcādali ī fide. de qͦ dicet̉ poſtea Porro de votꝭ idē ē argumentū. ¶ Eſt aūt fundamētū radicale p̄tacte rōnis in h̓. qm̄ a lege diuīa/ nll̓a lex aut obligatio pure hu mana. pōt abſoluere aūt exciꝑe vl̓ īſtituere ꝙ nō obẜuet̉. Sꝫ hec ē lex diuīa. Nō occi des. A qͣ lege nō legit̉ ꝑ aliqd̓ alid̓ diuinū ius facta exceptio iſta. vt ꝓ obẜuatōe ꝯſti tutōis aut obligatiōis pure hūane ſuꝑue niētis eā tranſgredi liceret. ⁊ ſe mori ſinere fas ē. Un̄ recluſus aliqͥs/ qͥ vouit nō egre di vidēs aliquē in extrēa neceſſitate famis aut ꝑiculi mortꝭ/ ſi nō exeat ⁊ ſuccurrat cū poſſit ꝓ occiſore criminabit̉. qͣꝫtomagis ſi ſibimet in articulo mortꝭ vel tal̓ neceſſitatꝭ ſubuenire ꝯtēpſerit. ¶ Proinde ꝯfirmatio. eoꝝ q̄ dicta ſunt ſumit̉ ex hͦ ꝙ nulla ꝯſtitu tio/ contra charitatem pōt robur obtinere. qm̄ lex ꝓ charitate ſemꝑ fert̉ dum bn̄ fert̉/ quia eſt p̄cepti finis ⁊ plenitudo legis ẜm apl̓m. Eſt aūt ꝯtra charitatem cum in deY 5 Tractatus teriorē vergit exitū/ ſe vl̓ aliū dimittere mo ri modis tactis/ qn̄ ex ꝯceſſiōe diuīa licit̓ ad vitā pꝫ exitꝰ. Deniqꝫ p̄ceptū inferioris ſeu ꝯſtitutio p̄iudicare poſſꝫ p̄cepto ſuꝑio ris dei videlꝫ iubētis ne qͥs ſe ꝑimat. qd̓ qͣꝫ falſū ſit nō videt nemo. ¶ Obijciet forte ali qͥs de machabeis qͥ pͥus elegerūt horridaꝫ morteꝫ ꝑpeti qͣꝫ carnibꝰ ſuillis veſci. Sil̓r de qͥbuſdā alijs in veteri teſtamēto ⁊ nouo qui vel ad exemplū v̓tutis. vel ad euitādū dei iniuriā. vl̓ ꝓ caſtitate ſeruāda. aut in vl tionē inimicoꝝ vt Sāſon. ſemetip̄os peri merūt. ¶ Sꝫ ad multa iſtoꝝ rn̄det Augꝰ. diffuſe .i. de ciuita. dei. Cuius ſnīa final̓ eſt ꝙ niſi ex reuelatōe diuīa/ aut ex ſpāli inſtin ctu dei diſpēſante (hꝫ em̄ deus ptātē vite ⁊ mortis) nō pōt qͥſqͣꝫ manꝰ licēter ſibi inijce re. qͣꝫuis de caſtitate ẜuāda ſpecialior ē dif ficultas/ q̄ tāget̉ inferiꝰ. De machabeis in ſuꝑ alia ē rō. qm̄ lex diuīa ip̄os tūc obliga bat non comedere carnes porcinas. Ideo fatendū ē/ ꝙ citius mortē qͣꝫ eſuꝫ talē debe bat eligere. Nō em̄ trāſgrediēda ē lex dei ꝓ corꝑal̓ vite ſaluatōe. Secus ē nūc vbi tal̓ legal̓ obẜuatio ceſſat. Secus p̄terea vbi n̄ ꝯſurgit obligatio/ niſi ex ꝯſtitutōe pure hu mana Intelligite vigilāter ꝙ dico d̓ ꝯſtitu tiōe pure hūana. Fiunt em̄ qͦtidie leges de malefactoribꝰ occidēdis. ſꝫ nō ſunt ſolum hūane. īmo fundamentū pͥncipale ⁊ auto ritatis robur/ ſortiunt̉ a lege diuīa iubente vt ppl̓s ſuꝰ tollat malū de medio ſui. ⁊ mē brū qd̓ ſcādalizat abſcindat̉. Nolo tn̄ dice re ꝙ iudices poſſint ꝓ qͦlibet pctō ad arbi triū ſuū licēter morte ſtatuere. aut ſtatutaꝫ infligere. ſic̄ de furto mere ſimplici deducit Oquidā doctor. ¶ Ceteꝝ lex diuina hꝫ. Non fornicaberis. nō ꝑiurab̓/ ⁊ ſil̓ia p̄cepta. Id circo qͣꝫtūcūqꝫ poſſet aliqͥs ꝓlōgare vitam ſuā ꝑ fornicatōneꝫ aut ꝑ ꝑiuriū/ nullus ad talia ꝯſentire deberet. ¶ Sꝫ inſtabit aliqͥs rurſus ⁊ dicet ꝙ oīa vota ⁊ leges oēs de qͥ bus loqͥmur fundant̉ in lege diuīa/ in hac ſcꝫ. Redde altiſſimo vota tua. Et hūane in ſtitutōes in illa autoritate p̄latꝭ data. Qui vos audit me audit/ ⁊ qui vos ſper. me ⁊c̄. Et iteꝝ. Que dicūt facite ⁊c̄. ¶ Rn̄det̉ ꝙ in talibꝰ votis aut legibꝰ poſitiuis iſta ſꝑ exce ptio ſubintelligit̉. niſi vbi ꝯͣ dei ſuꝑioris p̄ ceptū cuiꝰ finis eſt charitas militarēt. In de emerſit ꝯſiliū iſtud. In turpi voto/ mu ta de cretū. Ꝙꝫ ſi aliqd̓ votū fieret/ aut aliqͣ lex iuberet̉ ab hoībꝰ abſqꝫ oī exceptōne tali exp̄ſſa vl̓ īplicita irrōnabilitatē manifeſtā ⁊ nō tolerandā lex ⁊ votum ꝯtinerēt. Quo pacto ſic? qm̄ euenire poſſent caſus/ qͥ legē dei in ſui obẜuatōe violarēt. ꝓut ſupponit̉ declaratū eſſe ſatis. Et arbitror illud qd̓ in hac ſcd̓a ꝯcluſiōe ſupponi dicebat̉/ dabilē eſſe .ſ. caſuꝫ in qͦ frat̓ carth̓. etiā ꝓfeſſus/ ob ligaret̉ veſci carnibꝰ ⁊ aliꝰ ſibi mīſtrare tene ret̉. Et iſte caſus ē neceſſitatis extreme. ſeu ꝑ infirmitatē ſeu ꝑ tꝑis aut loci aut tyrāni dis īportunitatē cōtigerit. Iſta tn̄ neceſſi tas qͦ pacto poſſet forſan nō ſꝑ obligare ad vtēdū carnibꝰ p̄ẜtiꝫ in caſu grādis ſcādali ſequēs ꝯcluſio declarabit. ¶ Nunc acceda/ I mus qd̓ reliquū ē in hac ꝯcluſiōe argumē tis ſtabilire. vt declaremꝰ ea q̄ dicta ſunt ſu per iſto caſu neceſſitatis extreme nō obuia re rōnabilitati legis vel ſtatuti carth̓. d̓ nō comedēdo carnes. ¶ Pro qͦ remēorandū ē/ ꝙ ad hͦ nullū votū exp̄ſſum hn̄t. ſꝫ eſt dūta xat q̄dā ordinatio ſiue inſtitutio poſitiua. ne hͦ qͥſqͣꝫ eoꝝ p̄ſumat attemptare. qd̓ ſi fece rit/ ſubiacebit diſcipline ordīs. ⁊ certas pe nas illic exp̄ſſas ſuſtīebit. Et ita fuiſſe oliꝫ inſtitutū apud qͦſdā alios ordines. vt apd̓ frēs p̄dicatores ſub pena carceris referēte qͦdā accepi. ¶ Adde vnū circa qd̓ pn̄s dif ficultas verſat̉. ⁊ qd̓ p̄cipue cauſat apd̓ nō nullos ſcrupulū. Fateor itaqꝫ ꝙ nullus ca ſus in ordinatōe p̄dicta excipit̉ neqꝫ caſus infirmitatis. neqꝫ alteriꝰ neceſſitatis extre me. Que exceptio ſi facta fuiſſꝫ. apponerēt plures digitu ori ſuo. qͥ nūc in ordinatiōeꝫ talē ablatrāt. ¶ Sꝫ rn̄deo/ ꝙ exceptōꝫ hac addere neqͣqͣꝫ oportuit. īmo nec cōgruū fu it. Ꝙ nō oportuit on̄dit̉ pͥmo/ qꝛ lex natu ralis ⁊ diuina ſufficiēter excipiūt. Nunqͥd leges oēs tā eccl̓iaſtice qͣꝫ diuine qͣꝫuis fe rant̉ vniuerſalit̓. ſuſcipiūt tn̄ exceptiōeꝫ ꝓ ut a ph̓o tradit̉. ⁊ ex earundē inſpectōe co gnoſcit̉. illā v̓o exceptōeꝫ ꝯtinuo ad legem ſubiungi nulla eſt neceſſitas. ſꝫ nec eiuſdeꝫ expreſſio requirit̉. Que eſt rō? Quia plerū qꝫ hoc eſſet impoſſibile. Nimirū ⁊ plerūqꝫ ſuperfluum ꝓpter numeroſam ⁊ infinitaꝫ particulariū circūſtantiaꝝ emergentium varietatē. ¶ Rurſus exceptio que ſufficien ter dat̉ intelligi aūt aliūde ſatis trahit̉ non eget exprimi. Sic ē de caſu extreme neceſ ſitatis reſpectu legis aut ꝯſtitutionis de qͣ loquimur. Trahit̉ quippetalis exceptio a lege diuina ⁊ naturali quātum ſufficere de bet. Qm̄ ꝑ ſil̓itudinem ad alias leges con De nō eſu carnium Ix ditas/ vbi ſil̓es ſubintelligunt̉ exceptōnes inſtruit̉ qͥlibet etiā paꝝ doctus ita poſſe ⁊ debere fieri circa inſtitutōeꝫ pn̄tē/ qͣꝫtūcun qꝫ generalit̓ lata ſit. dūmō illā q̄ ſubintelli gēda ē exceptōeꝫ ꝑ exp̄ſſa v̓ba neqͣqͣꝫ exclu dat. Si em̄ diceret ꝯſtitutio illa ꝙ in nul lo caſu/ etiā cuiuſcūqꝫ neceſſitatis extreme liceret comedere carnes ſub mortali pctō. neſcirē fateor ꝯſtitutōeꝫ iſta ab iniqͥtate de fendere. Sꝫ ita nō eſſe docet textꝰ inſtituti onis quē īſpexi. vbi nec obligatio fert̉ ſub pena pctī mortalis. ſꝫ ſolūmō ſub pena di ſcipline ordīs. Nec etiā caſus talis neceſſi tatis extreme ſecludit̉. Interrogati ſiqͥdem eoꝝ aliqͥ excellētes viri ꝑ meip̄m/ qͥd agerēt vbi in deſerto aliqͦ vel carcere nihil habe rent p̄ter carnes ad veſcēdū? Rn̄derunt ſe comeſturos fore abſqꝫ oī ſcrupulo priuſqͣꝫ ( ſe mori ꝑmitterēt. ¶ Audite narratōeꝫ. Cō tigit vnū ex carthuſien̄. dū eqͥtaret/ in tantā ſemel famē ⁊ ſit ī incidere/ ꝙ de ſanguīe eqͥ ſui biberet ne periret. aliud qͥppe qͦ tūc ſu ſtentaret̉ nō habebat. Delatū fuit hͦ ad reli quos frēs/ qui neceſſitatē circūſpecte attē dentes q̄ legē non habet/ eundē abſqꝫ diſci plina vel quauis pena velut innoxiū ſuſce perūt. maxime/ qꝛ ſufficiēter ꝯſtare poterat omnibꝰ de neceſſitate ſua. alioqͥn fortaſſis ſubiacuiſſet diſcipline ordinis. nō qͥdē ex culpa ꝓpria. ſꝫ ad euitandū ſcandalū alio rum. ne deinceps licentiā ⁊ exemplum alij traxiſſent ad comedendū carnes ꝓ libito. Meruiſſet aūt frater ille illā diſciplinā or dinis humilit̓ ⁊ innocēter tolerādo. quem admodū ſentiūt doctores de illo qͥ ꝑ eccle ſiaſticā cenſurā cogeret̉ habitare cum illa que ad veritatē nō eſt vxor ſua legitima/ qͣꝫ uis ita decerneret eccl̓ia. q̄ nō de occultis/ ſꝫ de manifeſtis determinat. Caſus alibi ē exp̄ſſus. Sic dico ꝙ nō eſſet qͥn̄qꝫ incōue niens innocentē carthuſien̄. ꝓ eſu carniuꝫ aut earundē miniſtratōe diſcipline ordīs ad alioꝝ terrorē ⁊ regule inuiolabilitatem ſubiacere. ¶ Atuero dicit alios. Cur nō ex p̄ſſus eſt ⁊ exceptus caſus iſte neceſſitatis ectreme? Dixi iam ⁊ repeto. ꝙ illud fieri nō oportuit. vt ꝓbaui. īmo nec cōgruū apud eos fuit vt deduco. Senſus certe homīs qꝛ ꝓni ſunt ad malū ab adoleſcētia qͣꝫtūcū qꝫ ī freno ⁊ chamo ꝯſtrīgant̉. vix edomari pn̄t qͥn effluāt ⁊ effrenes fiāt. Dū gͦ ꝑuula eis aꝑit̉ rimula licētie/ aut frenū eis tātiſꝑ laxat̉/ fiūt ꝯfeſtī occaſiōe aſſumpta ex ipſa licentia deteriores. Oēs em̄ deteriores ſu mus licētia. vt Comicꝰ dic̄. Quāobrem ſi caſus aliqͥs fuiſſet in inſtitutōe p̄fata ꝯceſ ſus exp̄ſſe de comedēdo carnes formidan dū erat ne paulatī ſuccedētibꝰ tꝑibꝰ magꝭ ac magꝭ dilatata fuiſſꝫ ⁊ extēſa hmōi licētia ⁊ tādē plus ad voluptatē qͣꝫ neceſſitatē de ſeruiſſet. Totū hͦ declarabūt āpliꝰ ſequen tiā. ⁊ exꝑientia teſte defendit̉. Erciā poſtremo cōcluſionē poſui F ꝙ abbreuiatio vite corꝑal̓/ aut ſani tatis debilitatio/ nō tollunt rōnabilitatē p̄ tractādū h̓ eſſe arbitror ⁊ declarādū/ quē fate legis aut ſtatuti. ¶ Non penitꝰ inutilit̓ admodū licitū ē agere ml̓ta ſiue tꝑalia ſiue 8 ſpūalia ſint/ ꝑ qͥ ⁊ in qͥbꝰ/ abbreuiat hō vita ſuā. aut īfirmitatꝭ debilitatē īcurrit. ¶ Se cludo tn̄ in pͥmis ꝙ intētio tal̓ hoīs citius nature ꝯſumētis curſuꝫ .i. ꝑiodū etatis ſue nō ferat̉ directe ⁊ īmediate ſuꝑ eo qd̓ eſt ab breuiare vitā ſuā. vel corpꝰ in egritudinem trahere/ tāqͣꝫ ſuꝑ fine pͥncipali/ aut ꝙ nō fi at ꝓ fine ꝓhibito ⁊ nequā. quēad modū ml̓ ti deſꝑatoꝝ ⁊ fortūas ſuas ferre nō valētiū feciſſe legunt̉. ⁊ vt ſtoycoꝝ error facere ꝯſu lebat. In hͦ ſiqͥdē caſu tales gͣuit̉ peccāt/ et ꝑ leges merito dehoneſtant̉. Hic hꝫ qͦꝫ ve ritatis locū illa hieronymi ſnīa. ꝙ nō refert ſi qͥs ꝑ īmoderatā abſtinētia ſe paulati int̓ ficiat/ aut ſubito. His p̄miſſis ꝓbo qd̓ aſ ſumptū ē. licere .ſ. plerūqꝫ abbreuiare vitaꝫ ſuā/ ī varijs occupatiōibꝰ ſtudijs ⁊ artibꝰ. ¶ Ad oppoſitā em̄ aſſertōeꝫ ſequunt̉ abſur ditates īnūere. int̓ qͣs illa nō mediocris eſt ꝙ qͥlibet teneret̉ vacare ſtudio medicīe aut medicoꝝ ꝯſilijs atꝫ regiminibꝰ ꝯtinue vti deberet. Quare ſic? Conſtat nempe. ꝙ ex ignorantia medicinarum preſeruatiuaruꝫ ab infirmitate. ⁊ conſeruatiuaꝝ ſanitatis. ex omiſſione inſuꝑ medicīalis regiminis irruimus in crebras egritudīes. ⁊ vite ab breuiationē incurrimus. ¶ Rurſus quili bet obligaret̉ deſiſtere ab oꝑibus ⁊ actibꝰ/ ex quibꝰ veniūt cōiter debilitatōes in cor pore. ⁊ eiuſdē corruptio velocior ſubſequit̉ p̄ſertim dū tꝑa ſunt intemꝑata/ ⁊ ex nimio gelū vel eſtu feruido diſcraſiant armoniaꝫ debite ſanitatis. ¶ Quid ꝓinde? Sic cer te agricole/ colere terrā. opilio paſcere gre gem. vindemiator vuas colligere. ruralis falcare fenum vl̓ ſegetes/ curſor legationeꝫ explere deſiſteret. Et ita paſſim in omnibꝰ huiuſmodi penalibus oꝑbꝰ/ ⁊ debite va Tractatus litudini nō paꝝ aduerſis/ valebit argumē tū. ¶ Ceterū poſito iſto ꝯdēnarent̉ oēs di uites qͥ delicatꝭ ac p̄cioſis alimētis nō oc currūt morb̓ pauperū. ſi ſꝑ modis oībꝰ li citꝭ ⁊ poſſibilibꝰ/ ſit ſanitas in ſe vl̓ alijs d̓ neceſſitate ſeruanda vl̓ egritudo pellenda. ¶ Porro cui dubiū eē pōt qͥn militarꝭ exer citatio ſecū pl̓ima accumulet corꝑis incō moda. nūc in ip̄o belli apꝑatu. nūc in tēto rijs aūt caſtrꝭ. aut ſub diuo. demū ī ip̄o ho ſtili ꝯflictu. qͥs neget in his abbreuiari vi tā multiplicit̓ corꝑalē? Quid enūerē labo res. eſtꝰ. frigora. famē. ſitī. curas. vigilias. ⁊ vulnera. qͥbꝰ ip̄a plerūqꝫ vita fūditꝰ extin guit̉? Quis tn̄ dixerit ꝓpt̓ hec repelli a mi litādo reges ⁊ alios reipublice rectores tā qͣꝫ īiuſte agāt ⁊ ī ſeip̄os manꝰ inijciāt. ¶ De niqꝫ de ip̄is mercatoribꝰ qͥd dicturi ſūt nr̄e poſitōi aduerſantes. de qͥbꝰ ait. Faccꝰ Im piger extremos currit mercator ad indos. Per mare pauperiē fugiēs ꝑ ſaxa ꝑ ignes. Quis nō videat ꝙ taꝫ ip̄i qͣꝫ innuerabiles hmōi. hec ⁊ ſil̓ia agēdo patiēdoqꝫ/ vitā ab breuiāt? Quis neſciat ꝙ egritudībꝰ varijs atterunt̉? Uerū tn̄ tꝑalia ſolūmō nūeramꝰˡ ꝓ qͥbꝰ adipiſcēdis ꝯẜuādis. aut recuperā dis n̄ dico īfirmitati ſꝫ vite ꝑiculo ⁊ morti licēter nos exponimꝰ. ¶ Cōcludamus igit̉ arguētes a mīori ad maiꝰ ꝙ ꝓ bonis ſpūa libꝰ acqͥrēdis. ꝯſeruādis. aut recuꝑandis. ſcu reſtaurādis. vel ꝓ mal̓ depellēdis nō ē qͦmodolibet illicitu vel irronabile ſil̓ia ꝑ peti. Quāobre ip̄i carth̓. p̄n̄t ſubijci regule vel ſtatuto. ad cuiꝰ nihilominꝰ obẜuatiōeꝫ ſequit̉ qn̄qꝫ abbreuiatio vite corꝑal̓ vel de bilitatio ſanitatis incurrit̉. ¶ Sꝫ opponet forte ſcrupuloſior aliqͥs ⁊ q̄ret ſi liceat oīno medicinaꝫ ſpuere? Si p̄terea in enūeratis U tꝑalibꝰ exercitijs/ fas ſit qͣlit̓cūqꝫ ⁊ quōcū qꝫ vitā ꝯſumere? Et ſi ſic dicat̉ ſic̄ dictū fu iſſe videri pōt/ licebit cuilibet abſqꝫ vicio tēptādi deū/ oībꝰ ſe ꝑicul̓ morboꝝ ⁊ mortꝭ īprouidū obiectare. Iſtud v̓o noduꝫ qͥſqͣꝫ dixit Rn̄deamꝰ dicētes ꝙ in pn̄ti materia ſic̄ ⁊ in reliqͥs oībꝰ obẜuare ꝯuenit ꝓuerbi um illd̓ poeticū a Terētio cōmēoratū. Ne qͥd nimis. Qd̓ Oratius plꝰ exp̄ſſit dicens Eſt modus in rebꝰ/ ſunt certi deniqꝫ fines. Ultra qͦs citraqꝫ neqͥt ꝯſiſtere rectu. Hoc? dic̄ ph̓s deſcribes v̓tutē eſſe in medio. nō qͥdē indiuiſibili. ſꝫ in certa latitudīe ꝓut eſt ſignū ad ſagittā. ¶ Atuero qͣlit̓ accipiendū ſit mediū hmōi/ ſi qͥſqͣꝫ vlterius ꝑgat inqͥrerc? Rn̄deat ꝓ me idē ph̓s ꝙ mediū illud eſt qͦ ad nos ⁊ vt ſapiēs iudicabit. Neqꝫ em̄ pōt alit̓ ſub generali regula vel arte notifi cari tale mediū. Idcirco v̓tus quā multa gignit exꝑientia/ certiuſqͣꝫ ars ſola/ tale me diū ꝯlecturat. Et qꝛ attēdit ꝑticulares cir cunſtātias oēs clariꝰ ⁊ ſolidius oꝑat̉. qͣꝫqͣꝫ ars ⁊ doctrina multā afferāt cōmoditateꝫ v̓tutꝭ exercitiū querētibꝰ. ¶ Sufficit ergo nobis ꝓnūc verificaſſe id qd̓ aſſumptū eſt ⁊ on̄diſſe ꝙ mediū ſobrietatis ⁊ abſtinētie in ꝓpoſito nr̄o nō ſic iudicabit̉ a ſapiēte ꝙ oīs debilitatio corꝑis ⁊ oē diſcrimen mor tis ſeu male valitudinis/ euitet̉. ¶ Sed ve niamus ad bona ſpiritualia. bona virtutū poſtqͣꝫ locuti fuimus de bonis temꝑalibꝰ vbi lōge minus videret̉ excuſabilis ꝓ acqͥ ſitione earundē abbreuiatio quātalibet vi te corꝑalis. Enumeremus ergo aliqͣs radi ces cauſas vel rōnes ſpūales/ ꝓpt̓ qͥs lici tu ē vite huiꝰ moribūde detrimentū ſubire vel pati. ¶ Et pͥmo qͥdē ad obediendū deo Deinde ad ſatiſfaciēdū ꝓ pctō. Rurſus ꝓ iuuamīe charitatiuo ꝓximi. Ceteꝝ ꝑ euīta tōe gͣuis ſcādali. Porro ad acqͥrendū v̓tu tutes in ſe vl̓ in alio. Et ad extremū ꝓ extir patōe vicioꝝ ⁊ carnis ad ſpm̄ ſubiectione. ¶ Conſtat em̄ qͦ ad pͥmū ꝙ obedientia pōt licite imꝑare vt hō ſubeat mortē corꝑalem ꝑ fide ſuſtinēda. exēplo martyꝝ. vl̓ vbi deꝰ homini reuelaret. quēadmodū de ſamſone ⁊ alijs multis ſentit Augꝰ. de ciui. dei. Ha bet em̄ deus vite ⁊ mortꝭ imꝑiū. Addo ad huc ꝙ etiā vbi nō obligaret̉ qͥs ſemetip̄m ꝓdere qui q̄rit̉ ad necē qm̄ xp̄ianus ē. pōt tn̄ in caſu/ publicis tyrānoꝝ aſpectibꝰ pn̄ tare ſe/ ⁊ ſpōtanee morti tradere ſe. in atteſta tionē ⁊ laudeꝫ fidei ſue. Sic em̄ plures ex martyribꝰ feciſſe narrant̉. qͥ vel nō ceſſerūt ꝑſequētibꝰ. vel eos cū potuiſſent/ nulla via ſe repulerūt. vt ſancta legio Thebeoꝝ. aut deniqꝫ veritateꝫ eis inuitis ⁊ furentibꝰ/ vl tro publicauerūt. Attn̄ neceſſaria ē in hoc loco ꝯſideratio particulariū circūſtantiaꝝ ⁊ vnctio ſpūs. docēs qn̄ ⁊ vbi hoc fas exi ſtit. Si em̄ hoc fieri ſemꝑ liceret nec fugiſ ſet xp̄s. nec dixiſſet apl̓is. Cum vos ꝑſecu ti fuerint in vna ciuitate/ fugite in aliam. ¶ Scd̓a rō ſicut ⁊ ſequēs rei accōmodabi lior eſt quā agimꝰ. Satiſfactio/ itaqꝫ ⁊ iu ſticia ſepe iuoet ml̓ta fieri / ꝑ q̄ abbreuiati onē ſeqͥ vite ꝑſpicuū ē. Uidemꝰ hͦ ī iuſticia forēſi. ⁊ pnīa publica tā ī carceribꝰ qͣꝫ ī alijſ De nō eſu carnium AME vidictaꝝ ⁊ punitionū modis īnūeris. ꝑ fa mē. ꝑ ſitī. nuditatē. ciliciū. v̓bera. exiliū. re cluſionē in acre peſtilēti ⁊ feculēto. ⁊ ꝑ ſil̓ia hoꝝ ꝓ pctīs enormibꝰ. In foro etiā pnīali qͦtidianū ē. Et qͥs in dubiū reuocat/ qͥn li ceat iſtas punitionū afflictōes/ deuota vo lūtate ſuſciꝑe. ⁊ ſuſceptas/ ꝓ ſatiſfaciendo iuſticie ⁊ deo ꝓ pctīs/ laudabilit̓ tolerare. Eſt qͦrūdā opinio d̓ ꝯdēnato iuſte ad mor te/ ꝑ̄ ſuſpendiū ꝑ carcerē aut fameꝫ/ ꝙ pōt abſqꝫ d̓licto ſubt̓fugere/ ſi nihil obſtet eua ſioni ſue. cuiꝰ oppoſitū nō īprobabilit̓ tra dūt alij dicētes ꝙ maere tenet̉. ne violet iu ſticiā ⁊ ſnīaꝫ publicā in ſe lata. Nihilomi nus qͣcūqꝫ mō ſe hēat ꝟitas de obligatiōe ad vnū iſtoꝝ vel ad alteꝝ/ neminē dubita re arbitror qͥn ꝯdēnatus aliqͥs tal̓ ad extre mū ſuppliciū/ meritorie poſſet non fugere cū paterēt exitꝰ liber ꝑ negligētiā cuſtodū ⁊ pōt vltro ſubire ⁊ expectare ſnīaꝫ quā ſcit a ſe meritā ⁊ a iuſto iudice fulminatā. Sꝫ et videri poſſet nō eſſe penitꝰ īprobabile ho minē crimīoſuꝫ/ poſſe adiudicari vt ſeip̄m ꝑ ſe punirꝫ quēadmodū ꝑ alios iuſtiſſime fit. ſiue ꝑ mortē ſiue ꝑ famis inediam. ¶ Ex hac ꝯſideratōe forēſis ⁊ pb̓lice iuſticie/ rō nabilit̓ colligit̉ iuſtificatio religiōiſ carth̓. ba īmo ⁊ alteriꝰ auſterioris Cur em̄ nō pot̓it aliqͥs pctōꝝ ſuoꝝ ⁊ flagitioꝝ ꝯſciꝰ/ q̄ deme ruert morte et̓na. īmo ⁊ tꝑalē ſi publicarēt̉ cur inqua nō poterit talē rigore vite a ſuo iudice ſecreto cui ꝯfeſſus ē īpoſitu tolera re. aūt ꝯſultū ſuſciꝑe. qͣꝫqͣꝫ ml̓to minꝰ p̄ui deat ſe victuꝝ ⁊ īfirmitatibꝰ fatigādū? T i gat̉ Ioh̓. heremita mōtis ſynai. qͥ climacꝰ dr̄ in illo gͣdu ſcale myſtice. in qͦ de pnīa lō quit̉. Refert ꝓfecto ſtupēda. ⁊ forte magis admirāda qͣꝫ imitāda ſuꝑ volūtario carce re qͦrūdā deū placere ſibi volētiū. Ex hoꝝ ꝑſpectōe ſedula/ liquet. qͣꝫ rōnabil̓ ſit ꝓ pec catoribꝰ/ carth̓. in viuēdo ſeueritas. īmo ⁊ ꝓ iuſtꝭ. qͣtinꝰ deo ſatiſfaciāt ꝓ pctīs ꝓprijs vel alienis. tꝑe miſcd̓ie. ne ſeueriꝰ puniat ī cōꝑabilit̓ ille purgatoriꝰ ignis aut gehēna f ¶ Terciā rōnē aſſignauimꝰ charitatē erga ꝓximū. Pōt nimiꝝ charitas frat̓nal̓ imi tatrix eē xp̄i. qͥ pct̄a nr̄a ip̄e tulit. ⁊ lāguoreſ nr̄os ip̄e portauit. Sic venerabil̓ ⁊ ſctūs paulinꝰ Nolane vrb̓ ep̄s ꝓ filio vidue du rā ẜuitutē barbaroꝝ ſpōte ſubijt. Sic ve nerabil̓ ſanctulus ꝓ dyacono morituro ſe met p̄buit mortis diſcrimini. Sic deniqꝫ olī fieri ⁊ nūc ī eccl̓ia qͦtidie ꝓſpicimꝰ. Nā ⁊ ob hāc p̄cipue rōnē/ fuer̄t religiōes īſtitu te ad ſatiſfaciēdū ꝓ pctīs fūdatoꝝ. ⁊ gene ralit̓ oīuꝫ. Sūt nēpe aliqͥ ī ſtatu plāgētiū ſic̄ alij ī ſtatu actiuoꝝ iuxta varietatē dono rū ⁊ officioꝝ corꝑis xp̄i myſtici q̄ diſtribu it ſpūſſctūs ꝓut vult. Si fas ē gͦ (ſic̄ fas ē/ 1 īmo merces magna) ꝓ alioꝝ delictis ſatiſ factōeꝫ ī corꝑe ꝓpo ſuſtinere/ licebit vtiqꝫ ꝯſequēter vitā in hͦ exercitio breuiare. Lau dat̉ īꝑatoris illiꝰ iuſticia ⁊ charitas. qͥ ꝓ fi lio vidue ad excecatōeꝫ āboꝝ ocl̓oꝝ adiu dicato ocl̓i vniꝰ ſaluatōeꝫ ī filio ꝓpͥo alte riꝰ ocl̓oꝝ ſuoꝝ iactura redemit. Collaudat̉ poſtrēo illiꝰ amoris pax ⁊ vinculū inſigne apd̓ ph̓os vbi vterqꝫ amicoꝝ viciſſiꝫ ꝓ alte ro ꝯcertabat occūbere. Sil̓e de v̓gīe q̄daꝫ ātiochēa ⁊ milite tractat Amb̓. declamato rie. Cur gͦ careāt p̄conio ip̄i carth̓. cur non magis attollant̉ laudibꝰ ſuꝑ eoꝝ charitate qui qn̄qꝫ a ꝓprijs pctīs īmunes ⁊ expur gati. nihilominꝰ ferūt ſuꝑ ſe crimīa alioꝝ ī abſtinētijs ⁊ infirmitatibꝰ pl̓imis ⁊ qͦdā mō aīaꝫ ſuā ꝓ alijs ponūt? Collaudādi ꝓ fecto ſunt obtrectatores eoꝝ opprobrio di gni. p̄ſertim ſi eccl̓iaſtici ſunt. Nā q̄ imple tas ē/ eos illd̓ in alijs inculpare qd̓ ſuū de beret eſſe officiū? exercere .ſ. ſemetip̄os in ta libꝰ abſtinētijs. ⁊ ſi nō omnino talit̓ ꝓ ſalu te fideliū ⁊ diuina placatōe ꝓmerēda ⁊ ad uerſis ptātibꝰ debellandis. Nā arma cleri coꝝ ſunt ieiunia plāctꝰ ⁊ lachryme. ¶ Cete rū in qͣrta rōne poſuimꝰ euitatōeꝫ ſcādali. Pro qͦ nō dico mala valitudo. ſꝫ ip̄a etiam mors ſubeūda nōnūqͣꝫ ē. Audiamꝰ apl̓m Si eſca inqͥt ſcādalizat frēꝫ meū nō man ducabo carnes in eternū. Sit ẜm hͦ aliqͥs poſitus in vltima neceſſitate famīs/ coraꝫ idolatris. nō alijs cib̓ veſci ꝑmittunt eū qͣꝫ idolothicis. nūqͥd nō ſubibit tal̓ pͥus mor tē familicus/ qͣꝫ comedat in ſcandalū ſue fi dei. apud idolatras. aut apd̓ frēs xp̄ianos ſimplices. ſi ex hͦ eſu pati ſcādalū ꝓbabilit̓ formidet̉? Puto inſuꝑ apl̓m magis ad eui tatōeꝫ ſcādali puſilioꝝ qͣꝫ ad ꝓpriā corꝑis refrenatōeꝫ aſpexiſſe cū dixit. Caſtigo cor pus meū ⁊ in ẜuitutē redigo. Cur hͦ agis Paule? Ne inqͥt cū alijs p̄dicauero ip̄e re probꝰ inueniar. Nolo dicāt auditores mei Iſte plenꝰ vētre/ de ieiunijs p̄dicat. Iſte re pleta burſa aut arca rgento auro ⁊ veſtibꝰ plurimis/ frugalitatē nobis liberalitatēqꝫ ⁊ indumētoꝝ ꝑcitatē ſuadere conat̉. Me dicus eſt/ curet primo ſeip̄m. Uidetis hic 55 Tractatus mgr̄i ⁊ frēs/ qͣꝫ neceſſaria ē amplior vite au ſteritas in p̄dicatoribꝰ p̄latis ⁊ curatꝭ qͣꝫ in alijs. ⁊ ſi nō ob aliud. ad hͦ tn̄ qꝛ alioqͥn effi cax reddūt v̓bū ſuū. aut oblocutōes a ſub ditꝭ ſuiſ patiūt̉. Nec excuſant̉ penitꝰ qͣꝫuis edomita ſentiāt carnē ſuā. aut ſi obīde pa ti vite carnal̓ diſpēdiū ꝑtimeſcāt. Tradu camꝰ nūc ad rē q̄ tractat̉ rōnē hmōi. ¶ Sit aliqͥs carth̓. vir obatꝰ ī vltīa egritudīe ꝯſti tutꝰ a qͣ liberabit̉ ſi carnibꝰ vtat̉. ⁊ ſciat hͦ ip ſe ſcū ꝑ reuelatōeꝫ ſeu ꝑ medicoꝝ finalē at teſtatōeꝫ. ſeu qꝛ tale ē ſuū dictamē ꝯſciētie. Aīaduertat nihilominꝰ quēadmodū veri ſil̓e ē/ ꝙ comeſtiōe ſua frēs alij vl̓ pn̄tes vl̓ abſentes ad qͦs fama volauerit ſcandaliza būt̉. tū qꝛ īſolitū ē. tū qꝛ n̄ ſufficient̉ erūt in formati de caſu neceſſitatꝭ ſue extreme. De niqꝫ qꝛ tēptabūt̉ vehemēter ad exēplū illiꝰ aſſumere ſibi carnes ī cibos. etiā p̄ter ⁊ ex tra neceſſitatē extremā. Formidabit ꝓīde vir hmōi n̄ abſqꝫ rōe/ ne rigor ordīs paula tim laxatꝰ tādē fūditꝰ euaneſcat neqꝫ reme dij locꝰ hēat̉. Que rō? qꝛ nimiꝝ ſel̓ lapſa re ligio (vt expti ſcripſer̄t) nūqͣꝫ aūt vix reꝑari pōt. Noua faciliꝰ a fundamētꝭ ꝯderet̉. pn̄t quēlibet ſuꝑ hͦ certū reddere aliēa facta ml̓ taꝝ religionū. q̄ ab īitio ſūme diſciplīe fue rūt. ſꝫ ꝑ licētias ⁊ laxatōes pͥmitꝰ modicas deīceps maiores/ ī hāc tātā effrenatōꝫ cor ruer̄t vt nihil plꝰ abſtineāt a ſecl̓aribꝰ nll̓a in ſilētio. ī ieiunijs. eſu carniū. ⁊ alijs diſci plinis diuerſitas īuenit̉. intātū qͥdē vt apd̓ ml̓tos ſtupor ſit. ſi cū ꝓfeſſiōis ſue ⁊ voti ī tegritate ⁊ ſtatu ſalutꝭ/ tales viuere arbitrē tur. ¶ Sꝫ relīquēſ alios ſibijp̄is. Quero ſi carth̓. ille quē loqͥmur teneat̉ aūt ſaltē iure poſſit ī caſu nr̄o abſtīere a carnibꝰ/ dū talia pie recogitat. reuoluit ⁊ formidatꝭ Eſtimo plane neminē ſane ītelligētiū vnqͣꝫ dubita tuꝝ qͥn hͦ poſſit. ⁊ pl̓es ſpero dicturos fore ꝙ ad hͦ ꝓ ſcādali vitatōe obligat̉. Siqͥdeꝫ plꝰ ē aīa ꝓximi qͣꝫ corpꝰ ꝓpriū aūt eſca. qͣꝫ to plꝰ gͦ eſtimāde ſūt tot aīe pn̄tes ⁊ future. īmo tota carth̓. religio. tota ſeueritas. tota qꝫ diſciplīa. Ut qͥd ꝓbatꝰ vir ꝓ modicꝭ vi te diebꝰ iā velit nolit ꝑiturꝭ/ tale religiōi ſue diſcrimē afferrꝫ? Ut qͥd p̄terea ꝓ reſtaurati one mēbri ꝑeūtꝭ ⁊ paulopoſt neceſſario de ſerturi/ totū corpꝰ myſticū ī ceterꝭ ſanioribꝰ mēbris detrimētū patiet̉? Quō dabit totū vite florē ꝓ frībꝰ iſte qͥ tanta cupiditate ꝑti culā egrā ⁊ marcidā/ cū eoꝝ nocumēto reti nere conat̉? Nō eſt ad extremū fidꝰ miles ⁊ ſtrēnuꝰ ille/ qͥ plagas ſuas ſtatī refoueri aut ſanari q̄rit cū totiꝰ ſui exercitꝰ deordinatōe ꝑiculo vl̓ ſtrage. Puto certe gl̓ioſus ille cō feſſor martinꝰ nō feciſſet in hac re ſcrupulū qͥ ſuadētes corpꝰ in vltīo agone ꝯſtitutū/ ſtramētis mollioribꝰ ꝯfoueri magna gͣuita te cōpeſcuit. Sinite īquiēs frēs ſinite. ego ſi aliud exēplū vob̓ relinqͥ peccaui. ¶ Eſto ꝙ hō ſingiari voto ꝑpetue alicuiꝰ abſtinē tie ꝯſtrictꝰ ſoluere illd̓ ꝓ vltīa neceſſitate de beret. Eſto ſil̓r ꝙ carth̓. aliqͥs ad hͦ teneret̉ vbi ſufficiēter ſibi ꝯſtaret de nullo ſubſecu turo fratꝝ vel ordīs ſcādalo. Nihilominꝰ qꝛ rariſſime ⁊ qͣſi nūqͣꝫ circūſtātie tales ꝑit̓ ꝯcurrūt apud carth̓. potuit cū oī rōnabili tate ferri ſuū generalit̓ d̓ nō comedēdo car nes ſtatutū. ¶ Nouiſſime ẜmonē abbreuiā P tes/ tractemꝰ ſil̓ poſtreas duas rōnes. acq ſitionē .ſ. v̓tutū. ⁊ ext̓miniū vicioꝝ. ꝓpt̓ qͣs debilitare corpꝰ ⁊ abbreuiare vitā/ plerūqꝫ fas ē. ⁊ aliqn̄ neceſſitas. ¶ Propoſuit ſalo mon a vino abſtrahere carnē ſuā vt animā ſuā trāſferret ad ſapīam. Daniel ⁊ ceteri ꝓ phetaꝝ vt diuīs reuelatōibꝰ eēt idonei pe ne ſupͣ vires corpus ſub abſtinētia macera bāt. Ampliꝰ tradūt in ꝯtēplatiōibꝰ exꝑti n̄ poſſe aīaꝫ ab egypto tenebroſe carnalitatꝭ niſi ꝑ deſertū fortis ꝯtritōis carnal̓. corꝑa lēqꝫ abſtinētiā faciat nō ſolū a ſuꝑfluis ſꝫ a multis etiaꝫ neceſſarijs. Ad hͦ traduci pōt etiā illd̓ Grego. Nemo pōt app̄hēdere qd̓ ſuꝑ ip̄m eſt. ſi pͥus neſcierit mactare qd̓ eſt Gern̄. hͦ in ſeip̄o ⁊ ꝓprio corꝑe expleuerat qͥ ꝓpt̓ hͦ in egritudines ꝑpetuas inciderat Hāc eſſe cāꝫ opinor p̄cipua/ cur tāta eſt ra ritas tꝑe nr̄o eoꝝ/ qͥ ꝯtēplatōis arcē aſcen dāt ⁊ illic ſtēt. Exigit̉ qͥppe ad hͦ ſobrietas nō illa tm̄mō q̄ ſeruat mādatū ⁊ pctm̄ exi mit. ſꝫ multo aſꝑior ab initio atqꝫ rigidior. Tribulatiōes itaqꝫ corꝑis dilatāt aīaꝫ ad ſuꝑiora. ⁊ ad inferiora ne dilabat̉ ſtringūt. Sic nō inueniēs aīa vbi ſue affectōis pes dilatet̉ aut qͥeſcat. qm̄ inūdauer̄t aq̄ tribu latōis ſuꝑ terrā ſenſualitatis/ regredi com pellit̉ cū colūba ad interioris arcā quictis Qui ꝟo ieiunij tal̓ atqꝫ tribulationū cete raꝝ aſperitatē/ a ſe iugit̓ repulerit mirabor ſi nō expers erit eleuāte ꝯtēplatōis. Et ſi n̄ aſſidue ꝑ ima ſerpet eius animus ꝯtentus cōi mō cognitiōis alioꝝ. ſicut a cōi ritu vi uendi vel ad tp̄s nō ſemet abducit. Uide tis gͦ qͣꝫtū ſeruit ꝯtemplatōis v̓tuti in qua felicitatē ph̓i poſuerūt ip̄a victus aſꝑitas De nō eſu carnium LME ¶ Porro qͥd aget fortitudīs ꝟ̓tus. qͥd zelꝰ aīaꝝ. qͥd ſpēs. qͥd fides ⁊ charitas. vel vt iō̄e in hoībꝰ generent̉ vel genite ꝯſeruētur. augeant̉ roborent̉? Eſtimo nō magnipen dēt corꝑis iacturā/ dūmō ꝑ eā finis ſuꝰ ha beat̉. ¶ Ceteꝝ attēde tibi qͥd debeas aīe ſa nitati ⁊ curatioī a vicijs. qn̄ vt corpꝰ redi mas ferrū patieris ⁊ ignē inqͥt Naſo. ¶ Di cerēt aliqͦ. ſꝫ nō determio ꝙ ꝓ euitatōe do ſoris nimij aut deformitatis fas eēt alicu ius morbū mēbri īcuratū relinq̄re. ex qͦ tn̄ morbo dimiſſo breuiaret̉ vita. Hec abbre uiatio qͣꝫto rōnabiliꝰ tolerabit̉ ad euitādoſ dolores nō momētaneos ſꝫ ꝓ vicijs puni endis ſempit̓nos. ¶ Addamꝰ ꝙ ꝯſuetudo naturā īmutat vſqꝫ adeo / vt venenū cibꝰ eē poſſit. Ol̓tos iā audiui alteriꝰ religiōis qͥ bus in egritudīe vſus carniū ꝯcedit̉ dicē tes abominatōꝫ eis fieri ⁊ nauſeā ſi carnes guſtēt. Malūtqꝫ iugit̓ carere. tm̄ valet ī eiſ ꝯſuetudo. qua ph̓s alterā dic̄ eſſe naturam ¶ Eſto deniqꝫ ꝙ ex eſu carniuꝫ ꝓueniret in caſibꝰ p̄dicte neceſſitatis/ ꝓlōgatio qͣliſcū qꝫ viuēdi. qͥs nouit ſi deterior ex hͦ poſtmo dū egritudo ⁊ laſſitudo ſequet̉? Audi ſil̓e. Eſſent aliqn̄ potōes q̄dā medicinales vt pote laxatiue ſatis idonee ꝓ pnͣti ſtatu pati entis. diſſuadēt illas fidi medici. ne ex vſu taliū/ pigra ⁊ ſegnis in futuꝝ reddat̉ natu gra. Subīde credamꝰ exptis. Aſſerentē ita qꝫ audiui vnū de carthuſienſibꝰ viꝝ plane doctiſſimū. ꝙ plures nūero morerent̉ aut egrotaret in eoꝝ religiōe/ ſi carnibꝰ vterent̉ Cauſaꝫ addebat ꝙ vigilie ⁊ ſolitudo ⁊ qui es ceteraqꝫ deuotōis hmōi exercitia/ dige ſtionē impediūt. ⁊ ita cruditatē qͣꝫdā in ſto macho relīquūt. Addo aliā. qꝛ vix aut ra ro temꝑant̉ ⁊ ſobrie int̓ hec gule īcitamen ta ꝟſarent̉. Nā cur ob aliud ſapiēs vnꝰ me dicoꝝ dixit/ plureſ occiſos gula qͣꝫ gladio? Qd̓ ſi nullꝰ diceret/ tn̄ exꝑiētia loquēte cō gnoſcit̉. Cur aliūde p̄terea religioſi ⁊ rura les a carnibꝰ. īmo ⁊ a vino ⁊ a ceteris gule blādiētibꝰ cib̓ lōge factis/ ſenectā maioreꝫ ſepiꝰ attigūt qͣꝫ alij voluptuoſe ⁊ opulente talibꝰ enutriti? Prepōderāt ſcio ille q̄ aīaꝫ reficiūt cauſe qͣs diximꝰ vt defendat̉ ſobri etas. tn̄ ita loquēdū fuit carnalibꝰ qͥ carna lia p̄ferūt. Ita eoꝝ iniqͥtatē mentiri ſibi do cere debuimꝰ qͥ abbreuiatiōeꝫ viuēdi alijs obijciūt ꝓ crimīe ſuā vitā frequētiꝰ ⁊ o de qͣꝫto indecētiꝰ neqͥus ⁊ ſordidiꝰ ſua voraci tate ⁊ īgluuie mactāt ſuffocāt ⁊ necāt. Qm̄ in ml̓tis eſcis (iuxta ſapiētis v̓bū) multa ē infirmitas. Et ẜm ꝓprietatē ꝟ̓giliani ꝟbi ml̓tos etiā viuos vinū ſomniūqꝫ ſepeliuit ¶ Poſtrēo qͥd eradicatio vicioſaꝝ libidinū 6 in ſeip̄o feruentiū fieri ſuadet. qn̄ nonnulli (qꝛ occaſionē p̄ſtabat̉ alijs luxurie ſua pul chritudo) ſeip̄os lacerabāt ī facie. aut cum ſuis ꝑicul̓ ingētibꝰ exules aufuger̄t? Uul gata eſt Ioſeph hiſtoria. necnon Bn̄dicti Bern̄. ⁊ ſil̓iū. Reꝑtus ē mihi inſuꝑ vnus ſctōꝝ patꝝ. qͥ vt elatōeꝫ ex ſuis viribꝰ ꝯſur gentē cōpeſceret in aīa/ magnis a deo p̄ci bus obtinuit. vt demoniace paſſiōi corꝑ ſubiaceret. ¶ Nō euagemur vlteriꝰ in mateL ria latiſſima de acqͥſitōe v̓tutū ⁊ omiſſione vicioꝝ. ſtrīgat̉ ſermo ad v̓tutē vnicā caſti tatis. ⁊ q̄ſtionē q̄ſtione veluti clauū clauo retūdamꝰ. Quero ab aduerſarijs ſi vouere liceat ꝑpetuā caſtitatē. Nō ita īpudēter de ſipiūt vt hͦ negēt. Nō negabūt īſuꝑ qͥnda bil̓ ſit caſus neceſſitatis extreme qͦ vel a ty rāno aliqͦ vel ꝓpt̓ abūdātiā obſceni illius humoris putreſcētis (vt fieri pōt) ꝑiclita bit̉ vita eiꝰ qͥ vouit caſtitatē ſi nō ſumat ab oꝑe carnali remediū. Peto gͦ ſi tal̓ nō dico fornicari vl̓ adulterari. ſꝫ mr̄imonialit̓ vx orē aſſumere. ⁊ eā carnalit̓ cogͦſcere poſſit ⁊ debeat. qm̄ hͦ agēdo diuturnius viueret vt ſupponit̉? Si rn̄deat ꝙ votū caſtitatis ī pedit mr̄imoniū ꝯͣhēdū etiā in illo caſu ne ceſſitatꝭ extreme Quero pͥmo. Un̄ hͦ hꝫ vt cū votū illud hūana tm̄mo volūtate emiſ ſum fuerit. ac ꝓīde p̄cepto illo diuīo n̄ occi des qͦ pacto pōt obuiare? Ita em̄ pͥus ar gutū ē in ſcd̓a ꝯcluſiōe/ Rurſus pōt ſibi a papa ꝯcedi diſpēſatio ꝯͣhēdi qͥ diſpēſatōe facta nūqͥd vxorari tenebit̉ ꝓ licito vſu car nali ſaluatiuo vite ſue/ aut ſi poterit ſubire mortē/ ne caſtitas ſua ꝟgīal̓ aut vidual̓ de pereat. ¶ Si pͥmū nob̓ donet. cur n̄ ita di cere poſſumꝰ ꝙ n̄ obſtāte cā neceſſitatis ex treme aūt ſuꝑioriſ autoritate p̄t ꝑpetuo vo ueri certa ſobrietas ſic̄ ⁊ caſtitaſ? ſi ꝟo dicāt iuxta cōiorē opīonē ꝙ tal̓ etiā n̄ vouēſpoſ ſit licite pati mortē ꝓ ꝯẜuatōe caſtitatꝭ ꝑpe tue. qͣꝫuis hͦ pati neq̄qͣꝫ obliget̉. Uellē deſi derare vt nob̓ darēt diuerſitatꝭ rōnē ī caſti tate ⁊ ſobrietate. qͣre n̄ vtrobiqꝫ erit ſil̓is h diuini p̄cepti trāſgreſſio. n̄ occides. nūqͥd tal̓ ꝑſeuerat̉ caſtꝰ ī cāu nr̄o. ita ſeip̄m ꝑime re dicēdꝰ ē int̓p̄tatiue. qꝛ ad vitā ſeruandā pꝫ eidē licitꝰ exitꝰ ꝑ mr̄imoniū. ſic̄ de ꝑſeue rāter abijciente carnes nobis opponunt. Tractatus ¶ Diceret fortaſſis ꝙ nulla ē pōderatio di gna ꝯtinētis aīe ẜm ſapientē. Uinculū in ſuꝑ mr̄imonij nō temꝑale ē ſꝫ ꝑpetuū ⁊ ml̓ ta ſecū fert incōmoda. Tribulatōneꝫ inqͥt apl̓s habebūt hmōi. Nolo hic ꝑtinaciter ꝯtēdere. nec in alterutrā partē fixā ferre ſenj tentiā. nolo. qm̄ quicqͥd dicat̉ ꝓ nobis eſt. Nā ſi mors ꝓ caſtitatis v̓tute tolerat̉/ vbi etiā ſine delicto pateret euadendi libertas fas ē ꝓ virtutis adeptōe vel ꝯſeruatiōe/ vi tam nō ſolū abbreuiare. ſꝫ etiā vltro ꝑdere. qd̓ hic ꝓbādū aſſumebamꝰ. Si ꝟo mors vſqꝫ quaqꝫ declināda eſſet in caſu neceſſita tis talis. ⁊ tn̄ votū caſtitatis nō indiſcrete factū fuit. qͣꝫqͣꝫ talē caſum nō exemerit/ cō uincit ſil̓itudo ꝙ ſtatutum de abſtinētia a carnibꝰ rōnabiliter factū vel latū eſt. etiaꝫ ſi nulla ſit exceptōe ꝑ exp̄ſſa verba vallatū ꝓut in ſcd̓a ꝯcluſione dicebat̉. ¶ Obmute ſcāt ergo obtrectatores qͥlibet ꝯͣ ſct̄aꝫ car thuſie ſobrietatē qͥn potius venerent̉ ip̄aꝫ taqꝫ imitatrice Iohanis baptiſte abſtinē tiā. ẜm pn̄tē lectōis noſtre textu. tanqͣꝫ in ſuꝑ ſanctoꝝ patꝝ repn̄tās exēpla atqꝫ ve ſtigia. Acceptet̉ p̄terea. tanqͣꝫ ſatiſfactoria ꝓ ſuis alieniſqꝫ delictis ex magno iuſticie atqꝫ charitatis zelo. Collaudet̉ etiaꝫ velut ꝓficiēs alijs exēplo ⁊ merito. Deniqꝫ ſuſci piat̉ qͣſi generatiua v̓tutū. tā moraliū qͣꝫ in tellectualiū ⁊ vicioſaꝝ cupidinū potēter re p̄ſſiua. ¶ Nunc ad medicos ꝯuerſus obſe cro ⁊ obteſtor eos ꝑ ſalutē aīe ſue/ qͣtinꝰ ar tem ſuā q̄ eſt de medēdis corꝑibꝰ/ arti arti um q̄ eſt regimē aīaꝝ nequaqꝫ oꝑe vel ꝯſi lio dānabili an̄ponat. ſciāt ⁊ obſeruēt/ qm̄ ſicut aīe corpus ita medicinā theologie ⁊ morali ſcīe/ ſic̄ architectonice. ſubijci equū eſt ſeruire ⁊ ācillare. Ad nullā idcirco ſani tatē corꝑis/ medicꝰ aſpirare dꝫ modis aut remedijs aīe ſaluti ꝯͣrijs. alioqͥn abutit̉ ar te ꝓpria. ⁊ deū in ſe ⁊ in ꝓxīo grauit̓ offen V dit. Cautū gͦ ⁊ v̓tuti ꝯſonū dēt ſuis egrotā tibꝰ. p̄ſertim religioſis ꝯſiliū. Caueāt nedū ſanare corpus alienū ſtudēt. ſauciēt aīaꝫ ſu am ⁊ alienā. aut ne deo irato/ vtrūqꝫ corꝑ ⁊ aīa ꝑeat. Si altiſſimꝰ e terra medicinam creauit ſic̄ affirmat ſapiēs nō impugnēt q̄ ſo deū ꝑ donū ſuū. Audiāt medici eiuſdeꝫ ſapiētis ꝯſiliū vt orēt deū vt ꝓſꝑent̉ in ma nibꝰ oꝑa eoꝝ. Sic em̄ ẜm eiuſdē pollicita tionē diſciplina medici ꝑ quā ſeſuāqꝫ artē deo ſubijcit exaltabit caput eius. ¶ Ad no uiſſimū nolo putet me aliqͥs ꝑ dicta q̄cūqꝫ p̄cedētia/ ſecludere velle diſcretōis virtutē in abſtinētia vel ſeruāda vel aſſumēda. ſcio itaqꝫ ⁊ ſic pr̄es determināt ꝙ ad deterioreꝫ exitū ⁊ cui minus ē remedij trahit abſtinē tia indiſcreta qͣꝫ edacitas īmoderata. Hec aūt diſcretōis vtus nunqͣꝫ meliꝰ qͣꝫ in hu militate ⁊ obediētia ſeruat̉. dū videlꝫ ꝓpri ſenſus deſerit̉ ⁊ alieno prudentū ⁊ exꝑtorū ꝯſilio/ ꝓmpte paret atqꝫ ſubijcit̉. Hec aūt obediētia diſcretiōis mr̄/ vbi melius qͣꝫ in religionū ꝓfeſſoribꝰ locū hꝫ? Illic inuigi lat ſuꝑioꝝ exercitata diſcretio vt ſuam vni cuiqꝫ ꝓ qͣlitate ꝯditōis loci aut tꝑis abſti nētiā limitet ⁊ mēſuret. ne qd̓ ꝓ diuino offi cio ſancitū eſt/ tollat illud aut notabilit̓ im pediat. Sciunt ꝙ corꝑalis exercitatio ad modicū vtilis ē niſi ꝓ qͣꝫto iuuat pietatē q̄ ad oīa valet. ¶ Sꝫ poſtulabit a me forſan S aliqͥs minus inſtructꝰ qͥd potiſſimū in ab ſtinētia ne īmoderata ſit prudēs rector attē dit? Rn̄deo ꝙ nō labores. nō vexatōes. n̄ ꝓinde abbreuiatōeꝫ iſtā vite corꝑalis. tan tundē ꝯſiderat qͣꝫtū ne ſenſus efficiant̉ he betes ac ſtolidi / ꝑ exceſſiuā ī ieiunio aut fle tu abūdantiā. ⁊ vt nō ex ꝯſequēti rōnis iu diciū euertat̉. ſenſibꝰ etem̄ vehemēter leſis/ ledit̉ exinde rōnis vſus ꝓpt̓ ꝯnexionē mu tuā ꝓ ſtatu pn̄ti ſenſus ad intellectū. Sit ꝯcedo qͣꝫtuſlibet abſtinētie rigor. dūmō ſa na ⁊ integra ſenſuū viuacitas ⁊ iudiciū rō nis imꝑturbatū maneat. ſalua erūt oīa. At uero ſi ꝯͣ hāc ſenſuū ⁊ rōnis integritate ali qͥs ſuꝑior a ſubditis extorquet abſtinentiā etiā in die veneris ſctā. ⁊ ſi nō ꝓ īpari potē tia tolerādi (qm̄ nō oīa poſſumus oēs) ille diſſil̓r onera abſtinēdi diuidat ſingul̓ ꝓut opus habēt. Affirmo ꝙ iā nō diſcretor ſꝫ deſtructor. n̄ tutor ſꝫ tortor hn̄dus ē ⁊ tāqͣꝫ ꝑnicioſa peſtis declinandus. Nā qͥd fit in ſubito leſa ſel̓ rōne ex ſenſuū ꝑturbatione? Reddit̉ ſiqͥdē hebes. aſꝑ attonitus. ⁊ intra ctabil̓ velut aīalbrutuꝫ. nec iam rōnis vſu ducit̉. ſꝫ furoris ⁊ inſipiētie cuiuſdā beſtia lis īpetu circūagitat̉ ⁊ raptat̉. Ruit poſtre mo in hāc deſꝑate ꝑditōis fouea. vt ſibi ſa piēs videat̉ q̄ ſtolidus ē ſe duce eſſe vult qͥ cecus ē. ⁊ qͥ ꝓprij inops ē ⁊ ſalubris ꝯſilij alieno ꝓrſus obedire recuſat. Curita: qꝛ iā ambulat ī magnis ⁊ mirabilibꝰ ſuꝑ ſe. Ia qꝫ reuelatōibꝰ inſolitis ⁊ miracul̓ faciedis ſe cogitat idoneū. Iā ſomnia. iā fantaſias oēs portetuoſas ꝓ viſiōibꝰ autēticis acce ptat. Iā deniqꝫ niſi miſereat̉ ex alto deus/ In liceat gͣuato d̓bitis ītrare veli. Xxx T. ſ primꝰ ē corruere e mōte illo ad quē angelus aſcēdit et deſcēdit diabolꝰ. ¶ Uidetis qͣꝫ ne pꝰ teſſaria ſit in rectoribꝰ pia diſcretio ⁊ diſcre ta pietas que ſubditos velut cithare cordas nec molleſcere nimis ſinat nec lēteſcere ꝑ de ſidiā. nec ſupra modū tēdat ne rūpant̉ ꝑ ſto liditatē ⁊ inſipientiā. Opus ꝓfecto plenum difficultatis. plenū ꝑiculi ⁊ multe vigilie. ſꝫ meriti grādis ⁊ laudis excelſe. nec deerit pie poſtulatibꝰ vnctio ſpūs q̄ docet de om̄ibꝰ. Ex hīs ad extremū ꝑpēdere fas ē/ qͣꝫ ꝑiculo ſa ſit indiſcretis ſolitudo. qꝛ cū ceciderīt nō habēt ſubleuantē. Secꝰ ī religionibꝰ bn̄ in ſtitutis reꝑit̉. Hec habui q̄ dicerē ſuꝑ q̄ſtio ne ꝓpoſita de nō eſu carniū. qͣꝫqͣꝫ breuitatis amor quedā intacta ⁊ quedā imꝑtractata de ſerere cōpulerit. Hec ē laudabilis ⁊ ab indi ſcretōe libera ſctōꝝ patꝝ abſtinētia. quā et ſi pctōr ⁊ ſcl̓aris imitari nō valeo/ aut nō ſatis volo. veneror tn̄ ī alijs. ammiror ⁊ colo. ve nerandā inſuꝑ colendāqꝫ libēs denūcio ⁊ li bera voce defendo. Spero eqͥdē ex hac pia ſedulitate fructū orationū ſuaꝝ mihi ꝓfutu rū apud illū qͥ iuſſit ne grauarēt̉ corda nr̄a ī crapula ⁊ ebrietate. dn̄m nr̄m ih̓m xp̄m qͥ ē bn̄dictꝰ ī ſcl̓a ſcl̓oꝝ Amen. Finit. Sequuntur quedā ꝓpoſitiones excerpte de lectiōe Cancellarij pariſien̄. Anno dn̄i. Mccccx. apud ſanctū Uictorē. occaſione cuiuſdā dubitatōis ī fa cto vnius militis carthuſien̄. Onuertamꝰ nunc ſermonē ad deciſionē p̄dicte dubitationis lr̄alis/ de vellicatōe ſpicaꝝ alie naꝝ ꝑ diſcipulos xp̄i. an .ſ. illic furti vera ratio/ et ex ꝯſequenti ad reſtitutionē fuerit obligatio. ¶ Introdu cit̉ hec dubitatio qꝛ lr̄alis ē. Et vt inqͥſitio nibꝰ aliquibꝰ nouiter factis fiat aliqua ſatiſ factio d̓ obligatis ex furto vel mutuo. ſi ꝑ re ligionis ingreſſum ſint īmunes a ſoluendo. ¶ Supponamꝰ in pͥmo deſcpͥtōꝫ furti. Fur tū eſt cōtrectatio rei aliene inuito dn̄o. Hec eſt ſuccincta ⁊ generalis furti deſcpͥtio. Cu ius declaratō patere poterit ex corollarijs ſe quētibꝰ. Supponēdo ꝙ dominiū reꝝ ē du plex. vnū diuinū. aliud humanū Humanū ē duplex. naturale ⁊ ciuile ſeu politicū. De pͥ mo ſcpͥtū ē d̓ deo. Dn̄s vniuerſoꝝ tu es. De altero dicit apl̓s. ꝙ oīa noſtra ſunt. Et xp̄s. Primū querite regnū dei ⁊ iuſticiā eiꝰ. ⁊ hec oīa adijcient̉ vobis. De tercio ſcribūt ipſe le ges ciuiles ⁊ canonice. ſicut etiā ſcpͥtura ſa cra ſepe ꝯmemorat ¶ Primū fundat̉ ī titulo creatōis ⁊ gubernatōis reꝝ. Scd̓m ī titulo charitatis ⁊ iuſticie. Terciū in regulis legiſ ciuilis ⁊ canonice poſt pctm̄ ¶ Dicamꝰ ergo veluti corollaria declaratōe ⁊ declaratiua cō ſecutōe/ ꝙ deo approbāte vel iubēte detētio nē vel ꝯtrectationē cuiuſcūqꝫ rei/ nullū cō mittit̉ furtū ab eo qui taleꝫ ſe hr̄e ſcit appro batōꝫ. Sic excuſant̉ filij iſrl̓ a furto dū ſpo liauerūt egyptios. Et intelligit̉ duꝫ tal̓ vtit̉ ⁊ mouet̉ ī hac ſpoliatōe autoritate legꝭ diuīe nō ꝓpria libidine rapiēdi ¶ Dicamꝰ vltra ꝙ in abuſu cuiuſcūqꝫ rei ꝯͣ legē dei ꝯmittit̉ ali quo mō furtū. qꝛ fit quedā ꝯtrectatio rei ali ene que .ſ. ē ipſiꝰ dei. inuito eo .i. ꝯͣdicēte ⁊ ve tāte. ¶ Seqͥtur ꝙ qͥlibet iuſtꝰ pōt vti re qua I libet ſine furto. ⁊ vtēdo ẜm hͦ leges ipſiꝰ cha ritatis. qꝛ ẜm eā ē dn̄s oīm oīa poſſidēs ⁊c̄. Da oppoſitū. iā fieret extra charitatē. ī cuiꝰ titulo fūdat̉ hoc dominiū. ¶ Sequit̉ ꝙ oīs pctōr qͥ abutit̉ creatura/ dici pōt fur ꝯͣ quēli bet iuſtū. qꝛ abutit̉ re iuſtoꝝ ipſis nolētibus hūc abuſū. ¶ Seqͥt̉ ꝙ abutēs re q̄ a nullo ꝓ tūc poſſeſſa ē ciuilit̓ nō ē ex eo fur cenſendꝰ. qꝛ qd̓ nulliꝰ ē occupāti ꝯcedit̉. ¶ Sequit̉ ꝙ vtēs re quā qͥlibet hꝫ ꝓ derelicta vel tāqͣꝫ pro derelicta ẜm interp̄tationē iuris nō ē dicen dus fur. Et hic fundat̉ rōnabilitas p̄ſcpͥtio nis ⁊ iuſta detētio rei q̄ pͥus fuit aliena. Iu ſta inquā nedū ī foro ꝯtētioſo ſꝫ ꝯſcīe ¶ Se quit̉ ꝙ vtēs re aliqͣ ī caſu neceſſitatꝭ extreme nō ē cēſendꝰ fur. qꝛ nō fit hic cōtrectatio īui to dn̄o ẜm iuris diuini ⁊ natural̓/ īmo ⁊ ciui lis interp̄tationē. Cōcedūt em̄ ī caſu neceſſi tatis oīa eē cōia/ ꝓut ī textu pn̄ti ſufficiēter fundatū ē. ¶ Sequit̉ ꝙ vtēs re modici p̄cij q̄ qͣſi ꝓ nullo reputat̉ nō dꝫ cēſeri fur. qꝛ nō iu dicat̉ ꝙ dn̄s hoc nō velit/ aut nō vellet ſi hoc ſciret. Attēdit̉ aūt modicitas p̄cij ẜm ꝑſona rū ⁊ reꝝ. tꝑm ⁊ aliaꝝ circūſtātiaꝝ qͣlitatē. aut ẜm iuris aut dictamīs recte rōnis interp̄ta tionē. qꝛ qd̓ vni paꝝ eēt alteri multū reputa tur ¶ Seqͥtur ꝙ apl̓i nō ꝯmittebāt furtū in vellicatōe ſpicaꝝ. qꝛ reſmodici p̄cij erat. eos inſuꝑ excuſabat neceſſitaſ. deniqꝫ dn̄o ſcien te ⁊ volente hoc fiebat. nā dn̄s oīm ipſe erat xp̄s. ¶ Seqͥtur ꝙ detētor rei aliene/ dū nō hꝫ rē in ſua ptāte vt illā reſtituat. ſꝫ vel vi alteriꝰ vel aliūde factꝰ ē impotēs. ille nō d̓r tūc deti nere inuito dn̄o. Ius em̄ interp̄tat̉. ꝙ dn̄s nō dꝫ velle obligare tunc iſtū ad impoſſibile ꝓ tꝑe qͦ ē ſic impoſſibilitas. qꝛ nec deꝰ ſic obli In liceat grauato debitis gat ad impoſſibile. legi āt diuīe debēt cetere ꝯformari Et h̓ fūdat̉ quō p̄t abſolui in foro ꝯſcīe qͥs obligatꝰ ex furto/ abſqꝫ hͦ ꝙ ſtatī re ſtituat. dū tn̄ habeat ꝓpoſitū d̓ reſtituendo tꝑe ⁊ loco iuxta qd̓ aderit facultas ī toto vl̓ ī ꝑte. ¶ Seqͥtur ꝙ detētor rei aliene/ ſi nō reſti tuat illā/ dū reſtitutio cederet ī p̄iudiciū ⁊ dā nū manifeſtū creditoris nō ē fur appellādꝰ. vt ſi nō reddat gladiū furioſo. Nā reſtitutio q̄ ꝓ charitate inſtituta ē/ ꝯtra charitatē mili tare nō dꝫ ¶ Seqͥtur ꝙ detinēs rē alienā/ de tinet eā inuito dn̄o ẜm iuris natural̓ et ciuil̓ interp̄tationē/ dū habꝫ ſufficiēter vn̄ ſtatim reddat/ differt nihilominꝰ reſtitutionē ī p̄iu diciū vel ī damnū eiꝰ cuiꝰ debitor ē. Patꝫ. qꝛ alteri facit qd̓ nō vellet rōnabiliter ſibi fieri Itē qꝛ alit̓ ꝑiret illa q̄ maxīe ſeruāda p̄feren daqꝫ ē ciuil̓ cōicatio/ ſi pateret via defraudā di creditores. ⁊ ſi nō redderet̉ ī caſu tali vni cuiqꝫ qd̓ ſuū eſt. et hoc in toto vel ī ꝑte. Hec aūt eſt fundamētalis rō qͣre doctores ⁊ leges ponūt/ ꝙ ſeruꝰ ⁊ obligatꝰ rōcinijs publicis/ nō pn̄t liberi ꝓfiteri. ⁊ hec eadem in caſu no ſtro ſe oſtēdit. nec valet allegatio de diminu tiōe ſtatꝰ ſui. qꝛ iā nō eēt ſtatꝰ ꝯſeruatio/ ſꝫ de ſtitutio ⁊ deſtructio/ ſi ex bonis alienis fulci ri quereret̉. ¶ Sequit̉ ꝙ ſicut fama q̄ ē vita quedā ciuil̓ nō pōt ſufficiēter pecunia mēſu rari. qꝛ ſunt diuerſoꝝ geneꝝ. Et ſapiens bo nū nomē plꝰ amat qͣꝫ theſauꝝ. ſic iniuſta ab latio fame nō ꝓprie ꝯtinet̉ ſub furto/ ſꝫ exce dit ip̄m. Hoc ꝯͣ detractores deo odibiles. et ꝯtra ſparſores libelloꝝ diffamatorioꝝ Sic inferri poſſet de au ferēte vitā liberi hoīs vel vxorē alteriꝰ. et ita de reliqͥs. ꝓpter qd̓ furtū ꝓprie nō dicit̉ de illis. ſed de re q̄ ī poſſeſſio X nē cedere ſolita ē. ¶ Seqͥtur ꝙ obligatꝰ alte ri ratiōe furti vel rōne pecunie mutuate nō pōt rōnabiliter ſe reddere ſciēter ⁊ ſpōte im potentē ad ſatiſfaciendū vel ſoluendū. patꝫ. qꝛ alit̓ peccare ꝯtra legē tā naturalē qͣꝫ diui nā ⁊ hūanā de reſtitutōe ablatoꝝ vel debito rū ſolutōe. et de reddēdo vnicuiqꝫ qd̓ ſuū ē. et de nō faciēdo alteri quod ſibi nollet fieri. Nec valet hic allegatio ꝙ ad frugē melioriſ ⁊ altioris vite vult ꝓgredi. qm̄ nō ſunt faciē da mala vt bona eueniāt. nec aliqͥs ditādus eſt cū iactura aliena. ¶ Seqͥtur ꝙ obligatus p̄dicto mō nō vouet licite aliquid abſolute vn̄ reddat̉ ꝑpetuo īpotēs ſatiſfacere nō ha bita licētia vel ꝯſenſu illiꝰ cui manet obliga tus. vel niſi aliūde pateat ꝓbabil̓r modꝰ ad ſatiſfaciēdū. p̄t tn̄ vouere ſub ꝯditōe/ vt qͣntū ī ſe fuerit/ aut alio tali mō. Patet. qꝛ repu taret̉ hͦ ſibi vel ī fraudē vel ī dolū. quēadmo d de ſeruis exp̄ſſe leges ꝯdite ſunt. Secus vbi neſciēter ⁊ ꝗdā bona fide cognoſceretur votū emittere. qd̓ tunc apparebit dū ad inſi nuatōꝫ mali ꝓtinꝰ reſipiſcet. ¶ Seqͥt̉ ꝙ obli gatꝰ vt dictū ē non ē admittēdꝰ ad ꝓfeſſionē faciēdā ī aliqͣ religione/ niſi religio ꝑ ſe vl̓ ali os ſe obliget ad ſatiſfaciēdū ꝓ ſic ꝓfitēte Et ita rōnabil̓ ē ⁊ ſtabili iure tā diuīo qͣꝫ natura li ⁊ hūano fūdata ꝯſuetudo q̄ petit a ꝓfiteri volētibꝰ ſi liberi ſint ⁊ a debitꝭ abſoluti. Cō tra quā inſtitutōꝫ ſi ꝓfeſſio q̄rat̉ fieri ꝑ frau dē vel dolū profitētis/ religio manet libera vt poſteriꝰ eūdē abijciat. Si aūt religio ſic ip̄m obligatū/ p̄ce vel p̄cio ſciēter admiſerit. videt̉ ad ſolutionē obligata iuris interp̄tati on. ⁊ ſi facultas ſuppetat ad hoc ꝯpellēda. p̄ſertim ſi qͥcqͣꝫ a ꝓfitēte ſuſceꝑit ¶ Seqͥtur ꝙ taliter obligatꝰ ſi voueat abſolute vl̓ ꝓfiteat̉ religionē ipſe nō ducit̉ lege ſpūſſctī. ſicut vi det̉ dicere Ray. ⁊ ſui ſeqͣces. Nec ē ī hoc mi nor rō. īmo forte maior de obligato ad ꝑſo nā ſingularē qͣꝫ de eo qͥ reipublice ligatus ē Patet. qꝛ ſpūſſctūs nō īſtigat ad pctm̄ et ad furtū. ⁊ ad agēdū ꝯtra p̄cepta decalogi vel le gis natural̓. vn̄ ⁊ tal̓ ꝓfeſſio eēt oblatio deo de furto vel rapina ⁊ de ſub̓a pauꝑis/ qͣi qͥ vi ctimat filiū an̄ patrē. Et alibi. Ue qͥ edifica tis ſyō ī ſanguībꝰ. Ueꝝ eſt ꝙ obligatꝰ reipu blice vel rōne vſuraꝝ vel aliūde pōt ī caſu a gerēte officiū reipublice abſolui vel licētiari ſicut p̄t fieri de obligato ſub īcerto. vbi reſti tutio vaga q̄ ī pios vſus hꝫ fieri ſola reqͥrit̉. Et hic fortaſſis fuit intellectꝰ aliqͦꝝ/ qͥ oppo ſitū ad ea q̄ dicimꝰ viſi ſūt poſuiſſe. ¶ Seqͥt̉ v ꝙ obligatꝰ mō dicto/ vouēs ītrare religionē dꝫ differre voti executionē qͦuſqꝫ creditori/ bus ſatiſfecerit. Patet. qꝛ al̓s impletio voti v̓geret tūc ī deteriorē exitū. ſic̄ dicūt docto res de habēte patrē ī ncc̄itate ꝯſtitutū. cui pͥ us tenet̉ ꝓuidere de neceſſarijs qͣꝫ votū reli giōis vel emittat vel emiſſū adīpleat ¶ Seqͥ tur ꝙ obligatꝰ mō dicto plꝰ īpedit̉ ſtate tali obligatōe religionē intrare/ qͣꝫ obligatꝰ alte ri ſolo voto vel iuramēto. Patet. qꝛ ſi qͥs iu raſſet ſponte dare alteri cētū florenos. ⁊ vel let intrare religionē/ poſſet hͦ facere nō ſoluē do cētū florenos. qꝛ mutaret iuramentū vel votū ī meliꝰ. Secꝰ eſt vbi ꝯſurgeret obliga tio aliūde ex furto vel pecunia mutuata. E ẜm hoc forte pn̄t cōcordari doctores aliqͥ vident̉ ꝯtrariari ī hac materia. ſpāl̓r ſanctꝰ Intrare religionem XXXIX Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. vlt̓. ¶ Sequit̉ ꝙ obligatꝰ rōe furti vel ꝯmodati/ ſi nō habeat vn̄ redde ret de bonis. tenet̉ ꝑ īduſtriā aūt laborē ſuuꝫ ſi p̄t. acqͥrere vn̄ ſatiſfactōꝫ poſſit īplere. etiā vbi viuēdū eēt ī ſtatu lōge īferiori qͣꝫ ſtatꝰ re ligiōis exiſtat. Nō em̄ oīm ē volare ad alta montana ꝯſilioꝝ/ īpeditis hac vel illa occa ſione alis ad hoc reqͥſitis. Alioqͥn cur n̄ ſil̓r poterit ſeruꝰ rōcinijs publicis obligatꝰ reli gionē libere ꝓfiteri. vl̓ ad ſacros ordīes pro moueri. qd̓ tn̄ oēs negāt. ego nō ſatꝭ intelli go diſſil̓itudīs rōem ¶ Sequit̉ ꝙ ſi neqꝫ de bonis ſuis neqꝫ de induſtria ſua poterit iſte ſic obligatꝰ vnqͣꝫ ſatiſfacere. vel ī toto vel ī ꝑ te. ⁊ hͦ ꝓbabil̓r appareat. ip̄e p̄t autoritate vl̓ de licētia iudicis publici/ religionē intrare Patꝫ. qꝛ p̄t cedere bonis ſuis eadē autorita te. qm̄ inanis eēt actio quā inopia debitorū excludit. Et hͦ intelligēduꝫ adhuc videt̉/ vbi ꝑſona ē libera. ⁊ vbi nō currit lex vel ꝯſuetu do/ ꝙ nō hn̄tes vn̄ ſoluāt/ luāt ī corꝑe. Quē admodū habemꝰ ī illa muliere. cuiꝰ duos fi lios creditor rapuerat ad vēdēdū ꝓ ſatiſfaci endo ſibi. Et ſic forte accipit̉ illud ſapiētis. Qui fenerat̉ mutuū/ ſeruꝰ ē fenerātis. Obli gat̉ em̄ tal̓ ad laborādū etiā ꝑſonal̓r/ vt pate at ſibi facultas ad ſoluendū. Nec dꝫ ſibi fin gere leuiter/ ꝙ ī laborādo patiat̉ detrimentū ſalutis aīe ſue. Nā ī religiōe forſitan ex obe dientia magis habebit circa publica et male alliciēda/ laborē exercere. Sil̓r nec valet al legatio ꝙ liber ē. et ꝙ ꝑſona liberi hoīs n̄ p̄ pecunia ꝯpēſari. qm̄ talis in caſu ſic ſe ſeruū fecit/ ꝙ nō ſolū p̄t ī carcerē trudi ſꝫ vita pͥua ri/ ſicut ſuſpēdia docēt furtū. Rurſum notet̉ hyſtoria vidue q̄ venit ad Helizeuꝫ dicens. Ecce creditor venit vt tollat duos filios me Z os ad ſeruiēdū ſibi. iiij. Re. iiij. ¶ Seqͥt̉ ꝙ ſic obligatꝰ (vt dictū ē) ſi faciat aliqͥd vn̄ renūci et bonis ſue ſucceſſiōis. aut ſi diſtribuat bo na vn̄ pauꝑ ⁊ inhabil̓ ꝑpetuo ad ſoluēdū re maneat. facit qͥdē ſtultē ⁊ iniuſte apud deū ⁊ ẜm ꝯſcīam. nihilominꝰ apd̓ foꝝ publicū po terit hec renūciatio ſeu diſtributio qn̄qꝫ va lida reputari. qͥa nec fert̉ iudiciū tale niſi de manifeſtis. nec īprobant̉ illic ea q̄ nō pn̄t de fraude ſeu dolo ꝯuinci. Et hic eſt laqueꝰ val de magnꝰ ſi tal̓ nō inuenerit hoīes eſſe bone fidei illos qͥbus bona ſua credēdo vel donā do dereliqͥt. Poſtulat tn̄ eqͥtas cōis et bona fides publica / vt tal̓ apud iudices releuatio nē aliquaꝫ ſuꝑ hac querela ſi ad eos deducta fuerit/ inueniat. Primo qꝛ talis nō erat vſqꝫ quaqꝫ liber vt faceret d̓ re ſua qd̓ volebat cū maneret obligatꝰ rōne furti vel mutui. Deī de tal̓ ſi ꝓfeſſionē attētauerit facere. nō eo ip ſo ꝑdidit ius ſuccedēdi ad hereditatē iure ꝓ pinqͥtatis euenientē. cuꝫ ꝓfeſſio nulla fuerit ipſo iure. p̄ſertim reclamāte ⁊ ꝯͣdicēte rōnabi li ꝯſuetudine religionis ſibi notificata ⁊ ex p̄ſſa. ⁊ ex ꝯſequēte deficiēte ꝯſenſu mutuo re ligioſoꝝ. quem ad hoc requiri nemo dubita uerit. ¶ Sequit̉ ꝙ ſi obligatꝰ hͦ mō religiōꝫ vouet vt fraudet creditores ſuos. facit qͥdē ſtulte ⁊ iniuſte. Uidet̉ nihilominꝰ eidē ꝯſulē dū / ꝙ vota religionis qͣꝫtū poterit etiā foris manēs impleat. laborādo apud creditores ⁊ alios ꝙ liber fiat mūdo. ac deinde ſubijciat collū ſuuꝫ xp̄i iugo. Prima ꝑs nūc deducta ē. ⁊ patet aliūde ꝑſpicua ratōe. qm̄ tota vna religio nō dꝫ minori gaudere pͥuilegio qͣꝫ ali qͥs ad religionē illā admittēdꝰ. ſed religio il la manet ſꝑ obligata ad ſolutiōeꝫ debitoꝝ q̄ ꝯtraxit. nec excuſat eū ꝑfectio vite iaꝫ ꝓfeſſe. ergo nec aliū excuſabit ꝑfectio vite ꝓfitende Adde ꝙ olim fuit error ꝯdēnatꝰ pariſiꝰ vni us dicētꝭ. ꝙ ꝓ ſuſtētatōe vniꝰ pueri habil̓ ad lr̄as ſacras/ licebat ſpoliare diuites abutēteſ diuitijſ ⁊ dari tali ꝓ ſpe ꝓficiēdi ī re publica Uide aūt ſi nō ꝓximꝰ ſit error dicentiū ꝙ li citū eſt nō ſoluere creditoribꝰ debita rōe fur ti vel mutui/ qͣtinus hō trāſferat ſe ad vitam altiorē. Hoc em̄ qͥd aliud ē qͣꝫ creditores re bus ſuis ſpoliare? ¶ Si aūt dixerit aliquis. nōne talis intrādo religionē cedit bonis ſu is om̄ibꝰ. ⁊ ita ſatiſfacit. Aduertat qͥ hoc di cit qͥd ē cedere bonis. ⁊ ſub qua recipit̉ quali ficatōe apd̓ iudices. Iurat em̄ cedēs bonis ſuis/ ꝙ ſi venerit aut venire potuerit ad pin guiorē fortunā/ ſoluet ī toto vel in ꝑte ita ꝙ qͥcquid lucrari vel hr̄e deinceps potuerit/ ſit acquiſitū ſuo creditori. ꝙ ſi ſponte ſe reddat impotentē videre facile ē ꝙ peierat. ¶ Talis ſic obligatꝰ ſi ꝓfeſſus ē religionē/ quātū in ſe fuit. ⁊ hoc de ꝯſenſu vxoris ſi fuerit marita tus/ remanet obligatꝰ ad votū caſtitatis. re manet etiā obligatꝰ mō dicto vt votū ſtude at ad effectū rationabiliter deducere. et inte rim viuat ſub regulis illius quā ꝓfiteri cre didit religionis. quantū circūſtantie rerū ꝑ mittere videbunt̉. Equū ē p̄terea vt credito res/ p̄ſertim nō egētes/ reddāt ſe beniuolos exorabiles ad impletionē voti ſui debitoris ⁊ rependbt deus vicem. Finit anno. Mccccx. craſtino Annunci ationis Marie. Z 2 An liceat grauato debitis Adhuc eiuſdem ſu per eodem. Reſuppoſitis veritatibꝰ. xij. ꝓpo I ſitionū p̄cedētiū. ſcꝫ. x. ⁊ xij. ⁊ ali arū decē ſequentiū. Preſuppoſi to inſuꝑ caſu ꝓut ponit̉ ꝑ fratres Carthuſien̄. cuiꝰ initiū ē. Quidā Iohānes olim miles ſecularis Et finit̉. licet de ingreſ ſu quidā diſſentiāt. Dico ego Iohānes can cellarius pariſien̄. indignus. ea que ſentiod̓ hoc caſu. ⁊ de. vij. dubijs ſuꝑ ipſo formatis ¶ Scādaloſe. infideliter ⁊ ꝑuerſe agunt/ qui circa hāc materiā ſciēter variāt ⁊ corrūpunt male narrādo caſus veritatē / duꝫ a doctori bus rn̄ſiones vel opiniones inquirūt. Pa tet. qꝛ imponūt maculā in gloria doctoꝝ qͣn tum in eis eſt. ⁊ tā ſeipſos qͣꝫ alios in erroreꝫ ducūt. Hoc p̄miſi. qꝛ vidi q̄daꝫ ſcpͥta nomi mea aſcpͥta q̄ trūcate recitata erant. ponēdo partē vnā dimittēdo alterā. Uidi inſuꝑ di cta quorundā magiſtroꝝ mihi notoꝝ q̄ nū qͣꝫ fuiſſēt ab eis poſita ſi caſus fuiſſet eis ta liter qualiter mihi pn̄tatus. Preſertim in hͦ ꝙ dicunt illū militē poſſe repetere ꝯiugeꝫ ſu am. nec in aliquo teneri ad religionis obſer uationē in toto vel in ꝑte. Legi deniqꝫ ſcri pta quorundā que vident̉ ideo p̄termiſſa. qꝛ ſonabāt aliter qͣꝫ inquirēs affectabat. ¶ Io hannes miles nō videt̉ ſufficienter ſatiſfeciſ ſe deo ⁊ iuſticie/ dū reſignādo hereditatē ſu am in manu fratris nō fecit petito prius aſ ſenſu ſuoꝝ creditoꝝ. vl̓ ſaltē de autoritate il lorū ſuꝑioꝝ (vt pape vel alterius) qui tranſ lationē poterāt validare. Hoc dictū ſatꝭ in nuit̉ eſſe veꝝ ex v̓bis ipſiꝰ dubij dū dicit̉/ ꝙ minꝰ caute ⁊ minꝰ ꝯſulte ⁊c̄. Et videt̉ eē ꝯtra rietas qͦ mox additur. mō tn̄ meliori qͦ nouit Poterat em̄ modū īuenire/ īmo modos me liores. vt vendendo totā hereditatē ⁊ ſtatim ſoluēdo. vel ꝙ de ꝯſenſu creditoꝝ feciſſet di ctā trāſlatōꝫ. vel ꝙ de auc̄te pape aut princi pis qͥ erga creditores habuiſſēt forte auc̄teꝫ ꝯpellēdi eos ꝯſentire bone equitati vbi ꝓter ue agere voluiſſent aut aliqͦ tali mō. Et note tur xxij. ꝓpoſitio. Notent̉ etiā iura poſitiua de trāſlatōibꝰ. ¶ Fratres carth̓. cū reuerētia loq̄ndo nō vident̉ ſe habuiſſe ſatꝭ caute ⁊ di ligēter/ dū an̄ ꝓfeſſionē vel receptiōeꝫ Ioh̓. militis nō interrogauerūt creditores ſuos ⁊ de trāſlatōe p̄dicta an eēt valida n̄ īforma ti ſunt. Notetur. xvi. ꝓpoſitō. Attento eo ꝙ dicūt iura ignorātiā .ſ. latā aut craſſā reputa ri ī dolū vel fraudē. videt̉ ꝙ iudex in foro ex teriori reputabit p̄dictos frēs. et Ioh̓. mili tē cū fraude ⁊ dolo ꝓceſſiſſe. niſi ſufficiēt̓ fu erit informatꝰ ex circūſtātijs certꝭ de ſimpli citate ⁊ bona fide p̄dictoꝝ. vt ꝙ poterant rō nabilit̓ ⁊ debeāt neſcire modū alteꝝ ſe habē di circa p̄dicta Notet̉ eadē ꝓpoſitio. xvi. Ad dito illo qd̓ ſtatuūt leges ⁊ ꝯſuetudines lau dabiles religionū. de mō examinādi aliqͦs ſi ſerui ſūt ⁊c̄. Et quō poſtannū vel terminuꝫ/ dn̄s p̄t repetere ſeruū. etiā vbi viſus ē ꝓfeſſi onē emiſiſſe forte vna fide qͦ ad fori exteriorꝭ iudiciū. Et ꝑ hec tria dicta videt̉ eē ſufficien ter rn̄ſū ad pͥmū dubiū ẜm duplex iudiciū. ſcꝫ fori. Pꝫ em̄ ꝙ ex circūſtātijs rn̄ſio trahē da ē/ tā apud deū qͣꝫ apud hoīes. Attēdat̉ p̄ cipue ſi creditores qͥ mō ꝯquerūt̉ fuer̄t negli gētes ab initio de ꝯͣdicēdo dicte ceſſiōi vl̓ ꝓ feſſioni/ vel ſi diligētes inuēti ſūt. Staret in caſu ꝙ ingreſſus fuiſſet licitꝰ. ⁊ ꝓfeſſio ſeq̄ns nulla eēt. īmo inualida ⁊ caſſanda. Exēplū ſatis trahit̉ ex p̄cedētibꝰ vbi qͥs ꝓbabilit̓ cre deret ꝙ dn̄s ſuꝰ cuiꝰ ē ſeruus. vel creditores oēs eſſent mortui. aut crederet ꝓbabiliter ꝙ placeret eis ſuus ingreſſus. licet falleret̉. vel vbi aliqua tali ignorātia ꝓbabili laborare ꝑ teſtificatōem alioꝝ aut aliūde. Qua igno rātia ſic ſtāte religionē ingrederet̉. patꝫ iſtud in caſu hoc. Examīet̉ ergo Ioh̓es miles cū fratribꝰ carth̓. ſuꝑ ignorantia ſua mō dicto. ¶ Si fratres carth̓. poterāt ⁊ volebāt ī oēm euentū ſatiſfacere ꝓ Ioh̓. milite. tūc manēt obligati. nec ē facta fraus creditoribꝰ. et ita ꝓfeſſio valet. Si autē nec poterāt nec vole bāt ſatiſfacere. nec ꝯſentiebāt receptōi Ioh̓. militis niſi ſub cōditiōe implicita. nec expli ta ꝙ eſſet liber a debitis. tūc ꝓfeſſio nō ligat fratres qͥn militē poſſint ⁊ poterint expellere Sed miles manet obligatꝰ ad vota religio nis qn̄cunqꝫ ⁊ quōcunqꝫ potuerit illa cōple re. qꝛ fecit qd̓ in ſe ē de vouēdo. Exemplū d̓ ſeruo/ qͥ poſt reductionē eius a ꝓfeſſiōe emiſ ſa ad dn̄m ſuū/ tenet̉ ſi fiat liber votū cōple re. īmo etiā ſtante ſeruitute eiꝰ/ tenet̉ ad ea q̄ pōt ſeruare de votꝭ religiōis / vt caſte viuere ⁊ alia facere ꝑ q̄ nō ledit̉ vel tollit̉ debitū do mino ſeruitiuꝫ. Notet̉. xxiiij. ꝓpoſitio. No tet̉ hic diſtinctio/ ꝙ votoꝝ aliqd̓ ē qd̓ obſer uatū nunqͣꝫ vergit in deteriorē exitū. ⁊ illud ſemꝑ eſt tenendū. Aliud qd̓ obſeruatū qn̄qꝫ vergeret in deteriorē exitu. ⁊ pro tūc non ob ſeruandū eſt. ſed ꝓ alio tꝑe nō vergeret in de teriorē exitū ſua obſeruatio. ⁊ tunc ligat Et V Intrare religionem Vx. i ẜm hoc pꝫ quō votū ſerui obligat/ et quō n̄. Et ita de milite hec dubitatio ablata ē a di ctis meis al̓s circa mat̓iaꝫ hāc qͣꝫtū vidi ꝑ co piā. ¶ Si reꝑiat̉ ꝑ ſufficientē examinatōꝫ/ ꝙ frēs carthu. receperūt ⁊ detinuerūt dictū Io hannē militē in fraudē creditoꝝ/ ipſi et eorū monaſteriū cēſendi ſunt obligati ad ſatiſfaci endū creditoribꝰ quantū pn̄t. Notet̉ ꝓpoſi tio. xvi. Et ẜm hoc facile ē videre quō dict Ioh̓. nō pōt edere carnes. nec vxorē repete re ⁊c̄. Notet̉ modꝰ diſpēſatōis quā aduerſa rij p̄tēdūt habuiſſe qͣliter ī fine vult ꝙ redeat obligatꝰ ⁊c̄. ¶ Stāte caſu nr̄o videt̉. ꝙ nulla ſpes ſit ī Ioh̓e milite ad ſatiſfaciendū credi toribꝰ/ niſi p̄tēdēdo ius ſucceſſiōis ad cauſā vxoris. Et cū ſucceſſionē illā poſſit eque pe tere ꝯuerſando ī monaſterio carth̓. ꝑ ꝓcura tores idoneos ⁊ imploratōꝫ auxilij ſuꝑiorꝭ ſicut extra ꝯſulendū ſibi videt̉ ꝙ maneat et viuat ꝯuerſando monaſtice ī clauſtro ſuo ꝓ ſalute aīe ſue. ſcādala religiōis ſue ⁊ aliorum necnō occaſiones pctōꝝ ꝯtra vota ſua cau te declinādo. alioqͥn videat ne amās pericu lū pereat ī illo. Utꝝ v̓o ipſe Ioh̓. miles ſit nūc habilis ad ſuccedēdū vel vxor ſua. qꝛ ni hil hic inquirit̉. nihil hic rn̄deo. Notet̉. xxij propoſitio ſuꝑ hac re. Sequitur ſceduia ſuꝑ eadem materia. Nīuerſis pn̄tes lr̄as inſpecturis Ioh̓es de bellomonte rector vni 5 uerſitatis mgr̄oꝝ ⁊ ſcholariū pa Criſiꝰ ſtudentiū ſalutē ī dn̄o ſempi ternā. Notū facimꝰ ꝙ Anno dn̄i. Mccccx. xxviij. die Maij. pn̄tata eſt nobis ex ꝑte dn̄i cācellarij eccl̓ie pariſien̄. ſcedula q̄daꝫ papi rea/ ꝯtinēs caſum quēdā cuꝫ rn̄ſionibꝰ et de claratōibꝰ ſuꝑ dicto caſu / ꝑ eundē dn̄m Cā cellariū et alios infraſcpͥtos ſacre theologie dicte vniuerſitatis ꝓfeſſores/ cū ſubſcpͥtōni bus eorundē ꝑ eoꝝ manus ꝓprias. Cuiꝰ qͥ dē ſcedule ⁊ ſubſcpͥtionū tenor ſequit̉ in hec verba. ¶ Quidā olim miles ſecularis multis obligatus debitis. poſt ceſſionē oīm bono ruꝫ ſuoꝝ quā fecit in pn̄tia dn̄i ſui ac princi pis terre/ ea reſignādo in manus fratris ſui germani ad opus ⁊ vſus creditoꝝ ſuorū/ ip ſis licet ignorātibꝰ. ſic ꝙ accepta a p̄fato fra tre ſuo cautōe ꝓmiſſi/ ſub ſigillo p̄fati prin cipis ⁊ ſui / ꝙ de p̄fatꝭ bonis ſoluere deberet ⁊ ſatiſfacere creditoribꝰ eius. videlicet mili tis quondā p̄fati. ipſe ⁊ cōiunx eiꝰ abſtractioris vt aſſeruit vite deſiderio/ pari ſe voto li cētiātes religionē petierūt. Hec ī monaſte rio ſanctimonialiū vbi recepta ⁊ ſolēniter ꝓ feſſa ꝑ nouē fere annos hactenꝰ māſit. Ipſe qͦꝫ ī mōaſterio carth̓. vbi ẜm formā ſtatuto rū ordinis carth̓. et ī hec v̓ba interrogatus. Si liber es. ſi abſolutus. ſi abſqꝫ incurabili morbo. ſi deniqꝫ d̓ querel̓ ſatiſfeciſti? Reſpō dit ad ſingula ſingillatim ꝙ ſic. Sed adiun cto ad vltimā interrogationē mō ſatiſfactio nis vt p̄miſſū ē ſupͣ. vicꝫ via ceſſionis p̄fate. Ad qd̓ pͥor monaſterij rn̄dit ī hec v̓ba. Sci as ꝙ ſi aliqͥd hoꝝ de quibꝰ interrogatꝰ es/ ce laueris. poteris etiā poſt profeſſionē expelli Poſt hec ẜm formā ordinis ⁊ ſtatutoꝝ p̄fa torū tanqͣꝫ nudꝰ ⁊ pauꝑ ſuſceptꝰ/ et ſolēniter ꝑfeſſus ē/ mīme reclamātibꝰ creditoribꝰ ſuis qͥbꝰ protūc vel interim nō ſuerat ſatiſfactū. ⁊ hinc ꝑ ſeptē fere annos ī monaſterio ꝑſeue rauit. Interea ꝯtigit fratrē p̄fati quōdā mi litis infortuniū quoddā incidere/ vt vicꝫ ab hoſtibꝰ ſuis caꝑet̉. vn̄ impotēs videt̉ factus ad exequendū qd̓ ꝓmiſerat de ſatiſfactiōe ꝓ fratre ſuo milite p̄fato. Poſt hec aūt mortu us ē ſocer ipſius quondā militis pr̄ videlicꝫ olim vxoris ſue. Un̄ ꝑſuadētibꝰ qͥbuſdā cō ſanguineis eius ac ꝓpinquis/ occaſione vt eis videbat̉ aliqͣli iā habita tanqͣꝫ iure ꝓpin qͥtatis ac legitime ſucceſſionis ex ꝑte vxoris ſue quondā p̄fati/ monaſteriū ſuū ꝯtra pro hibitōem prioris ſui ad petendū bona qͦn dā ſoceri ſui defuncti vt inde ſolueret debita ſua exiuit. ⁊ ad ſeculū reuerſus habitū ſuuꝫ dimiſit. carnes comedit. et vota profeſſiōis ſue multipl̓r violauit. Et notandū ꝙ in pa tria illa .ſ. in terra hollādie. gelrie ⁊ brabātie religioſi tales ſuccedūt parētibꝰ vel monaſte ria pro eis. ¶ Sequit̉ in ſcedula memorata. Preſuppoſita veritate caſus ſicut p̄miſſum eſt. quē caſū ſub alijs termīs quidā al̓s apd̓ multos d̓ vniuerſitate pariſien̄. variauerūt. dū eoꝝ opiniōes inqͥrerēt. ꝓpter qd̓ nō ē mi randū ſi tunc vno mō quidā rn̄derūt. ⁊ nūc aliā dant rn̄ſionē. qꝛ eiectis interim allegati onbꝰ dicunt̉ ea q̄ ſequunt̉. et q̄ vera reputa mus doctores infra ſcpͥti. ¶ Primo ꝙ mileſ olim de quo fit ſermo incōſulte ſatis religi onē ingreſſus/ ⁊ incaute receptꝰ ē. Ex hoc p̄ ſertim. qꝛ ceſſio bonoꝝ ſuoꝝ fuit incauta ne qꝫ ſufficiēs pro liberatōne ſua a manu credi toꝝ ſuoꝝ. licet debuiſſent citius reclamaſſe. Scd̓o ꝙ profeſſio quā ſolennit̓ fecit nō ob ſtāte ꝙ incōſulte ingreſſus ⁊ īcaute ſuſceptꝰ z De temperantia in cibo. potu ſit/ ligat eum de iure tā poſitiuo qͣꝫ diuīo ad vota religionis. ¶ Tercio ꝙ neuter ꝯiugū p̄ fatoꝝ/ pōt alteꝝ poſt diuortiū ex mutuo cō ſenſu ⁊ approbatōne ordinarij celebratū. ac poſt profeſſionē deſuꝑ ſolēniter factā repete re. ¶ Quarto ꝙ ſic̄ neuter pōt alterū repete re poſt diuortiū ac ꝓfeſſionē. ſic nec bona q̄ alteri eorū ſiue monaſterio ex ꝑte ꝑſone inte rim acqͥſita ſunt ſeu acqͥri ꝯtigerit ī futuruꝫ / debēt alteri ſeu monaſterio eiꝰ/ tāqͣꝫ alterius ꝯiugis coheredi deſeruire. ¶ Quīto ꝙ p̄fatꝰ olim miles/ nimis incōſulte ⁊ inordinate ⁊ il licite ſic a monaſterio ſuo receſſit/ peiuſqꝫ ac ꝑiculoſiꝰ reiecto habitu ſuo foris remanet. ⁊ ꝙ de neceſſitate ſalutꝭ oī tergiuerſatōe poſt poſita qͣꝫtotiꝰ reuerti tenet̉ ad monaſteriū. et ſūpto habitu ſub diſciplina quā ꝓfeſſus ē de gere regulari. Attēto p̄cipue ꝙ manendo ex tra mōaſteriū nō ē idē miles habilior ad ſol uēdū. īmo minꝰ qͣꝫ intra manēdo. ¶ Sexto ⁊ vltīo ꝙ attētis p̄miſſis ꝓfeſſio olim militiſ p̄fati quā fecit ī religione nō obuiat directe ⁊ de ꝑ ſe obligatōi pͥori/ qͣ an̄ creditoribꝰ ex titit obligatꝰ. ⁊ ꝑ ꝯſequēs manet eis obliga tus vt an̄. Sic ꝙ ſi ip̄e tꝑe receptiōis ſue ad ordinē aliqͥd ſecū apportauerit. aut interim aut ī futurū monaſteriū p̄fatū de bonis eiꝰ ꝑceꝑit ꝓ tanto ſaltē/ ſꝑ tenet̉ ſatiſfacere credi toribꝰ monachi ſui donec plenarie eis fuerit ſatiſfactū. ¶ Sequit̉ in ſcedula. Sic ſentio ego Ioh̓. de gerſonno cācel. ꝑiſien̄. indignꝰ. in cuiꝰ teſtimoniū me ſubſcpͥſi ī pn̄ti ſcedula ꝓpria manu. Attētis etiā additōibꝰ circa p̄ dicta/ quas eadeꝫ manu mea ſcpͥſi anno dn̄i Mccccx. xxi. Maij ¶ Ego petrꝰ d̓ dyerreio mgr̄ ī theologia. ꝯformit̓ ad dn̄m Cācell̓. ī hac materia ſentio. ī cuiꝰ teſtimoniū hic me ſubſcpͥſi. ¶ Ego Iordanꝰ morim mgr̄ ī the ologia ꝯformiter ad dn̄m cancel. ī hac mate ria ſentio. ī cuiꝰ rei teſtimoniū me hic ſubſcri pſi. ¶ Ego Ioh̓es dachori mgr̄ ī theologia ꝯformiter ad dn̄m cancellariū ī hac materia ſentio. in cuiꝰ rei teſtimoniū me hic ſubſcpͥſi. ¶ Mihi fratri Guilberno de bunulla ſacre theologie īmerito ꝓfeſſori videt̉ / ꝙ dictꝰ mi les vere ſit ꝓfeſſus. nec p̄t vxorē repetere. qͥn īmo cogēdꝰ redire ad monaſteriū. ⁊ ibidē vi uere ſub diſciplina regulari. In cuiꝰ ſignuꝫ hic me manu ꝓpria ſcripſi. ¶ Ego mgr̄ Guil helmꝰ de xanctis ſacre pagine ꝓfeſſor/ fate or ꝑ pn̄tes ꝙ dictꝰ miles de qͦ caſus ſupͣ po nit̉ vere ⁊ realit̓ ē ꝓfeſſus. ⁊ obligat̉ ad obſer uātiā regularē ſui ordīs. ⁊ cenſendꝰ ē religio ſus. nec p̄t ampliꝰ r̄petere vxorē licite. ſi q̄ tn̄ debita an̄ ingreſſū religiōis dictꝰ miles vel eius vxor ꝯͣxerit. dico ꝙ ſi ſit poſſibilitas ſol uēdi ip̄e vl̓ ipſa tenēt̉ vl̓ manual̓r laborādo ī monaſterio vel ex hereditate paterna q̄ ali cui eoꝝ poſſit ſuccedere ꝑ mortē alicuiꝰ parē tū ſoluere p̄dictoꝝ. ¶ Suꝑ hac materia plu ra poſſint allegari. ſed dimitto cābreuitatis In cuiꝰ rei teſtimoniū hāc determinatōem ꝓpria manu ſcpͥſi ¶ Ego Petrus baardi do ctor ī theologia cōformiter ad dn̄m Cancel lariū ⁊ ad alios mgr̄os in theologia qͥ ī hac materia deliberauerūt idē om̄ino ego ſentio ¶ Ego frater Stephanꝰ ſacre theologie ꝓ feſſor ac mīſter ſācti Maturini pariſien̄. or dinis ſctē trinitatis ⁊ redēptōis captiuorū. ꝯformiter cū opinione mgr̄i Ioh̓is de ger ſonno cācellarij eccl̓ie pariſien̄. delibero In cuiꝰ rei teſtimoniū ſignū meū manuale h̓ ap poſui. Anno dn̄i. Mccccx. ¶ Ego Petrꝰ de nogēto mgr̄ ī theologia/ ſētio debitū et ſalu bre / vt miles olim ꝓfeſſus/ redeat ad religio nē ſub obſeruātia regulari manēs nihilomi nus creditoribꝰ vt p̄mittit̉ vel ꝯuētus ꝓ eo. hec ꝓpria manu. ¶ Ego Petrus de Arrech mgr̄ ī theologia ꝯformiter ad dn̄m cancel. p̄ fatū in hac materia ſentio/ ſtāte ꝟitate caſus eo mō qͦ poſitus ē in folio p̄cedēti. vna cū qͥ buſdā circūſtātijs mihi ꝑ fidedignos orete nus exp̄ſſis. vtpote ꝙ ceſſio bonoꝝ. ingreſſꝰ religionis amboꝝ ꝯiugū. ⁊ diuturna eoruꝫ māſio in p̄fatis religionibꝰ nō latebant cre ditores ſed eis nota erāt hec oīa. neqꝫ ꝓtūc reclamabāt. ꝙqꝫ etiā bona dictoꝝ ꝯiuguꝫ ſi fuiſſent debite collecta. ꝯſeruata ⁊ diſtribu ta. videbant̉ ſufficere ad ſatiſfaciendū credi toribꝰ infra ſatis ꝯpetētes termīos ¶ Mihi dn̄ico parui ſacre theologie indigno ꝓfeſſo ri / videt̉ ſalua oī correctōe / ac dicti olim mi litꝭ reuerētia. ꝙ ip̄i militi nūc aſſerenti ſe ficte intraſſe religionē ad finē talē vel talē nō eſt credēdū. nec ip̄e licite illā religiōeꝫ ſic egredi potuit ſic̄ de facto egreſſus eſt. ⁊ vltra ꝙ nec etiā vxorē ⁊ bona ſucceſſiōis ſuꝑiꝰ tacte p̄t li cite repetere ſeu retinere noīe ꝓprio. ſcriptū manu ꝓpria. ¶ Ego Mattheꝰ roedor ſacre theologie ꝓfeſſor indignꝰ/ ſuppoſita verita te caſus p̄miſſi ⁊ circūſtantiaꝝ eiuſdē in for ma qͣ ponunt̉. ſentio ꝯformit̓ ad deliberatio nē dn̄i cancel. ſupͣ poſitā. In cuiꝰ rei teſtimo niū hāc deliberatōeꝫ meā ꝓpria manu ſcpͥſi ⁊ noīe meo ſignaui. ¶ In quoꝝ teſtimoniuꝫ nos Ioh̓es rector vniuerſitatis p̄fate p̄ſen Et veſtitu prelatorum XI tes lr̄as ſigilli rectorie dicte vniuerſitatꝭ ap penſione/ duximus muniēdas. Anno ⁊ die quibus ſupra. Finit. ¶ Incipit tractatus eiuſdē mgr̄i Ioh̓is de gerſon de tꝑantia in cibis. potū ⁊ veſtibus p̄latoꝝ. Am ī vna pͥori lectiōe abſolui L ſic̄ potui/ dubitatōꝫ nō medio 1M D crem/ ſuꝑ abſtinētia ꝑpetua a carnibꝰ. an licita ſit apd̓ ſolita rios religioſos imitatores io hānis baptiſte ī heremo. Uellē nūc ſub ꝯpē dio maiori ſil̓r elucidare qͣlis tꝑantia ī cibiſ ⁊ potibus. in veſtitu ⁊ ceteris. aut neceſſaria ſit aut cōgrua p̄dicatoribꝰ aut p̄latis/ qͦꝝ eſt officiū inſtar Ioh̓is/ p̄ire an̄ faciē dn̄i. ⁊ pa rare vias eiꝰ ad dandā ſcīaꝫ ſalutis plebi ei ¶ Ad hāc dubitationē ſub vnica ꝯcluſiōe rn̄ deo. Expediētius ē ⁊ efficacius p̄dicatorē ⁊ p̄latū declinare ad auſteritatē vite ⁊ parcita tē in veſtibꝰ. in cibis ⁊ potibꝰ ⁊ paucitate ſer uitoꝝ ⁊ ſil̓ibꝰ/ qͣꝫ homībꝰ ſecularibꝰ talibꝰ cō formari. Et in pͥmis ſi attendimꝰ vitā xp̄i q̄ noſtra ē inſtructio/ ſi p̄terea apl̓oꝝ ⁊ alioruꝫ ſctōꝝ exēpla recogitamꝰ/ ꝑſpicuū eē debebit apud xp̄ianū id qd̓ dicimꝰ. Fateor (inqͥt di ſcretiſſimus Aug.) fateor/ d̓ p̄cioſa veſte erū beſco. nō em̄ decet hanc cōfeſſionē. nō hanc monitiōꝫ. nō decet hec mēbra. nō decet hos canos. ¶ Et arguo ſic inqͥſitiue. Pompaꝫ in veſtibꝰ. ī fercul̓. ī ſeruitoribꝰ/ aut q̄rūt eccl̓ia ſtici ad placēdū deo. vl̓ vt ꝓficiāt ꝓximo. vl̓ ad eccl̓ie honeſtatē ⁊ auc̄tē. Quidam em̄ ad aliquā haꝝ rationū confugiunt. On primū vt placeāt deo. qm̄ verū I eſt illud Hiero. nō tenera veſtis ſed Ymūdicia mētis ornatū facit clerico rū. Conſtat inſuꝑ plus placere deo oꝑa pie tatis in quibꝰ pn̄t expendi ea que talis pō pa requirit. Si queris igit̉ plus deo place re oꝑa deo magis placentia facito. alioquin apud te mentit̉ iniquitas ſibi. ꝙ iam nō ſoli deo magis ꝑ talia placere contendis. ſed vel tibi vel mundo. Iquerūt eccl̓aſtici ꝑ talia ꝓficere ꝓ ximis ⁊ ſubditis/ videāt obſecro ne turpiter fallant̉. ⁊ tota (vt aiunt) via Gerret. Plus em̄ ſcādalizat pompa clericoruꝫ ipſos laicos/ tam pͥncipes qͣꝫ alios/ qͣꝫ edifi cet. Plus ad indignationē ⁊ murmur et in uidiā eos ꝯcitat qͣꝫ ad amorē. ⁊ plus augēt ī eis auariciā ⁊ ſuꝑbiā qͣꝫ extinguāt Debꝫ aūt eſſe officiū clericoꝝ/ monere ſubditos v̓bis ⁊ exemplis ad v̓tutū exercitia humilitatem frugalitatē et ſobrietatē. Porro nō hꝫ opus iſta ꝑs allegatōibꝰ ſcpͥturaꝝ vt doceamꝰ pō pā eſſe in ſcandalū laicorū. Interroget̉ exꝑi entia ⁊ magna voce clamabit. Ita eſt. nihil verius eſt. Nā vn̄ fuit tanta principū ⁊ ſecu lariū deuotio apud antiqͦs eccl̓iaſticos pau peres ⁊ pannoſos? Un̄ tātus honor. tāta re uerentia. tātus cultus? vtiqꝫ qꝛ pompas ta les nihilipēdebāt. Idcirco tanqͣꝫ apud bo nos ⁊ fideles diſpēſatores copioſiſſime eis miniſtrabant̉ diuitie. qui poſtqͣꝫ inſoleſcere ⁊ eis abuti ceperūt in cōtrariū ꝟ̓ſa ē pͥor lar gitio. dico in direptionē ⁊ ꝯtemptū. Audi ui his auribꝰ vnū ex pͥncipibꝰ nr̄i tꝑis p̄cel lentē. corā quo dū fieret ſermo de refrenatōe ⁊ moderatōe pompaꝝ ſtatuū in regno fran cie nimis exuberantiū ⁊ aliaꝝ expenſaruꝫ ꝓ pter quas niſi ꝓuiſū fuerit. fraudes. rapine ⁊ iniuſticie ⁊ odia ⁊ ſeditōes ſaltē occulte fi unt. ꝓpter q̄ oīa teſte ſapiēte regnū de gente in gentē tranſfert̉ Rn̄dit indignabūdꝰ pͥn ceps ille. Incipiat eccleſiaſtici apud qͦs to ta pomꝑa ē. tota ſuperbia ⁊ in veſtibus ⁊ in prādijs ⁊ in om̄ibꝰ ⁊ de ſingularibꝰ facta eſt tūc narratio. vbi q̄ ad honorē ſuū eccl̓aſtici vident̉ agere illa in magnā eoꝝ ⁊ ſue eccleſie ꝯtumeliā ⁊ ꝓbrū ꝯmemorata ſunt. prandia loqͦr ⁊ cetera ꝓdigalitatis facinora ¶ Si ꝟo I dicāt eccl̓iaſtici/ ꝙ talia nō agāt ad ſuꝑbiaꝫ ſua vel excellentiaꝫ. ſed vt ꝯforment̉ ill̓ apd̓ quos viuūt. ⁊ vt erubeſcētia videtur niſi ho norabiliter ſint inter ꝓximos ⁊ alios. immo qd̓ ampliꝰ ē/ vt ſcādaliſent eos tāqͣꝫ ipſi ſint auari vel hypocrite ficti niſi ẜm tꝑa tꝑaliter ſe habeant. ⁊ moribꝰ alioꝝ ꝯformes ſint. Ui deāt obſecro ſic dicēteſ. Primū ne ꝯͣriēt̉ huic p̄cepto. Nolite ꝯformari huic ſcl̓o. Ne p̄te rea ip̄i qͦꝝ int̓eſt errores alioꝝ corrigere in ſi miles aut peiores ruāt dū eos nō emēdare ſed imitari volūt. Ita ne vicꝫ ſi oēs ſuꝑbi fa cti ſunt. auari. diſſoluti. ꝓdigi ⁊ reprobi/ ip̄i eccl̓iaſtici ne diſſil̓itudīe ſua eos offendant paria vicia ſectabunt̉. Abſit. imitāda potiꝰ ē hūilitas xp̄i. nō exhorrēda. nec erubeſcenda vilitas q̄ ꝓpter eū in ſuijpſius deiectionē ſu ſtinetur. ¶ Ceterū cum addunt ſibi p̄cauere ne de auaricia ⁊ hypocriſi notent̉ ſi fuerint ī talibus pompis partiores ceterꝭ. Eſſet hec euaſio colorata / ſi nō eſſet modus rationabi lis ⁊ pius ⁊ iuſtior. ꝑ quē hanc ab hoīm cor bolerent. Fateor em̄ et Z 4 A De tēperantia in cibis potu ſic ē oportere viros eccl̓iaſticos tollere quā tū cōmode pn̄t/ oēm ab eis auaricie ⁊ hypo criſis ſuſpitionē ſi prodeſſe ſubditꝭ voluerīt Uerū qͥppe ē illud Aug. ꝙ bonā ꝯſcīaꝫ deo proximis v̓o famā bonā debēt. et in hoc cō dolēdus eſt qui famā ſuā negligit. Ꝙ ſi qͥs ex p̄latis ſibi parce viuat/ pomꝑas oēs abi ciēs vel abhorrēs/ theſaurizet nihilominus ⁊ extorqueat vndecūqꝫ pecunias. reddit ſe nō negabo ꝯtemnēdū longe ampliꝰ/ qͣꝫ ſi nō dicā liberaliter ſed ꝓdige et pompatice v̓tu te polleat/ niſi ꝙ tꝑantiā iſtā exterioreꝫ mo deratiorē on̄dit/ iudicabit̉ rōnabilit̓ fermen tatꝰ fermēto phariſeoꝝ qd̓ ē hypocriſis. Di cet̉ nempe iſtā pompā extrinſecus negligere nō ad humilitatē ſed tenacitatē. nō ad v̓tutē ſed ad celandū qualicūqꝫ mō vite ſue turpi tudinē. vel deniqꝫ ſic vt lucroſius atqꝫ liberi us ſubditos ſeducat. ſeductoſqꝫ licētiꝰ ſpoli et. laceret ⁊ ꝑdat. ¶ Quid igit̉ acturus ē p̄la atus ne ſubditoꝝ morſibꝰ pateat tanqͣꝫ auar ſeu tenax. ſordidꝰ aut fictus/ ſi non laute vel vſitata aliorū prodigalitate vixerit. ſi nō ec cleſiaſtica bona in vſus ꝓphanos diſſipaue rit in veſtibꝰ ⁊ prādijs. ī familiaribꝰ ocioſis ⁊ diſcolis. qͥd inqua acturus ē⁊ Reſpondeo ſub vna veritate ſatis notāda. Uir eccl̓iaſti cus/ p̄ſertim curatꝰ vel p̄latꝰ/ nō ſolū pōt lici te dare ī publico elemoſynas ſuas ⁊ an̄ ſe tu ba canere. hoc ē ſe manifeſtare cū facit elemo ſynā. Sed etiā ad hoc agēdū obligat̉ ꝓ loco ⁊ tꝑe/ tāqͣꝫ ī exemplū poſitꝰ alioꝝ. ⁊ velut lu cerna ardēs ſuꝑ candelabꝝ vt om̄ibꝰ luceat qͥ ſūt ī domo eccl̓ie ſue. Si aūt egerit hͦ/ tol let oēm ſuſpitionē tenacis auaricie qn̄ mon ſtrabit oꝑbꝰ/ ꝙ ſibi parcꝰ ē/ vt alijs fructuo ſiꝰ largiat̉. ⁊ bona eccl̓e recipit non vt rapax ꝯſumptor/ ſed vt piꝰ diſtributor. Cognoui vnū qui plerūqꝫ diſtribuebat aliqͣ ī publico ſub hac intētōne/ qͥ nō dediſſet ī occulto. nec errare putandꝰ ē. Sed errāt plane qͥ p̄latos quoſdā laudare ſe credūt/ cū dicūt eos nihil dare in oculis hoīm ad euitatiōeꝫ vane lau dis. Nā ad dandū publice p̄ceptū habēt qd̓ C alijs ē ꝯſiliū. ¶ Dicet ſtatim aliqͥs ſnīam hāc ꝯͣdicere v̓bis xp̄i quibꝰ nos inſtruit dicens. Cū facꝭ elemoſynas/ neſciat ſiniſtra tua/ qͥd faciat dextera tua. ⁊ iteꝝ. Noli tuba canere. ſed da ī abſcōdito. ⁊ pr̄ tuus qͥ videt ī abſcō dito reddet tibi. Ita ē. ſic iubet xp̄s. iubet ni hilominꝰ vt luceat oꝑa nr̄a bona. vt gl̓ificēt patrē noſtꝝ qͥ ī celis ē. Et fortaſſis inuicē ad uerſari putarent̉ hec duo mādata/ ſi non ex locutōnis circūſtātia pateret ꝯcordia. Uult qͥppe xp̄s vt oꝑa nr̄a fiāt ⁊ ī abſcondito qͦ ad intētōeꝫ nō captāde laudis ꝓprie. ⁊ in publi co ꝓpter augmētatōꝫ ī proximis diuīe gl̓ie. ſicut dicit Greg. ꝙ ſic opus fiat ī publico/ qͣ tinus intētio maneat ī occulto. ¶ Scio ⁊ bn̄ ſcio/ ꝙ iſtud plurimū habet difficultatꝭ apd̓ nō exercitatos ī ꝟ̓tutibꝰ/ ⁊ qͥ nōdū didicerūt humiliter ſapere ⁊ humane gloriūcule fauo res deſpicere. ꝓpterea apud eos qͥ nō hn̄t ex officio ꝓdeſſe ceterꝭ plerūqꝫ. tutiꝰ ē atqꝫ ꝯſul tiꝰ occultare bona ſua ab ocul̓ hoīm/ qͣtinꝰ eandē tegere poſſint ⁊ ꝯſeruare a ſurreptiōe ⁊ flatu inanis glorie apud deū. incredibili ſi qͥdē facilitate exufflat ventꝰ ſuꝑbie/ elemoſy ne fructū a manudātis eā ī ꝯſpectu alioꝝ ni ſi fuerit manꝰ hec ꝑ hūilitatē pͥus ſolide clau ſa ꝯͣ talē ſuꝑbie vētū. ¶ Propterea videte q̄ ſo ī quātis ſe ꝑplexitatibꝰ īuoluūt. et quō po nūt in rhete pedes ſuos p̄lati/ p̄cipue qͥ alio rū gerēdoꝝ ſuſcipiūt pͥus qͣꝫ ſolidati ſint ī ꝟ tutibꝰ/ maxīe ī hūilitate. qm̄ obligat eos ſu ſceptum officiū vētilare ⁊ exponere oꝑa ſua bona ad aurā publicā. ſicut el̓ vnas. p̄dicati ones. ⁊ cetera pietatis officia. Sūt em̄ ī lo co ꝯſtituti nō acqͥrēde ꝑfectōis ſed exercēde Iō iuſſione apl̓ica ꝓhibet̉ neophitꝰ ordina ri/ ne ī ſuꝑbiā elatꝰ ⁊c̄. Tn̄ tales p̄lati īexerci tati. ſi agere iſta tēptauerīt vix aut nūqͣꝫ eua dūt p̄cipitiū. foueā .ſ. elatōis ⁊ tumeſcētꝭ ſu ꝑbie. Difficile qͥdē ē illud bn̄ agere qd̓ nō an̄ didiceritꝭ. Et ſi hͦ ī om̄i arte veꝝ ē. maxīe tn̄ ī arte artiū q̄ eſt bn̄ viuēdi ad regimē aīarū. Ad hͦ ꝓpoſitū exponit Greg. de qͥbuſdā p̄la tis illud de Iob p̄allegatū. poſuit ī rhete pe des ſuos ⁊ in macul̓ ſuis ambulat. Ex p̄di ctis ꝯcludamꝰ nō oꝑtere viros eccl̓iaſticos ꝯſumere bona eccl̓ie ī pompaticis vſibꝰ ad euitandā notā auaricie Sūt qͥppe modi alij ꝑ qͦs melior et ſanctior fama q̄ri p̄t. ¶ Porro ſi vir eccl̓iaſticꝰ ī reliqͥs bn̄ vixerit pudice. iu ſte ⁊ pie. nullo mō generabit ſuſpitōem de ſi mulatōe ſanctitatis. ſibi ꝑce viuēdo augebi tur potiꝰ fama ſua. ⁊ erit odor bonus bonis ¶ Ceteꝝ apud qͦſdā malignātiū ⁊ oīm quan tūcunqꝫ ſctē facta calumniātiū līguiſqꝫ ma ledicis ſꝑ loq̄ntiū iniqͣ nullus ꝓficere p̄t qͥn gl̓iaꝫ ſequat̉ inuidia ⁊ īuidiā mala detractio Sꝫ taliū ꝯtēnēdꝰ ipſe ꝯtēptꝰ nec extimeſcē dū ſcandalū. qm̄ ceci ſunt ⁊ duces cecorū. v̓ ba xp̄i ſunt ad apl̓os. Ertractemus terciā rationē quam ꝑ aliqͥ pompas ſuas excuſare volētes Tl. Rs Et veſtitu prelatorum XL ꝯfingūt. Agimꝰ inqͥunt talia/ nō ꝙ in corde noſtro ſit ſuꝑbia. nō ad extollentiā oculorū. ſed vtimur his tanqͣꝫ nō vtētes. vt eccl̓a ꝑ hͦ cū ẜuitoribꝰ ſuiſ honoret̉. ⁊ honorata magꝭ magis reuereat̉. ⁊ ſit eius efficacior aucͣtas. ¶ Ueꝝ attēdāt ſic dicētes pͥmo/ ꝙ honor da ri dꝫ ī teſtimoniū v̓tutis. non ꝓpter exterio res diuitias vel ornatū. Inducūt gͦ cām er roris ad ppl̓m/ qͥ propt̓ pōpas mouent eos ad honorādā eccleſiā cū ſeruitorbꝰ ſuis. qm̄ ꝓpter v̓tutē ⁊ bonoꝝ futuroꝝ adeptōꝫ poti us debēt venerari. Alioqͥn xp̄s ⁊ eiuſdē apl̓i nō ſufficiēter ornaſſent eccleſiā ⁊ honoraſſēt qn̄ talia in ſe ꝯtēpſerūt ⁊ alijs ſpernēda ſua ſerūt. Un̄ ⁊ Iacobꝰ inculpat eos qui hono rando diuites in aureo anulo et veſte fulgi da/ ſpretis pauperibꝰ ꝑſonas accipiunt. Et Bern̄. ad Eugeniū li. de ꝯſideratōe. Tu pa ſtor ꝓcedis deauratꝰ tā multa circūdatꝰ va rietate. oues qͥd capiūt? Si auderem dicere demonū magꝭ qͣꝫ hoīm paſcua hec. Sic fa ciebat Petrus. ſic Paulus ſuadebat. Item Petrus neſcit̉ aliqn̄ ꝓceſſiſſe vel gēmīs or natꝰ vel ſericis. nec tectꝰ auro. vel vectꝰ equo albo. nec ſtipatꝰ milite. nec circūſeptus mini ſtris. abſqꝫ hoc tn̄ credidit ſatis poſſe īplere ſalutare mandatū. paſce oues meas. ¶ Rur ſus ſi viri eccl̓iaſtici talibꝰ vtūt̉ ꝓ ſolo hono re eccl̓iaſtici ſtatꝰ. qua rōne dimittūt ipſi taꝫ magnā ꝑtē ſacerdotū curatoꝝ/ ī ſtatu taꝫ in culto qͣꝫ ī īfimo et plebeio. īmo qͣ temeritate ipſos ſpoliāt ⁊ denudāt. ¶ Ampliꝰ dictū ē ꝙ apd̓ ſcl̓ares pͥncipes ⁊ alios plꝰ irridet̉ iſta pōpa/ qͣꝫ ī honore vero teneat̉. īmo ⁊ pauper res minꝰ audēt ad tales accedere ꝓ petendo ꝯſilio aūt ꝯfeſſiōe faciēda. ⁊ ſic de ſil̓ibꝰ. qͥ et vidētes eos ī ocio ſplēdide ꝯuerſari. ſeipſos aūt egenos ⁊ pānoſos laboribꝰ iugibꝰ atteri remurmurāt. inuidēt ⁊ detrahunt. qͦs ſi vide rēt ī hūilitate ſe gerētes amarent. ⁊ eoꝝ aſpe ctu animequiores fierēt tolerare pauperieꝫ ſortꝭ ſue. ¶ Preterea ſuſtētatio pompaꝝ fie ri neqͥt abſqꝫ multis expēſis/ q̄ trahunt ſepe ad queſtus mercēnarios ⁊ rapinas iniuſtaſ. ad fraudes ⁊ curas graues. ad q̄relas inſuꝑ mordaciſſimas ſubditoꝝ ꝓpter infamē vi tā ſeruitoꝝ turpiſſimoꝝ qͦs ociū ml̓ta mala docuit. ⁊ nefanda ſcelera ꝑpetrare compellit Scitꝭ ꝟo ꝙ ī dn̄os redūdāt exceſſus ⁊ īpro bitates ẜuitoꝝ. ¶ Ceteꝝ ſic̄ qͥ tāgit picē inqͥ nabit̉ ab ea (ſapiētis īmo exꝑiētie teſtīonio) ⁊ qͥ fouet in ſinu ſuo ignē ⁊ colubꝝ / ardet et mordet̉. ſic difficile ē apd̓ ml̓tos pene īpoſſibile vt int̓ ſuꝑbos tales cultꝰ ⁊ honores fori ſecos ꝯuerſent̉ ⁊ nō inde ſuꝑbiāt. Nā qͥ cōi cauerit ſuꝑbo induet ſuꝑbiā. ¶ Sꝫ eſto ꝙ ipꝰ ſi ſint tanta ſtabiliti humilitatis radice qͣles ꝓfecto nondū ſunt/ cur de ipſa hūilitate xp̄i erubeſcūt ī publico? cur ſuꝑbiā on̄dūt ī oꝑe quā nō habēt ī cordex cur ſuis exemplis irri tāt ⁊ ſcandalizāt corda pͥncipū ⁊ ſcl̓ariuꝫ ad ꝑmutandū tales pompas ⁊ prodigalitates quas ab eis totis viribus effugare deberēt. ¶ Nullū rurſus regnū ē taꝫ opulentū qd̓ nō ꝑ luxurioſā ꝓdigalitatē ⁊ nutricē eiꝰ rapaceꝫ auariciā/ celeri labefactiōe diſſoluat̉. quēad modū tradūt Ualeriꝰ ⁊ Tulliꝰ. ⁊ ſi ſilerent. tn̄ maximoꝝ regnoꝝ ꝓditio ī exemplū hui ē veritatis. Abyſſus itaqꝫ expēſaꝝ/ abyſſuꝫ4 inuocat diuitiaꝝ. qͦ fit vt eueniat illud puerꝭ decantatū qͥ ſua ꝯſumūt/ cuꝫ deeſt aliena ſe quunt̉. hinc fraudes. hinc doli. hīc iniuſticie varie. ꝓpter qd̓ de gēte ī gentē trāſfert̉/ ait ſa piēs. ¶ Quāta deinceps mala ꝓueniāt ex cō meſatōibꝰ eccl̓iaſticoꝝ crebris atqꝫ ſuꝑfluis qͥs enarret? vnū prādiū ꝓ replēdo ad graue dinē ⁊ nauſeā. tres vel qͣttuor vētres ſepe cē tū pauꝑes reficere ſufficeret. celerius tn̄ con ſumimꝰ ⁊ ꝑdimus vnū francū in tali crapu la/ qͣꝫ damus vnū denariū pro elemoſynis. Ibi detractiōes. ibi ebrietates. ibi tꝑis da noſiſſima ꝑditio. ibi ꝯtra bonoꝝ vitā et oēꝫ: honeſtatē. īmo ſepe ꝯtra catholitā veritateꝫ ſub iocūdi typo infames ſnīe frequētantur ¶ Turpiter iſta fierēt apud ſcl̓ares. turpius apud eccl̓iaſticos oēs/ ſed turpiſſime apd̓ p̄ latos ⁊ theologos. Nōnūqͣꝫ inueniūt̉ adeo vt iā de ſe ꝓuerbia quedā apud vulgꝰ gene rauerūt ſue ebrietatis vel crapule. Nā ⁊ cibi aliqͥ ⁊ vina p̄cellētia tanqͣꝫ ab inuētoribꝰ aut cultoribꝰ denominant̉ ſicut d̓r. Torte iacōbitaꝝ ⁊ vinū theologoꝝ ⁊c̄. Adde ꝙ pleꝝqꝫ inuitātes alios ad cōuiuia/ gͣuibꝰ expēſis et ſollicitudinibꝰ īuitati v̓o magnis diſpēdijſ ⁊ vigilijs fatigāt̉. Ita refert Sen̄. dicēs ſe renū de tranqͥllitate cū dic ebat/ nō ad cenaꝫ ſe ituꝝ ad eū qui pro hoc ſibi nihil debiturꝰ eſſet. ¶ Poſtremo qͥd ſūt viri eccl̓iaſtici niſi qͥ dā elemoſynarij bonorū eccleſiaſticoꝝ. ⁊ ip̄o rū nō quidē dn̄i ſed diſpēſatores. In quibꝰ hoc ſolū pro ſe ⁊ ſuis habēt qͦ contētari eos mādat apl̓s. alimēta .ſ. ⁊ quibus tegantur. Diffinit vltra Bern̄. ꝙ qͥcquid vltra retine tur/ rapina ē īmo ſacrilegiū. Dura v̓o ſentē tia cōtra eccl̓iaſticos et eos qui theſaurizāt. ⁊ qui in luxurijs varijs ⁊ impudicicijs con Sermo uerſant̉ nihil dātes pauꝑibꝰ. ¶ Quocirca in cidit nō mediocrꝭ q̄ſtio. ſi eccl̓iaſticꝰ diſpen ſans/ īmo diſſipās ī vſus ꝓdigos et īiuſtos bona eccl̓ie ſue teneat̉ ad reſtitutōꝫ. p̄ſertī cū dictū ſit auc̄te Bern̄. cui Hiero. cōſentit. ꝙ quicqͥd eccl̓aſtici vltra parcū veſtitū ⁊ victu retinēt/ ſacrilegiū ē. Si ſacrilegiū ē vtiqꝫ iu dicat̉ peiꝰ furto. furtū ꝟo reſtituēdū nullꝰ eſt/ qͥ ambigat? Sil̓em qōem formāt alij de ec cl̓iaſticis/ nō deſeruiētibꝰ ſuis bn̄ficijs/ ī ho raꝝ ꝑſolutōe. ⁊ alioꝝ obſeqͥoꝝ īpletōe ꝓpter qd̓ datū eſt bn̄ficiū. Nōne ea inqunt reſtitue re debēt qͥ tūc ꝑceperint Et forte ad pͥmū n̄ pōt dari ſimplex ⁊ abſoluta rn̄ſio. Sūt ita qꝫ aliqͣ bona ꝯmiſſa fidelitati eccl̓iaſticorū. ordinata tn̄ ⁊ limitata vel a iure vel a funda toribꝰ ad certos vſus pios. vt ꝙ ep̄s vni det hoſpitali taleſ redditꝰ l̓ nūeꝝ aliquē egenoꝝ ſuſtētare. qͦ caſu nō ē dubiū qͥn omiſſio cul ꝑabilis iſtoꝝ ad reſtitutōem obliget qͦ ad de um. et ſepe q̇ ad foꝝ extrinſecū. Et in hoc ē ſil̓e de elemoſynario. qͥ vltra ſtipēdia recipit cētuꝫ libras ꝓ diſtribuēdo pauꝑibꝰ. ſi pdige alit̓ exponat/ peccat ⁊ reſtituere tenet̉. Si āt bona talia ſint data general̓r ⁊ indiſtincte al cui eccl̓iaſtico/ tā ꝓ ſuſtētatōe ſua/ qͣꝫ ꝓ exerci tio pietatis. tūc pōt hmōi eccl̓iaſticꝰ medio criter vti illis bonis ẜm decentiā ſui ſtatꝰ eti am vbi nihil reſidui ſuꝑeſſet/ Qualit̓ ꝟ̓o eſti mabit̉ hmōi decētia ſtatus nō pōt ſub vni uerſali regula diffiniri. ſed eſtimabit̉ ī certa latitudine/ ꝓut ſapiēs iudicabit. Et qm̄ ni mis afficimur ad noſip̄os et ad extollentiaꝫ oculoꝝ noſtroꝝ/ tutiꝰ ē atqꝫ ſalubriꝰ cuilibet eccl̓iaſtico declinare ad frugalitatē ⁊ ꝑcitatē ſtatꝰ ſui / vt aliqͥd relinquat̉ pauꝑibꝰ. TTutiꝰ inſuꝑ ē pauca ſibi q̄rere/ q̄ vicꝫ ſatis ſibi eſſe debeāt/ qͣꝫ in multis bn̄ficioꝝ admīſtratiōi bus velle abūdare. qm̄ proculdubio apud bn̄ eſtimātes illa nō ſūt niſi onera ⁊ aīe ꝑicu la. vbi locuꝫ hꝫ illa regula. Cui plꝰ cōmittit̉/ ab eodē plꝰ exigit̉. Un̄ ſi qͥs habeat bn̄ficiuꝫ qͦ rōnabilit̓ debeat ꝯtētari ẜm vtilitatē quaꝫ offert aut offerre pōt eccl̓ie. ⁊ vltra hoc bn̄fi ciū aliud aſſumit ipſecū hoc peccat ꝙ ꝑ am bitionē accumulat ſibi nouū onꝰ mīſtratio nis. q̄ nūqͣꝫ aut vix fit ſine ꝑiculo infidelitatꝭ alicuiꝰ. Nā nūc querit̉ inter diſpēſatores vt fidelis qͥs inueniat̉ Ꝙ ſi prodige diſpergat bona hmōi ī alios vſus. aut auare retineat/ ip̄e vltra ſcādalū qd̓ alijs dat ꝓfecto peccat grauit̉. ⁊ nō minꝰ ſepe qͣꝫ ſacrilegꝰ. Sꝫ ꝙ ad reſtitutionē teneat̉/ non auderē diffinire. ⁊ hͦ propter illā obligatōeꝫ vagā ⁊ incertā/ taꝫ in bonis qͣꝫ in ꝑſonis. ¶ Sil̓r nō eſtimo certuꝫ eſſe qͦ ad ſcd̓am queſtione. ꝙ eccl̓iaſtici non faciētes ſeruitiū propter qd̓ dat̉ bn̄ficiū/ et ſi grauiter peccēt ad reſtitutiōꝫ ſunt aſtricti. Scio tn̄ ꝙ tutiꝰ eēt apud tales/ vt de cetero vel renuciarēt pluralitati bn̄ficioꝝ ſuoꝝ/ vel parciꝰ viuerent ſolito. qͣtinus ī aliquo poreſ infidelis diſpēſatōis offēſas delere valerēt. Ita locū hic hꝫ illud Aug. ꝯſiliū. Tene cer tu/ dimitte incertu. ¶ Ita deniqꝫ ꝯcludam. tū ex pͥoribꝰ cauſis. tu noīatim ex hac radi ce illā quā ab initio poſuimꝰ ꝯcluſionē. expe diētius .ſ. eſſe p̄latū declinare ad parcitate et auſteritatē vite ī cibis ⁊ ī potibꝰ ⁊c̄. ⁊ nō eru beſcere pauꝑtatē xp̄i. qͣꝫ laxare ī his frena et homībꝰ ſcl̓aribꝰ ꝯformari. Tmmodo bn̄ vi uat. In alijs affirmo ꝙ paupertas ⁊ vilitas euꝫ magis exornabit et honorabit/ qͣꝫ alios ſua ꝓdigalitas atqꝫ ſuꝑbia. Finit. c Incipit ſermo eiuſ dem de vita clericoꝝ habitus tꝑe quadrage ſimali ad clerum. Enitemī ⁊ credite euāgelio Mar F N ci. i. Euangeliū hodiernū cui cre di oꝑtet/ ſub tali fine ꝯcluſit xp̄s vt diceret. Qui ſe humiliat exal tabit̉. Quid aūt aliud ē pnīa qͣꝫ hūilitas ve ra ſub deo. placationē eiꝰ poſtulās cū venia delictoꝝ. Penitem ī ergo. hoc ē humiliamī/ ſub deo offenſo. ⁊ ab eodē placato exaltabi mī. Ita em̄ credere euāgelio equū ē. qm̄ qͥ ſe humiliat exaltabit̉. Qui ſe humiliat ī curia pnīe/ exaltabit eū curia miſcd̓ie. qm̄ ſupex altat miſcd̓ia iudiciū. Damnati qͥdē ſumus nos peccatores coraꝫ iuſticia. ad miſcd̓iam appellare fas habemꝰ qͣꝫdiu viuimus. tādiu em̄ ſedē tenet eadem miſcd̓ia. Ꝙ ſi aduerſa rius ⁊ accuſator nr̄ diabolꝰ quōlibet obniti voluerit. habemꝰ te patronā clementiſſimā. te aduocatā ſapientiſſimaꝫ. te auxiliatricem potentiſſimā virginē matrē. que ab om̄i ec cleſia regina miſcd̓ie ⁊ aduocata noſtra con clamarꝭ. Si igit̉ regina miſcd̓ie es ſicut es. tuū eſt cauſam miſcd̓ie tueri. ⁊ curie ſue iura illibata ſeruare. Eſt aūt ius curie huius/ vt qui venit ad eā nō eijciat̉ foras. ſed ab accu ſatione ſua ſubleuet̉ abſoluat̉qꝫ. ¶ Ecce pa tres ⁊ fratres quāta nobis fiducia ē de ſalu te ⁊ exaltatōe noſtra/ ſi ꝑ pnīe appellationeꝫ ad miſericordie foꝝ cauſā noſtre prauitatis iā a iuſticia rite damnataꝫ deducimus. De De Dita clericorum XI ducimꝰ aūt ſi noſmetipſos accuſamꝰ. iudica mus ⁊ damnamꝰ. Si noſmetip̄os iudicare mus (inqͥt apl̓us) nō vtiqꝫ iudicaremur Si iudicaremꝰ penitēdo/ nō iudicaremur penaꝫ patiēdo. Nolumus certe damnari. ecce vni cū poſt pct̄a patet effugiū. Cōfugiamus ad curiā miſcd̓ie. ad illā penitētia nos deducet/ vbi ꝓ aduocata ⁊ patrona ſororē noſtrā ha bemus et matrē iudicis nr̄i. qui ſꝑnere nos nō poterit. qm̄ ipſe caro nr̄a et frater ē. Hāc matrē adeamꝰ ꝓ impetratiōe miſcd̓ie. Et vt de pnīe hūilitate pro noſtra exaltatōe viua ci fructuoſoqꝫ ſermone loqͣmur ſupplicemꝰ ⁊ dicamꝰ illud angelicū. Aue gr̄a plena dn̄s tecū. ¶ Penitem ī ⁊ credite euāgelio. Nomīa tim huic euāgelio. Qui ſe humiliat exaltabi tur. Qui ſe huiliat ꝑ pnīam/ exaltabit̉ ꝑ gra tiā ⁊ gl̓iam. ¶ Uiri pres ⁊ fratres. Et ſi ſolū dn̄i nr̄i ieſu xp̄i imperiū ſubditis ſuis om̄ibꝰ ⁊ quidē oīa ſibi ſubiecta ſunt iure creatōis. reꝑatōis ⁊ ꝯſeruatōis) ſatꝭ eē debeat ad obe diēdū ſibi/ vt agāt dignos pnīe fructus. pe nitemī ait nihilominꝰ appropriate ad perſo nas noſtras q̄ eccleſiaſtice dicimur. ⁊ qͣs ſer monis noſtri tenuitas ꝯmonere nunc acce pit aſſumi poſſe video ꝑſuaſionē noſtrā ad penitendū ex tribꝰ/ more oratorio. A ſtatu ꝑ ſone. a loco. a tēꝑe. Ita em̄ agere Cicero. ita Ariſt. ⁊ oratores ceteri docuerūt. Scd̓m q̄ tria/ triꝑtitā ſuꝑ penitēdi neceſſitate oratōeꝫ G contexemus ¶ Prima quidē argumentatio a ſtatu ꝑſone ſumet̉. Tales nos eſſe cōſide ro viri pr̄es ⁊ fratres. tales et in tali nos eſſe gradu ſtatūqꝫ conſpicio qͦs oportet pnīam agere. nō ꝓ pctīs noſtris tm̄mō/ ſꝫ pro deli ctis alienis Alioꝝ qͥppe pctā comedimꝰ. ali orū quippe culpas bibimus. alioꝝ defectꝰ calciamus ⁊ veſtimus. Pctā ppl̓i mei come dūt. ¶ Nō ſit cuiqͣꝫ ammiratōi qd̓ dicimus. qm̄ ita fit dū elemoſynis alioꝝ talia nob̓ cō ꝑamꝰ/ cibos. potꝰ. alimenta. Que nimiꝝ ele moſyne iō date ſunt / vt pnīam ꝓ ꝯferētibꝰ ⁊ ſatiſfactōꝫ deo faciamꝰ. Statꝰ gͦ nr̄ ſtatꝰ pe nitētiū ē. eoꝝ .ſ. qͥ vltro ſemetip̄os ad pnīam obligarūt. Ꝙ ſi qͥs inter nos aliter ſentit/ il le ꝓculdubio ꝓprij ſtatꝰ ⁊ gradꝰ ignarꝰ ē. qͥa ip̄m tāto magis penitere ꝯuenit quāto mi nus penitet. ⁊ qͣnto magis eē ſibi penitendū diſſimulat vel ignorat. ¶ Hāc tn̄ veritatem plane duriſſima. ſꝫ tn̄ p̄dicandā ⁊ cognoſcē dā/ multi ī ſtatū nr̄o ī ſtatu eccl̓iaſticorū/ vel diſſimulāt vel ignorāt/ vel ſacrilega impie tate cōtemnūt. alioqͥn nunqͣꝫ tāta auiditate. nunqͣꝫ tali p̄cipitatiōe improuida inhiarent ad elemoſynas tales quas bn̄ficia noīamꝰ. vel dignitates. vel officia. quibꝰ annexa ē ta lis obligatio pro alijs penitēdi ⁊ ſatiſfacien di. cū tn̄ pro noſtris ſatiſfacere delictꝭ vix ſuf ficiat vita nr̄a. ⁊ vtinaꝫ ſufficiat. Nūc qͣnta ē demētia hoīem tot culpis ꝓprijs obnoxiuꝫ p̄ſſum ⁊ obrutū ſuſcipeſīmo raꝑe modis eti am indebitis) alienas offenſas. et ſuꝑ cerui ces debiles apponere Hoc qͥppe fit (vt dixi mus) dū bn̄ficia bn̄ficijs cumulamꝰ. nā plu 55 ralitas bn̄ficioꝝ ex elemoſynis fundatoruꝫ ẜ ad pnīam ꝓ pluribꝰ faciendā aſtrigit. Nūc ꝟo heu cecitas heu inſania nos his obliga tionū vinculis ſeruitutibꝰ ſpālibꝰ miſera col la ſubijcimꝰ/ qͣſi nō iugū graue ſatiſfaciendi pro alijs/ ſꝫ libertas ⁊ abſolutio videat̉ ¶ Ad damꝰ adhuc ꝙ ſtatꝰ noſter ſtatꝰ eccl̓iaſticoꝝ penitꝰ ē ī exēplū ꝓuocatiuū alioꝝ ad pnīaꝫ. qͣſi vel liber vel ſpeculuꝫ vel imago pnīe. Ꝙ ſi pro pnīa legat̉ ī nobis petulātia/ ꝓ ꝯtritio ne deſtructio ⁊ diſſolutio. pro ſatiſfactōe ir ritatio dei ⁊ viciorū oīm accumulatio/ nos tot damnationibꝰ digni reddimur/ quot ho mīes noſtris exemplis corruptiſſimis ſedu cunt̉. Si damnādus eſt qͥ ſeip̄m ſpontaneo peccato deprauat nūquid nō ergo damna tior qͥ multos ſecū in interitū trahit. rapit ⁊ deijcit? ¶ Rurſum ſtatui noſtro comes eē de bet ſacra ſciētia. hoc eſt ſacroꝝ ⁊ ſacramētoꝝ noticia. qualis cognitio abſqꝫ pnīa. nec ꝑ̄fe cte cognoſci. nec efficaciter tradi p̄t. Hec qͥp pe illa ē ſapīa aut ꝑs ē/ de qua bn̄ enūciatū ē ꝙ ī maliuolā aīaꝫ nō introibit fapīa. nec ha bitabit in corꝑe ſubdito peccatis. Itaqꝫ ſa cerdos qͥlibet angelus dicit̉. qm̄ dei nūcius eſſe debet ad ppl̓m quilibet in gradu ſuo. et legē eius .ſ. dei. ab ore eius requirēt. ¶ Dedit illis regiones gentiuꝫ (inqͥt ꝓpheticꝰ ſermo ⁊ labores populoꝝ poſſederūt. vt cuſtodiat iuſtificatōes eius/ ⁊ legē eius requirāt. Non dedit nobis dn̄s laborē aliorū/ vt in ſudore vultus alieni veſcamur pane noſtro. et nihil inde officij. nihil ſuffragij. nihil ſatiſfactōis impēderemus pro ceteris qui ſuis nos labo ribus alunt alueruntqꝫ. Quāto minus iſta data ſunt vt luxurieris ſuꝑbe ī pompis. eqͥs familijs. fediſſime ī meretriculaꝝ ſenocinijs Nō p̄terea cōmiſſa ſunt vt comeſatōes cra puloſas ⁊ ſumptuoſas in ocio diſſoluto/ cū maxīa tꝑis cōſumptōe ⁊ oneratōe corꝑis ac anīaꝝ qͦtidie ſequeremur. Deniqꝫ vt ditare mus carnē ⁊ ſāguinē. īmo qn̄qꝫ carneos ⁊ ſā Sermo guineos hoīes/ de bonis paupeꝝ de pr̄imo nio crucifixi. Sꝫ vt cuſtodiamꝰ iuſtificatio nes dn̄i/ et legē eiꝰ inqͥramꝰ. Cuſtodiamꝰ in quā nō diffamemꝰ. diſſipemꝰ. irrideamꝰ. la ceremꝰ iuſtificatōes dn̄i. Et legē eiꝰ inquira mus/ nō tradētes nos noſtraqꝫ inſtitutōibꝰ mūdi ⁊ legibꝰ Iuſtiniani. ſed legi dn̄i q̄ im maculata ē/ ꝯuertēs aīas ⁊ ſapīaꝫ p̄ſtās par uul̓. gloſa. hūilibꝰ qͣles ſūt penitētes. Peni temī gͦ. ¶ Poſtremo moueat nos qͥ dicit. qͣn to gradꝰ altior (qͣlis eſt nr̄ qͥ ſacerdotes dici mur. ⁊ qͥ genꝰ electum. regale ſacerdotiū xp̄i dn̄i/ imo ⁊ dij noīamur) tāto caſus grauior. ꝯſone ad illud ſatyricū. Om̄e animi viciū ta to ꝯſpectiꝰ ī ſe crimē hꝫ/ quāto qͥ peccat ma ior habet̉ Porro ſi caſus nr̄ grauior/ ꝯſeq̄nſ ē vt reſurrectio ꝑ pnīas fortior exigat̉. ¶ Cō clamo igit̉. p̄cor ⁊ obteſtor ꝑ euāgeliū ſacra tiſſimū dn̄i noſtri ieſu xp̄i. Penitemī ⁊ credi te euāgelio. qm̄ qͥ ſe hūiliat ꝑ pnīam/ exalta bit̉ ad gl̓iam. Hoc mō ſtatꝰ nr̄ ſtatꝰ eccl̓iaſti cus vrget nos magnis ⁊ certis rōnibꝰ peni tere/ ſi nō obtorpuimꝰ. ſi nō oīno ꝑditi ⁊ xp̄i ana religione ab alienati ſumꝰ. Rurſus ꝯpel lit ad idē locꝰ ip̄e material̓ in qͦ ꝯuerſamur. qͥ locꝰ ē eccl̓ia. Cōmonebat p̄tactꝰ noſtre oro nis ordo vt ſil̓r ex loco ī qͦ ꝯuerſamur. qͥ locꝰ eſt materialis eccl̓ia/ robur eidē orationi no ſtre donaremꝰ. Sꝫ multis q̄ſtionibꝰ agitat̉ animꝰ ex his q̄ dicta ſt̓. ¶ Una. ſi eccl̓aſtici p̄ penitētes ꝓ ſeipſis/ ꝓficiāt alijs ꝓ quibꝰ eos diximꝰ ad ſatiſfaciēdū obligatos? Uidet̉ ꝙ nō. ꝑ p̄dictū. ⁊ ꝑ illud Grego. Cū is qͥ diſpli cet ad intercedendū mittit̉/ irati animꝰ ad de teriora ꝓuocat̉. ¶ Alia/ ſi eccl̓iaſtici non peni tētes ꝓ alijs/ faciūt bona eccl̓e ſua. ⁊ ſi ad re ſtitutōeꝫ obligant̉? videt̉ em̄ ꝙ ꝯtra donāti um intētiōeꝫ bonis ill̓ abutunt̉. nec laborāt in vinea dn̄i. nec denariū hr̄e merēt̉. ¶ Alt̓a. ſi eccl̓aſtici oēs tenēt̉ ad ſtudiū legꝭ diuīe vi det̉ ꝙ ſic ꝑ p̄dicta. qꝛ ideo dedit illis deꝰ regi ones gētiū. ⁊ labores ppl̓orū poſſederūt. vt cuſtodiāt iuſticias eiꝰ. ⁊ lege eiꝰ exqͥrāt/ vt di ctū ē. ¶ Ad oppoſita iſtoꝝ oīm ē argumētū. qꝛ talia dicere ē ꝑtē eccl̓aſticoꝝ lōge maiore ponere extra ſtatū ſalutīs. eāqꝫ dānatiōis re am affirmare. ¶ Alie qōes ſūt/ vt ſi licꝫ ex bo nis eccl̓e aliqͥd ſibi retinere vltra id qd̓ dicit apl̓s. Habētes alimēta ⁊ qͥbꝰ tegamur his ꝯtēti ſumus? Uidet̉ em̄ ꝙ reſiduū ē eccl̓ie et paupeꝝ. qͣle auferre/ ſacrilegū ⁊ impiū dicūt Hiero. ⁊ Bern̄. ¶ Annexa eſt huic qō de di tatōe parētū ex bonis eccl̓ie De collatōe bn̄ ficioꝝ indignioribꝰ. De multiplicatōe bn̄fi cioꝝ vltra decentē ſuſtētatōꝫ ꝑſone occupātꝭ De intrātibꝰ diſtributōnes ex ſolo introitu ad horas. De dātibꝰ ſe totos ad pͣcticatiōes ſcl̓ares. ⁊ qn̄qꝫ ad turpes queſtꝰ. Et ſimiles multas/ qͣs oēs diſſoluere breuitas affecta ta reclamat. Sed qͣttuor ꝯſideratōes qͣſi to tidē claues ꝓ aptōne faciliori placet afferre. ¶ Prima ꝯſideratio. Eccl̓iaſtici qͥ non peni I tēt/ ſed ꝯputreſcūt ī pc̄tīs ſuis/ nullū opꝰ fa ciūt apud deuꝫ ꝓ ſe vel alijs acceptū ſibi ad ꝯſecutōem vite eterne. ꝓ qͣnto fructꝰ ſuorum opeꝝ tal̓ ex corrupta radice ꝓcedit. q̄ radix ē eoꝝ volūtas dep̄uata. Elōgant̉ qͦꝫ magis ⁊ magis a deo. qm̄ qͣꝫ lōge a pctōribus ſalus. Hoc intēdebat dn̄s cū ait Maledicā bn̄di ctōibꝰ vr̄is/ ⁊ ſil̓ia pl̓ima ī hāc ſnīam. ¶ S cūda ꝯſideratio. Eccl̓iaſtici qͣꝫuis impenitē tes/ implētes tn̄ ea q̄ ex inſtitutōe bn̄ficiorū ſuoꝝ iniūcta eis ſūt. ī horis dicēdis ⁊ ſil̓ibꝰ. ipſi faciūt fructꝰ bn̄ficioꝝ eē ſuos. ſaltē apud hoīes. nec ad reſtitutōꝫ obligāt̉. Obligāt̉ tn̄ in foro ꝯſcīe / aliter recōpēſare bn̄factoribꝰ ⁊ fūdatoribꝰ ſuis. p̄ſertim faciēdo ſibi amicos de māmona iniqͥtatis. vt ꝑ alios ſuppleāt re dēptōꝫ ⁊ ſatiſfactōꝫ quā ipſi ſine gr̄a ꝑmanē tes/ inſufficiēter agunt. Ualēt p̄terea hmōi bn̄ficia nō ex v̓tute ꝑſonaꝝ. qm̄ tales ſuppo nunt̉ eſſe ī pctō mortali. ⁊ ꝑ ꝯſequēs dei ho ſtes odioſi. ſꝫ ex ꝑſona totiꝰ eccl̓ie/ ⁊ ex offerē tiū deuota pietate valorē ſuſcipiūt/ qualeꝫ ⁊ quātū nouit deꝰ. ¶ Tercia ꝯſideratio. Plus cōgruit eccl̓aſticis noticia ſacre legis qͣꝫ aliā ⁊ multis ipſa ē de neceſſitate p̄cepti. ſed ma gis ⁊ minꝰ ꝓ diuerſitate officioꝝ. curarū at qꝫ dignitatū. Curati noīati tenent̉ ſcire p̄ce pta dei / ⁊ articulos fidei ī quodā generali ꝓ denūciādo ſubditꝭ. Materiā inſuꝑ de ſacra mētis eccl̓ie. ꝓut in cōi vſu pͣcticat̉ ⁊ v̓ſat̉. vt de mō baptizādi. de mō audiēdi cōfeſſiōes ⁊ interrogādi. ⁊ docēdi. ⁊ abſoluēdi. ⁊ pnīaſ iniūgēdi. de mō mr̄imonia cōtrahēdi. de mō ſacre vnctiōis. ⁊ de inſtructōe illiꝰ qͥ laborat ī extremis. ⁊ ſi q̄ ſunt talia. Curati ꝓ his ſci endis ſi nō laborāt vl̓ ſtudēdo vel audiēdo. an ſint ī ſtatu ſalutis. ipſi viderint. ego n̄ eſti mo. ¶ Quidā tractatuli ſuꝑ his cōibꝰ ꝯfecti ſūt. Quos ſaltē hr̄e deberēt tales eccl̓aſtici. qm̄ nec ſumptuoſi ſūt ī ſcribēdo. nec diſpen dioſi ⁊ difficiles ī intelligēdo. De p̄latꝭ v̓o qͦ abſentes ſūt/ nihil hic diffinio. quēadmodū ꝑati eē debēt ad faciēdū ⁊c̄. ¶ Quarta cōſide ratio. Intētio eccl̓iaſticoꝝ ī oībꝰ ſuis actibꝰ De vita clericorum XL debꝫ eē diuinꝰ honor ⁊ eiꝰ obſequiū. ⁊ ꝯſe q̄n ter ex incidēti ⁊ qͣſi acceſſorie ipſi pn̄t tꝑalia deſiderare ⁊ acqͥrere ꝓ ſuſtētatōe decēti ſuoꝝ ſtatuū. decentē ītelligite ſtatū ꝓut ſapiēs iu dicabit. ⁊ nō but ambitio vl̓ auaricia ſuadē bit. Iuxta quā ꝯſideratōꝫ dat̉ regula ꝯſeq̄n ter ad ſciendū/ ſi in celebratōibꝰ miſſaꝝ. ſi in horis lucratiuis. ſi ī alijs oꝑbꝰ ſuis. īmo et ſi in multiplicatiōe bn̄ficioꝝ ipſi eccleſiaſtici ſint ſimōiaci. vel ſimonia aut turpi lucro no tādi. Deſcēdere aūt ad ſingula omino diffi niēda/ neqꝫ facile eſt neqꝫ poſſibile ſub certa regula. ꝓpter varietatē circūſtantiaꝝ. ex qui bus iuris variationē ſcit nemo. ura dici potuerāt. ſed interim cō tēti/ ⁊ ad ſcd̓am nr̄e exhortatōis ꝑtē trāſeūtes/ oſtēdamus ex loco ī qͦ ſu mus ꝯgruitatē penitēdi ¶ Locꝰ nr̄ viri pr̄es ⁊ frēs locꝰ eccl̓ie materialis ī qͦ frequētiꝰ con uerſamur nos admonet ſi nō obſurdeſcimꝰ vt obediamꝰ dicēti xp̄o. Penitemī ⁊c̄. Quā qͣꝫ em̄ vallis hec miſerie/ locꝰ ſit vniuerſaliter fletꝰ ⁊ pnīe. vbi tāto magis flenduꝫ eſſe dicit Aug. quāto minꝰ flet̉. nihilominꝰ tēploꝝ lo cus ſua quidē religione ⁊ qualitate ꝯmone re facit vt peniteamꝰ Quid itaqꝫ aliud vidē tur p̄dicare imagines oēs in eccl̓ia an̄ qua quauerſum. ſupra. ſubtus ⁊ in lateribꝰ. cātꝰ inſuꝑ ⁊ pulſus. ea quoqꝫ que legunt̉ ⁊ fiunt oīa/ niſi leuemus ſurſū corda. et nō mentia mur rn̄dētes/ habemꝰ ad dn̄m. Leuare autē ſurſum corda nequeūt ſane ipſi pctōres ſine pnīa / ⁊ magna pnīa. ¶ Habēt ſeculares ho mīes ſeu militares ſeu plebei/ loca ſua in qͥ bus exercent̉/ plena multꝭ ſpectacul̓. vanita tibꝰ ⁊ inſanijs falſis/ que pnīam nō ſolū nō incitāt ſꝫ ꝑturbāt Uide fora negocioſa abū dare infinitis ꝑiurijs. fraudibꝰ. murmuribꝰ incōditis. clamoribuſqꝫ diſſonis. Uide cū rias patrocinātiū. intra qͣles nota litigātiuꝫ magniloqͣs linguas acutas ⁊ inſtructas vt narrēt fabulatōes ſed nō vt lex tua dn̄e. De curijs curi aliū qͥd aliud dicturꝰ ſuꝫ qͣꝫ qꝛ to te cure ſunt. ⁊ tote cure vaniſſime. nec cure ce leſtes ſed plerūqꝫ ſceleſtes? Nō diſcurram ꝑ ſingula taliū loca/ quoꝝ plurima a ſctīs do ctoribꝰ īmerito interdicta ſunt eis qͥ pnīam ſalubrē integro aīo ꝑagere moliūt̉ ¶ Atuero nos eccl̓iaſticos ꝯtīet locꝰ ſacerrimꝰ. locͣ re ligioſiſſimꝰ. locꝰ totꝰ pnīe ſalubris ꝓuocati uus. ſi tn̄ in eo nō manemꝰ ſicut beſtie igna ri myſterioꝝ oīm que fiūt ⁊ cernunt̉. Si p̄te rea corꝑe exiſtēte ī eccleſia nō ſit animꝰ in pa tinis. ſicut eſt apud Terētiū. Si deniqꝫ nō facimꝰ de domo oratiōis domū negociatio nis ⁊ ſpeluncā latronū. Quo pacto fit? Cer te aut cogitādo. aut garriēdo ſcl̓aria. aut di ſtributōes diuinas tanqͣꝫ nobis qͥ non eas lucramur indebitas furtiue rapiendo. furti ue dixerim iudice deo. ⁊ ſi nō mūdo. qͥ ſi eos ſoluit. nō tn̄ abſoluit. ¶ Ceteꝝ crux ⁊ crucifi xus nōne loquunt̉ vt pn̄īam agamꝰ/ cuꝫ ta lē ip̄m xp̄m an̄ oculos ſtatuāt. quo nullꝰ vn qͣꝫ acerbius doluit. nō ꝓ ſuoꝝ ſed ꝓ noſtro rū ſatiſfactōe peccatoꝝ. Sāctoꝝ rurſus ſā ctarūqꝫ imagines idē ſuadēt. ingerētes me morie noſtre ꝙ ꝑ multas tribulatiōes opor tet nos intrare ī regnū dei vt ipſi ⁊c̄. Deniqꝫ tūbarū ſculpture magnis nos vocibꝰ et la mētis ad pnīam ꝓuocare nō ceſſant. ingerē tes qͥd illi ſint. qͥd fuerūt. quid de nobis me ruerūt. qͥd exigunt vt ſuū. quoꝝ corꝑa inci nerata tegit tellus? ¶ Si ad hos oēs ⁊ ſil̓es aſſidue clamores nequaqͣꝫ aꝑimꝰ aures mē tis intimas nō iā ſurdaſtri ſed ſurdi ſumus īmo ipſis qͣs intuemur ⁊ calcamꝰ imagini bus atqꝫ ſimulacrꝭ aſſimilati ſumꝰ/ q̄ habēt aures ⁊ nō audiūt. Quid d̓ ipſo ſacroſancti dn̄ici corꝑis ſacramēto ſatis vnqͣꝫ dicturuſ ſum/ malo nūc ſilere qͣꝫ pauca dicere. Ue ill̓ qͥ abutunt̉ eo ad cumulū peccādi qd̓ ſingu lariter datū ē ad auxiliū ſubleuamenqꝫ peni tēdi. Hi ſūt indigni tractātes illud qd̓ ſub queſtione terribili increpat dn̄s ꝑ ꝓphetaꝫ. Quid ē ꝙ dilectꝰ meus fecit ī domo mea ſce lera multa? ¶ Nō nos ita viri pr̄es ⁊ fratres ſed in loco tali tanqͣꝫ diuino ⁊ celeſti / audia mus vocē dn̄i imꝑantis / vt amotꝭ calciamē tis noſtre vetuſtatis/ ꝑ pnīam (ſuū ē em̄ hͦ of ficiū) ſtemus ī terra hac q̄ ſancta ē. dicentes cū Iacob. Terribilis ē locꝰ iſte. nō ē hic ali ud niſi domus dei ⁊ porta celi. Etem̄ dn̄s ē ī loco iſto. et nos ergo ſctī ſumꝰ qui habita mus ī ſancto. ī quibꝰ dei gr̄a cōceſſit/ ſi n̄ ab utimur illa vota ꝓphetica. Unā petij a dn̄o hāc requirā / vt inhabitē ī domo dn̄i. Et tur ſum. Quā dilecta tabernacula tua dn̄e v̓tu tū ⁊c̄. Et iterū. Elegi abiectꝰ eſſe ī domo dei mei ⁊c̄. Ad qͥd? Ad penitendū p̄cipue. Peni temī ergo. ¶ Circa hec qͣdruplex occurrit cō ſideratio moralis. ¶ Prima ſanctiꝰ eſt ⁊ deo placētius ⁊ fructuoſiꝰ regulariter orare deū ī tēplis ⁊ locis ſibi dicatis qͣꝫ ī alijs. Ualor quippe orationū ibidē factaꝝ cumulatur ex oratiōe generali ⁊ loci maieſtate/ ex qͣ fit de uotōis maior incitatio. Propterea nō abſa A Sermo in cena dn̄i qꝫ grādi rōne ſedula religio patrū nr̄oꝝ/ ꝑti cularia oratoria vetabat. preſertim ꝓ miſſis celebrādis. Dixi ī ꝯſideratōe regularit̓. qm̄ accreſcere valor ipſis orōnibꝰ aliude qͣꝫ ex lo co ſctō poſſet. ¶ Scd̓a cōſideratio. oīs blaſ phemia q̄ attribuit deo vel ſanctis eiꝰ indi gna vel turpia / vel verbo vl̓ facto vl̓ ſigno tāto execrabiliꝰ fit ī eccl̓ia quāto locꝰ plus ſa cer ē. Que blaſphemia ſi fiat ſub ludi ſpecie debet ꝑ autoritatē ſuperioris ſerioſe reꝑari. Nec ꝯſuetudo ad oppoſitū alleuiat. īmo ag grauat. qꝛ veriſſime corruptela ē ⁊ ſacrilega corruptela. q̄ ī caput ſuꝑioꝝ redūdabit/ ſi n̄ ꝓ ſuo officio remediare curauerint. maiori qͥ dē animoſitate qͣꝫ ꝓ ſuis tꝑalibꝰ decertarent ¶ Tercia ꝯſideratio Una ex cauſis quare ec cleſiaſtici mali ⁊ impenitētes/ peſſimi ſūt ſu pra ceteros (put ſepe exꝑtū fuiſſe teſtat̉ aug. ⁊ tꝑa mea idē monſtrāt ad oculū) aſſignatur cōuenienter. qꝛ tales ipſi deo magis ingrati ſūt dū abutunt̉ eis omībꝰ que eos ad peni tētiā ꝓuocare debuerāt. Omīa em̄ remedia ꝓ ſua correctione / vt ſunt exempla ſanctorū ⁊ p̄dicatōes ⁊c̄. ꝯuerterūt in faſtidiū ⁊ contē ptū ex cōtinuo auditu ⁊ viſu. adeo vt tandē ſe eſſe credāt ſapiētes ⁊ prudētes p̄ alijs mo nitoribus ſuis. quoniā impinguati ſunt. in craſſati. dilatati. ideo dereliquerūt deuꝫ fa ctorē ſuū ⁊c̄. ⁊ humilitatē noſtre religiōis et ſuoꝝ promulgatoꝝ ponūt ī abominationē ſibi. Qualis igit̉ ſpes ſalutis eſſe pōt/ vbi q̄ fuerāt remedia/ ꝯuertunt̉ ī nauſeā ⁊ venena? ¶ Quarta ꝯſideratio. Affectōes ꝑuerſe q̄ ſe parat a deo/ damnabiliter fiūt vbiqꝫ. dāno ſius in eccleſia. Negociatōes p̄terea ſecula res/ fiebant olim in templo hieroſolymita nō diſplicibiliter chriſto. hoc ex ſuo zelo ſub uertente cathedras numularioꝝ apparuit. Nūc diſplicibiliꝰ fiūt ī tēplis ſuis/ ī qͥbꝰ my ſteria magis ſpūalia cōuenit celebrari. Hec de ſcd̓a parte ſermonis. ¶ NOſtremo fas nobis eſt nō ſoluꝫ ex ſtatu ꝑſo ne nec ex loci qualitate corrobo rationē addere noſtre or̄oni ꝓ ꝑſuadēda no bis penitētia vt iā fecimus ſed etiā tercio ex tꝑis qualitate. ¶ Omitto ꝙ tp̄s om̄e vite mi ſerie huiꝰ ⁊ erumnoſe tp̄s lugēdi eſt. tp̄ſqꝫ pe nitēdi. Nō loquor de tēꝑe hoc quadrageſi malis abſtinētie qd̓ intrauimꝰ. qͣꝫqͣꝫ multa dici ad rē cōpeterēt. Tū de ieiunijs. qua ob ſeruatiōe complēda ſunt/ ⁊ qͥ ſunt quos pia neceſſitas excuſat. Quali inſuꝑ delicto ob noxij ſunt eccleſiaſtici trāſgreſſores ⁊ funda tores hmōi ieiuniorū. Tū p̄terea de ieiunio quadragenario xp̄i quali qͣliterqꝫ fuerit cō pletū virtute. ¶ Sufficiat ad dolendū lugē dum penitendūqꝫ cōtinuo aſpectꝰ huiꝰ tēpo ris. īmo huiꝰ tēpeſtuoſe etatis noſtre. in qua regnat luctuoſiſſimū abſqꝫ exemplo. immo nullis vnqͣꝫ luctibꝰ equandū ſciſma qd̓ nō vetuſtate conſumit̉ vt om̄ia/ ſed indies alti us radices malas agit. ⁊ tanqͣꝫ fama mon ſtrū horrendū indies vires acquirit eundo. Expectauimus pacē. deplorat ꝓpheticꝰ ſer mo. ⁊ ecce turbatio. Sic eccl̓ia inſanabili qͦ dā cancro depaſcit̉ egreſcitqꝫ medēdo. Sic ſuā hydrā patit̉ que ex ſucceſſione fecundior fit. Ip̄a inſuꝑ monothaurꝰ vix egreſſibili la borinto circūdat̉. ⁊ more feraꝝ habet in rhe te pedes ſuos. ¶ Nūquid nō igit̉ tp̄s tale eſt in quo penitere ⁊ dolere cū ingēti gemitu et plāgore aſſiduo cū lachrimis ⁊ rugitu coar tamur nos eccleſiaſtici ⁊ dicere. Tu exurgēs dn̄e miſereberis ſyon. qꝛ tp̄s miſerēdi eiꝰ qͥa venit tēpus. Et iterū. Tēpus faciendi dn̄e/ diſſipauerūt legē tuā. legē charitatis. vnio nis ⁊ pacis. ¶ Prima ꝯſideratio. ¶ In om̄i tēpeſtate grādi ⁊ internecōe/ vbi pͥmū incipi tur a ſāctuario dei ſaluberrimū ē. iuxta Eze chielis viſionē/ ſignari ſigno thau in fronti bus. Illi qͥppe ſoli ſaluāt̉ ſic ſignati. Quale ſignū illos ſolos acciꝑe notat p̄dicta viſio. qͥ gemūt ⁊ dolēt ſuꝑ cūctis abominatōibꝰ q̄ fiunt. hoc autē ꝑ penitētiā fieri ꝑſpicuuꝫ eſt. Ubi ꝟ̓o magꝭ inceperit ira dei a ſanctuario ſuo qͣꝫ hoc tꝑe miſero quis legit quis audi uit? Penitemini ergo. ¶ Scd̓a cōſideratio. ¶ Quoniā facta eſt ſciſſio ita vniuerſalis in corꝑe myſtico ex peccatis ſingulariū ꝑſona rum ⁊ eorū ꝑuerſis moribus quō fit in cor pore vero diſſolutio eius ex vicio morbido partiū ⁊ corruptis humoribꝰ. ꝯſequēs ē vt penitētialis medicina primuꝫ reciꝑet in mē bris ſanitatē. p̄ſertim cū videat̉. hic eē digi tus dei. cui humanū auxiliū quaſi penitꝰ de eſſe ſentitur. Quapropter impetrandū ē di uinū/ teſtimonio Ioſaphat. Que impetra tatio nō melius qͣꝫ ꝑ penitentiā humilē acqͥ ritur. Quoniā ſicut exaltatio ambitioſa ⁊ ꝑ dita multorū eccleſiaſticoꝝ tā feda abiectiōe humiliauit eccleſiā ipſa ſi querit̉ rurſus ex altari/ vt ꝑ penitentiā humilē hoc fiat neceſ ſe eſt. Penitemini ergo. ¶ Tercia conſidera tio. Reuerentia pia ad matrē viget plus qͣꝫ M De vita clericorum XL al̓s in filijs tꝑe neceſſitatis ⁊ cōculcationis ſue. vt humilient̉ ⁊ doleāt ⁊ pnīe ſigna demō ſtrent. p̄ſertim vbi ꝑ talia miſerabilibꝰ eiuſ dē matris neceſſitatibꝰ ſubueniri conuenit. duꝫ ſinguli filiorū ſingula merita ſua/ ſicuti quaſdā donatōes ⁊ redēptiones cōferunt ī cōmune ad redemptionē matris captiuate. Sic ē in p̄ſenti tꝑe. Penitemī ergo. ¶ Quar ta cōſideratio. ¶ Sciſma p̄ſens nō impedit verā penitentiā. īmo magis ad eandē facien dā animat ⁊ inducit tanqͣꝫ ad primū antido tū ⁊ mediū ꝓ portu ſalutis attingēdo Scio tn̄ nō nullos hincinde poſſe inqͥetari a ſcru pulis et queſtionibꝰ pluribꝰ ſuꝑ caſibꝰ reſer uatis. ⁊ ſuꝑ poteſtate clauiū. et alijs ꝑplexi tatū modis quibꝰ ſciſma p̄ſens reſperſum ē. Scio nihilominꝰ rn̄ſum factū eſſe Antho nio/ ꝙ ſola humilitas oēs diaboli laqueos ſecura p̄terfugit. Humiliatus ſum ⁊ libera uit me inquit ꝓpheta. Nulli v̓o abſqꝫ peni tētia dat̉ poſt peccatū talis humilitas q̄ rur ſus exaltꝫ Soli igit̉ bn̄ penitētes ſecuri ſūt. N qͣꝫobrē penitemini. ¶ Hec fortaſſis ſufficere potuerāt de neceſſitate penitētie noſtre/ niſi reuerētia euāgelij hodierni cui credi oportꝫ ⁊ ꝙ appropriate de eccleſiaſticis loquit̉/ co geret nos ſua maieſtate vt aliqͥd diceremus. nec ip̄m noſtro ſilētio indigno tranſiremus ¶ Itaqꝫ euāgelicꝰ ſermo. xxiij. c. Matth̓. vn̄ de euangeliū hodiernū cōſcriptū ē/ loquens in ꝑſona xp̄i ad phariſeos ⁊ ſcribas ſui tēpo ris. notat in ſpeciali ſub rep̄hēſionibꝰ quat tuor/ ⁊ octo maledictōibꝰ. a quibꝰ debēt ec cleſiaſtici p̄cauere/ vt increpatio malorū bo noꝝ ſit inſtructio. ⁊ vt ſuꝑ malo cognito/ pe nitētia ſalubrior fiat. Prima rep̄hēſio eſt di cere bona ⁊ nō facere. hoc em̄ qͥd aliud eſt qͣꝫ ſe ꝓpria voce damnare. ⁊ talē eſſe cui merito dicat dn̄s. Ex ore tuo te iudico ſerue nequā Uidete aūt patres ⁊ fratres quāto ampliꝰ ē delictū. neqꝫ dicere bona neqꝫ facere. immo dicētibꝰ atqꝫ faciētibꝰ modis omnibꝰ ſerio et ioco clā ⁊ palā cōtrariari. ¶ Secūda rep̄hen ſio/ eſt onerare ſubditos duris ⁊ multiplica tis pōderibꝰ p̄ceptoꝝ ⁊ penaꝝ. digito auteꝫ ſuo nolle ea mouere. Quo in loco culpant̉ il li eccleſiaſtici qͥ excōmunicationū ⁊ vexaliuꝫ ⁊ maledictionū ſentētias accumulāt ſupͣ me rita. qͦ fine/ ipſi viderint. ⁊ qͣꝫ cōſone ad euā gelicā libertatē. ¶ Tercia rep̄henſio ē hypo criſis et ſuꝑſtitioſa in habitibꝰ/ quibꝰ ſancti tatē aūt religionē p̄ferūt. qualia intus hor rent et fugiūt ipſi taliter induti/ qualiter induimur nos eccleſiaſtici oēs diuiſi a popu lo. p̄cipue dū ī eccleſia mīſtramꝰ. Sed ſepe mentiunt̉ he veſtes. dū aliud mōſtrāt extra. aliud tegūt intra. exterius ſanctitatē. interi us vilitatē ¶ Quarta rep̄henſio ē ambire va nā gloriā in locoꝝ eminētia ⁊ alto recubitu. in cenis. ī ſalutatōibꝰ popularibꝰ atqꝫ foren ſibꝰ. in titulis ⁊ appellatiōibꝰ noīe magiſtri. aut patris. aut dn̄i. ī quibꝰ om̄ibꝰ corrupta affectio magis qͣꝫ ipſa actio q̄ de genere bo na ē. ⁊ bn̄ fieri pōt inculpat̉. Pōt em̄ aliquis om̄ia iſta querere/ ſi ſtatꝰ ſuus ⁊ vocatio exi gant ꝓ vtilitate reipublice ⁊ eccleſiaſtico hō nore. nō ꝓ ſingulari ambitōne. Aliqͥs em̄ ex eccleſiaſticis cur nō fas habet alte ſedere ⁊ ſa lutari populariter. ⁊ appellari vel mater vel pater vel dn̄s/ ſi nō iſtis delectet̉? Hoc eſt ſi nō noīa tm̄ ⁊ famaꝫ ſed res ⁊ oꝑa ⁊ officia ꝑ noīa deſignata/ querit ⁊ implet. nō ad ſuam/ ſed ad dei laudē. magnificentiā ⁊ gl̓iaꝫ. ¶ Se quunt̉ octo ve. ¶ Ue pͥmū ē claudere viā celi ꝑuerſis moribꝰ ⁊ exemplis. Hoc fit duꝫ im periti ⁊ ſimplices ex populo / arguūt ſibi lice re ea q̄ vidēt patres ⁊ paſtores ſuos faciētes ¶ Scd̓m ve ſub p̄textu longaꝝ orationū vi duas et ſimpliciores ſpoliare. A quo ve nō immunes ſunt hi qui obitus ⁊ ſeruitia mul ta in eccleſia pollicent̉. ⁊ ea vel nō exoluunt. vel imꝑfecte ac negligēter exoluūt ¶ Terciū ve traduci pōt appropriate ad eccleſiaſticoſ. querētes ꝓmotionē alicuiꝰ ad ſtatū eccleſia ſticū. vel ꝯtra eos qui affectu carnali vl̓ alio faciunt eū ꝑuerſis exemplis ⁊ moribꝰ duplo filiū gehēne qͣꝫ futurus erat in ſtatu ſeculari ¶ Quartū ve cōtra malos īterp̄tes xp̄i. ⁊ ſpe cialiter iuramentoꝝ ⁊ votoꝝ in quibꝰ fallū tur ⁊ fallūt ex ſacerdotū ordine in cōfeſſioni bus audiēdis. ¶ Quintū ve cōtra eos qui de cimas vſqꝫ ad minimū eſſe ſoluendas decre uerūt. ⁊ grauiora ipſi derelinquūt. Iudiciū ſcꝫ miſcd̓iam ⁊ fidē/ ſicut aꝑud quoſdā in ec cleſia plus puniret̉ tranſgreſſio vniꝰ cerimo nie ⁊ traditōis humane/ qͣꝫ blaſphemia ī de um aut ſuoꝝ puaricatio mādatoꝝ. ¶ Sextū ve/ mūdare diligēter id quod foris ē ī vaſis. quibus deo miniſtrat̉. vt ē calix. ⁊ ꝯſciētiam dimittere rapinis ⁊ immūdicia pleniſſimaꝫ. Ut faciūt qui ī ꝯſciētia peccati mortalis/ et in cōtinuo ꝓpoſito nō relinquēdi pctā ſua neqꝫ occaſiones peccatoꝝ mīſtrare p̄ſumūt. ¶ Septimū ve contra hypocriſim eorū qui ſanctitatē fingunt extrinſecis ſignis intꝰ au tem ſunt pleni hypocriſi ⁊ iniqͥtate. comꝑa 2 aA 2 Sermo in cena dn̄i ti merito ſepulcris dealbatis. Ꝙ ſi culpant̉ hi qui mali ſunt/ quo vituꝑio digni vident̉ qui peccata ſua p̄dicāt gloriātes cū malefece rint/ et exultātes in rebꝰ peſſimis in ꝑniciem ⁊ contagionē ⁊ ſcādala certa puſilloꝝ? Cui dam improperiū dixit alius. Abi hypocri ta. Cui acuta mordacitate reſpōdit iniuria tus. Tu tal̓ es vt nechypocrita dici poſſis. Ita pala ⁊ in publico ꝑuerſus es/ vt nullus fictioni locus relictus ſit. ¶ Octauuꝫ ve eſt qͥ ſanctis reuerētes eſſe vident̉/ colētes eorū ſe pulcra. memorias atqꝫ reliquias. ipſi tn̄ eos nequaqͣꝫ imitant̉ in ſanctitate. īmo p̄ſentibꝰ inimicant̉ ⁊ inſidiant̉/ qui ſanctoꝝ vitā atqꝫ mores queſierint imitari ¶ Ad que om̄ia ve ſubiungit̉ horrēda cōcluſio. Ecce relinquet̉ vobis domus veſtra deſerta. Domꝰ hec do mus erat ſynagoge/ cui ſuccedit domus ec cleſie. quā iam pene deſertioni vicinā intue mur vt olim ſynagogā. Auertat hoc pius ec cleſie ſponſus Ieſus xp̄s. Auertet aūt ſi fue rimus penitentes/ ſi nos benigne intuitꝰ fu erit ⁊ cōuertet ad ſe. ⁊ tandē reponet ī firmiſ ſimo habitaculo ſuo. Ad quod nos ꝑduce re dignet̉ qui ſine fine ꝑmanet in ſecula ſecū lorum. Amen. Finit. Sequitur item ſer mo eiuſdem factus in cena dn̄i ꝓ humilita te/ valde notabilis. Deo exiuit ⁊ ad deū vadit Origi naliter Ioh̓. xiij. et ī euāgelio pn̄ tialiter recitato. Nos ⁊ mei ſil̓es quia deo exiuimus ꝑ peccatū lō genimis. Quia lōge a peccatoribꝰ ſalus. va damus nunc rurſus ad eū ꝑ orōnis ⁊ pie in uocatōis greſſum/ mox aderit. qꝛ ꝓpe ē dn̄s om̄ibꝰ inuocātibꝰ eū in veritate. Cuiꝰ orati onis noſtre mediatricē te cōſtituemus o vir go beata/ ꝟgo deo iunctiſſima. ad quā de venit. et a qͣ ẜm corpus exiuit. Te nūc ob hͦ ſalutātes ⁊ dicētes. Aue Maria ¶ A deo exi uit ⁊ ad deū vadit. ſcribit̉ vt ſupͣ. Alta ꝟboꝝ ꝓfunditas. alta nimirū. ⁊ qͥs cognoſcet eaꝫ? Sed ita loqui dicebat ꝯſciū ſecretorū dei. Hic tā ſublimis volatus grādi aquile ſpūa li homī videbat̉. cui ex ſnīa dicere fas erat il lud ph̓ie apud Boeciū lib̓. iiij. metro pͥmo. Sunt etem penne volucris mihi. que celſa conſcendāt poli. quas ſibi cū velor mēs in duit/ ꝑcroſa terras deſpicit ⁊cͣ. Mihi v̓o qͥd ni ſtupor mentis ⁊ digna admiratio debeba tur ad hanc ſcientiā q̄ mirabilis facta ex me eſt confortata ē. ⁊ nō potero ad eā. Quid ni ſi venerabundū quoddā ſilentiū ꝯgruebat? Congruebat vtiqꝫ ſilentiū potiꝰ qͣꝫ elato ſer mone de diuinis obſtrepere inter olores me raucū anſerē/ potius qͣꝫ ſordidis pedibꝰ affe ctionū/ manibuſqꝫ oꝑationū me ſanctuari um verboꝝ dei temerariū introire. Sed of ficij mei debitū ipſi vos ſcitis. ſed et frequēs deuotōis veſtre ꝯuētus ⁊ p̄ſtolatio qͥppiam vel imꝑfecte balbutire cōpellit ¶ A deo (inqͥt euāgeliſta) exiuit. Miror ſi nō ꝓtinus ad hͦ verbū mirami. De qͦ uempe alio iſtud dicit̉. A deo exiuit/ qͣꝫ de v̓bo qd̓ eternaliter ē apd̓ patrē. qm̄ in pͥncipio erat verbū. ⁊ v̓bū erat apud deū. ⁊ deus erat verbuꝫ. Si eternalit̓ apud deū qualiter a deo exiuit. quō eterna liter apud deū? Sed dices. exitus iſte verbi a deo/ eſt ipſa filij generatio. veꝝ eſt ſi eſt filij generatio ſicut eſſe ꝯfitemur. vides ꝙ iſte exi tus ꝓrſus ē īeffabilis. De eo quippe ſcpͥtū ē Generationē eius quis enarrabit? Eſa. liij. ca. Propterea cur conaret̉ eloqͥ qd̓ enarrari nō pōt nō eſſet illud ſobrie ſaꝑe? Quid ſi qͥs loquat̉ nō iā hoīm ſed angeloꝝ linguis quo pacto effari ſufficiet deū a deo exire. nō loca liter. nō dimēſionaliter. nō diuerſitate ſubſtā tie/ neqꝫ duratiōis varietate/ ſed ꝑſonali tm̄ diſtinctione. Qui ⁊ regredi dicit̉ ad deū/ dū ſuū rependēs amorē patri ſpirat ⁊ qd̓ammō donat ſpm̄ſanctū/ donū p̄ſtantiſſimū ⁊ vtri uſqꝫ nexū. ¶ Sed ſileamus interim de ſecre tis his celeſtibꝰ ⁊ p̄ſcrutatiorē inueſtigatio nē huiꝰ diuini exitꝰ ⁊ regreſſus ad intra/ nos vel ad ſcholā vl̓ ad celebritatē beatiſſime tri nitatis remittamus. Illic magis diſcere ē/ quō filius egredit̉ a pr̄e vt imago pulcerrīa a pulcerrimo. vt v̓bū ſentētioſiſſimū. vt ars oīm fecundiſſima. vt exemplar diſtinctiſſi mū. vt idea ⁊ forma quedā oīm capaciſſima ⁊ actualiſſima ⁊ potentiſſima. Sic igit̉ exi uit xp̄s a deo eternaliter ꝓductiue. et ad deū vadit ſpiratiua dilectōe. ¶ Ampliꝰ ꝟo ꝯſide ratōi noſtre alius obijcit̉ xp̄i a deo exitꝰ. ali us qͦꝫ ſui ad eū regreſſus. nō quidē intrinſe cus ꝑſonaliter vt prius. ſed denoīatōe qua dā extrinſeca/ ⁊ idiomatū mutua cōicatōne/ quā oꝑata ē humanitatis aſſumptio. Et qͥd eſt p̄cor hoc mō xp̄m a deo egredi/ niſi eundē in hoc calamitoſo vallis lachrimaꝝ exilio dignāter īcarnatū ꝯmorari. affligi. cruciari? Nihil quippe lōginquius a deo poterat ex cogitare mēs hūana/ qͣꝫ imꝑaſſibilē ad paſti onē egredi. inuiſibilē videri. īmortalē qͦꝫ eſſe Pro humilitate XL ꝑticipē mortis. Aſt xp̄m regredi ad deuꝫ/ eſt ip̄m a mortuis reſurgere. Iaꝫ nō morit̉. qm̄ mors ei vltra nō dn̄abit̉. ad Rom̄. vi. qn̄ in patria ⁊ ciuitate ⁊ regno pr̄is in celeſtibꝰ ad dexterā ſuā ſedet in eternū. cū om̄ia ſubiecit ei deus. ad Heb̓. ij. Hic ē verꝰ iuſticie ſol qͥ orit̉ in natiuitate. occidit ī paſſione. ⁊ ad lo cū ſuū reuertit̉ ī gl̓ioſa aſcenſione. Eccl̓s i. Et qꝛ habēt ꝓprias ſolennitates hec myſte ria ſuoſqꝫ ſermōes. tātūdē dictū ſit hic/ quō xp̄s a deo exiuit ꝑ incarnatōꝫ. ⁊ ad deuꝫ va dit ꝑ gl̓ificatōeꝫ. ¶ Demū reꝑibilis ē exitus quidā tercius xp̄i a deo ẜm aīam/ qͥ cōmu nis ē om̄ibꝰ creaturis Dicit itaqꝫ diuinꝰ the ologus Ioh̓es. Quod factuꝫ ē in deo vita erat. Uita erat/ nō quidē ꝑ idēptitatē realeꝫ ⁊ eſſentialē rei facte ad factorē/ vt Manichei blaſphemāt. dicētes aīam eſſe ꝑtē a deo deci ſam ꝑ actionē pͥncipis tenebraꝝ. Sed vita erat ꝑ idealē et viuificā. exemplarē ſeu archi typā cognitionē ⁊ v̓tutē ꝓducēdi efficaciſſi mā. longe excellētius. longe ineffabiliꝰ qͣꝫ in ipſa mente artificis domꝰ fabricāda vl̓ ima go pingenda exiſtat/ ⁊ ſuo mō viuat. Quid ꝟ̓o ſint hmōi idee. ⁊ qualis ſit eaꝝ diſtinctō nō eſt hic diſputādi locus? Multe doctorū traditōes in vnam veritatē (ſi bn̄ capiant̉) re ducibiles ſuꝑ pͥma ſnīaꝝ diſtinctiōe haben tur. ¶ Ab hoc igit̉ eſſe ideali illud recte phi bet̉ egredi/ quicqͥd fit extrinſecꝰ ī eſſe ſuo rea li. regredi aūt non niſi creature rōnali ꝓprie datū eſt. qͣꝫqͣꝫ velit Boecius/ oīa in ſuuꝫ re gredi principiū. velut ſi flumina vnde exeūt reuertant̉ Eccl̓s. i. Et qn̄ hoc? Qn̄ reꝑetūt ꝓprios queqꝫ recurſus. redituqꝫ ſuo ſingu la gaudēt. Nec manet vlli traditꝰ ordo/ niſi ꝙ fini iunxerit ortuꝫ. ſtabilēqꝫ ſui fecerit or bē. lib̓. iij. metro. ij. Hoc fit/ dū motus indi tos nature ſue cuſtodiunt. dūqꝫ vices indul tas ꝑagūt. agēdo. patiēdo. mouēdoqꝫ. ¶ At uero quantū tibi ē creatōis egreſſus excellē tior (o rationalis ſpūs) tāto regreſſus tuꝰ ad deū ē. quāto a reliqͥs om̄ibꝰ a ꝑfectōe differē tior. Tu nempe rōnalis ſpūs ſicut capax et ꝑticeps dei ſolus factꝰ es ꝑ intelligentiaꝫ at qꝫ rationē. hinc ad imaginē dei ⁊ ſil̓itudineꝫ factꝰ affirmaris Gen̄. i. Sic ſoli tibi ad deū regredi cōceſſum ē ꝑ cognitionē ⁊ amorē. Di rigunt̉ cetera in curſibꝰ ſuis ⁊ ab agēte infal libili. ſicut ſi vidēs aliquis cecū ducat. vt di cit Auerrois. Tu ſola vidēs videntē inſeq̄ ris. Tu ſola cognitiue ad pͥncipiū tuum re grederis/ vt fias vnū ens cū diuina eēntia. tercia ꝑte libelli de ornatu ſpūaliū nuptiaꝝ. Aīa inqͥt ꝯtemplātis ita ꝯiungit̉ deo/ vt fi at ip̄m illud eſſe vitale et ideale qd̓ eternalit̓ in deo p̄habuit. Quē errorē vna nuꝑ epiſto la a me edita coarguit. Uelim p̄terea cōmo nuiſſe vt de hac mat̓ia caute legat̉ Bern̄. ad fratres de mōte dei. li. ij. ¶ Ceteꝝ aīa huma na p̄cipue illa ē inter oēs rōnales ſpūs/ q̄ nō ſolū regredi ad deū ſed oīa alia in eū referre debet. Propterea em̄ ipſa corꝑi ꝯiūcta. et in imis certis ligata. ẜm Platonicos. Propte rea nexū duplicis mūdi/ tā ſpūalis qͣꝫ corꝑa lis oꝑat̉ quaſi duas illas cathenas cauſarū aureā ⁊ argenteā nectēs. ¶ Deniqꝫ idcirco in orizōte duplicis mūdi ſtatuit̉ facies ſua. pro ut diuini theologi ⁊ eleuati metaphiſici edo cuerūt/ quatinꝰ ꝑ ip̄aꝫ ea oīa referrent̉ ī deū cognoſcēdo ⁊ vtēdo/ q̄ ab eo egreſſa ſunt in creādo. Hinc dixerūt Ariſt. i. pol̓. ⁊ Plato nici. oīa ꝓpter hoīem. ip̄m v̓o ꝓpter deuꝫ fa ctū eſſe. Hinc reſurrectōis future neceſſitas concludit̉. Alioqͥn naturalis īſtitutio finis fruſtra eſſet. Sed de his alibi. Demuꝫ ꝑſpi cuū eſt eos ſolos ꝓpria appellatōne homīes dici debere qͥ boni ſunt/ ⁊ ad deū om̄ia refe runt. ¶ Nūc ad xp̄m redeo. Quia em̄ regreſ F ſum hunc ꝑ intelligentiā ad deū ⁊ vſum/ aīa eius ꝑfectiſſimis modis exercuit. dū ſeipſaꝫ ⁊ rē quālibet alterā/ ſola ꝑ excellentiaꝫ in dei gloriā. laudē. amorēqꝫ reduxit. Hinc aptiſ ſima rōne dixit euāgeliſta noſter de xp̄o. ꝙ a deo exiuit et ad deuꝫ vadit. Exiuit dico ẜm anima ꝑ creatōis emanationē. ⁊ ad deū va dit/ ꝑ ſui ⁊ alioꝝ oīm in deū reuolutionē in telligibilē Et ſicut oīa a deo qd̓ammodo ac cepit in ſua creatōe/ dū ꝓpterea facta ſūt oīa ſic om̄ia refert ī deū directiue ꝓportionabi liter ſatis ad primū exitū ⁊ reditum eternalē ¶ Ad hunc finē olim egreſſus fuerat Adam a deo in ſui pͥmaria creatōe/ vt ad deū regre deret̉ ꝑ ſpeculationē ⁊ amorē. Sed ve pctō. Homo cū in honore eſſet nō intellexit. com ꝑatus ē iumētis inſipiētibꝰ/ et ſil̓is factus ē illis. Sequimur euꝫ nos beſtiales effecti vitā pecudū eligētes. qui decliuē aīam iugi ter ad terrena demittimꝰ. qͥ porcino more v̓ ſi ad infima vultibꝰ adheremꝰ. Uox eſt tali um. Adheſit in terra vēter noſter. Et iteruꝫ. Adheſit pauimento anima mea. Et rurſus Infixus ſuꝫ ī limo ꝑfundi. Hinc exclamat ſatyricus. O curuas in terra aīas et celeſtiū inanes. O qͣꝫ ſuauior vox atqꝫ iocundior re grediētis ad deū ⁊ gratias agētis/ ꝙ de tene aA 3 Sermo in cena dn̄i bris vocauit nos deꝰ in admirabile lumē ſu um. cuiꝰ figurā geſſit Petrꝰ/ a vinculis ferre is ⁊ carcere tetro liberatus. ⁊ eductꝰ de cuſto dia ad ꝯfitendū nomī dn̄i Uere vincula fer rea cupiditatis nr̄e. Uere carcerē tenebroſū horridū. ſqualidū ⁊ ſcenoſū eſſe ſordidū deſi deriū cordis noſtri. ⁊ aīa talibꝰ immerſa qn̄ poterit liberis intelligētie alis ad alta ſubue hi ipſa ad deū regredi qn̄ valebit. Hoc ita qꝫ fieri ē impoſſibile niſi ī manu forti ⁊ bra chio extēto illiꝰ qͥ eduxit vinctos ī fortitudi ne. qͥ de ſtercore erigit pauꝑem/ vt ſedeat cū pͥncipibꝰ. Qui ꝯtriuit portas ereas/ ⁊ vecteſ ferreos ꝯfregit. Hoc ſolo auctore ſicut anīa a deo exiuit/ ſic ad deū vadit. qͣꝫ qͣꝫ donū hoc exercētibꝰ ſe ad ip̄m ⁊ nō niſi talibꝰ d̓ lege cōi p̄ſtet̉. ¶ Epilogātes ergo cōcludamus/ ꝙ eſt vnus xp̄i exitus a deo ꝑ eternā generatōem. ⁊ habet ſuū regreſſum ꝑ ſpūs ſpirationē. ſe cundo ꝑ humanitatꝭ aſſumptionē. habet ſu um regreſſum ꝑ corporis glorificationē. ter cio ꝑ anime creationē. habet ſuum regreſſuꝫ ꝑ contemplationem. Oſt ſenſum litteralē/ theologica ꝯ A lem ⁊ metaphiſicalē/ ſuꝑeſt vt the ma noſtꝝ p̄ſertiꝫ primā eius par teꝫ ad nos mores quoqꝫ noſtros trāſferamus. Et dicamus ꝙ duplex eſt mo ralis exitꝰ aīe a deo. Unꝰ peſſimꝰ ꝑ ſuperbiā Aliꝰ optimꝰ ꝑ humilitatē. ¶ Per ſuperbiā ex iſſe legit̉ filiꝰ ille ꝓdigus in regionē longin quā Luc̄. xv. Quomō exierūt Adā ⁊ Cha yn Gen̄. iij. ⁊. iiij. Quō egrediūtur foras illi qui ima vident ⁊ loquunt̉ in idip̄m .ſ. contra deū. qualiter exierūt ⁊ exibūt. Diſcedite a me maledicti in ignē eternū Matth̓. xxv. Lon ginquus valde ⁊ peſtiferus hic exitꝰ. qꝛ lon ge a peccatoribꝰ ſalus. Exitus iſte a deo nō eſt ſed ſuꝑ deū. ſue voluntati ꝓpriā antepo nēdo. ideo dicit̉ elatio. Teſtis ē ille qͥ eſt rex ſuꝑ oēs filios ſuꝑbie Iob. iiij. Qui extollit̉ ⁊ erit ſuꝑ om̄e qd̓ dicit̉ deus. ij. ad Theſſa. ij Taliter egrediēs foras euaneſcit vt ſumus. nec regredit̉ ſicut coruꝰ/ niſi forte ꝑ impatiē tiā ⁊ rabidā obſtinati odij latrationē. loqua tur in idip̄m in deū videlicet. ⁊ dentibꝰ ſuis ī eū fremat ⁊ tabeſcat. ¶ Eſt p̄terea exitꝰ bonꝰ a deo ꝑ humilitatē. ſed ſub deo. et rurſus ad deuꝫ. Nō quidē locali diſtātia. nā quo ibit hō a ſpū tuo dn̄e. et qͦ a facie tua fugiet? Sꝫ aſcēderit in celū tu illic es ⁊c̄. Sed fit exitus iſte ꝓpria quadā reputatōe ⁊ intelligētia. qn̄ anīa ex ꝯſideratione intima diuine immenſitatis reſilit in paruitatē ſuā. ⁊ ſe ad ſe con trahit ⁊ loco cedit. ꝓut ad aſpectū magni ali cuiꝰ pͥncipis/ pauꝑculus ſeruꝰ aut damnatꝰ experit̉. Hoc ſuo mō aīa infirmitatis ꝓprie īmo cuiuſdā nihileitatis ꝯſcia ad cognitiōꝫ pn̄tie diuinitatis immenſe horreſcit. ſtupet pallet. ꝯtremiſcit. intratqꝫ fugiēs a ſe velut ī quandā deſertā om̄is imꝑfectiōis egeſtatis ſue regionē. quō intrauerat Aug. qui dixit ī lib̓. ꝯfeſſionū. Et factꝰ ſuꝫ mihimetipi regio egeſtatis. ¶ Nōne tibi Petrus miraculi ſtu pore in captura piſciū attōnitꝰ ſic exire dn̄m voluiſſe viſus ē. Exi inqͥt a me dn̄e qꝛ pctōr ſum Luce. v. Sic hodie manū xp̄i beatam volentē pedes eius ad lauandū tangere/ ip̄e refugit dicēs. Dn̄e tu mihi lauas pedeſ. Ue lut ſi verbū p̄dictū repeteret. Exia me dn̄e. nō lauabis mihi pedes ineternū. ¶ O ſuper admirabilē hunc hūilitatis exitū. Felix aīa q̄ taliter exit a deo. qꝛ nunqͣꝫ rectiori via ad deū vadit. nā correlatiua ſunt ⁊ om̄imode ſe habētia idē exitus iſte a deo ⁊ ad eundeꝫ re greſſus. Sic vallis deſcēſus ⁊ mōtis aſcen ſus. Mētior ſi n̄ ita ſe ꝯſeqͥ teſtata ſit ꝟitas qui ſe humiliat ait exaltabit̉ Luc̄. ix. ⁊. xvii. Hinc Aug. ait in epl̓a quadā ad Dioſcorū Nō aliā tibi inquit ad capeſſendā ⁊ obtinen dā veritatis viā inuenies qͣꝫ q̄ inuēta ē ab il lo qui greſſuū noſtroꝝ tanqͣꝫ deus vidit in firmitatē Prima ē humilitas. ſcd̓a ē humili tas. tercia ē humilitas. Quotiēs hoc īterro gaueris hoc dica. ¶ Bonū ē nos hic eē (o de uoti patres ac ſapiētes viri) bonū ē de humi litatis exitu ſermonē audire. De qua vtinaꝫ cū humilitate ⁊ vt res digna erat loqui poſ ſet arrogās ⁊ ſtulta p̄ſūptio cordis mei Nā quale monſtꝝ ē quale ſacrilegiū. vermiculū de humilitate loquentē. ⁊ ideo ſuꝑbire quia laudat humilitatē. ⁊ ideo exire a deo ſuꝑ de um male ꝑ ſuperbiaꝫ. qꝛ ſuadet ab eodē ſub eodē exire ꝑ humilitatē? Quis hoc crederet/ ſi nō qꝛ totiēs exꝑtū ē? Sed inter laudāduꝫ humilitatē/ ſurrepit ſuꝑbia dū valde deteſta ri querit̉. Ip̄a qn̄ nō introibit/ qn̄ nō caſtra cordis noſtri ſubdola machinatōe penetra bit? Ue ve filijs Adā ab hac terrifica ꝑnicie ¶ Sed ad humilitatē redeo. ad cuiꝰ p̄coniū tria miracula eiꝰ ſupra modū mirabilia/ tri plex notificabit ꝯſideratio. Recte quidaꝫ de beato humilitatis exitu/ totū huiꝰ collatōis reliquū contexerunt. vt al̓s pollicitus ſum oſtenſuꝝ. Ex titulo humilitatꝭ ius tradi hu milibꝰ ad omia conant̉ poſſidēda. nō qͥdem S Pro humilitate XL ciuili lege ſed diuina. Nā ⁊ myſteriū non di cā diei huiꝰ ſolius/ ſed totius paſſionis dn̄i ce/ quid aliud pͥncipaliꝰ eloquit̉ qͣꝫ imitande humilitatis exemplū? Propter qd̓ ſaluator nr̄ carnē ſumere. hoc ē a deo exire/ et crucem ſubire voluit. vt or̄o dicit eccl̓ie. Ob hāc de niqꝫ humilitatē ꝯcludit pn̄s euāgeliū. Exē plū em̄ dedi vobis vt quēadmodū feci vob̓ ita ⁊ vos faciatꝭ. ¶ Tria hūilitatꝭ exēpla ſu memus ẜm tres vires aīe. iraſcibilē. rōnalē. ꝯcupiſcibilē. Et tres v̓tutes theologicas. fi dē. ſpem ⁊ charitatē. Et tria diuinis ꝑſonis attributa. ſapīaꝫ. potentiā ⁊ bonitatē. Et iu xta tres ſtatus eccleſie. p̄latoſ. doctores. reli gioſos. Et ẜm tres ſcpͥture aucͣtes. Prima: hūmilē ſpū ſuſcipiet gl̓ia. Prouer. xix. Se cūda auctas. vbi humilitas ibi ſapīa Pro uerb̓. xi. Tercia. deus ſuꝑbis reſiſtit. humili bus aūt dat gratiā Iacobi. iiij. Prima cōſideratio Humileꝫ ſpū ſuſcipiet gloria. itaqꝫ humili tas vera. nō ē qui ſe nequiter humiliat Ec cl̓i. xix. Uera inquā humilitas/ duꝫ feliciter exit a ſumma potētia ⁊ gloria ⁊ magnificen tiſſima maieſtate dei/ in ſuā impotētiā. igno miniā ⁊ ſeruilitatē intuendā ſentiendāqꝫ/ effi cit̉ potētiſſima ⁊ gl̓ioſiſſima ⁊ imꝑatrix liber rima atqꝫ monarchica ſuꝑ om̄ia ¶ Uultꝭ au dire rationē illā accipite Perhibet Seneca ꝙ facilis ad diuitias ꝑ cōtemptū via. Itaqꝫ dicimꝰ de potētia ⁊ gloria ⁊ reliqͥs que mū dus offert. ⁊ q̄ cōtemnēdo fieri noſtra teſta tur Ambro. Un̄ v̓o melius qͣꝫ ꝑ humilitatꝭ egreſſum a deo/ cōtemptꝰ iſte generat̉ qn̄ in comꝑatione diuītatis ꝑſpicue cernit̉/ ꝙ va nitas vanitatū ⁊ oīa vanitas. oīa mēdaciuꝫ Quidni libeat exclamare cuꝫ ꝓpheta. Filij hoīm vſqꝫ quo graui corde vt qͥd diligitꝭ va nitatē ⁊ queritꝭ mēdaciū? Quidni p̄terea cō tempta vanitate ⁊ mēdacio/ faciat hec ſubli miſſima humilitas. hec ditiſſima pauꝑtas/ ſolū deū gloriā ſuā. potentiā ſuā. opulentiaꝫ ſuā. ⁊ hanc arbitrat̉ eſſe ꝑtē ſuā hereditatē p̄ claram ⁊ portionē vberrimā in terra viuen tiū cū illo qui dicebat. Pars mea deꝰ in eter nū. Et in gallico ſonātius dicit̉. Ceſt grāde portion ⁊ bona parti. ¶ Porro qͥd ad iſta cō ueniētius/ qͣꝫ vt hec humilitas ſit glorioſiſſi ma/ cuiꝰ gloria ſolus deꝰ eſt. Hec vilificatio ſit nobiliſſima. hec abiectio vbiqꝫ famatiſſi ma. qꝛ deus fama ſua nūqͣꝫ abeſt. vt hec de niqꝫ impotētia. hec ſeruitꝰ/ ſumma ſit potētia/ īmo omnipotētia ſūmaqꝫ libertas. Oīa poſſum (inqͥt apl̓s) ī eo qͥ me ꝯfortat xp̄s. ad Phil̓. iiij. ¶ Uideat qͥ pōt quāta ſit ex aduer ſo oīs ſuꝑbe vanitatis. egeſtas. impotētia ⁊ vilitas. Nā qua rōne repleret vanitas. ſatia ret egeſtas. dn̄aret̉ abiectio. ꝯſolidaret infir mitas. Attn̄ quid aliud ſunt hec oīa niſi va nitas vanitatū ⁊ oīa vaītas ⁊ afflictō ſpūs? ¶ Ex his ꝑſpicuū ē quo pacto vim iraſcibi lē cuiꝰ eſt in ardua tēdere ꝑficit hic beatꝰ hūi litatis exitus a deo/ ex deſꝑatōe ſui totali ſū mā de xp̄o ſpem gerēdo. ⁊ ita ẜm om̄s alias ſuas v̓tutes qͣs enumerat Guilhel. pariſien̄. reliquas. Ponit itaqꝫ hūilitas hec ſolū deū ſpem ſuā. fortitudinē. ꝓtectionē. magnificē tiā ⁊ ita d̓ ceterꝭ. Propterea fidēter ait. Dn̄s ꝓtector vite mee a qͦ trepidabo? Etem̄ qͦ rue ret. quō mutaret aliud ampliꝰ qͥd conari poſ ſet q̄ ꝓfundiſſima ſtabilitate/ īmobilitati pe nitꝰ adheret? Quid eā aduerſuꝫ violaret que altiſſimū poſuit refugiū ſuū ī firmiſſimo ha bitaculo tuo qd̓ oꝑatus es dn̄e? Quo fuge ret alibi? Quid aliud ſꝑaret? Quāobrē in re medijs humane inſtabilitatis et īcertitudīe caſuū tā horrendoꝝ ꝓcellis/ figit naueꝫ cor dis immobiliter velut ancora quedā ſpūalis ⁊ intelligibilis. Deniqꝫ nō ponit carnē bra chiū ſuū / vt ſuꝑbia q̄ ſperat ī multitudīe di uitiaꝝ ſuaꝝ vel tꝑaliū vel ſpūaliū. ⁊ p̄ualet ī vanitate ſua. Hec idcirco ſibi cauet ab om̄i excellētia nimia. ab om̄i qͦꝫ defectu/ vt ne ex tollat̉ p̄ſumptōe. nec frangat̉ deſꝑatione. nō obſtinet̉ obſtinatōne. nec diſſoluatur enerui mollicie quēadmodū de his ⁊ alijs ī oī ma teria v̓tutis ſi vacaret fieri poſſet manifeſtū ſi qͣliter ardua mediocritate via regia ſꝑ ince dit doceremꝰ. ¶ Sꝫ ad dn̄antiſſimū eiꝰ īꝑiū venio. Quid em̄ eſt rebꝰ dn̄ari (ꝓut al̓s pro ſecutus ſum latius) qͥd em̄ ē dn̄ari rebus in quā niſi eis vti poſſe iuſte vt placuerit Hoc aūt ꝯuenit hūilitati. oīa qͥppe aſſumit in ſui facultatē ⁊ vſum. dū ꝓpter deū ſe et oīa alia ꝯtemnēda decreuit. Quo ꝯtēptū ſatiat̉ am plius (ne nos irrideāt phariſei auari hec au diētes) ⁊ copioſiꝰ abſqꝫ vlla ꝯꝑatōe ꝯtentat̉ qͣꝫ ex nuda poſſeſſione ciuilis tituli. qͣꝫ inſuꝑ ex tendētia inhiāte ad qͣſcunqꝫ diuitias. aut eas ꝑ amorē amplectēte. aut eis incubāte ac mētetenus inherēte ditaret̉. Sic de Catho ne p̄clare dictū ē a Saluſtio. ꝙ quo plꝰ glo riā fugiebat/ eo magis aſſequebat̉ Ita ꝓcul dubio de diuitijs. ita de potētia ſeculi. ita d̓ vmbratili quolibet bono huiꝰ mūdi ſentire aA 4 Sermo in cena dn̄iequuꝫ ē. ¶ O qͣle igit̉ quantūqꝫ humilitatis dn̄ium hr̄e oīa ſub pedibꝰ ꝑ generoſum cō temptū. Oīs locꝰ quē calcauerit pes veſter id ē affectio. veſter erit inquit dn̄s Deut̓. xi. Quā latū imperiū/ nihil aliud a deo magni pēdere/ vel a nullis ſubijci neqꝫ conculcari. Hoc nōne ē ſignū magnū apparēs ī celo in telligibili ⁊ ſupͥmo aīe rōnal̓. Mulier .ſ. hu militas amicta ſole iuſticie. Nā qͥd iuſtiꝰ hu militate/ q̄ oēꝫ īplet iuſticiā. glo. Matth̓. iij. In capite eius corona ſtellaꝝ duodecī. om̄ ſcꝫ fulgore v̓tutū radiās ꝑfectio. ⁊ luna toti us humilitatis ſub pedibꝰ eius. hoc ē ſub af fectōibꝰ ꝑ cōtemptū. Hec ē ditiſſima humili tas q̄ docuit Paulū ſcire abūdare ⁊ ſcire pe nuriā pati. hr̄e oīa ⁊ abūdare ī oībꝰ. ad Phil̓. iiij. Quaſi nihil habentē ⁊ oīa poſſidentē. ij. ad Coꝝ. vi. Hec exaltauit xp̄m ſumme hu miliatū ī paſſionē. ⁊ dedit illi nomē qd̓ ē ſuꝑ om̄e nomē/ vt in nomine Ieſu flectat̉ ⁊c̄. ad Phil̓. iiij. Ecce dn̄ationē oīm ꝑ humilitatē. Proinde ſi hec iure ſuo poſſidet regnū celo rū ſicut ⁊ poſſidet. qm̄ ipſoꝝ ē regnū celoruꝫ Matth̓. v. qͥd a dn̄atōne ſua relinquet̉ alie nū? Deniqꝫ ad eiꝰ obſequiū militant oīa. ſer uiunt. ꝓſunt. obſequunt̉. Aduerſa quidē/ vt blaſphemie. iniurie. ꝑſecutōes. neceſſitates. anguſtie ad exercitiū ⁊ tutelā. ad medicinam qͦꝫ ac neceſſariā cuſtodiaꝫ. Proſperꝭ v̓o vtit̉ ad modeſtā ſobriāqꝫ ꝯſolatōeꝫ. Dicā ampli us. militāt ꝓ ea ſui hoſtes fortiſſimi. nam ex pctīs reddit̉ cautior. firmior atqꝫ validior. ī mo vide miraculū. ip̄a em̄ ex morte ꝓpria re uiuiſcit ſepius/ fortiorqꝫ reſurgit. Nā qͥs ne get magnā eſſe hūilitatis recuꝑande rōem/ hūilitatē ꝑdidiſſe? Quin etiā orit̉ ex ſuo con trario qd̓ ē ſuꝑbia nō minori miraculo qͣꝫ ſi frigiditatē calor gignat. Hūilitatis qͥppe n̄ ꝑua ē occaſio aīam ꝯtra deū ſuū/ bn̄factorē ſuū/ patrē ſuū. dn̄m. creatorē. redēptorē ſuꝑ biſſe. Sil̓ia vere nō miracula ſed portētuo ſa mōſtra/ demon ī filia ſua ſuꝑbia crebrius oꝑat̉. qꝛ ex morte ꝓpria ⁊ ex huilitate cōtra ria/ ⁊ ex ſordibꝰ ⁊ aduerſis ſibi virtutibꝰ pul cerrimis/ dū ſtulte gl̓iat̉ fediſſimā trahit ori ginē. ¶ Ad vnū igit̉ dicere ē/ ꝙ ſuꝑbie exitus a deo ſupra deū/ ſicut egētiſſimꝰ eſt atqꝫ pau perrimus in vilitate pauꝑtatis (Om̄ia miꝝ conuertunt̉ in ſuam inopiā ⁊ deſtructioneꝫ. notat̉ Sap̄. iiij.) Sic multo plus beatꝰ ille humilitatis exitus a deo ſub deū / opulētiſſi mus ē. ditiſſimus eſt. dn̄antiſſimus eſt in ſu premo dn̄atōis. qm̄ oīa ſibi cooꝑant̉ ī bonū mors. egeſtas. contumelie. īmo et angelꝰ ſa thane/ ⁊ diaboli om̄es cū ſtimulis ⁊ tēptati onibꝰ ſuis. Paulꝰ ⁊ Iob huiꝰ rei teſtes ſunt Peccata inſuꝑ ⁊ cetere peſtes aduerſe ſerui unt ei ⁊ tyriacā ſibi efficaciſſimā conficiēdo. quemadmodū teſtat̉ Aug. qui mihi nō cre dit ꝙ expedit ſuꝑbos in turpia qn̄qꝫ pecca ta corruere. Hac arte dominādi facit ip̄a de omnibus ſicut de obſequioſis ſeruitoribus profectuꝫ ſuum ſicut ē regione ſuꝑbia dam nū acquirit ex omnibꝰ. cuiꝰ oratio etiā fit in peccatū. charitas in odiū. virtutis laus ī op probriū. dū poſt hec om̄ia exit a deo ingra tiſſima ꝓrſus elatione ſupra deuꝫ. ¶ Poſtre mo humilitas ſuo mō ē ambitioſiſſima. cu pidiſſima maximi cordis ⁊ altiſſimi ſpiritꝰ. Cur ita? Qm̄ dedignat̉ īpleri niſi ſūmo ho nore/ niſi ſummis diuitijs niſi maxima glo ria. Suꝑbia ꝟo vt puſilli cordis ⁊ puerilis ⁊ ſtulti/ paruiſſimis inhiat. capit̉. afficitur/ ⁊ vexata torquet̉. ¶ Nūc ad ſtatū p̄latōis qui X potētie dei correſpōdēter ordinat̉ in eccleſia ſtica hierarchia applicemus que dicta ſunt et inferamus/ ꝙ abſqꝫ humilitatis exitu in ſue paruitatis recognitionē actualē vel ha bitualē/ nō pōt quis p̄latus habere euāgeli ci dominij ꝑfectionē. Itaqꝫ ꝑuerſus et dia bolicus nō ordo ſed horror dicēdus eſt in ec cleſia. vbi eſt ſublimior qui ⁊ ſuꝑbior. vbi qͥ maior eſt non fit ſicut minor. qͣꝫqͣꝫ ita fiat ali qn̄ vel ad ſubditoꝝ punitionē. Iob. xxxiij. Qui regnare facit hypocritā ꝓpter pctā po puli qͣlia nūc horrēda ſūt ⁊ abomināda ſup̄ qͣꝫ credi poteſt. Aut ad p̄ſidētis damnatōeꝫ/ ſicut ī Iuda ⁊ multis apparuit. ⁊ illis qͥ ſub ditis incorrigibilibꝰ p̄ſunt ad vtrorūqꝫ exiti um. vel ad ꝯtemplatiuoꝝ exoneratiōeꝫ ne ta libus vilioribꝰ occupent̉. Ita habemus ꝙ pelles tabernaculi ꝓtegebāt archā teſtamē ti. ¶ Eſt aūt triplex ſignū ī p̄lato ſue humili tatis. Fuga p̄latōis. fuga ꝑompoſitatis. cu ra ſpiritalis. ¶ Primū ſignū fuga p̄lationis dat p̄parationē animi ꝓmptiſſimā ad ceden dū ſue p̄lationi. ſi ⁊ quādo fuerit ꝓ grege cō ueniens. quia dixit ex animo dū inſtitueret̉ nolens volo. Oppoſitū ſentire corde. ore et opere eſt in prelato damnabilis ſuꝑbia. ⁊ eo damnabilior/ ſi nec aduerſitatibus nec infa mijs. nec aliorū conſilijs nec ſubditorū ſcan dalis/ a p̄lationis amato onere poſſit auelli. Ue ve ab hoc ſigno ſuꝑbie. Mirandū ſi re moto fundamēto huiꝰ eccleſiaſtici parietes fluuioſis riuis vbiqꝫ deſiſtūt. volumꝰ illos Pro humilitate XL conſolidare ⁊ vnire vt humilitatis fūdamē rū iaciamꝰ ¶ Scd̓m ſignū humilitatis ē fu ga pompoſitatis in ſe et ſuis. Oppoſitū fa cere e damnabil̓ ſuꝑbia/ qͣꝫtucūqꝫ ſub hone ſtatꝭ ſpecie aut eccl̓ie vtilitate palliet̉. Sed mediū inquiūt optimū ē ꝯſentio. At qͣle me diū? Certe nō vt phariſeice deſipiēs/ ſapien tia aīali. terrena ⁊ diabolica. ſꝫ vt xp̄iane ſa piēs determīabit. ¶ Tercio ſigno cure ſpūa litatꝭ opponit̉ tota cura ⁊ occupatio ī ꝑuis ⁊ ludicris ⁊ tꝑalibꝰ ſeu lucris ſeu iuriſditōibꝰ ⁊ practicoꝝ ſola ꝓmotio atqꝫ ſpūalium qͣꝫ horror ⁊ deſertio. ¶ Nūc ad ſtatū doctorū qͥ ẜm canone ē quaſi p̄cipuus ī eccl̓ia/ ⁊ ad ſa pientiā diuinā correſpōdēter ordinat̉/ appli cemus q̇ dicta ſunt. Apud doctores p̄ſertiꝫ in ſacris lr̄is/ ille ſapiētior ē qͥ pluri hūilita tis ſale .i. ſapore/ ſapīam ſuā cōdiuerit. Non dico pluri cognitione ſed ſapore. qͣꝫqͣꝫ ſapor ſit q̄dā cognitio. Hoc dixiſſe fert̉ Ptolome us/ ꝙ ſapiētior ē qͥ ⁊ humilior. ¶ Huic huili tati aduerſant̉ tria ſigna. curioſitas. ſingula ritas. impatiētia vel incorrigibilitas. ¶ Cu rioſitas ē dimiſſis vtilibꝰ ⁊ edificatorijs ꝓ ſe ⁊ ppl̓o ꝯterere ingeniū / ꝑdere tp̄s ī eis ī qui bus nō eſt bonū neqꝫ finis. ſicut de mathe maticis dicit Ariſt. Aut quoꝝ finis ſoluꝫ ē ſcire/ vt ait Seneca. Aut forſan ſuꝑbire va neſcere ⁊ d̓ ingenio alto ⁊ ſubtili p̄ ceterꝭ glo riari. Hoc agere ſignū eſt inſtinctꝰ diabolici aut nature corrupte. ⁊ ibi ceciderūt om̄s qͦs ſub ſpecie reuelationū ⁊ inſtinctuū diuīoꝝ ſe duxit ſathanas/ trāſfigurās ſe ī angelū lucis Sane dū hincinde multa legi/ multa cogi taui/ multa audiui/ ⁊ q̄dā exꝑtꝰ ſum ſuꝑ diſtī ctōe inter bonos inſtinctus et malos. int̓ di uinas reuelatōnes ⁊ diabolicas illuſiones. Deniqꝫ inter bonas reuelatōes ⁊ immiſſio nes ꝑ angelos malos hac ī ꝟitate ꝯperi p̄ci puā diſtinctōeꝫ ⁊ indefectibile ſignū. ꝙ inſtī ctus bonꝰ ſemꝑ ē ad hūilitate et cū hūilitate Malus ꝟo ad vanitatē quandā ⁊ cū vani tate ad ipſam excellentiā palam vel occultē. Qualiter aut curioſitas ſciēdi inutilia vani tate careat viderint curioſi. etiā qͦ pacto abſ qꝫ tumida elatōne ſpūs poſſit aliqͥs geſta. le gēdas. hyſtorias ⁊ miracula ſctōꝝ nihilipen dere/ ego nō intelligo. quoꝝ lectio maxīe ar dēs ē. ⁊ humiles ad imitatōeꝫ potēter inflā mans. ¶ Porro ſingularitas ſcd̓m ſignū ſu perbie ī doctis. aut de nouis ⁊ inauditis et ꝑegrinis adinuētōibꝰ. īmo habet hͦ mirādū ſingularitas/ ꝙ ex ſuꝑbia generat pigritiā ſi lentiū obſtinatū. puſillanimitatē/ duꝫ videt ſe nō poſſe ceteros in loq̄ndo vl̓ docēdo p̄cel lere. Hec ē mater erroꝝ/ ⁊ ductrix ambulādi in adinuētionibꝰ ſuis Peniqꝫ imꝑatiētia vl̓ incorrigibilitas terciū ſignū ſuꝑbie ponii a ſapiēte. Doctrina inqͥt viri ꝑ patiētiā cogno ſcit̉. Errare qͥdē humanū ē. ſꝫ plane diaboli cū corrigētibꝰ ſuccēſere nec acqͥeſcere ¶ Nūc I ad religioſos ⁊ deuotos/ qͣles decet eſſe xp̄i anos oēs qͥ ſūt ꝓfeſſi ī baptiſmo ſub⁊nō ab bate xp̄o qͦꝝ ſtatꝰ reſpicit appropͥatā ſpūſſcī bonitatē. inducamꝰ q̄ diximꝰ ⁊ inferamꝰ n xp̄iana religione ille ſanctior ē qui ⁊ humili or. ⁊ humilior qͥ ſanctior. Huiꝰ humilitatis triplex ſignū eſt. cōfeſſio. cōpaſſio/ ⁊ volūta ria ſui deiectio. De reliquis videat̉ deuotus Bern̄. de duodecim gradibꝰ humilitatis ⁊ ſuꝑbie. Cōfeſſionē ideo poſui ꝓ ſigno hūili tatis. qꝛ vix tꝑibꝰ nr̄is fit aliqͣ cōfeſſio pure nude ⁊ integre. Ut qͥd ita? Certe ꝓpt̓ hypo criſim et amorē vaniſſime fame nr̄e q̄ timorē mundanū ꝑturit. ⁊ pudorē talē qͥdē ⁊ ita ty rannicū/ vt cogitare ſit ingēs horror. Ue p̄ cipitātibꝰ ⁊ volūtantibꝰ ſemetip̄os ī paſſio nes ignominie/ in flagitia corꝑis extraordi naria. qꝛ claudūt ſepiꝰ os ad ꝯfeſſionē. ⁊ mu ti tendūt ad infernū. Nā ⁊ zodoma īterp̄tat̉ muta. Audiui a qͥbuſdā ꝙ maluiſſēt tolera re dolores partꝰ/ vel mortis eterne ꝑiculo ſe exponere/ qͣꝫ aliqͣ de ſuis pudēdis impudici cijs ꝯfiteri. nō ob defectu fidei ⁊ credulitatꝭ ſacr̄i (vt dicebāt) ſꝫ qꝛ tāto pudore vexarent̉/ ne ſalubriter loq̄ret̉ cora vno ſecretiſſimo ſa cerdote/ q̄ ipſi dānabilit̓ ⁊ qͣſi palā īpudēter oꝑabāt̉ cū alijs nihil celare ſciētibꝰ/ Ceterū ꝯꝑaſſio de peccatis alioꝝ/ certiſſimū ē huili tatis vere ſignū/ ſicut ecōtra ꝓpriū eſt ſuper boꝝ alijs indignari. Uera iuſticia (inqͥt Gre go.) ꝯpaſſionē habet/ falſa indignatiōꝫ. Si qͥs audit vel cognoſcit alioꝝ pctā multa vel magna ⁊ inde p̄cat̉ vindictaꝫ. aut gaudet de īflicta/ n̄ ſecure p̄cat̉ neqꝫ gaudet. qm̄ reuer ſus cogͦſcere dꝫ ſe ml̓ta punitōe digniſſima ꝯmiſiſſe. qͥbꝰ tn̄ petit īdulgeri nō iraſci Sic egit ſanctꝰ pater qͥ audiēs pctm̄ fratris fle uit ⁊ dixit. Ille heri. ego hodie. Idcirco vis aptā meritꝭ vicē impedere (inqͥt Boeciꝰ) Di lige iure bonos ⁊ miſerere mal̓. ¶ Nouiſſime ſubiectionē ſeu deiectōem poſuimus terciū humilitatis ſignū. Nā vere humilis eſt/ qui ex vera ſui cognitōe ſibi vileſcit Hic ſe diuīſ gratijs īdignū ꝯꝑat. Hic laudes horret ꝓ prias veluti īſidiatrices tollere volētes ip̄ꝫ ī aA 5 . Sermo de humilitate altū vt lapſu grauiore ruat. Propterea deij cit ſe iugiter ī terrā ſue fragilitatꝭ. ꝓut de An theo gygāte fingit fabula. cui ex caſu ſuo in terrā vires augebant̉. ſed ī ſublime leuatꝰ ab Hercule ſtrāgulatꝰ ē. Hic ſe ī oēm creaturaꝫ dei peccaſſe fatet̉. in celū ⁊ terrā ⁊ oīa q̄ in eis ſunt. Nullā ergo flagellatiōeꝫ ab eis reijcit. nullā leſionē. īiuriā nullā. hic deniqꝫ iudicia dei magna et occulta velut tumentes ſuꝑ ſe fluctꝰ ex paueſcit. Attendēs quō nec fortiuꝫ bellū nec artificū gr̄a. ⁊ qd̓ d̓ cathenis ⁊ car cere trahit̉ qͥs ad regnū ⁊c̄. et ꝙ nemo ſcit an amore vel odio dignꝰ ſit Eccl̓s. ix. ¶ Ad hec alta et lōge diuiniora vere hūilitatꝭ monita capiēda/ plus ꝓficit vnctio qͣꝫ lectio/ oratio qͣꝫ ꝑoratio. alta ſuſpiria qͣꝫ acuta ingenia. et ſuꝑ om̄ia frequēs. fidelis et pia cōmemora tio paſſionis xp̄i. Qui a deo exiuit in mun dū vt eā in ſchola ſua doceret. ⁊ hodie dū re gredi vult ad patrē verbo ſimul ⁊ facto ꝯfir mauit. ¶ Ad hoc em̄ lauit pedes diſcipuloꝝ ⁊ dixit. Exemplū em̄ ⁊c̄. huius humilitatis nos ꝑticipes volens. Scd̓a conſideratio. Ubi humilitas ibi ſapīa Prouerb̓. xi. Anīa quippe rōnalis exiēs a diuina ſapiētia in ſu am inſipientiā ſapide cognoſcendā/ ſibi vti qꝫ ſtulta reddit̉. ac ꝑinde diuinā illā ſapiētiā adipiſcit̉. quā iubet apl̓s .i. ad Coꝝ. iij. Si quis inter vos videt̉ ſapiēs eſſe/ ſtultꝰ fiat vt ſit ſapiēs. Hāc verā ſapīam dicit Lactātiꝰ nō alibi querendā eſſeqꝫ ī ſchola cui titulꝰ ē ſtulticia. Ita pater. qm̄ ſic placitū ē apud te ait xp̄s. ¶ O quis dabit nobis hāc ſtultā ſa pientiā? Ue filijs hoīm qui ſapiētes ſunt in oculis ſuis. ⁊ corā ſemetipſis prudentes. qꝛ quāto magis ſapiētiā queſierint/ tāto ip̄a lō gius fiet ab eis. Et ꝓfecto niſi fiāt ꝑuuli. ni ſi crediderint captiuādo oēm intellectū ī ob ſequiū fidei/ ipſi nō intelligēt. Oſtiū ad ſapi entiā verā xp̄s ē. ⁊ idē ſane. hūile. turgidus ⁊ elatus ſpūs illud qn̄ poterit introire? Attē damꝰ obſecro qͣꝫtulū illd̓ ē qd̓ extra deū egre diētes ſcire conamur. ¶ Uiderūt hͦ ph̓i Pla to ⁊ Socrates. ⁊ oīs achademicoꝝ ſchola. qͥ poſtqͣꝫ defecerūt ſcrutātes ſcrutinio/ vocē hāc ſuſpirauerūt. hͦ ſcio ꝙ neſcio. īmo nec f ſcio ꝙ neſcio. Bonꝰ erit tal̓ exitꝰ ī inſipientiā ſuā cognoſcēdā/ ſi nō ſupͣ deū exeuntes/ eua nuiſſent in cogitatōibus ſuis. ⁊ ſi a deo ſub deo egreſſi rediſſent in idip̄m/ deū vt deū glo l rificātes ⁊ gr̄as agētes qͥ ſcīaꝝ dn̄s eſt. et do cet hoīem ſcīam. ipſi nō ita. ¶ Aſt verꝰ humi lis ī ſe qͥdē ſtultꝰ. deū ꝯſtituit ſapīam ſuā. cō ſiliū ſuū. ⁊ dū ꝓfundiſſime ꝯcauat̉/ recipit in ſeipſo velut in cētro quodā ſpeculi ꝯcaui in telligibilit̓ radioſas incidētiaſ illuſtrationū ſuꝑnaꝝ. tā dei qͥ hūilia reſpicit/ qͣꝫ aliqn̄ intel ligentiaꝝ deſuꝑ effulgentiū. a qͥbꝰ illuminat̉ mirabilit̓ ſicut a mōtibꝰ eternis. ¶ Hec ītel lige nō ꝙ verꝰ humilis querat ſolū duci ꝑ re uelatōes ſpūales ꝯtēpta rōne natural̓r indi ta ſibi ſeorſum hec p̄ſumptio. ſꝫ eandē rōem plurimū obſcurā ⁊ nubiloſam. ac ꝓinde ī et rorē quēlibet ꝓmptiſſimā/ petit tergi. mūda ri poliriqꝫ / vt ī lumine hͦ vultꝰ dei ſignato ſu per eā/ oſtēdant̉ bona ſibi Preterea ſenſū ali enū p̄fert ſuo nō innitēs prudētie ſue. Exin de cauet ſibi ab illuſione demonis meridia ni trāſfigurātꝭ ſe ī angelū lucis. qͥ nō alit̓ qͣꝫ ꝑ hāc credēdi alijs humilitatē exufflat̉. Non oēs aliter laquei ſui/ teſte oraculo ad Antho niū euadūt̉. ¶ Deniqꝫ videre ē ī hͦ hūilitatis exitu/ p̄cipue in xp̄o/ ſtupēda diuine ſtulticie miracula. Nā de pctō damnauit pctm̄. ⁊ de infamia famā. De ludibrio et ignobilitate glorioſā nobilitatē ꝓgenuit. Placuit inſuꝑ ꝑ ſtulticiā p̄dicatōis deſtruere oēm ſcīam ex tollētē ſe ꝯtra deū. Nā ꝯtra ſcādalū iudeoꝝ irriſiōꝫ gētiū. aſtutiā demonū. atrocitatē ty rannoꝝ reclamantibꝰ vndiqꝫ magno boatu ph̓iſ. īmo ꝓprijs ſenſibꝰ/ docuit ꝑuulos ſim plices ea q̄ doctꝰ Plato neſciuit. q̄ Demoſte nes eloquēs ignorauit. et ſic docuit ꝙ nihil certiꝰ teneat̉ qͣꝫ ꝙ hūili fidei ſtulticia credit̉. Tercia cōſideratio. ⁊ Deus ſuꝑbis reſiſtit. hūilibꝰ autē dat gr̄am Iacobi. iiij. Ad quē reſpicia ait dn̄s niſi ad pauꝑculū ⁊ ꝯtritū ſpū/ ⁊ trementē ẜmones meos? Eſa. lxvi. Itaqꝫ aīa qͣꝫtū exit a diuīa bonitate ⁊ ꝑfectōe in ſuā vilitatē. deiectōem ⁊ imꝑfectionē. tanto ē ꝑfectior. Noli mirari hec. qꝛ diuinis gratijs et donis eo ē plenior tanqͣꝫ vallis abūdans frumēto virtutū. tan qͣꝫ intelligibilis quedā abyſſus fluēta ſorbēſ aquaꝝ viuentiū. qͣſi vacuū quoddaꝫ ſpūale. ad qd̓ replendū confluūt oīa nec īplere ſuf ficiunt niſi deus. ẜm Aug. i. ꝯfeẜ. ¶ Hāc ꝑ fectiſſimā imꝑfectionē. hanc optimā (ſi ſic di ci poteſt) peccabilitatē ſibimet aſcpͥſit Pau lus/ duꝫ ſe pͥmū inter pctōres nominauit. et qꝛ non mentiebat̉ ita vere ſenſit. Hoc plane magnū miraculū videre hominē in virtuti bus omibus clareſcere. et laborare plꝰ oībꝰ. Q LX IN Cena DIITActus nihilominꝰ ſe pͥmū inter homicidas ⁊ matri cidas ⁊ oēs ſceleratiſſimos ꝯputare. ¶ Dice re aliqͥd grandius meditor neſcio. ſi potero iuuate me. puto (imo certe credo) ꝙ xp̄s ⁊ ma ria/ paulū ī humilitate nō paululū trāſcēde rut. Uellē gͦ ſcire. Nunqͥd fecit hec hūilitas vt xp̄s ⁊ maria/ ſe tāto verius inter pctōres pͥmos noīarēt. quāto humiliꝰ a deo in ſe exe untes/ ſuū imꝑfectū lucidius cognouerūt? Poterat eſtimo ſic intelligi (ac ſi non horre rēt pie aures) ſic dici. nō quidē de pctō ꝯtra cto. abſit ſed de labilitate ad peccādū. Naꝫ creatura rōnalis quelibet/ labilior ē ⁊ ꝓnior ad caſū ⁊ defectū/ quāto ī naturalibꝰ aut eti am gratuitis fuerit ornatior/ ſecluſa dei ma nutenētia ſpāli/ qͣſi vicꝫ plus habeat creatu ra oīs de vanitate ⁊ tēdentia ī nihilū/ quāto plus de entitate. Signū hmōi euidēs fuit ī Lucifero Adā ⁊ alijs multis. quoꝝ nobili tates ⁊ ꝑfectōes qͥd fuerūt eis niſi pōdꝰ gra uius ad ruinā? Hoc ſentit aīa xp̄i. hoc Ma ria eo ꝓfundiori humilitate qͦ lucidiꝰ cōtem plant̉. Hinc Aug. vocauit Mariā puellaꝫ vilē ⁊ abiecta in oculis ſuis. Nā quo pacto Maria ⁊ xp̄s ẜm aīam fixius ſe et oīa dona ſua ſtabilirēt in dn̄o/ ſi quōlibet fidendū eſſe ſentirēt in viribꝰ ſuis ⁊ in abundātia diuitia rū ſuaꝝ. Et ſi p̄terea nō ſeipſos ꝯputarēt in illoꝝ numero de quibꝰ ꝓpheticꝰ ſermo dicit Uerū tn̄ vniuerſa vanitas oīs homo viuēs Si nō inſuꝑ iubentē audirēt. Quanto ma gnus es humilia te ī om̄ibꝰ/ ⁊ corā deo īue nies gratiā. Eccl̓i. iij. Demuꝫ qͥ ſe humiliat ſi exaltet̉ quō maxīe exaltabit̉ qͥ maxime ſe humiliat? Xp̄s aūt humillimꝰ ē. ergo ſibijp̄i ẜm hūanitatē (vt ſic ꝯſideratā) vaniſſimū ali qd̓ ens ⁊ inane reputatus ē. recte quideꝫ/ vt nō in ſe ſed in dn̄o gloriet̉ .i. ad Coꝝ. i. ¶ Au dis ne hoc o p̄ſūptio ſtulta cordis hūani. o ſtultiſſima inquā cordis hūani p̄ſūptio/ nū quid hoc attēdis? Ut qͥd ſuꝑbis terra ⁊ ci nis veſica vētoſat cur inflarꝭ o pell̓ fragil̓ et cito rūpenda cur tēderis? Si q̄ris honores ſuꝑba ceruice/ ſi ſapientiā i gr̄aꝫ/ tota (vt di cut) erras via. Tu quo tibi maior. eo vilior pauꝑior ⁊ ſtultior efficieris. Tu phariſeico more diuitias tuas iactas. noli mirari ſi ni hil el̓ yne capis. ſꝫ hūilitas egena ē. ſibi dat̉. Alios iudicas. in alios indignaris. ⁊ vindi ctā optas. tu pctōr maximꝰ/ ſed hūilitas be nigniſſima ē. ignoſci petit oībꝰ. Tu gͦ cū ſe ueritate. hūilis cū miſcd̓ia. ⁊ ſic̄ elegiſtꝭ iudi cabimī. Tu pͥnceps es. tu ꝓprij freni imꝑati ens/ etiā ī eis q̄ dei ſūt/ qͣſi manꝰ tua ſit excel ſa ad ꝯſtituēdū aliū ī bonū. ⁊ nō dn̄s faciat hec oīa. Hūilis aūt exēplo dei cū tranqͥllita te. māſuetudine ⁊ pace ſingula tractat ī dn̄o faciēs virtutē. Utinā qͥ v̓tutes cōgregat vel edificat/ ſaꝑet ⁊ intelligeret. qm̄ oēs cū hūili tate cōnexe ſunt. oēs fundate. oēs agglutīa te. qͣ ſublata fugiūt oēs/ nocēt et oberunt/ ve lut cedēte fundamēto cuiꝰ domꝰ oīs inclina ta recūbit. Ampliꝰ ſola mēs humilis ſecura eſt. qꝛ nō habet vbi cadat ꝓfundiꝰ qͣꝫ in deū. illic exꝑit̉ pace dei qͥ exuperat omnē ſenſum Porro ſecura mēs qͣſi iuge ꝯuiuiū. qͣꝫobreꝫ leta eſt ſemꝑ ⁊ iocūda humilitas ſed cū ſeue ritate. īmo ⁊ miraculoſe qd̓ammodo ẜm ml̓ titudinē doloꝝ in corde ſuo ꝯſolatōnes tue dn̄e letificāt aīam iſtaꝫ Suꝑbia v̓o tumida ⁊ timida eſt/ ⁊ male triſtis. vel peiꝰ leta. inqͥ tiſſima qͦꝫ. qꝛ ponit ī ore hoīꝫ famā ſuā qͣſi al terā vitā ſuā. nimiꝝ ſi ſepe diſcerpit̉. lacerat̉. ꝯculcat̉. deijcit̉ ⁊ ſi nunqͣꝫ in eodē ſtatu ꝑma neat. Nimiꝝ ſi difficulter humiliet̉. qꝛ infa miā ſuaꝫ horret ſicut mortē alteram. Quin etiā hoc ad humilitatis acquiſitionē difficil limū eſt/ ꝙ pugnāt cōtra eā/ nō vnū tm̄mo do viciū aut duo/ ſꝫ oīa. ⁊ ꝙ plꝰ obſtupeſces pugnāt ipſe v̓tutes oēs ꝯtra eā/ licet ex indi recto pͥmo. īmo ex ea qn̄qꝫ gignit monſtrifi co partu/ mēs noſtra ſuꝑbiā. Quale igit̉ pa tet effigiū vbi ⁊ vicia ⁊ mortes vicioꝝ/ virtu tes inſuꝑ ⁊ mortes virtutū habēt manꝰ con tra eā/ niſi caute ꝓuiderit. ⁊ niſi in timore dei inſtanter ſe tenuerit. ¶ Finit ſermo factus a dn̄o Cancellario ī cena dn̄i ꝓ humilitate. ¶ Carmen contra tu midum cor. ⁊ quid ſanat illud. Ur te diſtēdis vētoſa ſuꝑbia/ qͥd te Sufflas ⁊ iactas? dū tibi vana pla Uidi ego veſicā modico turgeſcere flatu (ceſ Que piſis ſonuit quattuor impoſitis. Hāc puer vnꝰ acu pupugit diſploſa repēte Uilis ⁊ abſqꝫ ſono flaccida detumuit. Quiſqͥs adulantū turgeſcis voce/ ſub iſto Diſce typo tibi quid mortis acumen aget. Te prius gͦ humilē ꝓprij cōpunctio cordis Spina ve configens/ ſi ſapis/ efficiet Nullus adulator peior tibi qͣꝫ tibi fies Si tibi blandiris teqꝫ colendo tumes. Lucifer hīc cecidit nec miꝝ dū videas nos Turpes ⁊ viles/ peſte ſub hac ruere. Pulcer qͥd faceres qͥd in omni ꝑte decorus Sermo de penitentia Omni cū plenus ſorde ſuꝑbis homo? Dicis diues ſum nec egens/ neſcis qꝛ pauꝑ Nudus/ cecatus/ vilis es atqꝫ miſer. Proſpera ſors nutrix ē huiꝰ ſubdola peſtis Aſpera ſanat eam proſperiore manu. Unus vt ē patribus ventoſo corde careret Demone vexari queſijt obtinuit. Ergo qͥd aduerſas tato fugimus ſtudio res Conſulimus ſortes fidimus in medicis. Sed nolo temptare deum dices/ agis apte Si tamen anteferes preſidium dn̄i. Angelicū ſi ſubſidiū/ ſi ſpemqꝫ fidemqꝫ Cura nec humanis ſit nimis auxilijs Cura ſuꝑflua fit/ ſi plus ſi nō vt oportet Nec ꝓ ꝑſone conditione ſtatu. Tu corpus refoue/ tu cura ſedulo carnem Quid niſi confeſtim putre cadauer erit: Spūs eternus datus eſt tibi iure colat̉ Atqꝫ humilis/ mitis vilis ⁊ eſto tibi. Finit. Sequitur ſermo de penitentia factus ꝑ eundē dn̄m Cancellari um in cena dn̄i. Inō lauero te/ n̄ habebis ꝑtē me 33 cū Ioh̓. xij. ⁊ ī euāgelio p̄ſentiali ter recitato. Ampliꝰ laua me dn̄e ab inqͥtate mea/ ⁊ a pctō meo mū da me. qꝛ coinqͥnauit me nimis/ ne ad ꝓnun ciandū ſanctū verbū tuuꝫ vir pollutꝰ labijs. reprobꝰ ⁊ incircūciſus īueniar. Male nimi rum p̄ſumit ſordes alienas vel loquēdo vel oꝑando tergere qͥ totꝰ pctī volūtabro demei ſus ē. Quāobrē tibi dn̄e ieſu nō tm̄ pedes af fectionū ſꝫ etiā caput intētionū ⁊ manꝰ oꝑa tionū ad abluēdū offero. Irrora deſuꝑ. di ſtilla pluuiā volūtariā gr̄e tue/ qͣtinꝰ ꝑ venaꝫ oris mei egrediat̉ v̓bū plenū v̓tutis ⁊ bn̄ ſo nās/ qͦ ꝑ auditū ſuſcepto/ mūdi fiāt oēs ꝓpt̓ ſermonē tuuꝫ. digni qͦꝫ īueniamur hr̄e ꝑtē q̄ repromittit̉ mūdis corde. qꝛ ip̄i te deū vide būt. Fiat hoc illa intercedēte mūdaꝝ mūdiſ ſima matre tua. quā interpellamꝰ ꝓpter hoc atqꝫ ſalutamꝰ dicētes. Aue gr̄a plena. Si n̄ lauero te ⁊c̄. Dura valdeqꝫ tremenda ſnīa. ſi nō lauero te nō habebis ꝑtē mecū. Attēdat vr̄a deuotio q̄ ſit ꝑs cuiꝰ ablatōꝫ dn̄s cōmi nat̉ ei qͥ lotꝰ ab eo nō fuerit. et agnoſcet qꝛ h̓ ſumma pauꝑtate. miſeria ⁊ calamitate p̄mit̉ Quippe ꝑs iſta dn̄s ē qͥ ſe mercedē magnā ⁊ om̄e bonū noīauit. de qua gl̓iabūdꝰ ꝓpheta totꝰ exultauit dicēs. Deꝰ cordis mei et pars mea ineternū deus. Pro qͣ inſuꝑ ꝯmēdatur Maria/ qꝛ optimā ꝑtē elegit q̄ nō auferetur ab ea. cui ꝑs hec vberrima et maxīa portio nō ſufficit/ nimis auarꝰ vel ſtolidꝰ eſt. Quid eſt igit̉ dn̄m dicere. Si nō lauero te/ nō ha bebis ꝑtē mecū niſi euꝫ dare patēter ītelligi. ſi nō lauero te nō habebis me. ſeꝑaberꝭ a me ¶ Porro qͥd vltra ꝓfecto reliquū ē/ niſi vt ta lis illotꝰ ꝓijciat̉ a facie dei/ etiam a ſorte ſan ctoꝝ. eatqꝫ maledictꝰ in ignē eternū cū illis. quoꝝ (ſicut Apocalipſis ſcribit) ꝑs erit ī ſta gno ⁊ igne ardēti ⁊ ſulphure. Ignis qͦꝫ grā do. nix. glacies. ſpūs ꝓcellaꝝ / ꝑs calicꝭ eoꝝ. Si ꝑs ꝟo illotoꝝ tā horrēda. tā intolerabi lis dicit̉/ de toto qͥd expectādū cēſemꝰ? Ma ledictus qͥ ꝑtē ſuā hoc mō facit deteriorem. ¶ Terreat igit̉ vnūquēqꝫ noſtrū viri pr̄es et fratres. terreat ⁊ erudiat hec formidanda ni mis ſnīa. ſi nō lauero te nō habebis ꝑtē me cū. Primū erat / vt viuēdo innocēter/ cuſto diremꝰ nos īmaculatos ab hoc ſeculo. nunc ꝟo qꝛ polluta ē noſtra mēs ⁊ ꝯſcīa. ſuꝑeſt vt lotio diuina nos emūdet. Sed vn̄ ſordes ī nobis? Undiqꝫ ꝓrſus. Polluit nos ſuꝑbia. inuidia. ira. accidia ⁊c̄. Polluit nos ſic̄ olim ī lege immūdꝰ cibꝰ. ⁊ hoc ꝑ malā delectatōꝫ. Polluit nos immūdus morbꝰ. vt lepra per malū ꝯſenſū. Immūdꝰ tactꝰ in oꝑe. Immū dus locꝰ in ꝑuerſa ꝯſuetudine. Polluit nos ꝑ oēm modū ꝑs quā arbitramur noſtrā eſſe mūdana cupiditas. q̄ ē ꝑs vilis. vana. fragi lis ⁊ damnoſa. Talē ꝑtē figuratā habemꝰ in Nabuchodonoſor. de qͦ Dan̄. iiij. Cū feris pars eius in herba terre. Cor eius ab huma nō cōmutet̉. ⁊ cor fere det̉ ei. Attēdite vilē ſo cietatē. qꝛ cū feris carētibus ſenſu. Et nōne homo cū in honore eſſet nō intellexit/ cōꝑa tus eſt iumentis inſipiētibꝰ ⁊c̄. Uide vilem poſſeſſionē. qꝛ in herba terre Et quid herba terre niſi terrena felicitas. d̓ qͣ ꝓpheticus ſer mo. Mane ſicut herba tranſeat. mane flore at ⁊ tranſeat. veſꝑe decidet induret ⁊ areſcat. Deniqꝫ conſidera vilē cōmutationē. ⁊ cor fe re det̉ ei. Fera ⁊ ſi nō habet ſapientiā/ retinet tamē crudelitatē. Sic illoti/ beſtie ſunt ī hu mana effigie latitātes/ ẜm verbū Senece ⁊ Boecij. Deductionē omitto ¶ Sꝫ vn̄ vob̓ 4 lotio? Attēdite qꝛ lauat nos ab inqͥnamen tis noſtris mgr̄ ⁊ dn̄s noſter ih̓s xp̄s. Effū dā inquit ſuꝑ vos aquā mundaꝫ. Alioqͥn ſi nō lauerit nullus mūdabit̉. nemo nō priua bit̉ ꝑte ſua. Lauat aūt. Quō lauat? miniſte rio penitētie ſalutaris. q̄ velut lotrix ſagaciſ ſima diligēs ⁊ virtuoſa p̄parat aquā in conA In cena dn̄i factus XLI tritione. abluit ī ꝯfeſſione. extergit ī ſatiſfa ctōe. Sic reſtituit̉ ꝑs noſtra deus ī ꝑfecta re conciliatōe. Felix ꝑs. qꝛ velut ꝑs beniamin ſuꝑat in qͥnqꝫ ꝑtibꝰ ꝑtem immūdoꝝ. In bo nis nature que reꝑant̉. In bonis fortune qͣ poſſident̉. In bonis gratie gratis date que multiplicant̉. Deniqꝫ in bonis gratie grati ficantis. ⁊ glorie beatificantis a quibꝰ alij pͥ ūant̉. ¶ Animaduertat vnuſquiſqꝫ noſtruꝫ quid dicat xp̄s quid ve intelligat ad noſtrū documentū. ſi non lauero te ⁊c̄. Ita dicebat mihi ipſa meditatio mea ꝯtexere ſermonē cō ſequēter de lotōe peccatoꝝ ꝑmīſteriū pnīe cuiꝰ ē hoc officiū deſuꝑ cōmiſſum ꝓ reſtitu tiōe ꝑtis noſtre. Offerebāt ſe ꝯcordātie ⁊ di ſtinctōes ſine numero de ſcpͥturis ꝓ dilata tiōe ꝓſecutōis p̄miſſoꝝ. tū ecce inter meditā dū ⁊ ſtudendū/ irrūperę viſa eſt ſecretuꝫ tha lamū cordis mei peſtis improba. ſciētia in flās. curioſitatis noxie germen. portētuoſa mr̄ eadē ⁊ filia. Mōſtꝝ heu horrēdū ingens Hic ambulat ī magnis ⁊ mirabilibꝰ ſuꝑ ſe. Ponit in celū os ſuū/ ⁊ lingua eiꝰ trāſit ī ter ra. caput qͦꝫ inter nubila cōdit. qꝛ ibi ē tene broſa aqua ī nubibꝰ aeris. ¶ Hec poſtqͣꝫ anī aduerterit ꝑgere me vt de pnīa loquerer. pe pulit me. ad cuiꝰ impulſum cū tremiſſeꝫ ⁊ fa ciē conuertiſſem/ ipſa me torua indignabū daqꝫ animoſitate ſuſcipiēs vt arrogās eſt et tumida. Abi inqͥt in malā horaꝫ tuā. qͥd co gitas. quid ordiris. qͥd puſillꝰ iſte ⁊ degener Canimus/ obrepſit tibi vt famā negligere vt ꝑ petuā ꝯflare nō horreas infamiā? Quid me ſpectas ita/ dū omiſſis ꝯſideratiōibꝰ altis ⁊ ſubtiliſſimis ſpeculationibꝰ/ materiā cōmu niſſimā aſſumis. quaſi in eadē iugiter canti lena nugatoria ꝑſeueres. qͣſi pueriliter vul gariſſimū carmē afferas vel efferas Linque humiles materias. nūquid deſūt tibi myſte ria/ lōge plus difficultatis ⁊ vere laudis ha bētia/ circa ſacramētū altaris ⁊ bn̄dicte paſ ſionis. Illic tuū ingeniū. tuā manifeſta eru ditionē/ corā viris om̄i doctrina ſuꝑeminē ter eruditis. An ignoras vbi loqueris? Ad de ꝙ materia de pnīa nō accuratū ſtilum vel elaboratū ſꝫ qͦtidianū exigit. qd̓ locutionis genꝰ qͣſi ſordidū iā apud modernos diſſolu tū. floccidū ⁊ nauſeās contemnit̉. p̄ſertim in ſermocinalibꝰ extra ſcholā. Nōne demū ha bet in ꝓmptu qͥlibet materiā hanc de pnīa ꝑ doctores copioſiſſime ꝑtractatā. iiij. ſnīarū. ⁊ ī ſummis atqꝫ tractatulis ꝯfeſſorū. Quiſ qͥs ea legere voluerit ꝓtinꝰ intelliget. Preterea queſo nō te caſſo labore fatiges. neqꝫ tur pēriſuꝫ tibi ſuſcites. ¶ Hoc mō ſcīa inflans ſtomachādo loq̄bat̉. tū ē ſurſum elapſa eſt ſi cut placuit altiſſimo charitas edificās. cuiꝰ introitu. decorē ⁊ aſpectū ſcīa inflās que ⁊ ſu perbie ſpū ⁊ inuidie tota vexabat̉ ferre nō va lēs/ mox abſceſſit tūc charitas ſic orſa ē. Te nō fallat p̄cor. p̄cor nō abducat meretrix hec peſſima/ ſcīa īflās. curioſa. vana. garrula. qͥe tis impatiēs. que ſub ſpecie vana ſubtilitatꝭ mētes ſibi deditas euiſcerat/ torquet. veluti qͥbuſdā minutis muſculaꝝ aculeis. Hec gi gnit pruritū/ non extinguit. Huiꝰ hec occu patio ē ſemꝑ diſcere/ ⁊ nūqͣꝫ ad ſcīam v̓tutiſ ꝑuenire. arrogātioreſqꝫ om̄ibꝰ hoībꝰ ſuos ef ficere ſectatores. Hāc deſere. delectēt te vti lia magis qͣꝫ ſubtilia/ ad imitatōeꝫ illiꝰ qͥ lo quit̉ ꝑ ꝓphetā. Ego deꝰ docēs te vtilia Nū quid nō ī tata tēꝑis egeſtate/ ītato diſcrimīe reꝝ/ ī tali mortꝭ incertitudīe docēdi ſumꝰ vi uere potius qͣꝫ diſputare vl̓ acute fantaſiari Qd̓ tibi p̄cipit deꝰ (inqͥt ſapīa) illa cogita ſꝑ. Porro ſi qͦtidie peccādo ſordeſcimꝰ. qͥd ſalu brius qͥd ve ꝯſultius/ qͣꝫ vt de nr̄a lotōe cre bro loquamur. Anxie queramꝰ aſſidue per tractemus. H qͦt ſibi vident̉ ſapiētes in ocu lis ſuis. qͦt lr̄ati ⁊ docti q̇ hec neceſſaria ideo neſciūt. qꝛ velut facilia legere retīereqꝫ deſpe xerūt. qꝛ inſuꝑ tp̄s ingeniū cura in ſuꝑuacu is cōtriuerūt. qꝛ deniqꝫ bonā vitā que taliū optima doctrix ē. colere neglexerūt qͦs tan dē ſi deo ꝓpicio reſipiſcere ꝯtingat. ſi ad me liora ſtudia mētē diuertere. pigebit affirmo pudebitqꝫ tꝑis acti. Quare? qꝛ feſſi ⁊ confra cti nihil inueniēt de vniuerſo labore ſuo niſi vanitatē arguendā ⁊ curam ſuꝑfluā. ſentient qꝫ vix ſe diſcipulos idoneos ad illa cogitan da ī quibꝰ dudū mgr̄i eſſe debuerāt. qd̓ ⁊ fal ſo crediderāt. qꝛ tā ceca ſemꝑ e tā inſolēs in flātis ſcīe arrogātia. Sentiēt ad extremū ni hil difficiliꝰ eſſe arte bn̄ viuendi. nihil plane ſubtilius. nihil ſublimius atqꝫ diuiniꝰ Per ge igit̉ vt cepiſti. neqꝫ ſermonē de lotōe pedū aīe hoc eſt affectionū quōlibet interrumpe. hoc neceſſitas quotidiana. hoc iunſtās paſce feſtiuitas qua verus agnꝰ dei cū azimis ſin ceritatis ⁊ veritatis edēdꝰ ē. Hoc pn̄s ſocie tas eorū qͥ nō ſe ſolos ſed alios habebūt eru diēdo lauare/ flagitat ⁊ expoſcit. Atuero tra dita ſūt hec in libris theologoꝝ copioſe. tra dita ſūt ſcio etiaꝫ veritas altera q̄ nō tradita eſt. nec vacat oībꝰ oīa legere. ⁊ habet quid la tentis energie viue vocis actꝰ ⁊ ī aures trāſ Sermo de penitentia fuſa fortiꝰ ſonat ⁊ tenaciꝰ memorat̉. ¶ Chari tas hec ſuadēs/ credite ꝑſuaſit facile monitꝭ ſuis obſeqͥ. Un̄ glorior ī dn̄o de cuiꝰ mune re ē modeſtū piūqꝫ qd̓libet ingeniū. Remā ſerat tn̄ ſcrupulꝰ aliqͥs/ ſi materiā hāc d̓ peni tētia lotrice mētis optima/ tractare ꝯueniē tiꝰ oꝑteret/ vel declamatorio more vel ſcho laſtico. Primū accuratius ⁊ venuſtiꝰ ē. alteꝝ acutiꝰ ⁊ qd̓ammō veriꝰ eſtimat̉. Primū ma gis accōmodat̉ affectui. ſcd̓m ītellectui. Pri mū plꝰ allicit. Scd̓m plꝰ inſtruit Tandē ex circūſtātia tꝑis et ꝓ auditoꝝ qͣlitate inductꝰ ſum ſcholaſticū morē gerere. Quotidianus nāqꝫ ſermo ē ⁊ ſcolis vſitatꝰ. nec rurſus ege mus interp̄te / ſi intelligat̉ etiā a paꝝ intelli gētibꝰ bn̄ ſatis ē. Omittat̉ ornatꝰ. niſi qͥ ſpō te ꝓuenerit. ¶ Dicamꝰ ī pͥmis altiꝰ repetētes ꝙ lauat nos xp̄s mīſterio pnīe ſalutaris. q̄ pnīa haurit aquā. et qd̓ammo fundit in pel uim cordis nr̄i ꝑ ꝯtritiōem. abluit et ſordes eijcit ꝑ ꝯfeſſione. extergit. deſiccat ⁊ clare fa cit ꝑ ſatiſfactōeꝫ. Hec tria ꝑ ordinē nūc egit emudator nr̄ xp̄s. miſit aquā. lauit. exterſit. Hec dicendoꝝ ſumma ē. hec tria notaſſe le go. pͣs. Dixi ꝯfitebor aduerſum me ⁊c̄. id eſt firmit̉ ꝓpoſui. ecce ꝯtritionē. Iniuſticiā me am dn̄o. ecce ꝯfeſſionē. Et tu remiſiſti impi etatē pctī mei. ecce ſatiſfactionē Et rurſū ali bi. Iniqͥtatē odio habui. hec ē ꝯtritio. ⁊ ab ominatꝰ ſum. hec ē ꝯfeſſio q̄ extra vomit abo minabilē peccati ſordē. Et legē tuā dilexi ⁊c̄. Hec ē ſatiſfactio ī cuſtodia legꝭ dei. ¶ Nunc ꝑtractemꝰ triplices huiꝰ officij ꝯditōnes. qͣſi iter triū dieꝝ ꝑambulātes. Et qꝛ ī pauciori bus via magis rē totā ſub breuibꝰ terminis atqꝫ metaphoris coartemus. Taqꝫ ꝓ lotōe noſtra mīſtrata/ quaꝫ cōtritio nō qualēcunqꝫ/ ſed calidaꝫ mūdā. amarā. viuā/ crebra et ꝯtinue ſcaturiente. Iuxta q̄ qͣttuor/ quadruplex eſt de ꝯtritionis qualitate conſideratio. Prima ꝯſideratio. Aqua cōtritionis ſit calida. hoc fit ꝑ cōuer ſionē in deū. fide. ſpe et charitate ſubnixam. Sicut hō auertēs ſe a deo. ⁊ ꝯuerſus ad cre aturas ſordes ꝯtrahit. ſic econtra mūdatur Hoc eſt qd̓ d̓r a doctoribꝰ. qꝛ qͣttuor reqͥſita ſunt ī ꝯtritiōe. Cōuerſio ad deum. auerſio a creatura. infuſio gre/ et expulſio culpe. Huc calorē nō habet aqua illoꝝ qui dolēt de pec catis ſolo timore pene. ſicut fit ī iā damnatꝭ ⁊ in ꝯdemnandis. ſicut cōiter euenit ī morte vbi affectio ꝯmodi que gelida eſt et nō iuſti dn̄at̉. Quocirca ſequit̉ expediēs eſſe p̄ueni re horā mortꝭ ad hauriendū hanc aquā ⁊ ca lefaciendū/ ex bona ⁊ quotidiana meditatō ne. Signū frigiditatis eſt/ ſi homo crederet diu viuere/ vellet diu ꝑmanere in pctō Non ſic ille qui dicebat ſe nō minus ſeruituꝝ deo ſi cōſtaret certiſſime ꝙ mille annoꝝ ſpacio ꝓ tracturus eſſet vitam. Sic illa que cogitās de inferni ſupplicijs ⁊ d̓ odio dei regnate in damnatis/ ſupplicabat vt etiā ſi damnaret̉. tn̄ deū diligeret. ſic Iob. Etiaꝫ ſi me occide rit. tamen in ipſo ſperabo. Scd̓a cōſideratio. Preterea ſit aqua mūda ꝯtritōis. Hoc d̓r ꝓ pter eos qui cū ſuis lachrimis miſcēt ꝓpoſi tū delinquēdi vel ī volūtate peccati huiꝰ vel iſtius manēt. vel a manifeſtis peccati occaſi onibꝰ nō declināt. Hec turbida aqua ē/ non mundās ſed inquinans. Sed queret quis. Oportet ne ꝯtritū firmiter credere ꝙ de cete ro nō peccabit? Plane non oportet. īmo for midandū eſt de ruina. alioqͥn temeritas eēt/ qualis in Petro. Siqͥdē aliud ē ꝓponere et velle nō peccare ꝓ futuro. aliud de hocip̄o p̄ ſumere. Dixerūt ī hac ꝑte doctores aliqͥ/ ꝙ ſufficit negatiue ſe habere. hoc ē non habere actuale ꝓpoſitū peccādi. p̄ſertim cum addit̉ ꝯfeſſio. ſicut dicunt de baptiſmo qn̄ non op ponit̉ ob ex. Aliorū rationabilior ⁊ ſctīs cō formior ē ſententia. ꝙ oportet poſitiue dete ſtari peccatū. ⁊ de meliori vita ꝓponere. Cō patit̉ aūt ꝓpoſitū illud timorē ⁊ tremorē de caſu / ſed nō amorē delinquendi. Tercia cōſideratio. Rurſus tercio ſit aqͣ ꝯtritōnis amara. Hāc habere volebat qͥ dixit. Recogitabo tibi om nes annos meos in amaritudine anīe mee. Notandū tamē ꝙ duplex ē amaritudo tal̓: Una eſt ex dictamine rationis ⁊ ſua delibe ratione deteſtando peccatū. ⁊ hec ē virtꝰ im perans dolorē. Alia ſequit̉ amaritudo ī ſen ſu ſi nō ſit indiſpoſitio cōplexionis vel con ſuetudinis vl̓ aliunde. ⁊ hec nō ſemꝑ exigit̉. qꝛ non ſemꝑ eſt in poteſtate noſtra flere ſenſi biliter etiā cū vellemus. īmo ⁊ in aliquibꝰ do lor iſte poſſet eē nimius ⁊ declinās ad exceſ ſum. ſicut in mulieribus aliquibꝰ aut melā colicis / habētibus ex leui cauſa lachrimas/ etiam vſqꝫ ad turbationē cerebri ⁊ oculoruꝫ caliginē. Aliquando plus meritoriū eſt vel IN CENA DIIactus Qd XLI leflere ⁊ nō poſſe qͣꝫ fletibus ahūdare. hoc ē quod dicit̉. Dole ꝙ nō doles Queret vlteri us aliqͥs/ ſi ꝯtritionis amaritudo tāta eē de het vt homo mallet damnari vel annihilari qͣꝫ rurſus peccare. vl̓ etiā ꝑdere omīa que ha bet etiā corpꝰ? Tolle inqͥſitones tales curio ſas ⁊ ꝑiculoſas. ⁊ ideo omittēdas o aīa ⁊ dic ita. Tu ſcis fragilitatē meaꝫ. tu fidelis es et nō ꝑmittis me teptari ſuꝑ id quod poſſum. id ē nō cadere ī tales neceſſitates hoc vl̓ illd̓ eligendi/ niſi dares v̓tutē bn̄ eligendi. Hoc mō ſeruat̉ humilitas cū iuſticia. vbi ſi fieret electio alterius ꝑtis/ immineret alteꝝ ex his piculis .ſ. p̄ſumptio vel mendaciū ¶ Queres p̄terea ſi quis habens filium ex adulterio/ te net̉ dolere de tali filio/ ⁊ velle ip̄m nō habuiſ ſe? Reſpōſio/ ꝙ hic facienda eſt ſeꝑatio filij ⁊ pctī. Diligēdus ē filius. odiēdū ē pctm̄. nec eſt vna danda electio in his rebus. Nota d̓ matremagiſtri ſententiaꝝ. Quarta ꝯſideratio. oſtremo ſit aqua ꝯtritionis viua. id ē cre bro ⁊ quaſi iugiter ſcaturiēs. hanc optabat ꝓpheta dicēs Quis dabit capiti meo aquā ⁊ oculis meis fontē lachrimarū Hoc ſic im plebitur/ ſi mox ⁊ ſemꝑ vt fit actualis recogi tatio de peccato/ dolet homo deteſtās illud modis ⁊ dictis. alioquin videt̉ illud appro bare ⁊ nouiter delinquere. ſic qui iuſtus ē iu ſtificabitur adhuc. ⁊ ſordidus ſordeſcet ad huc Qualis autē exigat̉ contritio de venia libus? Dicit̉ ꝙ virtualis ſufficit. dū .ſ. quis in generali deteſtat̉ omne peccatū/ et ad deū conuertit̉. ¶ Felix anima cui datuꝫ ē haber talē aquā calidā mundā amara et viua. Sꝫ ve cordi noſtro et ſil̓ibꝰ cordi duro ſuꝑ ada mantē ⁊ ſilicē. qd̓ niſi emolliatur/ male habe bit in nouiſſimo. Quis dabit huic aquaꝫ in peluim cordis mei? Percute dn̄e Ieſu virga tua ſilicē hanc / vt fluāt aque largiſſime. quē admodū factū eſt olim ꝑcutiēte Moyſe pe trā in deſerto ¶ Legi de quibuſdā tuis ꝙ nō habētes hanc aqua ad nutu. ꝑcuſſerūt ſeip ſos etiā verbere ⁊ virga materiali. vt inde cō ſequēter te miſerāte cū plagis ⁊ ſanguine ꝑ flueret riuulus lachrimaꝝ. Hec ē vna ex in duſtrijs ꝓducēdi hanc aquā. ¶ Altera indu ſtriā habemus in figura Iacob qui puteoſ impletos humo ⁊ limo .ſ. philiſteis replenti bus/ mūdabat. aut alios fodiebat. vt abie cta terra manaret libero ꝯducta vena puriſ ſima. O qͦtiēs implet̉ aīa noſtra limo ⁊ terra ſcꝫ terrenis affectibꝰ et deſiderijs. quibꝰ ob ſtruit̉ pn̄ꝙ meatus aīe/ ne ꝯtritōis aq̄ fluant Ceterū purgatio hͦ fit ꝑ emūdatoriū ieiunij ⁊ abſtinētie amaꝝ. ſicut xp̄s ſurrexit a cena. depoſuit veſtimēta ¶ Tercia addit̉ īduſtria ꝑ adiutoriū orōnis. vt ſi haurire aquaꝫ ſoli nō ſufficimus. haurientes nobiſcū aduoce mus. quēadmodū egit ille qͥ a Maria mag dalene gratiā impetrauit lachrimarū. Ad hͦ figural̓r induceret̉ illd̓ Solini (ſi tn̄ veꝝ ē) de quodā puteo ꝓfundo. in qͦ dū deeſſet aqͣ aduenit ꝟ̓go ad os putei. ⁊ ſuo claore aqua eduxit. ſic aīa ꝑ oroem ſicut Axa ſuſpirās/ i petrauit irriguū inferius et irriguū ſuꝑius. ¶ Utunt̉ alij ꝓ qͣrta induſtria ꝯſideratōe mi ſeriaꝝ ⁊ calamītatū qͣs vidēt ī ꝓximis. vt in de ꝑ ꝯpaſſionē lachrimas eliciat. Sic fit vt ꝯſeq̄nter miſereat̉ eoꝝ benignꝰ ⁊ miſericors deus. Cōſiderat aīaꝫ ꝓpriā qͣſi ſit ī purgato rio. Hec induſtria locū hꝫ ī ꝯſideratōe paſſi onis dn̄i noſtri ieſuxp̄i. De qua dicit Bern̄. ꝙ nullū cor tā duꝝ ē qd̓ nō molliat̉ ſi paſſio dn̄i ad memoria reuocet̉ Hic oculus xp̄i in hac ꝯſideratōne Petꝝ reſpicit et flet amare. ¶ Per has vtinā aūt ſil̓es induſtrias/ profer ret terra cordis noſtri fluenta aque viue. ne eſſet vel ſit ſicut terra ſine aqua. Deſerta. ina nis ⁊ vacua. terra īuia ⁊ inaquoſa. terra mō ſtruoſa gelboe/ vbi nec ros nec pluuia cadit Itaqꝫ ſine hac aqua incurrit̉ illa maledictō xp̄i. Si nō lauero te nō habebis ꝑtē mecū. Prohibeat hanc altiſſimus. Abita aqua ꝑ contritionē bonū vI erit initium vt fiat ablutio ꝑ con feſſionem. Fiat autem oportune fiat integre. fiat vere ⁊ nō ficte. fi at a ſuo iudice. ¶ al oportune. Hoc eſt tꝑe ordinato ꝑ eccleſiā/ ſaltē ſemel ī( anno. Et hic eſt primus caſus. ¶ Scd̓s ca ſus ē an̄ ſuſceptionē bn̄dicti ſacramenti. ⁊ hͦ extēdere voluerūt aliqui ad omnē actuꝫ hie rarchicū eccleſie/ ꝙ nō ſine confeſſione debe ret exerceri. Sed ratio eorum nō videt̉ con cludere niſi de cōtritione ¶ Nota ſi occurrat pctm̄ celebrāti. Alter caſus ē in ꝑiculo mor tis ẜm probabileꝫ cōiectura. alioquin hō ſe exponeret ꝑiculo peccati. qꝛ tenet̉ ad minus ante mortē confiteri. Ceſſante illa probabili coniectura licet differre cōfeſſionē. ¶ Quar tus caſus ſi nūc habeatur copia ſacerdotis vel penitentiarij. nec eſt ſpes ꝙ poſtmoduꝫ Sermo de penitentia an̄ paſca vel mortē vel euchariſtie debitā ſu ſceptionē habeat̉ ¶ Cōfeſſio crebrior ⁊ ſi lau dabilior ſepe fit. nō tn̄ ampliꝰ in obligatiōeꝫ cadit regulariter. Dixi laudabilior ſepe. qͥa cōtingere pōt vt repetitio eēt vicioſa. ⁊ qua ſi tota eneruās deuotionis v̓tutē ſicut ī ſcru puloſis tedioſiſſimis nolētibꝰ acqͥeſcere cu iuſqͣꝫ conſilio. Dixi preterea regulariter nō cadere ī obligationē. qꝛ vel rōne ꝯſciētie hoc dictātis. vel ſtatus aut tribulatōnis aut ne ceſſitatis hoc exigētis. aut regule ſtatuentiſ poſſet obligatio conſurgere. N.Lrg U Fiat etiam integre ſicut integra ē ꝯtritio de omnibꝰ. ſic ꝯteſſio Hic ſtudioſitas ſpeculatrix de plurimis qͣ rit. Ad que rn̄dere pōt charitas edificans. Illa ē em̄ q̄ docet de om̄ibꝰ. quippe ſpūſſā ctus charitas ē/ qͥ docet omnē veritateꝫ. Eſt etiā charitas finis legis. ẜm quaꝫ cetera de bēt moderari. ¶ Querit̉ gͦ pͥmo de venialibꝰ? Dicit̉ ꝙ nō ē de neceſſitate ꝯfitendū. et hec cōſideratio docet tollere ſcrupulos multoꝝ celebrantiū. qꝛ venialia pn̄t aliter deleri qͣꝫ ꝑ cōfeſſionē. ¶ Querit̉ de oblitis? Dicit̉ ꝙ ſuf ficit feciſſe diligentiā moralē ſicut ꝓ magna re fieret. Et ſic vel deus indulget. vel al̓s re ducet ad memoriā. Talis certitudo ſufficit̉ ad nō peccādū nouiter/ ī celebrādo. vl̓ ad cō feſſionē nō inualidādū. Sed an deberet fie ri reductio ad memoriā cōfitētis vel inquiſi tio? Sic vtiqꝫ cuꝫ recto moderamīe/ et ſine curioſitate noxia ſicut obſtetrix oīa ⁊ medi cus ⁊ iudex diligēter īueſtigat. Alioqͥn a pu eris. puellis ⁊ laicis ⁊ idiotis qͥ nō habēt re flexionē ſuꝑ actꝰ ſuos vix haberet̉ aliqͣ pura ꝯfeſſio. Sciūt hoc exꝑti. Hec ē vtilitas pͥn cipalis ꝯfeſſionis. Animaduerte tn̄ ꝙ ſi ob lita redeūt ad memoriā. illa ꝯfitēda ſunt ei dē ſacerdoti vel alteri/ qͣꝫqͣꝫ eſſent dimiſſa. ſi cut de pctīs diximꝰ ī ꝯtritōe deletis. ¶ Que rit̉ de dubijs? Dubia ſunt ī triplici drn̄a. ſi cut p̄t hō eſtimare ſe deliqͥſſe ī hoc vel in illo Aut em̄ credit magis ꝙ peccauit mortal̓r. ī hoc facto vel ī illo. ⁊ ſic tenet̉ confiteri vel de ponere ꝯſciētiā. Aut dubitat ex equo. ⁊ ſic ſi militer obligat̉. Aut credit magis ꝙ nō pec cauit cū dubio. tn̄ de oppoſito. et hͦ d̓r ſcru pulus. ⁊ ꝓ hoc dubio nō tenet̉ niſi aliūde te neret̉. qn̄qꝫ expedit dicere. qn̄qꝫ ⁊ ſepius cō temere ⁊ cōtraagere/ p̄ſertim habito conſi lio peritoꝝ. Itē in dubijs ſub ꝯditōe ꝯfiten do eſt ⁊ pōt certa abſolutio dari. Itē in du bijs ꝯſurgentibꝰ ex iuribꝰ ⁊ ex ſentētijs poſi tiuis/ p̄t nō cōfitētibꝰ exp̄ſſe abſolutō admī ſtrari. ¶ Querit̉ d̓ circūſtātijs? Rn̄det̉ ꝙ que dam ſunt peccata mortalia. que .ſ. mutāt ſpe ciē. vt furari in tēplo. ille ſunt de neceſſitate cōfitende. Quedā aggrauāt pctm̄ notabili ter. vt raꝑe cētū/ plus ē qͣꝫ decē. et tales ſi ha bent̉ in memoria/ dicēde ſunt. Quedaꝫ aggͣ uāt tm̄ modo modū faciēdi. tales nō ſunt di cēde de neceſſitate. īmo qn̄qꝫ omittēde. vt ī pctō carnis. niſi pro ſecuritate maiori et du bio ne pctm̄ mutauerit ſpeciē. Quedā alleui antes. quedā imꝑtinētes. Alleuiātes nō ſūt dicēde niſi in dubio ſcādali ſacerdotꝭ. Imꝑ tinētes om̄ino dimittēde ſunt niſi ꝓ familia ritate cōtrahēda. ¶ Querit̉ de circūſtantia ꝑ ſone cū qua fit pctm̄? Rn̄det̉ ꝙ ē regulariter tacēda/ niſi vel vbi non pōt aliter pctm̄ dici. vt ſi vir abuſus ē ꝓpria vxore. Uel vbi pōt ꝓdeſſe nō obeſſe. tā dicēti qͣꝫ audiēti. qͣꝫ ꝑſo ne illi peccatrici. Addūt aliqͥ ꝙ ſi alit̓ nō pōt dici pctm̄ qͥn cōfeſſor agnoſcat ꝑſonā/ ꝑgen dū eſt ad alterū Hoc eſtimo conſiliū eſſe. nō p̄ceptum. niſi vbi poſſet ob eſſe ꝑſone illi re uelate ¶ Querit̉ de caſibꝰ reſeruatis. Hic eſt G taꝫ ꝓfunda difficultas/ vt Durādus doctor exercitatiſſimus ī iſtis/ tractādo hanc mate ria dixit. ꝙ expediret habere ſuꝑ hoc papa le cōſiliū. Et difficultas (vt bn̄ tāgit) ꝓuenit ex reſeruationibꝰ peccatoꝝ / aliter qͣꝫ fit in cu ria romana. qꝛ nō reſeruat curia romana vt dicit niſi quaſdā irregularitates aut penas. Dicūt aliqui ꝙ iura nunqͣꝫ voluerūt reſerua re peccata aliqua/ niſi publica ad terrorē ali orū. Una mollicies reſcruabit̉. adulterium mulierū. pctm̄ ſacerdotū cōcubīarioꝝ ¶ S p̄lati om̄es attēderint ꝓfunde quāta eſt dif ficultas. quantū onus dicere pct̄ā ſua ſecre ta etiā vni. ipſi (credo firmiter) nunqͣꝫ tale iu gū imponerēt leuiter ceruicibus ſubditorū. Un̄ innuerabiles p̄cipitant̉ ī infernū. Mil le penitētiarij nō ſufficerēt in hac hebdoma da ꝓ ꝯſeruatoribꝰ reẜuatorū. Cognoui plu res qui ꝑ bienniū vel trienniuꝫ vix potuerūt induci ad cōfitendū quedā ſuorū peccatoꝝ. Qualit̓ ergo talia dixiſſent vni p̄lato vel pe nitētiario. p̄ſertim pueri ⁊ puelle ⁊ mulieres verecūdiſſime. Dici nō pōt quantus ē ī pu dore tyrannus. Credētes terrere ſubditos/ occidūt et demergunt tacētes in infernum. ¶ Ex hac materia ⁊ alias ꝑpēdite/ quāta dif ficultas eſt in materijs moralibus ⁊ theolo gicis vtilibus/ in quibꝰ hoīes ꝑ totā vitam De 05 In cena dn̄i factus XLI Ax exercitati/ vir ſciūt qͥd dicere Quid igit̉ fa cient ſcholaſtici noſtri tꝑis/ qͥ materias ta les nec cogitare nec legere ſuperficietenus dignant̉ dicētes. O ſciemus talia cū velle mus. Uelint gͦ tales aliqn̄. alioqͥn nihil ſci ent etiā qn̄ voluerint pauca ſciēt. ¶ Sꝫ di camus ad id qd̓ querit̉/ qͣliter ſe hēbit pec cator/ hn̄s caſus reſeruatos? Hec eſt certa ꝯcluſio ꝙ ſi habeat taleꝫ ſacerdotē qͥ pōt ⁊ velit eū abſoluere nec inde ſcādalizet̉/ tene tur totū dicere. Exempli gr̄a. Si vadit ad ep̄m/ ⁊ ep̄s vult totū audire/ dicat. Si ad ſuū curatū qui pōt abſoluere/ ſimilit̓ dicat dū tn̄ vtrobiqꝫ ſit ſecuritas ꝙ neuter ſcan dalizabit̉ ꝑ ꝓnitatē ad pctm̄. vt in materia fidei/ vel in pctō carnis. Sꝫ q̄rat tunc ali os de licentia ſaltē petita. Si aūt ep̄s qui pōt oīa abſoluere/ nō vult niſi reẜuata au dire. ⁊ alius nō poſſit niſi nō reẜuata: ⁊ nō abeſt bona volūtas ⁊ bona fides in ꝯfiten te. Nō auderē dicere qͥn poſſet pctā ſua iſto mō dimidiare. ſicut ligatus duabꝰ excōica tiōnibꝰ pōt abſolui. pͥmo de vna poſt ꝑ de cem dies ab altera/ ſicut etiā in diuerſis di ebꝰ pōt fieri vna ꝯfeſſio. Itaqꝫ nō requirit̉ tāta vnitas h̓ ſicut in alijs ſacr̄is. Et ē ibi quedā vnitas in mīſtris iſtis duobꝰ. in v nitate .ſ. vnius potētis ſacr̄alit̓ integre ⁊ ꝑ fecte ſuꝑ iſtius pct̄ā. Nō audere p̄terea aſſe rere in onus ſacri ꝯfeſſiōis/ ꝙ talis teneret̉ ſuo ſacerdoti qͥ nō pōt de omībꝰ abſoluere oīa dicere. Scio tn̄ ꝙ tutius ē ⁊ ſalubrius (ſed nō quilibet poteſt facilit̓ induci) dice re pctā ſua ſic diuerſis. qꝛ (vt dic̄ Scotus talis ꝯfeſſio de vno pctō pluribꝰ/ nō vocat̉ ex genere ſuo eſſe ſecreta. qꝛ iſti duo qͥ audie rūt/ poſſent ferre teſtimoniū ꝯͣ ꝯfitenteꝫ in foro ꝯtētioſo. lꝫ peccarent. tn̄ valeret teſti moniū. Itē nullus īuitus pōt (vt videt̉) co gi dicerebis pctm̄ ſuū in ꝯfeſſione. cuꝫ lex diuina nō cogit vel obliget niſi ad ſel̓ ꝯfitē dū. Et ſi in religioſis oporteat pluribꝰ ꝯfi teri. hoc ē de eoꝝ volūtate qͥ ſe regule ſum miſerūt. Si dr̄ ꝙ ſic curatus ſacerdos/ nō cognoſceret pctōrem ⁊c̄. hͦ argueret ꝙ oīa pctā dicenda rurſus eſſent. Tercio fiat vereſci licet nō ficte. hͦ eſt in ꝯtritōe ⁊ charitate ẜm ꝓbabilē ꝯiecturā. ¶ Utꝝ aūt ꝯfeſſio q̄ fit ſi ne charitate liberet/ ne iteꝝ dicant̉ pctā vl̓ a p̄cepto eccl̓ie eſt difficultas vix int̓ ſcola ſticos ſufficiēter diſſolubil̓. On̄dit hͦ multiplex opinionū varietas. Dicit autē dn̄s wilhelmus Pariſien̄. ⁊ alij cōīter/ ꝙ attri tio q̄ alias nō eſſet ſufficiēs/ fit ſufficiēs vir tute ſacr̄i. Ponendū eſt igit̉ ⁊ dicenduꝫ ſic̄ quidā in euangelio. Credo dn̄e. adiuua in credulitatē mea. ita pnīario adiuua dn̄e ī penitētiā meā. ¶ Querit̉ ſi tali debeat dari pnīa? Rn̄det̉ ꝙ ſic/ nō abſoluēdo. ſꝫ ad cau telā ⁊ p̄ſeruatōeꝫ ꝓ futuris. vt deus cor illu minet. Conſiliū Ambroſij. Age interiꝫ qͥc quid boni potes ⁊ malū abbreuia. ¶ Quid ſi dicit ſe ꝯtritum. ⁊ putat ꝯfeſſor ꝙ mentit̉ vel ſcit aliude. vel nō vult facere ꝯſcīaꝫ ſed excuſare? Rn̄deo. ꝙ p̄dicere dꝫ ſibi/ ꝙ abſo lutio nō valet/ ſi poſuerit impedimētū. ⁊ ꝙ intētio ſua nō eſt eū abſoluere/ niſi faciat q̄ ꝓmittit ⁊ dicit. Attn̄ abſolutio dꝫ fieri ab ſolute. Eſt autē forma talis. Ego te abſol uo pͥmo ab excōmunicatōe. Ite ego te ab ſoluo a pctīs tuis mihi ꝯfeſſis in noīe pa tris ⁊ filij ⁊ ſpūſſctī. Amē. ¶ De ꝯfeſſionis ſecreto hoc tenendū eſt pͥmo. ꝙ in nullo ca ſu reuelanda eſt etiā in hereſi. nec papa pōt diſpēſare. Item nec de ꝯſenſu ꝯfeſſi niſi di cat extra ꝯfeſſionē. Itē nec ad interrogati onem cuiuſcūqꝫ iudicis ꝑ qd̓cūqꝫ iuramē tū. niſi hō ſciuerit aut ꝑ teſtimonia. qꝛ dice re tūc pōt ⁊ ideo dꝫ. Nō fatuā cautelā aliqͦ rum. Itē ⁊ ſi ſola pctā ſint ꝓprie de ſigillo ꝯfeſſionis tn̄ pnīe date ⁊ interrogationes rōnabiles hincinde ⁊ ꝑſone noīate ſunt ce lande. Inqͥrentes aūt ⁊ reuelātes/ grauiter peccāt/ ⁊ eſſent puniēdi p̄ſertim vbi ex curi oſitate nō ex charitate diſcreta ꝓcedit in qͥ ſitio. Itē de ꝑſonis ꝯfeſſis expedit magis tacere qͣꝫ aliqͥd dicere vel laudando vel vi tupando in generali vel ſpeciali. Fiat poſtmodum a ſuo iudice. Iudex in ꝯfeſſione eſt vel papa vel ep̄s vel curatus vel aliqͥs legitīe ab ali quo iſtoꝝ delegatus/ Querit̉ cui ſit expedi entius ꝯfiteri? Rn̄deo ꝙ regularit̓ ⁊ ceterꝭ paribꝰ ſuo curato ordinario. Primuꝫ ꝓpt̓ obedientiā. deinde ꝓpter facilitate haben di eū poſtmodū in ꝑiculis mortꝭ vl̓ ī ſacra mentoꝝ adminiſtratōne. ¶ Querit̉ ſi ꝯfeſſi habentibꝰ poteſtatē delegatā teneant̉ iterū pctā eadeꝫ ſemel in anno ꝯfiteri? Rn̄deo ꝙ nō. p̄ſertim vbi de ꝯſenſu curati hoc factuꝫ eſt. Ideo tutius ē petere licentiā. Expedit etiā vt talis in anno ſel̓ ſe pn̄tet curato ſuo ꝓ ſacr̄o ſuſcipiēdo ⁊ obediētia impēdēda. b B Sermo de penitentia alioqͥn curatus poſſꝫ negare euchariſtiam ¶ Quid ſi curatus nollet credere? Rn̄det̉o cuilibet in foro ꝯſcīe ſeu ꝯfeſſionis creden dū eſt ꝓ ſe ⁊ ꝯͣ ſe. niſi in caſibꝰ publicis/ qm̄ alit̓ curatus nō poſſet certificari. etiam ſi ſibi fieret ꝯfeſſio. ¶ Quid ſi ꝯfeſſor erret/ in abſoluēdo plus qͣꝫ pōt? Rn̄det̉ ꝙ ſi pecca tor erat bona fide/ ⁊ neſciat impedimentuꝫ ſecurus ē. Si aūt ſciat/ nō rite abſoluitur. Si etiā poſtmodū ſciat impedimentū fu iſſe/ tenet̉ vt plurimū iteꝝ ꝯfiteri. Dare v̓o regulā generalē/ qn̄ ſic ⁊ qn̄ nō. eſt ꝓlixū ni mis atqꝫ difficile. ¶ Felix ablutio peduꝫ ꝑ ꝯfeſſionē/ q̄ ita fit oportune. integre non fi cte. ⁊ ſecrete. ⁊ a ſuo iudice. Sed ve ſordibꝰ abominabilibꝰ aliqͦꝝ ⁊ eluibilibꝰ qͦs in aꝑ tum ꝯfeſſionis venire ⁊ palpari vel tāgi ī mo vel videri nō ꝑmittūt qͣttuor peſtes im probe. pudor. timor. p̄ſumptio. deſperatio ¶ De pudore habemꝰ in Cobia/ cui volēti lauare pedes occurrit piſcis volēs eum de uorare. Quid piſcis in aqͣ latēs/ niſi pudor occultus. ſꝫ ſuffocādus ē pudor talis ⁊ ad multa tādē vtilis inuenit̉. ad cibū ꝯͣ demo niū. ⁊ ad viſum. Applicatōeꝫ nō ꝓſequor. ¶ Ceteꝝ ſcabies ſic latet in aliquibꝰ vt ſe ſca bioſos nō credāt/ dicēteſ qͥd ego feci? Sū ego fur vel homicida? Hoc ꝯtingit etiā il lis qͥ deuoti reputant̉. qꝛ latet ſuꝑbia ſubti le malū q̄ nō ꝑmittit deuenire in cognitio nem pctōꝝ. ꝯͣ qd̓ orabat ꝓph̓a. Illumina oculos meos ⁊c̄. Exꝑtus ſum de multis ⁊ in multis/ qͥ ꝑ qͣttuor aut tres annos fuer̄t in pctīs grauiſſimis. qͣꝫuis fere qͦtidie ꝯfi terent̉ ⁊ vt erat ſua opinio pēitebāt. Quid ergo erit de nō recogitātibꝰ annos ſuos in amaritudine aīe ſue ſi recogitantibꝰ ſedule talis cecitas eueniat. Quē nō exterreat qd̓ dicit apl̓s. Nihil mihi ꝯſciꝰ ſum ⁊c̄. ¶ Am plius ꝟo p̄ſumptio ſeu repromiſſio neqͣſſi ma decepit plures/ hn̄tes voce coruinam/ cras cras/ ꝯuerti poteris cum voles. Hec vox innūera hoīum milia ⁊ ꝑdidit ⁊ ꝑdet qꝛ qͥ nō eſt hodie/ cras minus aptus erit. ¶ Poſtremo vidimus deſperatōeꝫ in iuda ⁊ cayn ⁊ qͥbuſdā alijs. Migrat iudas .i. cō feſſio ſeruus optimus ꝓpt̓ multitudinē ⁊ afflictōeꝫ ſeruitutis. qꝛ .ſ. qͦtidie fit reitera tio pctōꝝ q̄ iudas abluere tandem refugit ⁊ deſperat. Abijciamus hec impedimēta qꝛ dn̄s ⁊ ſi rē grandē nob̓ diceret bn̄ facere debueramꝰ qͣꝫto magis. qꝛ dic̄ cuilibet no ſtrum/ vade ⁊ lauare ſeptiēs .i. ꝑfecte. K Onuertamus poſtremo oculos nr̄e ꝯſiderati ſonis ad exterſionē q̄ fit ꝑ manū ſatiſfactōnis. ¶ Hec qͥdem exterſio habeat aſperitatē ſeu penalitatē habeat ronabilita tem habeat claritatem. habeat celeritatem. ¶ Prepoſuera ẜm hec qͣttuor q̄dam diſſere re ſalubria de modis iniugēdi ſatiſfactōes vt nec gͣues ſint nec importabiles. nec pub lice ꝓ pctīs ſecretis. Nec dent̉ inuitis. aut ſi nō fieri credant̉. qꝛ melius ē cū ꝑua peni tentia/ ⁊ qͣſi nulla ducere hoīes in purgato riū. qͣꝫ cū forti q̄ nō fiet oppͥmere ⁊ detrude re in infernū. Nec exigant̉ irregularit̓ iura mēta aūt ꝓmiſſiōes de hͦ vl̓ hͦ faciēdo. Sꝫ magis oīa in monitiōe atqꝫ ꝯſilio. Deniqꝫ ſaluberrimū ē inducere homīes vt aduerſi tates ⁊ labores huiꝰ vite accipiāt in patiē tia ⁊ bona gr̄arūactōe. qm̄ ꝑ hͦ poterūt effi caciter vt crebro ſatiſfacere de pctīs ſuis. ⁊ gr̄aꝝ augmēta ꝓmereri. fiat v̓tus de neceſ ſitate. ¶ Sūt aūt ſordide trāſgreſſiones ali que q̄ vix ad fundū pn̄t extergi. Exemplifi cemus in qͣttuor. Primo/ corruptio aliorū in moribꝰ. ſuꝑ qͦ accipite qͥd Beregarius moriens in die epiphanie dixerit. Hodie mihi apparebit dn̄s meus ieſus xp̄us/ vel ad gl̓iaꝫ ſicut ſpero ꝓpter pnīaꝫ meā vl̓ ad damnatōeꝫ ſicut formido ꝓpter alioꝝ cor ruptiōeꝫ qͦs ad viā veritatis reducere non potui. Horreāt ⁊ caueāt hi qͥ ad ſil̓itudinē demonū gaudēt alios ſecū trahere ad inte ritum. p̄ſertim iuuenes ⁊ pueros. tales ne ſcio ſi potuerūt vnqͣꝫ ſatis penitere. ſuffice re eis debuerit dānatio ꝓpria. Quid d̓ ma lis exemplis magnoꝝ ⁊ lr̄atoꝝ viroꝝ. ¶ Al teꝝ eſt viciū qd̓ vix ſuſcipit ſatiſfactionē et exterſionē .ſ. iniuſtū bellū in temꝑalibꝰ. ⁊ in iuſte ꝓmotōes in ſpūalibꝰ. vn̄ oriunt̉ mor tes tam temꝑales qͣꝫ ſpūales. O felices qͦs deus tollit extra neceſſitatem aut ꝑiculum talia faciendi. vt nec iniuſte militēt/ aut mi litare ꝯſulāt. ¶ Inferimus adhuc tercio in iuſtam patrocinationeꝫ. q̄ dolis ⁊ aſtutijs tollit hereditates alioꝝ. qꝛ fit vix ꝯſcientia vel reſtitutio ſuꝑ iſtis. Et adhuc inſanabi lior eſt iniuſta diffamatio q̄ debitā vite ci uilis famā aufert. ¶ Poſtremo ponimꝰ pō poſitatē ſtatus vt ꝑ ſymonia vel rapinam/ aut vſuram. qꝛ vix pōt fieri ceſſio. vt deſcē dat qͥs a ſtatu alto qͣꝫqͣꝫ damnabiliſſimo in baſſum debitū ⁊ tranqͥllū. ¶ Tāta ē hūani K In cena dn̄i factus XLI cordis arrogātia. vt ſe ⁊ ſuos/ plures dam nari citius patiant̉ qͣꝫ humiliari. qd̓ ſi non eſſet nō tātū duraſſet hoc execrādū ⁊ exici abile ſciſma peſtifeꝝ. ¶ Tandē epilogātes oremus vt lauet nos xp̄s. qͣtenus partē ſe cuꝫ habeamus. Lauet aūt ꝑ miniſterium penitētie. Que hauriat pͥmū aquā ꝯtritio nis calidā mundā amarā ⁊ viuaꝫ. Scd̓o abluat ꝑ manū ꝯfeſſiōis oportune integre ⁊ nō ficte ſecrete ⁊ ſuo ordīe hoc eſt ſub ſuo iudice. nec obſtent qͣttuor peſtes. pudor ti mor p̄ſumptio deſperatio. Exterſio demū fiat q̄ habeat aſperitatē rōnabilitatē clari tatē celeritatē. ſubtrahētes nos a voragini bus pctōꝝ. q̄ nos in alienas manus ꝑ in iurias p̄ciꝑitāt a qͥbꝰ vix vnqͣꝫ poſſumꝰ e mergere. Sic mundi erimꝰ in cubili ꝯſcīe nr̄e trāqͥlli hn̄tes ꝑtē exuberātiſſimā cum xp̄o h̓ ꝑ gr̄aꝫ ⁊ in ſpe. ⁊ poſtmodū in reper gl̓iaꝫ cuius nos ꝑticipes efficiat. Amen. Finit. Sermo eiuſdē can cellarij de dominio euāgelico factus in ce na domini. Onia dedit ei pr̄ in manꝰ Ioh̓. xiij. Originaliter in cuāgelio pn̄tialit̓ recitato. Pro impetrāda gr̄a ⁊ v̓tu te digiti dextre manus dei qua aꝑta oīa implent̉ boni tate. qͣ ſubtracta/ omīa labefactōe repētina diſſoluunt̉. te mr̄eꝫ gr̄e/ te virginē inclytā ꝑ cuius manus (teſte Bernardo) dat̉ nob̓ quicqͥd dat̉. q̄ diues es in oēs inuocantes nomen tuū ſalutātes imploramus. ⁊ īplo rātes ſalutamus dicētes. Aue. ¶ Omīa de dit ⁊c̄. vbi. sͣ. Apud vos o doctiſſimi ⁊ p̄ cellētes viri/ mihi ſermonē habendum eſſe ꝯſpicio. qͥ certa iā ⁊ indubitata fide tenetis ꝙ filio ſuo dn̄o nr̄o ieſu xp̄o dedit oīa pat̓ in manus/ ac ꝓinde monarchā eū vniuer ſalem ꝯſtituit. vt iure dixerit. Math̓. vlti. Data ē mihi omnis ptās in celo ⁊ in terra. Hoc dilectus eius apl̓s ꝯtēplabat̉ dū aſ ſeruit Apoc̄. ix. ꝙ hꝫ in veſtimēto ⁊ in femo re ſuo ſcriptū. Rex regū ⁊ dn̄s dn̄antium. ¶ Sꝫ qͦ iure xp̄s qͦ inſuꝑ titulo monarchi am hāc accepit? Multiplici qͥdem ⁊ ſignā ter triplici. Primū iure hereditario diuine filiatōis. Nā ⁊ ſi filius ⁊ heres arguit apo ſtolus. Roma. vi. ⁊ Gal̓. iiij. Atuero d̓ d̓o pr̄e/ vere vidit ⁊ enūciauit ſctā illa mulier Iudith. ix. appellās eū dn̄m vniuerſe crea ture. Dn̄s igit̉ tal̓ erit ⁊ filiꝰ. Hinc poſtqͣꝫ dn̄s ꝑ ꝓph̓aꝫ dixiſſet ad filiuꝫ. Ego hodie genui te/ ſubiūxit ꝓ ꝯſequēti. Poſtula a me ⁊ dabo tibi gētes. hereditatē tuā ⁊ poſſeſſi onē tuā ⁊c̄. tāqͣꝫ diceret illud Luc̄. xv. Fili oīa mea tua ſunt. Scd̓m ius mōarchie v. niuerſal̓ in xp̄o ꝯſurgit ex titulo mutue di lectōis eiꝰ ad pr̄eꝫ. Nā antiquū ē philoſo phice veritatis ꝓuerbiū. Amicoꝝ oīa eſſe cōia. Filiꝰ em̄/ qꝛ ſuo mō repēdit oīa pr̄i in donatiua ſpiratōe ſup̄mi amoris qͥ ſpūſſā ctus ē/ coexiſtit readamatōnis viciſſitudo vt ei pr̄ donet oīa. Amplius terciū ius mo narchie vniuerſal̓ inuenit̉ in xp̄o appropi ate qͦ ad naturā aſſumptā ex titulo victori oſe debellatōis ſeu ciuil̓ acqͥſitiōis ⁊ ꝯq̄ſtꝰ Uictorē cūcta ſequunt̉ ait qͥdā. Nōne xp̄s vt imꝑioſiſſimus victor/ aereas ptātes de bellauit. Sic notat apl̓s ad Eph̓. ij. Non ne captiuā ſub eis duxit captiuitatē quā ꝓ prij ſanguīs p̄cio redemerat ⁊ ſuā effecerat Sic̄ ꝓph̓a teſtat̉. Aſcēdēs in altū ⁊c̄. Idē habet̉ ad Eph̓. iiij. Quī etiā tota vniuerſi tatis machīa q̄ gr̄a hoīs ꝯdita ē ẜm ph̓m ⁊ habet̉ ſatis Deūt̓. iiij. Ip̄a fuerat ad im piū crimē leſe maieſtatis diuīe deteriorata Teſte Cypͥano. ⁊ a natiuo decore ſuo/ plu rimū deciderat. Iuſtenimiꝝ vt in bonis ꝓ pter ſe ꝯditis/ hō ꝓditor ⁊ p̄uaricator ple cteret̉. Sꝫ audi qͥd ſuꝑ hͦ cātat eccl̓ia. Ter ra pōtus aſtra mūdus qͦ lauāt̉ flumīe. Ec ce ꝑ xp̄i paſſionē lota ⁊ reꝑata eſſe omīa aqͣ emūdatōis reꝑatōis ac pulchrificatōnis. Nōne inductus ē apl̓s dicere d̓ xp̄o paſſo ꝙ deus exaltauit illuꝫ ⁊ dedit illi nomē qd̓ eſt ſuꝑ oē nomē vt in noīe ieſu oē genu fle ctat̉ celeſtiū terreſtriū ⁊ īfernoꝝ. in ſignū v niuerſal̓ dn̄ij. Ad Phil̓. ij. ¶ Habemꝰ gͦ ti tulos enūeratos tres in xp̄o diuīe filiatōis mutue readamatōis. ⁊ ſtrēnue debellatōis ꝓpt̓ qd̓ rite dictū ē. ꝙ oīa dedit ei pr̄ in ma nus. Ita ſentitis de xp̄o o ſapiētiſſimi viri Ita iugiter pia fidei ſinceritate d̓o ꝓpicio ſentietis. Quāobrē nec habeo neceſſe in ꝑ ſuadēdo āplius v̓ba ꝑdere. aut oꝑam ꝯſu mere. nec iſtū ſolē veritatis p̄fulgidū inge rere debeo vob̓ ip̄m cernētibꝰ. ⁊ de xp̄o ſciē tibꝰ ꝙ oīa ei dedit pr̄ in manus. Propterea traducat̉ ſermo nr̄ a lr̄a ad myſteriū a fidei ſoliditate ad moꝝ puritatē ⁊ a diuina fili atōe naturali/ ad ꝑticipatā filiatōis adop tiue generatiōeꝫ. ¶ Pertractemus qͦ pacto b B 2 Sermo de dn̄io euāgelico ſpūs qͥlibet xp̄ianus/ xp̄i frater ⁊ amicus/ ſit aūt eſſe debeat pͥnceps oīuꝫ. Contēple mur qͣꝫta ⁊ qͣꝫ ſuꝑeffuſa liberalitate/ oīa de derit nobis pr̄ in manus ſi volumꝰ. Quis pr̄? Pr̄ ille qͥ poſſedit ⁊ fecit ⁊ creauit nos Deut̓. xxxij. Qui a nob̓ pr̄ agnoſci/ pr̄ voca ri / altiſſima ꝓrſus ⁊ obſtupeſcēda dignati one voluit monuit atqꝫ iuſſit. Matth̓. vi. Quid em̄ mirabilius qͥd ad audiendū io cūdius. qͣꝫ vt vnuſquiſqꝫ fideliū inſtar xp̄i mouarcha ſit oīuꝫ ſi placet/ ⁊ ita ē tn̄. vnuſ quiſqꝫ ſpūs vere fidelis/ monarcha ē oīuꝫ ⁊ multiplici. nō vno ſꝫ triplici iure ⁊ titulo ad exēplar xp̄i. Ius vnū/ dat filialis adop tio. Ius alteꝝ dat triumphalis debellatio Ius terciū readamatōis viciſſitudo. Eri gite aures dilectiſſimi. hilareſcat facies. ſe renent̉ oculi. oīs exurgat affectio. gr̄aꝝ reſo nent actōes. Os lingua mēs ſenſus vigor ꝯfeſſionū iubilū bn̄dictōeꝫ ⁊ laudē ꝑſonet Que rō? Que tātoꝝ nouitas gaudiorum? Magna valde p̄clara inſignis nihil ſupͣ. qꝛ iā nō vno ſꝫ triplici titulo/ xp̄ianus mo narcha ē. xp̄iano oīa dedit in manus. xp̄ia num fas ē dicere potētiſſimū. Audebo di cere ⁊ omnipotētiſſimū ⁊ arguar blaſphe mie/ ſi nō hoc apl̓us ſil̓is nob̓ de ſe dixerit. Oīa poſſum oīpotēs ſum. exponit Bern̄. in eo qͥ me ꝯfortat xp̄us ad Phil̓. iiij. Sꝫ parua ē apl̓i autoritas tibi/ ſatis ſit illa xp̄i qͥ ait. Credēti nihil ē impoſſibile. Math̓. xvij. Si qͥs adhuc heſitat ⁊ ꝓ libito nos fingere putat q̄ dicimus ſuꝑ hͦ vinculi do minio. Audiat apl̓m ad Roman̄. iiij. Qui ꝓprio filio nō peꝑcit/ ſꝫ ꝓ nob̓ oībꝰ tradi dit illuꝫ. qͣꝫto magis etiā nō cū illo nob̓ oīa donanit? Ecce qͣliter o fidelis aīa/ ꝑſpicuū habes apl̓i teſtīoniū. īmo argumētū ꝙ oīa dedit tibi pr̄ in manꝰ. De qͦ pre idē ſcribēs i. ad Thimo. vi. aſſerit ꝙ p̄ſtat nob̓ abun de oīa ad fruendū. Hoc dn̄iū Hieron̄. ad Paulinū ſcribēs nō tacuit. credēti ait/ totꝭꝰ mundus diuitiaꝝ ē. infidel̓ aūt etiā obolo indiget. Sic viuamꝰ qͣſi nihil hn̄tes ⁊ oīa poſſidētes. Sūptū ab apl̓o. ij. ad Chorī. vi. ¶ Hec aūt ⁊ ſil̓ia multa nunqͥd nō obſe cro monarchiā nr̄aꝫ/ ſtabile diuīe ſcriptu re fundamēto ꝯfirmāt. Nōne palā on̄dūt de fideli qͦlibet ꝙ oīa dedit ei pr̄ in manus. ¶ Ueꝝ diſſeramꝰ d̓ titulis qͦs poſuimꝰ eſſe tres .i. filialē adoptōeꝫ. triumphalē debella tionē. readamatōis viciſſitudinē. Medi temur in exercitatiōe nr̄a ſi forſan ex pn̄tis euāgelice lectōis ſerie. triplex hͦ ius inueni re poterimus. Iuſtū qͥdem arbitror vt euā gelicū pn̄s myſteriuꝫ potius qͣꝫ ext̓na loqͣ mur ſi poſſumus vt poſuimus. ¶ Triplex itaqꝫ ꝯſpicio mēoratū nūc eſſe myſterium ablutōeꝫ humilitatē ſacramentalē refectio nē. Primū ē fidei purificātis. Scd̓m ſpei corroborātis. Terciū charitatis reficiētis Ablutio ſpectat ad titulū filiatōis. humili atio ad titulū debellatōis. ſacramētalis re fectio ad titulū readamatiōis. Fides cor da purificās Act̉. xv. Dat eē filiū dei Ioh̓. i. Dedit eis ptātem filios dei fieri. Si q̄ ris qͥbꝰ dedit? His qͥ credūt in nomīe eiꝰ. Spes humiliās ſub expectatiōe futuroꝝ dat victoriā de hoſtibꝰ/ qꝛ ſpes nō ꝯfūdit ad Roma. ij. In me ſperauit (inqͥt dn̄s ꝑꝓ phetā) Liberabo eū ⁊c̄. Charitas reficiēs vnit deo ꝑ dilectiōeꝫ qm̄ qͥ adheret deo/ v nus ē ſpūs cuꝫ eo. i. ad Chorinth̓. vi. Qui aūt edit xp̄m/ ⁊ bibit eius ſanguinē in deo manet ⁊ deus in eo. Ioh̓. vi. Ac ꝓinde v nus ſpūs ē cū eo. Si vnus ſpūs qͣꝫto ma gis vnꝰ dn̄s. In pͥmo ſe hꝫ deus ad ſpiri tū nr̄m vt pr̄ ad filiū quē hereditat. In ſe cūdo vt dn̄s ⁊ rex ad militē quem corona In tercio vt amicus ad amicū cui oīa cōi cat ⁊ oīa dat in manꝰ. ¶ Sꝫ notādū ē val de ne calūnient̉ nob̓ ſuꝑbi. quēadmodū ri det Oratiꝰ pocta ſtoycos qͥ ſe reges oīum appellabāt. Notandū inqͣꝫ ꝙ heres qͣꝫto tē pore ꝑuulus ē/ nihil differre videt̉ a ſeruo cum ſit dn̄s oīuꝫ. ad Gal̓. iiij. Sil̓r in hac ꝑegrinatiōe ⁊ militia ſpūs nr̄ qͣꝫtūcūqꝫ ſit dn̄s oīuꝫ. nihil differre videt̉ a ſeruo. qm̄ ī fantulus ē puerulus aut adoleſcētulꝰ ⁊ mi nor ānis. Siqͥdem qͣꝫtūcūqꝫ ꝓfecerit/ qͦuſ qꝫ excreuerit in viꝝ ꝑfectū in etatē plenitu dinis xp̄i more loquendi apl̓i ad Eph̓. iiij Nihil diſtare videt̉ a ſeruo. ¶ Sūt fateor nō nulle in ip̄o ꝓfectu etatis diſtātie. Ita qꝫ aliqͥs dici valet infantulus ſic̄ incipien tes. aliqͥs puerulus vt ꝓficiētes. aliqͥs ad oleſcētulus vt ꝑfecti. Sꝫ nūqͣꝫ ꝑtingūt in hac regione ad plenā virilē etatē. creſcāt in deū moriēdo neceſſe ē Infantulos dicimꝰ nouit̓ ablutos ⁊ renatos ꝑ baptiſmuꝫ aut pnīaꝫ qͦ ad pͥmū articulū vel titulū. Pueru los maiuſculos qͥ ꝓficiūt ad vicioꝝ expu gnatōeꝫ qͦ ad ſcd̓ꝫ. Adoleſcentulos deniqꝫ qui cū Beniamī adoleſcētulo ſunt in men tis exceſſu ꝑ liberā diuinoꝝ ꝯtēplationeꝫ ⁊ fruitiōeꝫ qͦ ad terciū. Cōtra eos nihilomi In cena dn̄i factus XLI nus ꝯturbant̉ ſepe oēs inſipiētes corde qͣ ſi ſerui ſint viles pauꝑes ⁊ abiecti. cum ſint genus electū regale ſacerdotiū. regnū ⁊ ſa cerdotes filij ⁊ heredes. Quibꝰ oīa dedit pr̄ in manus. ¶ Collocatis fundamentis noſtre collatōis ne plus inania ⁊ ſonora qͣꝫ vera ⁊ ſolida videremur attuliſſe. ſupedifi care ꝓpoſitū erat tres monitorias or̄ones cū ſuis ꝯſideratiōibꝰ moralibꝰ ⁊ ſpeculati uis ꝯformit̉ ad trimembrē ꝑticipatōeꝫ iu ris p̄expoſitā. Prima oro d̓ iure in monar chatu/ ꝑ ablutōneꝫ gr̄e q̄ regenerat. Scd̓a or̄o de iure ꝑ humiliatōeꝫ q̄ triūphat. Ter cia de iure ꝑ refectiōeꝫ ſacramentalē/ q̄ deo vnit ⁊ incorꝑat. Ego aūt aīaduertēs mate riā hanc latiſſimam/ quā nō pateret̉ pn̄tis collatōis breuitas exeqͥ ꝯtētabor de pͥmo nūc de titulo/ or̄onē cū ſuis ꝯſiderationibꝰ texere. de reliqͥs ſi vita comes fuerit in po ſteꝝ diſſerere ꝓpoſui. ¶ Sic igit̉ exordior. Noli p̄coro rōnalis ſpūs. noli gr̄aꝫ negli gere quā offert tibi pr̄ ip̄e te monarcha ſta bilire. ip̄e tibi oīa in manus dare diſpoſuit tantūmō laueris ab iniqͥtate tua ⁊ ab oībꝰ inqͥnamētis tuis ablutꝰ emūderis. Audi lo rōnalis ſpūs) ⁊ ſi grandē rē tibi p̄cepiſ ſet pr̄. tu tn̄ facere debueras. qͣꝫto magis qꝛ dixit tibi. vt laueris ſepties .i. ꝑfecte. ⁊ mu daberis a lepra peccati ⁊ te heredē ſuuꝫ/ te monarchā oīuꝫ ꝯſtituet/ ⁊ oīa dabit tibi in manus. Atuero ſi nō lauero te inqͥt. nō ha bebis ꝑtē mecū. Horrēda nimis cōmina tio. Nō habebis partē mecū. Et quā par tem: de qͣ ꝓph̓a exultat gl̓iabūdus dicens Pars mea deus in eternū. Pars hec ē mer ces magna nimis. hereditas p̄clara. īmo omnē bonū. ꝓpterea nō te ꝯturbet nomen partis qͣſi tue aliqͥd auiditati vel mōarcha tui deroget̉. qm̄ ſi ꝑs iſta deus ē ſic̄ eſt. qͥs negauerit poſſeſſorē eius/ habere dominiū bonoꝝ omniū aggregatōe ꝑfectū? Uere fe lix ablutio cui ꝑs talis tāta portio tā inſi gnis p̄ſtat̉ hereditas. ¶ Attēde tibi o fidel̓ ſpūs ſi pͥmā baptiſmatis ablutōeꝫ in coin quinatā ſeruaſti. tecuꝫ bn̄ actū eſt. lauari n̄ eges mūdus es totus/ filius ⁊ heres exiſtꝭ Sꝫ ſi rurſus intinctus es ſordibꝰ pctōꝝ. ſi volūtatus in ſterqͥlinio flagitioꝝ/ nō de ſperes. qm̄ tibi relinquit̉ penitētialis ablu tio ꝓ pctīs ⁊ ad gr̄am regeneratio. Parua ne tibi videt̉ iſta pr̄is dignatio. ꝑua ne taꝫ facilis ad hereditatē ꝑditā reuocatio. La uate ⁊ mūdaberis ⁊ mūdatus heres eris. Caue caue. ne abutaris tāte miẜicordie lar gitate. qm̄ tāto deteſtabilior vtiqꝫ erit trāſ greſſio. qͣꝫto erat īpletio facilior. ¶ Precīge T re igit̉ fidel̓ ſpūs. p̄para peluī cordis tui. q̄ ſurſum patula ſit/ ꝑ celeſte deſideriū. ⁊ non euerſa humī/ ꝑ cupiditatē terreſtriū. Eijci at̄ ab ea oīs aliena repletio. p̄ſertim aceruꝰ grādis/ aut lapidoſaꝝ aut lutoſaꝝ cogita tionū ⁊ affectionū. alioqͥn aquā mūdatiuā quō ſuſciꝑet? quō ꝯtineret? tota dilaberet̉. tota foras efflueret. Hec aqͣ (ſi neſcis) aqͣ eſt tuaꝝ piaꝝ lachrymaꝝ. haurit̉ ip̄a a puteo ꝯtritōis ꝓfunde cauato ꝑ acutū ligonē me ditatiōis. ſitula fidei illā ꝯtinet. corda ſpei ſurſum trahit. fornax ardēs charitatis eaꝫ calefacit. miſcet cineres recordatio pctōꝝ. ¶ Tale ſibi lauachꝝ qͦtidie p̄parabat incly tus rex. Lauabo inqͥt ꝑ ſingulas noctes le ctū meū lachrymis meis ſtratū meū riga bo. Uult ecce xp̄s pr̄ nr̄ lauare tibi pedes. noli ꝓhibere. ſꝫ dic cū Petro. dn̄e nō tm̄ pe des affectionū/ ſꝫ ⁊ manus oꝑationū ⁊ ca put cogitationū. Lauas qͦtidiana ſollici tudine manū corꝑalē aūt tunicā/ ſit tibi q̄ ſo cura vigilātior de aīa tua/ qͣꝫ de manu vl̓ tunica. Nō ſis oro piger ad lauandū aīam tuā ꝓ cuiꝰ lauatōe/ xp̄i ſanguis effuſus eſt. Nō vis hr̄e immundā domū. immunduꝫ vas. immundū ſeruū. īmūdā caligā. īmu dā aīaꝫ hr̄e qͣre nō refugis? Sit tibi cari or aīa tua qͣꝫ caliga. monet Auguſ. Porro ꝯfeſſor nr̄ locū tenet xp̄i/ on̄dēde illi ſūt ſor des nr̄e/ qͣs ꝑ abſolutōis manū tāgit ⁊ ab luet. ⁊ lintheo ſatiſfactōis abſterget. ¶ Lin theū iſtud ſatiſfactiōis triplici filo vel ſta mine ꝯtextū eſt. Filū aliud ē or̄onis. aliud ieiunij. aliud elemoſyne ſalutaris. Uis er go hr̄e partē cū xp̄o. vis oīa tibi in manus dari? Rn̄debis volo. ⁊ valde volo. Ut gͦ ta liter mūderis ⁊ in filiū mūdatus ⁊ terſus adopteris neceſſe ē. ¶ Sꝫ heu qͣlit̓ ⁊ āpliꝰ iudā reprobū imitant̉ qͣꝫ plurimi. qͦꝝ cor da q̄ demō occupat/ nulla deuotōis vnda ſubintrat. ꝓditores ſunt. hypocrite ſunt. fu res ſunt aūt ⁊ ſacrilegi. eccl̓iaſticoꝝ loculo rū raptores. ꝓpterea qͥcqͥd exteriꝰ agat̉ cir ca eos/ remanēt intus ſordidi. Nulla eos p̄ dicatio. nll̓a horrēde dānatōis intermina tio. nullū diuine dignatōis ⁊ humiliatōis obſequiū. nullū beniuolētie ſignū/ oſculuꝫ vl̓ alloquiū. nulla poſtrēo bonoꝝ ſocietas a p̄cōceptis facinoribꝰ plus qͣꝫ iudā abſter gent aut reuocāt. Quamobrē nihil eis dobB 3 Sermo de dn̄io euāgelico lor d̓ cōmiſſis. nihil ꝯfeſſio. nihil reſtitutio ſic̄ nec iude ꝓficiūt. palaꝫ ē rō. De eſt qͥppe ſpes venie q̄ in dilectōe iuſticie ⁊ n̄ in peccā di deīceps ꝓpoſito collocat̉. ¶ Nos ꝟo ſa lubriori credentes ꝯſilio (o p̄clari ⁊ eruditi viri) lauemur obſecro ⁊ tergamur īterius a ſordibꝰ q̄ ſunt ī pedibꝰ affectionū. qͣtinꝰ ab luti efficiamur de ẜuis dn̄i. d̓ exulibꝰ ciueſ. de abdicatꝭ filij ⁊ heredes. heredes qͥdē dei coheredes āt xp̄i. qͥbꝰ ꝑīde oīa dabit pr̄ in manus. fiat fiat. ¶ Circa p̄dicta mihi qͣttu or digne ꝯſiderāda ꝑ modū qͣdruplicꝭ pul chritudinis veritatis inſpicio. Prima cōſideratio. ¶ Ablutꝭ ꝑ gr̄aꝫ/ oīa ſunt cōia. Perſpicua eſt ꝓbatio exp̄miſſis. Eoꝝ nēpe qͥlibet he res ē ⁊ coheres xp̄i. Mirat̉ hͦ aliquis. mi ret̉ potiꝰ qn̄ legit ꝙ ml̓titudīs credentiū e rat cor vnū ⁊ aīa vna. Act̉. iiij. Si cor vnū ⁊ aīa/ īmo vnū corpꝰ ⁊ vnꝰ ſpūs (ꝓut loqͥt̉ apl̓s ad Eph̓. iiij.) Quid ꝯueniētiꝰ qͣꝫ vt eo rū ſit vna ꝓrſus hereditas vna dn̄atio vn caſtꝰ pͥncipatꝰ. Hoc mihi ſenſiſſe videt̉ ꝓ pheta dū gͣtus clamat ad deuꝫ. Particeps ego ſuꝫ oīuꝫ timētiū te ⁊ cuſtodiētiū ⁊c̄. ⁊ ti tulū ſubdit. Miẜicordia tua dn̄e plena eſt t̓ra. Hāc ꝟitatē agͦuit egregiꝰ doctor Aug dū poſuit iure poli oīa eē cōia. ¶ Irridebit ſcio ſnīaꝫ iſtā aliqͥs hō qͥ non capit ea q̄ dei ſunt. ſtulticia ē em̄ illi. i. Chorin. ij. Exceca uit em̄ eū cupiditas. q̄ ad oblatrādū ora la xat. Obijc̄ ſtomachās ⁊ ſibi ſapiēs. Si iu ſtis oīa ſūt coīa. ip̄i nihil raꝑe. nullū furtuꝫ facere poter̄t. vtēt̉ em̄ re ſua. Porro nullꝰ ē eo ditior. ſꝫ ⁊ nullꝰ a iuſtꝭ qͥcqͣꝫ pot̓it auferre vl̓ tollere. exqͦ res māebūt ſue vbicūqꝫ trāſ ferre cos ꝯtīgeret. Sūt qͥppe dn̄i oīuꝫ. De niqꝫ ius erit cōe apud oēs ſuꝑ vxoribꝰ. ſer uis ⁊ ācill̓ ⁊ ſil̓ibꝰ. Sic ī errorē ſocratꝭ rela bemur ⁊ haſ abſurditates ferre qͥs poterit? Sic ꝑalogizat aliqͥs hō. ſil̓r ad illū de qͦ re fert Sen̄. vij. de bn̄ficijs. Ꝙ ſi deoꝝ ſunt oīa nihil erit ſacrilegiū. ⁊ ablatio q̄libet ni hilominꝰ ſacrilegiū dicet̉. vbi deductio po ſita ē/ ⁊ ſil̓r ſolutio vbi exp̄ſſa eſt ſenece ſnīa ꝙ iuſtis oīa ſunt cōia ⁊ pulchre deducitur Huic ꝟitati ſuꝑ cātica bern̄. atteſtat̉. ¶ Fal lunt̉ oppoſitū ſentiētes. qꝛ ſolū attēdūt ac ceptiōeꝫ dn̄ij politici ⁊ ciuil̓/ groſſam atqꝫ palꝑabilē. nihil de dn̄io naturali ⁊ origīali nihil de gͣtuito ⁊ euāgelico ꝯcipiūt. ¶ Tra dit magnus Albertꝰ ⁊ ita ē qd̓ didici apue ro/ circa ꝑticulares hoīuꝫ actōnes/ vix aut nūqͣꝫ pn̄t aliqͥd ſubtile altū ⁊ abſtractū cō ciꝑe. oīa ad ſenſuꝫ referūt ⁊ exꝑiētiā qd̓ age rē/ maximū eſſe veritatꝭ adipiſcēde impedi mētū poſuer̄t plato in Thimeo Tulliꝰ in tuſculanis q̄ſtionibꝰ. ⁊ Augꝰ. in de vera re ligiōe. ¶ Altiꝰ igit̉ repetētes dicamꝰ ꝓ eluci F datōe p̄cedētiū ⁊ ſequētiū ꝙ dn̄s qͥ vniuer ſitatis dn̄s ē iure pleniſſimo creatōis ꝯſer uatōis ⁊ gubernatōis. Deūt̓. xxxij. Cōica uit dn̄iū ſuū creaturis/ capacibꝰ dn̄ij. q̄ ꝓ prie ſunt creature rōnales ſole. quibꝰ vti ⁊ frui cōpetit rebꝰ alijs aſſumēdo eas ī ſui fa cultatē. Ad naturā ſic ꝯditā in rōne ⁊ arbi trio ⁊ tali facultate/ ꝯſequit̉ dn̄iū qd̓ appel lamꝰ naturale vl̓ origīale. Hoc fundatuꝫ ē in ſtatu īnocētie ⁊ ꝓml̓gatū Gen̄. i. Sub ijcite terrā ⁊c̄. Deturpatū ē ꝑ pctm̄. ſed re ſtauratuꝫ ip̄i Noe poſt diluuium. Gen̄. ix. ¶ Ad hͦ ⁊ ſuꝑ hͦ dn̄iū vt ꝑfectū integrumqꝫ ſit/ ſuꝑaddēda fuit gr̄a ⁊ plena ſctīſpūs cō municatio. Ex qͥbꝰ reſultarꝫ titulꝰ adoptio nis filioꝝ. in qͦ clamamus abba pr̄. ad Ro ma. viij. Iſte ē titulꝰ fecūdiſſimꝰ ſupͣ quem fundat̉ dn̄iū gͣtuitū ⁊ euāgelicū. ꝑ qd̓ crea tura rōnal̓ hꝫ ius ꝓpīquū ſuꝑ res qͣſlibet ī feriores ad vtēdū eis debite ⁊ libere ꝓ fine ſuo ꝯſequēdo. ¶ Diximus ius ꝓpinquū ꝓ pter p̄deſtīatos pctōres. hn̄tes ius remo tū ⁊ īpedimētū ꝑ pctm̄. ¶ Additū ē ſuꝑ res qͣſlibet īferiores. qm̄ ꝓprie dictū dn̄iū non hꝫ locū ſuꝑ res excelſiores. qͣꝫuis ſub ſenſu aliqͦ tropico dici poſſit creatura ratōnalis hmōi hr̄e dn̄iū in deo ꝑ gͣtuitā eius cōica tionē. ⁊ dignatiuā ꝯdeſcenſioneꝫ ip̄ius ad faciendū qͥcqͥd creatura rōnalis/ rōnabili ter voluerit. quēadmodū dicimus amico rum idē eſſe velle ⁊ nolle. Taliter haberi et dari ſpūſſctūs dr̄ ẜm determinatōeꝫ ſcōꝝ Et habet̉ di. xiiij. pͥmi ſnīaꝝ cū ibidem tra ctatis ꝑ doctores. Plus etiā videt̉ ꝯcedere ſcriptura ſacra Ioſue. xiiij. vbi dr̄ ꝙ ſtetit ſol obediēte deo voci hoīs. Hoc mō dice bat̉ dn̄s teneri ꝑ Moyſen ⁊ alios ſctōs cū nequaqͣꝫ ageret ꝯͣ eoꝝ votū ⁊ or̄onē. Sꝫ et neminē eſſe qͥ ſibi obſiſteret ꝯq̄rebat̉ deus in ꝓphetis. ¶ Deinde ſubiunctū eſt ꝓut rō nabiliter voluerit. qm̄ de rōne dn̄ij ⁊ dn̄ati onis eſt. ꝙ nō pōt qͥs irrōnabiliter vti rebꝰ ſuis manēs dn̄s. Alioqͥn nō eſſet dn̄s vſqꝫ quaqꝫ ꝑfectus ip̄e deus. cui repugnans eſt oīs abuſus in ſuo dn̄io. Sꝫ ⁊ neqͥt ab in uito tolli tale dn̄iū pluſqͣꝫ neqͥt a gr̄e titulo In cena dn̄i factus XLI niſi praue ꝯſenſerit ſpoliari. Hīc affirmat apl̓s ꝙ neqꝫ mors neqꝫ vita neqꝫ creatura alia poterit nos ſeꝑare a charitate dei. Ad Roma. viij. qm̄ etiā ip̄is diligentibꝰ deum qui filij ſunt ꝑ adoptōeꝫ ⁊ loti ꝑ gr̄aꝫ/ om nia cooꝑant̉ in bonū. Sic oīa/ vt oīs tri bulatio/ oīs rapina bonoꝝ/ oīs aduerſari oꝝ inſultus. Ip̄a deniqꝫ mors corporalis ſeruiūt ⁊ militāt ꝓ iuſto tanqͣꝫ ꝓ vniuerſali monarcha. Dica mirabilius ip̄e etiā infer nus dānatoꝝ horrenda illa ſupplicia/ īmo alioꝝ caſus ⁊ pctā ad vtilitatē eius agoni zant ꝓſunt ⁊ obſequunt̉. Excedo mēſuraꝫ veritatis/ ſi nō hͦ aſſerat ꝓph̓a regius. Le tabit̉ inqͥt iuſtus cū viderit vindictā. Ec ce de pena qͣlibet/ manus ſuas lauabit in ſanguine pctōris. Ecce de pctō vtilitas ꝓ ueniēs. Ꝙ ſi adhuc tardior es ad creden dum hec oīa. accedat apl̓s ⁊ teſtimonium plane dicat. i. Chorinth̓. iij. Omīa noſtra ſunt ſiue paulus ſiue appollo/ ſiue cephas ſiue mūdus ſiue vita ſiue mors. ſiue pn̄tia ſiue futura oīa noſtra ſunt. Quid q̄ris am plius. quale tibi vis teſtimoniū apertius/ omīa noſtra ſunt etiā mors. Quo pacto ſic dicis O paule? quia nimirum ꝑ mortem qͣ ſi ꝑ militem officioſiſſimū iuſtus adipiſci tur triumphum beatitudinis eterne. ¶ Iu ſtus inſuꝑ ꝑ alioꝝ tyrānidem ⁊ facinora ꝑ petua ſecuritate coronat̉. ¶ Ita liceret oſtē dere (ſi vacaret) ꝑ ſingula de vxoribꝰ d̓ diui tijs. de agro. de celo. de terra ⁊ mari ꝙ om nia ſunt iuſtis ablutis ꝑ gr̄aꝫ veriſſimo do minio ad oēꝫ vſum licitū ꝓut ꝯgruit ⁊ ꝓfi cit ꝯſecutioni finis ſui/ iuxta ꝓmiſſionem xp̄i. Matthei. xix. Sic de fama vel īfamia vel de nobilitate vel ignobilitate. de nudi tate ⁊ abundantia deducit apl̓us. ij. Cho rinth̓. vi. vbi oīa talia vocat arma iuſticie a dextris ⁊ a ſiniſtris. Si arma. nōne adiu toria? Sꝫ aduertite/ qꝛ dixit arma nō ſim pliciter. ſꝫ arma iuſticie. qꝛ ex eius titulo ro bur habēt. Nō oberrauit in hoc/ a traditio ne ſup̄mi legiſlatoris noſtri/ qui ſubtili ver bo monarchiā hāc fundauit in eodē titu lo iuſticie. Matthei. v. Primuꝫ querite re gnum dei ⁊ iuſticiam eius/ ⁊ omnia adijci ent̉ vobis. Iuſticia regni eſt gratia. ad quā ſequit̉ poſſeſſio omnium. vt veꝝ ſit Mat thei. xiij. ⁊ Luce. xix. Qui habet ſcꝫ chari tatem ⁊ gr̄am dabit̉ ei ⁊ abūdauit. Habe mus igit̉ patefactum ꝙ ablutis ꝑ gratiaꝫ omnia ſunt cōmunia/ ⁊ omīa dedit eis pater in manus. Secūda ꝯſideratio pͥncipalis nr̄a eſt. ¶ Pulchrior eſt domina ? tio fecūdior atqꝫ diuinior que ex titulo gra tie. qͣꝫ ea que ex titulo ciuilis aut politice iu ſticie oritur ⁊ accreſcit. ¶ Premittemus qͥd ꝑ dominium ciuile ⁊ politicum importa tur. ⁊ quid ꝑ gratuitum ſeu euangelicuꝫ ne ꝑ ignota vagemur. ¶ Ciuile dominium eſt ius fundatū in traditionibus humanitus adinuētis. introductū occaſiōe pctī. incōi cabile ſimul ⁊ ex equo pluribꝰ dn̄is ⁊ abdi cabile/ ſeruata iuſticia. ¶ Gratuitū vel euā gelicū dominiū deſcribit̉ ꝑ tres oppoſitas ꝯditiōes. Nā eſt dominiū fundatū in lege dei / ⁊ ab eadem immediate conſtitutū/ qͦt libet dn̄s ex equo ſecum compatiens. ⁊ in abdicabile ſeruata iuſticia. ¶ Conferamus mutuo iſtas tres ꝯditiones cōtrarias. ⁊ q̄ p̄clariores ſint/ facilit̓ agͦſcemus. ¶ Gratui tum ſiqͥdem dominiū immediate conſtitu tum eſt a deo ⁊ ante peccatū. p̄ſuppoſito tā men ꝙ adam fuerit in gr̄a. Ciuile nequaqͣꝫ qm̄ ſi nulla fuiſſet trāſgreſſio. ſi p̄terea non eſſet effrenis hoīuꝫ cupiditas. cui etiaꝫ ip̄s deꝰ n̄ ſuffic̄. p̄liū tātū ⁊ tā grādiſ portio nul lū fuiſſet int̓ hoīes plus qͣꝫ int̓ āgelos ciui le dn̄iū. Uiſum ē in adā ⁊ patebit in gloria Quapropt̓ radix infecta ē ⁊ origo tal̓ dn̄ij ¶ Hoc aꝑte in illiꝰ executōe ⁊ retētōe ⁊ acqͥ ſitōe ſapimus. qm̄ vix aūt nūqͣꝫ abſqꝫ pctī ſordibꝰ acqͥrit̉. retinet̉ diſpēſat̉/ nūqͣꝫ abſqꝫ curis vltricibꝰ abſqꝫ anxietatibꝰ plurimis aut litibꝰ inquietis aut ꝑiculis multis ſu os detinet amatores. Compatit̉ inſuꝑ ſe cum nequiſſimā ſeruituteꝫ ⁊ peſſimis ſepe collatū eſt. eis qui ꝓditores ſunt veri domi ni rei crimīs leſe maieſtatis in eū. ſeditioſi in ciues regni. homicide ſui. ⁊ indigni pāe quo veſcunt̉. Qualit̓ ꝟo ⁊ qͣꝫ ꝓprie tales ſe dn̄os appellant ip̄i viderint. Secus ē de dn̄io gr̄e qd̓ puꝝ ē. letū. ſctm̄. iocūdū. qͥetū. ⁊ ſecurum. ¶ Fundatum deniqꝫ in regulis diuine artis. non vt ciuile dominiū in tra ditionibꝰ hominū/ qn̄qꝫ ſuꝑuacuis/ qn̄qꝫ nequiſſimis. ¶ Scd̓aꝫ differētiā aſſignat p̄dicta deſcriptio/ ꝙ dominiū ciuile ſimul ⁊ ex equo eſt incōmunicabile pluribus qͣꝫ qͣꝫ diuerſis modis n̄ ex equo cōpatiat̉ plu res dominos. vt regem ⁊ burgēſem vl̓ mi litem. Conſurgit aūt hec incōmunicabili tas ex imꝑfectiōe artatione groſſicie ⁊ egeb B 4 Sermo de dn̄io euāgelico ſtate tal̓ dn̄ij. Nō em̄ pōt diuerẜ ⁊ ml̓tis eq̄ plene ſic̄ paucꝭ ī vſuꝫ ſuū cedere. Ex aduer ſo gͣtuitū ⁊ euāgelicū dn̄iū/ cōpatit̉ ſecū qͦt libet dn̄os/ ꝓpt̓ ſui ſpūalitatē ⁊ cōicabili tatē ⁊ bonitateꝫ ad exēplar ſup̄mi dn̄ij. qd̓ ex eqͦ cōicat ſe pl̓ibꝰ ſic̄ vni. Hoc ē dn̄iū cha ritatꝭ/ latū nimis. ¶ Que charitas nō ē ābi tioſa nec appropriare ſibi q̄rit q̄ ſua ſunt .i. Chorin. xiij. Sic parentes pͥmi nihil ſibi an̄ caſuꝫ appropͥaſſent/ ſꝫ nec āgeli vl̓ beati Sic deus abſqꝫ ſui dn̄ij detrimēto coaſſu mit āgelos ⁊ hoīes in qͦs trāſfundit mōar chialē ptātē. dās eis oīa in manꝰ. Sic de mū pr̄ ⁊ filius ⁊ ſpūſſctūs tres ꝑſone ex eqͦ pleniſſime ſibi cūcta ſubijciūt. ¶ Tercia ſu peraddit̉ dr̄ia. qm̄ ciuile dn̄iū/ pōt abdica ri ⁊ repudiari/ ſeruata iuſticia. Pōt etiā ab īuito tolli. Nā ꝓpt̓ qͥd alid̓ qͦtidie fiūt mer catōes ēptōes vēditōes/ ⁊ alie cōmutatio nes. Propt̓ qͥd alid̓ īſuꝑ ꝑſtrepūt ⁊ reboāt odioſe lites. rabioſa iurgīa. īprobeꝯtētōes iudicioꝝ forēſiū/ ꝓ repetēdo aut tuēdo reꝫ ſuā. cui talit̓ dn̄ans ſemet aſtrīgit. Et o d̓s eqͥſſime qͣꝫta ē in hͦ p̄cellētia dignitatꝭ/ in gͣ tuito ſuꝑ ciuili dn̄io. qm̄ ſic̄ tu deꝰ/ tuū cōi cas dn̄iū abſqꝫ deꝑditōne ⁊ abdicatōe. ſic iuſto cuilibet/ fas ē comꝑati ſecū qͣꝫtūlibet pl̓es dn̄os. ⁊ nihil deꝑdere. īmo extēſiꝰ hr̄e dn̄iū. Propt̓ea nō hꝫ neceſſe iuſtꝰ ꝯtēdere in iudicio ꝓpt̓ hͦ dn̄iū ſciēs oīa eē ſua/ vbi cūqꝫ ⁊ qͦcūqꝫ fuerīt trāſportata ſiue colloca ta. Uſurpare qͦꝫ ſibi fas ē vocē illā ph̓i cu iuſdā ab īcēſa vrbe ſua fugiētis/ ⁊ nihil bo noꝝ t̓renoꝝ ſecū ferētꝭ. Oīa mea inqͥt mecū porto. ſeuiāt tyrāni. fortūa ferox īſurgat ad uerſus iuſti corpꝰ aut bōa q̄libet extrinſeca nihil ab eo rapiet̉ qͥn ī ſuū dn̄iū ⁊ cōmodū reẜuet̉ ⁊ ẜuiat/ etiaꝫ ꝓ ſtatu nature lapſe. qꝛ de ſtatu nature ītegre vl̓ gl̓ificate/ nulla eſt dubitatio. Ampliꝰ nulla tale dn̄iū ꝯͣhit in ops auaricia qͦ minꝰ feneret̉ cū deo ⁊ ꝓxīo. bōa ſua emit ⁊ vēdit uixta Eſaie p̄ceptū/ ⁊ abſqꝫ auro ⁊ argēto ⁊ vlla cōmutatōe ſuꝑ ple ciuili. vinū cōpūctōis ⁊ lac deuotōis ⁊ cū deo negociat̉ d̓ regno celoꝝ. Ex qͦ ⁊ quō negociat̉? ex numiſmate precioſo ⁊ aureo charitatꝭ. ¶ Sꝫ d̓ eo qd̓ pͥus ſuū erat/ qͦ pa cto negociari dicet̉? qꝛ certe illd̓ qd̓ ſuū pͥuſ erat vno mō effic̄ ſuū pl̓ibꝰ modis. tali ne gociatōis fenore. quēad modū ſpeculū cō cauū/ recipiēs radioſaꝫ ſol̓ illuminatōeꝫ il lā a ſe reflectēdo ſurſuꝫ. copioſiorē effic̄ ⁊ ite rū iterūqꝫ luminioſiorē. Nō diſſil̓r aīa ſctā ꝯcaua ꝑ hūilitatē/ ⁊ terſa ꝑ vite mūdiciam dono dei ꝑ gͣtā redonatōeꝫ ſibijp̄i ml̓tipli cat. ⁊ in tali donādi meditatōne/ exardeſcit ignis choruſcus ⁊ ſplēdidiſſimꝰ diuine il luſtratōis atqꝫ dilectiōis. Sciūt exꝑti qd̓ loqͥmur. ¶ Sic plꝰ abſqꝫ vlla eſtimatōe ac qͥrit liberal̓ charitas erogādo ⁊ cōicādo qͣꝫ reẜuādo ⁊ appropͥando poſſit auara ſordi daqꝫ tenacitas. De qͣ vere ⁊ ph̓ice Hiero. enūciauit ad Paulinū/ ꝙ ei deeſt tā qd̓ hꝫ qͣꝫ qd̓ nō hꝫ. ¶ Sic poſtrēo fructū vberio rē placidiorēqꝫ recipit iuſtꝰ ex diuitijs alie nis. ex auro ex margaritꝭ ex equis theſaurꝭ ⁊ alijs qͣꝫ plerūqꝫ ſolꝰ ciuilit̓ taliū dn̄ator ⁊ amator. Hoc ex alto ītuebat̉ ſapiēs dū ait Eccl̓iaſtes. v. ꝙ qͥ diligit diuitiaſ fructū n̄ capit ex eis. Fructꝰ diuitiaꝝ ē redēptio aīe ꝓpͥe ⁊ ſufficiētia ⁊ ſatietas atqꝫ ſecuritas. Hos fructꝰ magis capit iuſtꝰ alienas di uitias vel ꝯtēnēdo vl̓ ꝑ eas in dei laudē aſ ſurgēdo. qͣꝫ ꝓpͥetarij. qͥ tm̄mō capiūt ſpīas curaꝝ pūgētiū ⁊ tribulos anxiaꝝ occupa tionū. ¶ Debet hec ꝯſideratio pl̓imū cōpe ſcere aīuꝫ bn̄ inſtitutū ⁊ morigeratū ab ap petitu anxio grādis poſſeſſiōis aut ammi niſtratōis ciuil̓. qm̄ pctōꝝ macul̓ ꝯtrectā tes inqͥnāt/ aut ſaltē peccādi ꝑiculis inuoſ uūt ⁊ innectūt. Nō ſatiāt hoīeꝫ. excruciant potiꝰ nouis cupiditatibꝰ ⁊ curis ſuꝑfluis. Et vbi ſunt opes ibi ſunt ⁊ qͥ ꝯſumūt eas. ¶ Agnoſcitis vt arbitror ex hac dr̄ia tripli ci/ qm̄ pulchrior ē dn̄atio fecūdior atqꝫ di uinior/ q̄ ex titulo gr̄e qͣꝫ ea q̄ ex titulo politi ce aut ciuilis iuſticie orit̉ ⁊ accreſcit. Poſſꝫ igit̉ eccl̓iaſticus monarchatus abſqꝫ tali multitudīe dn̄ioꝝ ciuiliū/ qͣlē aſpicimꝰ eſſe ꝑfectior ⁊ xp̄o ſimilior qͥ dn̄ij exercitiū a ſe penitus abdicauit. ¶ Cōfundit poſtremo hec p̄clara veritas/ ſtultā auariciā noſtraꝫ. ꝯfundit ⁊ crudelē īuidiā. Uere ⁊ ꝓpͥe ſtul tam dixerim auariciā. q̄ gaudet ſola appro priatōe eoꝝ q̄ diuinius habent̉ cōia. Sed nōne crudelis. nōne mōſtruoſo ſil̓is inui dia q̄ bona ſua aūt q̄ ſua eſſent ſi vellet odit qꝛ in alijs adeſſe ꝯſpicit mordet lacerat cō ſumit ⁊ diſſipat. Profecto ſi qͥs bn̄ p̄dicat ſi qͥs glorioſe oꝑat̉. ſi qͥs etiā miraculis cla ret. oīa hec mea ſunt/ omīa hec ago in ꝓxi mis tantūmō vitā ⁊ titulū gr̄e inuidie cul pa nō deſtruat. Similitudinē offerat apo ſtolus .i. ad Chor. xij. Et ad Roma. ſil̓r. xij. De corꝑe ꝟo in qͦ manus oꝑat̉ ꝓ oculo. et de manu videt oculus. In cena dn̄i factus XLI ¶¶ Superaddamus terciā ꝯſideratōeꝫ on̄dētē ex p̄miſſis. Qua liter ideꝫ hō eſt in vnū diues ⁊ paup. Uel vt apl̓s loquit̉. Nihil hn̄s ⁊ oīa poſſidens ſciēs abundare ⁊ ſciens penuria pati. ⁊ in altiſſima pauꝑtate ſuꝑabundās. ij. Chor. viij. Hoc ita ꝯcipiendū ē. vt idē hō ſit pau per mūdo ⁊ diues in deū. Sic em̄ loquit̉ xp̄s. Luce. xij. Nihil hn̄s (ſaltem qͦ ad affe ctum) ciuilice ⁊ politice. ⁊ oīa gratuite poſ ſidens. ¶ Tales inuenimus omēs iuſtos nolētes vti rebꝰ ẜm traditōes hūanas/ de fendēdo eas in ꝯtētioſo iudicio/ ꝓpter cu ras inextricabiles q̄ dn̄iū tale vt plurimū ꝯſequunt̉. Matth̓. v. Sufficit eiſ titulus gr̄e. ⁊ volēti tollere tunicā aut bn̄ficium di mittūt ⁊ pallium. aut ip̄o facto ſi expendit aut ſic agere ꝓmptus ⁊ ꝑatus eſt animus. i. Thimo. ij. habētes alimēta ⁊ qͥbus tegā tur his ꝯtēti ſunt. Etiā ſi diuitijs oībꝰ ter renis epulētiſſimi videant̉. ¶ Erūt igit̉ ta les (dicet nobis aliqͥs) ſoli religioſi ⁊ pauꝑ tatis ꝓfeſſores? Nequaqͣꝫ ita neceſſe ē. Nō oportet vt voto aut ꝯuerſatōnis mutatōe res a ſe terrenas abijciāt. Paupertas ē in trorſus in aīo ſibi bn̄ ꝯſcio q̄ effugās tyrā nidem ſeuā cupiditatis/ dilatat regnū cha ritatis. ⁊ ambulare facit in latitudine in in nocētia cordis ſui q̄ eſt gr̄a. ¶ Hic attēdite doctiſſimi ⁊ ſapiētiſſimi viri. h̓ intelligite/ qua rōne pͥores argutie carnaliū/ facili di ſtinctōe ſoluunt̉. Nā ⁊ ſi iuſto oīa ſunt cō munia ⁊ data in manus/ non oportet ꝙ in iure fori/ aut ad oēꝫ vſum ciuilem/ qͥ ſibi fre quēter abuſus eſſet. ſꝫ iure poli/ ⁊ ad vſum ꝯformē pͥncipijs diuīe iuſticie. ¶ Aīaduer tite rurſus obſecro quemadmodū oīs pec cans/ in eo ꝙ re aliqͣ ꝑuerſe vtit̉ iniuriatur cuilibꝫ iuſto tāqͣꝫ fur ⁊ raptor rei ſue. eſt em̄ furtū/ ꝯtrectatio rei aliene/ īuito dn̄o. Tra ctat aūt iniuſtus/ abutēdo re aliqͣ/ rē illaꝫ q̄ iuſti ē/ ip̄o nō ꝯſentiēte. nā ꝯſentiendo pec caret. Hec ē radicalis rō/ cur fraternal̓ cor rectio/ cuilibet iuſto competit. qm̄ de re ſua agit̉ dū peccat̉. ¶ In hͦ vere cōperi ꝓprijſſi mū ⁊ philoſophicū eſſe intellectu Iacobi dicētis/ ꝙ qͥ in vno offendit/ factus ē oīuꝫ reus. Iacobi. ij. Nā peccās in vno/ peccat in oēs. tremēda nimis ſꝫ vera ſnīa. Peccāſ in vno peccat in oēs. īmo ī ip̄m celū ⁊ oīa q̄ celi ambitu ꝯtinent̉. Uis audire hoc ab ore vnius qͥ abierat in regionē lōginquaꝫ diſſil̓itudinis qͥ ad ſe reuerſus a quo pͥuſqͣꝫ lōgiſſime aberrauerat dicebat. Surgaꝫ et ibo ad patrem meū ⁊ dicā ei. Pater pecca ui in celū ⁊ corā te. Luce. xv. Si rō placet eam accipe. Homo itaqꝫ ꝑ pctm̄. ſe ⁊ res qͥ bus abutit̉ ſurripit vi qͣꝫtū in eo ē ab alijs. abrumpēs mēbra corꝑis myſtici/ ⁊ integri tatē vniuerſitatis violās. Peruertit inſuꝑ armoniā vniuerſi velut corda difcors inci thara aut fiſtula mutata vel ſtridula in or zano. Infirmat exercitū vel exercitiū ſpūa lis militie tanqͣꝫ fugitiuus ⁊ ꝓditor. Sub trahit deniqꝫ iuuamen ⁊ dilectōeꝫ ⁊ parteꝫ regis vel regimīs. ⁊ ordinē ſubuertit aliter qͣꝫ debet ad oīa. At ecōtra/ iuſtus ꝓdeſt oī bus veluti membrū viuax. ⁊ pars ꝯgruēs ſuo toti. ſicut corda ſonora ⁊ fiſtula ſuauis ⁊ inſuꝑ miles fidus atqꝫ vt adiutor fortis ⁊ rector omnium ſollicitus ſciēs qm̄ plus abhorret gr̄a ociū qͣꝫ natura vacuū. ¶ Op ponet ꝯfeſtim nob̓ argumētator aliqͥs ſub tilior/ quō iuſtis fit iniuria. fraus ⁊ rapina ⁊ pctm̄ in eos/ ſi ꝓ ip̄is militare oīa ꝓbatū eſt. Si p̄terea Chriſ. ⁊ Sen̄. validiſſimis rōnibꝰ ꝓbauerūt hͦ ꝙ nemo niſi a ſeip̄o le dit̉. itaqꝫ in ſapienteꝫ nulla cadit iniuria. ⁊ ita ꝓbatū ē/ ꝯſentio. Nō em̄ fit iuſtis inui tis ſe iniuria vel leſio/ ex alijs improbitati bus. ſꝫ fieri q̄rit̉ aut fieret ſi nō omnipotēs ſapīe diuine v̓tus/ de pctīs alioꝝ/ bona ꝓ iuſtis eliceret. Attingit em̄ ip̄a a fine pecca ti nouiſſimo/ vſqꝫ ad finē pͥmū qd̓ dn̄s eſt fortit̉/ ⁊ diſponit oīa ſuauiter. fac̄ qͦꝫ vt ẜm. dictū Greg. qͥ in cūctis delinquūt/ in cūctꝭ feriāt̉/ vt veꝝ ſit illd̓ Sap̄. v. Pugnabit ꝯͣ inſenſatos orbis terraꝝ. Nunqͥd non hoc iuſtiſſime? Toto ſiquidē orbe terraꝝ in do mini ſui ꝯtumeliam abuſi ſunt/ ⁊ oīa quā tum in eis fuit/ iniuriā eius ꝑuerſiſſima li bidine ꝯtorſerūt. Ita peccator eſt ille alter hiſmael/ cuius manus ꝯͣ oēs ⁊ manꝰ oīum cōtra eū. Ita iuſtus ē dn̄s ⁊ rectū iudiciuꝫ ſuū. qn̄ ꝯͣ nos pctōres maledictōes ſterili tatū ⁊ aliaꝝ peſtilētiaꝝ ml̓tipliciū induc̄ ar mādo creaturas/ ī obſequiū nr̄m ꝯditas/ ad vindictā. ſic̄ tradit̉ diffuſe Deūt̓. xxviij. Et ſicut tꝑe paſſiōis ex horrore iudaici fa cinoris/ tota vniuerſitatꝭ armonia turbata eſt. ¶ Quereret ad extremū forſan curioſior aliqͥs ſi iuſtis ex eqͦ ſunt oīa cōia duo tales extremū famis ꝑiculū incidāt nec habeāt p̄ter panē vnicū / ꝑ quē ſolꝰ eoꝝ poterit ſu ſtentari. cuius erit panis ille? Rn̄deo ꝙ iu Sermo de dn̄io euāgelico re recto/ occupanti ꝯcedet̉. Mors v̓o/ pro alio ꝑcunte/ militabit. ⁊ ſeruiet in bonū ſu um āplius fortaſſis/ qͣꝫ alteri panis come ſtio ꝓficiat. qm̄ in patiētia ſua poſſidet ani mā ſuā. ſecurus in celo. qͣꝫ ille in breui mo riturus odioſo moribūdoqꝫ corꝑe nō ſecu rus ſeruat. ¶ Perges vltra q̄rere caſu paulu lū variato. Si ſit alter iniuſtus. habeat tn̄ titulū ciuilis dominij ſuꝑ panē illum/ ⁊ iu ſtus nequaqͣꝫ. in cuiꝰ vſum cedit panis ille. Uideri pōt ꝙ iuſto ꝑ titulū gr̄e in qͦ veri ius ⁊ deo placidius ſibi fundauit ⁊ q̄ſiuit. Sꝫ hec ⁊ ſil̓ia ſubtilioris indagatōis ſco laſtico exercitio dimittētes. Ponamus quartaꝫ ⁊ hāc extremā ꝯſideratōeꝫ tꝑi huius dn̄ice paſſionis ꝯuenientē. ¶ Monarchatus ex titulo gr̄e ꝯſurgens/ fuit reſtitutus ꝑ chri ſti paſſionē extēſius ⁊ vberius/ qͣꝫ fuiſſꝫ an te peccatū. Extēſius dixi. qm̄ infernus dā natoꝝ hominū ⁊ eoꝝ multitudo atqꝫ pec cata nō fuiſſent. Sunt tn̄ de dominio iu ſti ⁊ ei militāt ad coronā ⁊ gaudiū ⁊ caute lam. Accedāt ad hanc monarchiam omīa xp̄i facta dicta ⁊ exempla. ſacramenta inſu per omīa. Poſtremo noue legis myſteria. ¶ Ad hūc ſenſum auſus ē dicere Grego. O felix culpa eue. Quare felix? Nō intrinſeca bonitate vt ceca emulatio culpabat. ſed ex trinſeca denominatōe. quia talē ⁊ tantū ha buit redemptorē. Aliter qͥppe nō fuiſſꝫ deꝰ homo. nō virgo mater. nō humana natura ſuꝑ angelos collocata ⁊ ſil̓ia multa. Sed neqꝫ fuiſſent iuſto oīa data ē manuſ/ altero duplici iure ⁊ titulo p̄memorato. titulo vi delicet debellatōis ⁊ ꝯq̄ſtus. ⁊ titulo ſacra mētalis reſtitutiōis. ¶ Ueꝝ ſentio vos in clyti dn̄i/ finē loquēdi rōnabiliter expecta re. Parebo libēs/ ne pariā faſtidiū. Expe ctare tn̄ pͥus oro patimini. Utinā ſaꝑent ⁊ intelligerēt qͣttuor has veritates pulcher rimas/ eccl̓iaſtici noſtri tꝑis illos loquor ī probos/ qui ſpreto ⁊ calcato monarchatu gr̄e ditiſſimo cecos ſe ad inopē ⁊ languidū ciuilitatis titulū ꝯiecerūt. toti funditus in cubuerūt bn̄ficijs ſibi ꝑ fas perqꝫ nephas coacernēdis ꝑ diſcrimē certiſſimū ⁊ ꝑditi onem animaꝝ ſuaꝝ ⁊ ſepe alienaꝝ. Prepo nunt filatōeꝫ immundā mūdi. īmo iugum ferreū dyaboli/ filiationi ⁊ iugo ſuaui chri ſti. Prouocāt in flagitijs ſpurcidis/ ⁊ rapi nis ſacrilegis audacter deū cū dederit om nia eis in manus. ꝓut apud Iob verbum. eſt ¶ Extollūt ſibi titulos caducos anxios ⁊ egęnos. Ille huius ciuilitatis ⁊ poſſeſſi onis. ille alterius. qͥbus adeptis dicit qͥli bet taliū cū angelo laoditie. Ecce diues ſū ⁊ nullius egeo. ⁊ neſcit talis qͥd exprobrās Iohānes ſubīferat ꝙ miſer eſt ⁊ miſerabi lis ⁊ pauꝑ ⁊ cecus ⁊ nudus. ¶ Cui militāt oīa ad oppugnationē ſui nō minus ꝓſpe ra ⁊ aduerſa. In ꝓſperis reſoluunt̉ ſegnicie ⁊ luxuria. In aduerſis ꝑ impatiētiā ⁊ mur mur nō ſubſiſtūt. Quare ſic? Quoniā titu lum gr̄e cōmodiſſimuꝫ ⁊ p̄clariſſimū quo habito dant̉ nobis omnia in manus/ lon ge ꝓijciūt. ¶ O quiſquis adeſt groſſiori ge neroſiori ſuꝑbia ⁊ ambitōe dignus. Quiſ quis latius ⁊ inſignius dominari querit. quiſquis imperioſius ardet gloriari. ꝑgat huc facile. iter apertum eſt paruum. latum pulcherrimum. Non neceſſe habet vt eua getur anxius/ aut turbet̉ erga plurima. tan tummodo lauetur ab inquinamentis ſuis ſeruet gratie titulum. omnia dabit ei pater in manus. In preſenti quidem non abſqꝫ diſcrimine belli ⁊ militie multe. Nam hic vbi terra vbi guerra tāqͣꝫ nihil differta ſer uo ſed p̄ſtabit in futuro. Speret eqͣnimit̉ cū pace ⁊ tranqͥllitate ꝑpetua ad quaꝫ nos intromittat ille qͥ habet oīa in manibꝰ dn̄s noſter ieſus xp̄s qͥ eſt deus bn̄dictus in ſe cula. Amen. Finit. Carmen de voluta ria pauꝑtate. Pauperies iure beata. Que voce ieſu celica regnas. Dū ſpiritui grata/ nec horrens. Dū ſufficiēs letaqꝫ degis Diuina tibi gr̄a dat ius Ueri tituli. quo dn̄atu Pleno valeas oīa vti. Sub lege ſua ſubdita queqꝫ. rimo ſtatui nōne fuere Si pͥncipio q̄rere regnū Noris dn̄i/ cūcta ſequētur. Eſt pauꝑies indigna panis Mēdicat egens fiat oportet Pandit miſerā ſe q̄rulamqꝫ. Morbo ſenio torpore fractā. Heu pauꝑies noīe ſolo Que corde tumes ꝑdita luxu. Effrōs graderis voca ꝓcaci fluēti. Carmende paupertate. XLI Ceruice riges. naribꝰ efflas. Uis ex alijs viuere lauta Qui nō dederit/ murmura rodis Diſcrimen habet fama negantis. Uos effugite credite mordet Eſt pauperies officioſa. Que parca ſibi largiter amplas Diſpenſat opes. vſibꝰ aptans Diſcreta pijs. curat/ honeſto Frugiqꝫ ſtatu/ plebe placere Clamas decus hac/ liuide pompas. Cedens ꝓprijs/ altera/ viuit Cōmune tenens/ more prioꝝ Gazas medias ſpernere prorſus Nolo. fragilis terrat egeſtas. Neu ſim ꝑ eam ſordibꝰ excors. Curis lacerijs corde moleſtus. Liberqꝫ mimis corda tenere. Finit. Sequitur alius ſer mo ꝑ eundē cancellariū in cena dn̄i ad ec cleſiaſticoꝝ cautelā ⁊ eruditōeꝫ. ādidit Ieſum iudas ſy monis ſchariotis. Origi naliter in ſnīa Iohan. xiij. Un̄ ſumptū eſt cuangeliū pn̄tialiter recitatuꝫ. de ꝓdi tore iuda. de obſtinato ⁊ ī corrigibili. Quo vtar noīe clerico vel p̄di catore vel apoſtolo vl̓ ſacerdote locuturus Totus in meditatiōe mea ꝯtremui. totus horrore ꝯcuſſus ſum. recogitās qͣꝫ terribi lis in ꝯſilijs deus ſuꝑ filios hoīuꝫ. Uidēs inſuꝑ cū eccl̓iaſte oꝑa dei mirabilia valde ꝙ nemo poſſit corrigere quē ille deſpexerit Si claudit/ quis aperiet? Si mittit cri ſtallū obduratōis. a facie frigoris eiꝰ qͥs ſu ſtinebit? Si dyabolus cor ſubintret. non ne ſicut malleatoꝝ incudem indurat illud ita vt rideat vibrantē damnatiōis haſtam vertunt̉ ſibi in ſtipulaꝫ lapides funde. nec acqͥeſcit cuiuſqͣꝫ p̄cibꝰ. Iudas in exemplo eſt. quē nec̄ efficaciſſima p̄dicatio/ nec ma ledictōis eterne inſinuatio ꝑ xp̄m facta/ de terrere potuit p̄cōcepto parricidio nec cō ſideratio tue dignitatis o virgo btā / o ma ter pietatis emolleſcere potuit vt miẜicor dius ageret ergate ⁊ filiū tuum bn̄dictum Maledictus furor tal̓. qꝛ ꝑtinax. ⁊ emula tio. qꝛ dura. dū tradidit ih̓ꝫ iudas ſymōis ſcariothis. ¶ Nūc aūt o virgo ſerena ne ſit in aliquo noſtrū tale cor incredulū ⁊ durū. Cor a ſathana occupatū. Cor ad diuinas monitiōes vel increpatōes clauſuꝫ. adimꝰ cū fiducia thronū gr̄e tue ſuppliciter exo rantes/ vt irroratiōe eiuſdem gr̄e ꝑcepta q̄ cor emolliat vt abiecta omni neqͥtiā dyabo lice fraudis. ne cor induret. inueniat̉ nemo noſtrū ꝓditor filij tui. ſpernēs legꝭ ſue mo nita ſalubria. Qd̓ vt īpetremus pn̄tamus tibi illud euāgelicū. Aue gr̄a plena dn̄s ⁊c̄ ¶ Tradidit Ieſum iudas ſymonis ſcario this ⁊c̄. Memini meminuerūt ⁊ pn̄tium (vt opinor) aliqͥ quemadmodū hoc eodem veſpeducto ſemel in circulos ſuos annua les ſole/ tractauimus litteralit̓ thema pn̄s incipientes ab hoc verbo. Cum iā dyabo lus miſiſſet in cor iude ⁊c̄. Quā ꝑticulā ex induſtria dimittimus circa quam p̄cipue mote ſunt tūc q̄ſtiuncule plures/ quaſi ex ꝑ ſona ſtudioſitatis ſpeculatiue. quaꝝ diſſo lutio vel ad ſcolaſticū exercitiū vel ad tem pus alteꝝ linquebat̉. Quas etiā nūc vel re petere vel diſſoluere nequaqͣꝫ eſt animus. ¶ Satis adeſt materie plangere potius. ⁊ plangēdo cleꝝ noſtri temꝑis neꝓditor xp̄i ſit. admonere libet vt clerus qͥ in apoſtoli co ordine iude ſucceſſor inuenit̉ nullo pa cto fiat eiuſdē imitato in crimīe. qͣli crimi ne? Nimiꝝ in eo qd̓ narrat euāgelicus ſer mo comp̄hēſus in verbis thematis. Tra didit ⁊c̄. Hec totius noſtre intentōis ſum ma. Hic cardo circa quē dicēdoꝝ oīuꝫ vol uet̉ oro. Nā illos cōmonere qͥ vl̓ foris ſūt ī alio ordīe vl̓ abſentes/ qͥd ad nos. Stude amus igit̉ on̄dere modos qͥbꝰ ⁊ qͦt Iudas tradidit ih̓m. ⁊ ex eiꝰ dānatiſſimis ꝓdito rie fraudis oꝑbꝰ/ ſciamꝰ nos d̓ clero/ nos dicti ꝑ attonomaſiā eccl̓aſtici ⁊ a qͥbꝰ ⁊ qͣlit̓ abſtīere debeamꝰ ne ſi ſil̓es fuerimꝰ ī execrā do facīore. par nos īuoluat horrēda dāna tio. ¶ Iactamꝰ in pͥmis hͦ ꝓ dicēdis funda mētū ꝙ ꝓditio ē fraudulēta leſio alicuius/ ſub amicicie vl̓ officij ſiml̓atōe. Et ita ꝓdi tio duplex ē iniqͥtas. qꝛ ⁊ odiū ē ⁊ ſiml̓atio ¶ Proditor ē qͥ ſiml̓at officiū/ ⁊ affert detri mētū. Ul̓ ꝓditor ē familiarꝭ inimicꝰ/ eo ꝑ nitioſior qͥ efficacior ē ⁊ īeuitabilior ad no cēdū. De tali in ꝓuerbijs. Simulator ore decipit amicū ſuū. ¶ Contingit aūt fieri ſi ( mulatōeꝫ amicicie vel obſequij/ tripliciter in ſtatū ⁊ ꝓfeſſiōe. in geſtu ⁊ oꝑatōe in affa tu ſeu locutōe. Hāc triplicē beniuolētie ſi mulationē ſi q̄rimus in iuda reꝑimuſ erga ieſuꝫ ſicut his tribꝰ modis in genere finxit Sermo ad eccleſiaſticos ſe iudas ſibi beniuolū .ſ. in ſtatu/ vt qꝛ apo ſtolus eius fuit. in geſtu/ vt qꝛ oſculū ei de dit. in affatu vt qꝛ eū rabbi noīauit. ¶ Edi ficemus/ ſi p̄lacet ſuꝑ hāc baſim triplicem duos nr̄e collatiōis ꝑietes pͥncipales/ tra ducendo iude ꝓditōeꝫ ad eccl̓iaſticoꝝ om nium cautelā ⁊ eruditiōeꝫ Radidit itaqꝫ ieſum iudas ſymonis ſchario tis. Primū/ qꝛ amiciciā obſeqͥ oſam p̄tendebat in ſtatu quaꝫ lōge ꝓiecerat ab affectu. De geſtu aūt ⁊ af fatu ſil̓r in altera ꝑte videbimus. ¶ Porro ſtatus iude qͣdruplici titulo fuerat inſigni tus. Erat qͥppe iudas clericus. hͦ eſt in ſor tem dn̄i electus tanqͣꝫ domeſticus eiꝰ ⁊ he res. Ad qͥd? Ut dn̄s ſua ꝑs. ſuaqꝫ eſſet he reditas. Cleros enim grece/ eſt ſors latine. Erat p̄terea iudas ciuis ſctōꝝ aſcriptus d̓ ciuitate Hierl̓m. tanqͣꝫ domeſticus cōme ſalis ⁊ canonicus regl̓aris ſub abbate xp̄o Erat rurſus p̄dicator ⁊ apl̓s dn̄o cooꝑan te ⁊ ẜmone ꝯfirmāte ſequētibꝰ ſignis. Si bi qͥppedata erat ptās ſuꝑ oēꝫ v̓tutem ini mici. cōicata ſimul eloqͥa diuīa ⁊ ſecreta ce leſtia. Erat deniqꝫ ſacerdos dei altiſſimi in ſtitutus a xp̄o ẜm ordinem melchiſedech. ¶ In pͥmo. filius ieſu ⁊ heres. In ſcd̓o fra ter ⁊ ꝯciuis ⁊ religioſus. In tercio amicꝰ/ īmo mr̄ ꝓpter ſpūalē ꝓpagatōeꝫ in alioruꝫ cordibꝰ. In qͣrto ſociꝰ ⁊ cōmīſter. ¶ Agno ſcitis qͣlia ⁊ qͦt̄ in ſtatu ſuo ⁊ qͣꝫ magnifica dilectōis pignora iudas ſuſceꝑat. Atuero quid ꝓ his omībꝰ retribuerit ſcitis. Tradi dit qͥppe ieſum pr̄eꝫ ſuū. frēm ſuū. domeſti cum ſuū ⁊ abbatē. Amicū ⁊ pontificē ⁊ ſo ciū dignātiſſimū. ¶ Sꝫ ad hec audita qͥs ex nob̓ nō indigne ferat? Quis nō exhorre at tā inexpiabile piaculū? Quis nō ſcelera tiſſimū ꝑditiſſimūqꝫ iudā iuſte damnatuꝫ ꝓnūciet? Ueruntū inſpiciamus noſmetip ſos chariſſimi/ qͥ vel clerici vel eccl̓aſtici di cimur qͥ p̄dicatores qͥ p̄ſbyteri. nō nos fal lamus adulatōe ꝓpria. Nō tergū v̓tamus lucide veritati. fortaſſe videbimus ꝙ hec de nob̓ fieri pōt narratio. ¶ Qualis narra tio? Utiqꝫ ꝙ int̓ nos ſit qͥ tradiderit ieſum exemplo iude ſchariotis. Tradiderit inqͥ es. ⁊ quō poteſt hͦ fieri. Nōne xp̄us reſur gens ex mortuis iā nō morit̉/ apl̓o dicente ꝙ ſi nō morit̉. neqꝫ ad mortē tradit̉? Audi u olaſti. Rurſus inqͥt crucifigētes in ſefilium dei ⁊ oſtētatui hn̄tes. ſi crucifigēteſ. cur nō pari more loquēdi morti tradētes. crucifi git̉ in mēbris ſuiſ? Crucifigit̉ qͣꝫtū in nob̓ eſt/ dū cauſa ſue crucifixionis pctm̄ iterat̉. Prodit̉ aūt/ duꝫ ſimulatorie colit̉/ ſtatu ge ſtu vel affatu. Inhonorat̉ ꝟo pͣuo cordis affectu. ¶ Eſto dicet aliqͥs de clero. crucifi gam xp̄m mō quo loq̄ris. Eſto ꝓdā eū at tamen lōge eſt pctm̄ meuꝫ a ſceleratiſſimo facinore iude ꝓditoris qͥ miracula teſtatiſ ſima xp̄i vidit. nō ego. ieſuꝫ p̄dicantē com monentē deterrenteqꝫ audiuit. nō ego. Cō ſorſ apl̓oꝝ fuit. nō ego. Deſperādo ſe ſuſpē dit. gr̄a dei/ nō ego. ¶ Appello te hō qͥ ſic lo queris p̄ iuda te iuſtificas. Credis ne Iu dam vidiſſe ⁊ audiuiſſe q̄ dicis? Si neqͣqͣꝫ tu vane crimē iude ꝑ hͦ exaggerandū ꝓnū cias? Si credis. iā igit̉ miracula ꝯfiteris/ que vidit iudas. tu penā ꝓditoribꝰ et̓nalit infligendā agnoſcis. Amplius v̓o tu mul titudinē teſtimonioꝝ ⁊ ſcripturaꝝ ꝑ ſucceſ ſionē tāti tꝑis huius/ poſt occubitū iude plus agnoſcere debuiſti. Ꝙ ſi tam certiſſi mis hyſtorijs fidē derogas. ſꝫ dicis ſi mi racula videro credā. Accipe rn̄ſionē epulo ni datā. n̄ ſi qͥs ex mortui ſ reſurrexerit corā te/ credes. Clariſſima certa miraculoꝝ lux ꝑuerſos reproboſqꝫ aīos nō taꝫ illuſtrauit ad credulitatē qͣꝫ radiādo cecauit. Hoc fu it in iuda. hͦ in iudeis ⁊ hereticis ꝑſpicuuꝫ Caue tibi igit̉. ne ſi iude p̄bueris te ſil̓eꝫ in vita. ſil̓is in obduratōe ⁊ reproba morte iu ſto dei iudicio relinqͣris. ¶ Quo circa ꝓ ex plicatione maiori quadruplicem ꝯſiderati onem aſſumimus. Srima cōſideratio.⁊ ¶ Ad exemplū iude ꝓditor eſt eccl̓iaſticus qui ſpreta ꝑte ſua ditiſſima/ egenā auaritiā ꝯſectat̉. Ad qͥd? Ut vxorē īmo adulteram peſſimā nutriat/ ꝯcupiſcentiā ſuam. ⁊ fiat ſcharioth .i. mercedē accipiēs. Auaritiaꝫ h̓ intelligite affectū inordinatum/ malecupi dum. nō tm̄ pecunie ſꝫ rei cuiuſlibet tranſi torie. Uultis audire ꝯſideratōis huius rō nem. Debuerat qͥppe ꝑſeuerāter clerus di cere id qd̓ ab initio ſue inſtitutōis iuxta no minis interp̄tatōeꝫ ꝓtulit cuꝫ ꝓph̓a. Dn̄s pars hereditatis mee ⁊c̄. Et rurſus. Pars mea dn̄s in eternū. Hec ſors hereditaria hec vberrima portio. hec pars optīa. nōne clero ſufficere debuerat? Nonne cū eodem In cena dn̄i factus XLII ꝓph̓a gl̓iari equū erat qn̄ ſubdit̉. Funes id eſt diuiſiōes ceciderūt mihi in p̄claris. ctem hereditas mea p̄clara ē mihi. Ualde p̄clara. qͣles opes. que diuitiaꝝ copie ſatia būt aīaꝫ clerici. ſi deꝰ oē bonū. ſi merces ma gna nimis velut inſufficiēs abijcit̉? Fit ni hilominꝰ ſtoliditate mirabili/ magꝭ v̓o mi ſerabili/ vt clerꝰ ꝑ auaricie cupiditatē auer tat̉ a ſorte ſua deo ſuo. queꝫ deſerēs ⁊ ab eiꝰ facie paſſibꝰ nō tā corꝑis qͣꝫ praue affectio nis egrediēs. pͥmuꝫ in ſe recuruus corruit. Stulta vere p̄uaqꝫ mutatio. de deo in ſe. Nā in ſe qͥd niſi vaſtū qͦddā indigētie deẜ tū inuenit aūt ſentit. Aīa qͥppe ſine deo. qͥd oro ē niſi horribil̓ q̄dā ⁊ inhabitabil̓ terra deẜta inuia inaqͦſa. vel potius tenebroſiſſi ma q̄dā ⁊ ꝓfundiſſima miſeriaꝝ abyſſus: ¶ Preterea clerus ſic auerſus a deo neqꝫ iā ꝯſolatōeꝫ aliqua. neqꝫ refectōeꝫ aut ſatieta tē ab eo ſentiēs. qͥdni auertēte deo faciē ſu am ꝯturbet̉? Quidni ad tenebroſitatis veſ pera veniēs famē patiat̉ vt canes? Quid ni q̄rulus dicat deo. Poſuiſti me ꝯͣriuꝫ ti bi. ⁊ factꝰ ſum mihimetip̄i gͣuis. Itaqꝫ fit ſibimet regio egeſtatꝭ. lōginq̇ valde a pctō ribꝰ ſaluſ. Occupāte igit̉ regionē illā fame valida miſeraꝝ ꝯſolationū/ falſorūqꝫ bono rū/ ꝑditoqꝫ guſtū viui ⁊ veri boni egredit̉ iā hō eccl̓iaſticꝰ ſemetip̄m/ ꝑ exterioꝝ qͥnqꝫ ſenſuū portas. qꝛ nullubi peiꝰ hoſpitiū/ ne qꝫ amariꝰ ꝯſortiū/ qͣꝫ in ſe ⁊ ſecū īuenit. egre diet̉ foras ⁊ ꝯgregat iniqͥtatē fibi. Egredi et̉ ſi forte vidēdo/ audiēdo/ ſentiēdo/ guſtā do vel olfaciēdo vmbras aut picturas ve ri boni res ſenſibiles/ afferat ſibi inde ꝯſola ciūculas aliqͣs qͣs ſubſternat aīe ſue egrotā ti ⁊ ſaucte. ex qͥbꝰ paſcat ꝯcupiſcētiā inſati abili auiditate voracē. cuꝫ filijs ſuis oꝑbꝰ carnis qͣſi totidē catul̓ fame rabidis. Sꝫ exꝑtus qͣꝫ vere enūciauerit qͥ dixit. Nō ſatu rat̉ oculus viſu nec auris auditu īplet̉. re perit cū Auguſtino oīa miris amaritudi nibꝰ reſpſa. qr iuxta ſatyricū. plus aloes qͣꝫ mellis hn̄t. Miſera plane ſꝫ digna ſors. vt ciectꝰ clerus cū Cayn a facie dn̄i. vagus ſit poſt ꝯcupiſcētias ſuas. ⁊ a ꝯtriſtātibꝰ eū ꝓ fugus ſuꝑ terrā nō viuētiū in et̓nitate. ſed moriētiū in tꝑalitate. ¶ Deniqꝫ clerus ſic a uerſus a deo ⁊ ꝯuerſus ad mūdū qͥd patit̉. Nōne ſentit ⁊ videt/ qͣꝫ amaꝝ ſit reliqͥſſe do minū? Sentit ꝓfecto niſi ſenſum ꝑd iderit Nā adheret vni ciuiū regiōis illius. hͦ ē car ni/ q̄ de mudo nō d̓ ſuꝑnis ē vt ſpūs. Hec mittit euꝫ paſcere porcos ſordidos bruta les ⁊ furibūdos/ deſiderioꝝ peſſimoꝝ/ qͥbꝰ dat ſiliqͣs inanes voluptatū. ¶ Sꝫ qͥd dic̄ ſcriptura de adoleſcente filio vn̄ ꝑabolam ſumpſimꝰ. Cupiebat vētrē implere de ſili quis qͣs porci comedebant. ⁊ nemo illida bat. Onerat qͥppe tal̓ cibꝰ voluptatis/ irri tatqꝫ famē nō ſatiat. Suꝑeſt gͦ/ vt qꝛ ſatie tatē in nulla re vna reꝑit/ nitat̉ euagari per varia. ꝓpterea fit diſꝑſus ml̓tiplicit̓ ⁊ inqͥ etus ſꝑ hians ſꝑ ad ampliora coaceruāda nedeſit aliqͥd elaborās. Semꝑ neſcio qͥd curte deeſt rei inqͥt ſatyricꝰ. Finita ſunt qͥp pe oīa. Aīe aūt deſideriū ⁊ os ⁊ vent̓. capa ces ſunt infiniti. ꝓpterea qͥcqͥd obiectū fue rit nō plus affert ſatietatꝭ qͣꝫ gutta vna gul pho vaſtiſſimo. Totus iſte mūdus ſenſi bilis ad aīe ventrē qͥd ē niſi bolus exiguꝰ: nā ſi mille milia mūdoꝝ adieceris/ eū non implebūt. Paturt in alexandro in ceſare in alijs tyrānis. ve miſero mihi inqͥt alexan der cū ex democriti ſnīa innūerabiles mu dos audiſſet/ ego nec vnū ſubiugaui. Idē de ſcīe cupiditate. Exemplū deīde ſenſer̄t qͥ tota ſtudioſitate ſua nihil aliud inuener̄t qͣꝫ nihil ſcire ⁊ ꝙ multa ſcire magna fatui tas. ¶ Porro qͥd mirādū ſi nō ſatiat̉ come dēs in ſomnis. Ut loquit̉ Eſaias. ⁊ vt po ete de toto fabulant̉. Sꝫ ⁊ vmbrā ⁊ ventū dētibꝰ atterēs ⁊ paſcēs/ ſaturitate qͣlit̓ īple bit̉. Ideo bn̄ enūciauit qͥ dixit appetitū di uitiaꝝ eſſe infinitū. Midā ⁊ tātalū poete ⁊ Creſum cū innūeris diuitijs hiſtorici ꝓ exēplo poſuerūt. ¶ Ecce cui aſſignata erat ſors vberrima ſorſqꝫ pleniſſima. dū dereli cta ea. vmbrā ⁊ ventū ꝯſectat̉ tꝑaliū cōmo doꝝ vel lucroꝝ. dū q̄rit ea tāqͣꝫ p̄ciū qͦddaꝫ huius cōmutatōis dei cū māmona. ip̄e ne qꝫ rē hꝫ neqꝫ p̄ciū. Poſtrēo cū iuda ſuſpen dit̉. ſtrāgulaturqꝫ laqueo tꝑalis ſollicitudi nis int̓cipiētis ſpm̄ vitalē gr̄e/ ne interiora refrigeret. ⁊ crepat mediꝰ ⁊ diffundant̉ oīa viſcera eiꝰ in terrā. Fingo iſtud niſi aſſit te ſtis ſapiēſ. Auaro inqͥt nihil ē ſceleſtiꝰ Se quit̉. Proiecit eniꝫ in vita ſua intima ſua. ¶ Uultis acciꝑe ſil̓itudinē. vt dr̄ palpabi lē ꝓ p̄dictis. Ponite an̄ oculos vr̄e ꝯſide ratōis canē aliquē mordicitꝰ int̓dētes ge ſtantē fruſtū carnis. trāſnatet canis iſte flu men aliqd̓ videatqꝫ vmbrā carnis in aq̄o ſpeculo. h̓ canis vt auidū ē aīal/ ſi hiando nitit̉ vmbrā hāc arriꝑe vel glutire qͥd agit niſi vt veꝝ carnis cibū ꝑdat. elabit̉ em̄/ fun c C Sermo ad eccleſiaſticos doqꝫ mergit̉. nō tn̄ vaneſcēte potit̉. ¶ Aut ſi ſil̓itudo magis placet in hoībꝰ. Recogi tate aliquē in horto pomifero poſitū. ſuper cuiꝰ horti filices humi repētes ſuꝑ vrticas ⁊ vepres iaciant̉ ab alto vmbre pomoꝝ ex radiatōe ſol̓ obiecta. qͣꝫta p̄cor eſtimabitur ſtoliditas in hͦ hoīe/ ſi ſpretis veris pomis ip̄e nitēdo ⁊ ſerpēdo pedibꝰ manibꝰqꝫ totꝰ incūbat inhiās aꝑto ore ſuꝑ hmōi vepres ⁊ vrticas/ cupiēs vmbratilibꝰ pomis ſatu rari. Quid ip̄e niſi vſtiones pūcturaſqꝫ. qͥd niſi laceratiōes referet de toto conatu ſuor ¶ Profecto h̓ eſt typus auari. qͥ ſpreto deo/ vero cibo ⁊ fructu/ ꝑſequit̉ vmbras eiꝰ vm bratiles .ſ. diuitias/ qͣs ih̓s ſpinis qꝛ cruē tāt ⁊ pūgētibꝰ curaꝝ aculeis vulnerant/ cō parauit. Itaqꝫ niſi hec vmbra qͣſi ſomnia lit̓ ⁊ vmbratilit̓ fieret. ſic̄ vnus poetaꝝ dic̄ (referente Fulgētio) nō ceciniſſꝫ pſalmiſta Dormierūt ſomnū ſuū ⁊ nihil inuenerūt omēs viri diuitiaꝝ in manibꝰ ſuis. Et rur ſus. Ueruntū in imagine ꝑtrāſit hō. Mi nus qͥppe hꝫ entitatis ⁊ ꝑmanētie tꝑalitaſ et̓nitati cōꝑata/ qͣꝫ ſomniū auolās vel vm bra ꝑtrāſiēs ſi eaꝝ cū tꝑalitate qͣꝫtūlibet ex tenſa fiat collatio. ¶ Talē (niſi me fallit eſti matio) formauerāt imaginē reꝝ hūanaruꝫ duo ph̓i Democritꝰ ⁊ eraclitꝰ. qͦꝝ alt̓ mox vt ingrediebat̉ ſoliū domus ridebat. ita ni hil ſibi ſeriū vel ineptum videbat̉. Alter fle bat arbitrās omīa q̄ gerebant̉ miſerrima. Talē Iob talē ille qͥ introierat in ſanctua riū dei imaginē pinxerat. Iob dicit. Uidi ſtultū firma radice. ⁊ maledixi pulchritudi ni eiꝰ ſtatī. Alter. Uelut ſomniū ſurgentiū dn̄e imaginē ip̄oꝝ ad nihilū rediget. ¶ Cle rus vtinā ſic ſentiret ex intimis reꝝ vanita tē. qd̓ qꝛ nō facit tradit ih̓m. p̄tendēs ex ſta tu ⁊ noīe ſe hr̄e ſolū deū in ſortē hereditatꝭ a qͦ lōgiſſime ꝓiectꝰ eſt ꝑ viciū cupiditatis Ꝙ ſi vult regredi/ formā habeat iā allega tā adoleſcētis. reuertat̉ de exterioribꝰ ad ſe de ſe ad pr̄eꝫ dicēs. Pr̄ peccaui in celū ⁊ co rā te. Proditor nedū tui ſꝫ cuiuſlibet crea ture fac̄ me ſic̄ vnū ex mercēnarijs nō mun di ſꝫ tuis. ne ꝑeā cū iuda ſymōis ſchariotꝭ. Secūda ꝯſideratio ¶ Ad imitatōeꝫ iude ꝓditor ē eccl̓iaſticus qui corꝑalit̓ etiā aſcriptꝰ ad ꝯſortiū eccleſi amqꝫ ſctōꝝ / deſerit illos corde nequā/ trāſi ens ad ſynagogā peccātiū. Ibiqꝫ ſymon exiſtēs .i. merorē audiēs. ¶ Hec fuit iniqͣ iude ꝓditio/ vt dū cū ſctīs apl̓is ⁊ maria ma tre ieſu corꝑalit̓ verſaret̉/ ip̄e totus aīo cuꝫ iudeis/ de traditōe dn̄i ſui/ de deſolatōe ce tus iſtius ꝑtractaret. vt veꝝ ſit illud ꝑ pſal miſtā. Etem̄ hō pacis mee qͥ edebat paneſ meos magnificauit ſuꝑ me ſupplātatiōeꝫ. ¶ Imitant̉ aūt eū qͥ ſunt ex ꝑte illius qͦꝝ cō uerſatio corꝑalis cū catholicis/ mētit̉ fidē ⁊ deuotōeꝫ/ q̄ lōge ſunt ab eis. Nō em̄ ſunt fratꝝ amatores ſꝫ ſpoliatores. fraudatoreſ irriſores eoꝝ. etiā ſpūalit̓ in moribꝰ ciuilit̓ in fama/ ꝑuerſiſſimis machinatiōibꝰ occi ſores. Ita tradit̉ xp̄s in mēbris ſuis. ¶ Ec cleſiaſticos itaqꝫ qͦs auaricia ꝑuertit iam a deo. inuidia comes auaricie ſuſcipit. dum vidēt in alio qd̓ nō hn̄t. Fraus īſuꝑ dolu detractio ira furtū. ſacrilegiū. odiū. tediuꝫ veri boni ⁊ ſil̓es vicioꝝ peſtes/ tāqͣꝫ latro nes aliqͥ ⁊ ꝓditores īueniūt eos. Inuētoſ qꝫ cecāt alligāt ſauciāt trahūt diſtrahunt. Deniqꝫ extra viā v̓tutis eijciūt. Uix ad tē pus relīquit̉ palliū hypocriſis/ tegēs cada ueroſaꝫ feditatē intrīſecus horridā/ oꝑimē to qͦdā ꝯuerſatōis exterioris cuꝫ reliquijs velut in ſepulchris dealbatis. ¶ Dignū pla ne ē vt qͥ talē tantāqꝫ portōꝫ deū faſtidiūt. qͥqꝫ auaricie tyrānide diſtractꝰ a loco vberꝭ paſcue/ a mōte coagulato ⁊ pingui/ corru it in deẜtū vallēqꝫ totiꝰ egeſtatis ⁊ ſalſugi nis. Ip̄e incidat in latrones cū illo qui de hierl̓m deſcēdebat in hiericho. ⁊ de pace ī mutabilitatē. de qͥete in ꝯfuſionē. Ita qui noluit eſſe ſociꝰ apl̓oꝝ. nec hr̄e ſoliditatē fi dei cū Petro/ mititatē cū Andrea. purita tem cū Ioh̓e. ⁊ ſic de reliqͥs/ fit cōſors ꝑfi doꝝ. fit p̄da vicioruꝫ. ⁊ qͥ pͥus nutriebat̉ in croceis. amplexat̉ ſtercora ⁊ cū inimicꝭ do mini terrā lingit. ¶ Occurrit v̓o int̓loquē ꝓ dū venerādus ille cetus apl̓icus/ cui gra tiſſima caſtiſſimaqꝫ pn̄tiē tue ſerenitas O ꝟgo bn̄dicta ſplēdorē ſanctāqꝫ leticiā aſpi rabat. qͦ magis execrāda reddit̉ iude ꝓditi oſa malignitas q̄ cū tot ſctīs ſctūs eſſe nō voluit. Dico o iuda ſceleratiſſime qͥd hͦ vir go cōmēſalis tua. familiaris tua. obſeqͥoſa tue. Dic vt de reliqͥs ſileaꝫ qͥd fecit tibi. qͥd moleſtie ītulit vt filiū ſuū chariſſimū trade res ad mortē/ ⁊ tā dirā mortē. Nunqͥd tibi dura fuit vel iniurioſa q̄ benignitate nite bat apud oēs? Nequaqͣꝫ ꝓrſus qͥnetiā pia credulitate ſuſpicor ⁊ ſi euāgeliū ſileat ꝙ er gate plus officij plus beniuolētie mōſtra uerat exēplo filij/ tēptās ſi forte duriſſimaꝫ In cena dn̄i factus XLII cordis tui neqͥtiā cuiꝰ nō erat penitꝰ igna ra/ molliri leniri vel frat̓na vel mr̄na corre ctiōe ꝯtingeret. Sētiebat te de iudeos cur ſitare clam ⁊ redire. neqꝫ tn̄ ꝓbat te. ſꝫ in bo nā potiꝰ ꝑtē trahēs/ oīa forſan p̄cabat̉ te ro gabat hortabat̉ vt inuidiā iudeoꝝ erga fili um ſuū magr̄m tuū tu mitigares tu pacis ꝯſiliator fieres. nec deerāt qͣꝫtum ſuſpicari fas ē/ blādicie v̓ginales cū gͣui maturitate monēdi ꝑ v̓ba potētia gignere cōpaſſionē in cordibꝰ beluaꝝ. An forte ſeorſum te ad uocās alloq̄bat̉. vides o iuda chariſſime/ qͦ pacto mgr̄m tuū filiū meū/ q̄rūt iudei ꝑ dere. Sciuiſti. aderas em̄ qn̄ ſuſtulerūt la pides vt iacerēt in eū qn̄ vix e tēplo viuus euaſit. Nūc p̄cor te ꝑ ſocialē oīuꝫ nr̄m ꝯui ctū ꝑ ſi qͥd ip̄e totus bonꝰ noſqꝫ oēs/ bn̄ vn qͣꝫ de te meruimꝰ. roga iudeos q̄ ad pacem ſunt. Is em̄ ⁊ redis ad eos. on̄de nihil eſſe in filio meo dignū morte. qͥ infirmos eorū curauit. qͥ doctrīs erudiuit. qͥ ſoluꝫ dei ho norē ⁊ gl̓aꝫ viuēdo p̄dicādoqꝫ q̄ſiuit. Cur in huiꝰ morte ꝑibimꝰ oēs? Scis ꝙ ex eius vita pēdet mea. Quintiā tuip̄e qͣlem aliuꝫ dn̄m vel mgr̄m hīturus es/ in qͦ plus beni gnitatis gr̄e ⁊ fauoris expectas. Elegit te ī frēꝫ. in apl̓m. in amicuꝫ. pauit te. mīſtrauit tibi. ptāte miraculoꝝ cū autoritate p̄dican di dotauit te. diſpēſatorē ſuū ꝯſtituit te. De niqꝫ maiora ſunt q̄ ꝓmittit. ¶ Ad hec ⁊ ſi milia v̓ginis alloqͥa ſcire vellē/o crudeliſſi me iuda. q̄ tibi faciēs. qͥ geſtus. qͣlis ꝓ rn̄ſi. one vel ſermo vel nutꝰ. Sꝫ certe leue erat. te īpudēti ſimulatōe velle fallere mr̄eꝫ qͥ fi liū dei putaſti decipe. dicēs. Nūqͥd ego ſuꝫ rabbi? Et rurſus. Si oportuerit me mori tecū nō te negabo. Nā teſte Mattheo oēs diſcipuli cū Petro ſil̓r hͦ dixerunt. Alij for ſan īprouide. tu ꝓditorie. Cupiditas tua (o iuda) obuoluebat te/ tāta noctis caligīe. vt in lucidiſſimo die/ turpitudinē tuaꝫ latere putares nec erubeſceres. Nūqͥd nō in ip̄a ꝓditōis hora v̓ba reuerēde blādeqꝫ ſaluta tionis ꝓtuliſti/ dicēs. Auerabbi. Mgr̄m vocas de qͦ nuꝑ ad iudeos tanqͣꝫ de malefi co ⁊ fraudulēto dixeras. tencte euꝫ ⁊ ducite caute. ¶ Aīaduertitꝭ o viri pr̄es ⁊ frēs aīad uertitis qͣꝫ ceca ſit auaricia/ q̄ ita cor Iude firmauit occluſitqꝫ vt egreſceret medendo deteriorqꝫ redderet̉. Quid nō mortalia pe ctora cogis auri ſacra fames? naꝫ ad ip̄os etiā iudeos vitro cucurrit nō ſollicitatꝰ ab cis. ſed more emptoris interrogās. Quid vultis mihi dare ⁊ ego eū vob̓ tradaꝫ? Ha bet itaqꝫ cogitatio auaricie radicata/ ſuam ebrietatē. ſuū furorē. ſuāqꝫ inſaniā. inexora bilē p̄cibꝰ. inflexibilē ꝯſilijs. ſurdā monitꝭ. demū ad minas oēs iāiā irruētes imꝑterri tā. Et putatis auaricie ſoli ꝓpriā hanc eſſe ſurditatē ad ꝯſilia? Putatis huic iude ſoli ꝯtigiſſe? Habet hāc incorrigibilitatem co mitē hāc melācolicā inſaniā/ hͦ demoniuꝫ ſurdū/ affectio q̄libet. vel paſſio vicioſa. du ꝓfūdari radicariqꝫ ſinit̉. hoc ī philocaptꝭ ad amorē. Hoc in vanigl̓ioſis ad gl̓iam/ pōpas p̄latiōeꝫ. Hoc in iuidis ad odioſaꝫ malignādi libidinē qͦtidie ꝯſpicimꝰ. Alio qͥn melius iretres hūane p̄ſerti eccl̓aſtice ſi non ſalubribꝰ monitis/ ꝯſilijſqꝫ legū et̓na rū/ paſſiōes vicioſe. ebrioſe. ſtulte. furioſe vl̓ dn̄atōis. vel auaricie. vel ambitiōis/ obſti tiſſent. Neqꝫ tā diuturna ꝯtagione/ ſciſma pn̄s labefactaſſet eccl̓iaꝫ ſi ꝓ extirpādo ſo lū ſciſmate/ nō ꝓ obſequēdo paſſioni ml̓ti plici vicioſe. fuiſſet inſudatū. Exitus ꝟo qͣ lis habebit̉ neſcio. deꝰ ſcit. Hoc vnū fidē ter aſſero. ꝙ pax quaꝫ auara ſuꝑbia cl̓icoꝝ p̄ſerti in ſublimitate poſitoꝝ exulare fec̄ ab eccl̓ie domo/ nō regrediet̉ ꝑ eandē viā aua ricie ⁊ ſuꝑbie in regione nr̄aꝫ. Nō muneri bus/ nō terroribꝰ ſollicitādo aīos ꝯͣriātiuꝫ ſꝫ ꝑ viā liberalē ac benigne humilitatis. A qua tn̄ qͣꝫ longe abierimꝰ cogitare ſtupor ē querentibꝰ omnibꝰ q̄ ſua ſunt nō q̄ ieſu xp̄i non ſine reatu ꝓditionis cum Iuda ſymo nis ſchariotis. TelCiA CONAeratIC. L ¶ Proditor ē cū iuda eccl̓iaſticus p̄dicās ⁊ ꝯfitēs ih̓m v̓bis. oꝑbꝰ aūt negans. Iu das interp̄tat̉ ꝯfitēs. ſꝫ ē ꝯfiteri deū ore. ne gare v̓o factis ẜm apl̓m. ¶ Igͦſce mihi dn̄e ieſu. qm̄ hic ꝯͣ meip̄m ꝓphetaturus ſum/ ꝯͣ aīaꝫ meā/ niſi miẜcaris locuturꝰ Heu qͦti ens ego cū meis ſil̓ibꝰ te ieſum/ legēqꝫ tuaꝫ ore tractauimꝰ? Quotiens alioꝝ lāguores p̄dicādo ſanare/ qͦtiēs ſpūs īmudos erroꝝ ⁊ vicioꝝ ab alijs depellere. qͦtiens teip̄m in eoꝝ cordibꝰ ꝑ ſemē ꝟbi tui ſpūalit̓ gignere tēptauimus? Cor aūt nr̄m lōge erat a te. lā guidū. egꝝ. vicijs obſeſſuꝫ. cui ex ſnīa dice re potueras illud ꝓuerbij. Medice cura te ip̄m. Illud inſuꝑ dictū tuuꝫ pctōri. qͣre tu enarras iuſticias meas ⁊ aſſumis teſtamē tū meū ꝑ os tuū? Tu v̓o odiſti diſciplinaꝫ ꝓieciſti ẜmones meos retrorſuꝫ. ⁊ cetera q̄ cC 2 G Sermo ad eccleſiaſticos ſequunt̉. ¶ Sic vrias tulit ſecū lr̄as ꝓprie mortis Sic fabricatores arce ꝓ ſaluando Nōē cū ſuis ꝑierūt ſic dicente Sen̄. Tur piſſimū ē qd̓ nob̓ obijci ſolet/ v̓ba ph̓ie tra ctare nō oꝑa. Sic dn̄m cognoſcētes ph̓i neqꝫ tn̄ eū ſic̄ deū gl̓ificātes nō gr̄as agen tes/ dati ſunt in reprobum ſenſum. qͣꝫto ma gis theologi chriſtiani. Nolo tamē inſuitet p̄dicatoribꝰ/ canes muti nō valentes/ neqꝫ volētes latrare. qm̄ ſi ꝓditōis rei ſunt eccle ſiaſtici qͥ loquētes bōa nō faciūt/ nūqͥd ob ī ſecro gl̓iabunt̉ illi nunqͥd excuſabunt̉ qͦꝝ officio annexa ē obligatio p̄dicādi? Ip̄i āt bona neqꝫ dicūt neqꝫ faciūt. Itaqꝫ dupli ci ꝯtritōe ꝯterent̉. qꝛ ⁊ ſeip̄os interimūt le tali gladio criminū. ⁊ alios ſilēdo ociando qꝫ male ꝑdūt. ¶ Quanqꝫ terribile ſit valde vn̄ tanta ſurditas in auribꝰ p̄dicantiū qͥ ꝓ priā vocē nō audiūt. qͦ pacto nō verent̉ fer re dānatōis in ſeip̄os ſnīaꝫ. Quō p̄ſumūt deū (vt ita loqͣmur) edocere qͣli pēa mulctā di ſunt? Qua frōte nō expaueſcūt ſeueriſſi mū illud de euangelio improperiū. Exore tuo te iudico ſerue nequā. Sed ꝓfecto ali qn̄ faciliꝰ ē accuſare vicia qͣꝫ vitare. faciliuſ laudare v̓tutes qͣꝫ implere. Deniqꝫ nō oēs qui ſcripturaꝝ v̓ba vel legunt vel loquunt̉ formauerūt in ſeip̄os veros ꝓprios ⁊ inti mos ꝯceptus eoꝝ q̄ dicunt̉. nō plus aliqn̄ qͣꝫ pueri vel pice vel ceci de coloribꝰ. Pro prij nimiꝝ ⁊ veri ꝯceptus ſpūales/ ꝑ guſtū intimū. guſtus ꝟo ītimus/ ꝑ oꝑis exerciti um cū deſiderio vehemēti gignunt̉ ſormā turqꝫ. Notauit hͦ qͥ dixit. A mādatis tuis intellexi. Et rurſus. Guſtate oꝑando. ⁊ vi dete cogͦſcēdo. Nā guſtus ip̄e cognitio eſt ⁊ cxꝑimētalis noticia. ẜm Grego. in omel̓. Atuero ne miſera bilis hec admiratio. hec fatuitas inſenſibi lis/ hec incorrigibil̓ inſania/ videat̉ apud arrogātes ⁊ emulos. ꝓpria ſolis theolog cis/ cōis eſt affirmamus oībꝰ hoībꝰ qͦs nō exceꝑit gr̄a ſaluatoris. Miraris tu ⁊ mirā do deteſtaris ⁊ irrides/ ꝙ theologus dicit aliqͣ de ꝯtemptu mūdi ⁊ gl̓ia futuri ſeculi ⁊ ea interp̄taris qd̓ nō credit q̄ loquit̉. Qn̄ dam tibi plus vel eq̄ mirandū. Quis p̄cor eſt ex hoībꝰ qͥ neſciat ſe morituꝝ. qͥ nō fatea tur ⁊ dicat? Ego abſqꝫ vlla momēti int̓po mortis ſuſpēdiun ego ſicut vmbra p̄tereo. Nihilominꝰ qͣꝫ ra ros ex hoībꝰ on̄das mihi qͥ nō talia ⁊ talit̓ oꝑant̉ in acqͥſitiōe diuitiaꝝ in luxū ſeculi in ꝯtentōibꝰ ⁊ emulatōibꝰ ⁊ ſil̓ibꝰ inſanijs quaſi ꝑpetuo victuri ſint. qͣſi nō ꝓtinus et repente velint nolint ab hͦ vmbratili ſeculo migraturi. Currūt ad mortē ſic̄ vitulus ali quis ſaltans laſciuiēs ⁊ ludens. Ita nihil mouet eos illud qd̓ ſciunt qd̓ loquunt̉/ qd̓ ꝓ certiſſima re ꝓfitent̉. Metior ſi nō vide rim hoīeꝫ damnatū ſuſpendio mox interi tuꝝ cuꝫ ſocijs qui iā pendebat/ fabulari in quadriga ridere iocari. Deniqꝫ quotiēs vi demus hoīes hilari vultu cū riſibꝰ ⁊ cachī nis/ recentia alioꝝ funera pn̄tiaqꝫ celebra re. Intra eccleſias quotidianuꝫ tibi erit hͦ ſpectaculū mōſtruoſum. Deſināt igit̉ theo logoꝝ inſanias ip̄i qͥ nō mīnus inſaniunt ſubſannare. Accipiet talis qͥlibet illd̓ Ora xtij. Tu tandē maior parcas inſane minori Ceteꝝ habet hoc vnū p̄dicatio cōmonitio qꝫ ſuꝑbia. qꝛ fit interdū vt loquens alijs ſe ip̄m tādem aliqn̄ audiat ſe inſtruat ſe ꝯuer tat. quēadmodū ꝯtigit vni ex ſanctis patri bus. ⁊ ita de ꝓditorio peccatore/ verus iu ſtus exorit̉ carēs ſpū obduratōis. Iā iāqꝫ diſſil̓is iude ſymonis ſchariotis. L Quarta ꝯſideratio. ¶ Proditor eſt eccl̓iaſticus ſuſcipiēs ſacrū p̄ſbyteratus honorē ⁊ officiū ſi ꝑdite viuē do exhibet ſe dyabolo execrabile mancipiū quē oportuerat ſanctis oꝑbꝰ eſſe dei ſacer dotem ⁊ miniſtrū. Nimiꝝ qͣꝫto ſtatus alti or/ tāto caſus grauior. Pergebā in ſacerdo tes noſtri temporis declarare volens exag gerare ꝓditionis ſue nequitiā ſupͣ iniqͥtatē iude quo ad plurima. Nā iudas mortaleꝫ iſti immortalē tradūt vendūt ꝓſtituunt. fe dant. dilaniant. crucifigūt. Sed affuit ſtu dioſitas ſpeculatrix familiaris noſtra con tra faciē mentis mee. Querelam inqͥt hāc declamatoriā linque. Noli fruſtra niti ⁊ ni tendo odiū q̄rere. deſine ſurdos īmo obdu ratos ſupra petrā quorundā animos vel le verbis emēdare. Cōtereres eos potius qͣꝫ emollires. habeto iudā in exēplū. Quā obrem his ſibi derelictis dic obſecro te ſo lutionē ad dubitatiōes aliquas litterales ex dictis habētes originē. ¶ Dic ſi Iudas quē apoſtataſſe iā ꝯſtabat a deo vēdiderat quippe cum nocte p̄cedenti. Dic inquaꝫ ſi in hac cena vere ſacerdos ē effectus Rn̄diN In cena dn̄i factus X XLII vere effectū ſacerdotē. Ita enim doctores ſentiūt ex qͦ ſuſciꝑe intēdebat id qd̓ xp̄s da bat oībꝰ apl̓is dicens. Hoc facite in meaꝫ cōmemorationem. Ac igit̉ ſi potuiſſet ⁊ corpus xp̄i veꝝ ꝯſecraſſe? Rn̄di ꝯſequens eſſe vt hͦ potuerit/ Dic igit̉ ſi ſupra corpus xp̄i myſticū ptāte ſuſceꝑat ſacramētalit̓ ab ſoluēdi? Rn̄di nō ſuſcepiſſe ſic̄ nec Petrus nec apl̓oꝝ ceteri. vſqꝫ poſt reſurrectionem Promiſſa fuerat antea talis ptās. ſed poſt reſurrectōeꝫ exhibita. ſic̄ pōtificatus ſum mus. niſi dixerimus ꝙ eccl̓a duos papas Ih̓m ⁊ Petꝝ tūc in carne mortali ſil̓ viuē tes habuerit. Itaqꝫ ſacerdotal̓ ordo ꝓ ſui cōplemēto duas formas hꝫ. hꝫqꝫ dupliceꝫ characterē. ſicut duplicē ptātē/ vnā ſuꝑ co pus xp̄i veꝝ ſuꝑ myſticū altera. ¶ Dic ꝯſ quēter cur Typanus ⁊ alij doctores pluri mi qͦꝝ dicta recitant̉ in decretis/ poſuerūt nihil fieri in ſacris/ nihilqꝫ ꝯferri a ſciſma ticis qͣlis erat iudas? Hoc etiā in pn̄ti ſciſ mate qͥdam dogmatizare ſcribereqꝫ volue rūt. Rn̄di determinatōeꝫ Auguſtini et ec cleſie ad oppoſitum eſſe ſi ſimpl̓r ita ſentie bāt Cypanus cū ſuiſ. Eſt qͦꝫ rō manifeſta qm̄ p̄tās inabdicabilis ē hūanitus q̄ cha ractere indelibili ſtabilit̉. Intelligunt̉ aūt dicta Cypͥani cū ceteris de ſciſmaticis vel hereticis. qͥ vel nō faciūt vel facere nō intē dūt ẜm obẜuatiōeꝫ forme ⁊ materie ab ec cleſia traditā ⁊ a xp̄o inſtitutā. Uel dic. nō pn̄t. glo. ſine peccato. Dic ſi iudas ſtatim vt excidit a fide ⁊ a religione ꝑ apoſtaſiā ꝓ ditoriā vēdēdo Ih̓m iudeis. ꝑdiderit ius in apl̓atū. ⁊ vt clarior ſermo fiat in ſil̓i Dic ſi ep̄us vel p̄latus aliqͥs/ eo facto ꝙ errat in fide ⁊ ꝑtiuacit̉ ſit depoſitus? Rn̄di ꝙ ⁊ ſi p̄ latus hereticꝰ dignus ſit deponi. nihilomi nus nō eſt eo facto depoſitus. ſic̄ aliqͥs qͣꝫ tumcūqꝫ ſit dignꝰ epiſcopari nō ē ꝓpter hͦ eo facto factus ep̄s. niſi ꝑ electiōeꝫ hūanaꝫ vel diuinā manifeſtā. Itaqꝫ neqꝫ deponit̉ inuitus niſi diuīa vel hūana autoritate co agēte. Alioqͥn incertiſſime eſſent ⁊ vage ec cleſiaſtice ptātes hierarchice. Signū hu ius manifeſtū habet̉ in Iuda. quem in ho nore apl̓ico Ih̓s tenuit. nec a ꝯſortio ſeꝑa uit qͣꝫtumcūqꝫ ſciret illū apoſtatā in occul ris ꝯſcia deuitauit. Dic̄ igit qualiter l le erit caput in eccl̓iaſtica hierarchia qͥ non meret̉ dici membrū? Rn̄di ptātes ⁊ gr̄as iſtas eſſe diſtinctas ẜm donū p̄latōis/ ⁊ do num charitatis ſeu fidei. Propterea ptās p̄latōis manere pōt/ īmo dari. deſinentibꝰ alijs. ſic̄ abſcedēte charitate/ manet ſepe fi des ⁊ ſpēs. ¶ Error oppoſitus/ magnā vt audio in anglia rixam dedit. Materia igit̉ ſufficiens ad platōeꝫ de facto vel ſuſcipien dam vel recipiendā/ e hō baptizatus via tor intendēs reciꝑe id qd̓ eccl̓ia ꝯferre ꝯſti tuit. ¶ Dic cur dn̄s Iudam quē caſuꝝ ſcieˡ bat elegit in apl̓m. Ego inqͥt duodeciꝫ ele gi/ ⁊ vnus ex vob̓ dyabolus ē? Rn̄di q̄ſtio nem iſtā eſſe vnā de illis. qͣs intuēs apl̓us reuerēti ſilentio p̄teriens honorauit excla mans. O altitudo diuitiaꝝ ſapīe ⁊ ſcīe ⁊cͣ. Hoc vnū ſcimus ꝙ in Iuda nō cauſauit deus improbā voluntatē ꝓditōis ſcelera te ineſſe malicie. Attamē ip̄e hac mala vo luntate bn̄ vſus ē tanqͣꝫ dei ſapīa attingēs a fine vſqꝫ ad finē fortit̉ ⁊ diſponēs oīa ſu auiter Corripit̉ hic ſtulta ambitio cordis? hūani ꝓruens impauide ad culmīa digni tatū. quē honorē hō etiā vocatus etiaꝫ ele ctus a deo/ nō tute neqꝫ ſine multo cadēdi diſcrimine ſuſcipit. teſtimonio ſunt iudas ⁊ Saul plurimiqꝫ. Quis igit̉ manet exitꝰ dū ingerit ſe quiſpiā p̄ce p̄cio nō vocatum nō clectū vtinā nō reprobatū. Dic̄ ſi miracula fie bāt a iuda vtiqꝫ reprobo. qͣle erit ꝓ canoni zatōe ſctōꝝ apud eccl̓iaꝫ argumentū Rn̄ di vitam inſpici debere. q̄ ſi in humuitate certa ⁊ nō Ficta ꝯiūcta ſit miraculis. reſul tant (vt determinat Grego. in dyalo.) duo ſigna ſufficiētis ſctītatis oſtenſiua. Porro miracula ſine vita qͦ ad hoc ſignum fallax. Properabat ingenioſitas ſtudioſa multi plicare q̄ſtiones hmōi ſuꝑ numeꝝ. cui ego valefaciēs/ noli inquā amplius me interro gādo morari. qm̄ grādis adhuc reſtat dicē doꝝ via de ſignis ꝓditiōis Iude ſymonis ſchariotis. Paruit illa. illa petēs ſcolaſticū exercitiū. ego ad morale negociū redeo ⁊c̄. Numeratis itaqꝫ qͣttuor ſil̓atio. nibꝰ ſumptis ex iude ſtatu vel ꝓ feſſiōe ꝓ collatōis ꝑte pͥma ſuꝑ ſunt iuxta ꝓpoſituꝫ ab initio/ ſicC 3 Sermo ad eccleſiaſticos mulatōes alie/ qͥbꝰ ꝓditōeꝫ ſuā iudas vl̓ te gere vel excuſare conatꝰ ē/ tā geſtu qͣꝫ affatu Quattuor vtrīqꝫ notauerā qͣꝫqͣꝫ plures iu niri poſſe nō abnuo. Has ſil̓atiōes tū oc cupationū turba irruēs/ tū amica breuita p̄terire iubebat. qͣs nihilominus breui cō pēdio. nō tā ambulare qͣꝫ excurrere ꝓpoſui octonariū ſub qͣternario cōplexurus. ⁊ ad mores ſub quadruplici conſideratiōe tra ducturus. Prima cōſideratio. ¶ Iudas cū Ieſu cibū ſumpſit neduꝫ car nalē ſꝫ ſacr̄alē. qd̓ eſſe debuerat/ nō medio cre federis argumentū. Omittamus iudā cleꝝ intueamur. ⁊ ꝓchdolor eccl̓iaſticos ſi miles īuenimus/ comedētes primoniū ie ſu. eū ꝟo in ſuis pauꝑibꝰ ſpoliātes. ſumen tes euchariſtiā. ſꝫ eā venalē faciētes. Hinc ꝑuenit eſtimo tāta ſuꝑ oēs hoīes in eccl̓ia ſticis qͥbuſdā cecitas. tā incorrigibilis ob duratio iuxta imp̄catōeꝫ ꝓph̓e. Fiat men ſa eoꝝ corā ip̄is in laqueuꝫ ⁊c̄. Tolerat ni hilominus eccl̓ia tales/ ſic̄ xp̄s iuda. agri cola zizaniā. p̄ſertim in occultis/ ne vel cō feſſio ꝓdat̉ vel ſecretū. Secūda ꝯſideratio ¶ Iudas tolerauit lotōeꝫ pedū a xp̄o ſibi fi eri/ qͥbꝰ p̄die ābulauerat ad vendēdū eum. Fuerat hͦ ſignū mūdicie ⁊ amicicie. qͣꝫqͣꝫ n̄ emūdatior iterius. ſꝫ ſordidior ⁊ odioſior effectus ē. Tales aliqͦs videre in clero ē. ex tendētes palā pedes affectionū/ vel in cō punctōe vel in ꝯfeſſiōe tāqͣꝫ xp̄i manibꝰ al luēdos. ſꝫ remanent ſordes in pedibꝰ eoꝝ. Quareꝫ qꝛ nolūt peccādi deſerere penitus volūtatē. ſꝫ eligūt vel in ſterqͥlinio libidīs cōputreſcere. vel in alieni retentiōe rubigīe ꝯſumi. vel igneo vindicandi zelo ſuccendi Tales ⁊ ſi qͥtidie videant̉ ꝯfiteri ⁊ celebrēt irriſores ſunt ꝓditorij/ nō penitēteſ idonei Hoꝝ cuilibet dū oſculant̉ xp̄m in ſacro vl̓ frēꝫ in eccl̓ia/ dici pōt ex ſnīa. Iuda filium hoīs oſculo tradis. Et rurſus ex ꝑſona ip̄i us xp̄i. Amice ad qͥd veniſti? Amicū ītelli ge nō moribꝰ ſꝫ natura. Ul̓ ideo amicū no minat xp̄s. qꝛ ad amiciciā quēlibet pctōrē reciꝑe ſi nō obſtiterit ꝑatus ē in hac vita. Tercia cōſideratio. C ¶ Iudas ſe curā paupeꝝ gerere officio ge ſtu ⁊ v̓bo videri voluit. Erat qͥppe iudas loculos hn̄s īferēs ca q̄ aſportabant̉. Pro pterea īdigne tulit effuſionē vnguēti dicēs Ut qͥd ꝑditio hec? Hoc p̄terea velamīe exi tū ſuū a cena cooꝑuit cuiꝰ ītentōi accōmo dās xp̄s vocē ait. Qd̓ facis fac citius qd̓ ita acceptū eſſe ab apl̓is qͣſi ad vſus neceſſa rios exiſſꝫ tradit euāgeliū. ¶ Si a iuda ad eccl̓iaſticos huius tꝑis de uoluamus nr̄e ꝯſideratōis oculos/ qͦt inſpiciemꝰ qͥ ſub ti tulo alendi ſuſtentādiqꝫ pauꝑes redditus vberrimos in loculos bn̄ficioꝝ recōditos hn̄t. curāt nullos. auferūt ea que aſportata ſunt. nō iā vt dēt vxori ⁊ filijs. ſꝫ execrādo ſacrilegio in obſcenioribꝰ vſus v̓tūt. Cur rūt alij diſcurrūtqꝫ Marthā ſe iactātes qͥ ocioſoꝝ Marie ſil̓iū vnctōeꝫ hͦ eſt deuoti onē faſtidiūt improbātqꝫ dicētes. Ut qͥd ꝑditio hec? Quaſi videlꝫ ip̄os/ pͣctica talia tractare ingēs amor xp̄i ⁊ paupeꝝ/ non lu croꝝ temꝑaliū ardor agitaret. Tales nihil le magnū/ nihil eccl̓aſtico viro dignū depu tat. niſi qd̓ lucꝝ affert tꝑaliū comodoꝝ/ in pecunie vel neſcio cuiꝰ ſollicite iuriſdictio nis dilatatiōe. Profunde apd̓ eos īualuit illd̓. Spūalia ſine tꝑalibꝰ diueſſe nō pn̄t. ⁊ illd̓ Oratij. O ciues ciues/ qrenda pecu nia pͥmū. Uirtus poſt numos. p̄dicate ex aduerſo ih̓u. Primo q̄rite regnum dei ⁊c̄. le Cū p̄terea xp̄s vt exēplo ſuo doceret n̄ ma gnipēdēdā eē apd̓ eccl̓iaſticos p̄latos/ tꝑa liū curā Ip̄e iudā reprobū furē ſacrilegūqꝫ talibꝰ p̄fecerit/ nolēs tali ſollicitudīe cōteri ſanctiores apl̓os. ¶ O deꝰ o religio o fides opietas. eloqr an̄ ſileā? Nūc heu ſpūalitas oīs. vt aīaꝝ cura ꝯfeſſio vel p̄dicatio vel o mittit̉ vl̓ peſſimis ſordidis īfidis diſcolis inſcijs/ paſſim cōmittit̉. Et a qͥbꝰ? Ab illiſ qui nō tute ẜuāda traderēt taliū alicui bo na ſua/ niſi ſub qͦtidiana rōne. Et q̄ bona? Nō dicā auꝝ/ nō argentū/ nō vaſa p̄cioſa dicā poma. dicaꝫ cibaria. vel alia vilia ſua ſeu ludicra. Tā vilis ē apd̓ eos/ tā nullius p̄cij aīaꝝ ꝑditio ꝓ qͥbꝰ mortuꝰ ē xp̄s. Quo tidie vigilanter apd̓ eos calculus ponit̉ de expēſis. de moribꝰ vltīa fit q̄ſtio. vtinaꝫ vel vltīa ſꝫ iā nulla. ¶ Ex hͦ loco de loculis ieſu grādis oli q̄ſtionū ⁊ aſſertionū rixa p̄ẜtim temꝑe Ioh̓. xxij. excitata ē dicētibꝰ pl̓imis xp̄m habuiſſe aliqͥd ī cōi exp̄ſſaꝫ eē ī euāge lio ꝟitatē. neqꝫ mēdicaſſe apl̓os. nec pauꝑ tatē vouiſſe ſic̄ nec caſtitatē. Erat em̄ iudaſ vxoratꝰ nimiꝝ ſic̄ petrꝰ ¶ Decertabāt alij to ta aīoſitate ponētes ex aduerſo ꝓ hereſi di In die paſce factus XLII cere ꝙ xp̄us habuit aliqͥd in ꝓprio vel cōi. Nā hec ē inquiūt euāgelica ꝑfectio/ altiſſi maqꝫ paupertas. Studioſos remitto ad ſcripta. niſi placet phariſeicas de ꝑ fectōne ꝯtentōes magis ſpernere qͣꝫ inſpicere. ꝑfe ctio xp̄iana ē dei dilectio. in qͣ qͥ feruentior eſt h̓ ⁊ ꝑfectior iudicat̉. Quarta cōſideratio ¶ Iudas ad extremū referēs. xxx. argēteos dixit. Peccaui tradēs ſāguinē iuſtu. ¶? dicā h̓ qd̓ ſentio. Uox iſta nō penitētꝭ ē/ ſꝫ ꝓditorꝭ/ ꝓditōꝫ ſuā ad ꝯplemētū deducēt Quo pacto inqͥes? Nōne iudas h̓ ⁊ ꝯfitet̉ pctm̄ ⁊ ablatū reſtituit ⁊ mgr̄o ſuo iuſticie titulū aſcribit. quō vox iſta ꝓditōis erit nō ꝯtritōis? Ponat igit̉ volo iudas mecū rō nē. Appello te o iuda. ſi iuſtꝰ ē ille quē tradi diſti ſic̄ iuſtū noīas. verax fuerit neceſſe eſt debuiſti credere q̄ docuerat te. q̄ ve p̄dican da tradiderat. Docuerat āt dn̄s dicēs. Ue ni aīas n̄ ꝑdere ſꝫ ſaluare. Iuſſerat īſuꝑ ꝙ fratri peccāti dimitteret̉ pctm̄ nō tm̄ ſepti es ſꝫ vſqꝫ ſeptuagies ſepties. Cur gͦ de taꝫ veraci miẜicordiqꝫ doctore deſꝑas? Por ro ſi tāta ē iniqͥtas tradidiſſe ih̓m/ cur hͦ pͥ us qͣſi diſſimulādo ꝑuipēdebas? Hec pla ne fuit dyabolica fraus q̄ te poſſederat te volēte. Ille em̄ ꝓditor ⁊ homicida dyabo lus/ pct̄ā buſqͣꝫ fiāt qͣſi nulla eē ſuadet/ vt p̄ ſumat hō. dū v̓o ꝑpetrata fuerit. illa nimis exaggerat vt deſꝑet. Inde ē forſan ꝙ ī vocē cayn erupis o iuda ꝑfide dicēs. Maior ē iniqͥtas mea qͣꝫ vt veniā merear. Ueniā me rearꝭ o iuda vis igit̉ gr̄aꝫ dei. vis eiꝰ miſeri cordiā/ meritꝭ emi. viſ eā opeꝝ tuoꝝ merce de ꝯduci. Hoc ꝓrſus ē qd̓ dico. tu a mercē naria cogitatōne tua nō diſcedis. Cōples eā potiꝰ dū iuſticiā tuā ꝯſtituere volens ꝑ merita tua. nō es iuſticie dei ſubiectꝰ. illi in quā iuſticie cui vox tua teſtimoniū ꝑhibet dicēs. Peccaui tradēs ſāguinē iuſtū. ſꝫ cor negat. ſuſpēdiū ꝯdic̄. Quō iuſtꝰ ſi ſperāteſ in ſe. ſi penitētes/ abijceret ⁊ dānaret? ¶ S qͥs erā inqͥes qͥ facere poſſeꝫ irritū v̓bū dei dicētꝭ. Ue tn̄ hoī illi ꝑ que tradar. meliꝰ e rat illi ſi natꝰ n̄ fuiſſet hō ille? Cōminatio hͦ erat o iuda qͣtinꝰ reſipiſceres nō neceſſitatꝭ īductio. Alioqͥn petrꝰ neceſſitate peccaſſet. nec iā peccaſſet ſi neceſſitatꝰ Alioqͥn p̄terea pl̓imis nūqͣꝫ poſt ꝓph̓icas minas ſalꝰ pa tuiſſet. Mutaſſes volūtatē penitēdo. mu taſſet ſnīaꝫ īdulgēdo. ¶ Sꝫ irriſer̄t inqͥes A ſacerdotes iudeoꝝ/ ſpeꝫ auferētes. ⁊ dicen tes. Quid ad nos? tu viderꝭ. Nūc gͦ cogͦſcꝭ cū qͣlibꝰ mercatꝰ es. qꝛ cū odioſis ⁊ ꝑfidis nihil ſolacij. irriſiōis v̓o pl̓imū afferētibꝰ. Propt̓ea cur eoꝝ ſubſannatōes iuſta viciſ ſitudīe nō irriſiſti. fugiēs p̄ẜtiꝫ ad mr̄eꝫ il ( lā totā beniuolā ⁊ miẜicorde? Affirmo ſe curꝰ ip̄a tibi veniēti gremiū pietatꝭ extēdiſ ſet aꝑtu. hec qn̄ ſubſānaſſet aūt īproꝑaſſet tibi more iudeoꝝ. aut ſtultoꝝ illoꝝ qͥ de ſā ctitate ſibi blādiētes/ abijciūt cū auſterita te vocis aut geſtꝰ hūiles in ꝯfeſſiōe penitē tes. nō attendentes illd̓ apl̓i. Frēs ſi occu patꝰ fuerit hō in aliqͦ delicto vos qͥ ſpūaleſ eſtis/ īſtruite eū in ſpū lenitatꝭ ꝯſiderās te ip̄m ne ⁊ tu tēpteris. ¶ Sꝫ iā p̄deꝫ ſentio o doctiſſimi ⁊ ſapiētes viri ꝙ ⁊ mēoria q̄ fal lit ī aliqͥbꝰ q̄ dictauerā ⁊ ꝓlixitas īculta. gi gnere pōt faſtidiū. Eſto finis igit̉ in obſe cratōe dn̄i noſtri ieſu xp̄i ⁊ miẜicordiſſime mr̄is ſue ne ſit in aliqͦ nr̄m cor obduratū ⁊ deſperās/ inſtar iude ſymōis ſchariotis. ſꝫ peniteamus tꝑalit̓ hic in ſpe vt tādē re ip̄a gaudeamus in et̓nitate/ p̄ſtante eo qͥ eſt bn̄ dictus in ſecula ſeculoꝝ. Amen Sequitur ſermo de xp̄i reſurrectōe ī die paſce eiuſdē cācellarij. I ꝯſurrexiſtꝭ cū xp̄o/ q̄ ſur ſum ſunt q̄rite. Originalit̓ ad Col̓. iij. ⁊ recitatie ī epl̓a hodierna. ¶ In nr̄e breuis vtinā efficacꝭ collatōis ex ordio ꝓ īpetranda ſpūſſctī gr̄a vt affectū boni generet. genitū nutriat nutritū vſqꝫ ī effectu ꝑducat. mr̄eꝫ v̓gineꝫ ſalutabimꝰ corde hūiliato ⁊ vocepia dicē tes. Aue ma. Si ꝯſurrexiſtꝭ ⁊c̄. Circa hec apl̓i v̓ba/ tres ꝯſideratōes occurrūt ꝓ nūc qͣꝫtū dederit deꝰ ꝓſequēdē. Prima de xp̄i re ſurrectōe meditāda iugit̉. Scd̓a d̓ nr̄i ꝯſu ſcitatōne affectāda ſalubrit̓. Tercia de celi hītatōe inqͥrēda felicit̓. Prīa ⁊ ſcd̓a ꝯſide ratōes ſumunt̉ ex pͥma ꝑte thematꝭ Si cō ſurrexiſtis ⁊c̄. ꝑ hͦ em̄ aꝑte īnuit̉ reſurrexiſſe xp̄m. Tercia ſumit̉ ex ſcd̓a ꝑte q̄ ē ſurſuꝫ q̄ rite. ¶ Eſt igit̉ pͥma ꝯſideratio de xp̄i reſur rectiōe meditāda iugit̉. Meditāda ꝓrſus hͦ gl̓oſiſſima xp̄i .ſ. ih̓u r̄ſurrectio In eāqꝫ fi deliū mētes ſedulo ꝯuertēde. cuiꝰ vigor in eſtimabil̓. cuiꝰ valor ī app̄ciabil̓. cuiꝰ inſuꝑ īfallibil̓ certitudo. ¶ Infallibil̓ plane certi tudo qͥppe hāc āgelici ſpūſ locuti hāc ſctē cC 4 xl. Sa F Lº Sermo mulieres agnouerūt. hāc thomas pͥus he ſitās ex palpatiōe xp̄i certior effectus ꝓfeſ ſus ē. hac pͥus irridēs paulus/ ꝯſtātiſſime p̄dicauit hec demū nn̄c piſcātibꝰ nūc orā tibꝰ apl̓is. nūc ſimul nunc diuiſim/ aꝑtiſſi mis on̄ſa ē indicijs. Ex xp̄i palā facta aſſū ptione ex miracul̓ innūeris in veritatꝭ hu ius atteſtatōe celebratis mirabilit̓ affirma ta. Addamus hos pene oēs alioſqꝫ innūe rabiles ſumme ſctītatis viros qͦꝝ nōnulli eā ex reuelatōe ſctīſpūs vt paulus accepe rāt. ꝓ hac aſſertōe ſpōtanea ſubijſſe mortē. in qͥbꝰ nihil erat cur mentiri aūt fallere vel lent. vt qͥ ꝓmptiſſimi erāt hac ꝓ fidei ꝓml̓ gatōe/ ꝯtūelias carcereſqꝫ ꝑpeti. oēſqꝫ a ſe ip̄is pn̄tꝭ vite iocūditates abdicare. Dāna bile igit̉ eſt de ea vl̓ tātiſꝑ trepidare. aut eā qͣſi nouellā velle poſt tot atteſtatōes diſcu tere. ¶ Sꝫ ē etiā reſurrectōis huiꝰ bn̄dictiſ ſime vigor ineſtimabil̓ quā on̄dit ꝓpriā re ſurgētis v̓tus alieno nō egēs ſubſidio. qd̓ antea n̄ ſiluerat xp̄s dicēſ. Ptātē habeo po nendi aīaꝫ meā ⁊ iteꝝ ſumēdi eā Io. ix. Ui gor īſuꝑ palā fit ex eo ꝙ ꝑ eā xp̄s in mortē aſſumpſit nomē qd̓ ē ſuꝑ oē nomē ẜm apo ſtolū. fortior gl̓ioſiſſimuſqꝫ qͣꝫ pͥus erat/ re ſurrexit xp̄s īſtar fabuloſi illiꝰ regis anthei cuiꝰ occiſor hercules fuit. qͥ (ſi qͥd vetuſtati credit̉ qͦtiēs aduerſarij īpetu humi ꝓcūbe bat qͣſi vires eiuſdē eidē terra mīſtraret ro buſtior ꝯſurgebat atqꝫ ad pugnandū ala crior. Itaqꝫ terre viſceribꝰ cauernoſoqꝫ ſe pulchro v̓tuoſior exit xp̄s. plureſqꝫ hoſtes Samſonis ad modū moriēdo qͣꝫ antea vi uēdo ꝯtriuit. ¶ Eſt p̄terea reſurrectiōis xp̄i valor inapp̄ciabii. Hec ſiqͥdem pctī nr̄i ci rographuꝫ deleuit. hec diſſoluit hoīeꝫ ſub dura demonis tyrānide cōpeditū ⁊ e tēter rimo tenebraꝝ carcere eundē eripuit. Hec ẜm ꝓph̓am ferreos infregit vectes ereaſqꝫ obtriuit portas. hec ſuꝑne ciuitatis aditū reſerauit. hec poſtrēo oēs in adā mortuos viuifice vite reſtituit ſuſcitauitqꝫ. Per qd̓ vltimū ꝓprijſſime xp̄s ſic̄ ꝑ ꝓpheticum os olī īſonuerat. Sil̓is factꝰ ē pelicano qͥ ꝓ prio ſanguīe ꝓpͥaqꝫ morte fetꝰ inaīatos vi Quificat amore qͦdā mirabili. ¶ Ita ex reſur rectōe hac magꝭ habemꝰ vn̄ gͣtulemur/ vn gras cumulatiꝰ referamꝰ qͣꝫ ex nr̄a creatōe. qm̄qͥdē nil aūt paꝝ creaſſe ꝓfuerat/ niſi lap ſos reuelaſſe mortuoſqꝫ ſuſcitaſſe ꝯtigiſſꝫ. magnū p̄terea ⁊ ad erigēdos aīos p̄cipuū eſt feſtiuitatꝭ hodierne myſteriū reſurrectio nis dn̄ice myſteriū. hoīem nāqꝫ nihil adeo vite huiꝰ moribūde ꝯſtituit amatorē. eun dē nihil ita in vicioꝝ p̄ceps trahit ſicuti fu ture vite īmortalitatiſqꝫ deſꝑatio. Etem̄ qͦ pacto aſꝑnabit̉ viciū/ ⁊ amplexabit̉ ꝟ̓tus cū hoc plerūqꝫ delectet hec ꝯtriſtet ſi nec il lius ſuppliciū nec huius p̄miū filialiter ex pectet̉. p̄ſertim cū in pn̄ti ſeculo nequā vt plurimū/ via impioꝝ ꝓſꝑet̉. Fitqꝫ iuſto/ ſꝫ occulto dei iudicio ſuū iniqͥtati p̄miuꝫ. ſuꝰ honor ſueqꝫ voluptates. v̓tute aut nequit̉ ſpreta aut neqͥus irriſa. aut neqͥſſime ꝯtēp ta. Hāc aūt future īmortalitatis retributi oniſqꝫ deſperatōeꝫ/ e fideliū mētibꝰ hodier na xp̄i reſurrectio funditus euellit. quoniā ſi xp̄s reſurrexit ⁊ nos reſurgemus ꝓut cō ſcius archanoꝝ dei paulꝰ apl̓s .i. ad Chor̄. xv. ꝑ totum capl̓m copioſe manifeſtat. ⁊ .i. Petri. ij. de d̓o ſcribit̉ ꝙ ꝓpter miẜicordiā reſuſcitauit nos in ſpem vite ꝑ reſurrectōeꝫ ieſu xp̄i a mortuis. Et egregius quoqꝫ do ctor Grego. Exemplo inqͥt dn̄s mīſtrauit qd̓ ꝓmiſit in p̄mio. vt ſicut ip̄m reſurrexiſſe fideles cognoſcerent. ita in finē mundi pre mia reſurrectōis ſperarēt. Et ideo nō plus qͣꝫ triduanā morteꝫ eſſe voluit. ne in illo re ſurrectio differret̉ in nob̓ deſperaret̉. Pre terea ille cuius ſtatī memini Paulus apl̓s ad Col̓. ſcribēs oēs nihilominus inſtruēs xp̄ianos ad hāc ſpeꝫ ⁊ retributōis expecta tionem exhortabat̉ dicēs v̓ba aſſumpta ꝓ themate. Si ꝯſurrexiſtis cū xp̄o ⁊c̄. Iuxta ſcd̓aꝫ thema tis ꝑticulā videndū erat tercio de celi habi tatione inqͥrenda felicit̓. Et hāc ꝯſiderati oneꝫ exhortatōis in modū ꝓſeqͣr. ⁊ ī ea col latōeꝫ terminabo ⁊ ſine diuiſiōe. Adeſtote nūc vigiles forteſqꝫ ꝑegrini. ꝯcito paſſu q̄ ſurſum ſunt q̄rite. celerit̓ oēs p̄cipitate mo ras. ⁊ ad illā ꝓpt̓ quā facti eſtis / manētem ciuitatē oī temꝑe diſcurſo/ curſum dirigite Non vos tenebroſa mortis nox occupet. qꝛ trāſuolat ecce irremeabile tp̄s. Iāqꝫ ſol decliuis celerē minat̉ occaſum. ¶ Det aīos pollicitatio p̄miātis. ⁊ ſtimulos adhibeat dānātis cōminatio ⁊ v̓tutis alliciat hone ſtatis nomē ip̄is etiā infidelibꝰ venerādū. Houeat creatis boītas. moueat charitas redimētꝭ. moueat viuificātis gͣtuitas. mo ueat ad extremū īfallibil̓ inſtātia obligātꝭ. Excitet mētē mortalitatꝭ vr̄e recordatio aſ ſidua. ⁊ qͦ pacto nōdū hūc ītraueritꝭ ꝑpen Factus in concilio remeſi I XIII dite. ¶ Nō vos deuiare cōpellāt īfelicit̓ ml̓ cētes ꝑuerſi itinerꝭ latī atꝫ ſpacioſi oblecta tiōes qͦꝝ amariſſimi ſunt exitꝰ. nec v̓tuoſe ſemite dct̓rcat aſꝑitas. Spes lucri/ minu at vi flagelli. breuis labor ē. momētanea ve xatio. ꝓ et̓nis oīa vt breuia eqͦ aīo toleran da ſunt etiā ſi āxia ſi aſꝑa ſiqꝫ doloroſa exi ſtāt. ¶ Deīde ſeip̄m qͥſqꝫ int̓roget. ⁊ ꝑ q̄ mo mēta aut ſuꝑuacua aūt qd̓ ſepe accidit no citura. ī qͦs lāguores in qͣs mētꝭ ⁊ corꝑis ꝑ turbatōes. ī qͣꝫta fame aut vite ꝑicula ſe vl tro ꝓiecerit. ¶ Recogitet audiatqꝫ ꝓ hūane laudis cupidīe aut pr̄ie tꝑal̓ lib̓tate/ qͣꝫ hor rēda qͥdā ſpōte ꝑpeſſi ſūt. Muciꝰ manum regꝭ ardētibꝰ iniec̄. Occidit duos filioſ bru tus Turtiꝰ armatꝰ eqͦ ꝯcito in abruptū ter re hīatū ſe p̄cipitē dedit. Propriū filiū pe mit mauliꝰ torqͣtus. Duo decij fauētes ora cul̓ vt exercitu liberarēt ſe morti ſpōtanee deuouerūt. Regulus ad crudeliſſimos ho ſtes ne fidē violaſſe putaret̉ redijt ītrepid̓ Fabriciꝰ ꝓ qͣrta ꝑte regni pyrrhi regis epy rotaꝝ a romana ciuitate neqͥt auelli. Cato ne iulio ceſari ſubderet̉ ꝓpͥa manu e pecto re vitā extraxit. ⁊⁊ v̓bis vtar̄ Sen̄. i. epl̓aꝝ. epl̓a. iiij. Aliꝰ an̄ amice fores laq̄o pepēdit. Aliꝰ ſe p̄cipitauit e tecto. ne dn̄m ſtōachan tē diutiꝰ audiret. Alius ne reduceret̉ e fuga ferrū redegit ī viſcera. ¶ Hec ⁊ ſil̓ia qͥſqͥs qͥ ad et̓na ſuſpirat ꝓfūda mēte īſpexerit/ deli catā vt arbitror cōprimet q̄relam. ſueqꝫ ni fallor pudebit deſidie. ¶ Proꝑate igit̉ nec vt īertis ꝑegrini mos ē/ diuturnitatē tꝑis vob̓ ꝓmittite. Inſpiciat̉ reꝝ ꝟitas. nō ml̓ toꝝ error aūt rumor īpioꝝ. qͥ vt ſcribit̉ Sꝫ pientie. ij. dicūt apud ſe cogitātes nō recte Exiguū ⁊ cū tedio ē tp̄s vite nr̄e. nōē refrī geriū in fine hoīs. ⁊ nō eſt qͥ agnitꝰ ē reuer ſus ab īferis. qꝛ ex nihilo nati ſumꝰ. ⁊ poſt hͦ erimꝰ tāqͣꝫ nō fuerimꝰ. ⁊ ſpūs diffundet̉ tāqͣꝫ moll̓ aer. ⁊ nemo hēbit mēoriā operuꝫ nr̄oꝝ. Uenite gͦ ⁊ fruamur bonis q̄ ſunt. et vtamur creatura tāqͣꝫ in iuuētute celeriter. Uino p̄cioſo ⁊ vnguētꝭ nos īpleamꝰ ⁊ non p̄tercat nos flos tꝑis. coronemꝰ nos roſis an̄qͣꝫ marceſcāt. Nullū pratum ſit qd̓ nō ꝑ trāſeat luxuria nr̄a nemo nr̄m ſit exors lu xurie nr̄c. vbiqꝫ relinqͣmꝰ ſigna leticie. qm̄ hec ē ꝑs nr̄a ⁊ hec ē ſors nr̄a. ¶ Nō vos ad emulatōeꝫ ꝓuocēt tā nephāde carnalium ſnīe. ſuos toto īpetu/ totoqꝫ malignitatis odore brutales ꝓſequāt̉ affectꝰ. nec ꝓſeqͣnt̉ mō ſꝫ īcitēt ⁊ euocēt. ī ſpurcicijs. ī cubilibꝰ. ī īpudicicijs. breuē hāc trāſiliāt vitā. ſuas ſibi diuitias habeāt. ſuos mores. ſuas vo luptates. Nēpe qͣs et̓nas vellēt diuitie abi būt. ⁊ ip̄e qͥbꝰ maxīe aſtricti ſūt voluptates fugiēt. At qͥbꝰ caruiſſe cuꝑent ꝑuerſi mo res ſtabūt ⁊ comitabūt̉ īuitos. Cūcta hec q̄ illos vulgo mirabiles on̄dūt momento tꝑis euaneſcūt. ſub īpia formidīe viuūt. ſi illa peꝑcerit/ mors n̄ ꝑcet. ducūt ī bonis di es ſuos. ſꝫ expectate paululū ad īferna de ſcēdēt. ¶ Quāobrē deuoti fideles ꝑegrini qͦs p̄cioſiſſimꝰ agni īmaculati regenerauit ſanguis/ ſi pctā tanqͣꝫ hoſpites peſtiferos expuliſtis. ſi nō tm̄mō pctā ſꝫ affectū etiaꝫ p̄poſitūqꝫ peccādi qͥ vtiqꝫ ſine pctō nō ſūt bōa fide deſeruiſtis/ ſi ꝑ ſincera fidē reſur rectōis dn̄ice ꝑticipes effecti eſtiſ. ſi ꝑ viuā ſpem/ vos īdubitanter reſurrecturos expe ctatis. ſi poſtremo ꝑ charitatē ⁊ gr̄am cum xp̄o cōſurrexiſtis? q̄ ſurſum ſunt q̄rite. vbi xp̄s ē in dextera dei pr̄is. Querite inquam in pn̄ti ꝑ bonoꝝ opeꝝ ⁊ meritoꝝ abūdan tiā vt cōp̄hēdatis in futuro ꝑ gl̓aꝫ. quā no bis p̄ſtare dignet̉. qͥ mortuus ē ⁊ reuixit do minus nr̄ ieſus xp̄s. Amen. Finit. F Sermo in ꝯcilio re menſi ꝑ p̄fatū Cācellariū Pariſicū. factus Anno dn̄i. Mcccccviij. Onus paſtor aīaꝫ ſuā datꝰ ꝓ ouibꝰ ſuis. Originaliter Math̓. x. ⁊ recitatie in eua zelio dn̄ice currētis pn̄tia PAue lecto. Aīaduerte nunco bone paſtor. O reuerendiſ ſime pater ſancte ſedis huius Remen̄. an tiſtes. Aīaduerte tu qͥ animā tuā habes ꝓ ouibꝰ tuis dare. nō venalem hr̄e. nō p̄iudi cialiter retinere. Leua nūc in circūitu ocu los tuos ⁊ vide. oēs iſti ꝯgregati venerunt tibi obediētes ſunt. nō ſicut oues errantes ſꝫ ꝯuerſi ſunt ad te paſtorem ⁊ ep̄m aīaruꝫ ſuaꝝ ẜm v̓ba pͥmi paſtoris Petri in epiſto la eiuſdē dn̄ice currētis. Int̓rogent̉ qͥ ⁊ qͣ les ip̄i ſunt? Rn̄dere ꝯueīt eis ex ſnīa illd̓ d̓ Gen̄. Paſtores ouiū ſumꝰ. Conueniat ⁊ o vtinā illd̓ alteꝝ d̓ euāgelio cuilibet eorūdeꝫ Ego ſuꝫ paſtor bonus qͣlis aīaꝫ ſuā dat ꝓ ouibꝰ ſuis. Pro illis inquaꝫ ouibꝰ q̄ ꝓphe ticū illud canunt deo. Nos autē populus tuus ⁊ oues paſcue tue. Miret̉ igit̉ ⁊ afflu at ⁊ dilatetur cor tuum. cum videas tu bocC 5 Q Sermo factus in cōcilio remenſi nus paſtor coadiutores tuos ꝯſodales du ces gregis tui. Ip̄oſqꝫ rōnales qͦſdam pa ſcue tue hͦ ē ꝓuicie tue remen̄. arieteſ Quid ni miret̉ ī hac die ⁊ affluat ⁊ dilatet̉ cor tuū cū ꝓmiẜit ſummꝰ paſtor nr̄ dicēs. Ubi fu erīt duo vl̓ tres ꝯgregati ī noīe meo ibi in medio eoꝝ ſum. Grādis ꝓmiſſio viri pr̄es ⁊ frēs ⁊ oī ꝯſolatiōe pleniſſima. Hec nēpe celeberrima ꝯgregatio. Hec tua ꝯuocatio ſctīſſima o bōe paſtor/ nūqͥd in noīe ieſu fa octa eſſe ver ē putāda ē. Putāda ē ꝓfecto. fit em̄ ad extirpatōeꝫ vicioꝝ ⁊ v̓tutū plātatio nem. Fit ad euulſionē ſciſmatū ⁊ pulcher rime pacis radicatōeꝫ. Fit deniqꝫ ad forteꝫ cuſtodiā gregis dn̄ici. ne male diſꝑſum. ne vagabundum ꝑ deẜta negligentie rapiat/ diſſipet/ ꝑdat. deuoret ip̄m lupꝰ ille vorax infernal̓. qͥn potiꝰ viſitatus crebro colligat̉ ſub vniꝰ ouil̓ tectū qd̓ ē fides xp̄iana. Il licqꝫ ꝓtectōne ſollicita foueat̉. Ecce gͦ dn̄s nr̄ ieſus xp̄s in medio nr̄m eſt viri patres ⁊ frēs. Intēdite q̄ dico dn̄s in medio nr̄m eſt qͥd aſpicitis qͥd ſtupetis? Ita ē credite nō mihi ſꝫ pollicēti qͥ mentiri nō pōt. Ego inqͥt in medio eoꝝ ſum. Et qͥs ego qͥ loqui tur. Dn̄s fortis ⁊ potēs. Ip̄e ē paſtor bo nus qͥ aīam ſuā dedit ꝓ ouibꝰ ſuis. O certe pulchra/ o felix hec ⁊ deo gͣta ſocietas. ī cu ius medio dn̄s ille ē cui āgeli ẜuiūt. cui ſol ⁊ luna famulant̉. Nemo iā deſperet/ nemo trepidet ex aſpectu vel occurſu tot luporuꝫ rapaciū inſidiātiū qͦtidie gregi xp̄i. ꝯfidat potius vuuſqͥſqꝫ in v̓bo Helizei. Plures ꝓ nob̓ ſunt qͣꝫ cū illis. Adeſt qͥppe deus. aſ ſunt ⁊ mīſtri eius milia miliū ⁊ decies cēte na milia. ꝙ ſi tales ꝓ nob̓ qͥs ꝯͣ nos? Ades ⁊ tu pulcherrima nō dicā pales quā paſto rum deā gentilitas fabulat̉. ſꝫ ſumma veri paſtoris mr̄ v̓go miẜicordie v̓go bn̄dicta Ades plane. nā vbi mr̄ ſi nō vbi filius īue nit̉. Adimus gͦ nūc te cū fiducia q̄ thronꝰ es gr̄e. mr̄ miẜicordie vt gr̄aꝫ ⁊ miẜicordi am inueniamꝰ in auxilio oportuno. qd̓ vt aſſeqͣmur pn̄tamus illd̓ angelicū. Aue gr̄a plena dn̄s tecū ⁊c̄. Bonus paſtor aīaꝫ ſuā dat ꝓ ouibꝰ ſuis. fiat hͦ fiat. ¶ Cōgratu lor tibi o bōe paſtor cōgaudeo ⁊ glorior in dn̄o. qm̄ video vidēt ⁊ ceteri omēs h̓ pn̄ tes ſtudiū tuū. zelū tuū qͦ ad imitatōeꝫ veri paſtoris. q̄ris ꝑ hoc ſacratiſſimū cōcilium dare animā tuā ꝓ ouibꝰ tuis. Et qͣlem animam? Animā ſane q̄ triplici virtute p̄dita eſt. Habet itaqꝫ aīa tua ſicut ⁊ reliq̄ de hu mana ſpecie vim triplicem. habet vim rō nalem reſpectu veri. vim iraſcibilē reſpectu ardui. vī ꝯcupiſcibilē reſpectu boni Itaqꝫ bonus paſtor dat hāc totā animā ꝓ ouibꝰ ſuis. ¶ Fiat hoc igit̉ fiat. qꝛ tempus facien di dn̄e loquit̉ ꝓpheta ad dn̄m. Quaretem pus faciēdi? qꝛ diſſipauerūt legē tuā. Qua lem legē? Legem euangelicā naturalē ⁊ ca nonicā. Quibꝰ modis? Innūeris ⁊ peſſi mis. Propterea ꝯuenit nūc eccl̓ia magna eccl̓ia totius huius Remen̄. ꝓuincie. cogi tare qͥd facerent. ¶ Et bene qͥd facerent. qͥa tempus faciēdi/ tempus ponendi manus ad opus ⁊ ad aratrū. alioqͥn qͥd ꝓderit no uas veteribꝰ ſuꝑaddere ſanctiones ſi nō ve teres fiāt nec noue? Apponat̉ manus ori neceſſe ē. hoc eſt oꝑatio locutōi. ne ſit vox qͥ dem vox Iacob. manus aūt manus ſint Eſau. Euitet̉ improperiū qd̓ vulgari pro uerbio melius ſonat dictū optimū eſt. ſꝫ q̄ rite qͥs hoc aget. Illud inſuꝑ qd̓ obiectuꝫ fuiſſe Platōni Seneca refert. Alit̓ loq̄ris aliter viuis. Deniqꝫ ſatis fuit mordax ī pa ſtores reſponſio femine cuiuſdam deuote. Hec redibat de ſermone qͦdam cum turba multa. Interrogat̉ ab obuio qͦdam ſi ẜmo factus eſſet? nequaqͣꝫ inqͥt. Porro dū inter rogans miraret̉ ſueqꝫ reuerſionis cum ho minum hac copia cauſam reqͥreret exqͦ nō erat ſermo factus. Subintulit ip̄a. Ser mo vtiqꝫ dictus ē/ ſꝫ nō factus. Dicūt em̄ ⁊ nō faciunt. Fiat igitur ab vno quoqꝫ paſtore qd̓ ꝓponit dn̄s. det animaꝫ ſuā ꝓ ouibꝰ ſuis. Illā itaqꝫ animam q̄ ima go eſt beate trinitatis ẜm triplicem vim p̄ nominata. Relucet nimirum in ſua virati onali Sapientia ſeu veritas que appropͥ atur filio. Relucet in vi iraſcibili Potentia ſeu ſtrēnuitas q̄ appropriat̉ pr̄i Relucet in ꝯcupiſcibili Beniuolentia ſeu bonitas q̄ appropriat̉ ſpūiſctō. Hāc o bōe paſtor to tā aīaꝫ nō vnicā ſue v̓tutꝭ portōꝫ curauerꝭ dare ꝓ ouibꝰ tuis/ triplici ſedulitate paſcē diſ. Nec eī eſtīo te latere quēadmodū olī pͥ mo paſtori petro ter int̓rogato terqꝫ rn̄dē. ti bonꝰ paſtor xp̄ſ/ ter ſubītulit dicēs. paſce oues meas. Paſce agnos meos. ⁊ rurſus. Si diligꝭ me paſce oues meas. paſce ꝟbo. paſce exemplo. paſce ſubſidio. paſce verbo Dn̄ica ſecūda poſt paſca XLII p̄dicatōis doctę. paſce exēplo ꝯuerſatōnis ſcē. paſce ſubſidio charitatꝭ pie Predicatio docta fūdat̉ in fide qͦ ad vi rōnalē. Cōuer ſatio ſct̄ā roborat̉ in ſpe qͦ ad vī iraſcibileꝫ. Subuentio pia ꝯſūmat̉ in charitate qͦ ad vi ꝯcupiſcibilē. Quiſqͥſ hͦ mō pauerit oueſ ſuas triplici pabulo ſalutari/ verꝰ imitator cēſendꝰ ē paſtoris boni. īplēs ſnīaꝫ ſuā cō p̄hēſam in v̓bis thematis. Bonus paſtor aīaꝫ ſuā dat ꝓ ouibꝰ ſuis. Sic em̄ repellit ab ouibꝰ ſuis rōnabilibꝰ tres turmas chal deoꝝ int̓ficere q̄rētiū greges cū pueris. iu xta figurā in pͥncipio Iob poſitā. Sic ar cet ſic repͥmit tria lupoꝝ ſpūaliū genera ſe uiſſima ab ouibꝰ xp̄i lupū carnē. lupū mu du. lupū dyabolū. Fides appropͥate repri mit mūdū. Que ē hec victoria q̄ vīcit mū dū? Fides nr̄a. Spes coercet ⁊ ꝯfigit car nēdū agit vt nr̄a ꝯuerſatio ſit in cel̓. nō car nal̓. Charitas demū fugat dyabolū. qꝛ ſo la diuidit int̓ filios regni ⁊ ꝑditōis dei .ſ. ⁊ dyaboli. His itaqꝫ plocutꝭ tā ꝓ fundam̄ to qͣſi ſolido dicēdoꝝ qͣꝫ vt poſito ordīe lu cido ꝯfuſio faſtidioſa ⁊ mēorie inimica vi tet̉. Pergamꝰ ꝯſequēter iuxta hāc triptitaꝫ aīe tue v̓tutē o btē paſtor ⁊ exeqmur tres in hac nr̄a qͣlicūqꝫ exhortatōe ꝑtitōeſ pͥncipa les ſub ternario ꝯſiderationū in vno qͦꝫ ꝑti tiōis articulo. qͣtinꝰ edificiū nr̄m tāqͣꝫ triā gulari triplicitate ſubnixū. fortiori ſtabili tate ſubſiſtat. Erit prima ꝑtitio de ꝑabulo docte p̄dicatōis. Erit ſcd̓a de pabulo ſan cte ꝯuerſatōnis. Erit tercia de pabulo pie ſubuentōis. Fiat fiat. Xequentes igit̉ pͥme ꝑtitiōis ſtru cturā collocemus in ea pͥmā ꝯſide rationem que talis eſt. Prima cōſideratio. ¶ Paſcere oues ꝑabulo p̄dicatiōis dando aīaꝫ qͦ ad vī rōnalē ꝓ eis. ē officiū de neceſ ſitate ānexū paſtorali dignitati. Dura ꝓ qͥ buſdā ſꝫ veriſſima ſnīa. Proba. ꝑſpicuum certe ē policiā eccl̓iaſticaꝫ a xp̄o legiſlatore ſapiētiſſimo ꝑfecte ꝯſtitutā eſſe. qͥppe ille ē de qͦ moyſes cecinit. Dei ꝑfecta ſunt opera Sꝫ ad huiꝰ inſtitutōis ꝑfectōeꝫ exigit̉ nu tritio ſpūal̓ ꝓ vita aīaꝝ ꝯẜuāda quēadmo dū in policia terrena neceſſariꝰ ē corꝑal̓ ci bus. alioqͥn ſine pabulo ꝯueniēti ſic̄ illa tē poral̓ ſic ⁊ illa ſpūal̓ vita ſuo mō deficeret nec eſſet cōitas ꝑ ſe ſufficiēs. Ad hͦ reſpicit dictū vetꝰ a xp̄o renouatū. Nō in ſolo pāe viuit hō ⁊c̄. Oportuit igit̉ ordīare mīſtra tores aliqͦs pabuli huiꝰ ſpūalis ꝓ rōnalibꝰ ouibꝰ gregis xp̄i ne ꝑirēt/ qͥ hͦ agere. ⁊ poſ ſent ex officij autoritate ⁊ deberet ex ſuꝑio ris obligatōe. Tales ꝟo qͣles alios ꝯueniē tius accipimꝰ qͣꝫ p̄latoſ? ¶Hos ideo paſto res appellat crebro ſcpͥtura tā veterꝭ qͣꝫ no ui teſtamēti. increpās eos qͥ nō oues ſed ſe paſcūt Un̄ nec puduit deū ad huiꝰ ruſtica nū hūilitatis exēplū ſeſe deijcere. Ego ſuꝫꝫ paſtor bonꝰ ⁊c̄. Hinc zacharias. Labia ſa cerdotis cuſtodiūt ſcīaꝫ ⁊ legē ex ore eiꝰ reqͥ rēt. Propterea em̄ dedit deus ip̄is regiōes gētiū ⁊ labores ppl̓oꝝ. vt cuſtodiāt iuſtifi catōes eiꝰ. ⁊ legē eiꝰ exqͥrāt. ⁊ ſint ꝑati iuxta qd̓ vult Petrꝰ. oī poſcenti reddere rōnē de ea q̄ in eis eſt fide ⁊ ſpe. Hinc Paulus ad Thimo. ⁊ ad tytū ⁊ alibi pluries vult ep̄m doctorē eſſe ⁊ potentē inſtruere in doctrīa ſana. ⁊ eos qͥ ꝯͣdicūt arguere. Hoc officiuꝫ p̄dicatōis ita p̄tulit qͣſi de reliqͥs nulla ſibi cura videret̉. Un̄ ⁊ dixit. Nō miſit me dn̄ſ baptizare ſꝫ p̄dicare. Cōformis ē ad hͦ apo ſtoloꝝ rn̄ſio dicentiū. Nō ē equū nos relin quere v̓bū ⁊ mīſtrare mēſis. Quāto magis exiſtimas hͦ dixiſſent de alijs oꝑbꝰ minusᶠ ſctīs. minꝰ ſpūalibꝰ atqꝫ pijs. ¶ Sꝫ o mo res. o tꝑa. ludibriū nūc apd̓ qͦſdā ex p̄latis vel ꝓbroſuꝫ aliqͥd artificiū/ ſuaqꝫ īdignuꝫ dignitate p̄dicatio vl̓ publica ad ppim ex hortatio iudicat̉. Eſt inquiūt hͦ officiū vel mendicātiū vel paupeꝝ theologoꝝ. Adco nihil ſapit q̄ dei ſunt aīalis hō adeo qͥ d̓ ter ra ē nihil niſi de terra loqͥ pōt. ¶ Sꝫ dicūt ( p̄dicamꝰ gregi nr̄o ꝑ ſubſtitutos. p̄dicamꝰ ꝑ tales qͥ ſe libenter ad hͦ opus ingerūt. ⁊ hͦ nōne ſatis ē? Nōne multiplicatio fit ẜmo nū tāta ꝙ in nauſeam trāſit audiētiū? Agi mus vtiqꝫ alia grādia ⁊ arduadū iuriſdicti onem nr̄am/ dū temꝑalitatē vigilanter ꝓ tegimus. ſpūalia em̄ ſine temꝑalibꝰ diu eſ ſe non pn̄t. ¶ Sed rn̄deant velim pͥmo qͥd l decentius atqꝫ ſalubrius. aut qd̓ acceſſori um p̄latus ꝑ ſeipſuꝫ exerceat. ⁊ pͥncipale ꝑ ſubſtitutos. vel ecōtra? Si em̄ illud opor tuit facere .ſ. p̄dicare ⁊ aliud nō omittere .ſ. iuriſdictōeꝫ defendere. ſit executor pͥncipa lioꝝ ip̄e qͥ pͥncipalis eſt hn̄dus. quia ⁊ ſi p̄ dicatio poſſit ꝑ ſubſtitutum fieri. quanto magis id quod minus eſt temporaliū de fenſio? Aduertat proinde qͣꝫ pauci ſunt ſermones in tam multis. multis inquam numero ſed perfectionis laude rariſſimis. Sermo factus in cōcilio remenſi Quare? Quia adulterat̉ verbū dei atqꝫ cor rumpit̉/ dū vel q̄ſtus exiſtimat̉ pietas. vel dum miſcent̉ eoꝝ mala ſemina vel inutilia ſteriliaqꝫ narrationū friuolaꝝ zizania ſuꝑ ſeminant̉. Ita ꝓfecto cura vigilātior apud quoſdā exp̄latis habet̉ in eligēdis mercen narijs ꝓ cultura agroꝝ ſuoꝝ qͣꝫ habeant in electōne bonoꝝ p̄dicatoꝝ ꝓ cultura ſpūali animaꝝ. Deniqꝫ qꝛ ſolā temꝑaliū defenſio nem vel adminiſtratōeꝫ attendūt/ nil mirā dū ſi ꝯſequenter cēſeāt ꝓcuratores ⁊ aduo catos vel prudentes aliqͦs de ſeculo in cau telis ⁊ traditionibꝰ hūanis/ p̄ferendos eſſe viris qͣꝫtūlibet in ſacra doctrina ⁊ ſpiritali ꝯuerſatōe pollentibꝰ. Nam ẜm p̄ſtitutiōeꝫ finis d̓ ꝯferētibꝰ ad finē iudicamus. ¶ Ad damus ad priora ꝙ officio cuilibet hierar chico tātū annexa eſt p̄dicatōis obligatio qͣꝫtū plus vel minꝰ approximauerit apl̓ice dignitati. quemadmodū ſunt archip̄ſbyte ratus cure parochiales. archidiaconatus. decanatus ⁊ ſil̓es. Un̄ ſpectat ad curatos cognoſcere ſummatī ⁊ in quodā generali p̄ cepta legis cū quadā explanatōe groſſa ar ticulos ſil̓r fidei nr̄e. traditōꝫ qͦꝫ ſacr̄oꝝ di ſtinctōeꝫ pctōꝝ ac eoꝝ q̄ ſunt reẜuata a nō reẜuatis. inſtitutōes feſtoꝝ ⁊ ſiqͣ ſunt ſil̓ia. Pertinet aūt vltra hec ad p̄latos ſcire rōnē ſubtilit̓ ac ꝑticularit̓ reddere aduerſus hē reticos ꝓt̓uos de p̄dictis. Deniqꝫ cū bn̄fi ciū det̉ ꝓpt̓ officiū officiū inquā nō tm̄ in horis dicēdū. ſꝫ tātundē vl̓ āplius in ꝯcer nētibꝰ de ꝓpinqͦ vitā ⁊ paſturā gregis dn̄i ci dijudicent apud ſe hi qͥ p̄dicatiōis offi ciū ſibi maxīe debitū/ vel neſciūt vel omit l. tūt/ vl̓ deteriori ſacrilegio ſpernūt ⁊ irridēt Dijudicētoro ſi bn̄ficiū tale rite iuſteqꝫ re cipiūt aut retinēt nō minꝰ qͣꝫ ſi negligerent eccl̓iaſticū in horis dicēdis officiū. Diju dicent an fructus bn̄ficioꝝ/ ſuos ſatiant ⁊ ſil̓ia qͣlia nō eſt meuꝫ nūc diffinire. quāuis emula curioſitas vehemēt̓ expoſceret diffi cillimū in hac re iudiciū. ſꝫ abeat aliorſum in toto hoc nr̄e exhortatōis excurſu ⁊ qd̓ fi Ieri debere/ monſtratū eſt. fiat fiat. Secūda ꝯſideratio U ¶ Paſcere oues pabulo p̄dicatiōis/ dando aīaꝫ rōnalē ꝓ eis/ ſic̄ ē officiū magne digni tatis ac pietatꝭ ſic gradis in eo difficultas inuenit̉. ¶ Si pietas iuxta apl̓icā vocē va let ad oīa. q̄ maior altera/ q̄ dignior pietas excogitari poſſit. qͣꝫ q̄ liberat aīam a morte ꝑpetua. q̄ ꝓtegit eā ne lupis infernalibꝰ pa teat in deuoratōeꝫ. q̄ tādē ducit ⁊ ꝑduc̄ vbi īgrediet̉ ⁊ egrediet̉ ⁊ paſcua īueniet. Huic officio q̄ vl̓ qͣlis alt̓a miẜicors largitio va lebit eqͣri. Si magnuꝫ ē paſcere carnē ꝓti nus moriturā vt iterī viuat. aīaꝫ inet̓nū vi cturā qͣꝫ p̄cioſuꝫ ē paſcere ne ꝑeat? Dura eſt nimis illa ꝓph̓e lamētatio. Paruuli petie rūt panē ⁊ n̄ erat qͥ frāgeret eis. ſi ad carneꝫ referas. ſꝫ durior ī īmēſuꝫ ſi de ſpū ẜmo fiat Accipite quō ꝯcluſerit iaco. epl̓aꝫ ſuā. Fra treſ inqͥt ſi qͥs ex vob̓ errauerit a ꝟitate ⁊ cō uertat qͥs eum. ſcire dꝫ qm̄ qͥ ꝯuerti fecerit pctōrē ab errore vie ſue. ſaluabit aīam eiꝰ a morte ⁊ oꝑit multitudinē pctōꝝ. ¶ Porro difficultatē cure paſtoral̓ pr̄es ſctī/ Grego. in ſuo paſtorali ⁊ Chriſo. ī alio ſil̓r paſtora li ſuo ad baſiliū diligent̓ aꝑuert. aſſignāteſ p̄cipuā difficultatis rōnē ex p̄dicatiōe v̓bi dei. Tāta qͥppe ī ouībꝰ paſcēdis pabulo p̄ dicatiōis varietas ⁊ velut ꝯͣrietas accidit. vt qd̓ vnā nutrit/ maceret alteram aūt ma ctet. paſcentes vario multū diuerſa palato Culpauerit aliqͥs auaros. ꝓdigus inde ſu met argumēta ſue ꝓfuſiōis iniqͦ. Culpau rit ꝓdigos/ auarus īde tenacior ſordidior qꝫ efficiet̉. Sic ē inueīre in oī vicioꝝ extre mitate. niſi cautiſſima ſollicitudīe ſic argu at vnū viciū/ ꝙ alteꝝ ſil̓r īculpet̉. Hoc aūt ſemꝑ ⁊ ſollerter agere ꝑ gladiū v̓bi dei ſecā tem a dextris ⁊ a ſiniſtris. vt mediū v̓tuo ſi itineris libeꝝ pateat. ad incedendū viaꝫ regiā mādatoꝝ dei. tā arduū puto p̄dicato rem qͦꝫ tā prudentē ⁊ vigilem exigere ſenſu vt vix poſſit vnꝰ ex milibꝰ inueniri. ¶ Adde qd̓ auditoꝝ qͥdā hebetes ſunt qͥbꝰ pene ni hil pōt/ qͣꝫtacunqꝫ ꝓlixitas decīēs repetita īculcare. Alij p̄uolat ingenio. ꝯfeſtimqꝫ fit apud eos oīs moroſitas oneroſa. Quam pauciſſimos īſuꝑ videb̓ auditores. qͥ fide liter ⁊ diligent̓ attendāt ea q̄ dicunt̉. qͥ non ea q̄ audierint/ ſꝫ q̄ audire putauerīt trahāt ad ſua deſideria fouēda potius qͣꝫ eradicā da ſeu moderāda. Uertit̉ eis verbū dei in ꝓuerbiū ⁊ fabulā. trahūtqꝫ illud ad omneꝫ partem cōtradictōis ſicut deſono campa naꝝ agūt pueri. Sicut etiaꝫ in fabulis de lupo ſyllabicante narrat̉. qͥ audiens pa. et ter. coniunxit ex his agnel. Quare? quia ſic in imagine ſua verſabat̉. Tales deniqꝫ ea q̄ male intellexerint peius interp̄tāt̉. ⁊ peſ ſime deferunt ad ceteros inuidia vel ſtulti cia ſtimulati gerūt ſil̓itudinē crebri/ vel co Dn̄ica ſecūda poſt paſca XLII latorij lactis/ effluit ab eis quicqͥd puꝝ ſuſ ceperāt. Purgamēta ſola vt feſtuce ſordes ⁊ palee retinent̉. ¶ Exigit̉ ergo ad officiū j Idicatōis ingeniū velox ſoller̄s atqꝫ verſati le vclut in nō ꝓſpecto temꝑe. a dextris a ſi niſtris ante retro ſurſum ⁊ deorſum. ¶ Exi git̉ cloquētia torrens ⁊ vehemēs ſuadibil̓ ⁊ ſuauis copioſaqꝫ/ ne adhereat lingua pa. lato ⁊ areſcat. Nec minus tꝑatā eſſe conue nit ne nimis effluat ſcinē generatiuū filio rum dei. ⁊ ſordeſcēs inutile fiat ad genera tioneꝫ. ¶ Exigit̉ cognitio ſcripturaꝝ ſacra rum cū ceteris oībus q̄ ad mores ſpectant Inde ē illa dū paſtor ꝯſecrat̉ interrogatio. ſcis vtrūqꝫ teſtamentū? Quoꝝ aliqͥ qͥ ꝯſci entia rn̄deāt. ſcio/ ip̄i viderint. ¶ Exigit̉ ml̓ tiplex experientiū actuū humanoꝝ ⁊ ꝯditi onis annotatio eoꝝ qͥ docendi ſunt. ¶ Exi git̉ exēplaris vita ⁊ ꝯuerſatio irrep̄hēſibil̓ in medio natōis praue. aliena ab oī crimīe p̄ſertim ab auaricia ⁊ luxuria q̄ maxīe ſunt ꝯͣria fame. alioqͥn plus deſtruit exemplo qͣꝫ edificet ꝟbo. Uox opeꝝ fortius ſonat qͣꝫ p boꝝ. ¶ Exigit̉ deniqꝫ guſtatio ſpūs ꝑ ꝯtē plationē. alioqͥn ceteros accendere ad eter noꝝ deſideria/ qͣ frōte p̄ſumpſerit. ſi frigidꝰ in ſe totus ⁊ algidꝰ remāſerit? ¶ Uide nūc ſi officiū p̄dicatōis exiſtimaueris leue/ paſ ſimqꝫ oībꝰ imponendū. Nihilominus ip ſum qd̓ tante pietatis ⁊ difficultatis oſten ſum eſt. fiat fiat. Tercia cōſideratio. ¶ Paſcere oues autoritatiue pabulo p̄dica tionis dādo aīaꝫ rōnalē ꝓ eis. eſt officium qd̓ nulli fas ē exercere niſi miſſo. nec mitti quiſpiā dꝫ niſi ſit ido neus ⁊ ꝓbatꝰ. ¶ Pri maꝫ ꝑtē breuibꝰ v̓bis abſoluit apl̓s. Quō inqͥt p̄dicabūt niſi mittant̉? Confunderet̉ em̄ penitꝰ eccl̓iaſtica hierarchia. ſi cuilibet indifferent̉ autoritatiuū p̄dicatōis officiū laxaret̉. Patuit in turelupīs ⁊ alijs idiotis qͦs hec audacia fefellit ⁊ ī varios traduxit errores. Autoritatiuū vigilāter diximꝰ. qͥa fraternā correctōeꝫ ſecretā .ſ. aut amicabilē que edificare nō ſcādalizare p̄ſumit. lex xp̄i ana cuiꝰ finis ē charitas ꝯcedit oībꝰ dū ait. ſi peccauerit in te frat̓ tuus ⁊c̄. Sic em̄ di cit ſapiēs mādaſſe deū cuilibet d̓ ꝓxīo ſuo Et nihil hūanū putabat comicus ſenex a ſe alienū. Nullus em̄ peccat qͥn noceat vni uerſis/ tāqͣꝫ ſi mēbꝝ corꝑis/ vel ꝑs exercit ſpūalis/ deꝑeat. ¶ Fit aūt miſſio ad p̄dicādū ſolennit̓. vel ꝑ deū īmediate. q̄ tn̄ ꝓbari dꝫ apud recipiētes. vel ꝑ miraculū vel ꝑ ꝓ phetiā vl̓ aliud ſufficiēs tale ſignū. Aut fit ꝑ deū mediāte ſuꝑioꝝ autoritate. qͥbꝰ īpo ſitū huius autoritatꝭ vinculū ſit. fit rurſus nō nunqͣꝫ miſſio tal̓ ex ip̄a neceſſitatis lege qn̄ nō alit̓ poſſet fidei ſeu moꝝ veritas īui olata ẜuari. Ubi veꝝ ē illd̓. paſce fame mo rientē ſi nō pauiſti occidiſti. ¶ Porro nullū debere mitti qͥ nō fuerit idoneꝰ ⁊ ꝓbatꝰ do cēt arteſ cetere. qͣs exercere n̄ p̄ſumit ignar ip̄aꝝ. Sic̄ ex Oratio ſumpſit Hiero. Qd̓ medicoꝝ ē ꝓmittūr medici tractāt fabrilia fabri. ¶ Remouet apl̓s ab officio p̄dicatio nis ml̓ieres. Ml̓ierē inqͥt docere n̄ ꝑmitto Inueſtigemꝰ rōnē ⁊ īueniemꝰ ml̓tos ex vi ris ꝓhibitos. Spectat nimiꝝ ad paſtora lē doctorē ꝯſtātia. ſpectat prudētia. ſpectat pudicicia vt ſit ī eo facultas ꝟitas ⁊ boni tas. ¶ Cōſtantis dat ne ſuccūbat aduerſiſ. ne cedat ꝯuīcijs vl̓ īiurijs. ne rumoribꝰ fal ſis ⁊ īdignis. vl̓ īflet̉ ad gl̓iaꝫ. vl̓ ꝯtabeſcat ad ignominiā. Neqꝫ em̄ gladiator (ſic̄ dic̄ Chriſo.) plus hr̄e dꝫ aīam in manibꝰ. hͦ eſt eā vltro morti dare qͣꝫ p̄dicator. Atuero qͥs neſciat mulierē ī becillē eſſe fragile incōſtā tē. ſic pueri vel adoleſcētes. pueros dico vl̓ etate vel moribꝰ. ſic oēs q̄rētes q̄ ſua ſunt n̄ q̄ ieſu xp̄i. Cedūt nāqꝫ ad pͥmā īiurie vl̓ cō tumelie ꝑſonal̓ ſeu iacture tꝑal̓ ſuſpitōnes tāqͣꝫ arūdines vēto mūdani timoris agita te. ¶ Prudētia dat paſtorali doctori. vt nec fallere velit nec falli leuit̓ poſſit. Sꝫ audi qͥd de iudicio mulieꝝ dixit Areſto. qm̄ īſta bile ē ⁊ inualidū. ſic apd̓ comicū dicūt̉ mu lieres ꝓpe ſicut pueri leui ſnīa. Qd̓ viderat egregiꝰ poeta dicēs. Uariū ⁊ mutabile ſꝑ femīa. Quot āt īueniunt̉ int̓ viros qͦꝝ iu dicia circa agibilia ⁊ credibilia/ vl̓ nulluꝫ ē vel obſcuꝝ timidū ⁊ īcertū vel erroneū. qꝛ nec ip̄os erudiuit lex dei. nec regularis bn̄ viuēdi diſciplīa ꝑdocuit. ¶ Solidū idcir co nequeūt alijs circa ſcrupuloſas q̄ſtiōes ſuas dare ꝯſiliū tāqͣꝫ int̓rogatio fiat eis de ignotꝭ nec exꝑtis. ¶ Cōtinentia deniqꝫ dat paſtorali doctori vt nec ī ſe lubricitatē ad mittat. nec ad illā auditores alliciat. Atue ro mulierꝭ vox/ facies/ geſtꝰ/ qͣſi tede ſulphu ribꝰ illite audiētes ⁊ ſpectātes adurūt faci lit̓ ⁊ in pͥuā deſiderioꝝ carnaliū flāmā accē dunt. Sic viroꝝ aliqͥ muliebrit̓ fracti ſine nernis diſcipline/ plus eloqͥo ⁊ geſtibus ef fluunt in laſciuiam. ipſamqꝫ ꝓuocant nul.c.. De. Sermo factus in cōcilio remenſi triūt ⁊ augēt qͣꝫ extinguāt. ¶ Feſtinabaꝫ in ip̄a meditatōe mea ꝑgere poſt hāc triplicē pͥme ꝑtitōis ꝯſideratōeꝫ ad aggreſſuꝫ ſcd̓o ꝑtitōis locuturus de pabulo ſctē ꝯuerſati onis. tū ecce viſa ē aſtitiſſe īduſtrioſa ſedu litas. affirmās nō ſatis eſſe ſi deducant̉ in mediū defectꝰ exiſtētes circa pabulū dn̄ici gregꝭ. niſi ꝑit̓ īuenirent̉ ꝓuiſiōes. ⁊ hͦ tāto efficaciꝰ qͣꝫto ꝑticularius. Uniuerſalia em̄ paꝝ ſꝫ ſingularia multū docēt. At ego duꝫ has ꝓuiſiones ab eadē induſtrioſa ſeduli tate ꝑquirerē (cito em̄ ſecū ſenſi) enūerauit plurimas hic ⁊ in poſterioribꝰ qͣꝝ paucas ante ꝯſpectū ꝯuocatōnis huius celerrime rememorari iuſſit. repetēs crebro. fiat fiat. V Prima prouiſio. ¶ Fiat in pͥmis iuxta p̄miſſa executio de cretal̓ illius q̄ in oī metropolitana eccl̓ia ſcholā theologie ꝯſtituit. Nec videt̉ ſcho la mēdicātiū ſatis eē. Expediret āplius vt hec inſtitutio cuiꝰ qͦtatōeꝫ ſic̄ ⁊ aliaꝝ/ dn̄is iuriſtis linqͦ/ extēderet̉ ad eccl̓as cathedra les ⁊ alias collegiatas notabiles. ſic ꝙ vna p̄bēda eſſet ad officiū hͦ ſalutifeꝝ ſpālit̓ ⁊ ir reuocabilit̓ applicata. Quēadmodū dn̄s noſter Bn̄dictus ꝓcurāte p̄ceptore meo ī clyto dn̄o Cameracen̄. ꝯſtituerat. ſꝫ neſcio quo pacto/ tā ſctm̄ opus ē medijs vt dicit̉ manibꝰ elapſum ē. Cōcedebat̉ vt legētes ⁊ ſtudētes ꝑciꝑent certis diebꝰ ⁊ horis diſtri butiōes qͦtidianas. hac rōne qͣ intendētes tꝑalibꝰ eccl̓ie cōmodis ſine vlla ꝯͣdictōe re cipiūt Expediret inſuꝑ vt monaſteria no tabilia/ nō careret viris docetibꝰ ſuos reli gioſos etiā ab adoleſcētia/ mēditari in lege dn̄i die ac nocte. Alioqͥn poſtmodū in ip̄o ocio ſuo qd̓ ꝯtēplatōi deditū eſſe ꝯuenit/ q̄ liter exercebunt̉ ad diuīa? Tenēda deniqꝫ eſſet decretal̓ ꝓhibēs ip̄os audire leges vl̓ phiſicā. artes .ſ. pͣcticis negocijs accōmo das. Nā apud eos q̄ ſcīa magis qͣꝫ theolo gia deberet vel doceri vel cognoſci? Secunda prouiſio. ¶ Fiat āplius apud ip̄os qͥ ſe p̄dicatōnibꝰ exponunt/ examinatio pͥus circa generalia nr̄e fidei. ⁊ circa p̄cepta ⁊ mores. vt cogno ſcat̉ ſi talia p̄dicare nouer̄t. ⁊ ad ea pͥncipa liter p̄dicāda. ſecluſis fabulis anilibꝰ ⁊ lu dicris cōpellant̉. Arceat̉ inſuꝑ tā general̓ licentia apud qͦſdā religioſos qͥ ꝓtinus vt aliqͥs ſciuerit duo verba ꝓferre volubilitate lingue. intronizāt eū in cathedra p̄dican di. Inſtruant̉ deniqꝫ nō detrahere ſuꝑiori bus abſentibꝰ in ſubditoꝝ pn̄tia. Nā hoc agere qͥd ꝓficit niſi ad ſubuerſionē audito rum. apud quos inde nutrit̉ rebellio. mur mur. odiū. impatiētia. ꝯtumacia. ꝓteruia ⁊ detractōis libido. cuius ſignū ē. quia extol lunt ſe detractores hmōi. qͣſi ſoli ſint qͥ ve ritatem audeāt palaꝫ dicere. Doceat̉ ppl̓s ecōtra obedire p̄poſitis ſuis etiaꝫ diſcolis oſtendendo/ ꝙ dn̄s regnare facit malos et hypocritas ꝓpter peccata populi ⁊ in eoꝝ graueꝫ pena. Sic habeat p̄dicator lingua ⁊ linguā. Linguā ꝓ ſubditis ⁊ linguam ꝓ dominis ⁊ p̄latis. ¶ Tercia prouiſio. ¶ Fiat rurſus ꝓuiſio ſufficiens curis paro chialibꝰ. vt ſibi poſſint de pabulo p̄dicati onis ꝓuidere. ſicut inſtitutio pͥor habuerat que apud multos adhuc obſeruat̉. vbi mē dicantes nō abundant. Sic etiam in qua libet parochia cura ſpālis iuxta ſacros ca nones de inſtructione paruuloꝝ p̄ſertiꝫ in moꝝ diſciplina ẜm pͥmitiua nre religiōis rudimenta. Eccl̓ie ſiqͥdem reformatio (ſic̄ quidam ait) debet inchoari a paruulis. qm̄ cius deformatio venit ab eis praue ⁊ nequi ter inſtitutis. Quāobrē fiat ſicut p̄tactū eſt ꝓuiſio ſufficiens aliqua ꝓ mgr̄is. fiat ꝓ p̄ dicatoribꝰ idoneis. ſi ſint ſeculares de p̄bē dis. ſi mendicātes aliunde ꝑ p̄latos ⁊ cura tos. qͣtenus ad pietatē magis qͣꝫ ad q̄ſtum ſuam valeāt attentōeꝫ ordinare. Itaqꝫ ſiꝓ curatoribꝰ/ ſi aduocatis/ ſi alijs practican tibꝰ aſſignant̉ ſedulo penſiones certe ⁊ ma gne qͣꝫuis aliūde lucrent̉/ qͣliter non abſur dum erit nō magis hoc fieri ꝓ laboranti bus gratis ad ſpiritalē ouium dn̄icaꝝ nu tritōeꝫ dū exercēt officiū/ qd̓ de neceſſitate mōſtrauimus annexū eſſe paſtorali digni tati? ¶ Sꝫ īproperādo dicūt nōnulli p̄lato rū. Cur inquiūt vos theologi maxīe docto rati/ nō p̄dicatis? cur ſtatis in ſtudio vl̓ in cameris tota die ocioſi? Cur talentum ſcīe vob̓ collatū retinetis? Accipiāt ſic loquen tes verā hāc ꝓ multis rn̄ſionē Nemo nos ꝯduxit. neqꝫ licētia magr̄alis in theologia dat obligatōeꝫ p̄dicādi. ſꝫ on̄dit idoneita tē / quā exercere nō tenent̉ niſi velīt vl̓ aliū de mittantur cum mercede ſua. Addito ꝙ plus ſollicitudinis ⁊ temꝑis apponet ali quis predicator verbi dei in vno ſermone Dn̄ica ſecūda poſt paſca XLII rite componēdo/ retinēdo ⁊ ꝓnūciādo. qͣꝫ aduocatus vnꝰ ꝑ ml̓tos dies pr̄ocinādo. Cur gͦ ſua mercede cariturus ē recipienda ab illo cuiꝰ debitū exercet officiū ⁊ n̄ ſolū a ppl̓o? Hoc igit̉ fiat fiat Qd̓ audaciꝰ ītro duxi. qꝛ me ſentio ab oī ſpecie qͥſtus alienū cu ſatis iā habeā dei dono de bonis eccl̓ie. vt ponā ſine ſumptū alieno euangeliū. Quarta prouiſio ¶ Fiat poſtrēo qͦ ad hͦ publicatio qͦrundā tractatuloꝝ cōpoſitoꝝ vel cōponēdoꝝ vel qui iā forte cōpilati ſunt in qͥbꝰ general̓ te nor nr̄e fidei ⁊ p̄ceptoꝝ ⁊ ſacr̄oꝝ cuꝫ ſil̓ibꝰ ꝯtineāt̉. qͣtinꝰ ī eis ſacerdotes ⁊ curati ſim pliciores/ legere poſſint ⁊ īſtrui qͥd ip̄i ſci re qͥd alios docere debeāt. docere ī quā etiā ꝑ ſcpͥturā talē ſi nō alit̓ cogͦuerint. Cōpelli qͦꝫ poterūt/ talia ſuis expēſis exēplaria ſibi cōꝑare. quēadmodū fit de ſtatutis hūaniſ ſynodalibꝰ/ ꝓ cura tꝑaliū ⁊ hͦ niſi forſan a liunde charitas abūdās p̄latoꝝ indigētie pauꝑioꝝ ſubuenire voluerit. ¶ Hic īſeri po tuiſſet de lectōibꝰ ſacris legēdis ad mēſam eccl̓iaſticoꝝ ⁊ p̄ſertī p̄latoꝝ. Itē de cohibē dis q̄ſtoribꝰ iſtis laxātibꝰ linguas ſuas ad falſitates ⁊ ineptias. Sꝫ hec interī ſuffici ant de ꝓuiſionibꝰ circa pͥmā ꝑtitionē. ⁊ ſu as ꝯſideratō es ita cōmemoratas. Secunda partitio principalis. Udiſtis p̄ſtātiſſimi viri pr̄es ⁊ frēs quēadmodū diximꝰ ali qͣ de paſcēdis ouibꝰ/ pabulo p̄dicatōis docte. dādo aīaꝫ ꝓ priā ẜm portōꝫ vl̓ vī rōnalē ꝓ cis. nec ſuꝫ neſciꝰ qͣꝫ ml̓to pl̓a ⁊ altiora dici potuerāt. ſꝫ ſupplebit īꝑfectū meū / ditiſſi ma vr̄e ſapīe magnitudo. Nūc pͥuſqͣꝫ ꝯuer tat̉ or̄o ad aliū modū paſcēdi oues ẜꝫ por tionē iraſcibilē aīe ⁊ hͦ exēplo ſctē ꝯuerſatio nis. dicat̉ id qd̓ obtigit mihi ī ip̄a medita tione mea. dū circa hͦ eloqͥ recogitarē duce vel comite īduſtrioſa ſedulitatē. Circūuol uebā ocl̓os mee ꝯſideratōis ꝑ ouilia varia eccl̓ie militantis. Illic aſpexi viros paſto res habitātes in caſul̓ ⁊ portatilibꝰ taber nacul̓. ſciētes h̓ ſe nō hr̄e ciuitatē manētē ſꝫ debere futuram inqͥrere. Illic ſil̓r viſe ſunt oues rōnales gregis xp̄i ſignate oēs ſigno ihau de ſanguīe agni. Sꝫ heu ꝑicula. heu ſeductores. heu mille nocendi artes. mille mouēdi diſcrimina. q̄libet ouis ſuoſ patit̉ hoſtes. ſuas īſidias. ſua certamīa. Hāc ve pres ſpīe ſenteſqꝫ dilacerāt. hāc eſtus vrēs hāc bruma rigēs diſcraſiāt. hͦ īfixa ē ī limo ꝓfūdi. hec ex altꝭ rupibꝰ p̄ceps ruit. adherꝫ huic vet̓na ſcabies. alteri ꝯtagioſa ſociētaſ morbū affricat. ſicqꝫ faſcinatio morbidaꝝ trāſit ī teneriores agniculos. Deniqꝫ quid ouibꝰ miſeris erit tutū. qn̄ (iuxta ꝓuerbiuꝫ grecū) lupi fungunt̉ officio paſtoꝝ. Ul̓ cer te paſtores ꝟſi ſunt in lupos qͥ nō ꝑcūt oui bus. An nō lupus tyrānus rapax qͥ lanā ⁊ lacouiū/ īmo carnes ⁊ oſſa ꝑ violētā exacti onē ſurripit caſſat ⁊ oppͥmit? An nō lupuſ tyrannus fallax qͥ lanā ⁊ lac ouiū carnes ⁊ oſſa ꝑ aſtutiā ꝓcurationū ⁊ aduocationuꝫ ſurripit caſſat ⁊ deijcit? An nō demum lu pus/ tyrānus vorax qͥ lanā ⁊ lacouiū. car nes ⁊ oſſa ꝑ gulā ⁊ luxuriā ſurripit caſſat ⁊ inficit? Et vbi iam obſecro tales lupos ra paces fallaces ⁊ voraces nō poterꝭ īuenire qͥ rapiūt qͥ fallūt qͥ deuorāt. Rapiūt cauil lādo. fallūt litigādo. deuorā luxuriādo. au diamus ex ezechiele veterē ſummi paſtoriſ q̄rimoniā. Lac comedebatꝭ. ⁊ lanis oꝑie bamī. qd̓ craſſuꝫ erat occidebatꝭ. grege aūt meū nō paſcebatꝭ. qd̓ īfirmū fuit nō ꝯſoll daſtis. ⁊ qd̓ egrotū erat nō ſanaſtꝭ. qd̓ ꝯfra ctū ē nō alligaſtꝭ. ⁊ qd̓ abiectū ē nō reduxi ſtis. ⁊ qd̓ ꝑierat nō q̄ſiſtꝭ. ſꝫ cū auſteritate ī perabatꝭ eis ⁊ cū potētia. ⁊ reliqͣ ī hāc ſnīaꝫ Iuxta q̄ ꝓ cōplemēto nr̄e huiꝰ ſcd̓e ꝑtitio nis īduco tres ꝯſideratōes cū. xij. ꝓuiſio nibꝰ qͥs induſtrioſa ſedulitas recēſuit. Lōſideratio prima. ¶ Bonꝰ paſtor neqͥt aīam dare ꝓ ouibꝰ ẜm vim iraſcibilē. niſi pͥus ſtuduerit eijcere ty rānidē rapacē q̄ ē lupꝰ auaricie. Inſtituēs itaqꝫ paulꝰ veꝝ paſtorē docuit hoſpitalē eē debere ⁊ nō turpis lucri cupidū. Sꝫ quō daret hoſpitibꝰ ſua qͥ tollere ſatagit aliēa. qͥ qꝫ raptoribꝰ alienis nō obſiſtit. Uideat̉ gͦ qͥd admonet hͦ loco īduſtrioſa ſedulitas. ¶ Prima prouiſio. ¶ Fiat inqͥt reformatio hoſpitaliū. hoc eſt em̄ de cura paſtoris. fiat hec reformatio tā in temꝑali qͣꝫ in ſpūali regimine. ne illic cu ra paupeꝝ negligat̉. p̄ſertim ad ſalutē aīaꝝ ſuaꝝ in patiētia ⁊ pnīa ꝯgruiſ. ⁊ ī ſacr̄oꝝ ſu ſceptōe. qͣlis fructꝰ eſt in hoſpitaliū funda tiōe pͥncipalit̓ intētus. Expediret qͦꝫ ſic fi Sermo factus in cōcilio remenſi eri in quolibet hoſpitali. qͣliter obſeruat̉ pa riſius. vniformit̓ ſatis ad decretalē de ad uocandis pͥus medicꝭ aīaꝝ qͣꝫ corpoꝝ. Il lic ꝯfeſtim vt aliqͥs egrotus q̄rit̉ introduci pͥus intra ianuā ꝯfitet̉ ⁊ abſoluit̉ Erit in ſuꝑ ꝓuidenduꝫ apud ꝓfeſſos ⁊ ꝓfeſſas in hmōi religionibꝰ ſicut etiā fieri ꝯſueuit in alijs oībꝰ qͣtinus tria vota ſua cuſtodiant obediētie. pauꝑtatis. ⁊ caſtitatis. Nā inue niunt̉ ibi appropriatōnes manifeſte ſicut apud ſeculares. ſed eos exterrere debuerat mors ananie ⁊ ſaphire. Quid īſuꝑ ſibi vo lūt tot diſcurſiones eoꝝ ꝑ domos ſeculari um? Et o vtinā nulla ſint monaſteria mu lieꝝ/ que facta ſunt ꝓſtibula meretricū ⁊ ꝓ hibeat adhuc deteriora deus. Secunda prouiſio. ¶ Fiat amplius ꝓuiſio ꝯͣ tyrannides vari as ⁊ opp̄ſſiōes miſerabiles ⁊ īdignas pau peris ppl̓i. maxīe eius qͥ ſubditus ē eccl̓ijs ⁊ hͦ ꝑ p̄dones domeſticos. ꝑ familiares ini micos ſub vmbra ſecularium dn̄oꝝ. Has opp̄ſſiōes videre facilius ē in rebꝰ qͣꝫ expo nere ſermonibꝰ. Ꝙ ſi mouent̉ paſtores ex atrocitate reꝝ ꝓuidere. qͣlis erit ſermo meꝰ qui iacētes eoſ ⁊ torpentes valeat excitare? Moueat eos recogitata ⁊ lecta ꝯſtās auto ritas Ambro. vt cui ſuccedūt in ſil̓i digni tate/ uccedāt ī pari ꝯſtātie ſtabil̓ inflexibi litate. Uideant paſtores/ ne odioſi mores ſui fetentes corā deo ⁊ hoībꝰ/ dent hāc cau ſam grauaminis pauꝑis ſui gregis. ¶ Tercia prouiſio. ¶ Fiat vlterior ꝓuiſio ne pauꝑibꝰ ſua bōa auferant̉ vel detineant̉. Hec ſunt ea bōa q̄ viris eccl̓iaſticis ſuꝑſunt. vltra ſimplicem victū ⁊ veſtitū iuxta decentiā ſui ſtatus in eccl̓ie republica. Notiſſima ē hͦ loco/ ſꝫ du riſſima Bern̄. atqꝫ Hiero. ſnīa. qͥ retētiōeꝫ hmōi vel luxurioſam ꝓfuſionē/ nō dubita uerūt ſacrilegiū. īmo oī ſacrilegio ⁊ dep̄da tione dānabiliorē appellare. Uideāt eccl̓a ſtici. ne forte ob hͦ iuſto dei iudicio ꝓueni ant rapine eiꝰ ⁊ ꝯculcatōes indigne ⁊ iuri dictionū ſuaꝝ vſurpatiōes. qꝛ qn̄qꝫ qd̓ nō hꝫ xp̄s/ tollit fiſcus. ⁊ qd̓ ſubtrahit̉ egeno rapit p̄do. Hoc em̄ ē veteris ꝓuerbij ſnīa ꝙ abdita vulpiū/ fiūt rapine lupoꝝ. vt qͥ p̄ datus fuerit/ p̄det̉ ⁊ ip̄e. ¶ Hic inſuꝑ ꝓui dendū erit de celeri teſtōꝝ cōplemēto non īpedimēto ꝑ eos qͥ accelerare debuerāt. eccleſiaſticos curiales loqͦr ꝑ qͦs abuſus īcre dibiles fieri memorant̉. ita vt nec fidel̓ in ueniat̉ in teſtō huius vel illius. ¶ Quarta prouiſio ¶ Fiat demū ꝓuiſio circa eccl̓ias ꝟſas in diſſipatōneꝫ. qͦꝝ pͥmitus extitit magnifica fundatio. qͣtinus in eis ẜuitores aſſignent̉ iuxta facultatē reddituū. vel cū alijs vniā tur. aut ex toto caſſent̉ ne ſint hmōi benefi cia depauꝑata/ plꝰ in ſcādalū ⁊ opprobriū. qͣꝫ in dei laudē ⁊ ppl̓i edificatōꝫ. ſic̄ in prio ratibꝰ nōnullis exꝑimur. HHis itaqꝫ ſubue nire fundatōibꝰ antiqͥs ſanctiꝰ eſſet atqꝫ ſa lubrius qͣꝫ fundare nouas eccleſiolas/ vo lendo ſibi facere nomē. ¶ Sup̄ modū ꝯue nit occurrere tāte tāqꝫ fede ⁊ abiecte pauꝑ tati. īmo mēdicitati curatoꝝ in locis pluri: mis/ qui tn̄ poſiti ſunt in ordīe eſſentiali ⁊ hierarchico eccl̓ie militātis/ tāqͣꝫ minores. p̄lati. ⁊ diſcipuloꝝ ſucceſſores qͥbꝰ tn̄ nulla ob egeſtatē ſuā reuerētia vel obediētia dat̉ a ſubiectis ouibꝰ. qꝛ nec inueniunt̉ viri ſuf ficiētes qͥ talibꝰ parochijs ſic ī egeſtatē ver ſis. velint ꝑſonalit̓ deẜuire. Quid ꝙ addū tur eis frequēter a paſtoribꝰ craſſis vl̓ offi ciarijs ſuis ip̄is volētibꝰ onera oneribꝰ ci tatōes angarie talliatōes. ita vt liberior ſit iā laycoꝝ qͣꝫ eccl̓iaſticoꝝ taliū cōditio. nec iā vt ppl̓us ſic ſacerdos/ ſꝫ liberior ⁊ hone ſtior ppl̓s qͣꝫ ſacerdos. Qd̓ ſi tales deẜuiē tes parochijs ſint tm̄mō vicarij religioſoꝝ vel canonicoꝝ vel ꝑ ꝓprios curatos ſubſti tuti/ cogant̉ ip̄i pͥncipales de ſufficiēti vite ſuſtentatōne ꝓuiſionē aſſignare. ne alijs in penuria laborantibꝰ/ ip̄i in ocio totū diripi ant. fiat hoc fiat. Cōſideratio ſecūda ¶ Bonus paſtor neqͥt aīaꝫ ſuā dare ꝓ oui bus ſuis ẜm vim iraſcibilē ſi retinet vel in ſe vel in ſuis tyrānidē deceptricē q̄ ē lupuſ fallacie. Iubet apl̓s. Ep̄s qͥ paſtor ē/ ſit do mui ſue bn̄ p̄poſitus. Aliter em̄ ſicut idem arguit qͣ rōne diligētiā hēbit eccl̓ie dei qͥ re gere ꝓpria neſcit domū? Domus aūt p̄lati curia ē hn̄s miniſtros familiares ⁊ officia tos ꝓ reddēdo vnicuiqꝫ bona ⁊ ſimplici fi de qd̓ ſuū ē nō ad ſpoliatōeꝫ ſꝫ correctiōeꝫ nō ad corruptōeꝫ ſꝫ edificatōeꝫ. nō ad mul tiplicādū lites ſuꝑ lites. ſꝫ ad cōpēdioſum pacis ſtabilimentū. Sicut aūt charitas ī cipit a ſe/ ſic ⁊ reformatio debꝫ inchoari vt Qn̄ica ſcd̓a poſt paſca ¶II pͥmo fiat iudiciū a domo p̄lati. ſic̄ fit in v niuerſo a domo dei ne p̄terea ꝯtīgat obijci p̄lato. medice cura teip̄m. Et illud apoſto li. Qui p̄dicas nō furandū furaris. immo ⁊ ſacrilegiū facis. ¶ Prima prouiſio. ¶ Quo circa ſuadet īduſtrioſa ſedulitas vt fiat efficax n̄ v̓bal̓ ꝓuiſio ꝯͣ aſtutiſſimā illā īmo ſepe aꝑtā tyrannidē ꝓmotoꝝ ⁊ ꝓcura toꝝ ī āgarijſ⁊ citatōibꝰ q̄ oīa cū īiuſtiſſime cōpti fuerit cōmiſiſſe gͣtꝭ abſcedūt a q̄rela. nec iā gͣtis qꝛ recipiūt expēſas ab innocen tibꝰ abſolutis. deqꝫ calūnijs ꝑuerſiſſimis. de diffamatōibꝰ p̄terea crudeliſſime īpoſi tis ip̄i mercedē qͥ eis male ꝟtat̉ recipiunt. Ceſt ledroyt de laporte bādet. Eſt hͦ p̄cor eq̄taſ. nōne claudicat hec diſceptatio? Eſſꝫ nōne iuſtiꝰ vt hmōi ꝓcuratores ꝑciperēt ſtipēdia laboris ſui a dn̄is ſuis vl̓ p̄latꝭ qͥ deberēt ſubditꝭ dar̄ iuſticiā qͣꝫ ab īnocētibꝰ ſic vexatꝭ: Ue qͥ ꝯdūt leges iniqͣs ait dn̄ſꝑ Eſaiā. ⁊ ſcribētes īiuſticiā ſcpͥſer̄t vt oppͥ merēt in iudicio pauꝑes ⁊ vi facerēt cauſeᵗ hūiliū ppl̓i mei. vt eſſent vidue p̄da eoꝝ/ ⁊ pupillos diriꝑent. Notet̉ h̓ iuramētū qͣle debitū ē p̄ſtari ꝑ aduocatos. ꝑ ꝓmotores. ꝑ notarios. ꝑ ꝓcuratores. p̄ſertim vt nihil agāt vel foueat qd̓ iniuſtū eſſe vl̓ credide rit ab initio vel poſtmodū comꝑerint. Secunda prouiſio. ¶ Fiat inſuꝑ abbreuiatio. tā diſpēdioſaꝝ li tiū. moderatio tot excōicatōnū tā a iure qͣꝫ ab hoīe fulminataꝝ. Et hͦ nōnūqͣꝫ ꝓ defen denda ſcū recuꝑanda re modica paꝝ vtili vel ꝓphana. cū tn̄ baculus iſte pͥmitus fu erit inſtitutꝰ a xp̄o tāqͣꝫ duriſſimuꝫ ſūmūqꝫ ſuppliciū qͦ nolentes eccl̓am audire plecti deberēt. Ꝙ ſi eccl̓iaꝫ nō audierit inqͥt xp̄s ſit tibi ſic̄ ethnicus ⁊ publicanꝰ. Nūc apd̓ qͦſdā tal̓ regnat ſtoliditas/ qͣlis apd̓ illū vt muſcaꝫ abigeret frōte ꝓximi ictu ſecurꝭ excercbrauit eū. Itaqꝫ tēꝑal̓ incōmoditas vix reputari dꝫ muſca pūgens ꝑ reſpectuꝫ ad et̓nā ſalutē quā auferūt aliqn̄ ꝑcuſſiōeſ iſte ꝑ excōicatiōes grauiſſimas q̄ vt in ali quē ceciderint vix abijci pn̄t/ trahentibꝰ de vna in aliā lupis curie rapacibꝰ. ¶ Tercia prouiſio 6 ¶ Fiat āplius obẜuatio decretaliū ꝓhibē tiū ne det̉ aliqͥd oīno in ſpūaliū admīſtrati on aūt ſaltē adhibeat̉ moderatio tā in col latōibꝰ ordinū qͣꝫ bn̄ficioꝝ in approbatōi bus ſacerdotū officiare debentiū. In ſigil latiōibꝰ qͦꝫ ⁊ multis ſil̓ibꝰ plus ad q̄ſtū ſic̄ dicūt aliqͥ qͣꝫ ad ſpiritalē ꝓfectū ſuꝑ īp̄oſitꝭ Exequant̉ ſaltē iſta tali mō ꝙ ab oī ſpē ma la ſymoniaci ſcādali ſemet abſtineāt. ¶ Quarta prouiſio ¶ Fiat vlteriꝰ correctio ſubditoꝝ ẜm qͣlita tē delictoꝝ ⁊ plꝰ ad emēdatōꝫ ſuā ⁊ timorē alioꝝ/ qͣꝫ ad pecuniarū exactōeꝫ. q̄ gregem ſimplicē ſcādalizat frequētiꝰ qͣꝫ edificat. ꝙ ſi delicti qͣlitas exigat īponere penā pecūia riā exponat̉ illa ī pros vſus māifeſte. ne pͥſ ad auaricia paſtoꝝ qͣꝫ ſubditoꝝ correctōeꝫ exacta videat̉. Addimꝰ hͦ incident̓ de iura mētis terribilibꝰ exactis ꝑ officiales. ⁊ a cu rialibꝰ officiatos dū examināt aliquem cri minoſuꝫ ſuꝑ dicēda vitate. qͥbꝰ tn̄ iuramē tis deferre nolūt ſeu credere. qͣlia etiā viola tū iri fore ꝓbabiliꝰ qͣꝫ oppoſitū ſuſpicant̉. Hic nōne laq̄us eſt manifeſte ac crudeliſſi me ꝑditōis aīaꝝ? Cuꝫ inſuꝑ dicat apl̓s. ꝙ oīs ꝯtrouerſie finis eſt iuramentū. Conſideratio tercia ¶ Bonꝰ paſtor neſcit aīaꝫ ſuā dare ꝓ ouibꝰ ſuis. ſi in ſe vel in ſuis/ tyrānidē voracē nu trit q̄ ē lupus gule atqꝫ luxurie. Sobriū qͥ dē nec multo vino deditū. nec p̄terea biga mū iubet apl̓s ep̄m inſtitui. ꝓhibēs ex ꝯſe quēti crapuloſas comeſatiōes. potꝰ ad eqͣ lia. meretricatōes ſordidas/ dare ſymbola. frequētare tab̓nas qͣſi nō eis domꝰ ſint ad comedendū. aut velut hiſtrionū more nul libi peius habeant qͣꝫ in domo. ⁊ q̄ illic de tractōes bōe deus. qͣles gonliardie. qͣꝫta in vitā hoīuꝫ bn̄ viuētiū ⁊ ſobrioꝝ deriſio. qͥ riſus luſus ⁊ geſtus indecori vſqꝫ ad ſcan dalū viliſſimoꝝ mancipioꝝ vel muliercu laꝝ ſibi miniſtrantiū ſciūt qͥ viderunt. Prima prouiſio Io ¶ Qua in te ꝯſulit induſtrioſa ſedulitas/ vt fiat pͥmo reſtrictio frugal̓ tāte varietatis ⁊ ml̓tiplicitatis ferculoꝝ ſūptuoſiſſimoꝝ in eadē mēſa vſqꝫ ad nauſeā ⁊ ꝓdigā vaſtatio nē eaꝝ reꝝ ex qͥbꝰ multi vētres paupeꝝ pa ſci poſſent. Sileamꝰ h̓ de egritudinibꝰ īde naſcentibꝰ. de hebetudine mētis. de ſubuer ſiōe rōnis. de occaſiōe rapacitatis. de tꝑis qd̓ p̄cioſiſſimū ē ꝯſumptōe. Cōſideret̉ ini dD Sermo factus in concilio remēſi quitas illa qͣlis qͣꝫtaqꝫ eſt apd̓ eccl̓iaſticos viuētes ex laboribꝰ ⁊ oblatiōibꝰ paupeꝝ. q ita luxuriant̉ qͣſi gratiſ obuenerīt ſibi. qͣſi p̄ terea ad nihil aliud nati fuerint. diligenti qͦꝫ paſcunt̉ apud eos ⁊ carius aliqn̄ canes qͣꝫ pauꝑes. Nec iſta dicunt̉ vt laudet̉ in pͥ latis ꝑſonis eccl̓aſticis ſordida tenacitas honeſtati hoſpitalitatiqꝫ ꝯͣria. ſꝫ aſſit fruga litas liberalis q̄ nō ẜm inanē iactantiā aut opinionē ꝓdigoꝝ. ſꝫ ẜm ꝯſcīe v̓tuoſe iudi ciū mēſuret̉. Utꝝ v̓o pēſata tēpoꝝ moder noꝝ qͣlitate/ ſit expediētius p̄latos ſplēdere in ornatibꝰ exterioribꝰ. vl̓ ducere vitā pau peꝝ xp̄o ⁊ apl̓is ꝯformē in nuditate aut vi litate veſtiū alio loco deductū eſt. Secunda prouiſio. ¶ Fiat āplius honeſta reſtrictio talis pom pe in ml̓titudine oneroſa ⁊ incōpoſita tot ſeruitoꝝ tot eqͦꝝ ⁊ muloꝝ ꝯſumentiū opes ſine mēſura ſine fructu. Adde ꝙ enutrit ho mines iſtos comatulos ⁊ adoleſcentes la ſciuos ocioſitas peſſima doctrix. Nā mul ta mala docuit ocioſitas ait ſapiēs. cui pe ſime comites/ ebrietas ⁊ crapula ꝯiūgunt̉ Ad qͥd alid̓ iſti tūc ſtudēt/ niſi vl̓ īſidiari a liene pudicicie. ꝓdigi ſue. l̓ luſibꝰ illecebra libꝰ occupari? Hinc illa adinuentio de for miſſima habituū varioꝝ. hinc iuramenta blaſphemie ⁊ ſil̓ia. hīc luſus taxilloꝝ ⁊ ſil̓iū ꝓhibiti. hinc oīa deniqꝫ tollentia moꝝ ho neſtatē. Subditi ꝟo ceteri/ qͥd faciūt/ niſi qd̓ viderint familiā ſui paſtoris facientem imitāt̉ certe ⁊ libent̓. aut qͣ frōte iuberet pa ſtor crapulā ⁊ luxuriā a ſubditꝭ eijci/ qͥ aſſi due corā ocul̓ ⁊ ī penetralibꝰ ſuis illa ītuet̉ ⁊ gaudet exerceri. Prouerbiū ē. Qualis re ctor ciuitatis/ tales ⁊ ihabitātes ī ea ⁊ mo bile mutat̉ ſꝑ cū pͥncipe vulgus. ¶ Tercia prouiſio. ¶ Fiat obẜuatio ieiunioꝝ ab eccl̓a ſtatuto rū ꝯſtātior apud diuites ⁊ potentes p̄ẜtim eccl̓iaſticos. apud qͦs ꝓhdolor ꝟſa ſunt iā velut in deriſum. cū ſoli fere pauꝑes atꝫ ru ſticani ieiunēt. qͥbꝰ vix ē panis cibarius re lictus ad ſaturitatē ſufficiens. ¶ Quarta prouiſio E ¶ Fiat inqͥſitio diligens ⁊ cauta ſuꝑ pctīs enormiſſimis qͣlia cōmēorat apl̓s in pͥnci pio ad Romanos. qͥbꝰ corrupit heu oīs ca ro viā ſuā pluſqͣꝫ zodoma ⁊ gomorra. ⁊ hͦ ſi ne dr̄ia ſexus aut ordīs aut gͣdus aut gene ris/ aut etatis aut religionis ſacre aūt mr̄i monialis vīculi/ aut affinitatis ſpūal̓/ aut ꝑtiū corꝑis honeſtaꝝ. Credite fodientibꝰ ꝑietē ꝑ diſtrictā inqͥſitiōeꝫ in foro pnīali. qͥ hn̄tes obſtetricādi ſcīaꝫ. educūt colubruꝫ tortuoſuꝫ ⁊ vidēt abominatōes peſſimas q̄ fiūt. Credite īquā qꝛ ꝓuidēdū eſſet oīno cū effectu ⁊ diſcretiōe ꝯͣ tātā familiaritatē ī cubilibꝰ ⁊ alibi quā exercēt parētes vtriqꝫ cū vtraqꝫ ꝓgenie ⁊ affines affinibꝰ in ado leſcentia. ſeneſqꝫ cū iunioribꝰ. tā in religiōe qͣꝫ in ſcolis ⁊ alibi. Dubitauerī ꝓrſus. ſi nō deteriores mores trahūt aliqn̄ pueri ⁊ pu elle hac occaſiōe in ꝑentū domicilijs ⁊ reli gionū ⁊ ſcholarum ꝯtubernijs/ qͣꝫ facturi erāt in ꝓſtibulis lenonū vel meretricū. Et hec interim dicta ſint de ſcd̓a ꝑtitōe pͥnci pali oꝑbꝰ dicta firment̉. Fiat fiat. Tercia partitio pri cipalis. Andē reliquū ē ꝓ cōplemē to ſuſcepte cōmonitōis ali qͥd dicere ꝓ tercia ⁊ vltīa ꝑ titōe de paſcēdis ouibꝰ pa ſbulo charitatie ſubuētōis/ dādo aīaꝫ qͦ ad vī ꝯcupiſcibilē ꝓ eis. ¶ Et qͥdē nō īuenio pabulū charitatis ⁊ gr̄e me liꝰ efficaciꝰ ve tradi poſſe gregi xp̄i/ qͣꝫ ꝑ de bitā collatōeꝫ ſacr̄oꝝ. Illic qͥppe gr̄a ꝯfert̉ in ſuſcipiente/ v̓tute oꝑis oꝑati hͦ eſt vltra vel ſupͣ meritū ſuſcipientis/ in v̓tute meriti xp̄i inſtituētis ſacr̄m ⁊ illd̓ ſpūali pͥuilegio ditātis vt inde opus pͥuilegiatū nominet̉. ¶ Cōdecet p̄terea vt mīſter ſacr̄oꝝ tūc ma xime ſe diſponat ad gr̄aꝫ/ dū eā ſuo miniſte rio ſtudet apud ſubditas oues trāſfunde re. Alioqͥn iuxta ꝓbabilē ſꝫ formidabilē qͦ rundā doctoꝝ ſnīam ip̄e nouo ſe pctī laq̄o ſtringit. ¶ Propoſuerā v̓o velut in an̄cedē tibꝰ. ita ⁊ h̓ reducere terciā hāc ꝑtitōneꝫ ad tres ꝯſideratōes pͥncipales/ on̄ſurus in pͥ ma de pabulo ſalutaris gr̄e ꝑ ſacr̄m baptiſ mi. ꝯfirmatiōis ⁊ euchariſtie. Baptiſmus em̄ generat. ꝯfirmatio roborat euchariſtia cōplementū p̄ſtat. In ſcd̓a de pabulo ſalu tarꝭ gr̄e ꝑ ſacr̄m pnīe qd̓ lapſos reꝑat. mor tuoſqꝫ viuificat. In tercio de pabulo ſalu taris gr̄e ꝑ reliquū triplex ſacr̄m .ſ. ordinis mr̄imonij. ⁊ extreme vnctōis. Sꝫ p̄occu pauit induſtrioſa ſedulitas breuitatē dili gens. ⁊ allegās ſufficere ſi ꝓuiſiōes idonee Dnica ſcd̓a poſt paſca XLIII ſaltē a iqͦ vſqꝫ ad duodenariū nūerent̉. ¶ Prima prouiſio. G ¶ Quāobrē dic inqͥt vt fiat pͥmo diligēs ex aminatio illoꝝ qͥ mīſtraturi ſunt ſacra. ne forte ſint igͦrātes formā neceſſario reqͥſitaꝫ in collatōe huiꝰ vel illiꝰ ſacr̄i. ac ꝓinde nihil agāt ſeu ꝯferāt. Exꝑtū ē crebro multos ex ꝯfeſſoribꝰ ꝑ igͦrantia culpabilē forme ſacr̄a lis nō vera dare ſacr̄alē abſolutōneꝫ. Sic obſtetrices aut laici/ baptizare qn̄qꝫ putā tes ꝑuulos de qͦꝝ morte dubitat non vere baptizāt. qꝛ forma debita ⁊ a xp̄o inſtituta nō vtunt̉. Sic inuēti ſunt qͥdā ex p̄latꝭ nō nūqͣꝫ erraſſe in collatōne ordinū ex defectu vel forme vel materie vel intentōis debite/ ita vt ſuppleri vel de nouo fieri neceſſe fue rit ea q̄ pͥus acta credebant̉. Secunda prouiſio. ¶ Fiat admīſtratio ſacroꝝ oīuꝫ ſic̄ apl̓s iu bet de oībꝰ/ honeſte ⁊ ẜm ordinē non in io cis ⁊ ſcurrilitatibꝰ q̄ ad rē nō ꝑtinēt. Errāt hic fatui ⁊ fatue in baptiſmo ꝑuuloꝝ. in ce lebratōe matrimonioꝝ cū vlulatibꝰ īpudi cis ⁊ fedis irriſiōibꝰ. In auditōe at miſſa rū cū qͣꝫta irreuerētia ⁊ indecētia videre qͦti die ē ad oculū. Nōne tāgit̉ altare ꝑ laicos incōpoſitos. comitatos canibꝰ mingētibꝰ ad pallas altaris. Quid de viris eccl̓iaſti cis tꝑe mīſterij ſui in eccl̓ia ⁊ choro. qͣs ibi garrulitates nō videb̓ velut in foro mulier culaꝝ ⁊ reꝝ venaliū ē. qͣs diſtractiōes. qͦs ri ſus. qͦs clamores. ꝓhibēte nemīe ex ſuꝑio ribꝰ. nā ⁊ ſuꝑioreſ culpa par īuoluit. Quid demū de ritibꝰ īpijs illoꝝ qͦs deus op̄s vel corrigat vel male ꝑdat qͥ nedū blaſphemi as ⁊ inſanias falſas exercere. īmo defende re nō verent̉. etiam in eccl̓ijs nobilioribꝰ ⁊ hora miſſe. qͣs palliāt ſub nomīe fatuoꝝ ad uerſus qͣs alias ꝯſcripſimus. ¶ Tercia prouiſio ¶ Fiat collatio ꝯfirmatōis ſacr̄alis freq̄n tior ꝑ dyoceſiꝫ. qꝛ ⁊ ſi n̄ ſit ſꝑ neceſſitatis vt actualit̓ ſuſcipiat̉. ē tn̄ neceſſitatꝭ ne ꝯtēnat̉ ¶ Quarta prouiſio ¶ Fiat auditio miſſaꝝ total̓ diligētiꝰ a ſub ditꝭ/ p̄ſertī diebꝰ dn̄icꝭ ⁊ feſtiuis. ⁊ ī ſuis pa rochijs. Uerſat̉ em̄ in hͦ pͥncipalit̓ p̄ceptū de obẜuatiōe ſabbati. nec excuſat̉ omittēs a violatōe ceſſante cā legitīa. Prouideat̉ h̓ ne inſiſtāt mercaturis ⁊ oꝑbꝰ ſeruilibꝰ tꝑe illo. Itē de recedētibꝰ ſtatī poſt aſꝑſionem aq̄ bn̄dicte vel dn̄ici corꝑis eleuationem. Quid inſuꝑ de multitudīe p̄ceptiua tot fe ſtoꝝ. qͣ vel nō obẜuant̉ ⁊ ita peccat̉/ vl̓ ege ſtati ſubditoꝝ mechanicoꝝ nō ſufficienter ꝯſulit̉/ vel peſſime ocioſitati/ qͥ neſciūt rura les bn̄ vti ianua gradis aꝑit̉. Subintroe unt ꝯſequēt̓ magno agmīe ebrietates. lites luſus īprobi/ expenſe ſuptuoſiſſime. choree plene pctīs ⁊ inſanijs ⁊ carmībꝰ blaſphe mis. īmo ⁊ ꝑ inqͥſitorē dānādis. diſſolutio nes qͦꝫ luxurioſe. ⁊ ad breue v̓bū ſubingre dit̉ malū oē. ita vt qd̓ ꝓ honore dei ⁊ ꝓ aīaꝝ ſalute fuit ſapient̓ inſtitutū/ vtit̉ in ꝯtumē liā eius ⁊ ſalutis detrimentū. Quinta prouiſio ¶ Fiat in vnaqͣqꝫ dyoceſi diligēs electio cō feſſoꝝ idoneoꝝ ꝓ ſacr̄o ſalub̓rimo/ pnīe di gne mīſtrādo In hͦ pͥncipaliſſima ⁊ fere to ta reſidet vtilitas ꝓ pabulo gregis domini ci. Nā ꝑ ſacr̄m hͦ pnīe/ reducunt̉ oues errā tes. ſanant̉ egrote. paſcunt̉ famelice p̄ſertiꝫ ſi ꝯfeſſor ꝓbus/ ſi ꝯtinēs. ſi doctus atqꝫ ſol licitus affuerit. Alioqͥn ſi ſollicitat ad ma lum. vt ſi ad q̄ſtū ſolū mēdicat. ſi negligen ter ignorāterqꝫ ſuꝑ ꝯfitentiū trāſgreſſiōibꝰ inqͥrat/ ſi ꝑ ebrietatē aūt iracundia/ ſigilluꝫ inuiolādū qͦmodolibet effregerit. aut ſi de mū blādiens obſtinatis neqꝫ deſerere pctā volentibꝰ eos abſoluere tēptauerit. Ue ve ſimplicibꝰ ouibꝰ xp̄i a talibꝰ ſacerdotibꝰ qͥ nō iā mercēnarij/ ſꝫ rapaces lupi vocandi ſunt. qͣꝫ lōgius abigēdi. ¶ Sexta prouiſio. ¶ Fiat ꝯfeſſio corā oculis oīuꝫ in patēti lo co/ ne ſubintroeat lupus rapax in angulis ſuadēs agere/ q̄ turpe ē etiam cogitare. Ue alit̓ agentibꝰ ⁊ ſub familiaritatis ſpē in an gulis vel camerulis res ignominia plenas exercentibꝰ eaſqꝫ deteriore ſacrilegio ſub de uotōis ſpē palliantibꝰ excuſantibuſqꝫ. Septima prouiſio. ¶ Fiat reẜuatio caſuū ſeu pctōꝝ moderati or. Prouidēdū ē ſaltē ꝙ nullus caſus iudi cet̉ reẜuatus qͦ ad iuuenes mīores qͣttuor decim ānis. qꝛ nec hꝫ etas illa ꝑfectu vſum rōnis. nec facilit̓ reſiſtit tēptatōibꝰ ſuis vel malicijs alienis. nec audet leuit̓ coraꝫ ꝑſo nis extraneis ⁊ autēticis cōꝑere. qͣꝫtominꝰ dD 2 Sermo factus in concilio remēſi de pudēdis ⁊ verēdis ꝯfiteri. Cōſulendū eſt īſuꝑ verecūdie ⁊ fame mulieꝝ ne in ſuſpi tionē veniāt maritoꝝ vel parētū. ſi crebro. ſi palā. ſi de lōginqͦ ad pnīarios mitterent̉. Expedit deniqꝫ facilit̓ ⁊ cito relinq̄re ptātē ſuꝑ occl̓tis caſibꝰ/ ip̄is curatis ⁊ ordīarijs Nō em̄ de pb̓licis loqͥmur pctīs. Relinqͣ tur etiā oībꝰ qͦs bōa fide ꝯſtiterit velle ⁊ ſci re ꝓficere aīabꝰ. nō ad q̄ſtū vl̓ ſubuerſionē. Tales qͥppediligent̓ inqͥrēdi eſſent īducē di ⁊ rogādi/ īmo ꝯducēdi qͣꝫtomagis dū ſe vltro ⁊ gͣtis offerūt admittēdi. Pnīaꝫ ita qꝫ dicit Hiero. ſcd̓aꝫ poſt naufragiū tabu lā quā āplificare ⁊ dilatare plꝰ expedit qͣꝫ vt nimia artatio ſua/ neq̄at illoſ reciꝑe qͥ allici īmo velut īpelli debuerāt. Qua ſuꝑ re extat q̄dā epl̓a lōgior ad paſtoralē dignitatē. ¶ Octaua prouiſio ¶ Fiat examīatio diligētior clericoꝝ ad ſa cros ordīes ſe offerētiū. p̄ẜtī in vita ⁊ mori bus. de ſpe īſuꝑ ꝯtinētiā quā vouēt obẜuā di. ⁊ vt latinā linguā cōpetent̓ intelligāt cū his q̄ ſacerdotale reqͥrit officiū. Alioqͥn cō ſultiꝰ eſſet pauciores ſꝫ electiores ꝯſtituere qͣꝫ laxare paſſiꝫ ꝑ ouilia dn̄i tales ſine diſci plina/ ſine eruditōne/ ſine ꝯtinētia/ nihil a diſſipatoribꝰ lupis differētes. Hic de ꝯcu binarijs/ ⁊ de ſuſcipiēdo vl̓ nō ſuſcipiēdo ſacr̄a ab eis. de tolerādo qͦꝫ eos vl̓ abijcien do. de corripiēdo īſuꝑ eos ꝑ ſuꝑiores. non ꝓ q̄ſtu annnali eos ꝯfouēdo/ multa ſe offer rent tractanda/ q̄ alio loco diſputata ſunt. Hic p̄terea/ de nō ordinādis an̄ etatē legi timā diſpēſatōe nō hīta/ caute agendū eſt. qꝛ peccāt ordinās ⁊ ordinādus. nec dat̉ ex ecutio. īmo nec ordo qn̄ꝫ ſi p̄latꝰ tales ꝑ ex p̄ſſuꝫ ordīare nō intēdat. ē em̄ eēntiale ī col latōe cuiuſuis ſacr̄i/ ꝯferētis intētio ¶ Nona prouiſio. ¶ Fiat mr̄imonial̓ ꝯiūctio cū oī ſolēnitate ⁊ bānis. neqꝫ īdomibꝰ ꝓphanis. ſꝫ ī eccl̓ijſ ne īcidat illd̓ improperiū apl̓i. Eccl̓iaꝫ dei ꝯtēnitis. Moneant̉ qͦꝫ diligent̓ ꝑ ſuos cō feſſores vt īfra limites marital̓ licentie ſeſe ꝯtineāt. ne abutant̉ inhoneſtiꝰ ⁊ execrabili us ſeip̄is qͣꝫ meretricātes in ꝓſtibulis. ¶ Decima prouiſio. k ¶ Fiat collatio diligēs extreme vnctōis dū adhuc patiēs ſentit̉ cōpos mētis. qͣtinus ammonitio ſalubris de ſalute ꝓpͥa. pia qͦqꝫ ad hͦ ſacr̄m deuotio ſibi ꝓficiat alit̓ qͣꝫ ſi p̄ſ ſus egritudīe animꝰ nihil attēderet. Eſt qͥ dē hͦ ſacr̄m reiterabile. eſt etiā neceſſitatꝭ vt nō ꝯtēnat̉. qͣꝫuis nō vt ꝯtinuo vl̓ ſꝑ ſuſci piat̉. Hic d̓ egrotātibꝰ ſpālit̓ ī domibꝰ hoſ pitaliū. deqꝫ ſepeliēdis eis cū pietate dū il lic forte ignoti moriunt̉ eſſet attendenduꝫ. Undecīa prouiſio. V ¶ Fiat frequētior vtiliorqꝫ viſitatio ꝑ totā dyoceſiꝫ vl̓ ꝓuīciā. ſpargēdo vbiqꝫ bonuꝫ ſemē ꝟbi dei. etiā ſi fieri cōmode pōt/ pn̄te p̄lato pͥncipali ꝓut iura volunt vt circūeat parochiā. Hic ē cardo totiꝰ reformatōnis eccl̓iaſtice. Hec ꝟ̓tus oīs huiꝰ aūt ſil̓is cō cilij ꝓuincial̓. Quēadmodū em̄ vetere pro uerbio dr̄. Oculꝰ dn̄i īpinguat equū. Sic p̄ſentis paſtoris autoritas nutrit ⁊ paſcit gregē ſuū. Ita tn̄ ſi ꝓuidus ⁊ cōpoſitus in ſe ⁊ familia ſua paſtor fuerit ⁊ ſagax non lu pus nō latro rapax. ¶ Hoc mō viſitare nō ne eſſꝫ dare pōdus autoritatis ⁊ honoris ꝟ bo dei. qd̓ nūc ꝑ inertiā vl̓ omiſſionē ne di camus vilipēſionē p̄latoꝝ v̓ſum ē apd̓ ſub ditas oues in opprobriū qͦddā ⁊ fabulaꝫ. Quarc? qꝛ videt ppl̓s ſolos mendicātes ⁊ pauꝑes/ apud eos ꝯtēptibiles p̄dicare v̓ bū. nec adeſſe p̄latos. vt vel ſua illud hono rent pn̄tia. ¶ Uiſitādo deniqꝫ exerceret̉ inqͥ ſitōis officiū. ꝑqͥrēdo de doctrinis varijs ⁊ ꝑegrinis clā vel palā ſeminatis. de ſorti legijs. de ſuꝑſtitōibꝰ. de blaſphemijs ⁊ cō tumelijs. ⁊ gͣuaminibꝰ pleb̓. ꝑ exactores cu riales/ vel alios/ de excōicatōnibꝰ qͦꝫ iuſtis vel iniuſtis ⁊ citatiōibꝰ vl̓ angarijs. Exer ceret̉ ꝓinde ſacr̄m ꝯfeſſiōis fructuoſe ⁊ mi ſericordit̉/ tā ꝓ caſibꝰ reẜuatis qͣꝫ ꝓ qͥbuſdā criminibꝰ q̄ parochiani celāt qn̄qꝫ ꝓprijs curatis. ⁊ aliqn̄ nō ſine iuſta rōne. Concer nit qͦꝫ h̓ viſitatōis modus archidiaconos ne plus ad q̄ſtū ⁊ ſubuerſionē qͣꝫ ad pieta tem ⁊ edificatiōeꝫ ſua viſitatio iudicet̉ exe cuta. Et ne ſit velut cattus abigēs qͥdē mu res a caſeis. ip̄os ꝟo plus deuoras. Hoc p̄ terea reſpicit celebratōeꝫ annua ꝯcilioꝝ ꝓ uincialiū. qꝛ ẜm v̓ba iurꝭ. nihil pene ſic mo res diſciplinatos ab eccl̓a expellit/ qͣꝫ negli gentia ſacerdotū. qͥ ꝯtemptis canonibꝰ/ ad corrigēdos eccl̓iaſticos mores/ ſynodū fa cere negligūt. Deinde ne qͥs diceret ꝙ ſuffi cientes ꝯͣ oēꝫ p̄uaricatōeꝫ ꝯſtitute ſūt leges a pͥoribꝰ/ ſubdit̉ ꝙ ea q̄ frequēti p̄uaricatōe iterāt̉/ frequēti ſnīa debēt ꝯdēnari. ⁊ velut De. viſitatione prelatoꝝ XIII repullulātia mal̓ radicibꝰ germina crebriꝰ amputari. p̄ẜtim ꝑ viſitatōeꝫ q̄ eſt q̄dā ap plicatio legū ad oꝑatōeꝫ ⁊ ſua viuificatio. que alit̓ mortue ſunt vel langueſcūt. Duodecīa prouiſio ¶ Fiat ad extremū reductio pulchre pacis tā turpit̓ exulātis ad hītaculū totiꝰ eccl̓e. ⁊ hͦ ꝑ īploratōeꝫ diuīe miẜicordie. Per moꝝ. correctōeꝫ/ qͥ nos ſua ꝑuerſitate a nob̓ deo qꝫ ſeꝑant. Per ꝯcilij general̓ (ſi ita viſuꝫ fu erit) celebratōꝫ in qͦ generales ꝑ xp̄ianitatē errores paſſim ſparſi venirēt hͦ generali re medio corrigēdi ¶ Pergebat hͦ loco īduſtri oſa ſedulitas velle pl̓a ꝑticulariaqꝫ ſuꝑ ip ſo ſciſmate peſtifero terminādo diſſerere vt de ſubtractōe. de neutralitate. de bn̄ficiorū ad ordīarios reuocatiōe. ſꝫ modeſtia rep̄ſ ſit dicēs h̓ neqꝫ locū eē. neqꝫ tp̄s. iā qͦꝫ dan dus ē ait ml̓tiloqͥo tuo finis. Parui mode ſtie/ ⁊ ſub exhortatorio qͦdā epilogo ꝯclude re talit̓ īſtitui. Bonꝰ paſtor vt audiuit vr̄a deuotio p̄clariſſima viri pr̄es ⁊ frēs bonꝰ paſtor aīaꝫ ſuā dat ꝓ ouibꝰ ſuis/ dixit xp̄us paſtor ille qͥ fec̄ qd̓ docuit. Nā cepit facere. poſt docere/ vt qͥ potēs erat pͥus oꝑe/ poſt ſermōe. Priꝰ corā deo dehīc corā ppl̓o. De dit aīaꝫ ſuā ꝓ ouibꝰ ſuis in p̄dicatōe in oꝑa tione. in ſacroꝝ ꝑ mortē eiꝰ viuificatōe. Fi at hͦ ſil̓r a vob̓. Attēdite pͥus vob̓/ dehīc v niuerſo gregi. in qͦ poſuit vos ſpūſſctūs re gere ecclaꝫ dei/ quā acqͥſiuit ſanguine ſuo. Quāobrē inueniat̉ apud vnūquēqꝫ veſtrū ꝯformit̉ ad p̄miſſam triplicitatē ⁊ ſacram euāgelij lectōeꝫ triplex ꝯditio. Uocet vnuſ quiſqꝫ oues ſuas ꝓpo noīe. ⁊ hͦ p̄dicatōe familiari exhortatōe. vadat an̄ eas ⁊ hͦ exē plari ꝯuerſatōe ⁊ ſollicita directōe. Deſcen dat ⁊ adiuuet eas ⁊ hoc in ſacr̄oꝝ religioſa miniſtratōe. Sic aſſociabūt eū ſedula tui ba/ canes latrātes in voce p̄dicatōis. Sic audiēt vocē eius oues ⁊ ſequent̉. qꝛ p̄cedet eas in greſſibꝰ oꝑatōis. Sic demū cogno ſcet ſingulas ex noīe attendēs diligent̓ vul tū pecoris in ſacr̄oꝝ p̄ẜtim ꝯfeſſiōis exhi bitōe. Sic paſcet eas tripl̓r. Paſcet verbo Paſcet exēplo. Paſcet ſubſidio. Et hͦ ꝑ ſe ip̄m qd̓ vtiqꝫ ſanctius efficaciuſqꝫ ē/ vel j idoneos viſitatores ſubſtitutos. Adiuua te deo ⁊ oīa ꝯfirmāte/ qͥ ē paſtor bonꝰ ⁊ de bn̄dictꝰ in ſcl̓a ſcl̓oꝝ. Ame. Finit ¶ Incipit tractatus eiuſdē Cācellarij Pariſien̄. De viſitatōe p̄ latoꝝ vel de cura curatoꝝ. O laudem dei ⁊ edifica tionē ppl̓i xp̄iani/ cōpi lata ē hec breuis ⁊ rudis cōpilatio tꝑe qͦ celebra bat̉ Remis ꝓuīciale cō cilium. Anno dn̄i. M. ccccviij. aprilis collecta tā ex ẜmone illic hīto/ qͣꝫ ex ſcedulis ⁊ dictꝭ varijs plurimoꝝ. ¶ Et in pͥmis cū inſtitu tiones canonice ſint inefficaces ⁊ lāguide niſi ꝑ paſtorē qͥ eſt lex viua/ demandet̉ effe ctui/ ſaluberrimū videt̉ ꝓ reformatōe moꝝ ⁊ ſubditoꝝ emēdatōe/ ꝙ paſtor iuxta cano nicas ſanctōes viſiter diligent̓ ⁊ crebro ſu um gregē/ aut ꝑ ip̄m aūt ꝑ vicarios doctoſ hn̄tes plenaria ab eo ptātē in negocijs p̄ ſertim ſpūalibꝰ ordinādis ⁊ expediēdis/ p̄ cipue circa materiā pnīe. ꝓut eis viſum fu erit expedire. ⁊ cū moderato ſtipendio eis ordinādo ꝑ p̄latū. Qua in re vident̉ atten denda ꝓ qͣdā generali remēoratōne ea q̄ ſe quunt̉. cū additōe vel diminutōe ẜm circū ſtantiaꝝ occurrentiū qͣlitatē. ⁊ cū appoſiti one remedioꝝ ẜm prudentiam viſitantis. ¶ Primo viſitaturus p̄latus aliquā paro chiā ꝑſonalit̓ aduentū ſuū ꝓnūciet ꝑ dies aliqͦt pͥus indicās ꝑ ſcedula vt ſi qͥs indi geat ꝯſilio vel remedio ſalubri ꝓ facto ꝯſci entie ſue/ ſiue in cōmutatōne votoꝝ/ ſiue in caſibꝰ reẜuatis/ ſiue in alijs qͥbuſcunqꝫ ſit paratus tali die. tali hora ⁊ tūc ꝯfident̓ ad ueniat. Indicat̉ p̄terea omnibꝰ parochia nis ceſſatio ab omni oꝑe/ vt in eccl̓ia com pareant. ¶ Item ſi viſitator ſit p̄latus indi cet̉ eis vltra hoc ꝙ ad ſacr̄m ꝯfirmatōnis digne ſuſcipiendū ſe p̄parent ⁊ illud recipi atur. Qui ſi nō ſit p̄latus/ indicet̉ adire eū qͣꝫ pͥmū cōmode poterūt. Eſt em̄ ſacr̄m ſa lubre. nec ꝯtēnendū dū oportunitas ſe īge rit. ¶ Item viſitator in pͥncipio ſui aduen tus/ poterit ad ppl̓m in eccl̓ia ꝑ ſe vel ꝑ ali um facere cōmonitōneꝫ breuē ꝯformit̉ ad illa q̄ ꝯtinent̉ in tractatulis compoſitis ꝓ eruditōne ſimpliciū ſacerdotū ⁊ ppl̓oꝝ in materia p̄ceptoꝝ ⁊ ꝯſcīe. ¶ Itē viſitator po terit pͥus ſi voluerit vel poſtmodū interro gare ab illo. vel de illo qͥ deſeruit cure paro chiali/ ſi ſit curatus/ vel ſolū vicarius mer cēnarius ꝯductus. ¶ Itē qͣlis eſt in habitu in tōſura in victu/ in ꝯuerſatōe in eruditi one. ¶ Itē qͣles redditꝰ ſunt in curis ⁊ quō dD 3 M De viſitatione miniſtrant̉. qm̄ ex defectu ſufficiētꝭ ꝓuiſio nis illis qͥ altari deẜuiūt eueniūt mala ml̓ ta. ¶ Itē de p̄ſbyteratus domo. vt vtēſilibꝰ ⁊ reꝑatōibꝰ tā in eccl̓ia qͣꝫ alibi ꝑ mr̄iculari os ſeu parochianos faciendū. ¶ Iteꝫ qͣlia habeat ſtipēdia vicarius ille qͥ deſeruit / ſic̄ tactū eſt. Et fiat ſufficiēs ꝓuiſio ꝑ pͥncipa lem ſiue ſit ille curatꝰ ſiue collegiū iuxta ca nonicas ſanctōes. Et ſciat̉ qͦ pͥuilegio gau det curatꝰ nō reſidēs ⁊ ſi iuſte. ¶ Ite ſi in pa rochia ſit alia villa adiuncta ꝓ ſuccurſu. ꝓ pter quā oꝑteat eū celebrare duas miſſas qn̄qꝫ in die. ⁊ qͣlit̓ in illis ſe hꝫ. Et ſi in pri ma miſſa capit ablutōneꝫ qd̓ fieri nō dꝫ. qꝛ ſoluit ieiuniū nature. ¶ Itē videat̉ ſi ille ſci at ea q̄ ſpectāt ad officiū curati ⁊ ſpāliter in materia ſacr̄oꝝ vbi maius eēt ꝑiculū vt ſci at formā ꝓ baptiſmo ꝓ euchariſtia ꝓ abſo lutōe/ tā ab excōicatōe qͣꝫ a pctīs/ necnon ꝓ mr̄imonio. ⁊ ꝓ extrema vnctōe. ⁊ ſi neſciat doceat̉. ¶ Item ſciat̉ ab eo qͣliter ſe habeat in caſibꝰ dubijs emergētibꝰ qn̄qꝫ circa mi niſtratōeꝫ ſacr̄oꝝ vt circa celebratiōeꝫ miſ ſaꝝ/ dū cadit aliqͥd in calicē. vl̓ dū ſanguis effluit. vel dum reꝑit̉ eſſe vinū ſine aqͣ in ca lice. vel in pixide vbi ē hoſtia ſacra inueni unt̉ vermes ⁊c̄. Et ſi neſciat doceat̉. ¶ Iteꝫ circa baptiſmū/ dum puer ē baptizatus de obſtetrice qͣliter ſe habeat ⁊ doceat̉. ¶ Item ſi obſtetrices ſciāt verā formā baptizandi in parochia ſua ⁊ ſuꝑ hoc poterūt obſtetri ces īterrogari ⁊ doceri/ ꝙ hec forma ē/ ſpar gendo aquā ſuꝑ pueꝝ. Ioh̓es vel Chriſti na. Ego te baptizo in noīe pr̄is ⁊ filij ⁊ ſpi rituſſancti. Amen. ¶ Item qͣliter ſe habeat erga infirmos viſitādos in articulo mortꝭ ⁊ ſi neſciat doceat̉. ¶ Item ſi celebret ſemꝑ ieiunus. hoc ē ꝙ nihil ſumpſerit poſt medi am noctē eiuſdem diei. qͣꝫqͣꝫ poſt illā horaꝫ dormierit ⁊ ieiunus ſit. qm̄ hoc non debet ¶ Item ſi on̄dit hoſtiaꝫ ppl̓o anteqͣꝫ ſit cō ſecrata/ qm̄ hoc fieri nunqͣꝫ debet ⁊ abuſus obtētus corrigat̉. ¶ Item ſi vnqͣꝫ celebraue rit ſuſpenſus a iure vel ab homine/ ꝑ excō municatōeꝫ. qꝛ ab irregularitate inde ꝯͣcta ſolus papa ⁊ ſummi penitētiarij/ tūc abſol uunt ⁊ ꝑ hoc doceat̉. ¶ Item ſi celebrauerit corā excōmunicatis cauſa timoris vl̓ fauo ris/ vel quia nolebāt recedere. ⁊ iuxta ratio nem ſiue tenorē. det̉ ſibi conſiliū. ¶ Item ſi dixerit pͥmā anteqͣꝫ celebret. ſicut debet fie ri. niſi in die natalis dn̄i. Et ſi poſt polluti ones nocturnas aut diuinas/ ſtatī celebret ſuꝑ illa re doceat̉ qͥd agendū ſit. nūc ꝓpter reuerentiā ſacramēti. nunc ꝓpter officij ſui neceſſitatē. ¶ Item quō ſe habet in foro pe O nitentie erga ꝯfitētes ſibi qͣliter interrogat de peccatis. qͣliter īſtruit. qͣliter abſoluit. qͣ liter remittit ꝓ caſibꝰ reſeruatis. Et qui ſūt caſus reſeruati. qualiter abſoluit excōmu nicatos vel participātes. qualiter iniungit penitētias Et ſi abſoluat eos qͥ nolūt habe re ꝓpoſitū deſiſtēdi a pctīs. vt rācore furto luxuria. Quibꝰ locis ⁊ tꝑibꝰ audit ꝯfeſſio nes. Si ꝓ pctīs occultis/ dat pnīaꝫ publi cam vel ſolēnē/ ſic̄ faciunt ſtulti pnīarij in pͥncipio qͣdrageſime mulierculis ⁊ hoībuſ qui ſepe nullā habēt culpā aūt ſaltē nō pb̓ licā ſuꝑ mortē ꝑuuloꝝ ſuoꝝ. ⁊ doceat̉ dili genter de oībꝰ verbo vel ſcripto. ¶ Item ſi eccl̓iam ſuam cū ſacris ornamētis ⁊ ſacro criſmate ⁊ fontibꝰ ꝓ baptiſmo/ teneat decē ter ⁊ honeſte ⁊ ſecure. ¶ Item ſi altare ſuuꝫ ſit integrum. ſi hoſtiam ſacrā mutat de mē ſe in menſem. vel crebrius. vel ſuꝑ his ſolli cite moneat̉ atqꝫ doceat̉. ¶ Item ſciſcitetur caute ſecreteqꝫ apud parochianos de alijs moribꝰ ſuis vt ſi ſit continens vel concubi narius. ſi ſollicitat ad malum mulieres cō fitentes/ ſi ꝑ irā vel crapulā/ frangit ſigillū ꝯfeſſionis ſigno vel verbo. ſi ſit luſor ad ta xillos vel alit̓ ſcandaloſus ppl̓o. in taber nis. in iuramētis horribilibꝰ ⁊c̄. Et ſic ad moneat̉ vt emendet̉ vel eijciat̉. ¶ Item qͦs accipit adiutores in ꝯfeſſionibꝰ audiēdis circa paſca. Et ſi ſe fratres ingerūt eo tunc inuito ⁊ ſi parochiani ſui oēs ſeu ſibi vl̓ or dinarijs ab eo repn̄tatis licet ab alijs ſe di cant fuiſſe confeſſos. ¶ Item ſi ꝑ negligen tiam ſuam aliqͥ ſperant ſine ſacramētis vel pueri vel egroti. aūt ſi mulieres hn̄tes pue ros ex ꝯcubinatū/ admittit ſolēnit̓ ad puri ficatōeꝫ. qm̄ hoc non debet. ¶ Itē qͣliter de nunciant̉ feſta. qm̄ ſepe fit exceſſus ⁊ laque us apponit̉ ſi neſcit. ¶ Itē qͣliter facit abſo lutōeꝫ generalē in paſca. ⁊ ſi neſcit doceat̉ ⁊ det̉ ſibi forma. ¶ Item ſi habeat ſtatuta ſy nodalia. ⁊ ſi ſciat legere ea. ⁊ ſi publicat ea q̄ debet ex talibꝰ ppl̓o nūciare. ⁊ in hͦ debēt eſ ſe p̄lati paucis ꝯtēti qͦ ad illa q̄ ꝯcernūt tꝑa litatē eccl̓ie. ſꝫ magis de ſalute ꝓuideat aīa rum. ¶ Itē ſi ſciat cātare ⁊ legere in miſſali diuīe legis. ⁊ ſi denūciat ſuis parochianis ⁊ qͣliter. ¶ Itē ſi habeat in ſcriptis tenorem generaliū p̄ceptoꝝ. ſi ſciat ſepteꝫ pctā mor talia. ⁊ videat̉ de doctrinali ſimpliciū. vl̓ d̓ Prelatorum XLIII tractatulis alijs ad hoc ordinatis. qm̄ hec ſunt magis neceſſaria ⁊ vtilia/ qͣꝫ ſole ꝯſtitu tiones ſynodales vt dictū eſt. Eterum ꝑ oſt inqͥſitionē de mo ribꝰ curati vel ſui ſubſtituti/ pote rit fieri inquiſitio ab eodem/ vel ab alijs ꝓbis. ſuꝑ conditionibꝰ parochianoꝝ. ⁊ hoc caute in generali petē do qualia vicia magis regnat in parochia ⁊ ẜm hoc poſſet viſitatoꝝ ſermo melius ad aptari Inquiratur ergo ſi in parochia ſint plures excōmunicati. in quibꝰ caſibꝰ vt vi ſitans poſſit ad eoꝝ abſolutiōeꝫ ꝓcurandā melius ꝓcedere. ¶ Item ſi regnant ibi here ſes. ſortilegia ⁊ qualiter. ⁊ ſi ſint ſuꝑſtitiōes in ligaturis ſcripturis ⁊ breuibꝰ appenſis. ſi blaſphemie/ ſi vſure/ ſi falſe mercatōnes. ſi furtū/ ſi pctm̄ ꝯͣ naturā/ ſi adulteria ⁊ ſimi lia. qꝛ ẜm iſta poterit viſitator/ p̄dicationē vel viſitatiōeꝫ ſuā. vel ꝯfeſſionē/ fructuoſiꝰ adaptare/ vt dictū eſt. ¶ Item ſi parochia ni bn̄ ſeruant feſta pͥncipalia. veniendo ad miſſam. ⁊ ſtando ꝑ totum. vel ſi recedunt ſumpta aqͣ benedicta vel poſt eleuationem corꝑis xp̄i. ¶ Notet̉ h̓ de moderatōe quali ter fieri poſſit in tot feſtis/ ſiue ꝑ ꝯciliuꝫ ge nerale/ ſiue ꝑ ꝓuincialia de ꝯſenſu eiuſdem ꝯcilij generalis. Et notet̉ de feſto trinitatꝭ ſolennizando ꝓut papa nouiter inſtituit. ¶ Item ſi ſoluat decimas. de quibꝰ ⁊ quibꝰ Si veniunt omnes ad confeſſionem ſaltē in paſca vt tactū eſt. ⁊ ſi ſciāt Pr̄ nr̄ ⁊ Cre do. ⁊ ſi dicūt illa. ⁊ ſi nō compellunt̉ ad illa ſcienda ⁊ dicenda. ¶ Item ſi vexant̉ ab offi ciarijs p̄lati vel alterius. ⁊ qualiter. ſuꝑ his ꝓuideat viſitator ¶ Itē ſi teſtamētoꝝ execu tiones faciūt / moueant̉ ⁊ cogant̉. ¶ Iteꝫ ſi fuerīt inter aliqͦs inimicicie capitales. ⁊ ſic finiant̉ ꝓut poterit fieri. ¶ Item ſi ſint lites mote inter eos ⁊ qͥbꝰ cauſis. ⁊ ſi poſſent ad ꝯcordiā ſummarie ꝯuocari vt tactū ē iuxta hoc moneant̉ ſimpl̓r q̄rat̉. ¶ Itē ſi ieiunia eccl̓e obẜuāt vl̓ ſi irridēt. ¶ Itē ſi ſchole ha bent̉ ꝓ iuuenibꝰ. ¶ Itē qͣlit̓ inſtruunt̉ pueri in parochia ⁊ alia loca viſitādo/ ſiue ſit ī re ligiōe ſiue alibi. qꝛ a puerꝭ dꝫ īchoari refor matio eccl̓ie. Et ꝓhibeat̉ h̓ nimia familia ritas fratꝝ ⁊ ſoroꝝ ad inuicē. ⁊ cū parētibꝰ. qꝛ iacēdo cū eis aliqn̄ ſuffocant̉ in corꝑibꝰ ⁊ deterius aliqn̄ ꝓuenit in moribus. proui deat̉ igit̉ ꝙ ſint ſchole vbi nō ſunt. ¶ Item ſi moriētes in puerperio aꝑiant̉. vt infans viuius recipiat̉ ⁊ baptizet̉ qm̄ hoc expedit ſed cū cautela. ¶ Itē qͣlit̓ ſe habēt parochia ni in eccl̓ia reuerent̉ ⁊ ordīate ⁊ qͥete. ⁊ ſi nō moneant̉ ip̄i nec fiāt ludi dyabolici fatuo rum. ¶ Item ſi fiant ſermones apud eos ⁊ quō miſſi ſunt ⁊ qͥd dicunt ſuꝑ materia in dulgentiaꝝ. ſi irrōnabilia aut mēdaciā eſſꝫ ꝓuidēduꝫ. ¶ Itē ſi laici ⁊ mulieres intrant choꝝ. ⁊ ſi ducūt choreas in locis ſacris. ⁊ ſi illic celebrāt conuiuia. ⁊ ſi induūt veſtes ſa cras. ⁊ ſi ſic corrigant̉ ⁊ ꝓhibeant̉. ¶ Iteꝫ ſi irreuerent̉ ſe habeāt dū baptizant̉ ſui pue ri. ⁊ dū fiūt mr̄imonia/ vel in alijs ſacrīs ri dendo. iocando. garrulādo ⁊ ſi fiūt nuptie cū bannis ⁊ in eccl̓ia parochiali. ¶ Item ſi infirmi pͥus q̄rant medicos aīaꝝ qͣꝫ corpo rum. ⁊ iuxta hoc qͥd fieri debꝫ moneantur. ¶ Itē ſi parochiani turbāt/ vel ꝑ canes ve ꝑ infantes clamātes diuinū officiū qd̓ ne quaqͣꝫ ꝯueniēs ē fieri. ¶ Item ſi diebꝰ feſti uis exercent̉ a ſecularibꝰ iuſticiarijs/ tortu re ⁊ q̄ſtiōes ad mortē. ⁊ ſi impediunt̉ ne cō fiteant̉ ante mortē. q̄ omīa fieri nō debent. ¶ Iteꝫ ſi qͥ loquunt̉ irreuerent̉ de p̄latis et dn̄is ⁊ alijs ſcādalū ꝓcurātes nō correcti onē. Si q̄rūt extremā vnctōeꝫ in īfirmita te. ſi abortiuos ⁊ excōicatos ſepeliunt in ci miterio. Si exercent mercaturas in feſtꝭ ⁊ locis ſacrꝭ/ ⁊ ſi exercēt tūc oꝑa ẜuilia. Et ſi ī eccl̓ia ſint arce ſine neceſſitate guerraruꝫ. ⁊ ẜm hͦ doceant̉ qͥd agendū ē. ¶ Itē ſi paro chiani excedūt in crapulis ⁊ ludis ꝓhibitꝭ ⁊ ſil̓ibꝰ. ſpāliter in nocte natalis dn̄i ⁊ alijs vigilijs ſacris. ⁊ ſuꝑ his doceantur. ¶ Am plius ſi ſint alicubi iudei/ videat̉ ꝙ non ſe ducant xp̄ianos nec ſignis careant diſtin ctis/ ⁊ ſi velint ꝯuerti nō oīno ſpolient̉ ſu is rebꝰ. ¶ Amplius ſi in parochia ſint do mus religioſoꝝ ⁊ hoſpitalia. fiat inquiſitio ẜm ſtatus eorundē. ⁊ qͣliter ẜuāt vota ſua. ſpāliter ꝯtinentie ⁊ pauꝑtatis ſine appropͥ atione. quō curāt de pauꝑibꝰ ⁊ ſpecialit̓ in ſpūalibꝰ. ⁊ ſi anteqͣꝫ recipiantur infirmi cō fiteant̉. quemadmodū fit in domo dei Pa riſius. ¶ Item ſi illic ſint monachi comꝑa tres. Si obligant eccleſias ſuas. ⁊ ſi ſic ꝓ hibeantur. Urſus applicet ſe viſitator per ꝓ ſe vl̓ ſuos comites ad audiendū confeſſiones diligenter ⁊ moro I ſe tam magnorum qͣꝫ paruoruꝫ modis idoneis. ⁊ ẜm inſtructōes alibi me moratas. p̄ſertim quo ad peccata carnis q̄ difficilius extrahunt̉. nam in hͦ ſtabit frudD 4 De Viſitatione ctus pͥncipaliſſimus reformatōis. ¶ Itē ſi ille qͥ deſeruit cure reꝑtus fuerit idoneꝰ det̉ ſibi bōa ptās ſuꝑ caſibꝰ occultis reẜuatis. ⁊ p̄ẜtim q̄ ſint repetita. ⁊ erga iuuenes ⁊ fe minas. ¶ Itē ſi nō reꝑiat̉ eſſe tal̓/ īſtituat̉ in ꝓximiori loco vnꝰ idoneꝰ ſecl̓aris/ vl̓ religi oſus tāqͣꝫ pnīarius ad quē poſſent remitti parochiani ſuꝑ talibꝰ caſibꝰ reẜuatis ⁊ ſuꝑ hn̄do ꝯſilio in talibꝰ dubijs ꝯſcīe. ¶ Itē de ꝓbata appoſitōe remedioꝝ ꝑ viſitatē expe tit vt heat ⁊ haberi faciat/ tractatulos bre ues ꝑ parochias in vulgari de examinati on ꝯſcīe. ⁊ de caſibꝰ reẜuatis ad hos vl̓ ad illos. cū ſtatutis ſynodalibꝰ abbreuiatis ꝓ cognoſcēdo q̄ ſunt forme p̄ciſe ſacr̄oꝝ. nec nō de p̄ceptis dei atqꝫ ſil̓ibꝰ. ¶ Itē ꝓ tractā do certū ⁊ fructuoſum modū reẜuādi pctā videt̉ pͥmo ꝙ nullus caſus dꝫ reputari re uatꝰ apud pueros ⁊ puellas iuniores. xiiij ānis ꝓpt̓ cauſas ī qͣdā qͦndā epl̓a notatas q̄ incipit Pōtificali dignitati. ¶ Itē modꝰ traditus in ſynodalibꝰ dn̄i ep̄i Cameracē. videt̉ idoneus paucis additis aut remotꝭ Prīo loquit̉ ep̄s ſic dicēs. Reſeruamꝰ nob̓ maiora pctā videlꝫ pctā ꝯͣ naturā in viris vltra. xx. annoſ. homicidia. incendia. ſimo nias. hereſes. apoſtaſias. ſacrilegium vltra quadraginta ſolidos. inceſtus cū pr̄e mr̄e filio. filia. ſorore. fratre ⁊ cū religioſis muli eribꝰ ac ꝓfeſſis. iniectōes violētas manuū in parētes ex deliberatōe factas. ſortilegia in ſacr̄is. videlicꝫ in euchariſtia ⁊ criſmate opp̄ſſiones paruuloꝝ volūtarias ⁊ ꝓcura tas. negligētias parentū in igne vel aqͣ na tos ꝑdentiū. ꝑiuria ſolēnia ⁊ fidei fractōes ſolēnes in terra nr̄a. votoꝝ ſolēniū trāſgreſ ſiones. maleficia impedientia coitū ꝯiuga toꝝ. ꝓcuratōes ſterilitatū vel abortiuoꝝ. ꝓ pinationes veneni. magnas blaſphemias deo factas. caſus eoꝝ qͥ falſificāt lr̄as curie nr̄e. vel abutunt̉ eiſdē. oēs excōicatiōes/ tā a nob̓ qͣꝫ a canone latas. exceptis inferiꝰ no minatis ⁊ exp̄ſſis. ⁊ oīa alia pctā iſtis gͣuio ra. ¶ Caſus pnīariū ꝑ decanatus cōmiſſi. cōmittimus pnīarijs nr̄is generalibꝰ ꝑ de canatus deputatis. Pctā ꝯͣ naturā in om ni etate a mulieribꝰ ꝑpetrata. ⁊ a viris infra viceſimū annū. pollutōes manuū in oī eta te ꝑiuria ⁊ fidei fractiōes q̄ nō fuer̄t fracte in curia nr̄a. votoꝝ nō ſolenniū trāſgreſſio nes. iniectōes manuū in parētes vbi nō fu it leſio gͣuis vel deliberatio. ſortilegia q̄ nō ſunt de euchariſtia vel criſmate. iniectiōes manuū ꝑuuloꝝ in clericos vſqꝫ ad. xx. an num. opp̄ſſiones ꝑuuloꝝ nō volūtarias ſꝫ caſuales. clādeſtinas nuptias. īceſtus exce ptis pr̄e. mr̄e. filio. filia. fratre. ſorore. omīa adulteria hͦ ſaluo/ ꝙ ſi clādeſtine nuptie in ceſtus adulteria ꝑ duos teſtes aut plures qui his interfuerint/ aut alias ꝑ cōeꝫ famā vel infamiā ꝓbari poſſint/ pͥus ſuꝑ his ec cleſie vl̓ nr̄aꝫ iuriſdictōeꝫ exercētibꝰ ſatiſfa ciant. Iniectiones manuū in clericū vl̓ ſa cerdotē vbi nō eſt enormis leſio que tamē ſi ꝓbari poſſit (vt p̄dictū eſt) pͥus eccleſie ⁊ leſo ſatiſfaciat. Sacrilegia vſqꝫ ad. xl. ſoli dos. ita tamē ꝙ debita fiat reſtitutio eccl̓ie de eiſdē. Omnia pctā in qͥbꝰ curati habent ptātem. Itē reſtitutōes incerte ꝯuertende ad pios vſus. ¶ Caſus qͥ p̄ſbyterꝭ parochi anis curatis ⁊ eoꝝ vices geretes/ cōmittū tur. Inordinatꝰ ꝯcubitꝰ cū mulieribꝰ. mol licies ⁊ pctā ꝯͣ naturā in etate puerili/ in vi ris vſqꝫ ad. ix. annum adulteria ex parte vi ri ꝓuenientia/ damnificatōes ⁊ furta/ dum modo fiat reſtitutio eccleſie/ iniectio leuis manuū in parentes/ ſacrilegia in rebꝰ mini mis ⁊ cōmunibus/ vbi nō eſt horror ⁊ tur pitudo/ ꝑiuria pͥuata in qͥbus nullus dam nificat̉. ſtupꝝ. virginum. aborſus nō ꝓcu rati ſed caſuales. ¶ De caſibus nobis aut p̄enitentiarijs noſtris reẜuatis/ curatis et eoꝝ vices gerentibꝰ/ excepto mortis articu lo aūt alia manifeſta neceſſitate/ abſoluere oēꝫ int̓dicimus ptāteꝫ. ¶ Sacerdotes ꝟo ꝯfeſſiones mulieꝝ cum quibꝰ peccauerunt aut fautoꝝ ⁊ mediatoꝝ nō audiant. donec ſaltē de pctīs inter eos alijs cōfeſſi fuerint cōpetēter. ⁊ ceſſauerit infamīa/ ſi qͣ fuerīt ꝓ pter hoc contra eos. ſꝫ mittāt eos ad hone ſtos ⁊ idoneos ꝯfeſſores. Ac ibidē notet̉ꝙ hic expediret vt in ꝯcilijs ꝓuincialibꝰ eſſet maior autoritas collata a papa/ circa ordi nem caſuū reſeruatorū/ ⁊ irregularitatis vt ſalubrius ꝓuideret̉. Orro ſi talis viſitatio de qͣ loqͥ A mur nō fiat ꝑ parochias viden tur tn̄ iſta diligent̓ eſſe int̓rogā da ſingillatī a qͦlibet curato ⁊ vi cario eius ẜm ſtatū ſuū. ⁊ hoc dū venit ad ſynodū ep̄i ⁊ alioꝝ. ⁊ hoc vl̓ publice vel ad ꝑtē. vulgari lingua vel latina ꝓut expedien tius vel vtiliꝰ eſſe videbit̉ ad laudē ſcientiū ⁊ neſcientiū verecūdiā ac doctrinā. ¶ Iteꝫ ꝙ fieret talis examinatio de oībꝰ q̄ ad regi men curaꝝ/ priuſqͣꝫ eis littere ꝯcederentur. S Prelatorum XLI XLIII ¶ Itē dn̄i p̄lati ⁊ alij hn̄tes iuriſdictōes po terīt facere ſpāles inſtructōes ꝓ inqͥſitōe fa ciēda/ ſuꝑ abuſibꝰ qͥ dicunt̉ fieri in curijs ſuis. vt ſciāt ⁊ ꝓuideāt tāqͣꝫ īcipiētes refor matōneꝫ a ſeip̄is ⁊ a domo ſua. ¶ Itē notet̉ h̓ de iuramētis officiarioꝝ reqͥrēdis ⁊ ẜuā dis qm̄ ordīatū ē ꝙ ml̓ta facto iurēt. ſꝫ fere nihil obẜuāt. ¶ Itē de iuramēto exacto ab ill̓ qͥ q̄ſtionant̉. vl̓ ꝑ īpoſitōes a mercatōi bus. qͦꝝ tn̄ iuramento nō ſtat̉. cū finis oīs ꝯtrouerſie ſit iuramētū ẜm apl̓ꝫ. Nā ꝑ iſta grādis laq̄us ad ꝑiuria etiā pb̓lica ⁊ ſolen nia ꝓcurat̉. ¶ Itē de teſtamētis expediēdis ſine tali ſūpta ⁊ tactu ī p̄iudiciū gͣue aīaꝝ q̄ torquent̉ in purgatorio. ¶ Itē de excōicati onibꝰ tā frequent̓ ⁊ leuit̓ fulmīatꝭ a iure et iudice. ¶ Itē ſi abſoluat̉ iudicialit̓ ab excōi catiōe ꝯfiteat̉ iteꝝ ſacr̄alit̓. qꝛ ſic oꝑtet fieri vt ſuꝑ his fiat declaratio ꝑ hͦ ſacꝝ ꝯcilium iuxta īſtitutōes olī ⁊ nouit̉ ꝑ venerabilem vniuerſitatē Pariſien̄. cōpoſitas. Et lꝫ ſnīa excōicatōis nō ligat vt excōicatꝰ vitet̉ niſi ſit iudicialit̓ ꝓnūciatꝰ eſſe tal̓. Sil̓r ꝙ irre gularitas nō īcurrat̉ ꝓ excōicatōne. niſi ſit declarata ꝑ iudicē. ⁊ ita de ſil̓ibꝰ q̄ multos tollerēt laq̄os aīaꝝ ⁊ īde melior ordo hierar chie ciuil̓ ẜuaret̉. ¶ Itē de ꝓmotoribꝰ qͥ dū faciūt exactōes iniuſtiſſimas nihil ſoluunt de expēſis nec puniunt̉. ſꝫ reportāt ſalaria ſua ab innocētibꝰ abſolutis diffamatꝭ ⁊ ex ceptis. ¶ Itē de applicatōne ꝓ emendis ta catoꝝ in pios vſus ⁊ pb̓licos. qꝛ alit̓ ē ſcan dalū ꝯͣ p̄latos in ppl̓is. ¶ Itē ad euitandū notā vel ſpēꝫ ſymonie in oībꝰ vbi dant̉ pe cunie ad mīſtrandū ſpūalia ſic̄ ſunt ordīes ſepulture. baptiſmus. miſſe ⁊c̄. Expediens videret̉ ⁊ ꝯformit̉ ad iura. aūt ꝙ nihil reci peret̉. aut cū moderatōe maiori. aut ꝙ pͥus darent̉ ſpūalia qͣꝫ aliqͥd exigeret̉ vel reciꝑe tur tꝑale. ſꝫ poſtmodum q̄rerēt̉ ꝯſueta. q̄ ſi renuerent̉ ꝯtumacit̓ ſolui/ fieret tunc hone ſtius actio ꝯͣ tales. ¶ Itē hͦ eſſet interp̄tādū ſi iura olim tradita ꝯͣ dātes aliqͥd in omni re ſpūali/ ⁊ ī introitu religiōis. ſint in ſua ſe ueritate ẜuādā. ſic̄ apparet ꝙ nō. alioqͥn fe re totus eccl̓iaſticoꝝ cetus in dānatōis ſta tu eſſet/ fiat igit̉ declaratio. ¶ Itē in mīſtra tione ordinū fiat diligētior inqͥſitio ⁊ obẜ uatio etatū inſtitutaꝝ ꝑ canones. ⁊ hͦ ꝑ reli gioſos ſic̄ ꝑ alios. ¶ Itē idē ſi ſint pͥuilegia ti. quia hic eſt laqueus formidabilis ꝓ pla tis ⁊ ꝓ talibus ordinatis ꝓpter ſuſpenſio nem ⁊ alias penas iuris vl̓ ꝓpter defectuꝫ p̄lati in intentione. quia p̄dicūt publiec/ ꝙ intendunt tales ordinare. vt ſubdiaconus in. xviij. diaconus ī. xx. ſacerdos in .xxv. an no nedū ꝓpter ſciētiā ſꝫ etiā ꝓpter mores. ¶ Itē ꝙ non ꝓmoueant̉ ſine certo ⁊ ſtabili titulo beneficij vel patrimonij ſine fraude. ¶ Item ſciāt cōpetent̓ loqͥ latinū ⁊ intelli gere. Et ꝓuideat̉ ꝙ non ſint vt ſacerdotes in ſcandalum. Et hoc ꝓficeret ponere mo dum tot miſſis qͣs habere volunt in domi bus ſuis cōmuniter homīes parui ſtatus. ¶ Item denunciet̉ recipientibꝰ ſacros ordi nes ꝙ faciūt votum caſtitatis ſolēne ne pu tent ſe liberos ad fornicandum ſicut fatui quidā putant. ¶ Item ꝯͣ p̄dones ⁊ vexato res terraꝝ eccleſie videret̉ ꝓcedendum per viam publice ⁊ pie p̄dicationis ad domi nos. inſinuando grauamina ꝑticulariter. ⁊ on̄dendo pericula ſuaꝝ aīaꝝ niſi ꝓuide ret̉. ⁊ nō dādo onera denuciando curatis/ aut ſuis vicarijs. qꝛ nec audēt nec pn̄t exe qui. ¶ Itē q̄rat̉ executio ꝯſtitutōis quā pa pafecerat ꝓ theologis. īmo verius ꝓ eccle ſijs. vt .ſ. in qͣlibet eccl̓ia cathedrali ⁊ colle giata notabilit̓/ ſit vna p̄bēda effecta in ꝑ petuū ꝓ vno theologo qͥ legere docere ⁊ p̄ dicare ſit aſtrictus. Sil̓r ꝓuidēdū eſſet ab batijs ⁊ mōaſterijs ꝙ nō carerēt viris do cētibꝰ eos etiā a puero/ meditari ī lege dn̄i die ac nocte. qꝛ in tali qͥdē de diuis ītellīge ret aūt ſaꝑent. ¶ Itē reformet̉ honeſtas in diuīo officio ⁊ ſeruitio ꝯͣ ludos fatuoꝝ/ cō tumelioſos deo ⁊ eccl̓ie. ⁊ ꝑ excōicatōꝫ ⁊ pͥ uatōeꝫ diſtributionū vl̓ incarcerationem. ¶ Itē ꝯͣ garrulatōes īdecoras in choro tꝑe ſeruitij ⁊ fiāt noue ꝯſtitutōnes aut iā edite ꝯẜuent̉. ¶ Itē deberet fieri ſpāl̓ inqͥſitio vt viſitatio ꝓ mēdicātibꝰ tā in facto ẜmonuꝫ ꝯfeſſionū qͣꝫ alioꝝ. ⁊ ſpālit̓ ꝙ euitēt ꝯſortiā femīaꝝ in camerul̓ ⁊ detractōes in ẜmōibꝰ ⁊ fabulas inutiles. ⁊ aſſertiōes temerarias diffiniēdo aliqͥd generalit̓ eſſe pctm̄ mor tale vel nō eſſe. Et q̄rat̉ qͣliter in p̄miſſis ſe ingerunt. ⁊ ſi ꝯͣ decretalem omnis vtriuſqꝫ ſexus. ¶ Item q̄rat̉ d̓ quibꝰ pctīs remittūt ad penitentiarios. quia dicit̉ ꝙ aliqͥ abſol uunt ab omnibꝰ. ¶ Iteꝫ ſi miniſtrent ſacra menta ꝓhibita/ ꝯͣ ꝓhibitōem iuris. ſi p̄di cant cōtra p̄latos ⁊ ſepulturas ⁊ decimas. ſi admittūt excōicatos a iudicibus ad ſua ꝯſortia in diuino officio ſeu ſeruitio ⁊ cete ros ſicut fert̉ ab aliquibꝰ eſſe. ¶ Item ꝓ pͥo ratibꝰ deſolatis/ vbi nō ſunt niſi vnus vel Sermo de qͣttuor domibus. factus duo religioſi ſepe in ſcādalū ſui ⁊ alioꝝ eſſe puidendū. qꝛ dum redeūt ad clauſtra/ tur bāt alios nec ꝓficiūt. ¶ Itē de obſeruatiōe Bn̄dictini ꝓ mōachis nigris ⁊ alijs vide ant̉ illa q̄ neceſſaria ſunt/ declarēt. ¶ Itē vi deat̉ de mō ꝯferendi bn̄ ⁊ libere bn̄ficia in caſu reductōis bn̄ficioꝝ ad ordinarios/ ⁊ de reliqͥs ꝯſequētibꝰ. ¶ Itē ꝓuidendū eſt in exceſſibꝰ viſitantiū plus ſepe ad q̄ſtū ⁊ pō pam ⁊ deſtructōeꝫ qͣꝫ edificatōeꝫ. ⁊ ordinē tur circa moderata. ¶ Itē videat̉ de mō ha bendi certā ꝯtributōeꝫ ꝓ tota ꝓuincia/ ac defendendū ⁊ ꝓſequendū ea q̄ fuerūt ordi nata. Et ꝙ ip̄a viriliter ⁊ prudēter exequā tur/ vſqꝫ ad aliud ꝓuinciale conciliuꝫ. ⁊ de triennio ad trienniū fieri debet ex pena ap poſita. vel ordinet̉ alia/ conſeruet̉ ⁊ declare tur. Similit̓ qͥ debent comparere ⁊ qͣliter. ¶ Item ſi expediat tres vel qͣttuor ꝓuinci as qn̄qꝫ conuenire. ¶ Itē nordinent̉ cōfor miter ad decretalē aliqͥ qͥ habeant inqͥrere reformāda ꝓ qͣlibet dyoceſi. ⁊ referre auiſa menta ꝓuiſionū decentiū in ſequēti conci lio. ¶ Item fiat in qͣlibet dyoceſi monitio ſi milis illi quā ep̄s fecit Pariſien̄. contra lo quētes ſub ſpecie ioci ꝯͣ fidem ⁊ ſacramēta vt .ſ. audientes denunciēt tales ep̄o loci vl̓ officiali vel ſuo curato infra octo dies aut qͣꝫ pͥmo cōmode pōt fieri. Et h̓ eſſent gͣui cātilene erronee ⁊ lubrice ⁊ ꝯͣ honorē mr̄i monialis ſacramēti cōpoſite/ prudēter ẜm locoꝝ ⁊ tempoꝝ ⁊ moꝝ qͣlitates. ¶ Hec in quā pluſ in modū cuiuſdā memorialis qͣꝫ doctrine ſubtilis notata ſint. det aūt in exe quendis ſpūs ſui robur deus qͥ eſt benedi ctus in ſecula. Amen. Finit. Sermo eiuſdem in dn̄ica. xix. poſt penth̓. de qͣttuor domibꝰ. ⁊ pōt dici in dedicatōe eccl̓ie. T Ade in domū tuā. Origīa liter Math̓. ix. ⁊ Mar. ij. ⁊ recitatīe in euāgelio dn̄i ce currētis. ¶ Et ſi hec xp̄ vox ad me traduci pōt qͣſi (me iubeat in domū regredi ⁊ increpans dicat qͣre tu enarras iuſticias meas ⁊ aſſumis teſtm̄ meū ꝑ os tuū. Attn̄ qꝛ ſic opus ē. mouēdi audaciā p̄ſtat ꝑaliti cus hodie a pctīs ſil̓ ⁊ morbo curatus in il la quā īgreſſuſ fuerat xp̄s domo Sic agā. eo mō in domū vbi xp̄s grabato ꝓpͥe fragilitatis inſtratus plena fide deuoluar. qͣtinꝰ morbidā ip̄e ꝑaliſim mee mētis eijciat. Et q̄ illa ē xp̄i domus reuerēdi pr̄es. Domus haud dubie de qͣ in hymno canit̉. Domus pudici pectoris templū repēte fit dei. Do mus inſuꝑ quā ꝓ aſilo ⁊ tutiſſimo oīuꝫ cri minoſoꝝ refugio xp̄s in celo lōge p̄clario rē qͣꝫ olī Rhomulus in latino ꝯſtituit. De aſilo Rhomuli florius in epitomate libro pͥmo. Hec domus ē ad quā te iubēte ih̓u ꝑ go/ in qͣ ſanari cuſtodiriqꝫ ꝯfido/ ac ꝑinde verbū tuū teꝯſentiēte gratius eloqͥ ad quā cū Gabriele nos oēs accedamꝰ p̄cor dicen tes Aue maria. ¶ Uade in domū tuā. Apd̓ indoctos v̓ba dn̄i ac ſaluatoris noſtri ih̓u humilia qͥdē aridaqꝫ vident̉. Qui ſi auto ris ſapīaꝫ ꝑpenderēt Ip̄e em̄ eſt in qͦ ſunt oēs thezauri ſapīe ⁊ ſcīe abſcōditi. Col̓. ij) intelligerēt ꝓfecto ea v̓ba multa ſnīaꝝ ma ieſtate plena eſſe. multa inſuꝑ ſenſuū varie tate fecunda. Nihil in eis ocioſum reponi putandū ē. nihil qd̓ nō fidē edificet. mores cōponat. ſpeꝫ erigat. charitatē corroboret. ⁊ ad btē felicitatis deſideriū accēdat. Tot qͥppe ſenſus ꝟbi auctor intēdebat (ẜm wil hel. Pariſien̄. in de fide ⁊ legibꝰ) qͦt ex eo eli ci vel quomodolibet inſpici veritates pn̄t quemadmodū deus tot in re creata bonita tes qͦt ex ea ꝑueniunt bonitates p̄intendit. Qua in re ꝑſpicuū eſt ſacrā ſcripturā ꝓ im menſa capacitate ſui/ domū ex omni parte ampliſſimaꝫ exiſtere/ in qͣ fabicatrix ſapīa mēſam poſuit copioſiſſima ciboꝝ oīuꝫ ſu auitate refertā Sap̄. ix. Ceteꝝ veluti ſpecu lum ꝯcauum qͣttuor facies ex reflexione va ria radioꝝ viſualiū on̄dit. non aliter inſpe ctor ſollers verbi diuini/ qͣttuor ſaltem ve ritates ẜm qͣdruplicem expoſitōis moduꝫ poterit intueri. ¶ Qd̓ vt manifeſtius fiat ⁊ ad collocandum noſtre collationis funda menta ordinemqꝫ in dicēdis obſeruanduꝫ ad thema noſtrum conuertatur intuitus. ¶ Uade inqͥt in domum tuam. Poteſt cer te domus iſta ad materialē hoīs inhabita tioneꝫ referri iuxta ſenſum lr̄aleꝫ. quō ſum ptum ē in locis ſcripturaꝝ innumeris/ no minatim Luce. ix. vbi xp̄s ad Zacheū di cit. In domo tua oꝑtet me manere. ¶ Pōt ſcd̓o ꝑ domū eccl̓ia militās intelligi iuxta ſenſum allegoricū .i. ad Thimo. ij. Scias quō oportet te in domo dn̄i ꝯuerſari. ⁊. ij. ad Thimo. ij. In magna domo nō ſolum ſunt vaſa aurea. Loquit̉ de ꝓſperitate hoA Dn̄ica. xix. poſt penthe. 3 XLIII minū in eccl̓ia. ¶ Pōt ſubinde domus iſta hūanā ſignificare ꝯſcīaꝫ iuxta moralem in tellectū Heb̓. iij. Filius in domo ſua eſt. q̄ domꝰ ſumꝰ nos. de qͣ ꝑ Pſal. Ambulabā in innocētia cordis mei in medio domꝰ mee. ¶ Rurſum qͣrto ꝑ domū hāc/ celeſtis acci pit̉ ꝑadiſus/ ẜm ſenſum anagogicū Ioh̓. xiiij. inqͥt xp̄s. In domo pr̄is mei manſio nes multe ſunt. Et in Pſal. Btī qͥ hītāt in domo tua dn̄e. ¶ Quis igit̉ ꝓhibet. r. p. his aīaduerſis/ arbitrari ſaluatorē nr̄m Ieſuꝫ xp̄m qͣdruplicem ad minus in p̄aſſumptꝭ verbis dediſſe monitōeꝫ qͣſi dixiſſet. In domū tuā q̄ eſt materi alis ſtructura iuxta pͥmum In domum tuam q̄ eſt mi litans eccl̓ia. Uade In domum tuam q̄ eſt ꝓ pria ꝯſcīa. Poſtremo in domū tuaꝫ q̄ eſt felicitas ⁊ gl̓ia. ¶ Dū hec iacta ſunt fundamēta ait Lactā tiuſex v̓bis Tullij/ qͥbꝰ ſuꝑedificare volēs qͣttuor cōponā or̄ones moderaturus vtri uſqꝫ qͦad potero ſtilum pͥus magnoꝑe p̄ca uēs ac ſtudēs ne ſermo friuolus illiberaliſ qꝫ deformet ac ſordeat. dehinc elaborās vt talis ſit qͥ intelligat̉ ſꝫ ab intelligētibꝰ tū v̓ baqꝫ latina ſciētibꝰ. Prima aūt or̄o noſtra erit ẜm hiſtoriā miraculi xp̄i cōmēdatiua. Scd̓a erit ẜm allegoriā ad eccl̓ie guberna tionē hortatiua. Tercia erit ẜm moralitatē ad ꝯſcīe habitudinem inductiua. Quarta ꝟo erit ẜm anagogiā ad felicē beatitudinē inductiua. Et has duas vltimas ꝓ collati one reſeruatas eſſe volo. Rima que au L quātulū ſpeculatōis hꝫ aggredi or reſerare. Magnū ē pr̄es īcly ti/ magnū ⁊ ad erigēdū ſurſuꝫ aīos p̄cipuū hodierni euāgelij miraculū. qꝛ ⁊ piā fideli um corroborat credulitatē. ⁊ execrabilē in creduloꝝ ꝯͣ deitatē xp̄i blaſphemiā radici tus extermīat. Qd̓ vt pateat hiſtorie ꝟitas ſummatī ad mēoriā reuocet̉. ¶ Erat in ca pharnaū vir qͥdā cuiꝰ mēbra ꝑaliſis adeo diſſoluerat. vt nec ſe ferre nec vlla cōpage ſubſiſtere poſſet. ſꝫ emortua ⁊ qͣſi coherētia in ſeip̄a collabebant̉. Neqꝫ em̄ a corde vita lis calor ꝑ meatꝰ fibraꝝ diffundebat̉ in ar tus. qͥppe emarcuerat aut ex frigore ꝯſtrin gēte. aut humore ſuꝑfluo opilāte. ſiue ī eis viuaces neruos corrugauerat calor nimiꝰ ſiue vulnus inciderat. Hūc egrotantē gra bato ꝓuolutū. hoīes qͣttuor/ ꝑ tecta domꝰ an̄ xp̄i pedes demittūt. Mira Ih̓u beni gnitas. mox nāqꝫ/ ſuā deferentiūqꝫ fidē in tuitus eū a pctīs tanqͣꝫ egritudīs radice pͥ mitus abſoluit. Deinde agnita īculpataqꝫ blaſphemoꝝ iudeoꝝ cogitatōe/ ſanitati eū reſtituit. Uigorē inſuꝑ domū vſqꝫ ꝑgendi grabatūqꝫ ferēdi cumulauit. Tolle inqͥt gͣ batū tuū ⁊ vade in domuꝫ tuā. ¶ Non hec hūanis oꝑbꝰ nō arte magica ꝓueniūt/ ait monicꝰ rapax ad eneā Eneyd̓. xij. maior ait deus. Nō adhibitus eſt herbarū ſucus nō ꝑegrinoꝝ vis lapidū. ſꝫ ſolo iubētis ſono repēte exiliūt nerui. nutāt vene medullis ſā guineqꝫ ītrorſus ībibitis. caleſcunt oſſa ru bet cutis. ⁊ inertia lāguidaqꝫ olī mēbra ꝓ prijs exultāt officijs reſtitui. En grāde ſtu pendūqꝫ miraculū. En p̄clariſſima hūani tatis xp̄i dignitas q̄ tāto in oꝑe diuinitati ſubẜuiuit vera em̄ ꝓbabilitate dici pōt (qͣꝫ uis ꝯͣriū dn̄s durandus opinet̉. iij. ſcn. di. ix.) ꝙ in oībꝰ xp̄i miracul̓ ſua hūanitas ꝓ pter ip̄ius ad v̓bū hypoſtaticā vnionē tā qͣꝫ cauſa ſcd̓a pͥncipaliſſima cōicauit. ⁊ in hoc eminēs eſt q̄dā ip̄iꝰ (vt ita loqͣr) oīpotē tia ⁊ p̄rogatiua ſingularis ſuꝑ ceteros ho mines ſctōs ꝑ qͦs tm̄mō meritorie ſine eo ruꝫ cauſali ꝯcurſu mirabilia patrata ſunt. ¶ Exurge nūc qͥſqͥs ades/ tolle grabatū ꝓ prie fragilitatis. ⁊ vade pedibꝰ mētis ī do mū hanc in qͣ audis tā gl̓oſum opus fieri Circumgyra rōnis oculos/ vt lumīe fidei colluſtrent̉/ atqꝫ effectu puro cōſidera/ qm̄ hic tripliciter operata eſt chriſti diuinitas. In pctōꝝ relaxatōe. In cogitationū agni tione. In ſubita paralitici curatione. Hec mempe oꝑa diuinitatꝭ eſſe ꝓpͥa Hierony. in omelijs teſtis eſt. ⁊ ex ſcripturis colligit̉ De pctōꝝ dimiſſiōe Eſaie. xliij. Ego dn̄s qui deleo iniqͥtates. De noticia cogitatio nū. ij. Paral̓. vi. Tu ſolus noſti corda filio rum hoīuꝫ. De miracl̓oꝝ oꝑatiōe in Pſal. Facit mirabilia magna ſolus. Qd̓ in de ſe cretis ſecretoꝝ Areſto. nō ſiluit. Operator inqͥt miraculoꝝ vnus ⁊ ſolus eſt deus. tria inſuꝑ ꝑſonis diuinis appropͥata hͦ in actu ꝯſpicimus. Nō gͦ opificis xp̄i diffiteamur diuinitatē. Clemētie ſpūſſctī index eſt cri minū abſolutio. Sapīe filij īſpectio ſecre toꝝ. potētie pr̄is morbi depulſio tā ſubita eqͥdem ⁊ plenaria vt ꝑalitico iuberet xp̄s. Sermo de qͣttuor domibus. factus Z Tolle ⁊c̄. ¶ Sꝫ ecce in domū iſtā vbi xp̄s oꝑat̉. veluti qͦndā in domū Lothirruit ꝑ fida īcreduloꝝ diuītatē xp̄o eripiētiū tur ba q̄ in ꝯdito murmure obſtrepēs dat ſine mēte ſonū. vt Maro ait acclamans fragi lia hec eſſe īmo nll̓a ad diuītatꝭ in xp̄o atte ſtatōeꝫ argum̄ta. Qualit̓ inquiūt ꝓbat xp̄i diuītatē. pctōꝝ relaxatio cū moſaycꝰ ſacer dos purꝰ īdubie hō id habuiſſe legat̉ offi ciū Leui. iiij. Ꝙ ſi rn̄deris eū nō abſtuliſ ſe pctā autoritatiue vt xp̄s. ſꝫ ꝙ dumtaxat ad pctōris cū deo recōciliatōneꝫ ꝑ ip̄m ſa crificij ⁊ p̄cū fiebat oblatio. Nō euadis in qͥt hereticꝰ/ obijcio nāqꝫ tibi p̄ſbyteꝝ noue legis/ qͥ autoritatiuo v̓bo īſtar xp̄i vtit̉ di cēs/ Ego te abſoluo ⁊c̄. Qd̓ plꝰ autoritatis arguere videt̉ qͣꝫ dicere. dimittūt̉ tibi pctā tua. Hāc calūniā d̓ medio tollit trimēbris de ptāte diſtīctio q̄ ſuꝑ. iiij. ſnīaꝝ. di. ij. cōi ter notata ē ſto. Arguit Bonauen̄. Eſt ita qꝫ in relaxādis criminibꝰ ptās autoritatis ptās excellētie. ⁊ ptās nuda mīſterial̓. Po teſtatē autoritatis dicimꝰ q̄ ſic ſumma ē vt nulli alteri ī ſua actiōe īnitat̉. ⁊ illā ſoliꝰ dei ꝓpriā eſſe ꝯſtat. Ptās excellentie qͣꝫuis ab altero fluat atqꝫ deriuet̉. hec tn̄ ē cū p̄roga tiua/ quā mīſterial̓ ptās nō obtinet. Et q̄ ſine ſacrificio/ ſine ſacr̄o ſine forma v̓borū det̓minata crimīa diluit. ⁊ mīſterialē ordi nat tribuitqꝫ ptātē. Cōcedit̉ igit̉ ſacerdoti bus miniſteriū pctā dimittēdi. nec tn̄ diui nitas eis aſcribat̉. In xp̄o aūt duas alias infuiſſe ptātes autoritatis .ſ. ⁊ excellentie ſi ꝯuincimꝰ/ eūdē ꝯcludimꝰ deū eſſe. qꝛ nemi ni qͥ deꝰ nō eſſet collate ſunt nec vt cōicarē tur ꝯgruebat. Cōuincimꝰ aūt. Uides em̄ qm̄ pct̄ā ꝑalitici/ abſqꝫ ꝯfeſſiōe ſiue ſacrifi cio or̄one ſacr̄o vedeleuit/ merito hūanita tis ⁊ diuītatꝭ īperio. Iuuat nr̄aꝫ hāc aſſer tionē ꝑalitici fides ob quā in aīa ꝑit̓ ⁊ cor pore ſanatus ē. Credidit itaqꝫ filiū hoīs il la p̄ditū eſſe potētia quā ſibi īeſſe iudayca ī pietas detrectabat. Illa auteꝫ q̄ alia erat qͣꝫ autoritatiua excellenſqꝫ ptās ꝓ cuiꝰ atteſta tione miraculū patēs ſubinde mōſtratū ē vt ſciatis inqͥt ih̓s/ qꝛ filius hoīs ptātē hꝫ in terra dimittendi pctā. Tūc ait ꝑalitico. Surge ⁊ tolle grabatū tuū ⁊c̄. Ac ſi eū di cere iudeis eſtīares. Per hāc quā foris ītu emini curatōeꝫ īteriorē negare nō poteſtis nec arguere me mēdacij in re occulta qn̄ pa lā miraculoſe v̓ba ꝯfirmo. ¶ Inſurgit rur I ſuꝫ ſcd̓o hereticꝰ clamor ⁊ īpugͣre caſſareqꝫ nitit̉ alteꝝ diuinitatꝭ in xp̄o aſſeuerāde ar gumētū de cogitationū cognitōe. Nā ⁊ ꝓ phete inquiūt qͥbꝰ nulla diuītas tribuit̉ nō mō ſecreta aliqͣ cordiū penetrati ſunt/ qͥne tiā pl̓ima ab hoībꝰ nōdū cogitata p̄dixer̄t Quid rn̄debimꝰ. p. r. plane fatebimur ⁊ ꝓ phetas occl̓ta ml̓ta p̄uidiſſe. cuiꝰ cāꝫ inue ſtigātes Areſto. Auicen. pl̓eſqꝫ ph̓oꝝ/ eos eſſe dixer̄t hoīes puriſſimi ītellectꝰ quē nec ceca vicioꝝ caligo obnubilaret. nec tumul tuātiū curaꝝ ſtrepitꝰ a trāqͥlla ſede ꝯtēpla tiōis abduceret/ ⁊ ꝑīde aīa ip̄oꝝ vice ſpecu li terſiſſimi politiſſimi in oī ꝑte conformis fingebat̉ diuīe illuſtratōis radiū ſuſcipiēs abditaqꝫ cogͦſcens. Uerū tn̄ a tractatoribꝰ catholicis rectior veriorqꝫ ꝓph̓aꝝ rō aſſi gnat̉/ miraculoſa ſctīſpūs inſpiratio. qͣꝫqͣꝫ ea q̄ dicūt vehemētes ſint ad ꝓph̓andū diſ poſitōes. Quid igit̉? qͣlit̓ in xp̄o potiꝰ qͣꝫ in ꝓph̓is diuītatē ꝓbat cogitationū agnitio? ꝓrſus optīe. Quia ſi ꝓph̓a eſſet (vt hͦ ⁊ alia etiā pl̓ima īdicāt ⁊ machometꝰ ip̄e ꝯceſſit/ Si tal̓ inſuꝑ qͥ diuīe illuſtratiōis ꝑticeps eſſe mereret̉. erat abſqꝫ dubitatiōe bonꝰ iu ſtus veraxqꝫ. ſe āt deū eſſe aſſeruit. cui ꝑ ꝯſe quēs ē credendū. Alioqͥn nō bonū ſꝫ blaſ phemū ꝯfiteri neceſſe ē. qd̓ impiū credere/ oīs eiꝰ vita oīſqꝫ doctrina diuīs oraculoꝝ ⁊ miraculoꝝ vallata teſtimonijs patefecit. Qua de re Thōas bragd̓. in ſūma. li. i. ꝑte xxxij. pͥmi corollarij pͥmi capl̓i/ copioſe diſ ſeruit. ¶ Sꝫ ecce t̓cio adhuc īdignatiori fre mitu ꝯclamat īcreduloꝝ ml̓titudo/ aſſerēs p̄clariora. tū admiratōe. tū dignitate mira cula/ alijs in domibꝰ ꝑ hoīes puros effecta qͣꝫ h̓ ꝑ xp̄m. qͦꝝ ſi nullus ē deꝰ ꝑ hͦ indubitā ter nec ex ſil̓i xp̄s. Et vt de gradi hiſtoriaꝝ aceruo pauca colligā obijcit nob̓ iudeꝰ he lizeū qͥ filiū ſunamitis defunctū ſua in do mo viuificauit. iiij. Regū. iiij. Et qd̓ āpliꝰ obſtupeſces ſolus oſſiū ſuoꝝ ꝯtactꝰ in ca dauer hūanū aīaꝫ ſil̓ ⁊ vitā ꝑfudit. ibidem xiij. Opponit nob̓ arrianoꝝ ſecta/ ſuſcita tā ī cenaculo thabitā ꝑ petꝝ Act̉. ix. Et a liū in porticū tēpli curatū Act̉. iij. Nec mi ret̉ hec xp̄ianꝰ cū pollicitus ſit xp̄s dicens Qui credit in me oꝑa q̄ ego facio faciet/ ⁊ maiora hoꝝ faciet Ioh̓. xiiij. Ꝙ ſi qͥs di xerit vt dn̄s armachanus de. q. ar. li. ij. ⁊. c. vltīo. Et ſic̄ Nicolaꝰ de Lyra ponit vbi ſu pra ꝙ Petrus aūt alt̓/ nō ideo deus ꝑ hec miracula conuincit̉. quia non ꝓpria ⁊ im peratiua virtute vt xp̄us ſed inuocando Dn̄ica nona poſt penthe. XLIIII orādoqꝫ ꝑegit. id facile refellit̉. Umbrā nā qꝫ Petri ⁊ Helizei oſſa ⁊ ſudaria Pauli nō oraſſe certū ē. vmbra tn̄ petri ⁊ fudaria pau li etiā abſentꝭ/ certū ē opē ſalutiferā p̄ſtiterūt languētibꝰ Act̉. ix. ⁊ vt dictū ē Helizei oſſa vitā ſepulto cadaueri refuderūt Nūqͥd inſu per orauit xp̄s miracl̓a faciēs fleuit ⁊ ī ſeip̄o turbatꝰ ē Ioh̓. xi. Sciebaꝫ inqͥt pr̄ ꝙ ſemꝑ me audis. Deinde gentiles idolorūqꝫ culto res/ de ſuis miracul̓ celebres nobis ingerūt hyſtoriaſ. quoꝝ multa ꝯplexꝰ ē Ualeriꝰ li. i. ca. de miracul̓. narratqꝫ Tarquiniū cōtē no uacula ſecuiſſe. ⁊ veſtalē virginē cribꝝ aqͣtꝰ bris īpleuiſſe. Cōmemorat ⁊ hͦ idē cuꝫ alijs Aug. x. de ci. dei. ca. xvi. Suetoniꝰ qͦꝫ tran quillꝰ. li. de xij. ceſaribꝰ. Ueſpaſianū īꝑato rē refert cecū illumīaſſe/ ⁊ alteriꝰ debile crus ſolo calcꝭ tactu ſolidaſſe. Ioſephꝰ p̄terea. ij. antiqͥtatū ab Alexādro macedone/ pāphili cū mare fuiſſe diuiſū narrat. ſic̄ a Moyſe ru brū. Pro his vide ſi libet Bragd̓. vbi ſupͣ. Ad extremū mirabiles artiū magicaꝝ effe ctꝰ qͥs n̄ audiuit. lege ī lr̄is Exo. c. viij. d̓ ma gis Pharaōis. Et qd̓ vrgētiꝰ ē/ vide phito niſſā Samuel̓ ꝓph̓e vere ſuſcitatricē. prout lr̄a ſonat. i. Reg. xxviij. c. Et Augꝭ. opinat̉ ī epl̓a ad Felicianū. et ponit̉ ī glo. ordinaria. i. Reg. c. allegato. ¶ Quis gͦ nō deſiſtat xp̄m eē deū ꝯcludere ex miraculoſis oꝑbꝰ. cū hec A audiat. videat ⁊ ꝑpēdat. ¶ Magna vtiqꝫ R. p. difficil̓ ⁊ ꝑplexa hec q̄ſtio ē/ vbi de verorū a falſis miraculoꝝ diſcretōe tāgit̉. ⁊ eā a do ctoribꝰ ꝑ raro funditꝰ euacuata reꝑimꝰ. Ni. miꝝ ſi ad me altior ꝑuenerit qͣꝫ aut īgenio te nui ꝯp̄hēdere valeā/ aut arido breuiqꝫ ẜmo nis eloquio ꝯplecti. Dicā tn̄ aliqͥd ne de ſilē tio nr̄o gaudeat ſuꝑ nos inimicꝰ. ¶ Et tene amꝰ ī pͥmis nullū ꝓprie ⁊ vere dictū miracu lū ab alio qͣꝫ a deo poſſe creari. qm̄ ſolꝰ ē qui ſuꝑ oēm cauſaꝝ naturaliū curſum ⁊ ordineꝫ dominat̉. Nō p̄iudico tn̄ pͥuilegio hūanita tis xp̄i ſingulariſſimo. Neqꝫ em̄ demonioꝝ neqꝫ angeloꝝ neqꝫ tꝑate ꝯplexiōis nec aſtro rū nec hūane imagīs qͣſi miraculoꝝ factricē Auicēna. iiij. ſui de aīa poſuit. Tāte v̓tutis ſunt/ vt vel crect̉ aliqͥd vl̓ abſqꝫ certo cauſaꝝ naturaliū ꝯcurſu formet̉. qͣꝫuis plerūqꝫ tam ſecreto celeriqꝫ fiat motu hmōi cauſaruꝫ ap plicatio ꝙ actio q̄ nature ē miraculo depu tet̉/ p̄ſertim ab indoctꝭ ⁊ ī ph̓ia ceteriſqꝫ arti bus paꝝ eruditꝭ ¶ Ampliꝰ ſcire ꝯuenit ꝙ ſic̄ apd̓ hoīes morꝭ ē ꝙ ī atteſtatōe lr̄aꝝ ſigilluꝫ appēdit̉ vel apponit̉ ſignū ꝓpriū. n̄ alit̓ deꝰ miraculoꝝ veroꝝ oꝑatōꝫ veluti ſigilluꝫ et ſi gnū ꝓpriū inducit ī robur veritatis illiꝰ quā iubet credi/ ⁊ nulla vnqͣꝫ inuocatōe miracu loꝝ ꝯditor ſit vel erit ī oꝑe mēdoſo qͥn recla met. et qͥn ꝑ ſcpͥturas ſacras/ ꝑ ꝓphetiaſ ꝑ re uelatōꝫ/ vel aliter illā falſitatē nō eē credēdaꝫ edoceat. Deꝰ em̄ ꝟitas ē. ſeip̄m negare nō p̄t Multoꝝ ſiquidē ⁊ īter alios (vt opinor) Au guſtini ſnīa fuit deū ꝑ malos nōnūqͣꝫ mira bilia oꝑari. ⁊ hoc nō vt ſit falſi teſtis. abſit ſꝫ in damnatōem tā illiꝰ qͥ facit/ tā illoꝝ qͥ ſedu ci ⁊ erroribꝰ excecari meruerūt. Et quemad modū dicūt de antixp̄o ad ꝓbatiōeꝫ electoꝝ Un̄ apl̓s ſine charitate mōtes poſſe trāſfer ri nō negat. i. Coꝝ. xiij. Et d̓ nouiſſimo die aiebat xp̄us. Multi dicent mihi in illa die. Dn̄e nōne in noīe tuo ꝓphetauimꝰ. ⁊ in no mine tuo demonia eiecimꝰ/ ⁊ ī noīe tuo v̓tu tes multas fecimꝰ? Et tunc ꝯfitebor illis qꝛ nunqͣꝫ noui vos Mat. vij. Et d̓ phitoniſſa ⁊ Iuda ſatis cogēs ē argumētū. ¶ Hec ita qͣꝫuis ſe haberēt ꝙ ꝑ mēdaceſ miracl̓i autor eſſet deꝰ. nunqͣꝫ tn̄ ſigillū ꝓprium ſic falſari nunqͣꝫ eo abuti ī mēdacio ſineret/ qͥn ⁊ recla maret ⁊ ꝯtradiceret. Alioqͥn quō eidē crede ret̉ plꝰ qͣꝫ principi qͥ falſarias lr̄as ſigillo ſuo ꝯſignari ſciēter ⁊ abſqꝫ vlla ꝯtradictōe ꝑmit teret? ¶ Ex his qͣꝫtū eſtimo videre poſſumuſ I credendā eſſe ī xp̄o diuinitatē. qꝛ deꝰ ip̄e ad huiꝰ rei affirmatiōꝫ/ autor fuit miraculi ho dierni ceteroꝝqꝫ plurimoꝝ. Et deus non ſo lū nō reclamauit/ ꝓhibēs ne talibꝰ crederet̉. ſed ꝑ os oīm ꝓphetaꝝ ⁊ gentiliuꝫ ſybillaꝝ/ hec oīa longe an̄ p̄dicta ſunt/ laudata et ap probata Suꝑ hͦ legat dn̄m Armacanū qui vult in tribꝰ pͥmis de q. armenicoꝝ. Et Ni co. de ly. in. q. ꝯtra iudeos. Scotū. q. ij. pl̓. Et Brag. vbi ſupͣ. Et ſuꝑ oēs Aug. in lib̓. quē ꝯſtituit de ci. dei dici ¶ Cū igit̉ aſſerunt increduli facta ab hoībꝰ puris miracula. ne gabimꝰ ſi d̓ pͥncipali autore fiat aſſertio/ ſi d̓ mīſtro miraculi dicunt dūtaxat/ fatebimur. Neqꝫ em̄ eos audiēdos puto qͥ ī oībꝰ hmōi hyſtorijs fideꝫ negāt. Inciuil̓ eqͥdē grauiſqꝫ temeritatis ē/ alteri nō adhiberi illā quā ſibi rōnabilē p̄ſtari vellēt credulitatē. ¶ Subin de cū ſciſcitant̉ a nobiſ cur nō deos pari mō affirmamꝰ? aꝑta ē ex p̄miſſis rn̄ſio. Illa qͥp pe mirabilia / vel nō adhibita ſūt ad aſtruen dū dininitatē ī faciētibꝰ ſicut de ꝓph̓is. apo ſtol̓ ceteriſqꝫ viris iuſtis ꝯſtat. Uel ſi hͦ aliqͥ neqͥſſimi ⁊ demonū familares execrabili ſu ꝑbia rapti intēderint/ deꝰ palā ꝯͣdicit. tum ꝯ e Sermo t ꝓph̓as ⁊ reuelatiōes. tū ꝑ naturale dictamē inſitū inſinuās nō eſſe credēdū deoꝝ plura litatē ꝯclamāſqꝫ oēs deos gētiuꝫ demonia magoſqꝫ ⁊ ariolos execrās. ¶ Uides iudee cur dānaberis antixp̄o miracula facienti ad herēs. ⁊ xp̄ianus ſaluabit̉ xp̄m ꝯfitēs mira cula oꝑantē. Affert ⁊ on̄dit vterqꝫ ſignū re gis ſūmi. ſed illi tanqͣꝫ falſario ꝑ diuīas ſcri pturas ꝯtradicit̉. multiplex iſti ſuꝑaddit̉ ꝓ phetaꝝ approbatio. ¶ Res igit̉ tota ad hͦ re dit ꝙ miraculū xp̄i hodiernū/ ceteraqꝫ ſcri pturaꝝ auc̄te addita ⁊ alijs circumſtātijs ſi gna ſunt ⁊ argumēta ſue diuītatis. ſufficien tia quidē ꝓ fide gignēda. fouēda atqꝫ nutri enda/ niſi affectōis obſtet ꝑuerſitas. ꝓpterea dicebat. Oꝑa q̄ ego facio teſtimoniū ꝑhibēt de me. Et niſi oꝑa ego feciſſem q̄ nemo aliuſ fecit/ pctm̄ nō haberēt. Rō. qꝛ iā nō credēdū fuiſſet ip̄m eē meſſyā quē pph̓e ꝓnūciauerūt talia factuꝝ miracl̓a. Tu illa argumēta eui dētia eſſe nō ponimꝰ fidei. Itaqꝫ iā nō crede remꝰ ſed ſciremus. Iaꝫ donū merceſqꝫ fidei euacuaret̉. Iā (vt Bonauentura arguit. iij. ſen. di. vij.) totꝰ orbis xp̄o credidiſſet Apl̓oſ inſuꝑ qͥ miracul̓ interfuerūt īpoſſibile fuiſſꝫ d̓ fide plꝰ qͣꝫ de q̄ſtōe euidēte vl̓ mōſtrata du bitaſſe. dubitauerūt tn̄ ⁊ vacillauerūt ī hora dn̄ice paſſionis in qͣ etiā miracula choruſca bāt. nā petre ſciſſe ſunt. terra tremuit. ſol ob ſcuratꝰ ē ⁊c̄. Recordari etiā poterant hodier ni miraculi qd̓ factū fuit vt ꝑaliticꝰ ilico ſur geret ⁊ tolleret gͣbatū ſuū ⁊ iret ī domū ſuā. ¶ Sciēs libēſqꝫ multa p̄tereo. qꝛ nō ē opus fidē qͣſi nouellā ſcrupuloſe diſcutere quā tot ſctīſſimi / viteqꝫ integerrime viri/ ꝯſtātiſſima aſſertōe etiā vſqꝫ ad mortes duriſſimas ꝯfir marūt. Nec oīno miracul̓ īnitamur/ ſciētes iudeos increpatos a xp̄o. Generatio pͣua et adult̓a ſignū q̄rit Mat. xij. Et. i. Cor̄. xiiij apl̓s talia īfidelibꝰ dari ī ſignū ait n̄ fidelibꝰ Quāobrē ſi etas nr̄a fidei ⁊ moris īops mi racl̓a habeat/ īcredulitatꝭ nr̄e ſigna ſūt / ⁊ dā natōis (niſi melioremur) indicia Porro d̓ ar tibꝰ magicis hͦ ſub ꝯpēdio habetōte ẜm cō pioſam Guil̓. pariſien̄. traditōꝫ/ ꝙ ī figurꝭ ⁊ ſculpturis. imaginibꝰ. characteribꝰ. ſignis. imp̄ſſionibꝰ. v̓bis. carminibꝰ ⁊ ī ceteris qͥbꝰ vtunt̉ malefici/ nulla v̓tꝰ ē penitꝰ qͣlē p̄dicāt. ſed hec ſingula demones fieri docēt tanqͣꝫ ſa crificia quandā diuinitatē ſibi ineſſe ꝓfiten tia. necnō tanqͣꝫ ſignū ꝓpriū ⁊ ſigillū ſui pa cti rememoratiuū/ quo adhibito pacta q̄ ꝑ miſerit deus adimplent. ¶ Poſtqͣꝫ terne calū nie īcreduloꝝ ſuꝑ miraculoſo euāgelij hodi erni myſterio vtrūqꝫ rn̄ſum ē accipite ſi pla cet triplicē ex his ꝯſideratōꝫ. ¶ Prima quē admodū iudeoꝝ pͥncipes ⁊ p̄lati ex ignoran tia ſue theologie xp̄m eis ꝓmiſſū negauerūt miraculaqꝫ abiecerūt. ꝓpt̓ qd̓ r̄mittebat eos xp̄s ad ſcpͥturas di. Scrutamī ſcpͥturas. il le em̄ teſtimoniū ꝑhibēt d̓ me Ioh̓. v. Sil̓i mō ex ignorātia nr̄e theologie multi etiā vt verēdū ē de p̄latꝭ antixp̄m ſuſcipiēt. eidēqꝫ ⁊ miracul̓ ſuis adherebūt. Ꝙ ſi ita ē. īmo qͥa ita ē certiſſime. cōſtat illos antixp̄i p̄curſoreſ eſſe potiſſimos/ qͥ ſtudiū theologie qd̓ ē ſcru tiniū ſcpͥturarū impediunt. aut eiꝰ ꝓmotōeꝫ implere ſicut tenent̉ deſpiciunt. Scd̓a cōſideratio. Ꝙ ad hoīs alicuiꝰ canōizatōꝫ/ aut cuiuſpi am doctrine autorizatōꝫ/ īſufficiēs ē ꝑ ſe mi racl̓oꝝ on̄ſio/ niſi ī canonizādo vite ſcitas ir rep̄hēſibil̓ indicet̉ niſi inſuꝑ doctrina appro banda vere fidei nullatenꝰ aduerſari cenſeat̉ Mali qͥppe miraculis vt Iudas alij choru ſcāt. Hanc ob cāꝫ inter ceteras ne boni viri qͥ taliū autores nō ſūt pctōres reputēt̉. Cū dicat Aug. ſuꝑ Ioh̓. Uos dei famulos nō miracula ſꝫ ſola charitas facit. Aliā notauit cām Bonauen̄. ij. ſen. vbi prius/ vt boni fa cere miracula ꝑuipendēt/ cū mal̓ hoc ꝯueni at. Un̄ xp̄s apl̓is. Nolite inquit gaudere ꝙ ſpūs vobis ſubijciunt̉. gaudete aūt ꝙ noīa veſtra ſcripta ſunt in celis Luc̄. x. Culpabi lis eſt itaqꝫ nimia videndorū aut faciendoꝝ miraculorū cupiditas ⁊ nōnunqͣꝫ in ſuꝑſti tionē traducit ⁊ errorem. Tercia cōſideratio. Artes magice ad qͣs aſtronomīe ⁊ medicine maxima ꝑs ſpectat rōnabiliter ſub intermi natōe mortis vetite ſunt. nō iō ꝙ ī ill̓ demo nes adorant̉. ⁊ tanto dānabiliꝰ quāto ꝑ v̓ba diuina et orōnes ſacras hmōi cultꝰ exercet̉. qͥnetiā iō ꝓhibite ſūt. qꝛ fides ſalubrꝭ has ꝑ artes impugnat̉ qͣſi ſophiſticas quaſdaꝫ ar gumētatiōes/ q̄ apparentiā verorū miracu lorū gerunt. exiſtentiā ꝟ̓o nullā habēt vt fal ſa. aut ſi vera ſint nō illā quā pretēdūt ⁊ ap probatōe ſua deficiāt. ¶ Hactenus R. p. he reticis rn̄dimus qui cōtumaciter altercant̉ diuinitatē in xp̄o nō poſſe cōcludi ꝑ ſacram euangelij hodierni hyſtoriā. Nec ꝑ pctōruꝫ Dn̄ica decimanona poſt penthe. XLIIII dimiſſionē. nec ꝑ reuelationē cogitationuꝫ. nec poſtremo ꝑ miraculoꝝ oꝑatiōeꝫ. Nunc rurſus ad euāgelicā domū noſtram reuerta mur. ⁊ pio cordis ſtudio collaudemꝰ primo xp̄i clementiā. qꝛ leſe maieſtatis reū/ ⁊ pctō rū cathenis vinctū cōfeſtim abſoluit. ⁊ nos ſil̓r abſolui poſtulemꝰ. ¶ Cōtremiſcamꝰ re uereamurqꝫ eius ſapīam ⁊ p̄ſentiā. qꝛ occul tiſſimaꝝ etiā cogitationum inſpector ē. vt in euāgelio audiuimus. Hinc Boecius. Ma gna nobis ē (ſi diſſimulare nō vultis) neceſ ſitas indita ꝓbitatis/ cū an̄ oculos agitꝭ iu dicis cūcta cernētis. Erubeſce q̄ſo illa cernē te deo ꝑagere/ a quibꝰ deſiſteres hoīe inſpici ente. Habeat apud te tātū honoris ⁊ timo ris dei vultꝰ qͣꝫtū viri. ¶ Ceteꝝ humiliemur ſub potēti manu dei xp̄i/ ⁊ ī nr̄is neceſſitati bus eā inuocemꝰ. penes quā reſidere omni egritudinē corꝑaliū ⁊ ſpūaliū curatōꝫ inſpi cimꝰ. Fugiamꝰ deniqꝫ maloꝝ ꝯſortia. anim aduertētes qm̄ ꝑaliticꝰ poſt curatōeꝫ ſecede re a blaſphēatoribꝰ iudeis ⁊ ī domū ſuā ꝑge re iuſſus ē. Uade inqͥt ⁊c̄. Atuero firmo pe de ambulantē inſpectantes amici qͥd putas egerunt? Greſſuꝫ ſiſtūt ſtupore attoniti. nec aſpectui pͥmo bn̄ credūt. defigūt ī eo ocl̓oſ. ⁊ heſitāt ne falſa laudant̉ imagine/ totūqꝫ vi dēdo perrāt. In re cognita tandē ruunt am plexꝰ. ſtringunt pectꝰ ⁊ marcidis olim ma nibꝰ oſcula figunt. Interea autorē ſanitatꝭ ac modū queritāt. quo comꝑto xp̄i maieſtaſ in celū attollit̉. ⁊ exaturari vidēdo. audiēdo. gratulādoqꝫ nō pn̄t. Ita (inqͥt euāgeliſta) vt admirarent̉ oēs ⁊ honorarēt deū dicētes. qꝛ nunqͣꝫ ſic vidimꝰ. Demū ꝑaliticꝰ qͥ turbā ſu am vix ſubijt domū ſubijt. tn̄ memor qꝛ pꝰ curationē ſuā ſibi xp̄s imꝑauerat dicēs Ua de inqͥt ī domū tuā. qd̓ fuit thema. tanqͣꝫ ei dē ī his v̓bis/ vt te ſanū ꝯprobes ⁊ robora i penitꝰ vade. Uade in hac fortitudine tua Iudi. vi. Lu. xvij. Uad̓ qꝛ fides tua te ſaluū fec̄. vt ī vijs n̄ excubes ſub diuo expoſitꝰ va de ī domū Uade ī domū tuā. ij Re. xiiij. qm̄ dn̄s erit ꝓtectio ⁊ obūbraculū diei ab eſtu. ⁊ ī ſecuritatē ⁊ in abſcōſiōꝫ a turbine ⁊ pluuia Uerba ſunt eſaie Eſa. iiij. Deniqꝫ alieno ne te cibes mēdicitati deditꝰ ſed vade ī domū tuā. nō alienā ſꝫ tuā. Prouer. ⁊ hoc. v. Sub trahe pedē tuū de domo ꝓximi tui. et. xxvij. Domū fratris tui ne ingrediaris in die affli ctionis tue. contra illos qͥ diſcunt penetrare domos ad modū impudicaꝝ viduaꝝ. quas reprobat apl̓s i. ad Thim̄. v. Et qͥ ab afflictis ꝓximis dona petunt vt in ocio laute vi uāt/ ſpretores illiꝰ moniti. Pane tuo veſce re liber eris. ꝓphetice bn̄dictōis exꝑtes qua dicit̉. Labores manuū tuaꝝ qꝛ māducab̓ beatꝰ es ⁊c̄. ¶ Et hec quidē de ſenſu hyſtori co tanqͣꝫ fundamentalia dicta ſint. ¶ Suꝑ addamꝰ allegoricū ſenſum. ẜm queꝫ domus noſtra eccl̓iaꝫ ſignare dicebat̉ Et fiat or̄o ex hortatiua. ⁊ ī eccl̓iaſticos negligētes īuecti ua. ¶ Int̓ ſeuiētes turbidoſqꝫ aereaꝝ ptātū ac ſpūaliū neqͥtiaꝝ inſultꝰ int̓ crebra ꝑiclitā tis mūdi diſcrimia ſummꝰ architector Ih̓s. domū ſtruxit eternis baſibꝰ ſtabilitā. q̄ eūti bus ī ipſam eēt ī domū refugij. ī aſilū prote ctōis tutiſſimū. ⁊ extra quā īminet certꝰ inte ritꝰ. Huic domui eccl̓ie nomē indidit/ cui fundamētū ē petra fidei ſolidiſſima. nec infe ri porte aduerſus eā p̄ualebūt Matth̓. xvi. Deſcēdit pluuia hereſū. venerūt flumina er roꝝ. irruerūt vēti ꝑſecutionū ī domuꝫ illā. ⁊ nō cecidit. Fūdata em̄ erat ſupͣ firmā petrā Mat. vij. Hāc deſcribit ſalomō edificataꝫ a ſapīa ſeptēqꝫ colūnis exciſā. q̄ ſunt. vij. ſpūſ ſctī dona ſeu v̓tutū vniuerſitas qͥbꝰ fulcita ſubſiſtit. ¶ Ceteꝝ ꝑaliticꝰ ꝓut audiſtꝭ in hāc domū iubet̉ acceder̄. vade inqͥt ih̓s ī domū tuā. Et qͥs iſte ꝑaliticꝰ R. p? Sane genꝰ hu manū qd̓ ꝑ original̓ crimīs paliſiꝫ ſenſu ve re credulitatꝭ ⁊ bone oꝑatōis motu pͥuatū ē. ita vt domū hāc ſuā ꝑ ſe neqͥret īgredi niſi ei dē pͥmū ſanitas ꝯferret̉. qͣ p̄ſtita ꝑ ſaluatoreꝫ aīaꝝ ih̓m tulit grabatū vetuſte legis in qͦ nō erectū erat ſed ꝓſtratū dep̄ſſū. nihil em̄ ad ꝑ fectū adduxit lex Heb̓. vij. Dehīc ī domū ſa lutifere credulitatis ⁊ noue ꝯuerſatōis. que domꝰ eccl̓ia ē ītroiuit ¶ Sꝫ ꝑpēde qm̄ ꝑ pri us nudat̉ ſynagoge tectū. qꝛ pͥmitus velata ſcpͥture veterꝭ myſteria reſerant̉. ⁊ ita a quat tuor defert̉ an̄ xp̄m. qꝛ ꝑ qͣttuor euāgelioruꝫ volumīa ad xp̄i cognitōꝫ inclinat̉. Quāuis aūt domꝰ iſta ſit general̓r oīm ī vna vera xp̄i fide coadunatoꝝ. vſitatiori tn̄ noīe illoꝝ qͣſi antonomatice d̓r qͦs duces ī ea cuſtodes et ſpeculatores ſūmꝰ pr̄familias inſtituit. Un̄ eos ⁊ n̄ ſic paſſim alios eccl̓iaſticos appella mꝰ. Ad iſtos pn̄s ꝯuertēda ē or̄o vt ſolliciti ſint ī ſuā eccl̓ie domū ꝑgere. ne ex ip̄oꝝ abſē tia domui detrimētū incūbat. Quibꝰ intro greſſis officio triplici eos fūgi neceſſe eſt vt ſint ſpecl̓atores. vt ſint pr̄es ſeu paſtores. vt ſint ianitores. ¶ Speculatores ſiqͥdē ad ex plorādū īſidiaſqꝫ declinādū. Eze. iij. ⁊. c. xxx iij. Fili hoīs ſpecl̓atorē dedi te domui iſrael eE 2 Seymo O Sequit̉/ ſi ſpeculator viderit gladiū veniē tē/ ⁊ nō inſonuerit buccina. ⁊ ppl̓s ſe nō cu ſtodierit/ ⁊ venerit gladiꝰ ⁊ tulerit d̓ eis aīaꝫ/ ſanguinē eiꝰ d̓ māu ſpecl̓atorꝭ reqͥrā. Metu enda nimis ⁊ eccl̓iaſticꝭ ſpeculatoribꝰ formi dāda hec ꝯmīatio. cui ſil̓is hr̄. iij. Re. ij. Cu ſtodi viꝝ iſtū. qͥ ſi lapſus fuerit erit aīa tua ꝓ aīa illiꝰ ¶ Deberēt inſuꝑ ianitores eē ad clau dēdū ſapiēterqꝫ aꝑienduꝫ īſtar xp̄i/ qͥ e tēplo tāqͣꝫ ianitor eiecit vendētes ⁊ emētes/ qͥ ⁊ ali bi ſe eſſe oſtiū aſſerit ꝑ qd̓ ſi qͥs introierit ſal uabit̉. ¶ Ampliꝰ eos eſſe cōuenit pr̄es ſeu pa ſtores ad fouendū gregē ſpūaliterqꝫ paſcen dū Ioh̓. vlt̓. Simō amas me paſce agnos meos. ⁊ Mat. xxiiij. Fidel̓ ſeruꝰ ⁊ prudens quē ꝯſtituit dn̄s ſuꝑ familiā ſuā vt det ill̓ ci F bū ī tꝑe. ¶ Sꝫ heu qͣꝫ ꝟ̓ſa oīa. Uade nunc p̄ cor ī domū eccl̓ie circūduc pauliſꝑ ocl̓os ⁊ ī locꝭ aliqͥbꝰ quē ibi ſpeculatorē qͣlē ianitorē qͣlē deniqꝫ paſtorē inuenerꝭ manifeſta. Uidi ſti? Quid ſtupeſ? Quid attonitꝭ oculis flas? Scio ꝓrſus/ ſcio qꝛ horrenda te monſtroꝝ imago/ ⁊ abominādū deſolatōis portētū ex terruit. Nā velut p̄lati abſceſſerint aditꝭ ariſ qꝫ relictꝭ. vt maro ait ī eoꝝ loco ſubijſſe ītui tus es. Cecā ignorantiā ꝓ exploratore. Ti midā ignauiā ꝓ ianitore. Rapacē ſeuiciaꝫ ꝓ paſtore. O miſerabiles ⁊ ſufficiētibꝰ nūqͣꝫ la chrimis deplorādas nr̄e domꝰ vices ¶ Ecce ī pͥmis qͣꝫ peſſima oīm exploratrix ſtatuta ē ignorātia/ q̄ ⁊ temeritate p̄ceps ē ⁊ elatōe tur gēs. Grecū em̄ ꝓuerbiū eſt/ vt ait Hiero. in epl̓a de melchiſedech. Ecce em̄ imꝑitia cōfi dentiā/ eruditio timoreꝫ cauſat. Si exurgā hereſes. ſi ꝑuerſaꝝ dogmatū gladij iaciant̉. Si errores cuneatim erūpāt/ nō clāget buc cina. nō os aꝑiet. ceca qͥppe ē. nec ab inimicꝭ ſecernit amicos. arma nō videt aduerſa. nec vex illoꝝ ſigna cogͦſcit. Hīc fit vt ſimplices ⁊ plerūqꝫ lr̄is ſcl̓aribꝰ inflati a peſtiferꝭ erro ribꝰ rapiāt̉. ſeducāt̉ obruāt̉. Quot putaſ hāc ob cām hereticos eē de his qͥ ſpecietenꝰ in eo cleſia ꝯuerſant̉. Horreſco memorās/ hoc vi ta monſtrat. voces hoc ſacrilege indicāt qͣs inter vina epulas ⁊ ꝯuiuia impudenter euo mūt. Illic ſub ioci ſpecie hereſes effundunt̉ cū nullꝰ in fidē cadat iocꝰ. Ubi ꝯtra theolo gos totis itur ſentētijs ⁊ irriſorijs interroga tōibꝰ. Eo tūc d̓ ſacris bonis diſputat̉ vt in tp̄s noſtꝝ vere inciderit illud Perſij d̓ roma nis. Poſt prādia querūt romā de ſatur quā dya poemata narrāt. Theologia ab eis ſtul tilogia noīat̉ ⁊ q̄ ſola aut pͥncipal̓ ī arce loca ri debuerat tāqͣꝫ ſpecl̓atrix ſagaciſſima ⁊ ī cō paratōe eiꝰ queuis alia ignorātia dari pōt ī ima deijcit̉. calcat̉. reputat̉ ꝓbꝝ ingēs/ qͥneti am ſi fama nō mētit̉/ p̄latoꝝ nōnulli (qd̓ vix credere auſim) ſtulticie palā arguunt hoīes theologie operā impēdētes qͣſi ip̄a res ſit fa tua. inutil̓. fantaſtica. theologicꝰ inqͥunt. gͦ fantaſticꝰ. O nefādas diabolicaſqꝫ voces. ⁊ ꝑditiſſimis autoribꝰ ſuis ſimillimas O pu trida ora ferro cauterizāda. q̄ tā ſpurcidū v̓ bū expuer̄t. Iſta certe n̄ irriſio ē ſꝫ mera blaſ phemia. ⁊ hͦ igne ⁊ ferro extermināda eēt. p̄ ſertim ī p̄latꝭ qͥ d̓ ncc̄itate ſalutꝭ fidē explicite ſcire debēt. ꝑſuadere īſuꝑ ⁊ ꝯͣ hereſes ſi pullu lāt acriter ſapiēterqꝫ ꝓtegere. Tremēda hec talibꝰ vera tn̄ ſnīa. Neqꝫ em̄ domū ſuā pru dēter īſtituiſſet xp̄s niſi ad illiꝰ ꝯͣ hereſes va ſtatrices tuitōeꝫ qͦſdā obligaſſet. Quos aūt alios ex officio magꝭ aſtrictos reꝑies? Po tēs ſit (inqͥt apl̓s d̓ ep̄o) hortari ī doct̓na ſa cra/ ⁊ eos qͥ ꝯͣdicūt arguere. ad Titū. i. Pro bat hͦ Duradꝰ. iij. diſ. xv. Audēt tn̄ eoꝝ aliqͥ ꝓut fert̉) a theologie ſtudio hoīes deterrere O fides o religio. Et miramur igit̉ ſi eccl̓ia ſtica domꝰ ꝑturbat̉. ſi ſpūali tꝑaliqꝫ īcōmo do qͣtiat̉. qn̄ ē ſpecula theologiā p̄cipitāt/ ⁊ ī eiꝰ locū dn̄a ignorātia ſublimat̉. ꝓpt̓ea inqͥt ip̄a Captiuꝰ ductꝰ ē ppl̓s meꝰ/ qꝛ nō habuit ſcīam Eſa. v. Scīaꝫ loquit̉ ſpūalē diuīe le gis nō aīalē ⁊ mūdanā. q̄ aūt iudicare d̓ por cis (ſicut ait Antiſiodorenẜ) aut d̓ pecunijs numerādis ⁊ extorquēdis ſolert̓ ſolet diſſere re. In ſpūalibꝰ aūt ceci ſūt (ait ꝟitas) ⁊ duceſ cecoꝝ. nimiꝝ ſi ambo ī foueā cadūt. Et eta te nr̄a nimis heu veꝝ ē ꝓphete vaticinium. Speculatores eius ceci oēs Eſa. lxvi. Tres ſꝫm hoc d̓ the ologie ꝯtēptū ⁊ eiectōe a ſpecula elicio ꝯſide ratōes. ¶ Prima ī eccl̓iaſtica domo/ ī qͣ vniꝰ corꝑis mēbra ſumꝰ ẜm apl̓m ī epl̓a hodier na. ſimile ē ſi theologia odio habeat̉ aut eij. ciat̉. quēadmodū ſi mēbra homīs ī oculos cōiurarēt/ eoſqꝫ extinguerēt. vel vt Eſopus refert. velut ſi ventrē homīs vſqꝫ ad exinani tionē ſine cibo digerere ꝑmitterēt. Ꝙ ſi hō tūc ꝑiclitatōi vicinus eēt. qͥd de eccl̓ia conie cturandū ē veſtꝝ ſit iudiciū. Theologia qͥp pe eccleſiaſtici corꝑis oculus ē. ⁊ venter etiā ſpirituales cibos glutiēs. cōquēs. ⁊ in cete ra mēbra delegans. Scd̓a cōſideratio. Dn̄ica decimanona poſt penthe. XLIIII In eccl̓iaſtica domo maioris eſſet meriti qͥ theologiā foueret ⁊ eā ī ppl̓is lucē abūdare faceret/ qͣꝫ ſi īſtitueret aduocatos ⁊ medicos qͥ gratis pauꝑibꝰ patrocinia medicamīaqꝫ tribuerēt. ¶ Miraris forſan/ ſꝫ ꝑſpicua ē rō. Eligibiliꝰ em̄ p̄clariꝰ atqꝫ diuiniꝰ ē aīarū qͣꝫ corpoꝝ indigētijs ſuccurrere. q̄ qͣnte ſint/ co gitare ſtupor ē. ex qͦ liqͥde ꝯſpicimꝰ qͣꝫ alti me riti ſit recto vt fieri decet fine. nō q̄ſtuoſo. nō ambitioſo. ip̄i theologie ſtudiū īpendere. p̄ci pue ī tāto eiꝰ odio tātaqꝫ penuria. ¶ De theo logia loqͦr nō q̄ ad v̓boſā ⁊ ſophiſticā loqͣci tatē ⁊ chymerinā neſcio quā mathematicā re dacta ē. ſed q̄ metit fidē moreſqꝫ ꝯponit. E ab aliqͥbꝰ forte nō minoris meriti iudicaret̉ ſe in hͦ ſtudiū deuouere/ qͣꝫ ſine eo religiōꝫ ꝓ fiteri. Hic tn̄ nihil aſſero. ¶ Rurſū eadem ex radice diluciduꝫ ē qͣꝫ friuola ſi nō potiꝰ iniqͣ noīet̉/ iudicāda ſit qͦrūdā infideliū opinio q ī r̄giōe eccl̓aſtice domꝰ ſcīaꝫ adīuētōnū hūa naꝝ audēt aſſerer̄ ip̄i theologie p̄ferēdā/ niſi fortaſſe inqͥunt vel ī locis vbi publica viget hereſū dogmatizatio. ita vicꝫ/ qͣſi ſacre ſcpͥtu re nullū aliud ſit officiū qͣꝫ patētiū hereſū ex tirpatio. ⁊ nō etiam mores ꝯponere/ erigere ſpem ad celeſtia/ diſcernere int̓ pctā/ oēs hu manas inſtitutōes ad diuīe legꝭ lineā corri gere. fidē inſuꝑ iā plantatā ne euellat̉. aut er roꝝ zizanijs miſceat̉ obẜuare. qm̄ veꝝ ē me tricū illud. Nō minor ē ꝟ̓tus qͣꝫ q̄rere parta tueri. Hec āt ⁊ ꝯſil̓ia ſapiētie officia ſi p̄clari ora ſint/ ⁊ viris domꝰ eccl̓iaſtice rectoribꝰ di gniora/ qͣꝫ aſſiduos litiū diſceptationūqꝫ tu multꝰ ſuꝑ rebꝰ īnumerꝭ audire. ⁊ ẜm cerimo nias quaſdā/ ⁊ innumeras cōſtitutionū am bages cās circūuoluer̄. iudices vos ꝯſtituo hoc pacto/ ſi pͥus ad memoriā reduxerim il lud apl̓i .i. ad Coꝝ. vi. Secularia igit̉ iudi cia ſi habueritis ꝯtēptibiles qͥ ſunt ī eccl̓ia illos ꝯſtituite ad iudicandū. Tercia ꝯſideratio. Per ſcīas hūanas tꝑaneo eccl̓iaſtice dom regimī/ curā tantā impēdere vt ſpūalis gu bernatio pene deſerat̉ videt̉ nō mediocrꝭ oc caſio diminuēde tꝑalitatꝭ Cur ita? Qm̄ ſub lato fundamēto cui tꝑalitas īnitit̉. ⁊ ob quā cumulatiꝰ ab ūdauit edificiū ruinā pati ncc̄e ē. Quāobrē hͦ ī loco recordari placꝫ illd̓ qd̓ a Ualerio li. vij. c. ij. ſapient̓ dictū ab Anaxa garo p̄dicat̉ ip̄is atheniēſibꝰ. Uidete inquit ne dū celū cuſtoditꝭ t̓rā amittatꝭ. verto ſnīaꝫ Uidete eccl̓iaſtici ne dū t̓rā cuſtoditis celuꝫ amittatis. Agnoſcitis ꝑ hͦ qͣꝫ ꝑnicioſa res ē theologiā e ſpecula eccl̓iaſtice domꝰ eijcere. ¶ Sꝫ expecta. oīa nōdū audiſti. neqꝫ em̄ tm̄ L mō ꝓ ſpecl̓atore poſita ē igͦrātia. verūetiā ꝑ te ī aliqͣ domꝰ videb̓ ſtātē ꝓ ianitore mūdanā timiditatē vl̓ timidā ignauiā. pͣua vtiqꝫ ⁊ īe ptiſſima oſtiaria. qꝛ nec diuinū honorē. nec domꝰ ſalutē ī aꝑiēdo. claudēdo ve ꝑpēdit / ſi bi ſatis ē dū placeat mūdo Ueniūt īdocile pueri vagi. moribꝰ īcōpoſitiſſimi. Affirmāt ſe alto claroqꝫ ſanguīe ꝓgenitos familiares regū ducūqꝫ amicos. miſcēt cū p̄cibꝰ minas dicūtqꝫ cū Abimelech Iudic̄. ix. Cōſidera te ꝙ os vr̄m ⁊ caro veſtra ſū. Quid agit nr̄a oſtiaria Moribꝰ noī ſuo ꝯgruis vtit̉. formi dat. tremit. ⁊ vt verbo ſatyrico vtar admote trepidat arūdinis vmbram nil auſa negare. Tales ad celſas eccl̓aſtice domꝰ ſedeſ euehit atqꝫ illā īplet ꝓpheticā maledictiōeꝫ. Dabo pueros pͥncipes eoꝝ/ ⁊ effemīati dn̄abūt̉ eiſ Eſa. iij. Hi ſūt qͥ aſcēderūt d̓ domo regis in domū dn̄i. Hiere. xxvi. Et qͥ velut Oziaſ ec cleſiā violēta ptāte ſubintrāt. ij. Paralip. vi. Sed qͥ pares ſūt ī culpa/ reformidēt ne ſil̓i aut det̓iori pena plectāt̉ ¶ Aſt alij qͥ ianitoreſ ſūt optimi helizeū imitēt̉. de qͦ Eccl̓i. xlviij. ſcpͥtū ē. In diebꝰ ſuis n̄ ꝑtimuit pͥncipē. et ī potētia nemo vicit illū nec ſuꝑauit eū v̓buꝫ aliqd̓. ſupple dep̄catōis aut ꝯminatiōis nō inſcij ꝙ petere docet qͥ timide negat. ¶ Dicet fortaſſis intra ſe tacitꝰ aliqͥs fieri iſta oꝑtere ꝓ qͣlitate tꝑm / vt eccl̓iaſtice domui corrobo ratio maior accedat. qͣſi iſta .ſ. gēs ſuſtētamē tū eccl̓ie dei ſint nō xp̄s. Eccl̓iam (mihi cre de) ſuſtinēt. fulciūt ⁊ decorāt. nō longꝰ famu lātiū ordo ī morē decurtatoꝝ. nō faleratorū equoꝝ numeroſitas. nō aucupiū. n̄ venatō. nō taloꝝ vſus. nō meretricū. ſed ſctī mores. humilitas. religio. pietas. pudicicia. ſcpͥtu rarūqꝫ cognitio. Et qͣꝫto eccl̓iaſtica domꝰ a pluribꝰ īpugnat̉ tāto ſāctioribꝰ exēplis regē da ē/ ⁊ ſcādaloſis ꝓmotōibꝰ minꝰ ⁊ minꝰ oc cupāda. ¶ Occurrūt apd̓ oſtiariā nr̄am alij hoīes ſi nō beſtie ſed potiꝰ ſpurciſſime nomi nāde ſunt abiectiſſimi. ſpurciſſimi. viliſſimi. qͥ volūt intrare ſecreta domꝰ. ac inde timeri ait ſatyricꝰ/ quibꝰ notū ē illud eiuſdē. Cha rus erit verri .i. peſſimo hoī. qͥ verrē tꝑe quo vult accuſare p̄t ꝓpter qd̓ iſti ſcortoꝝ ⁊ mu lierculaꝝ ꝯqͥſitores ſunt argumētationuꝫ et alioꝝ qͦs effari pudet ne pudicas aures pol luā ſubmīſtratores. Ad qͥd? vt pruriētē dn̄o rū ſuoꝝ libidinē expleāt/ īmo irritēt ⁊ ſuccēeE 3 Sermo dāt. Quare ſic? vt inde chari habeāt̉. ament̉ timeāt̉. Quid vltra? Iſti ad bn̄ficia diaboli ca petūt īgreſſū. petūt cū iniqͥs portōeꝫ/ ⁊ eo importuniꝰ et īpudētiꝰ qͦ ꝑua eis merita ſuf fragant̉. ¶ Subeūt alij hoīes ſceleratiſſimi bonoꝝ crimīatores qͥ ꝯiuratōes ꝯͣ eccl̓iaſti cā domū fieri audacibꝰ mēdacijs aſſerūt. vt ſoli īuigilare. ſoli rēpublicā ꝯſeruare iudicē tur vt ꝑinde ſublimia dignitatū ſcādāt loca Oſtiaria v̓o nr̄a tales ⁊c̄. ſꝫ līguā compeſco. Scio de qͥbꝰ loqͦr. Qui veꝝ dixerit accuſa tor eēt inqͥt ſatyricus. Nō aūt illd̓ nouū eſt. Habes. i. Mach̓. qͣliter venerūt viri īpij ex iſrl̓. ⁊ Alchimꝰ cū eis. qͥ volebat fieri ſummꝰ ſacerdos. ⁊ accuſauerūt ppl̓m apud regem. Sequit̉. Alchimū ꝯſtituit rex ī ſacerdotiuꝫ Et vtinā nullos mō alchimos haberemus R. p. nō ſic. ꝓfecto n̄ ſit ſonātiſſima eccl̓ie do mꝰ tuba/ pariſien̄. vniuerſitas cōpulſa ſilere fuiſſet nō talē ī ſuis deliberatōibꝰ paſſa eſſet calumniā. Sileo de aꝑtione ⁊ vſu clauiū in vtroqꝫ foro. curie .ſ. ⁊ ꝯſcīe. nec de collatōe ſa cramētorū loqͣr. qꝛ nullis vnqͣꝫ v̓bis. nullis eloq̄ntie viribꝰ/ ne Tulliꝰ qͥdē expͥmeret/ eos I qͥ ī hac ꝑte abuſus fiunt ¶ Poſtremo cernite qͥs in eccl̓iaſtice domus locis plurimis pa ſtor locatus eſt. Nūquid ambitioſa rapaci tas? Fortiſſime deꝰ/ talē e terrꝭ abijce peſtē. ſeua ē. crudelis. atrox. horrida. inſatiabilis. truculēta. Credis eā oues paſcere. erras Ex poliat. rodit. vorat. enecat/ ⁊ leuiſſima occa ſione ꝑ ſulminatōes excōicationū foras mit tit. Suoꝝ inſuꝑ ſatellitū turbis magna vo ce Terentianū illud in de chyra inculcat. ſe dulo te moneo et hortor/ ne cuiuſqͣꝫ te miſe reri/ qͥn ſpolies. mutiles. laceres/ qͣꝫqͣꝫ nactu ſis. Audire tn̄ debuerat Tyberij ceſarꝭ reſcri ptū boni paſtoris eſſe tōdere pecꝰ nō deglu tire. Suetōniꝰ li. iij. Quāto ſatiꝰ tutiuſqꝫ fu erat nō habuiſſe paſtoreꝫ. Sic irato Ioue fabuloſis ranis hydra trāſmittit̉. Sic p̄fici unt̉ agnis lupi/ ceruiſqꝫ leones Et formidā dū ē ne ad hac irā pctā nr̄a deū ꝯcitauerīt regnare facit hypocritaꝫ ꝓpter pctā populi Iob. xxxiiij Hec ambitioſa rapacitas illa ē qͥ redditꝰ eccl̓iaſticos diripit. ⁊ q̄ gratis mī ſtrare debuerat vili precio ꝯꝑare ꝯpellit. ob audiēs xp̄o iubēti. Gratis accepiſtis gratis date Mat. x. Facetiſſima aūt ī hoc loco/ ſꝫ mordaciſſima ē Ambroſij rn̄ſio. Nemo in qͥt gratꝭ dat. qꝛ nemo gratꝭ accipit. ¶ Iſta ſe dn̄am reputat eoꝝ q̄ ī eccl̓ia ſūt ꝓuētuū. nō admīſtratricē ꝯͣ apl̓icā diuināqꝫ ſnīaꝫ. i. Co rint̓. iiij. Sic nos exiſtimet hō vt miniſtros xp̄i/ ⁊ diſpenſatores mīſterioꝝ dei ⁊c̄. Prela toꝝ itaqꝫ eſt idoneos ad diuinū ſeruitiū eli gere. qͥbꝰ ſic electiſ ꝑ modū acceſſorij. ⁊ ꝓ ſua ſuſtētatōe ꝯpetūt tꝑales fructꝰ nō eligētibꝰ p̄ latis. Ex qͦ ꝓbat tn̄ ꝓbatiſſima deductione Durādus. iiij. ſen. di. xxv. p̄latos nullaꝫ ſuꝑ vēditōe hmōi reddituū hr̄elicētiā. nullā a ſi moniaca pͣuitate excuſatōeꝫ. ¶ Nūc igit̉ ⁊ ec cleſiaſticā domū qn̄ talibꝰ mōſtris repleta ē ſpera ꝓſꝑari. Spera viros eccl̓iaſticos apd̓ pͥncipes ſeculi de cetero honorādos eē. ⁊ nō potiꝰ abiectiſſime qn̄ abiectiſſime viuūt cō culcādos. Nā qͦs ad reuerētiā maximā et ꝓ priaꝝ hereditatū largitōꝫ induxit docta hu miliſqꝫ ſanctitas. Mirarer ſi nō ꝑ oppoſitū ſtulticia. ſuꝑbia. rapacitas. neqͥtia/ ad irriſio nē eoꝝ indignatōemqꝫ ꝓuocēt/ ⁊ ad retrahē dū datrices manꝰ ſuadēt. Cur inquiūt dabi mus? Ut .ſ. iſti lautiſſima fuſione inebrient̉. luxuriēt. voluptatibꝰ oībꝰ īpudētiſſime de mergant̉/ vt om̄e eoꝝ ſit ſtudiū aliene pudi cicie inſidiari. opes fraudibꝰ a populis rape re. ⁊ deniqꝫ deteriores eſſe om̄ibꝰ hoībꝰ. Sꝫ ve ſubditis. qꝛ qͥcquid delirāt reges plectun tur Achiui. ait Oracius. ¶ Satis ſuꝑqꝫ ſatꝭ R. p. ad eccl̓iaſtice domꝰ euerſionē erat cecā ignorantiā ī ſpecula mundanā timiditateꝫ ī ianua ambitioſam rapacitatem ſuꝑ paſcua collocare. ¶ Sed heu nunqͣꝫ ſolitariꝰ ē male ꝓ ſortis aduētus. Sed vt recte Terētianus la ches cōquerit̉/ venit aliud ex alio maluꝫ/ rū pit ecce interim in eccleſiaſticas ſedes furēs diſcordia/ ꝑtinaciſſimaqꝫ diſſenſio. Et cum ipſis miſeriaꝝ oīm cumulus effundit̉. Dici nequit quantas animaꝝ ſtrages/ q̄ve diſcri mina. quot odia quales plagas ſecū aduexe rit. Nā dū finis ē fit indies ſeuior. ⁊ vix ē qͥ ſue depulſioni diligēter intēdat. Ignorātia neſcit. humana timiditas nō audet. ambiti oſa rapacitas nō curat. qͣꝫqͣꝫ em̄ intenſa ra pacitas (qꝛ de illa loquor) totū ꝑ fas vel ne fas occupare deſiderat. mauult tn̄ (iuxta de cretiſtaꝝ regulā) partē habere etiā iniuſte/ qͣꝫ toto iuſte pͥuari. Itaqꝫ crudel̓ ⁊ materne pie tatis expers horrēde intonat illud. iij. Reg. iij. Non mihi nec tibi ſit ſed diuidat̉. proch dei ⁊ hominū fidem / que vocū impietas eſt? Que iſta demētia? Qual̓ crudelitas? Uach qͣꝫ triſti malignoqꝫ ſydere nati ſumꝰ. vt quid viuimus intuētes mala domꝰ noſtre. nec ob ſtamus? Que tāta in homībꝰ inhumanitas ⁊ barbaries/ vt in eā in feſto diſſidiorum tu Onica decimanona poſtpenthe. XL ix XLIIII multū pax nō querat̉? En quo diſcordia ci ues ꝑduxit miſeros inquit Maro. Expe cta pauliſꝑ/ et nō dico odioſum ſed capitale crimē erit de vniēda reſartiendaqꝫ eccl̓ie do mo v̓bū facere. Adeo res ī malo loco ſita ē. adeo nō miſeret̉ om̄ipotēs/ deſꝑatōi ꝓxima miſereat̉ inqͥt. ¶ Et putas miſerebit̉ deꝰ. ⁊ hͦ impetrabit ceruix nr̄a ⁊ cor contumax/ q̄ tot mal̓ p̄ſſa ⁊ obruta nō deijcit̉. nō hūiliat̉. nō ad dn̄m ꝯuertit̉. Mōſtra ſi potes qͦt ꝓceſſio nes orōneſqꝫ generales ad diuīe miſcd̓ie im ploratōem celebrate ſūt. q̄ indicta ieiunia. qͣ lis ad extremū moꝝ emēdatio? Relege tn̄ ſin gulas ī biblia de iudeis hyſtorias. ille te do cebūt ſi neſcis. nūqͣꝫ eos a tribulatōibꝰ ⁊ ſciſ matibꝰ qͣs pl̓imas ꝑpeſſi ſūt fuiſſe liberatoſ quouſqꝫ ī ſacco et cinere humiliarent̉. qͦuſqꝫ orationū generaliū ⁊ ieiunioꝝ frequētia diui nā placarēt offenſā. Ita ē pͥma ⁊ recta pacis adipiſcēde via/ potiꝰ qͣꝫ ꝑ indignā potētiū ꝓ motionē/ aut martē ſanguineū. iij. Reg. xij. Nō aſcēdetꝭ neqꝫ bellabitis ꝯͣ frēs vr̄os fili os iſrl̓. reuertat̉ vir ī domū ſuā. vulnꝰ em̄ an tea fomētis ſuauioribꝰ tēꝑandū ē/ qͣꝫ viuā fer ro carnē reſecare. ne obtingat illud Lucani exceſſit medicina modū ¶ Sed ꝑ viſcera mi ſcd̓ie dei nr̄i miſereamī tādē qͥcūqꝫ poteſtꝭ ⁊ debetis atqꝫ ſuccurrite. Ite ī vr̄aꝫ eccl̓ie do mū. ⁊ molli pectore pijſqꝫ ocul̓ deſolationeꝫ eiꝰ inſpicite. accingimi velocit̉ ⁊ viril̓ genero ſiqꝫ animi robore. ad defenſionē eiꝰ ex aduer ſo ꝯſurgite. Audete tādē aliqͥd vr̄a v̓tute di gnū qd̓ om̄is etas celebret. qd̓ faciat vos fa ma ſuꝑ ethera notos. qd̓ ad vltimū et̓na vo felicitate corōet. ¶ Difficile ē fateor. ſꝫ tēdit ī ardua v̓tꝰ. Aderitqꝫ auxiliator dn̄s mox vt bona ceꝑitꝭ. Sinaūt rōeꝫ date qͦ pacto d̓ eo cl̓ia viuitis. cur talētū a dn̄o diſpēſandū ſu ſcepiſtꝭ? Nulla h̓ vulnera tolerāda ſūt nulla mortis. Et hec tn̄ ſi exigerēt̉/ ꝓ gregꝭ ſalute ſubeūda erāt. Excuſatio nulla ē ſi vr̄is oꝑi bus. īmo n̄ vr̄is ſꝫ xp̄i. ſi honoribꝰ fictꝭ. ſi ca ducis ſedibꝰ ī tāto viuētiū ⁊ mortuoꝝ diſcri mīe ꝑcitis. Mea qͥdē opinio ꝙ hi qͥ ꝑ negli gētiā vr̄aꝫ ī īferno purgatorio ve torquent̉/ acerrīa vos lamētatōe an̄ iudicē expaueſcē dū exaudiēdi accuſāt ⁊ īculpāt. Et qͦ fugietꝭ cū vīdicta aduenerit/ īfeliciſſimi qͣlit̓ horren das dei viuētis manꝰ euadere ꝯfiditꝭ ꝑditiſ ſimi hoīm? O hoīm īquā ꝑditiſſimi qͣlit̓ eua dere ꝯfiditis? ¶ Atuero timeo ne īcaſſū ꝟba fiāt. ne abſentibꝰ ⁊ ſurdis/ ⁊ (vt grecū ē ꝓuer biū) aſino lyra tāgat̉. Et qn̄ ſic ē/ vendāt. ra piāt. lacerēt. diſſentiāt. pugnēt. ꝑiurēt ⁊ eccl̓i aſticā domū ꝑiculis expoſitā deſertāqꝫ relin quāt. ⁊ ita hercle relinquūt pl̓imi. ⁊ in alias domꝰ ſe trāſferūt. ꝓpterea obſurdeſcūt eccl̓e clamoribꝰ. doloribꝰ ⁊ erūnis ¶ Et ī quas do mos abierūt. ſi int̓roges rn̄derē (ſi res iſta la ſciuie pateret) ip̄os ad viſendas poetaꝝ do mos emigraſſe. ¶ Quoſdā apd̓ Uirgiliū. i. eneid̓. ī temulā eolij vētoꝝ regis domuꝫ. Et hi ſūt qͥ aſſiduis ſuꝑbie flatibꝰ tumēt/ vel vt euāgelico exēplo vtar. qͥ arūdo ſūt vēto agi tata. aut qͥ nauiculā petri ī hͦ md̓o ſali vaſto turbine illidūt ſcopul̓. ⁊ ī rapidos ſciſmatū fluctꝰ obuoluūt peneqꝫ d̓mergūt ¶ Alij apd̓ Ualeriū fluctū ī argumāticon male iocūdā ſpurcide veneris domū freq̄ntāt. qͥ libidībꝰ obſcenis īmerſi/ illas deſꝑataꝝ libidinū vel voluptatū voces egerūt. Exiguū ⁊ cū tedio ē tp̄s vite noſtre. Uenite igit̉ fruamur boniſ q̄ ſūt. n̄ nos p̄tereat flos tꝑis. coronemꝰ nos rōẜ an̄qͣꝫ marceſcāt. nullū ſit pͣtū qd̓ n̄ ꝑtrāſe at luxuria noſtra Sap̄. i. ¶ Quoſdā ſuſcipit Quid̓. li. iij. metamor. ī atrā domū luminātꝭ meridie. qͥ bonoꝝ laudibꝰ ītabeſcūt. ⁊ neque unt cū eis qͥcqͣꝫ pacifice loqͥ Gen̄. xxxiij. S miles ſauli qͥ n̄ rectis ocul̓ aſpiciebat dauid i. Reg. x. Partēqꝫ collocat idē Quid̓. li. xi. in ſaporifera ī habitis ſomni domo. qͥ cū fatu is v̓ginibꝰ dormitauerūt oēs ⁊ dormierunt ¶ Ab eodē ītroducit̉ ꝑs altera ī egenā marci de famis domū. li. viij. Quos auri ſacra fa mes macerat ⁊ exangues reddit. ſꝑqꝫ auidis faucibꝰ auꝝ hyātes. qꝛ nō implet̉ auarꝰ pecu nia Ecc̄s. v. Incolūt nōnulli (apd̓ Statiū theb̓. li. vij.) ferreas cruēti martis edes De qͥ bus dici p̄t illd̓. ij. Mach̓. ix. Bella nutriū ⁊ ſeditōes mouēt. Cōtra qͦs pͣs. imp̄cat̉ Diſ ſipa gētes q̄ bella volūt ¶ Alijs placet ſtrepi dula loqͣcis fame domꝰ. Matth̓. xi. Qui cū atheniēſibꝰ ad nil aliud vacāt niſi audire aut dicere aliqͥd noui Actꝭ. xvij. Et vt Naſo ait. milia rumoꝝ ꝯfuſaqꝫ v̓ba volūtāt. ¶ Demū qd̓ mireris qͥbuſdā ī electōe infernal̓ curiali um furiaꝝ et vere infernal̓ domus eſt. Me tamor. iiij. ⁊ eneid̓. vi. Quibꝰ apta ē vox illa Iob. Infernꝰ domꝰ mea ē Iob .xvij. ¶ Poſ ſem ⁊ in alijs poetaꝝ domībꝰ eccl̓iaſticos vi ros on̄dere cuꝫ truci poliphemo Eneid̓. iij. Cū ſeuo lichaone Metamor. i. Cū fure ca co Eneid̓. viij. Cū ſacrilego buſyride. Tra gedia Senece pͥma ⁊ vlt̓. Cū eſtuāte vulca no Eneid̓. viij. Et ī Laborinto dedali Me tamor. vij. Cū ſemiſero mīotauro. Et ita d̓ eE 4 Collatio pl̓imis iuxta moꝝ merita ſꝫ omittamꝰ. Nō ē ſobria res ī tā vaſta ⁊ tremēda eccl̓e tēpeſta te/ oꝑoſe fabuloſa ꝯq̄rere. ¶ Cōmonuiſſe ad extremū ſuffecerit eccl̓iaſticos viros dom ſue neglectores / vt ſi qͥd ī eis pat̓ne v̓tutꝭ ē. ſi qͥd viuifici dei. ſi qͥd ad deūtioris vl̓ amorꝭ. ſi vlla deniqꝫ mortꝭ et̓noꝝqꝫ incēdioꝝ recor datio/ vnuſqͥſqꝫ ꝓtinꝰ reſipiſcat. redeat. acce leret / audiatqꝫ myſticis v̓bis īuitātē xp̄ꝫ ad curā huiꝰ domꝰ p̄cipuā. Uade inqͥt ī domū tuā. Dicere xp̄m credito. Noli iuſtū ꝯtēnere dn̄s ſū. qꝛ p̄cipio vade Luc̄. xi. Dicebat cen turio dn̄s milituꝫ. Dico huic vade et vadit. ¶ Et ſi pudet o hō p̄ceptꝭ hoīm obedire ſal tē obedient̓ pare deo. Dehīc extra ne ſis ſed fūgere dato tibi officio/ ⁊ vade in domū tuā. Nā on̄dit ẜm apl̓i ſnīam/ ep̄m eē domui ſue bn̄ p̄poſitū. i. Thim̄. iij. Exēplo ioſeph qui gub̓nabat creditā ſibi domuꝫ Gen̄. xxix. Et ij. Paral̓. xxix. dicebat Ezechias. Mūdate domū dn̄i patꝝ vr̄oꝝ. Seqͥt̉. Sacerdotes īgreſſi ſūt tēplū dn̄i vt ſctīficarēt illd̓. Et vti nā verꝰ eēt ẜmo iſte etate nr̄a/ n̄ ita polluerēt domū dn̄i. ¶ Ad extremū dꝫ ad hͦ allicere ꝓpͥ etatis rō. qꝛ nō ī ext̓nā ſꝫ tuā domū mitterꝭ. Ob hͦ Gen̄. xxxvij. dicebat Iacob ad laban Iuſtū ē aliqn̄ vt etiam ꝓuideā domui mee. Et eccl̓aſtici debēt ꝓuidere vt nō fiat domꝰ orōnis domꝰ negociatōis Ioh̓. ij. Ne d̓ do mo pie ſcītatis vere int̓roget̉ illd̓ Hiere. vij Nūqͥd ſpelūca latronū facta ē domus iſtaꝫ Et alibi. Quid ē ꝙ ſeruꝰ meus facit ī domo mea ſcelera multa? Ne īſuꝑ maledictōis illi us ſit ꝑticeps. Ue qͥ opulēti eſtis ī ſyō ingre diētes pōpatice domꝰ hierl̓ꝫ Amos. vi. De qͥbꝰ Ozee. ix. Eijciā eos de domo mea. Per oppoſitū bonis iuſtiſqꝫ eccl̓iaſticꝭ ⁊ domuꝫ eccl̓ie ẜm rectā regimīs regulā introeuntibꝰ pollicet̉ dn̄s Eſa. lvi. Letificabo eos in do mo orōis mee hic ī pn̄ti ꝑ grāꝫ ⁊ bone ꝯſcīe trāqͥllitatē. ⁊ ī futuro ꝑ gl̓iaꝫ ⁊ celeſtis dom felicitatē. Quā nobis p̄ſtare dignet̉ ⁊c̄. Amē ¶ Finit ſermo matutinalis. Sequit collato eiuſ dem ſermonis de reliquis duabꝰ domībꝰ .ſ. ꝓprie ꝯſcientie ⁊ celeſtis glorie. D imꝑialē ſummi regis domū N fidēter vadimꝰ īmunitatis egi tes / ſi n̄ eā dedecoro errore pol luētes violauerimus. violata qͥppe īmunitas/ īmunitatꝭ lo cū nō relinqͥt. Uiolāt aūt eā qͥ eā qͦcunqꝫ vicio ſordidatā aſſerūtꝯͣ ꝓphetātꝭ oraculū. do mū tuā dn̄e decet ſcītudo ī lōgitudine dieꝝ. Quis vnqͣꝫ locꝰ. R. p. dei electior ſingl̓arior qꝫ domꝰ fuit qͣꝫ maria. quā ſi decet ſctītudo ī lōgitudine dieꝝ/ nullꝰ ꝓculdubio vite dies. nulla hora a ſctītudīe ſecludit̉. Hocip̄m pia credulitate ꝯfitētes ad hanc domuꝫ refugij vnanimes occurramus. occurrētes venere mur. venerātes imploremꝰ. implorantes ſa lutemus/ dicētes Aue maria. ¶ Uade in do mū tuam/ vbi prius. Idcirco trāſſūptoi c bus metaphoriſqꝫ p̄dicātes vtimur/ qͣtinuſ noua minꝰ faſtidiat varietas/ ⁊ a cognitꝭ ad app̄hēdēda magis ignota ſubnectet ⁊ ſuble uet. Quia em̄ nobis (exēpli gr̄a) domꝰ mat̓i alis ſenſu qͦtidianoqꝫ vſu maxīe cognoſcit̉ ꝑ illiꝰ ſil̓itudinē qͣſi ꝑ vehiculū aliqd̓ ī occul taꝝ reꝝ .ſ. ꝯſcīe ⁊ gl̓ie ꝯp̄hēſionē faciliꝰ eleua mur. ¶ Hec me cōſideratio ꝑmouit/ vt poſt lr̄alē thematis noſtrā domū de ea poſtmo dū ꝑ allegoriā tāqͣꝫ de eccl̓ia diſſererē multis qͥdē v̓bis/ ſꝫ ꝓ rei magnitudīe ac etiā digni tate indigniſſimis vel pauciſſimis. Nūc qͥa ī me eadē cogitatio ē ſicut pollicitꝰ ſū d̓ ade unda. ordināda ornādaqꝫ ꝯſcīe domo tran quillior ſermo trāſcurrat qͥ ad noſipſos nos reuocet. retorqueat atqꝫ reuerberet. Recto ſi quidē ordine poſt incitatōꝫ ad regimē eccl̓ie de exhortatōe ꝯponēde ꝯſcīe orditur or̄o. qꝛ (vt apl̓s ait. i. Thim̄. ij) Si qͥs domui ſue p̄ eſſe neſcit quō eccl̓ie dei diligētiaꝫ habebit? ¶ Eiſdē ꝟo v̓bis quibꝰ p̄ceptor meus dn̄s cameracēſus tractatū ſuū de aīa exorſus eſt incipe. veteꝝ tradit autoritas/ diuinū illud fuiſſe Appollīs oraculū. Noſce teip̄ꝫ. Inde ē illud Iuuenalis. Ecelo deſcēdit gnoti ſe. ayton. figēdū et memori tradendū pectore. Huic ꝯformis ē Perſij monitio. Tecū ha bita vt noris qͣꝫ ſit tibi curta ſuppellex. Et iteꝝ. Ne te q̄ſiueris extra. Hāc eādēqꝫ ſnīaꝫ thema noſtꝝ ſi ad mores deflexeris īſinuat. Nēpe quid aliud ē dicere. vade ī domū tuā qͣꝫ habita tecum teqꝫ ip̄m cognoſce? ¶ Sūt itaqꝫ pl̓imi qui a ſemet lōge ꝑegrināt̉. ⁊ vt hi ſtrionū paraſitorūqꝫ mos ē nullibi rariꝰ qͣꝫ ī domo ꝓpria morā faciūt/ nullibi moleſtius Mirabile dictu. Eos citiꝰ ī alia qͣuis regi one qͣꝫ apd̓ ſeip̄os reꝑies. mō ꝑ curias diſcur ſant cū adulatōe. ambitōe. detractōe. nūc in ter mulierculaꝝ greges volūtant̉ cū libidīe. freq̄ntiſſime v̓o int̓ auri argēti ve cumulos r Eiuſdem ſermonis XLIIII incedūt/ ductrice cupiditate nauigāt maria. aera ꝑuolāt. humi repūt ꝓut ſtimulantiū cu raꝝ varietas tranſuerſos p̄cipitauerit. Qui apd̓ ſe ſi q̄rat̉/ illud habebit̉ rn̄ſuꝫ Prouerb̓. vij. Nō ē vinr ī domo ſua. Hoꝝ qͥlibꝫ vt ī do mū ſuā eat nec ſe deſerat/ monēdus ē ꝑ vocē xp̄i ſalutiferā. Uade ī domū tuā. ¶ At quidā forſitan oppoſitōnes hoīm/ volūt inepta ex tortaqꝫ appellatōe domū dici. īmo vide q̄ſo qͣꝫ aptiſſima rōne. Memīſti opinor quēad modū ph̓s in pol̓. li. i. c. i. cōitates inſtitutu rus diffiniuerit domū p̄ſtantē ex viri ⁊ muli eris/ ſui quoqꝫ ⁊ liberoꝝ ſociali cohabitatōe ꝯponi. Sicubi aūt ſerui deſint/ bouē eſſe po ſuit pauꝑibꝰ ꝓ mīſtro. Et ita ex hac ſocieta te tres ordīat pͥncipatꝰ. nuptialē int̓ virū et vxorē. deſpoticū ⁊ ẜuilē ſuꝑ ſeruū. pat̓nū vl̓ regalē pr̄is ad filiū. Singul̓ pꝰ hec ſingula tribuit officia ¶ Nolo aūt mihi credas ſi nō oīa hec eadē ī hoīe monſtrauero. Si autori tatē mauis ꝓ autoritate ē Aug. ī d̓ ſpū ⁊ aīa c. xxxij. Si rōni plꝰ ꝯſentis ⁊ patrē q̄ris. in tellectū offero/ qͥ pͥncipiū origoqꝫ ē totiꝰ ſpū alis ꝓpagatōis ī aīa. Si vxorē poſtulas qͣ lē aptiꝰ rn̄debo qͣꝫ ipſā volūtatē q̄ inſeꝑabil̓ ſocia ē ⁊ īdiuidua comes intellectꝰ/ ſine quo volūtas inualidi nulliꝰ ve ꝯſilij ē. ⁊ niſi vxo rio federe ſecū miſceat̉ infecunda ꝓle/ ſteriliſ qꝫ ꝑmanet. Prolē nūcupo affectuū cogita tionūqꝫ veluti totidē filioꝝ ꝓpaginē. Ser uos ꝟo ī ꝓmptu mōſtrare ē qͥnqꝫ ſenſus ip ſos. Circūſpice/ neqꝫ bos deeſſe iudicabit̉ ſibrutal̓ indomitiqꝫ corꝑis naturā attēderꝭ ¶ His intellectis non operoſū erit ī hoīe tri plicē aſſignare pͥncipatū. volūtatis ⁊ intelle ctꝰ ad inuicē nuptialis ē. Uolūtatis ⁊ intel lectꝰ ſuꝑ actꝰ ſuos/ paternꝰ ⁊ regalis. Ambo rū ſuꝑ ſenſus ⁊ corpꝰ deſpoticꝰ ⁊ ſeruilis Ui des vt ſuſpicor ⁊ an̄ oculos tuos poſitū ha bes qͣꝫ decētiſſima ſil̓itudine homī dū ad ſui cognitionē mittit̉ / dictū extitit. vade in do mū tuā. hoc dicere ē. Teip̄m rege. cognoſce atqꝫ recogitās iugit̓ ꝯſidera. Uade inqͥt ⁊ o ficiū qd̓ vniuſcuiuſqꝫ p̄noīatoꝝ ꝓpriū ē/ nō inanit̓ exeq̄re. Sciueris qͥd pr̄em iubere. pacto vxorē ꝯuiuere oꝑteat. qͣliter ꝓcreare li beros. ſeruis imꝑare dn̄m/ hoſpites ſuſciꝑe ꝯueniat. ¶ Et ī pͥncipio ſi quidē ad mat̓ialiſ exēplar ſpūal̓ fabricāda domꝰ ē. atqꝫ vt ī baſ ſo hūilitatis collocet̉ tenēdū ē metricū illud Boecij p̄ceptū. Humili domū memēto cer to figere ſaxo. Quāuis tonet ruinis miſcēs equora ventꝰ. Tu ꝯditus quieti felix robore valli. Duces ſerenꝰ euū ridēs etherꝭ iras. Itē tragicū illud ī hypolito. Nō capit vnqͣꝫ magnos motꝰ humilis tecti/ vel plebeia do mus circa regna tonat. Et rurſū in hercule furēte tragedia pͥma. cuiꝰ titulꝰ ē. h. f. metro ij. Me mea tellus lare ſecreto tutoqꝫ tegat Certa ſedet ſordida ꝑue fortune domꝰ. Ta lē ſibi fabricauerat nauta ille inops. ſed ſecū rus anūclas. de. qͦ Lucanꝰ. Rectorē dn̄mqꝫ ratꝭ ſecura tenebat. Haud ꝓcul inde domꝰ/ recto vallo robore fulta. ſꝫ vnico ſterili cāna qꝫ ītexta paluſtri. Sequit̉. Securꝰ belli pre dā ciuilibꝰ armis. Scit nō eſſe caſas o vite tuta facultas. Pauperis anguſtiqꝫ lares o munera nōdū. Intellecta deū. In tali p̄t̓ ea vitā egiſſe ponit Ualeriꝰ li. vij. c. i. ip̄m agla um ſophodiū. qui qͣꝫuis archadie eēt pauꝑ rimꝰ. appollinis tn̄ reſponſo gigilidoꝝ regi opulētiſſimo ī felicitate p̄latꝰ ē. Et rn̄dit ma gis ſe ꝓbare ſecuritatē ridēs tuguriū qͣꝫ tri ſtē curis ⁊ ſollicitudinibꝰ aulā. Nunqͥd hāc ī habēdis edibꝰ modeſtā hūilitatē ceſar Au guſtꝰ tenuit. qui domū ſuā eo ꝙ paulo emi nētior eēt alijs/ coeqͣuit? De hͦ Ouidiꝰ ī d̓ fa ſtis. li. vi. Nec paruū huiꝰ rei nobis xp̄s reli quit eremplū. qui nō marmoreas domꝰ / ſed hūile p̄ſepiū ſua natiuitate illuſtrauit. Quā obrē his admonitus obſeruatū habeas ſe curā tibijpſi trāquillāqꝫ humilitatis domū ꝯſtruere. Qui em̄ altā fecerit domū/ ſuā que rit ruinā Prouerb̓. xvij. Ratio. qꝛ niſi dn̄s qͥ tm̄ mō humilia reſpicit edificauerit domuꝫ/ inuanū ⁊c̄. ¶ Poſt extructā humilitatis do C mū cura reſtat p̄cipua ordinare familiaꝫ/ ne domus ſit in qua nullus ordo ſed ſempiter nus horror inhabitat fugiēdaqꝫ om̄ibꝰ mo diſa domo diſcordia ẜm pitagoricoꝝ ſnīaꝫ cuiꝰ memīt Hiero. ī epl̓a ad Rufinū. Ad qd̓ retor q̄ri pōt illud Ariſto. enigma ibidē poſi tū. hyrundinē ī domo nō ſuſcipiēdā .i. garru lā loqͣcitatē/ q̄ effectrix ē iurgioꝝ. ¶ Sub in de vt voluntatē intellectꝰ doceat quaſi mari tus ſpōſaꝫ neceſſe ē/ quatinꝰ ea appetat q̄ re cta ſunt adhibeat modū deſiderijs. ⁊ ſe īcō ſulto velit nihil. Semꝑ memīerꝭ nō ob ali ud egregiā ade domū miſerabili ruina deie ctā/ qͣꝫ ꝙ vxor p̄cupida fuit ⁊ volūtas p̄ceps/ temere ſine ītellectꝰ ꝯſilio pomū viſu decorū p̄ripuit ¶ Porro obuia caute ne rixoſa ſit vo lūtas. ne aut ſumo domꝰ abūdet aut ſtillici dijs repleat̉. alioquin abcundū tibi eſt. mihi nō credis dicēti hoc. ſapienti fidem preſta. Quid fumꝰ ſi petꝭ niſi ignorātia ocl̓os īteleE 5 Lollatio lectus ꝑſtringēs. qua circūſeptꝰ vix ſecū ha bitat/ fugit ſe potiꝰ ⁊ horret veluti qͣndā mor tis imaginē? Qd̓ Sen̄. exp̄ſſit dicēs. Ociuꝫ ſine lr̄is mors ē ⁊ viui homīs ſepultura. De hinc qͥd ꝑ ſtillicidia niſi labileſ īſtabileſqꝫ co gitatiōes accipimꝰ. qͥbꝰ exagitatꝰ ītellectus ad ſeip̄m redire. ⁊ ī ſeip̄o ꝯſiſtere neqͥt? Rixo ſa v̓o mulier ē volūtas īproba. ⁊ q̄ in ſenſu alitatis naturā pene degenerat. Hec aſſidu is malaꝝ cupidinū ſtimul̓ vexat intellectuꝫ. eundēqꝫ volitionū ac nolitionū mutuo alt̓ cantiū litibꝰ inqͥetat. vult calcatis ſpōſi legi bus imꝑare ꝓut libet. Intonatqꝫ illud ſaty ricū. Sic volo ſic iubeo/ ſit ꝓ rōne volūtas Quid agat tūc intellectual̓ ſenſus/ reclamet nō exaudiet̉. p̄cipiat nō obediet̉. et obiurget acerbiꝰ ſono. remorſu ꝯſciētie ferietur Quid igit̉ reliquū ē niſi ſemete domo p̄riꝑe. Nihi lominus ꝑſiſtēdū ē viriliter. videbis furore volūtatis ſedato ip̄aꝫ dare victas manꝰ. lu gere ꝯmiſſum. veniā vltro imp̄cari Et qͣꝫuis receſſum pares/ ſpōte reuocabit ingēs illud creuſe ad Eneam/ hāc primā tutare domuꝫ. Eneid̓. ij. Ita tn̄ niſi obſtinata ſit ac ī repro bū ſenſū data/ tū etiā monēda ē/ tū coarguē da/ ⁊ ne talia p̄ſumat ī poſteꝝ legibꝰ coercen da. ¶ At altera ſuꝑeſt intellectui ſollicitudo ſeruos cōpeſcere. ⁊ nequādo dn̄atōem vſur pēt/ ſtudioſiſſime prouidere. Itaqꝫ effrenes ſunt/ ꝯtumaces ſūt ingratiſſimi ſūt/ ꝯfeſtim vt dn̄m ſuū eis beniuolū indulgentēqꝫ ſen ſerint/ exiliūt. Repēte dn̄m ꝓpriuꝫ diſcerpūt vt canes ſui Metamor. iij. atqꝫ eū īdigniſſi ma tyrānide p̄mūt/ verūqꝫ exꝑiet̉ illud ſapi entis. Qui delicate a puericia nutrit ſeruuꝫ ſuū/ poſtea ſentiet eū ꝯtumacē Prouer. xxix Et ibideꝫ. Inimici homīs domeſtici eius. Quāobrē eos ſi renitētes ſint bonaꝝ cōſue tudinū arceat ꝯpedibꝰ. ⁊ inertes aſſiduis ex ercitationū v̓beribꝰ vrgeat. ¶ Quotidie inſu per ſemel ⁊ ampliꝰ p̄cipue hora nocturne qͥe tis/ cū te lectus ſuſceꝑit/ ponat intellectꝰ cuꝫ eis quaſi cū ſuſpectiſſimis diſpēſatoribꝰ rati onē. Nullū hoc p̄cepto ſalubrius. nullū vi ro p̄ſertim xp̄iano efficacius pōt eſſe. Qd̓ ſe cū ſe facere ſolitū/ ipſe Sen̄. iij. refert de ira. Interroget intellectꝰ ī tribunali mētꝭ ſedēs a ſingulis/ cur ſic aut ſic/ tali ī loco/ tali in tē pore geſſerint/ cur ſic viderint/ ſic audierint/ tetigerint/ locuti ſunt? Puniat mala ꝑ timo rē carnificē. ꝑ increpatōeꝫ errata corrigat. ꝑ amorē bona coronet. ⁊ qͥd deinceps agere a qͥbꝰ ſubtrahere ſe debeāt. iteꝝ ⁊ iteꝝ vehemē tiſſime ꝯmoneat ¶ Ita dū ad teip̄m nocte ſal tē redieris/ verificet̉ illd̓ Uirgilij Encid̓. vij Ip̄e domū ſera/ qͣꝫuis ſe nocte ferebat. Hoc pacto tecū multa loq̄ris vt p̄cipit. tn̄ caue ne male loqͣris. Hoc mō apud te eorā deo cām tuā ages accuſator tui ſeueriſſimꝰ. Idēqꝫ ve rax teſtis ⁊ iudex eqͥſſimus. ¶ Ages autē hoc vigilātiori ſedulitate/ ſi auribꝰ tuis ſꝑ īſona re putaueris illā vocē ꝓphete ad Ezechiam Diſpone domui tue. qꝛ morieris tu ⁊ nō vi ues Eſa. xxxviij. O qͣꝫ vtil̓ ꝓrſus recordatō ⁊ q̄ ī ꝓſperis ſimul ⁊ aduerſis/ hoīem ſctō ti more pauidū. ⁊ qd̓ ampliꝰ eſt libeꝝ efficiat ⁊ mūdi ꝯtēptorē. Facile (inqͥt Hiero.) ꝯtēnit oīa ⁊c̄. ¶ O qͣꝫ felix ſomnꝰ iſte erit altꝰ liber ⁊ trāquillus/ poſt hmōi recognitiōꝫ ſui. Anīa itaqꝫ tanqͣꝫ ī ſinu iaceat dei/ ſecura ꝑſiſtet/ re iectis fedoꝝ demonioꝝ amplexibꝰ. Nā toti ens inter abominādos amplexꝰ diaboli aīa dormit/ quotiēs peccati mortalis ꝯſcia im penitēs reqͥeſcit. ¶ De mane ꝟo intellectꝰ ip ſam ocl̓atiſſimā ꝓuidētiā cū memoria ī ſpe culā mittat/ q̄ diligēti ꝓuiſione ac ſolerti oīa occurrētia examīet atqꝫ denūciet. ne qͥd ino pīatū. ne qͥd ſubitū. ne qͥd imp̄meditatū ſur repens ꝯturbet/ aut ne ꝑ inſciētiā vtilia p̄ter mittat. ¶ Porro ipſi volūtati quā ſpōſā ho⁊ mīs ī domo poſuimꝰ/ hec obſeruāda erūt. fides thori ⁊ caſtitas integerrima/ ꝯſideratō qꝫ ſemitaꝝ domꝰ ſue. ꝓut int̓ mulieris fortiſ p̄conia a Salomone poſitū ē. Suſpectos habeat om̄s tēptationū malaꝝqꝫ cogitatio nū introitꝰ/ cetꝰ adulteroꝝ atqꝫ latrūculorū inſidias. Si pulſauerint fores. ſi feneſtras impulerīt/ ꝯfugiat ilico ad ītellectū. ⁊ eo in ſcio ⁊ inconſulto nullos ſuſcipiat. Si alloqͥ blāde ceperint/ obſurdeſcat. Sirenes ſunt. ſuaui cātu ſopiūt vt demergāt/ ſi ſuos petāt amplexus/ cito reijciat/ latronū morē gerūt amplerāt̉ vt ꝑimāt. Si blāda frōs ⁊ ſuauis p̄tēdit̉. nō ꝯfidat/ arridēt vt irrideāt. Si pro miſſa ꝓmiſſis accumulēt n̄ credat. Quotidi anū ē ꝓuerbiū. magni ſpōſoris rara vt pluri mū fides ē ¶ Ceteꝝ ſi fallacit̓ ſēſimqꝫ obreꝑe aut vi palā irruere conēt̉ hmōi tēptatiōes a ſe cōtinuo virili anīoſitate/ aut depellat/ aut diro vultū ⁊ acribꝰ v̓bis increpet di. Seor ſū vos maligniſſimi ſeductores. nil mihi vo biſcū. Abite hinc ꝓcul cū dolis veſtris/ vr̄iſ qꝫ fraudibꝰ. qm̄ intꝰ vos et in cute noui. ſcio certe qͥd q̄ritis/ meā quippe ꝓſtitutiōeꝫ/ meā infamiā/ meā deniqꝫ mortē. Et hec ego pati or miſera. nō faciaꝫ hercle. non vobis aſſen Eiuſdem ſermonis L XLIIII tiā. qͣꝫobrē auolate celerit̓ aliā q̄rite ſi poteſtꝭ quā vr̄a blādim̄ta ⁊ male ſuaſa v̓ba illaq̄ent q̄ vr̄is credula ſit lenocinijs Me īterī ſinite qꝛ nō ſū quā putatꝭ. aut q̄ vr̄o digna ſū lupi brio. Hac ⁊ ſil̓i voce vtat̉ volūtas ſpōſa ad uerſus tēptationū malarūqꝫ cupidinū īſul tus. Caueat ne eoꝝ vīcul̓ ſe ligari aut māibꝰ prēdi ſinat vel facibꝰ ſuccēdi. Obnitat̉ totiſ conatuū neruis/ īpetui pͥmo. memor tragici illius ī hypolito. qͥ blādiēdo dulce nutriuit malū/ ſero recuſat ferre qd̓ ſubijt iugū. Sci at p̄terea ꝙ femīa mollit̓ ⁊ ſemiplene negās petere docet ⁊ āmonet. Feliciſſimā ꝓrſus vo lūtatē dixerī. ⁊ btā gl̓ioſaqꝫ ꝓle fecundā/ q̄ ſe fornicarijs hmōi ſuggeſtōibꝰ nō īmiſcuerit. infeliciſſimā v̓o ſi talibꝰ ſeipſā expoſuerit ꝓ ſtituēdā. qꝛ infauſtiſſimos mōſtruoſiſſimoſ qꝫ ⁊ vipereos pctōꝝ fetꝰ gignet. ī parentē ſuā armatos/ ſicut leonē ſuꝑbie. luxurie porcuꝫ canē inuidie. ⁊ ita de ſil̓ibꝰ/ ꝑ q̄ cruciabit̉. la cerabit̉. perimet̉. ¶ Ad vltimū corpꝰ tuū qͥ ef ferus bos ē/ domab̓ ꝓuidebiſqꝫ ne ocio tor peat. Maligne nature ē. ab unde ſuauiterqꝫ paſtꝰ recalcitrat. Impīguatꝰ excutit iuguꝫ ⁊ I vehiculū. ſeſſorēqꝫ deijcit. ¶ Audiſtꝭ qͥbꝰ ſtu dijs domꝰ ꝓpria regēda ē qͥbꝰ exercēda diſci plinis. qͣꝫqͣꝫ faſtidij timidꝰ. multa pretereaꝫ Nūc qͥd extra te vagabūdꝰ īcedis? Precur re pͥor ī domū tuā Ecc̄i. xxxiiij. ⁊ temet a cōi hoīm ſtulticia exime. de qͣ Hiero. ad ſabini anū Solemꝰ mala domꝰ nr̄e ſcire nouiſſimi et liberoꝝ atqꝫ ꝯiugū vicia vicꝭ canētibꝰ ig norare. Ita ē. aliene domꝰ curioſi ſumꝰ/ no gligētes nr̄e. Uicia idcirco nr̄a vltimi cogͦ ſcimꝰ. hīc irridemur. hic nob̓ placētes/ fabu la ppl̓o et riſus efficimur. Quo ꝯͣ bn̄ iubet perſiꝰ (vt p̄miſi ⁊ repeto) Tecū habita. ⁊ no ris qͣꝫ ſit tibi curta ſuꝑpellex. qͣꝫtū .ſ. a v̓tutū poſſeſſiōe vel ꝑfectōe deficis. ¶ Uade igit̉ in domū tuā. ⁊ cū ꝑalitico ſurge ꝑ ꝯtritōꝫ. tolle grabatū pctōꝝ ꝑ ꝯfeſſiōꝫ ⁊ ꝑ ſatiſfactōꝫ. In domo tua vigilāſ orāſqꝫ ꝑmane. illic expecta ⁊ cū aduenerit dn̄s ꝯfeſtī aꝑias ei. Sto inqͥt adoſtiū ⁊ pulſo. ſi qͥs audierit vocē meam ⁊ aꝑuerit mihi ianuā/ ītroibo ad illū ⁊ cenabo cū illo/ ⁊ ip̄e mecū Apoc̄. iij. O miſerrimū te ſi abierit. ſi n̄ tāto hoſpiti feſtinabūdꝰ occur rerꝭ. ſi nō īuitauerꝭ di. Mane nobiſcuꝫ dn̄e qm̄ ⁊c̄. Nec mō īuites/ ſꝫ violēt̓ (vt ſic loqͣr) trahe. v̓ecūdꝰ eī hoſpes ē/ vult ꝯpelli ¶ Quo introducto ẜui certatī domuꝫ exornēt. nulle reꝑiant̉ iraꝝ aranee. nullꝰ cupiditatꝭ puluis. nulle caninaꝝ rixaꝝ aut curaꝝ mordacium clamores audiāt̉. Sꝫ ⁊ vxor tāqͣꝫ vitis abū dās ī lateribꝰ domꝰ tue cū liberꝭ tuis bonis. ſcꝫ affectōibꝰ. ī occurſū culta feſtiuaqꝫ proce dat. Sternat̉ domꝰ tapetꝭ bonaꝝ cogitatio nū. virētibꝰ herbis bonaꝝ oꝑationū ſparga tur. ⁊ oībꝰ deniqꝫ ſctōꝝ dēſiderioꝝ floſculis pulcerrime diſtīguat̉. Ponat mēſaꝫ pietas. autoritatiuā ſellā obedientia. focū charitas accēdat. mīſtret fides cādelabꝝ. ⁊ lectū ꝯtē platio ſubſternat. lītheamīa ꝟ̓o vt pura ſint abluāt̉ a ꝯtritōe. a ꝯfeſſiōe vētilāda aeri ex ponāt̉. qͦſqꝫ demū exiccabit ſatiſfactio. Nec omiſſū ſit illud qd̓ d̓ palemonē ⁊ baucide de orū hoſpitibꝰ Naſo ait metamor. vij. Suꝑ oīa vultꝰ acceſſere boni. hilarē em̄ datorē di ligit deꝰ. ij. Cor̄. ix. Repēdet nō dubita vicē deꝰ ab eoqꝫ audies. Hodie huic domui ſal facta ē Lu. xix. Ꝙ ſi verecūdū te ex diuitia rū carētia ꝓſpexerit/ ꝯpellabit te ijſdē vocibꝰ qͥbꝰ euāder eneā. Aude hoſpes ꝯtēnere opes ⁊ te qͦꝫ dignuꝫ finge deo. Que iſta dignitas R. p. qͣnta ſublimitas eē hoſpitē diuinitatꝭ: Ita fit tn̄ ſi domū noſtrā nō deſeruerimus. ſi attēto ſtudio excoluerimꝰ/ ꝙ nec gētil̓ pōe ta ſiluit Statiꝰ thebaid̓. xij. Nulli cōmiſſa mētallo forma dei/ mētes habitare ⁊ pecto ra gaudet. Propterea pr̄is ſapīa xp̄s ih̓s cu ius delicie ſunt eē cū filijs hoīm Sap̄. viij. vnūquēqꝫ noſtrū hodiernis v̓bis hortatur monet. imꝑat vt ꝑatꝰ ſit. ⁊ eoꝝ q̄ extra ſe ſūt curā deſerat ſuꝑfluā. Uade inqͥt ī domū tu am. qd̓ fuit thema. ¶ Admonere putes xp̄ꝫ. qͥd ſtas ſcrutās villas ⁊ rus. eripe te velocit̉ ⁊ vade. i. Reg. xxvij. Uade pacifice ī domū tuā. Quia ſicut auis trāſmigrās d̓ nido ſuo varijs ꝑicul̓ expoſita ē/ ſic vir qͥ relinqͥt ſuuꝫ locū Prouer. xxvij. Scd̓o qͥd ſtas ꝑiturus tuā pete alacrit̓ domū Deūt̓. vi. Meditabe ris ſedēs ī domo tua/ quēadmodū heliſeꝰ ſe debat ī domo ſua. Sedēdo em̄ et qͥeſcendo ẜm ph̓m/ aīa fit prudēs. Ouidā v̓o nō ī do mo ſꝫ īmonumētꝭ manēt Lu. viij. qꝛ int̓ ob ſcena vicioꝝ cadauera volūtāt̉ Tercio quid extra ſtas te viſurꝰ. domū ītra ſagaciter tuā Exo. xvi. Maneat vnuſqͥſqꝫ apud ſemetip ſum. nullꝰ egrediat̉ de loco ſuo. Hec tāta de domo morali homīs p̄cepta ſunt. Unc de adeunda iuxta anagogi 4 am beatifice domus habitatio ne/ quartā ⁊ hanc ſupremā oratō A Enem texturi ſtilū admouimus. et eam finire patimini precor/ finis eſt/ equan miter tolerate. Uade ī domū tuam. Homo T Collatio eiuſdē ſermonis viator. hō terre incola. hō qͥ ꝑegrinās nō ha bes hic ꝯpoſitā ciuitatē vel domū manentē. ſꝫ futurā inqͥris. Eya rūpe morā. fugā p̄cipi ta. nō ī via terminuꝫ. nō rapidis ī fluctibus portum ꝯſtitue. ꝓperat curſu vita citato ait tragicus. ſolqꝫ ī occaſū volucer ruit. ⁊ negli gis. tu tn̄ diſſiml̓as. ⁊ medio ī itīere ſtratꝰ ia ces. vbi ſi te vicina dire mortis nox occupa uerit/ hercle periſti. ⁊ de te tuaqꝫ ſalute actuꝫ ē. Agecur ceſſas? Quare feſſi debilitatiqꝫ vi atores īſtar lētus vadis? ¶ Sꝫ agnoſco. ꝑali ticꝰ es. ⁊ dū niterꝭ ſurgere/ ī molimīe pͥmo re laberis. Tui eqͥdē ꝑs viuax ē / ꝑtē humor ni miꝰ carnalitatis ꝑaliſi mortificauit. Nimiꝝ ſi ꝓgredi nō vales/ tractꝰ ad varia et tibimet oppoſitꝰ. Uult (inqͥt ſapiēs) ⁊ nō vult piger Nā dū viuida ꝑs volūtatis diuinoꝝ capax ſurſū erigit̉. a ꝑte ſenſualitatis emortua de orſū trahit̉. ⁊ in ip̄o conatu humi ꝓcliuiꝰ de pͥmit̉. Notate ꝯꝑatōeꝫ Uirgilij qͥnto eneid̓. ꝓprijſſimā. Quali ſepe vie deprēſus ī agge re ẜpēs. Erea quē obliquū tota trāſijt aut gͣ uis ictu. Seminecē liqͥt ſaxo laceꝝqꝫ viator Ne qͥcqͣꝫ lōgo fugiēs dat corꝑe tortꝰ. Parte ferox ardēſqꝫ ocul̓ ⁊ ſybila colla. Arduꝰ at tollēs ꝑs vulnere clauda/ retētat Nexātē no dis/ ſeqꝫ in ſua mēbra plicātē. hec ille ¶ Spe rādū tn̄ ē tibi ꝯſule ⁊ plena fide an̄ xp̄i pedeſ expoſitꝰ/ ſpūalē ideoqꝫ neqͥſſimā palyſiꝫ mi tigari pete. Etem̄ liberari penitꝰ nō ē p̄ſen tis vite/ niſi quibꝰ rariſſime admodū conceſ ſum ē. Dehinc exurge duplici amoris timo riſqꝫ ſtimulo ꝑfoſſus/ ſpe ſalutꝭ hilaris ⁊ ala cer charitate. ac vade d̓ v̓tute ī ꝟ̓tutē/ donec videas deū deorū ī ſyō. q̄ domꝰ ē btītudinis U ſempiterne. ¶ Atuero fortaſſis (vt v̓bo Boe cij vtar) velut ebriꝰ quo tramite domū reuer taris ignoras. qͦ duce iter arripias/ ⁊ ad ſup̄ mū qualē ī domo quā q̄ris ꝯuerſatōeꝫ habi turꝰ exiſtas? Neſcis v̓o hoꝝ triū noticiaꝫ / ſi nō pigeat aduertere paucꝭ edocebo. ¶ Et qͣꝫ uis nō alienū a ꝓpoſito eēt lactātij v̓ba po nere ſexto īſtitutionū d̓ limite bino ſalutis ⁊ interitꝰ/ ꝯmodiꝰ reticere iudicans. Hoc mo neo vt veꝝ ducē ⁊ vnicū habeas deū/ quēad modū de ppl̓o iſrl̓itico ī ꝓmiſſiōis terrā ꝓfi ciſcēte legit̉. ꝙ dn̄s ſolꝰ dux eiꝰ fuit. ⁊ ꝓpheta inſinuās ductoris huiꝰ vtilitatē poſtqͣꝫ dixa rat. Dn̄e ī volūtate tua deduxiſti me. ſubiū git. ⁊ cū gl̓ia ſuſcepiſti me Illiꝰ qͥdē ducere ē ad quē ſpectat et̓ne domꝰ gl̓ie. ¶ Hoc duce carpe viā nō quālibet ſꝫ quā ꝓpheta nō mō iuiſſe verū etiā cucurriſſe gratulabat̉ dicēs. Uiā mādatoꝝ tuoꝝ cucurri/ ꝯformit̓ ad ſe quēs iuſſū xp̄i. Si vis ad vitā īgredi/ ſerua mādata Mat. xix. Ab hac via qͥſqͥs aberra uerit duce abiecto/ ꝑ abrupta vicioꝝ/ ꝑ lubri ca/ ꝑ petroſa / ꝑ tenebroſa. ī īuia ⁊ n̄ ī via. laxa tur. īpingit̉. ī baratri p̄ceps ad vltimū deij cit̉. ab illa domo qͣꝫ lōgiſſime raptꝰ/ de qͣ p̄ci pit xp̄s dicēs. Uade ī domū tuā. ¶ Ueruꝫ qͦ pacto via mādatoꝝ ꝑagrabit̉/ ſi n̄ agnoſcat̉? Quēadmodū cogͦſcet̉ niſi ꝑſcrutet̉? Qualit̓ deniqꝫ ꝑſcrutabit̉ niſi ſcpͥturis hmōi māda torū exp̄ſſiſſimis animꝰ accōmodet̉? Quāo brē ꝓph̓a ī pſalmis pl̓imis tn̄ ſingularit̓ in illo. Btī īmaculati ī via. aliud nihil agere vi det̉/ qͣꝫ aut orare intellectū vt diſcat mādata ſua. aut btōs appellare qͥ mādata eiꝰ ſcrutāt̉ ⁊ exquirūt. Un̄ btm̄ virū deſcpͥturus pͥmū opꝰ tam p̄clariſſimū poſuit/ ꝙ ī lege dn̄i fuit volūtas eiꝰ meditabit̉ die ac nocte. Et alibi Beatꝰ hō quē tu erudieris dn̄e ⁊ d̓ lege tua docueris eū. ¶ Quis error. īmo quāta demē X tia eccl̓iaſticoꝝ ꝑegrinorū ī domū btītudīs (vt aiūt) vadētiū. qͥ ob lucroſas adinuētiōes hoīm mādatoꝝ dei ꝑſcrutatōeꝫ deſpiciunt: Apud quos nō animaduertit̉. ⁊ anīaduerſa ꝯtemnit̉ xp̄i autoritas dicētis. Sine cā co lūt me/ docētes mandata hoīm ⁊ doctrinas Matt. xv. ¶ Rn̄deant velim eccl̓iaſtici viri ſacre ſcpͥture deſertores qͣlē ſibi ī ſua ꝑegrīa tione viā delegerint. ¶ Si ſeip̄os ſuāqꝫ pru dentiā fallunt̉/ ſapiētis dogma relinquētes. Fili ne innitaris prudētie tue Prouerb̓. iij. Et ibidē. xiiij. Eſt via q̄ videt̉ hoī iuſta. no uiſſima eiꝰ ducūt ad mortē ¶ Si ceteroꝝ ad inuētōes hoīm cōſectant̉/ parū prudēter/ ne dixerim inſipiēter agūt. Neqꝫ em̄ leges aut humane traditōes q̄cunqꝫ/ ad ꝑſpiciēdā do mus eterne viā ſufficiūt Alioqͥn aliā fruſtra daret legē deꝰ humana rōne ſuꝑiorē. Affir mo qͥ oppoſitū aſſerūt errāt. ⁊ ī pelagianā he reſim palā īcidūt. Ꝙ ſi qͥs diu ſolerterqꝫ in dagauerit quātā d̓ via mādatoꝝ dei noticiā obtineāt. tales ſolis hoīm adinuētōibꝰ per ſcrutādis dediti/ de fide/ de pctōrū diſtīctio ne ⁊ qͣntitate/ ſiue de btītudine ⁊ ceterꝭ. puto mecū in hͦ/ īmo cū veritate aſſentiet. ¶ Si vi am mandatoruꝫ dei vt debēt erigūt/ reddāt nobis rōem/ cur nō ea ꝑſcrutant̉ potiꝰ qͣꝫ hu mana? Uani homines ꝓmptā in ore habēt ex Oracio reſponſionē. O ciues ciues quērē da pecunia primū. v̓tus poſt numos. Ma net inſuꝑ alta mēte repoſitū illd̓ Ariſt. Me liꝰ ē pauperē ditari qͣꝫ philoſophari. Uoces Omnium ſanctorum XLIIII iſte. R. p. nō eccl̓iaſticoꝝ ſūt/ ſꝫ agreſtiuꝫ ho minū/ terreniſqꝫ inhiantiū. Eſto excuſet qͦſ dā vtcūqꝫ pauꝑtas. Neqꝫ em̄ om̄es damna mus theologiā nō ſtudētes. vt mercatores. artiū mechanicaꝝ artifices. Itēqꝫ alios pl̓i mos. Sed interrogo qͥd eccl̓iaſticꝰ rn̄debit qui bn̄ficijs copioſe ditatꝰ ē. aut qui aliūde diues bn̄ficiari deſiderat? qͥd religioſiſſimi ampliſſimis redditibꝰ locupletati? quid po ſtremo oēs quos alia vrgēs decētior occupa tio nō detinet/ quoꝝ nō ē tm̄mō ſe ſed alios in viā mādatoꝝ dei deducere? Et cū rōeꝫ af ferre eniſi fuerint an talis ſit q̄ eos graui cul pe nō ꝯdemnet ipſi viderint/ fateor nō video Hoc vnū video/ tutius ſalubriuſqꝫ ⁊ virꝭ ec cleſiaſticis dignius eſſe theologie ſtudiū at qꝫ abſqꝫ ſuſpitōe cupiditatis modice fidei ⁊ parue ſpei remotiꝰ Et certe alia nulla vt iſta ſciētia ē hominū directiua incitatiuaqꝫ ad ſā ctos moreſ vicioꝝ coercitiua ⁊ ad ſuā felici tatis domū cōpēdioſiori tramite ꝑductiua. Nō aſpernāduꝫ eſt teſtimoniū Eccl̓i. xxiiij. Qui oꝑant̉ in me nō peccabūt/ qͥ elucidant me vitā eternā habebūt. Odiuꝫ ergo ⁊ rari tas ꝑſcrutantiū legē dn̄i/ ſignū eſt paucitatꝭ ſaluandoꝝ ⁊ modice fidei ī multis eccl̓iaſti cis rectoribꝰ. ⁊ nō tm̄ modo ſignū ſed etiam cauſa. ¶ Quo cōtra hoc interim grande ſo latiū ē abiectōi ⁊ inopie theologoꝝ/ ꝙ ſalu tis viā noſcūt. ꝙ deū ducē aſſidue in via ꝑe grinatōis ſue loquentē audiūt. Uetus nāqꝫ Laberij ꝓuerbiū ē in ſaturnalibꝰ a Macro bio poſitū. Comes facūdus ī via ꝓ vehicu lo Et quis eſt deo in ſacra ſcpͥtura loquente comes facundior? Et hͦ nō ꝑui exiſtimabat ſapiēs Sap̄. viij. Erit allocutio cogitatōis ⁊ tedij mei. Et infra. Intrās ī domū meā re quieſcā cū illa. Non em̄ habet amaritudinē conuerſatio eius ⁊c̄. ¶ Ceteꝝ qͣꝫ p̄clara hoīs laus ē qui vere dicere poteſt apud ſemetip̄m ꝓ laude ſua illud qd̓ dicere Lucillū Sene ca nouerat de naturalibus queſtionibꝰ. li. x. Ego liberalibus ſtudijs me tradidi. qͣꝫuis pauꝑtas al̓s inuaderet ⁊ īgeniū obduraret. vbi p̄ſens ſtudij p̄ciū ē ad gratuita carmina defleri me. ⁊ ad ſalutare ſtudiuꝫ me contuli. y ¶ Intellexiſti arbitror qͥs tibi in tuā felicita tis domū vadēti dux ſequēdꝰ ē. qꝛ dn̄s ſolꝰ / nō mūdus qͥ cecꝰ ē. nō diabolus fraude ple nus. nō brutalis appetitus peſſime laſciui ens. petulans atqꝫ diſſolutꝰ. Aduertiſti p̄te rea qͣlis via vadēda tenēdaqꝫ ē. qꝛ mādatoꝝ dei/ nō via hoīm humanaꝝ ve adinuentionū. Felicē te ſi credideris. me aūt ī dn̄o glo riabundū ſi orans exorauerim. Ꝙ ſi effeci magna documentoꝝ faſce liberatꝰ ſum. Nā de reliqͥs mō videlicet ambulādi. d̓ hoſpitij ſocietatiſqꝫ electōe. de vie tolerātia ⁊ ſil̓ibus ſcrutatio mādatoꝝ dei te reddet ꝓuidū ſaga cē doctiſſimū. ¶ Poſtremo illud vnū de do mus ī quā vadis ꝯditōe ꝑſuaſū habeto. Il lā niſi auro gēmis ve radiātibꝰ/ ſꝫ materie ce leſtis p̄cioſitate eē ꝯpoſitā. Cuiꝰ incolen̄ gu le/ nō voluptatibꝰ carnis ve illecebrꝭ vacant Etem̄ domꝰ tal̓ porcoꝝ eſſet nō hoīm. Cur ita? qꝛ hō qͥ dicit p̄ſtātiſſimā hoīs naturā/ eā ſupͣ porcinos affectꝰ nō collocat neqꝫ nobi litat. Quo pacto? Quia ſi vocē porco p̄ſtite ris. nō aliud ab iſtis ꝓ ſūma iocunditate reqͥ ret. Qualis ergo btōꝝ felicitas eſt: ſctīſſima ꝓrſus. iocūdiſſima ⁊ digniſſima. q̄ ī oꝑatōe optima optīe potētie reſpectu obiecti opti mi q̄ deꝰ ē reponit̉. Que oꝑatio optima eſtꝫ Cōtēplatio diuītatis intuitiua cū qͥetatiua eiꝰ fruitōe Que optime hoīs potētie? Intel lectꝰ ⁊ volūtas. Quāobrē? Quia ip̄e nos ſu per bruta ſole eleuāt/ ⁊ dei capaces efficiunt Quid d̓ potētijs ſenſitiuis? Nūqͥd ſaltē ipſe voluptatibꝰ ꝑfruent̉ ꝓprijs ī obiectis? Mī me. Que rō? Priꝰ em̄ aquā igni copulabis ⁊ incōpoſſibilia chymere mēbra cōpones/ qͣꝫ cuꝫ voluptate felicitatē ꝯſocies. Quare ſic? Guſtato qͥppe ſpū deſipit oīs caro. Quare neceſſe ē ſuꝑioꝝ potētiaꝝ delectatiōeꝫ/ illā q̄ inferior ē extīguere. qm̄ ī eis ex ſuꝑioꝝ felici tate incōꝑabiliter amplior qͣꝫ ex eoꝝ obiectꝭ ꝓprijs accreſcit iocunditas Ex qͦ videri pōt maiorē eſſe delectationē ī ſenſibꝰ beatoꝝ/ qͣꝫ ſit dolorū acerbitas ī corꝑe damnatoꝝ ¶ In Z hoc aūt loco grauiſſime inculpādus ē Aui cenna. qui. ix. metaphi. ſue vltime poſuit. ꝙ ſapiētibꝰ theologꝭ ml̓to magꝭ cupiditatis ſit ad ꝯſeq̄ndū felicitatē aīaꝝ q̄ ē ꝯiūcta pͥme vi tati qͣꝫ corporū. Ab illo tn̄ porcino macho meti ſui ꝑadiſo nō ſeq̄ſtrauit ſnīaꝫ. Te āt in terrogo vir diſciplīa ⁊ ph̓ica eruditōe plenꝰ. ſi hoīes īmortales eſu ⁊ potu delectabūt̉ in ore? Fateris. Eſuriēt ergo ⁊ ſitiēt neceſſe ē. ⁊ tāto intēſius/ quāto eis intenſiores tribuis delectatōes. delectatō em̄ ꝓportiōat̉ appeti tui. Qd̓ ſi ita ē/ comedere ⁊ bibere ampliꝰ cō ueniet. Uētres idcirco incōꝑabiliter capaci ores ⁊ turgidiores qͣꝫ nūc hr̄e fieriqꝫ ſine ter mīatōe augmētū ad qd̓ ordīat̉ comeſtio Et pudet ⁊ dicā. egeſtōes inſuꝑ fetulētiori cumu lo ī illa btītudinis domo cōgerere oꝑtebit. Sermo in ſolennitate ¶ Denuo ſi v̓gines pl̓imas hꝫ vnꝰ vir cur n̄ plurimos ſil̓r viros mulier vna? Que ſi gene rēt/ īmoderatiſſime erit filioꝝ ꝓcreatio. Si a generatōe vacāt/ pari mō a libidīoſa copu latōe. alioqͥn illic ⁊ nature ordo ꝑuerteret̉ / q̄ ex illa exigit copula generationē ⁊ impotētia ſue v̓tutis generatiue ꝯuincit̉. q̄ appoſitꝭ oī bus ad generationē futuraꝫ ſufficiētibꝰ illic ſuo caret effectu. ¶ Porro reprobatōne indi gnū iudico/ ꝙ angeloꝝ felicitatē ī coquorū. pincernaꝝ ⁊ ꝓſtibuloꝝ ſcortorūqꝫ officia re digitis. Quāto rectiꝰ ē hoīes ad ſil̓em ange loꝝ felicitatē ſublimādos aſſerere cū xp̄o di cēte. In reſurrectōe neqꝫ nubēt neqꝫ nubēt̉. ſꝫ erūt ſicut angeli dei Mat. xij. ¶ Et vbi in quies erūt ſicut angeli? In illa eqͥdē btītudi nis domo ad quaꝫ peregrinatio nr̄a tendit. ad quā niſi infeliciſſimi ſumꝰ ⁊ in mala hora ꝓgeniti/ totā vite labētis viā. totā aīe intenti onē ordinamꝰ. ad quā inuitat xp̄s quēlibet qui ſalutē affectat ſuā. Uade inqͥt in domū tuā/ q̄ fuerūt ⁊c̄. ¶ In qͥbꝰ v̓bis arbitret̉ qͥli bet xp̄m ad ſe ẜmonē hūc dirigere. vade citi us ne torpeſce. vade letꝰ ne paueſce ꝑ ſalutis ſemitas. Pro pͥmo. i. Reg. ij. Feſtina veloci ter ne ſteteris. Et Prouer. vi. Uade o piger ad formicā ⁊ ꝯſidera vias eiꝰ ⁊ diſce ſapīam. vt videlicꝫ pigritiā ignauiāqꝫ deuites. Pro altero imitare Philippū vel eunuchū qͥ ibat gaudēs ꝑ viā ſuā Act̉. viij. Et ꝓphetaꝫ audi canentē. In domū dn̄i letātes ibimus ¶ De inde ſcd̓o. In domū hanc accelera. In do mū hāc ꝓpera/ vbi nulla calamitas. In illā itaqꝫ domū cuius ſi nomē petis. Reſpōdet Iacob Gen̄. xxxv. Nomē loci illiꝰ domꝰ dei Et xxviij. eiuſdeꝫ. Uere nō eſt hic aliud niſi domꝰ dei ⁊ porta celi. Si eiꝰ ꝯditōnes p̄reqͥ ris/ opulētiſſima ē in pͣs. Gl̓ia ⁊ diuitie ī do mo eiꝰ. Rurſus ſpecioſa ē. Ob hoc pͣs. Dn̄e dilexi decorē domꝰ tue. Porro laudibꝰ inſo nat in pͣs Beati qͥ habitāt in domo tua dn̄e ⁊c̄. Deniqꝫ oēm hoīs appetitū ꝑfecta ſatieta te delectat. In pͣs. Inebriabunt̉ ab vberta te domꝰ tue. ⁊ torrente voluptatis tue pota bis eos. Et iteꝝ. Replebimur in bonis do mus tue. ¶ Finalit̓ tercio tuā pete māſionē. tuā pete portionē q̄ ē felix pr̄nitas. vt .ſ. man ſio tua ſit ī domo eterne retributōis cuꝫ pͣs. Unā petij a dn̄o hanc reqͥrā vt īhabitē ī do mo dn̄i ⁊c̄. Portio qͦꝫ ī terra viuentiū/ quaꝫ nos adire ꝓſpero imꝑturbatoqꝫ curſu p̄ſtet ſummus ille in domo pater familias dn̄s nr̄ Ieſus xp̄s Amen. Finis Sermo eiuſdem de omnibus ſanctis. Xultabūt ſancti ī gl̓ia/ letabūtur. in cubilibꝰ ſuis Originaliter pͣs. cxlix. Colletantibꝰ ſanctis ⁊ exul tantibꝰ in gl̓ia/ qͥd ſuꝑeſt(o doctiſ ſimi viri patres ⁊ fratres) niſi ſatagere talem hr̄e deuotionē/ vt eis intercedētibꝰ ad eoꝝ ꝑ uenire mereamur ſocietatē. qm̄ nō habemuſ hic ciuitatē manentē ſed futurā inquirimꝰ. Ꝙ ſi naturale eſt exulibꝰ a patria ſua / ꝙ ne ſcio q̄ dulcedo cūctos allicit ẜmonē de ea et freq̄nt̓ facere ⁊ cupidiꝰ audire nos a tali pa tria tales exules/ nōne multo ampliꝰ idip̄m agere natura ſtimulāte ꝯpellimur? Suſpire mus igit̉ ad celeſtia vt ibi nr̄a ſint corda vbi vera ſūt gaudia. vbi ciues ſctōꝝ habitant et domeſtici dei/ p̄ſtolātes aduētu nr̄m/ ⁊ ī ad iutoriū ꝓmptiſſimi/ tm̄mō n̄ obſurdeſcamꝰ vocātibꝰ. n̄ repellamꝰ adiutores. adeamꝰ po tiꝰ illuc deuotōis pedibꝰ Interpellātes in pͥ mis te reginā celoꝝ. te dn̄am angeloꝝ. qͣ aꝑi ente ꝓ nobis os illud bn̄dictū. os plenū gra tiaꝝ ꝓtinꝰ orabūt ſctī ſancteqꝫ oēs Quibꝰ in ꝯmune orātibꝰ qͦ pacto formidabimꝰ de re pulſa? Eya aduocata noſtra illud os gl̓ioſiſ ſimū ꝓ nobis aꝑi ad orandū. quēadmodū ī hac die ſolēnitatis et leticie nr̄a aꝑimꝰ ad te ſalutādū dicētes. Aue gr̄a plena ⁊c̄. ¶ Exul tabūt ſancti ī gloria/ letabunt̉ in cubilibus ſuis. Collaudaturi ſctōs ſanctaſqꝫ om̄s/ vt ⁊ debitꝰ eis honor fiat a nob̓ ac viciſſim ſua nos int̓ceſſio adiuuet/ vt demū ad imitādū eos/ ſua nos exēpla alacriores efficiāt ¶ Iſte em̄ tres ſūt pn̄tis īſtitute celebritatis rōnes) pponimus verbū ꝓphetici carmīs. Exulta būt ſancti ī gl̓ia/ letabunt̉ ī cubilibus ſuis. ¶ Et qͥdē ipſe ph̓s ī exꝑiētie natural̓ ſchola ꝟſatꝰ/ tradit ī rhetoricis. ꝙ delectatōꝫ oīa ꝓ ſequunt̉. ⁊ gr̄a ipſiꝰ delectari appetunt dele ctari. nec ſemel ī hanc cadit ſnīaꝫ. Nihilomi nus idē duas leticie vel delectatōis ſpēs cō didit. Unā q̄ ē ſtudioſoꝝ purā. laudabileꝫ. tranquillā. diuturnā. Hic ē illud ꝙ ph̓ia ad mirabiles hꝫ delectatōes firmitate ⁊ purita te. Alterā dat q̄ a vicioẜ vitā pecudū eligen tibꝰ inqͥrit̉. ⁊ hec feda/ turpis inqͥeta/ breuis nocitura/ qͣlis fuit ſardinapali. ¶ Hāc leti ciaꝝ varietatē locis plurimis ſcpͥtura ſacra nō ſiluit. Letamī inqͥt iuſti in dn̄o. ecce bo nā leticiā. Audi malā In maleficijs ſuis leti ficāt regē. Et talia ſine numero poſuit ſacra Onimum ſanctorum 3 XLV ſepͥtura. Duo ꝓportionabilit̓ cubilia eadeꝫ ſacra ſcpͥtura cōdiſtīguit/ ꝓhibēs vnū ꝑ os Pauli. Nō in cubilibꝰ inqͥt ⁊ impudicicijs. Quo ꝑlecto v̓bo/ lumē eccl̓ie Aug. ꝯuerſus ē. Laudat alterā ī cāticis dicēs In cubilibꝰ ⁊ in ortis aromatū. Habet qͥppe leticia ⁊ ex ultatio vicioſa ꝓbroſuꝫ vicioſūqꝫ cubiculū. ſancta v̓o ſctm̄/ quale notāt v̓ba thematis. Exultabūt ſctī in gl̓ia/ letabunt̉ in cubilibꝰ ſuis. Poterat fortaſſe ambiguū eē de qͣ leti cia de qͥbꝰ ve cubilibꝰ intelligeret ꝓph̓a ſi di xiſſet. Exultabūt ſctī ī gl̓ia/ letabūt̉ ī cubili bus ſuis. Nūc aūt cū addidit ſctī/ oīs ſcru pulꝰ dubietatꝭ ablatꝰ ē. qm̄ ſctōꝝ nō niſi ſctā ē gl̓ia/ ſctē exultatōes ⁊ leticie ſctāqꝫ cubilia ¶ Sꝫ qꝛ cubilia qͥbꝰ ī locis q̄remꝰ aūt inue nimꝰ ilia? Puto ꝙ nō extra nō foris ſit ſctō rū gl̓ia/ ſit exultatio ⁊ leticia/ ſꝫ ītrorſus ī ab dito cōſcīe ſecreto. Hoc ſenſit qͥ dixit. Gl̓ia nr̄a hec ē teſtimoniū cōſcīe nr̄e. Nā ⁊ gloria oīs filie regis ab intꝰ. Bonū igit̉ cubile ⁊ ſā ctū ⁊ letū / ē ſctōꝝ ꝯſcīa. ī hac exultāt. in hac gloriant̉ ⁊ letant̉ tranqͥlla pace fruētes. Nā ammō iā dicit ſpūs vt requieſcāt a laboribꝰ ſuis. ¶ Eſt quippe ſanctoꝝ cubile munduꝫ / eſt molle ē quietū. Alioquin ſi vel ſordidū eſ ſet ⁊ fetēs. vel aſperū ⁊ durū vel tumultuoſū ac ſtrepidulū. neqꝫ quies ī eo neqꝫ leticia ⁊ ex ultatio poſſet īueniri. neqꝫ diceret ꝓpheta d̓ eis. Exultabūt ſctī in gl̓ia/ letabunt̉ ī cubili A bus ſuis. ¶ Habemus qͥd ⁊ quale ſit ſancto rū cubile. dicere ſuꝑeſt ꝓ noſtra eruditōne. qͦ pacto tale in eis cubile ſtratū paratūqꝫ fue rit/ vt ⁊ mundū eſſet ⁊ molle ⁊ quietū. Dicaꝫ quid ꝯtigit duꝫ hmōi meditatio mea nouiſ ſime ꝑquireret volēs ⁊ circūducēs quaqͣuer ſum ſue cōſideratōis oculos. Incidit ī euā geliū p̄ſentis celebritatis. Illic ſeptē beati. tudines qͣi totidē cubicularias ītroſpexit. qͣ rū mīſterio ſancti dei ſancteqꝫ om̄s/ cubilia conſcīarū parauerūt. Nā ſi q̄rit̉ vn̄ ſcōꝝ cu bile mūdiciā habuit? in ꝓmptū videre ē/ qͥa vl̓ btītudo luctꝰ ſordes abluit ſi p̄fuerīt/ mū dicordia innocēs nullas hmōi ſordiū collu uiones introire ꝑmiſit. aut agglutinari. He due ſunt cubicularie q̄ appropriatōe qͣdā fa miliariꝰ obſecute ſunt ꝯfeſſoribꝰ ⁊ v̓ginibus Proinde ſequit̉. Un̄ in his cubilibꝰ molli cies. Attēdite qꝛ mititas ⁊ miſcd̓ia tāqͣꝫ do ctiſſime ad hoc opus cubicularie omnē im patiētie duriciē abiecerūt. ⁊ molliciē cōpaſſi onis. etiā erga necatores ſuos induxerunt. Hoc ī martyribꝰ fuit p̄cipuū. ¶ Deniqꝫ qͥes vn̄ cōꝑata ſit ſi qͥs voluerit agnoſcere/ aſpici at tres reliqͣs btītudines tāqꝫ cubicularias ad hoc opꝰ idoneas. Pauꝑtateꝫ ſpūs q̄ ſpi noſas reꝝ curas ab igit. Eſuriē p̄terea ⁊ fitiꝫ iuſticie q̄ faſtidioſū ⁊ variū ſemꝑ ociū deijcit Pacē deniqꝫ q̄ ab om̄i exterioꝝ interiorūqꝫ ſtrepitu cubiculū conſcīe tutū reddit. Hoc mō cubile qͥetū/ ī apl̓is. ī ꝓphetis. ī patriar chis vtiqꝫ pauꝑibꝰ ſpū eſuriētibuſqꝫ iuſtici am. atqꝫ pacificis/ cubiculariaꝝ/ hͦ ē btītudi nū ternariꝰ iſte ſtrauit ¶ Neqꝫ tn̄ negauerim qͥn harū beatitudinū tal̓ extiterit ſedulitas/ vt ⁊ mutuo ſe iuuarēt/ ⁊ om̄ibꝰ ī ꝯmune ſan ctis inſeruirēt. Sed ita loqͥ ꝑ appropriatōꝫ fas fuerit. Beati igit̉ ſancti ſancteqꝫ oēs tot beatitudinibꝰ olim circūſepti. Beati ꝓrſus tali ſubſequētiū ſeptenario cubiculariaꝝ ad ornati/ quatinꝰ nulla ſpurcicia feterēt/ nulla calloſitate rigeſcerēt. nulla inqͥetudīe turba rent̉. vt hic in ſpe ſingulariter p̄diti ī pace in idip̄m dormirēt ⁊ reqͥeſcerēt. et illic ſil̓ dono ſentirēt illud ꝓphetici carmīs. Exultabunt ſctī ī gl̓ia/ letabūt̉ ī cubilibꝰ ſuis ¶ Et qͥs da. B bit nobis o viri frēs ⁊ pr̄es. qͥs dabit exulta re. hͦ ē extra nos qd̓ammō ſaltare ī hac gl̓ia qͥs letari ī cubilibꝰ nr̄is? Aſſint vtinā igit̉ iu git̓ int̓ nos ad obſequiū noſtꝝ ſeptē iſte cu bicularie qͣs ex euāgelio noīauimꝰ. pauꝑtaſ mititas. luctꝰ. eſuries iuſticie. miſcd̓ia. mun dicordia. pax. ¶ Felix plane qui tali ꝯtuber nio potuerit gl̓iari. Affirmo qꝛ totꝰ ī exulta tiōe. totꝰ in gl̓ia poſitꝰ letabit̉ ī cubili cōſcīe ſue. replebit̉ cor ſuū iubilo. ⁊ gaudiū ſuū ne mo tollet ab eo. Quidni totꝰ iocūdet̉ ī cubi li mundo. in cubili molli ⁊ placido. in cubili trāquillo ⁊ quieto. Nihil plane letius bona ꝯſcīa vel iocūdius atqꝫ ſereniꝰ/ cū ex aduer ſo nihil horridius mala cōſcīa. nihil cōfuſiꝰ ⁊ inqͥetiꝰ inuenit̉. Exagitat̉ quippe ſtimulis cupidinū miſeriſqꝫ modis ſeſe rodit tepidi tate. ſꝑ p̄ſumit ſeua turbata cōſcīa. ¶ Ue ta libꝰ qͥ ſꝑ vel dū triſtāt̉ furiūt. vel iuxta ſapiē tē dū letāt̉ īſaniūt. Audi letā īſaniā/ vl̓ ſi me liꝰ dicat̉ inſanā leticiā. Letant̉ (inqͥt ſapiēs) cū malefecerint/ et exultāt ī rebus peſſimis. Qualis putas inſania ē videre hoīeꝫ d̓ cuiꝰ morte tractat̉/ laſciuire ⁊ geſtire/ īmo ⁊ vīcu la qͥbꝰ ſtrāgulet̉ īceſſant̓ oꝑari. Tales ſūt qͥ iniqͥtatē meditant̉ ī cubili ſuo. aſſiſtūt oī vie nō bone. ¶ Ue cubili tali. qꝛ fetens ⁊ ſordidū ē. qꝛ ſpinoſum ⁊ aſperū. qꝛ nulla ex ꝑte tran quillū. Nihilominꝰ qͥdā iacere ſuſtinēt in cu bili tali ſicut ſus ī volūtabro luti/ ſic̄ iumē Sermo in ſolennitate ta q̄ ꝯputruer̄t ī ſtercore/ de qͥbꝰ itē apd̓ Iob d̓r/ ꝙ ſub ſentibꝰ delicias ꝯputāt. Qui deni qꝫ iā ſentiūt ī ſe illud maledictū ꝓpheticum. Subter te ſternet̉ tinea. Que tinea?Tinea mordax p̄ui deſiderij. Et oꝑimentū tuū ver mes. remorſus .ſ. ama riſſimi pctōꝝ. Iacꝫ ca ro cū pctōre/ ⁊ teterrimū fetorē illecebraruꝫ eructuat. Iacet mūdꝰ/ ⁊ duros curaꝝ acule os igerit/ atqꝫ mordaces deſiderioꝝ puliceſ multiplicat. Iacet diabolꝰ ⁊ horridis fāta ſiaꝝ. erroꝝ. emulationū. ambiguitatum ſpi nis iter turbat ¶ Pernicioſos nimiꝝ hos di xerim cubicularios aīaꝝ qͥbꝰ irrepētibꝰ ꝑ ec cl̓iaſtica cubilia / attracta eſt ſordidiſſima di raqꝫ diſſenſio/ ꝯculcās oīa/ oīa ꝓterens. S de hͦ portētuoſo ſciſmate ī ſacrꝭ eccl̓ie cubili bus ſe ꝟſante/ qͣlis vnqͣꝫ ſermo ꝓ rei īdignita te ſufficiet enarrare? Quāto ꝯſultiꝰ erat (viri pr̄es ⁊ frēs) quāto iuſtiꝰ aduocare deū ī cubi culū ſuū in cubiculū ꝯſcre. qd̓ adeo coangu ſtum ⁊ breue ē (dicit ẜmo ꝓph̓icꝰ) vt duoſ ca pere neq̄at. Quales duos? Spōſū ⁊ adulte C rū. deū et mundū. ¶ Ita ꝑgebā declamare ꝯͣ vanitates ⁊ īſanias falſas hoīm ꝯtēnētiū cu biculū ꝓprie ꝯſcīe hoīm alibi gl̓iaꝫ alibi le ticie oleū cū fatuis v̓ginibꝰ/ mira ſtoliditate q̄rētiū. Cupiebā inſuꝑ ſpāliori deſcēſu tres orātiū thalamos morales cōtexere ẜm tres ſtatꝰ hoīm qͦs pn̄ti ſermoni videmꝰ intereſſe Quoſdā intueor incipiētes ⁊ iuniores hos appropriate monere conabar ad mundiciā cubiculi ſui qd̓ ꝯſcīam appellamꝰ. nā ī pue ris nōne dꝫ angelica puritas effulgere? Alij ſūt ꝓficiētes. ⁊ ꝓuectiores his ſuadere cona bar molliciē cubiculi ſui qd̓ ē ꝯſcīa/ vt et mi tes eēt nō reſiſtētes malo. ⁊ ꝯͣ crebriores il liꝰ etatis inſultꝰ ꝑ patiētiā ⁊ miſeratiōem nō eneruatā ſegniciē fierent molliores. Deniq reliqͦs aſpicio ſeniores ⁊ ꝑfectos hos magiſ decet qͥetū tranqͥllūqꝫ cubiculuꝫ. vbi ſomno ꝯtēplatōis ī pace ī idip̄m dormiāt. corde ī ſu ꝑne viſiōis ſpectacula vigilāte. quale ē illud Ego dormio ⁊ cor meū vigilat. Ita inquā ꝑgere meditabar dū ſtudioſitas ſpeculatrix aūt affuit/ aut affuiſſe viſa ē q̄ greſſū orōnis nr̄e retorq̄re/ et ad ſuꝑnos vn̄ ceꝑamꝰ ciues regredi ſuadebat. multa ſuꝑ eoꝝ ſtatu. ml̓ta ſuꝑ eoꝝ felicitate/ leticia ⁊ exultatōe diligent̓ D interrogās. ¶ Dic pͥmo inqͥt ſi leticia ſctōrū ſit eoꝝ pͥncipal̓ btītudo? Principalē nō eſſe rn̄di/ ſꝫ ad btītudinē ꝯſequit̉. q̄ ī clara dei co gnitōe ⁊ fruitiua eiꝰ dilectōe ꝯſiſtit. qͥbꝰ poſi tis ī aīa bn̄ diſpoſita tāqͣꝫ ꝯueniētiſſimis for mis ꝯiūgētibꝰ aīe potētias ſup̄mas cū obie cto ſūme ꝯueniēti cū oī bono vt leticia ⁊ ex ultatio ꝯſequat̉ neceſſe ē. Laudat igit̉ ſctōs thema nr̄m a ſue felicitatꝭ effectu. ſic̄ ibi Tor rēte voluptatꝭ tue potabis eos. Et ibi Adī pleb̓ me leticia cū vultu tuo. Et ibi. Intra ī gaudiū dn̄i tui. Sic ⁊ talia īnumera. Ex qͥ bus ꝓphetice ſnīe ꝯſonis elidit̉ poſitio hoīꝫ felicitatē ī voluptate nō ī dei ꝯtēplatōne po nētiū. Nā ⁊ ſi felicitati voluptas vel (vt ſecū riꝰ dicamꝰ) iocūditas adiūcta ſit nō tn̄ ē feli citas neqꝫ finis noſter. ¶ Dic ſcd̓o. Si licet oꝑari dei mādata ꝓpter leticiā ⁊ delectatōeꝫ quā oēs appetūt ꝯſequendā? Rn̄di nō licere tanqͣꝫ ꝓ fine vl̓ motiuo pͥncipali. Eſſet em̄ ꝑ uerſa et qd̓ammō ſimoniaca aut adulterina affectio. Secꝰ dū deꝰ ē pͥncipal̓ finis intēti onis/ et delectatio ſcd̓ariꝰ ſub hͦ fine. qm̄ vbi vnū ꝓpter aliud/ iā nō pl̓es qd̓ammō/ ſꝫ exi ſtimat̉ vnꝰ finis. ¶ Dic t̓cio. Si multo pl̓es ex hoībꝰ p̄ponūt ſpūalibꝰ carnales leticias? Preponūt rn̄di. qm̄ ī guſtu corrupti ſunt. ⁊ qꝛ ſpūaliū guſtatōꝫ nō ſatis attigerūt ¶ Dic qͣrto. Si par ſit ī om̄ibꝰ ſctīs leticia et exul tatio. q̄libet itaqꝫ ẜm Anſelmi deductōeꝫ vi det̉ eē infinita dū qͥlibet tātū gaudet d̓ bono alteriꝰ ſicut de ꝓprio. ⁊ ita ꝑ reflexiones ꝓce dēdo reſultabit gaudiū ſine mō? Rn̄di dele ctatōes ī ſctīs ⁊ finitas eē et impares. Fini tas qͥdē ſicut aīe ſub̓a ⁊ ſua capacitas finite ſunt. Impares ꝟo ẜm diuerſas māſiones ⁊ cubiculoꝝ hoc ē ꝯſcīaꝝ diſpoſitiōes in gr̄a ac natura. Proceſſus aūt Anẜ. nō de infini tate formal̓ leticie locū hꝫ / ſꝫ de obiectali vel exemplari vel occaſiōali. ¶ Dic qͥnto. Si leti cia ſctōꝝ viciſſim qn̄qꝫ vel minuit̉ vl̓ auget̉? Minuit̉ vel auget̉ rn̄di ſi fiat aſpectus ad le ticiā ab accidētali btītudīe ꝯſeq̄ntē/ vt d̓ cre aturaꝝ pulcritudine. gaudio. bonitate ⁊ ī au reolaꝝ coronatōe. Hoc intellexit doctor nr̄ Ih̓s duꝫ ait/ gaudiū eē ī celo angel̓ dei ſuꝑ vno pctōre pnīam agēte Sil̓r gaudiū ē ſan ctis/ dū ex eoꝝ imitatōe/ dūqꝫ ex eoꝝ p̄dica tōibꝰ vel ſcpͥtꝭ ad bn̄ agēdū ꝯuertimur. Ita gͦ nūc ⁊ al̓s dū honoramꝰ ſctōs/ dū p̄camur dū libros eoꝝ legimꝰ / dū d̓ eis p̄dicamꝰ. ip ſos vtiqꝫ letificamꝰ Propterea grādis fidu cia p̄ſtat̉ nobis ꝙ repulſaꝫ nō patiemur/ dū qd̓ maxime cupiūt ⁊ qͦ delectant̉/ petimꝰ ora mus ꝓſeqͥmur. ¶ Dic ſexto. Si triſtent̉ ſan cti ꝯpatiētes mal̓ noſtris/ quale ē illd̓. ange li pacis amare flebūt? Rn̄di nō eē amplius ī ſctīs dolorē. nō luctū. paſſiōꝫ qͥdē ꝑdiderūt Omniū ſanctorum XLV ⁊ ſi nō ꝯpaſſioneꝫ. Pn̄t nihilominꝰ intelligi de noſtra īpietate triſtari. dū gaudio illo ca rēt qd̓ de noſtra ſctītate ſentirēt. ¶ Dic ſepti mo. Si hic ſuꝑ flumina babylonis ī tanto tāqꝫ incerto damnatōnis ꝑiculo liceat qn̄qꝫ gloriari. exultare et letari? Licet reſpōdi ſed in dn̄o cuꝫ tremore. Alioqͥn trepidatio ſine exultatōe miſera. ⁊ exultatio ſine tremore ſu perba vanaqꝫ reputat̉. ¶ Dic octauo. Si ꝓ viatoribꝰ damnādis orāt? Reſpōdi orāt/ vel qꝛ fortaſſis eos damnādos nōdū ſciunt. vl̓ vt minus mitiuſqꝫ damnent̉. ⁊ vt cōpaſſio nis habere viſcera ſe demōſtrēt. nōdum em̄ obſtinati ſunt. nonduꝫ locꝰ deeſt remedij qͣꝫ diu incole ſunt ī terra. qͣꝫdiu ſedē tenet miſe ricordia dn̄i ſuꝑexaltare potēs iudiciū. tam diu fas ē ꝯdemnandū ī terra iuſticie ad miſe ricordie curiā appellare. vbi p̄ter humanoꝝ morē iudicioꝝ/ peccatorē abſoluit accuſatō ꝓpria ꝓpriaqꝫ ſaluat dānatio. Si noſip̄os iudicaremꝰ nō vtiqꝫ iudicaremur. ¶ Dic no no. Si noſtras orōnes ad ſāctos fuſas ipſi ſemꝑ agnoſcūt? Agnoſcūt reſpōdi Hoc qͥp pe ad ſuā gloriā. hoc ⁊ ad beatitudinē ſalteꝫ accidētalē ꝑtinere cognoſcit̉. Hoc igitur fit vel ī verbo/ vel reuelāte orātꝭ angelo. vel alio tali mō. ¶ Dic decimo. Si tantundē valeat orare ſanctū aliquē minoris meriti vt maio ris. ⁊ vnū ſicut plures. ⁊ cur dictū eſt. ad ali quē ſanctoꝝ ꝯuertere? Hoc dicēdū eē reſpō di. Qm̄ affectio noſtra noſtraqꝫ deuotō nūc iſto nūc illo mō/ nūc ad hunc. nūc ad illum ſanctū plus ⁊ plus accendit̉. quo fit vt ꝯmo di plus habeat oratio. Addito ꝙ deus vult ſctōs ſuos quoſlibet honorari. hunc in illa. hunc ī iſta gratiaꝝ p̄rogatiua. Deniqꝫ tanta charitas ē inter ſctōs/ vt vno orante alij ſil̓r dep̄cent̉. ſꝫ neqꝫ ad diuinā maieſtateꝫ noſtra vilis indignitas p̄ſumere debet accedere ſi ne medio domeſticoꝝ ſuoꝝ/ quoꝝ orōnes et doctiores ſunt ⁊ placidiores. Urget nihilo minꝰ quoſdā ad deū ſine medio nōnunqͣꝫ ac cedere/ vel neceſſitas vehemēs nō habēs le gē. vel charitas foras mittēs timorē nō co gitās maieſtatē. ¶ Dic vndecimo. Si ꝓ no bis orātes ſctī ſemꝑ exaudiant̉? Exaudiunt reſpōdi dū petimꝰ pie. hoc ē ꝓ vtilibꝰ ad ſalu tē. ⁊ ꝓ nobis ⁊ ꝑſeuerāter ⁊ ī charitate. Se cus nō oportet. vt ſi petimꝰ tꝑalia nocitura. aut ꝓ alijs nō ſe p̄parātibꝰ ad gratiaꝫ. aut ſi nō ſumus ī gr̄a. vel ſi nō ꝑſeueramꝰ in eadē ¶ Dic duodecimo. Si ſancti nobis orātibꝰ indulgētiā largiunt̉? Largiunt̉ reſpōdi/ nō quidē autoritatiue vt ī terra ſummꝰ pōtifex. ſꝫ impetratiue. excepto tn̄ xp̄o ſūmo capite noſtro. cuiꝰ autoritas pͥncipalis ſemꝑ ē ī in dulgētijs. ¶ Dic decimotercio. Si ſācti fer uētius orāt ꝓ illis quos ī vita germaniꝰ di lexerūt. vt ꝓ parētibꝰ ⁊ bn̄factoribꝰ? Cui q̄ſti oni par ē illa. An adepta ſimul btītudīe ſan cti tales inter ſe magis qͣꝫ extranei delectent̉ ⁊ exultēt? Reſpōdi ꝙ gl̓ia nō tollit naturā ſꝫ ꝑficit. Propterea nihil ꝓhibet qͥn ceterꝭ pa ribꝰ illud qd̓ vtrobiqꝫ querit̉ ꝯtineat ꝟitatē. ſic ꝙ ſancti ꝓ ſuis amicis magis orāt. et eis ſaluatis cumulatiꝰ gloriāt̉. ꝓ eis maxime qͥ ſue ſaluatōi v̓bo vel exemplo vel oꝑe quoli bet cām p̄buerūt. quēadmodū dānati ſuos acriori odio ꝑticipes inſectabunt̉. ¶ Dic de cimoqͣrto. Si de pena damnatoꝝ ſctī colle tant̉? Colletant̉ rn̄di dū vidēt vindictaꝫ. nō quidē ꝓ afflictōe vt afflictio ē ſed vt ip̄a iuſti cie voluntatiqꝫ diuine ꝯformat̉. Propterea nihil ꝓhibet dicere eos cognoſcere/ īmo vi ſitare poſſe localiter/ penas ⁊ gemitꝰ ſtrido reſqꝫ dānatoꝝ/ quibꝰ reſonātibꝰ cū gaudijs ſaluatōis fit carmē ameniſſimū qͣle canebat pͣs. cū ait. Miſcd̓iam et iudiciū cātabo tibi dn̄e. O armonia vere mirabil̓ ſatis app̄hen ſibilis/ q̄ reſultat canēte inferno tenorē iuſti cie. ⁊ mollē cantū miſcd̓ie ꝑadiſo reſonante. ¶ Dic decimoqͥnto. Si leticia ſctōꝝ ex reſū ptione corpoꝝ augebit̉? Augebit̉ rn̄di ſaltē extēſiue. ſed an intēſiue/ ꝓbleuma ē ad vtrū qꝫ ꝓbabile. et habet ꝑs vtraqꝫ cauſas et do ctores. ¶ Dic decimoſexto. Si leticia ſctōꝝ in ſuis corꝑibꝰ erit ꝑ ſenſationē extrinſecā ꝓ prioꝝ obiectoꝝ. vt ꝙ viſus delectat̉ in luci dis ⁊ pulcris. tactꝰ ī mulcētibꝰ. guſtus ī dul ci ⁊ ſapido. ſil̓r de ceteris? Reſpōdi ꝙ pͥnci palis in corꝑibꝰ gl̓ificatis leticia/ ab interniſ cōſcientiaꝝ cubilibꝰ emanabit. Fiet quoqꝫ ex redundātia btītudinis aīe ad corpus ſua leta iocunditas ſua qͣdruplex dotatio. Por ro de ſenſatōibꝰ forinfecis nullā imꝑfectōis dicentibꝰ indigentiā. vt ſunt viſio ⁊ auditio nihil ꝓhibet illas exerceri/ vt ī decoris et ar monicis corpꝰ hilareſcat. Secꝰ de tactu vi det̉ ⁊ guſtu. quos vel ad nutritionē vl̓ gene rationē ipſe nature deꝰ viantibꝰ ingeniauit. qͣꝫqͣꝫ imꝑfectōe ſecluſa quis audeat determi nare quoſdā ꝓprios hoꝝ ſenſuū actꝰ nō ibi dē reꝑiri. ¶ Dic decimoſeptimo. Si cubicu larie anīaꝝ (ſic em̄ beatitudines noīate ſunt ſeptē) Si p̄terea ancille cetere qͣs v̓tutes car dinales ⁊ theologicas dicimꝰ/ letificabūt cu fF Sermo factus in ſolennitate bilia aīaꝝ in gloria. Hoc ē querere ſi beati tudines ⁊ v̓tutes oēs in illa felicitate mane būt? Nō manebūt reſpōdi qͣꝫtum ad id qd̓ imꝑfectionē ſonat ꝓ vie ſtatu / vt ꝙ ſint mo deratiue paſſionū vel incōmodoꝝ tolerati ue vel expectatiue futuroꝝ. aut lucētes ī ſpe culo ⁊ enigmate. Ceteꝝ quo ad reliqua q̄ de corē anīaꝝ quēdā operant̉ illos habitꝰ pul cerrimos remanere/ ſicut nō ē penitꝰ impro babile/ ſic nec ē ꝯtentioſa temeritate ponen dū. ¶ Deniqꝫ quo ad tres iſtas queſtiōes vl timas ꝓportionabiliter ſatis dici pōt d̓ hor rēda triſticia damnatoꝝ. ꝙ ⁊ augebit̉ ꝑ reſū ptionē corpoꝝ vtiqꝫ fetidiſſimoꝝ. ⁊ omī ca dauere vilioꝝ. Ꝙqꝫ ab intꝰ ⁊ ab extra erūt in omni acerbiſſimo cruciatuū genere. foris deuorati ab igne. ⁊ ab intus vt clibanuꝫ ig nis poſiti. Turpiſſimis deniqꝫ vicioꝝ habi tibꝰ fedabunt̉. torqnebunt̉qꝫ. nā ⁊ v̓mis eo rū nō moriet̉. ⁊ ſuꝑbia eoꝝ aſcendet ſemꝑ ſe furioſa rabie ī om̄ipotentē erigēs et impin gēs. ¶ Dic decimooctauo. Si delectabunt̉ ſancti ī gloria deū corꝑalibꝰ ocul̓ intuendo? Rn̄di eos corꝑaliter viſuros fore deū in car ne aſſumpta. qd̓ qͣliter fieri ſil̓ poterit ab om nibꝰ/ mirant̉ illi qui vel dei om̄ipotētiaꝫ. vel ſtatus illiꝰ nouā totā ꝯſiſtentiā nō aduertūt. Porro ſi vel iris multicolor/ vel imago ſpe culi videt̉ pariter a varijs diſtāter. Nō ē ino pinabile ſil̓ia de corꝑe xp̄i ponere ī celo quē admodū ſuo mō ꝯfitemur in bn̄dicto ſacra mento. Quocūqꝫ demū acies corꝑalis ocu li ſeſe cōuerterit/ videbit̉ deꝰ om̄ia ī om̄ibus oculo ſane ſpūali nō corꝑali ſicut deꝰ in eſſen G tia ſua nō caro eſt ſed ſpūs. ¶ Proponebat ſtudioſitas ſpeculatrix ampliora cōquerere de ſecretis celeſtibꝰ etiā vſqꝫ ad curioſitateꝫ/ vel inutilē vel inopportunā. vt Si poſſit ha beri leticia de patre ſine filio. Si abſqꝫ ꝑſo nis de eſſentia. Si de ꝑfectiōe vna eſſentiali vel ideali abſqꝫ reliqua. Si viſionē quis ha bere poſſet ſine delectatōe. aut delectatōeꝫ ſi ne delectatōe cōſequēte. Si ī acceptōne dei libera ſtat pͥncipaliter beatitudīs certa iocū ditas ⁊ iocūda eternitas? Si ſancti ſe poſſe damnari cognoſcūt/ ſicut ⁊ verū cognoſcere habēt. quo pacto ī ſuis cubilibꝰ ineffabili ſe curitate letant̉? Si deus in beatis ſit eoruꝫ formalis nō ſolū efficiēs vel exemplaris vel obiectal̓ leticia? ¶ Tūc ego ad ſtudioſitateꝫ abi p̄cor/ p̄cor abſiſte. tp̄s diſputādi ⁊ tp̄s in ſtruendi. primū in ſchola. alterū in ſermone. Suffeceri actenus tue importunitati pa ruiſſe. noli ea q̄rere que vl̓ impoſſibilia ſunt inuētu / vel queſitu ſuꝑuacua. vel ꝓ tꝑe ⁊ lo co paꝝ idonea. Redeat ꝑmitte orōis noſtre languidꝰ iā ⁊ pene laſſus greſſus a cel̓ ad ter ras. a ſanctis ad nos. a queſtiōibꝰ ad mora les eruditōnes. qͣꝫqͣꝫ nō ſine moralibꝰ docu mētis multa q̄ſiueris. ¶ Ita ſtudioſitas ad ſe. ego ad me redij. Protinꝰ reſumere cogita ui tres ꝯſideratōes intermiſſas. Unā de in cipientibꝰ. Alterā de ꝓficientibꝰ. Terciaꝫ de ꝑfectis/ ẜm tres ꝯditōes cubiliū ſanctoꝝ in mundicia. mollicie ⁊ qͥete qualia loquit̉ vox ꝓphetici carminis. Exultabūt ſancti in glo ria/ letabunt̉ in cubilibꝰ ſuis. Que fuerūt v̓ ba thematis ⁊c̄. ¶ Sequit̉ or̄o. Attēdite er ⁊ go (ad vos mihi ẜmo ē o pueri) ſi ex deo eſtꝭ verba dei audite. Letificate ſanctos. pudo rē diabolo facite Non ſileo. non quieſco. ſic ſtudebo loqui / vt a vobis intelligar. Nihil loquar ampliꝰ niſi ad vos et ꝓ vobis o pue ri. habete partē veſtrā in ſermone. illā nolite repellere. Si frequēter ī domībꝰ veſtrꝭ vt de ceret inſtrueremī de ſalutē vr̄a ⁊ puritate ve ſtri cubiculi qd̓ ē ꝯſciētia. ſi diligēter incita remī ad amorē xp̄iane religionis/ docēdo ſe pe. ad quid facti eſtis? ad quid tēditꝭ? in quo ꝑiculo damnatōis eſtis/ ego facilius dimit terē vos ⁊ ſilerē. ¶ Dixi iā nō ſileo/ nō qͥeſco nolo ꝙ in futuro mordeatis naſuꝫ meū. qͥd admiramini? quid aſpicitis? ſilueritis inte rim et ſcietis q̄ ſit hec ꝑabola. Date quartaꝫ partē hore verbo dei ⁊ honori ſctōꝝ ⁊ ſaluti vr̄e. qͥ nō vnā horā nō duas. ſꝫ dies ītegroſ. ſed hebdomadas fabulis ſepe datꝭ. Aut cer te recedāt mali pueri. recedant diſcholi. rece dāt ꝑditi. maneāt boni quibꝰ loquar. Rece dant inquā nō teneo. nō impedio. aduertāt tn̄ ꝑiculū ſi ſine bn̄dictiōe finali diſceſſerint ¶ Denūcio vobis o pueri ⁊ adoleſcētes inge nui. denūcio vobis tria q̄ ſeruetis circa cubi culū ꝯſciētiaꝝ veſtraꝝ. Cuſtodite cubiculū ꝯſciētie veſtre mundū ī vobis vt ſitis mun dicordes .i. mūdi corde. Cauete ne ꝑ malici am veſtrā cubiculū aliaꝝ ꝯſciētiaꝝ v̓bo ma lo vel opere deturpetis. Uidete demū ſi hec duo nō ſeruaueritis ſaltē poſt īmūdicias la uate ꝑ luctū penitētie ⁊ ꝯfeſſiōis ¶ Sit in pͥ mis (o pueri) cubiculū ꝯſciētie vr̄e mūdū vt taꝫ re qͣꝫ noīe pueri .i. puri dicamī. Eſtote ſi miles angelis dei. ſil̓es innocētibꝰ atqꝫ v̓gi nibꝰ. Et dū ſciētiā queritis attēdite ꝙ ī ma liuolā aīam nō introibit ſapiētia/ nec habita bit ī corꝑe ſubdito pctīs. Horret tale cubi Omniū ſanctorum XLV culū coinqͥnatū ⁊ fedū. Nolite ꝑdere mundi ciā innocētie. Notat em̄ Amb̓. ꝙ innocētia faciliꝰ cuſtodit̉ qͣꝫ ꝑ verā pnīam ipſa iā ꝑdita reꝑaret̉. Uidete/ ſpecula noua. pulcra ⁊ niti da cito inficiunt̉. cito maculant̉. ſed tardius emūdant̉. Tal̓ ē etas pueril̓ atqꝫ v̓ginalis. fedat̉ celeriter ⁊ frāgit̉. tardiꝰ emūdat̉. ⁊ ad in I tegꝝ nunqͣꝫ reꝑarat̉. ¶ Sed qͥd aget puer ꝓ cuſtodia mūdicie ꝯſciētie ſue? Dicā audite. Procuret an̄ oīa a parentibꝰ ſuis vt colloce tur apud mgr̄m bonū. ſctm̄. pudicuꝫ. incor ruptū. qd̓ Oraciꝰ maximū reputat. Alioqͥn ſi magiſter nō ſit moroſus ⁊ deuotꝰ et de reli gione ſollicitꝰ/ ipſe plus nocet freq̄nter mori bus pueroꝝ qͣꝫ ꝓſit ingenijs eoꝝ ſicut d̓ Ar chiloco dictū ē. Talis ē lupus inter pueros ouiculas nō paſtor. deſtructor/ non inſtru ctor. corruptor/ nō corrector. ¶ Alteꝝ qd̓ tu puer debes inqͥrere eſt bona ſocietas. Mo neo ſemel ⁊ bis/ īmo milleſies repetēs mone re nō ſufficio. Declīa o puer a ſocietate ꝑuer ſoꝝ ⁊ immūdoꝝ/ qͣles (teſte apl̓o) regnū dei n̄ poſſidebūt. Sūpſit idē apl̓s a gētili poeta ꝙ corrumpūt bonos mores colloquia p̄ua Si colloquia/ quāto fortiꝰ cōſortia. Tales ſi tibi dent̉ accuſa. reuela. aut certe potiꝰ fu ge qͣꝫ remane. Nō mētiebat̉ ꝓpheta dicens. Cū ſctō ſanctꝰ eris/ ⁊ cum ꝑuerſo ꝑuerteris Et iteꝝ. Habitauerūt inter gētes/ ⁊ didice runt oꝑa eoꝝ. Et metricꝰ. Unica p̄ua pecꝰ inficit om̄e pecꝰ. ¶ Eſt alia ſocietas o pueri quā a vobis fugiēdā oſtēdo. Et qͣlis eſt iſta ſocietas? Mala credite mihi mala valde et peſſima. iſta ē demōis ſocietas. Cur audito miramī? Nolite mirari. qꝛ veꝝ eſt qd̓ d̓r. aut certe miramī et cauete. Scitote qm̄ demon manet. habitat ⁊ iacet ī lectis īmudis mala rū ꝯſciētiaꝝ/ qn̄ ſine labore ſūt. ſine ſtudio ⁊ in ocio. tūc eos inducit cogitare vilia et tur pia. q̄ verecundū ē nō ſolū facere ſed dicere. Hāc ſocietatē neqͥſſimā diaboli fugitote p̄ cor o pueri. ¶ Sꝫ q̄ritis inter vos forte et di citis. Quō fugiemus? Audite beati Hiero. ꝯſiliū. Semꝑ aliqͥd boni facito/ ne te diabo lus inueniat ocioſū. Et rurſus. Ama ſciētiā ſcpͥturaꝝ/ ⁊ carnis vicia nō amabis. Credi te nō mihi ſed ſapiēti. Quia multa mala do cuit ocioſitas. Ipſa ꝑuerſa ē doctrix/ īmo ſe ductrix q̄ ſufflat ignē furioſoꝝ deſiderioruꝫ carnaliū/ aut venenū nutrit infelicis inuidie Sciebat hͦ Oraciꝰ dū ait. Si nō ītēdas ſtu dijs ⁊ rebꝰ honeſtꝭ/ īuidia vl̓ amore vigil tor quebit. ¶ Dicit forſan hic aliqͥs ex puerꝭ. Ec ce ꝑdidi mundiciā cubiculi mei / vel ex pro pria vel aliena malicia. qͥd mihi reſtat. qͥd ſu pereſt? Propoſui iā ⁊ repeto. vide ſaltē ne de deris cām ī v̓bo vel oꝑe ꝙ aliꝰ ī cubili cōſcīe ſue maculet̉. Hoc certe ē officiū diabolicuꝫ ꝑdere ſocios ſuos illos ſecū ad dānatōꝫ tra here. Sufficiat tibi o qͥſquis es īmūdꝰ dā natio tua. ꝑce vite alteriꝰ. īmo fame tue īmo vite ꝓprie ſi ſciret̉. Cogita p̄cor qͣꝫtū potes/ iteꝝ quoqꝫ atqꝫ iterū vehemēter recogita qͣꝫ tū diſplicꝫ d̓o. qͣꝫtū ī ſe ꝑuerſus ē ⁊ malignꝰ. qͣꝫtū hꝫ de ꝑiculo nūqͣꝫ ſatiſfaciendi plenarieᶜ puer ille qͥ cauſa ē ꝑditōis tot aīaꝝ ex īmun do facto ſuo. dū tn̄ ſit viciū ſic̄ mala ſcabies de vno ad aliū. īmo ad alios forte decē. forte viginti. forte cētū. forte mille. Ille aūt qͥ cām pͥmā dedit. quō poterit tot et tales ad bonū ⁊ ad mūdiciā reuocare. quō poterit ſatiſface re. quō penitere? O ſi attēderēt oēs qͣꝫ faciliꝰ ē aliquē maculare ⁊ ī lutū pctī ꝓijcere/ qͣꝫ la uare. qͣꝫ purgare ⁊ a malo retrahere. ¶ Scit hͦ inimicꝰ noſter ille diabolus. ꝓcurat igit̉ ta les ad inuicē corruptōes ⁊ ꝯtagioſas fedita tes cognoſcēs difficultatē plene poſtea peni tēdi Circa hoc dꝫ eſſe magiſtroꝝ ſollicitudo p̄cipua. ⁊ ne pueri maligni irrideāt bonos ⁊ deuotos ſub appellatōe hypocritaꝝ vel tali um noīm. Tales nō poſſent nimis acrit̓ ver berari. īmo ſi nō deſiſtāt/ debēt ext̓mīari ab om̄i ꝯſortio melioꝝ Comꝑant̉ his qͥ fetus ī maternis vterꝭ ſuffocāt aut allidūt. ¶ Sꝫ qͥd fiet eis/ qͥd agēt ī inferno dānati ex malo ali orū ꝯſortio. vultꝭ ſcire qͥd agēt? Ululabunt acerrīe p̄ rabie tormētoꝝ maledicētes illis ⁊ clamātes. Ue ve tali ꝑ quē ego dānatus ſuꝫ maledictꝰ ſit ī eternū ꝑ quē crucior in hac flā ma. ¶ Narrat autor libelli d̓ diſciplīa ſchola riū/ ꝙ filiꝰ qͥdā nobil̓ ciuis romani/ qͥ ꝯſum pſerat miſere ⁊ īmūde iuuentutē ſuā. dū du ceret̉ ad patibulū ad mortē/ ſeq̄bat̉ eū pr̄ ſuꝰ flēs. Uidit eū filiꝰ ſuꝰ/ q̄ſiuit vt oſcularet̉ pa trē ſuū. pr̄ approximauit. ſed filiꝰ loco oſcu li momordit ſibi naſū ⁊ eraſit. Dū alij culpa rēt ⁊ mirarent̉/ exclamauit. O pr̄/ tu me ſu ſpēdis. tu me interficis. ſi em̄ du me iuueneꝫ (vt debueras) correxiſſes. ego nō veniſſeꝫ ad hāc mortē inhoneſtā. ¶ Hoc ē o pueri quod an̄ notauerā. ꝙ neqꝫ ego neqꝫ alij duꝫ p̄dica mus. neqꝫ mgr̄i p̄cipue/ debemꝰ vos dimitte re qͥn moneamꝰ ⁊ corrigamꝰ vos/ ne poſtmo dū mordeatꝭ naſos nr̄os. Hoc dicebat q̄dā pia mr̄ puerꝭ ſuis. Ego talit̓ vos corrigā ꝙ nō mordebitꝭ naſū meū ¶ Hoc hr̄ ī li. d̓ apif F 2 Sermo factus in ſolennitate bus ca. xxx. ¶ Legi quendā magnū viꝝ nar rantē de ſeipſo/ ꝙ habuerat vnū iuuenē no bilē. pudicū ⁊ caſtū in pͥncipio ſed ꝑ malici am vniꝰ magiſtri ſui fuit ſeductus. ⁊ pluries monitꝰ noluit tandē deſiſtere. ſed plꝰ obedie bat mgr̄o illi ī crimine peſſimo qͣꝫ amicis ſu is ⁊ deo. Quid euenit? Audite rē horrendā. Uenerāt amici illiꝰ pueri in magna pōpa vi ſitare eū. ⁊ duꝫ poſt cenā retractis om̄ibꝰ ad cameras ornatas/ dū puer eſſet in lecto ſuo cepit horribiliter clamare ⁊ plangere. Uene rūt ad eū ſeruitores ſui ⁊ amici. ⁊ dum neſci rēt cur clamaret nec dicere vellet. aduocatꝰ ē decanꝰ eccl̓ie ⁊ alij canōici. Cōcitꝰ ille venit. reſidet ad lectū clamātis. ſuadet ꝯfiteri pctā. hortat̉ vt ꝯfidat in deo nō in hoīe. Hec cuꝫ decanꝰ fortiter ei diceret. Tādē puer eū audi ens inſpexit terribilibꝰ oculis dicēs. Ue il li qͥ me ſeduxit. Ad qͥd ad quid ſuꝑ me diui nū auxiliū inuocabo? Ecce iā video apertū infernū. video p̄ſentes demones paratoſ me raꝑe. Et cū oēs vt ſe potius ſignaret incla marēt. ſigna te puer. Ille quaſi nihil aduer tens/ clauſit oculos. ⁊ auertit faciē. ⁊ cū du ris ⁊ miſerabilibꝰ vocibꝰ miſerā animā exala uit. ¶ Intellexiſtis ne hoc exemplū terribile o pueri? Ad auditū eius nonne toti tremui ſtis? Nunqͥd nūc vos etiā penitet? penitꝫ eſti mo. ſed gaudete vos qͥ boni eſtis. Aliqͥd igit̉ audire nō pigeat. Peto te o puer. ſi qͥs indu ceret te ad comedēdū carnes ꝑ totā qͣdrageſi mā ⁊ in die veneris ſctā qͥd diceres? nōne re pelleres eū valde velocit̉ cū cachinno? Nō ne oſtēderes digito dicēs. Uidete qͣꝫ malꝰ ē iſte/ qͣꝫ ꝑuerſus qͥ talia mihi dixit. Et ip̄e bn̄ miſer. Et ego tibi ſecurꝰ affirmo/ ꝙ peiores ſunt ⁊ peiꝰ faciūt illi d̓ quibꝰ loqͦr qͥ alios in ducūt ad immūdiciā ꝯſcīaꝝ ſuaꝝ/ qͣꝫ ſi face rēt comedere carnes ī die veneris ſctā. No lo plꝰ ſpecificare. qꝛ qͥ culpabil̓ eſt intelligit. qͥ nō ē culpabil̓ nō eget vt intelligat/ niſi for te vt caueat Denuncio vobis o pueri. fugite tales īmundos/ ⁊ plꝰ fugite/ plꝰ horrete. plus odite qͣꝫ ſi q̄rerēt īterficere corpꝰ vr̄m cultello euaginato vl̓ male ſtrāgulare. Plꝰ ē anīa qͣꝫ caro. et vita ſpūs qͣꝫ corꝑis. Accuſate tales. īmo vi repellite. ſpuite ꝯtra eos in faciē. con clamate cū beato Bern̄. ad latrōes ad latro nes. ad ignē ad igneꝫ. ¶ Poſtremo ſi tu puer nō ſeruaſti mūdiciā ꝯſcientie ī te nec ī alijs. ſaltē peniteat te. recurre ad lotricē optimā .ſ. ad luctū. Nihil ē magis diabolicū. nihil ita diſplicens deo/ qͣꝫ poſt culpā nolle penitere. Humanū ē peccare/ diabolicū ī pctīs ꝑſeue rare. ¶ Sed dices. ad qͥd peniterē et lauareꝫ me. video fragilitatē meā. ego ꝓtinus ſtatiꝫ iterū maculabor? Noli ſic eſtimare frater. ſꝫ fac qd̓ debes. ⁊ qd̓ p̄cipit deꝰ/ ſuccurret ipſe. tandē miſerebit̉ ⁊ ſanabit/ qͥd ſcis qn̄ morie ris ⁊ quō? Quid ſi morte ſubita. ſi repētina? Quero a te ſi laues manꝰ tuas/ ſi veſtes line as? Rn̄debis. ita lauo vl̓ lauare facio. Que ro p̄terea ſi poſt lotionē iteꝝ maculant̉? Rn̄ debis ita Lectū igit̉ ꝯſcientie tue cur nō ſil̓r emūdabis ⁊ ſi ſordidāda ſit poſteriꝰ? Sit ti bi p̄cor ꝯſcīa tua charior qͣꝫ camiſia. Noli ꝓ pter timorē futuraꝝ maculaꝝ dimittere pur gare pn̄tes ⁊ augere. Poſt pnīam (crede mi hi) ⁊ minꝰ erit d̓ ſordibꝰ. ⁊ minꝰ adherebūt/ et faciliꝰ abluent̉. ¶ Dices rurſus. O quō talia tā feda tā turpia pctā dicereꝫ homī viuenti. homī ſacerdoti. qͥd diceret. qͥd fieret? Plane diceret. Parcat tibi deꝰ. ⁊ te diligeret ⁊ cela ret. Si tātū times ſacerdotē/ cur nō ampli deū oīa videntē/ īmo totā curiā celeſtē ſꝑ pn̄ tē? Si times ſacerdotē bonū. diſcretū ⁊ ſolū cur nō magis times ſocios. pueros. indiſcre tos qͥ nihil celare ſciūt niſi qd̓ neſciūt. ⁊ niſi cui ⁊ qͣliter qͥd deberēt reuelare? Quid meli us ē/ vel vt dicas nūc pctā tua vni. vel ꝙ ex ponāt̉ ī morte tua. vel etiā in vita qn̄qꝫ oīm aſpectui. Nōne facilius ē homībꝰ pctā ꝯfite ri/ qͣꝫ cū demonibꝰ ſine vlla miſeratōnē torq̄ ri? Si dictū ē tā fetidū. tā horridū ⁊ abomi nabile. plenū factuꝫ obſecro quale putabit̉? ¶ At ſi dices. vellē bn̄ facere. vellē eſſe mūdꝰ in ꝯſciētia. vellē abſtinere a pctīs/ ſed neq̄o. Nolo frater dicere nequeo ſed nolo. Certe potes ſꝫ nō vis iuuare te. Quō iuuare? Pri mo fugiēdo ociū. fugiēdo malū ꝯſortiū. de niqꝫ orādo ⁊ ꝯuertēdo te ad aliquē ſctōꝝ. ſpe cialiter ad illā ſanctaꝝ ſanctā. ꝑcutiendo pe ctus exēplo Hiero. et dicēdo. ſctā ꝟ̓go v̓gi nū ora ꝓ me. adiuua me. mitte auxiliū refu giēti ad te. Deniqꝫ exēplo Anthonij ⁊ Hila rionis adoleſcētū increpa diabolū ī ip̄a tem ptatōe tua qͣſi pn̄tē. ⁊ dic ei. Phy d̓ te ⁊ de tē ptatōe tua miſer diabole. Ecce ego nō obe dio tibi. ¶ Plurime ſunt tales doct̓ne ꝓ mū dicia cubil̓ ꝓprie ꝯſcīe ẜuāda. inter qͣs poſui mus bonā ſocietatē mgr̄i ⁊ ſocioꝝ ⁊ famulo rū/ occupatōꝫ ī bono ſtudio ⁊ orōe. Fatiga bo vos nō amplius o pueri. Sit tādē nr̄i fi nis ẜmonis in orōne ad deū ⁊ ſctōs ſctāſqꝫ oēs/ vt talit̓ paremꝰ hic cubilia ꝯſcīaꝝ nr̄aꝝ ī mūdicia. mollicie ⁊ qͥete ꝑ grāꝫ / ꝙ eoꝝ ꝯſor E Omniū ſanctorum XLV tes effecti exultemꝰ ⁊ letemur in eiſdē cubili bus noſtris ꝑ gloriā. Amen. Finis. Sermo eiuſde in ea dem feſtiuitate/ de om̄ibus ſanctis ꝑ thema Beati qui lugēt qm̄ ipſi conſolabunt̉. ij ¶ Dtur Mat. v. ⁊ ſnīaliter Luc̄. vi. ⁊ Eati qͥ lugēt/ qm̄ ipſi conſolabū in euāgelio p̄ſentis celebritatis. ¶ Nos de btō luctu ⁊ ꝯſolatione locuturi ī hodierna celebritate ſctōꝝ illoꝝ a quoꝝ oculis abſterſit deꝰ oēm lachrimā. ita vt nō ſit ampliꝰ ibi luctꝰ neqꝫ clamor. Te re ginā inclytā ciuitatis hmōi ſctōꝝ de qͣ gl̓io ſa dicta ſunt/ matrē inſuꝑ illius qͥ ē deꝰ totiuſ ꝯſolatōnis inuocabimus ꝓ gr̄a q̄ egemꝰ im petrāda dicētes. Aue Maria gratia plena ⁊c̄. ¶ Beati qͥ lugēt/ qm̄ ipſi ꝯſolabūt̉. Scri bit̉ vbi dictū ē. Propoſita hac celeſti ſtupen daqꝫ ſnīa inſonāte hanc grandi tonitruo ex ore diuinitatis ī ſublimi monte eccl̓ie. audie rūt qͣꝫ pl̓imi altiſonā huiꝰ extraneiſſime et a ſapiētibꝰ md̓i hactenꝰ abſcōdite doctrine tu bā. Et qͥdē ī oēꝫ t̓rā exiuit ſonꝰ eoꝝ. Auditā ꝟo nō oēs eqͣ mente vnoqꝫ iudicio cōproba runt. nimiꝝ qͦt capita tot ſnīe. ⁊ fides dei do nū eſt ne quis gloriet̉. Audierūt eā om̄es ex omni natōe que ſub celo eſt. quoꝝ plurimis nihil ꝓfuit auditus. nō īnixus fidei vt apl̓s loquit̉. ſed in dep̄ſſiores ſue infidelitatis te nebras demerſi ſunt. Hi ſunt pagani. idola tre ⁊ iudei ꝑfidi/ qui qm̄ foris ſunt ⁊ ꝯſurde ſcunt noſtris vocibꝰ/ nihil ad nos. eos deſe rat ſermo nr̄. ⁊ ad xp̄ianos dirigat̉. dictaqꝫ Btī qͥ lugēt ⁊c̄. ¶ Ecce aūt aꝑtis meditatio nis mee oculis intueri videor plenas etiam xp̄ianoꝝ oēs aures hac ſnīa diuīa. Quis eī ē xp̄ianꝰ cui hͦ euāgeliū in eccl̓ia nō ſonuerit Uerbū hoc nihilominꝰ ad mētales aures ſu as introrſus nō eqͣ ꝓfūditate ⁊ tenaci appro batōe reponit̉ ¶ Pars ē hoīm ſimpliciū abſ qꝫ eruditōe ⁊ lr̄is. qͦs ſola autoritas ī hac fi de ſtabilit. nec vltra qͥcqͣꝫ vel q̄rere vl̓ intelli gere ſtudēt/ morē diſcipuloꝝ pitagore ī hͦ te nētes. Satis habēt ſcire qm̄ mgr̄ hoc dixit mgr̄ xp̄s. Beati qͥ lugēt/ qm̄ ipſi ꝯſolabunt̉ Apud tales nō rōnibꝰ ſed autoritatibꝰ ⁊ exē plis agendū arbitror/ quibꝰ ſufficiet inſinu are qm̄ ſancti ſancteqꝫ oēs quoꝝ hodie cele britas agit̉ ad ꝯſolatōem ꝑ luctū trāſierūt patriarche. ꝓphete. apl̓i. martyres. ꝯfeſſoreſ ⁊ v̓gines. Quid iſtos dinumero/ qn̄ et ip̄m caput oīm xp̄m pati oportuit. et ſic intrare ī gloriā. Hos ego ad hyſtorias ⁊ legēdas ſā ctoꝝ ad vitas patꝝ. ad originalia doctoruꝫ luctū collaudātia/ iudico remittēdos. ¶ Al tera pars ē xp̄ianoꝝ ſil̓r ſimpliciū et nullius eruditōis litteratorie. qui tn̄ ꝓ ꝯſuetudine ⁊ gratia exercitatos habēt ſenſus ad hanc do ctrinā cupiētes ex intimis anime p̄cordijs. qui exꝑientia doctrice/ ſentiūt et preguſtant hoc donū celeſte. et toto cordis aſſenſu. toto. mentis iubilo eunt in hanc ſnīam. Beati qͦ lugēt ⁊c̄. Tales ſunt in ſchola deuotiōis do ctrina affectōis edocte ꝑſone. quibus lachri mabilis iugiter ē hec vallis lachrimaꝝ. qͥ di cūt cuꝫ pͣs. Renuit cōſolari aīa mea. memor fui dei ⁊ delectatꝰ ſum. Et rurſum delectant̉ dicunt cū eodē. Scd̓m multitudinē doloꝝ meoꝝ in corde meo ꝯſolatōes tue letificaue runt aīam meā Quēadmodū dixiſſe legitur beatꝰ Bern̄. Multi vidēt cruces nr̄as qͥ nō attendūt cōſolatōes noſtras Et apl̓s dixit Quaſi triſtes ſꝑ aūt gaudētes. Apud iſtos quos vnctio docet quos experientia erudit importunū nimis ne dicā temerariū cenſeri deberet ſi aꝑireꝫ os ad docendū. a quibꝰ vti nā mererer erudiri ¶ Alios p̄terea ꝯſidero ex xp̄ianis inflatos ſapiētia nō q̄ deſurſuꝫ ē ſo bria ⁊ pudica. ſed terrena. aīali ⁊ diabolica ⁊ carnali vitaꝫ pecudū eligētes/ qui fere nihil de homīe p̄ter figuram retinēt. intus ferrea ſunt omnia. Ipſi dū has beatitudines auri bus recipiūt animā intrinſecꝰ ſurdā habent aut ita ꝓ egritudine pctōꝝ miſerabilit̓ cōtur batā/ ꝙ dicūt oꝑe ⁊ ſi nō forſan ore. Durus ē hic ſermo/ et quis poteſt eū audire? Nēpe ſa piētia terrena diuitijs inhiat. Propterea nō beatos ſed infeliciſſimos plane pauꝑes p̄di cat. Sapīa diabolica ē ſuꝑbia indignās et auſtera. Ip̄a btōs mites quō iudicaret. et n̄ potiꝰ viles ⁊ abiectos? Sapiētia aīalis to ta illecebris vacat. ducit ī bonis dies ſuos. cuiꝰ vox eſt Sap̄. ij. Exiguū ⁊ cū tedio ē tē pus vite nr̄e. Talibꝰ obſecro qn̄ ꝑſuaſuꝫ eēt eos beatos eſſe qͥ lugēt/ et nō miſerabiliores om̄ibꝰ hoībꝰ. Quāobrē iſtud ꝑditū ⁊ cecum genus xp̄ianoꝝ/ ⁊ xp̄ianoꝝ noīe. nō xp̄iano rū cōuerſatiōe relinquamꝰ/ tanqͣꝫ indiſcipli nabiles et imꝑſuaſibiles ad hāc clauſam eis diuinā lectionē. Beati qͥ lugēt ⁊c̄. ¶ Suꝑeſt P ad extremuꝫ aliud genus hoīm/ qui nō ſunt idiote vt primi. ſed luminibus tā ingenij qͣꝫ conſciētie eruditōis ſcientifice colluſtrātur. Qui ⁊ ſi nondū guſtauerūt donū huiꝰ beati tudinis velut illi ſimplices de ſecūdo ordine f. F 3 N Sermo factus in ſolennitate attamē eoꝝ vita aliena ē ab his vicijs quibꝰ obſtinate corruptos mox eē diximꝰ illos d̓ tercio ordine. Credūt inſuꝑ vt tandē intelli gāt. hoc ē/ p̄ſuppoſita religione philoſophā tur. qm̄ ꝑſuaſum habēt. niſi credideritis nō ītelligetis. Qd̓ notauit Plato dū ait ī Thi meo. Sumendū eſſe compendiū ex creduli tate. Iſtos tales (qualiū magnus eſt hic nu merus) nūc alloquēdos eſſe decreuimꝰ/ qui bus nō ſolā dicētis autoritatē (que tn̄ abun de ſatis eſſet) ſed rationē certā ⁊ philoſophi cā afferre cōfidimus/ ꝑ quā iā nō ſolum cre dant/ ſed etiā intelligāt huiꝰ mirāde ſublimiſ qꝫ doctrine veritatē. Beati qͥ lugēt ⁊cͣ. Hoc faciemꝰ (ſi quideꝫ ꝑmiſerit deus) ad Cicero nis imitatōꝫ in paradoxis. minori certe elo quētia/ ſꝫ pari varietate ⁊ (vn̄ glorior ī dn̄o maiori fide. Faciemꝰ inquā tu ad ꝯſolatōeꝫ noſtrā quatinꝰ fides ī intelligentiā migrās/ lucidius emicet/ tū ad cōcludendū linguam magniloquā eoꝝ qͥ ſe dici philoſophos vo lūt nec ſunt. quoniā dū a religiōe putāt ſecer nere philoſophiā / vtrūqꝫ ꝑdut. qui v̓bū di uine noſtre fidei/ cōibus verboꝝ pānicul̓ in uolutū/ vel faſtidiūt ob ſimplicitatem (ſicut eis videt̉) ruſticā ⁊ anilē. vt que lugere vel fle re iubeat/ vel de opinabili fallacitate crimi nant̉ nō capiētes. quo pacto ex luctu ſuū gi gnat̉ cōtrariū qd̓ ē cōſolatio. nec ꝑinde con cipiūt beatos ⁊ cōſolatos eſſe lugētes. ¶ Et qm̄ tres collati ſunt in themate termini pͥnci pales. beatitudo. luctus. conſolatio. triparti ta erit ſermonis noſtri fabrica. qꝛ ſuꝑ quēli bet ex terminis edificiū noſtre rōcinationis fundabit̉ ⁊ excreſcet. Dicemꝰ quoqꝫ breuiuſ qͣꝫ tanta res expoſtulat. qm̄ ī ſcholaſtico exer citio ⁊ in verbo ad populū/ latiori ſermōe ſu per hoc deo ꝓpiciante tractabimus Rimā exorſurꝰ fabricā in hoc no A mine beatitudo/ recogito ꝙ oēs qui de beatitudine homīs philo ſophica ratōe ꝑſcrutati ſunt. con ſtituerunt eaꝫ in cōtemplatione pͥme cauſe. ſicut peripatetice ſchole inſtitutor Ariſtotꝭ. docuit. i. ⁊. x. ethicoꝝ. ¶ Aut poſuerūt eā in v̓ tute vel bono honeſto. ⁊ in viuēdo conſenta nee rōni ⁊ nature. In qua ſnīa ſchola ſtoico rum et quorundā achademicoꝝ concordat: ¶ Aut deinceps collocauerūt eā ī adeptione boni vniuerſalis ſeꝑati. quēamoduꝫ Plato ſuiqꝫ ſectatores. ¶ Aut poſtremo dixerūt be atitudinē hominis eſſe animi voluptatē ſeu tranquillā pacē. cuius fuiſſe videt̉ epicurꝰ ille. cuius Seneca crebre cū ſumma venerati one meminit in epl̓is. ¶ Nā epicurus alter quiſquis ille fuit. et Ariſtippus et Sardi napalus ⁊ ſordidus Machometus. qui in corporeis voluptatibꝰ humanaꝫ beatitudi neꝫ detrudere conati ſunt. Ipſi certe nō phi loſopi nec inter philoſophos annumerandi ſunt. ſed porci vocādi ſunt. qꝛ beatitudinem nō hominis ſed pecoris deſcpͥſerunt. Illi ſi militer a philoſophica rōne ꝓcul abſcedūt. ⁊ ab eadē validiſſime cōfutant̉. qͥ diuitias. qͥ potentiā. qui gloriā. qui ſciētiā. et vniuerſali ter bonū aliqd̓ tale fortuitū. fragile et cadu cū homī ꝓ beatitudine ſtatuerunt. Quippe his om̄ibꝰ ad votū fluētibꝰ/ reꝑire eſt hmōi hoīem/ nō dicā nō beatū ſed plane nequiſſi mū. ⁊ ſupra beluinā ſeueritatē vl̓ feritatē no cendi malignitate ꝑuerſum. Deniqꝫ hec oīa fortune bona ⁊ ſi decorē ⁊ ornatū quendaꝫ extrinſecū felicitatis humane/ pn̄tare ⁊ ꝑfice re dicant̉ ab Ariſto. ip̄a tn̄ ad componendū veꝝ ⁊ extrinſecū homīs bonū nullatenꝰ exi gunt̉. Notauit hoc ille qͥ ex incēdio vrbis fu giēs. oīa ſua ſecū ferre dixit. ¶ Hec igit̉ in ſū P ma eſt philoſophantiū de homīs beatitudi ne quedā ꝑtita traditio. In cōtēplatōne pri me cauſe. in honeſto vel v̓tute. in bono ſeꝑa to. In animi voluptate ſeu ꝯſolatōe. Quar tū apparēs varietas (ſi nō me fallit iudiciuꝫ) in vna ꝯnectit̉ cū ꝯceptōe ſeu dignitate ꝑ ſe nota. quā Ariſto. lucidiꝰ expoſuit. ꝙ beatitu do hoīs ſita ē ī cōiūctōe optime potētie hu mane cuꝫ optimo obiecto ſuo. Uirtꝰ em̄ rei cuiuſlibꝫ ⁊ ſua quedā btītudo vt penes ſum mū qd̓ in ea eſt quātificet̉ neceſſe ē. quemad modū beatitudo oculi eſſet eius ꝯiūctio cuꝫ ſumme pulcro ſibi ꝓportionabiliter oblato. At nota qualis ē optima potentia humana niſi rō. qua ſola p̄ſtātior ē hō ceteris aīalibꝰ. Obiectū p̄terea optimū qͣle aliud affignabi tur qͣꝫ ip̄e deꝰ gl̓ioſus. cuiꝰ rō capax ē. ⁊ qͦ ni hil maiꝰ a rōne pōt intelligi. Quare manife ſtū ē qͣꝫ eleuate Ariſto. beatitudinē hoīs eſſe ꝓbauit ꝯtēplatōeꝫ pͥme cauſe. Cōformit̉ ad illud Aug. dictū. Uiſio ē tota merces fūda tū vicꝫ in verbo xp̄i. Hec ē vita eterna vt co gnoſcāt te veꝝ deū ⁊c̄. Intelligimꝰ ꝟo ꝯtem plationē nō nudā cogitatōem de deo ſed co gnitionē cū amore. Alioqͥn ſi dilectōeꝫ a co gnitiōe ſeꝑaueris nō iā ibi ꝯtemplatio tā di cēda eſt qͣꝫ curioſa quedā inueſtigatō/ aut co gitatō vaga fructu carēs atqꝫ ſenſu. qͣles ha buerūt quos inculpat apl̓s cognouiſſe deū Q Omniū ſanctorum XLV ⁊ eū nō ſicut deū glorificaſſe. ꝓpterea euanu iſſe in cogitatōibꝰ ſuis Ecce vanitatē cogita tionū ſi glorificatio ſecludat̉. et datos fuiſſe ī reprobū ſenſū. quales multos flemꝰ noſtrꝭ tꝑibus. ¶ Porro locutōes ceteroꝝ ph̓orum qͣꝫqͣꝫ diuerſo calle ꝟboꝝ incederēt/ in eandeꝫ iudicio meo ſnīe finē ꝯueniūt. Nā bonū ſe paratū qd̓ Plato poſuit. cuiꝰ adeptōe beati dicimur ⁊ ſumꝰ. nihil aliud a deo pōt intelli gi qd̓ adipiſcimur cogitādo ⁊ amādo hic in enigmate ⁊ inchoatōe quadā imꝑfecta. tan dē facie ad faciē plenitudine ꝯſūmata. Rur ſus ſi ſtoicoꝝ ⁊ achademicoꝝ ⁊ epicuri p̄no minati poſitionē reſoluamꝰ. īueniemꝰ ꝙ nul la v̓tus ē. nulla honeſtas ſpecioſior. nulla vi ta plus cōſentanea nature atqꝫ rōni. ſed nec aliqua oꝑatio voluptuoſior ē. aut ſi v̓bū vo luptatis nimis molle iudicat̉/ nulla delecta bilior/ qͣꝫ ſit oꝑatio optime potētie hoīs cō iūgēs eaꝫ cū optimo obiecto ſuo qd̓ ē deus. hoc v̓o fit dū ip̄m ratio cognoſcit/ et cogno ſcēs amat. ⁊ ī cognito amatoqꝫ tanqͣꝫ in fine ſuo ⁊ cētro quietat̉ ¶ Ecce habetis omnē de beatitudine philoſophica ꝑſcrutationē que ſuꝑ vno cardine voluit̉ ⁊ vnit̉. ad cuius no ticiā xp̄iana religio compēdioſa fidei tradi tione ducit. qd̓ efficere philoſophica diſpu tatio vix lōgo circūitū quaſi palpādo ⁊ inni tendo valuit/ nec ꝑfecte tamē valuit. nec ſta biliter nec ſincere. Hinc p̄clariſſime dictū eſt ab apoſtolo/ ꝙ qꝛ mūdus ī dei ſapiētia deū nō cognouit. ſupple cognitione q̄ ꝑ dilectio nē operat̉. Et intellige ꝙ hic apoſtolꝰ ẜm di ſcipulū eius Dionyſiū philoſophiā appel lat dei ſapientiā/ īmo ⁊ reuelationē. Deus in quit reuelauit eis. Placuit ei ꝑ ſtulticiā p̄di cationis. hoc ē ꝑ compendiū credulitatꝭ ſal uos facere credētes. Nō ꝙ philoſophia inu tilis aūt falſa ſit quippe que ē dei ſapiētia et reuelatio. nō ꝙ vere religioni aduerſa. nō ꝙ in articulo quocūqꝫ cōtraria/ ſicut velle de monſtrare ꝓpoſitum eſt. ſed quia homines bono dono male ⁊ temerarie vſi ſūt ⁊ alia ra tione. vt ad felicitatis beatitudinē ſine ratio cinatione. ſine fluitatione ipſos etiaꝫ ſimpli ces ⁊ idiotas veīre liceret fidei pede fulcitos Deniqꝫ ne gloriaret̉ ante deū ſtulta preſum ptio omnis carnis. His pro primo fun damento poſitis. ⁊ viua ꝟitatis calce agglu tinatis quadruplici etiā cōſideratōe inſtar quattuor lateꝝ/ ſupedificare fas habemus. ¶ Prima cōſideratio Quia dei cognitio ꝑfe cta neqͥt haberi ꝑ ſenſus ſolos. Alioqͥn bru ta eſſent dei capacia. ſi noſtre beatitudīs eſſe volumus ꝑticipes / vt a ſenſibilibꝰ ad ſpūa lia cōuertamur neceſſe ē. ¶ Iſtud ē int̓ Pla tonis dogmata p̄cipuū. auertendū eſſe ſcꝫ a ſenſibus faciem noſtre mētis. Om̄ia niſi ad ſenſum referre eſt ꝓpriū pecoris. ⁊ certiſſimū veritati inueniēde affert detrimentū Huius ſnīe pluries meminit Cicero. et Augꝭ. ex ea pulcerrimū illud volumē de vera religione cōtexuit ¶ Animā itaqꝫ noſtrā intellexerunt. philoſophi factā eſſe/ velut in orizōte duorū mundoꝝ. ſpūalis et corꝑalis. Cuius facies dum ad corꝑalia cōuertit̉/ fit quoadammo do craſſior. nubilior ⁊ hebetior ad intuēduꝫ celeſtia. et deprimit terrena inhabitatio ſen ſum multa cogitātē inquit vnus ex ph̓is he breoꝝ. Cui ꝯformis ē ẜmo poete. vi. eneid̓. Terreneqꝫ hebetāt artus moribūdaqꝫ mē bra. Poeticū etiā inuolumentū de hauſtu le thei fluminis ad hoc tendit. OCda ꝯſideratio. Preſuppoſita rōnis aggͣuatōe ꝑ pctm̄ auer ſio a ſenſibilibꝰ ad ſpūalia cogitāda/ fieri ne qͥt abſqꝫ luctu ſeu triſticia. Haud magna in hͦ loco ratiocinatione opꝰ exiſtit vbi qͦtidia na exꝑientia plus qͣꝫ ſatꝭ ē hāc eloquit̉ ꝟita tē. Quippe mortificatio ſenſualitatꝭ/ pugna vicioꝝ/ v̓tutuꝫ victoria/ fugere voluptates/ triſticias equimit̉ ꝑpeti. et ſil̓ia hūane mili tie ſtipēdia. nōne luctū ſuū ſaltē ab initio ſe cū ferunt? Ferūt vtiqꝫ. Attamē ſine iſtis nū qͣꝫ ad ſinceꝝ ⁊ puriſſimū veritatis prime lu mē ſcāderemus. nunqͣꝫ ſurſum raꝑemur. ⁊ il lic rapti ſtaremus. nec reſpōderemꝰ veracit̉ hortāti eccl̓ie. ſurſuꝫ corda habemꝰ ad dn̄m Qn̄ ⁊ qualiter obſecro forti ꝯtritōne/ leuare mus nos ſuꝑ noſ. dū iniqͥtas ſuꝑ talētū plū bi ſedēs/ nos ī ima depͥmit. inſtar poete mo re ſiſiphi. dū ꝯquerimur cū ꝓph̓a Qm̄ iniqͥ tates mee ſuꝑgreſſe ſūt caput ⁊c̄. Dū poſtre mo multitudiue noxioꝝ deſiderioꝝ ⁊ volita tiū cogitationū īſtabilitate acies nr̄e mētis vndiqꝫ ꝯfundit̉. impedit̉ ⁊ turbat̉. Et hanc Ariſto. qͣꝫqͣꝫ ſue originis ignarus) notauit vbi dixit aliqͥd eē ī nobis qd̓ aduerſat̉ rōni. ꝓpterea tractaturꝰ de nr̄a btītudine ip̄e d̓ lu ctuoſitate paſſionū moderāda ꝑ v̓tutes/ pri us docendū eſſe neceſſario indicauit. Tercia cōſideratio. f F 4 Sermo factus in ſolennitate Beatitudo noſtra ē de numero delectabiliſ ſimoꝝ/ īmo delectabiliſſima. Hocip̄m dice re rō ꝯpulit Ariſto. i. et. x. ethicoꝝ. Habeba tur quoqꝫ ꝓ oraculo apud veteres / vt infra latius docet̉. In ſctīs ꝓpterea quoꝝ hodie celebritas agit̉/ exꝑientia multiplex illd̓ cer tū facit. Qd̓ inſuꝑ ſub altiſſimis ꝯſideratōi bus ⁊ ſapientū allegatōibꝰ/ initiū ſumme cō munis de v̓tutibus manuducit. Quarta ꝯſideratio. Uerā ⁊ plenā ꝯſolatōeꝫ / ſicut nec verā btītu dinē vita hūana pͥus hr̄e nō p̄t abſqꝫ luctu. Perſpicuū ē hͦ ſeqͥ ex p̄miſſis. Propterea li cet iā nō ſolū credere ſꝫ etiaꝫ intelligere Qm̄ beati qͥ lugēt ⁊c̄. Et hec de pͥma radice. ex ī terminꝰ iſte btītudo germīat hāc ꝟitatis ſe gētē/ beatos ⁊ ꝯſolatos eſſe lugētes. Uge ꝑgamus vltra ad ſcd̓aꝫ noſtre oronis fabricā. qua fundabit termi Anus iſte luctus. Attamē ne ꝑpendi cularē noſtri edificij regulā ꝯturbet eqͥuoca tionis irregularitas. deſcribēdū ē qͥd ē luctꝰ quid ꝯſolatio. Nā inueniet̉ luctꝰ malus ni hil ad beatitudinē cōferens. nec afferēs con ſolationē q̄ bona ſit. Hoc ſenſit qͥ dixit. Tri ſticia ſecl̓i mortē oꝑat̉. Cū pͥus dixiſſꝫ. Tri ſticia q̄ ẜm deū eſt/ penitētiā in ſalutē ſtabilē oꝑat̉. ij. Corint. vij. ¶ Luctꝰ ⁊ cōſolatio ſub vna acceptōe generali due paſſiones ſunt. il le due cōtrarie qͣs aliter nomīamꝰ doloreꝫ et gaudiū. que cōplectunt̉ in ſuo generis ſinu paſſiones om̄s reliquas enumeratas a ph̓o ij. ethi. ⁊. ij. reth̓. ⁊ a poeta. vi. eneid̓. ⁊ ab alijſ alibi. Cōſequunt̉ aūt paſſiones iſte due lu ctus ⁊ ꝯſolatio vel dolor et gaudiū ad duas rōnes obiectalis general̓ ⁊ extremas. Qua rū vna ē vt boni ꝯueniētis. ⁊ altera mali diſ cōuenientis. ¶ Deſcribit̉ hic luctꝰ hoc mō ſū ptus. Luctꝰ ē vitalis aīe motus ſurgens ex app̄hēſione obiecti vt diſcōueniēs eſt. Cuiꝰ effectꝰ ē (p̄ſertim ſi ſit in ſenſu) cōſtrictō qͥdaꝫ horror ⁊ fuga ⁊ reniſus. Eſt aūt rō diſcōue niētie diſproportio leſiua armonie ⁊ vnitatꝭ debite. Elucidatiōꝫ haꝝ deſcpͥtionū cū de ductōe oīm paſſionū ad has duas/ q̄rat cui libuerit. ij. ethicoꝝ ⁊ rethorice cuꝫ notatis ꝑ cōmenta. ¶ Deinde qꝛ tripliciter d̓r bonū delectabili ꝓ vtili ⁊ ꝓ honeſto. Et ſil̓r malū ex oppoſito. ꝓ triſtabili. ꝓ nociuo ⁊ ꝓ inho neſto. Poſſemꝰ cōformit̉ ad has rōnes obie ctales boni ⁊ mali multiplicare ẜmonē de lu ctu ⁊ cōſolatōe. ꝓut cōſurgūt mediate vel īmediate ex app̄hēſiōe boni ⁊ hōeſti. vel mali inhoneſti. ⁊ hͦ dupl̓r. ī actu vl̓ ī habitu Hoc quippe mō luctꝰ ⁊ ꝯſolatio ꝓprie ſunt aīe rō nalis/ ⁊ ad ſenſualitatem nō niſi ordinate ad rationē ſpectāt. ſicut nec obiectales honeſti ⁊ inhoneſti rōnes. ¶ Dicamꝰ igit̉ ꝙ luctꝰ in ꝓ poſito/ ⁊ ꝓut d̓r beatitudo nō qͥdē formalit̓/ ſed qꝛ cōicat beatitudinē hic ī via. vel qꝛ du cit ad eā. habet ſic deſcribi ꝓ habitu. Luctꝰ ē habitus anīe gratioſus quo inclinat̉ fugere ⁊ horrere obiectū ſub rōne mali inhoneſti et diſcōueniētis app̄hēſū. App̄hēdit̉ v̓o obie ctū vt inhoneſtū tripl̓r. aut formaliter. ⁊ ſic ē deformitas. aut ſcd̓o ꝯſecutiue. qꝛ ē effectus culpe ⁊ reliquie eiꝰ/ ſicut reatꝰ pene et macl̓a ⁊ offenſa. aut tercio occaſionatiue. qꝛ ad cul pā inductiuū ē. aut vt ab honeſtate diſtracti uū. vt noxie tēptatōes ⁊ rebelliones ſenſuali tatis. Rō aūt diſcōueniētie inhōeſte/ ē viola tio modi ſpeciei ⁊ ordīs. vl̓ nūeri. pōderis et mēſure/ vel vnitatꝭ ſpeciei ⁊ bonitatꝭ ī libero arbitrio vt arbitriū ē. Uiolētat̉ īſuꝑ modꝰ ⁊ mēſura ⁊ vnitas ī libero arbitrio. dū ip̄m n̄ inſequit̉ motionē dei vt efficiēs ē. Uiolētat̉ ſpēs ⁊ numerꝰ/ dū nō ꝯformat̉ cauſe ſue exē plari. Uiolētat̉ aūt pōdꝰ ⁊ ordo et bonitas/ dū nō inſequit̉ motōne ſue cauſe final̓. Per oppoſitū ſumit̉ rō ꝯueniētie honeſti. ¶ Par eſt deſcribere ꝯſolationē. Cōſolatio ꝓ habi tu ē habitus aīe quo inclinat̉ amplecti qͦdā mō ⁊ vnire ſibi obiectū ſub rōne boni hone ſti ⁊ ꝯueniēcis app̄hēſū. Et d̓r ſil̓r honeſtuꝫ triplicit̓. vel formal̓r vel cōſecutiue vel effici enter ⁊ diſpoſitiue. Has deſcpͥtōes neqꝫ fin gimꝰ neqꝫ ſola fide ſupponimꝰ. Qm̄ ex ph̓i ca traditōe fūdata ī his q̄ nos docet exꝑiētia pn̄t elici vallariqꝫ. Ex qͥbꝰ qͥd ſit luctus pro actu. qͥd conſolatio actual̓ liqͥdū ē. Nā luctꝰ ⁊ cōſolatio actuales/ ſunt vitales motus ani mi in talibus habitibꝰ ꝓcedentes. ¶ Iacto et ordinatoᵈ hoc deſcriptionum fundamento/ ſuperad damus quaſdam litterales conſiderationes ¶ Prima cōſideratio eſt iſta. Luctus qualeꝫ deſcpͥſimus/ ē cōſolatiōis inductiuus. Ita ꝙ qui lugēt eo ipſo ꝯſolant̉. vt veꝝ ſit ad lr̄aꝫ Triſticia veſtra v̓tet̉ in gaudiū. Habemus mediū in om̄i demōſtratione efficaciſſimuꝫ diffinitionē ſcꝫ ad hoc oſtēdendū Oīs quip pe app̄henſio obiecti vt honeſtū ē ⁊ conueni ens eſt conſolatoria. ſed app̄henſio huiꝰ lu ctus ē honeſti app̄hēſio ⁊ cōueniētis. ergo ē Omniū ſanctorum XIV cōſolatoria. Maiore p̄ſuppoſita ex diffiniti one mīorē facile ē deducere ex qͣꝫ pl̓imis cō ditōibꝰ honeſtis luctui attributꝭ. Luctꝰ qͥp pe iuſtus ē ⁊ deo acceptꝰ/ tanqͣꝫ reddens deo qd̓ ſuū ē. vel dū punit pctā ī ſe ⁊ in alijs deo odioſa. vel ab offenſaꝝ diuīaꝝ reliquijs aut occaſionibꝰ liberari deſiderat. Scd̓a ꝯſideratio. Nō ē inopinabile ẜm eādē aīaꝫ ſil̓ ⁊ ẜm idē. diuerſis tn̄ reſpectibꝰ lugere et ꝯſolari inſtar xp̄i. Si em̄ cōcedimꝰ aīam ſil̓ intelligere re cte ⁊ reflexe/ ⁊ d̓ iudicio ſuo formidoloſo cer titudinalit̓ iudicare nō videt̉ repugnātia ꝙ de luctu actuali tāqͣꝫ de obiecto ſiml̓ habeat̉ actual̓ ꝯſolatio. Nec aliqͥd apparet obſtare. niſi ꝙ motꝰ hoꝝ actuuꝫ ſūt ad ꝯͣrios effectꝰ. vnꝰ ad fugā. aliꝰ ad ꝓſecutōꝫ. vnꝰ ad dilatati onē cordis. aliꝰ ad ꝯſtrictōꝫ. Sꝫ hͦ vltimū d̓ luctu ⁊ ꝯſolatōe ī ſenſualibꝰ veꝝ ē ita ſe hr̄e. ī ſpūalibꝰ forte nō eque. Cuiꝰ rei ſatis vident̉ exꝑientiā dediſſe ſanctoꝝ plurimi. quoꝝ vi ta cū in luctu cōtinuo eſſet. facies tamē ſere na ⁊ iocūda/ ⁊ inter medias lachrimas mira leti homīs ſuauitate ⁊ trāquillitate reſperſa fulgebat/ vt ī Martino. Dat exempluꝫ cli macꝰ de puero ſiml̓ flēte ⁊ clare ridēte. Et ve nerabil̓ Richardꝰ tradit ī eodē hoīe contem platiuo/ ſimul eſſe raptū mētis ad diuīa. exē plo Moyſi poſiti intra caliginē ī mōte ⁊ ſi mul fieri rebellionē ī ſenſu more idolatranti um ī valle. Ad hͦ pōt trahi illd̓ d̓ enea. Mēs immota manet/ lachrime voluunt̉ inanes. ¶ Uel dicamꝰ vt oīs calūnie tollat̉ occaſio. ꝙ luctꝰ ⁊ ꝯſolatio eādē aīam tanta celeritate alternatim inuicē afficiūt/ quātaꝫ diſcernere nō valemꝰ. Et ꝯſeq̄nter ponet̉ motꝰ cordis quaſi tremulꝰ ⁊ mixtꝰ ex ꝯſtrictōe ⁊ dilatatīo ne forte ſil̓is motui cāpane dū tremit ⁊ corde cythare dū reſonat. ⁊ ita mirabilis armonia fit ī corde noſtro ex hac mutua ꝑcuſſione lu ctus ⁊ ꝯſolatōis/ qualē armoniā explicare ſi cut difficile ē/ ita exꝑiri facile. Hūc tremorē notabat exhortatio ꝓphetica exultare iubēt deo cū tremore. Exultatio qͥppe ſola dilatā do facile euaneſceret/ ſi luctꝰ reprimēs nō in duceret hūc tremorē. Quo tremore tandē ex ercitata aīa/ more alaude volitādo cātātꝭ ca dit ī felicē ſpaſmū. ⁊ in illā extaſim rapit̉ vbi dicat cū ſilētio. Bonū ē hic nos eē. Et illud In pace ī idip̄m dormiā ⁊ requieſcaꝫ. ¶ De niqꝫ ꝑ dicta elucēt veritates qͣs īopinabiles ridēt carnal̓r ſapiētes. duꝫ apl̓s p̄cipit eē ſic̄ triſtes. ſemꝑ aūt gaudētes. Et ꝓph̓a Scd̓ꝫ multitudinē doloꝝ meoꝝ in corde meo ꝯſo latōes tue letificauerunt aīam meā. Tercia cōſideratio. ⁊ Aduerſitates corꝑales ⁊ luctꝰ ſenſuales tra hūt de ꝑ accidēs ad luctū bonū. Ex ſe em̄ in differentiā habēt ad honeſtū vel inhoneſtū Ita ꝓſperitates ⁊ vana gaudia ex oppoſito vehemēter impediunt. ꝓpterea fortuna mo derate aduerſa ſecurior ē regulariter ⁊ opta bilior/ qͣꝫ multū ꝓſpera. ¶ Hec quidē dedu xit certa ratione Boe. Et ſapiētis vox affir mat dicētis. Melius eſt ire ad domū luctꝰ qͣꝫ ad domū cōuiuij. In illa em̄ finis cūcto rum admonet̉ hoīm/ vt viuēs cogitet qͥd fu tuꝝ ſit. Et rurſum. Riſum putaui errorē/ et gaudio dixi qͥd fruſtra decipis? ¶ Ꝙ ſi om nia que conſiderationē noſtrā informant de laude tribulatōis/ ⁊ ꝓſperitatis deceptōe in ducere voluero nō dico ꝑtē ẜmōis nec ẜmo nes ītegros. īmo nec libros ml̓tos ad hͦ ſuf fecturos eē ſcio. Legat̉ Chriẜ. ī ſuo de ꝯpū ctōe cordis. Gregor. ī moralibꝰ. Guilhelmꝰ pariſien̄. ī ſuo de v̓tutibꝰ. de laude tribulati onis ⁊ pauꝑtatis. ¶ Et ꝯpilatio illa cōis de v̓tutibꝰ ⁊ vicijs ꝓrſus ⁊ optima. Bonauen̄. ī ſtimulo ꝯſcīe ⁊ alij pl̓es. Et ī hac ꝯſiderati one ſtabiliri poſſent oēs beatitudines euāge lij hodierni. p̄ſertim pͥma. ⁊ noſtra hec tercia ⁊ vltima. Emerſit cōſiliū Platōnis ⁊ ſimili um/ vt aſſidua eſſet mortis meditatio. Quarta ꝯſideratio. Et ſi ī beatis nō erit amplius luctꝰ neqꝫ cla mor ſed nec vllus dolor. tn̄ ꝓ hac valle miſe rie ille regulariter qͥ beatior ē/ eſt luctu bono plenior. Cōſideratio iſta ab Aug. ponit̉ in ſuo de ciui. dei. Et adeo vera ē ꝙ nullus vn qͣꝫ tantū luxit quantū xp̄s caput noſtꝝ ⁊ bn̄ dictus in ſecula. Nō quidē ꝓ ſuoꝝ ſed ꝓ no ſtroꝝ app̄henſione peccatorū etiā ab inſtan ti ſue cōceptionis glorioſe / vt quidā tradūt Ita luxit Maria. ita Paulus. ita Petrus ⁊ ceteri innumeri/ poſt plenā et certā ſuoꝝ pec catorū remiſſionē. Itaqꝫ iſta tria ſe hic ꝑ cō municationē quandā amplectunt̉. beatitu do. luctus. ꝯſolatio. Et ex oppoſito ad cōſi deratōꝫ noſtrā inferre licet illos eē hoīm mi ſerrimos ⁊ a beatitudīe remotiſſimos ꝓ hac vita. qͥ vel ex elatōe vel ex vana cōſolatiōe vl̓ peccatorū nimia obduratione/ lugere fugi unt. horrēt. deſpiciunt. Igit̉ beati qͥ lugēt Sermo factus in ſolennitate qm̄ ipſi ꝯſolabunt̉. Hec tādē ſumpta ſint ex ſcd̓a radice in hoc termino luctꝰ adherente. Rō tercia et poſtrema edificij nr̄i ſtructura ꝯſummāda ī hoc termi P no ꝯſolatio/ repetere non pigeat quid ē ꝯſolatio. Cōſolatio eſt ha bitus aīe quo īclinat̉ amplecti qd̓ammodo ⁊ vnire ſibi obiectuꝫ ſub rōne boni. honeſti ⁊ ꝯueniētis app̄hēſum. Cōſolatio aūt actu alis/ eſt vitalis ⁊ mulcebris motus aīe/ ex ta li habitū ⁊ inclinatōe cōſurgēs. Ecce ꝙ duo ꝯcurrūt ad integritatē bone ꝯſolatiōis. app̄ henſio potētie cognitiue. ⁊ rō obiectalis ho neſti ⁊ ꝯueniētis. ¶ Et qm̄ potētia q̄ app̄hē dit ſi ſit indiſpoſita. et ab armonia debite ꝓ portionis diſcraſiata/ faciliter decipit̉ in iu dicio. aut qn̄qꝫ nihil ſentit. oportet oīno no ſtrā cognitiuā rationalē bn̄ diſpoſitaꝫ eſſe/ ſi bn̄ ꝑ eā querimꝰ app̄hēdere/ ⁊ ī obiecto ꝯue niētis honeſtatis ꝯſolari. Exemplū a ſenſu alitate ſumamus. Da febricitāti vinū illud amaricabit linguā eius. Oſtēde lippo lumē gratiſſimū ille ꝯturbabit̉. Exulceratū pal pa leniter. tn̄ nō delectationē/ ſꝫ dolorē acer rimū inferes. Odores ſuauiſſimos non ſen tit reumaticꝰ. Surdaſtris nō ē delectamen to vox canora/ dulciſqꝫ ſymphonia. Nō ſe cus eſtimandū ē de ſenſibꝰ aīe interioribus. Quid me reſpicis qͥd admiraris/ ſi rōni ſu os qͥnqꝫ ſenſus eē dixi? Nōne eſt in ea viſus ſpūalis qͦ cernit̉ pulcritudo. decor ⁊ candor lucis illiꝰ eterne cuiꝰ lumē ſignatū ē ſuꝑ nos. Quo viſu videre nōne ſe dicit apl̓s. Nūc ꝑ ſpeculū ⁊ in enigmate. tunc aūt facie ad faci em? Eſt auditus ſpūalis quo ꝑcipit̉ ſumma armonia vitatis. De qͦ ꝓph̓a ait. Audiā qͥd loquat̉ ī me dn̄s. Eſt p̄terea guſtꝰ ad quē īui tabat idē ꝓpheta. Guſtate ⁊ videte ⁊c̄. Eſt in ſuꝑ tactꝰ ſpūalis. alioqͥn nō dixiſſꝫ ſpōſa ſpō ſo in canticis. Leua eiꝰ ſub capite meo/ ⁊ de xtera illiꝰ amplexabit̉ me. ⁊ oſculet̉ me oſcl̓o oris ſui. Deniqꝫ olfactū eē in rōne ꝓbat vox eiuſdē ſpōſe ad ſpōſū. Trahe me poſt te. cur remus in odorē vnguētoꝝ tuoꝝ. ¶ Nos ꝟo cogitatōes ⁊ motōes ⁊ ſenſatōes huiꝰ qͥntu plicis ſenſus radicate in vno libero arbitrio hoīs/ ſoliti ſumus appellare noīe viſiōis. vt vide qͥd ſonet. qͥd ledit Et ẜm hoc ꝓprie ⁊ in tegre dicit Aug. ꝙ viſio eſt tota merces. Nā amorē ⁊ dilectionē cū delectatōe. hoc modo viſio in ſe claudit. et hoc mō qͥ plura diligit plus cognoſcit. Hoc mō ꝯtemplatio ad fe Zlicitatē ſufficit integrandā. ¶ Proinde ſenſibus iſtis qͥnqꝫ reformatis ⁊ ſanatis ꝑ luctū. (Nā luctus eſt potiſſimū ad hmōi purgati onē ⁊ ſanationē inſtrumētū) qͥs nō agnoſca qͣꝫ vehemēs delectatio ꝯſequat̉ ex ꝯiūctione cuiuſlibet hmōi ſenſuū cū ſuo obiecto cōue niētiſſimo. Et qd̓ eſt obiectū illud? vtiqꝫ deꝰ omne bonuꝫ/ ſicut dn̄s Moyſi repromiſit. Oſtendā tibi om̄e bonū. Ipſe nimiꝝ ē viſui ſumma pulcritudo. auditui ſūma armonia. olfactui odor ſuauiſſimus. guſtui panis ſa pidiſſimus. tactui ſumme ſuauis. intimus ⁊ cōiunctꝰ. Uide qͣꝫ ꝯiūctus. Nā qui adheret deo vnus ſpūs ē cū eo. ¶ Hec oīa Aug. Gre go. ⁊ Hugo/ ⁊ ceteri theologizātes nob̓ val de impares/ paſſim cantant. ⁊ nos circa pu gnas verboꝝ/ circa fantaſiaꝝ fumos plꝰ ob nubilātes qͣꝫ illuminātes. plꝰ fumātes qͣꝫ flā mātes. lāguemus. artamur. areſcimꝰ atqꝫ va neſcimꝰ/ vt ob tales forte dixerit climacꝰ the ologiā nō cōuenire niſi lugētibꝰ. ¶ Et pēſate p̄cor. p̄cor aduertite/ ſi ſenſus naturales ⁊ im ꝑfecti/ tāta nos oblectatōe trahāt ⁊ rapiāt eti am vſqꝫ ad furiā ex app̄hēſiōe obiectoꝝ. pla ne imꝑfectoꝝ ⁊ plurimū amaritudīs haben tiū/ qͥs exiſtimare ſufficiet qͣꝫta ē illa delecta tio/ quātus torrēs voluptatꝭ ſobrie ⁊ ſincere dū ꝑfectiſſima potētia obiecto ſuo ꝑfectiſſi mo ſub hac rōne qͥntuplici ſil̓ app̄hēſiōe cō iūgit̉ ⁊ vnit̉? Hoc ſenſit intime qͥ tā alte cla mauit Quā magna multitudo dulcedīs tue dn̄e/ quā abſcōdiſti timētibꝰ te. ¶ Uellē nob̓ tp̄s ſufficere ad ꝯfirmandā hāc vitatē exem plis illuſtriſſimis ſctōꝝ illoꝝ quoꝝ memori am recolit eccl̓ia. Nā ꝑ adaptatōem quādaꝫ liceret hos qͥnqꝫ ſenſus ad qͥntuplicē ſtatum beatorū traducere. Olfactū ad pr̄iarchas ⁊ ꝓphetas. Uiſuꝫ ad apl̓os ⁊ diſcipulos. Au ditū ad martyres. Guſtū ad cōfeſſores. Ta ctū ſpūaliter ad v̓gines ⁊ ꝯtinētes. ¶ Oſten deremus quēadmodū luctꝰ purgauit ⁊ ſana uit hos ſenſus in eis ſeptima beatitudīe me diāte. Et ex deſcpͥtione boni luctꝰ illud palā elicit̉. Luctꝰ ſanauit olfactū a fluido reuma te affluentiū bonoꝝ terrenoꝝ ꝑ pauꝑtatem ſpūs ī pr̄iarchis ⁊ ꝓphetꝭ/ etiā inter medias diuitias. Luctꝰ purgauit viſū ab inflatione ſuꝑbie tumide. ⁊ ab acri morſu vīdicte fellee atqꝫ pungitiue. ꝑ mititatē in apl̓is. Luctus purgauit auditū in martyribꝰ ab impletōne tremula terrenarū ſollicitudinū. ⁊ a ꝓprij cō modi viſcoſitate ꝑ eſurieꝫ iuſticie ⁊ miſericor die impenſionē. Luctus purgauit ⁊ ſanauit guſtū in cōfeſſoribus/ a febrili ⁊ ſordido huV Omniū ſanctorum XL. V more fedoꝝ deſiderioꝝ ꝑ mūdiciam cordis. Luctꝰ deniqꝫ purgauit et ſanauit tactū ſpū alē ī v̓ginibꝰ ⁊ ꝯtinētibꝰ ab inqͥetiſſima pru rigine fede carnalitatis ꝑ pacē ſpūs. ¶ Por ro neqꝫ lingua dicere neqꝫ mēs ꝑciꝑe pōt/ qͣꝫ ta ad hāc ſanitatē ⁊ reformationē a luctu fa ctā ſubſecuta ſit cōſolatio. Ex magnitudine ſuoꝝ effectuū eius plenitudo ꝯcludat̉. Hec nēꝑe ꝯſolatio ſuo odore traxit Abraā d̓ t̓ra ⁊ cognatōe ſua. ⁊ īmolatiōeꝫ ꝓprij vnigeniti nihilipēdere cōpulit. Sic de ceterꝭ patriar chis ⁊ ꝓphetꝭ ſuo mō. Hec ꝯſolatio ſua pul critudīe ducebat apl̓os gaudētes a ꝯſpectu ꝯcilij ⁊c̄. Per ip̄iꝰ dulcē armoniā lapides ſte phano. ignis Laurētio. Agathe carcer. car bōes igniti Tiburcio. Uincētio ſartagines dulceſcebāt. Quid amplius? Per hāc vtiqꝫ ꝯſolatōꝫ ſapidiſſimā vaſta ſolitudo heremi. famēs. ſitis. nuditas. ⁊ oīa q̄ horrida ⁊ aſꝑa hūana mortalitas refugit. ea a btīs ꝯfeſſori bus vltro ſuſcepta ſūt. Deniqꝫ tenelle puel lule hac ꝯſolatiōe diuini amplexꝰ cōfortate. extinxerūt īpetū ignis ꝯcupiſcētie infernal̓. eis placuit celibatꝰ. nuptie deſpecte ſt̓. morſ oīm terribilior abſqꝫ vllo terrore ſuſcepta eſt ⁊ Bene ergo habꝫ hīc terciū fundamētū ī hͦ termino ꝯſolatio. vali dū ē ſicut p̄cedētia. et ſuſtinere ſine collapſu ſtructurā qͣdrifarie ꝯſideratōis p̄t. ¶ Prima ꝯſideratio. Lugētes nō ſolū nō cōtriſtat qͥc qͥd eis acciderit vt d̓ iuſto ſapiēs loquit̉ ſed etiā ipſos letificat ⁊ cōſolat̉. Ratio ī ꝓmptu eſt. qm̄ app̄hendūt quicqͥd euenit eis/ tanqͣꝫ miſſum eis a patre miſericordiaꝝ. ⁊ a ſapien tia diuine ꝓuidētie. que attingit a fine vſqꝫ ad finē fortiter. ⁊ diſponit om̄ia ſuauit̉/ tan qͣꝫ etiā cooperās in bonū ſuū ẜm apoſtolicā ſnīam. Sit illud mors. ſit tribulatio. ſit an guſtia. ſit letū. ſit triſte eodē ꝑ omnia vultū. eodem luctu. eadē cōſolatione pugnāt ꝑ ar ma iuſticie a dextris ⁊ a ſiniſtris ¶ Miratur hic aliquis de ſanctis noſtris. Miret̉ quo modo Epicurus voluptatis aſſertor dixit (teſte Seneca) iocunduꝫ eſſe v̓tuoſo/ torreri ī thauro Phalaridis. Et dū moriēs vermi bus ſcateret hanc vocē emiſit. Feliciſſimū hunc diē ⁊ beatiſſimū ago. Nōne p̄terea hoc vidit oculatiſſimus ph̓orum Ariſto. dicēs ī virtuoſo om̄ia cōſonare rationi. ¶ Igit̉ erāt fideles iſti ph̓i opponet aliquis aut abſqꝫ fi de intelligi pn̄t q̄ credunt̉. Ubi eſt ergo illd̓ niſi credideritis nō intelligetis? Ego aūt qͣles iſti fuerint ph̓i/ nō diſputo. Scio tamē nec mentitū fuiſſe ph̓m. nec intellectū taliuꝫ mercatū haberi poſſe abſqꝫ p̄uia fidei ſalteꝫ informis colluſtratiōe. Et forte veritas ſeſe ꝑ ora infideliū ſicut olim ꝑ aſinā Balaam/ ⁊ ꝑ Cayphā reuelauit. Propterea ipſos in tellexiſſe plene que dicebāt nō aſſero. ſed ita tn̄ ſentiēdū eſſe cōſtāter affirmo. Sꝫ dicunt nos dicere ita/ vl̓ ad fauorē fidei vl̓ religiōiſ adulatōꝫ. vel nr̄e ꝓfeſſiōis laudē/ qͣſi vicꝫ of ficiū noſtꝝ mētiri ſit. ¶ Garriāt qd̓ voluerīt ꝓfecto. ⁊ ſi ceſſaret nūc oīs obligatio ad fidē ⁊ religionē/ certa tn̄ ⁊ comꝑta rō ī hac me ve ritate teneret. beatos ⁊ cōſolatos eē lugētes. in multis quoqꝫ veritatibꝰ fidei nō minꝰ ex traneis. ¶ Subinde miraculū hoc cōſolati onis ī aduerſitatibꝰ fit ex gr̄a dei ſpāliter. et ex forti actuatōe rōnis ī recogitatōe diuīe ꝓ uidētie pr̄ne om̄ipotētiſſime ⁊ ſapiētiſſime ⁊ optime. Que actuatio fortꝭ vel trahit ad ſe. vel impedit actus inferioꝝ potētiaꝝ. aut ſal tē ne ſuū actū impediāt/ diminuit ⁊ remittit Fūdat̉ hͦ in illa regula ph̓ie. Maiores mo tus impediūt minores Ꝙ aūt in chriſti paſ ſione nō ita contigerit miraculoſe diſpenſa tionis fuiſſe dubium nō eſt. ¶ Hic ingerit ſe corollarium de te beata virgine / que regina celorū vocari digna es. quia dū tuam ꝑtran ſiuit animā gladius paſſionis filij tui. anīa tua nihilominus cōſolatione plena fuit De niqꝫ ex his elucet quo pacto in ſapientē ne qꝫ iniuria cadit neqꝫ leſio Scd̓a ꝯſideratio. Epicurus collocās homīs felicitatē ī volu ptate animi ſi conſequēter locutꝰ ē/ poſuit eā ſil̓r in luctu ꝓ ſtatu p̄ſenti. Itaqꝫ dici nequit ꝙ felicitas noſtra ſit in voluptate niſi comi tāte. Nō em̄ ipſa ē finis vltimꝰ/ ſꝫ ſolus de ꝑ dilectionē ⁊ cognitiōꝫ app̄hēſus. Comita tur aūt pari mō de neceſſitate felicitatē iſtaꝫ luctus ꝯſurgēs ex app̄hēſione maloꝝ vt in honeſta ſūt vel honeſtatꝭ impeditiua. Dice re em̄ ꝙ cū vicijs ⁊ erroribꝰ poſſit hr̄i ꝟa vo luptas ⁊ pax animi. ē ponere incōpaſſibilia. Dn̄s erat qͥ dixit. Nō ē pax īpijs. qm̄ natu ra ꝑ os ſynderiſis iugiter vicijs obmurmu rat. ⁊ ꝑ intelligētiā erroribꝰ. quēadmoduꝫ la ꝑis extra locū poſitꝰ inqͥetꝰ qd̓āmō ē. cuiꝰ ſi gnū accipimꝰ qd̓ p̄mit obſtātia. Hīc collau dādꝰ ē eraclitꝰ quē referūt Iuuenal̓ ⁊ Sene ca cōtinue fleuiſſe. collaudādꝰ ſi flebat eo fi ne ⁊ circūſtātijs quibꝰ oportebat. Sermo factus in ſolennitate Tercia cōſideratio. Lugētes qͥ habitāt ī ſepulcris qͥ moriūt̉ to ta die ſicut oues occiſiōis. qͥ exaſperāt ī ſeip ſis. qͥ renuūt ꝯſolari vt ꝯſolent̉. qͥ deſcēdūt ī infernū viuētes. hͦ ē ꝯſiderando illū ſibi p̄ca uēt. ſuſcipiūt etiā ī hac vita maiorē ꝯſolatōꝫ qͣꝫ qͥ ꝯſolatōibꝰ carnalibꝰ et īdignis ſe totos p̄cipites dāt. Qm̄ ibi mox delectatio effluit. ⁊ ſtimuli graues ⁊ hami incluſi fixi manent. infelicē animā corrodētes. adeo ꝙ lōge ma ioris vite ſunt boni pluriqꝫ/ cū ſit ī eis ſecu ra ⁊ leta mēs quaſi iuge ꝯuiuiū. animus ꝟo gaudens etatē floridā facit. Quarta ꝯſideratio. Hoīes corrupti ſenſus ſpūal̓ ꝑ ſapīaꝫ terre nā aīalē ⁊ diabolicā nō plꝰ audiēdi ſunt. nō plꝰ ꝯſulēdi aut credēdi/ ſi ꝯͣ ea q̄ diximꝰ d̓ lu ctu ⁊ btītudīe ⁊ ꝯſolatōe tacrauerit/ qͣꝫ ſi por cus laudaret voluptatē culpatis mūdicijs. Aut quō febricitās vl̓ ml̓ier p̄gnās vl̓ alite leſus audiret̉/ ſiꝯͣ ſenſatōes eoꝝ hoīm qͥ ſani ſūt diſceptarēt. Utrobiqꝫ em̄ par eſt rō dece ptōis nō credēdo. corruptio .ſ. iudicij ex cor ruptōe potētie app̄hēdētꝭ iudicātꝭ ¶ Propte rea de ꝯſolatōne ⁊ btītudīe nr̄a plꝰ aliqn̄ cre dendū ē ſimplicibꝰ idiotꝭ tāqͣꝫ plꝰ ī hͦ vere ſa piētibꝰ ⁊ ꝑ exꝑiētiā intimā philoſophātibꝰ. ⁊ qͥ ꝓ ꝯſuetudine ⁊ luctu ⁊ gra/ puros hn̄t ſen ſus interiores/ qͣꝫ alijs qͣꝫtūlibet eruditis cū ſuis corruptiuis ⁊ fedis deſiderijs/ obuubi lantibꝰ ⁊ amaricare deſiꝑeqꝫ faciētibꝰ oēꝫ ſen ſū rōis. cuiꝰ corruptōis manifeſtū ſignū ē ꝙ dolere neq̄unt de pctīs. Quid dico nequeūt Letant̉ etiā cū male fecerint. exultāt ī rebus peſſimis. Adeo ſenſus eoꝝ a ſctītate ⁊ a vita bona longe abeſt. adeo ꝓrſus obtorpuit. Et qm̄ tanta occurrit nobis hodie teſtiū turba ſctōꝝ ſctāꝝqꝫ oīm/ nobis teſtificātiū cū xp̄o btōs eē qͥ lugēt/ qm̄ ꝯſolabūt̉ ꝓfecto nō mi nus eis in hͦ qͣꝫ ph̓is ī alijs ſuis inueſtigatōi bus credere equū ē. Utrīqꝫ em̄ par ē rōcina tōis fulcimētū ī exꝑiētia ſitū. vt palaꝫ tradit Dionyſiꝰ. viij. c. de diuīs noībꝰ. Et dn̄s an thiſiodorēſis ī ca. de dono ſapīe. Liceat igi tur nō ſola credulitate ſꝫ etiā cū intelligētia fidelit̓ aſſerere thema ꝓpoſitū. Btī qͥ lugent ⁊ qm̄ ipſi ꝯſolabunt̉ ¶ Stabilita ꝟitate fidei noſtre ſuꝑ hoc triplici fūdamēto triū termi noꝝ ſumpti thematis btītudo. luctꝰ. ꝯſola tio. ⁊ fide ad intellectōeꝫ ſicut arbitror dedu cta. nō ad meriti euacuatōꝫ (ſꝑ em̄ pͥme ꝟita ti nō rōni fides innitit̉) ſed ad eiꝰ ꝯtra repro bos irriſores p̄coniū/ tota ī ammonitiōe trā ſeat ⁊ finiat̉ or̄o. ¶ Lugētes ⁊ penitētes audi te cū gaudio p̄miuꝫ veſtꝝ/ ne vos abſorbeat triſticie exercitiuꝫ. Audite btōs eē qͥ lugent/ qm̄ ꝯſolabunt̉. Btūs v̓o luctꝰ ad cuiꝰ men ſam ī ſecreto mētis cenaculo. xij. fructꝰ ſpūs mīſtrant̉ enūerati ab apl̓o ad Gal̓. v. Cha ritas. gaudiū. pax. patiētia. benignitas. bo nitas. lōganimitas. māſuetudo. fides. mū dicia. cōtinētia. caſtitas. ¶ Salubris luctꝰ qͥ egyptiacā vicioꝝ turbā fūditꝰ mergit. qͥ capi ta draconū / hoc ē initia malaꝝ ſuggeſtionū ꝯtribulat in aqͥs ſuis. qͥ ſuꝑ aqͣs babylonis ſedēs ⁊ flēs/ allidit ꝑuulos eiꝰ ad petram. qui ſordes carnalitatis abluēſ obliuionē etiam inducit luxurie magne. cuiꝰ ꝯſolatōni nō mi ſcet̉ alienꝰ. cui cedit luctꝰ infelix mūdane ad uerſitatis/ tanqͣꝫ ſi clauꝰ clauo retūdit̉. ¶ Et o deꝰ eqͥſſime/ ſi taꝫ obſtinate refugiūt hoīes luctū q̄rētes ꝯſolatiōem. qͦ pacto nō intelli gūt. qm̄ iō ſaltē lugere deberēt vt ꝯſolarent̉. Exꝑiant̉ licet quāta ē ī luctu bona iocundi tas. qͣꝫuis cortex amarꝰ videat̉. Aut ſi nōdū iſtud exꝑti ſunt vel exꝑiri nolūt. credāt exper tis. credāt demōſtratōibꝰ ph̓icis. fidē habe ant his oībꝰ qͥ ſicut ſoli vtrāqꝫ ꝯſolatiōꝫ exꝑ ti ſunt carnalē pͥmitꝰ. poſtea ſpūalē. Ita ſo li de vtraqꝫ certiſſimū ex mutua collatione ferre pn̄t iudiciū quēadmodū fuit Auguſ. ⁊ alioꝝ pl̓imi. qͥbꝰ guſtato ſpū ꝯtinuo deſipu it oīs caro. ⁊ horrori etiā fuit Et audi ex me paꝝ em̄ eēt autoritatꝭ īexꝑientia mea ſꝫ exꝑ to crede. Dic tu nobis Bern̄. Quid de hac ꝯſolatōe iudicas? Qui ſemel ī ꝯtēplatōe di uinā dulcedinē deguſtauit/ neſcio an ipſam gehēnaꝫ ad tp̄s horribiliꝰ exꝑiri penalius ve ducat/ qͣꝫ poſt ſpūal̓ ſtudij huiꝰ deguſtatiōeꝫ aut ſuauitatē/ exire denuo ad moleſtias car nis. ⁊ ad carnaliū ſenſuū tumultꝰ. Hoc exꝑ tiſſimꝰ taliū ⁊ teſtis veraciſſimꝰ dixit/ cui diſ credere nefas ē. ¶ Sed his auditis/ ſuſpiratI ptinꝰ aīa ad ꝯſolatiōem hāc habēdā. vt igit̉ lugeat neceſſe ē. Sꝫ lugere volo inquies nec valeo. quaſi videlicet nulla ⁊ nō penitꝰ vber rima eēt fletꝰ materia/ ⁊ eo maior qͦ minꝰ flet̉ Nihilominus accipe ꝯſiliū. tu hodie ad ali quē ſctōꝝ ꝯuertere. vt tibi gratiā hāc luctus ſua impetret or̄o. ꝑcutiat deus ſiliceꝫ cordis tui v̓ga diſcipline vt inde ꝓfluant aque ſua uiſſime ⁊ largiſſime. ſic em̄ a btā illa/ q̄ fletu diluit pctā maria magdalena/ qͥdā luctꝰ gra tiā obtinuit ẜm narratiōꝫ guilhel. pariſien̄. ī Omnium ſanctoꝝ XI. VI rhetorica ſua diuina. q̄ in hac materia/ ſic̄ ⁊ alie meditatōes ſanctoꝝ/ plurimū ē idonea ꝓ ꝯcuſſiōe mētis ad luctū. ¶ Ecce ꝯſtitua mus an̄ ꝯſideratōis nr̄e ocl̓os nō in trāſi tu ſꝫ in ꝓfūdo fixoqꝫ intuitu/ ad qͥd geniti ſumus. qͥd ⁊ vbi futuri ſumꝰ igͦramꝰ Quid ſi abeſſe ꝯtigerit ꝓpt̓ momētaneā delecta tiunculā ab et̓no ꝯſortio btōꝝ. qͣꝫta eſſet il la cōfuſio deus miẜicordie. qͣꝫta deſolatio. Ite maledicti in ignē eternum. Si flet̉ la chrymis amiſſa pecunia veris. ſi mors a mici/ pene nos exanimat. ſi qͣlecunqꝫ infor tuniū nos tꝑale ꝯturbat. Hec omīa ad aīe nr̄e mortē qͣꝫtula ſunt. Quale portentū eſt geſtare ſecū funus aīe ꝓprie. nec iā geſtare/ ſꝫ trahere ad ſepl̓turā infernalē. ⁊ inſtar fre netici int̓ ꝓpria mala ridere ⁊ iocari. exem ploqꝫ vituli qͥ ducit̉ ad mortē petulco vani tatis pede ſaltare. Nōne p̄terea gaudiuꝫ p̄ ſens ſic̄ pūctus ē/ a qͦ linea miſerie trahit̉ in infinitū. Et qͥ ducūt in bonis dies ſuos in pūcto ad inferna deſcēdūt. Luctus bonꝰ ecōtra lineā deſcribit gaudioꝝ ⁊ ꝯſolatōis ſine termino duratura. qm̄ breue hic ⁊ mo mentaneū tribulatōis in nobis ſupra mo dū immēſum glorie pōdus oꝑat̉ in nobis ꝑ gratiā/ ⁊ in futuro ꝑ gloriā/ p̄ſtante eo qͥ ē bn̄dictus in ſcl̓a ſcl̓oꝝ. Amen. Alius ſermo factuſ in die oīuꝫ ſcōꝝ ꝑ eundē Cancellariū. Xultate qm̄ merces vr̄a copioſa ē incelis. Ma thei. v. ⁊ ſentētialit̓ Lu ce. vi. Doctiſſimi ⁊ ſapiē tes viri. venite exultem dn̄o. qm̄ hoc hꝫ hoīum cōmunis natura. vt di patria ſua neſcio qͣ dulcedine cūctos loqui parit̓ audireqꝫ delectet. Nō degeneremus igit̉ ab hͦ pio naturaliqꝫ deſiderio dū de il la mercēde celoꝝ q̄ vere patria nr̄a eſt. pr̄ia finalis ⁊ et̓na/ ſermonē facere inſtituimus Nemo claudat aures vl̓ alijs tumultuoſuſ exiſtat obmuteſcat garrulitas ſummurmū rās puerilis ſibilatio q̄libet ꝯtīceſcat. qͥne tiā ſecluſis ad tp̄s reiectiſqꝫ oībꝰ ad aīe oſti um pulſantibꝰ audiamus ⁊ exultemꝰ. qm̄ merces vr̄a copioſa ē in celis. Qd̓ vt agere ⁊ loqͥ digne poſſimus diſpenſatricē merce dis illius exorātes ſalutemꝰ ꝑ illud angeli cū Aue Maria ⁊c̄. ¶ Exultate qm̄ merces vr̄a copioſa ē in celis. Si apud īcredulos ac ⁊ vere religionis exꝑtes hn̄dꝰ mihi ẜmo eſſet eniti pͥmū opteret argumentis ſtabili re mercedē iuſtis. ⁊ reprob̓ ſuppliciū poſt hāc vitā nō deeſſe. Quiſqͥs em̄ hoc vel ne gat vel in dubiū reuocat/ cetera q̄ de v̓tuti bus ac pietate diſſerueris/ facile ꝯtēnit. At uero/ melius nūc mecū comp̄hendioſiuſqꝫ agit̉ qͥ oratōeꝫ facturus ſum viris xp̄iana fide ac pietate diligēter ībutis. quibꝰ. certe ꝑſuaſum eſſe dꝫ ⁊ fixa credulitate ſtabilitū. qm̄ qͥ bona egerūt ibūt in vitā eternā. qͥ ꝟ̓o mala in igne eternū. Nec incredula mente ſuſcipiūt vocē nr̄i thematis. Exultate qm̄ merces ⁊c̄. Nā ſi deus ⁊ remūerator ē in ſe credentiū quēadmodū publica nedū theo logoꝝ veꝝ etiā philoſophātiū ⁊ vniuerſali ter oīuꝫ rōe vtentiū vox acclamat. alia poſt hāc vitā iuſtis merces neceſſario ſperāda eſt. Neqꝫ em̄ diuinitatis iuſticie pietatiſqꝫ cultoribꝰ/ ſua merces in hac vita dat̉ q̄ cre berrimis exercet̉ erūnis. qꝛ oēs qͥ pie volūt viuere in xp̄o ꝑſecutōneꝫ patiunt̉. Nec de ſunt exēpla. Uerte oculos ad quēlibet ſan ctoꝝ oīuꝫ qͦꝝ hodie celebritas mēorat̉. Et ſi mortalē pn̄tis vite ſue curſum diſcuſſerꝭ. qͥd oro te niſi duꝝ penale acerbuꝫ ⁊ qͦtidia ne mortificatōi ſimillimū reꝑies. Propter te inqͥt ꝓph̓a mortificamur tota die. ⁊ apl̓s Scitis hec. r. p. ac fratres in xp̄o p̄cipui ⁊ idoneis teſtibꝰ ſapient̓ credidiſtis Teſtibꝰ inquā qͥ nec fallere vellēt. qͥppe ꝓ ſua aſſer tione nihil in mūdo hͦ niſi tormēta morteꝫ flagellaqꝫ reportātes. Qui nec p̄terea falli pn̄t qͥ inſpirāte deo locuti ſunt. ij. Petri. i. ¶ Ꝙ ſi qͥs in hͦ cetu venerando ita ꝑditus eſſet ⁊ indomite ad fidē ceruicis nōdū fu turā ſcōꝝ mercedē crederet. Abſcedat pec cator. Nō expectet vt illud ſibi ꝓbādū aſſu mā ⁊ ingerā ſolē cecis oculis. Nā (o deus eqͥſſime) qͥd apud illuꝫ ageret mei ẜmonis exiguitas qͥ tot ⁊ tātis incaſſum audit do ctiſſimoꝝ. ſctīſſimorūqꝫ aſſertōes. teſtimo nia q̄ credibilia facta ſunt nimis ꝓbatōes ⁊ oracula. qͥ ⁊ ip̄aꝫ ſpernit diuinā ⁊ celicam xp̄i vocē dicentē. Exultate qm̄ merces vr̄a copioſa ē in cel̓. ¶ Uis igit̉ ſcire o fidel̓ aīa D nā ad talē mihi ẜmo ē. vis ſcire qͣꝫ copioſa merces ſit in cel̓. nō ego ſed dn̄s ip̄e rn̄deat Gen̄. xv. Ego ꝓtector tuꝰ ſuꝫ. ⁊ merces tua magna nimis. O vere magna merces ni mis deꝰ. Et tā magna ꝓrſus vt nihil magꝭ poſſet cogitari. ⁊ qͥcqͥd de mercede ſctōꝝ a liud dixeris. ꝓ rei magnitudine paꝝ ē/ exigG Sermo factus in ſolennitate guū eſt indignū eſt. Illa qͥppe eſt q̄ in ſe ſu pereminēter hꝫ ſtatū oīuꝫ bonoꝝ aggrega tione ꝑfectū ⁊ ſuꝑexcellēter in ſe amplectit̉ qͥcqͥd diuitiaꝝ/ qͥcqͥd delectatōis/ qͥcqͥd ho noris ⁊ glorie deſiderabile ē aīe rōnali. ⁊ vl tra in infinitū aucͣtius ꝑfectius ⁊ excellen tius. ¶ Grādis ſane excellētia atꝫ dignitas creature rōnalis. Eā itaqꝫ taꝫ capacē fecit deus vt nihil minus eo ip̄aꝫ replere poſſit. quietare nihil. nihil ſatiare. Hinc Auguſti nus .i. ꝯfeſſi. Feciſti nos ad te. ⁊ inqͥetū eſt cor nr̄m donec qͥeſcat in te. Qua ī re canit ꝓph̓a. Pars mea deus in eternū. Et alibi. Portio mea ⁊c̄. Iteꝝ. Dn̄s ꝑs hereditatis nice ⁊c̄. Bōa vtiqꝫ ꝑs ⁊ magna portio d̓s. Et cui nō ſufficit/ nimis auarus ē. nimis auidus ⁊ ſtolidus. ¶ Letamī igit̉ in dn̄o ⁊ exultate iuſti/ ⁊ gl̓iamī oēs recti corde. qm̄ merces vr̄a copioſa ē in celis. Si pōdus laboꝝ vos p̄mit. Si ꝓpter iuſticiā patimi ni. Si fame ſiti frigore corꝑa vr̄a ꝓpt̓ chri ſtum atterunt̉. Si ad obediendū deo caſti gatis corpus vr̄m/ ⁊ in ẜuitutē redigitis. ſi maleſuaues ſpernitis voluptates. hono res vanos calcatis. oīa deniqꝫ vt ſtercora arbitramini. gaudete qm̄ nō ſunt ꝯdigne paſſiones huius tꝑis ad futurā gl̓iaꝫ q̄ re uelabit̉ in nob̓. Sileat q̄ rela de labore cuꝫ tā certa ſpes ſit d̓ denarij diurni ꝑſolutōe. Nūc fatigati parūqꝫ gemitis. Sꝫ exulta te qm̄ ⁊c̄. ¶ Sꝫ animi nr̄i naturā agnoſco. ſingulariū enumeratōe magis capit̉ ⁊ mo uet̉. Cibꝰ integer minus ſapit ⁊ ꝯtrita ſua uius redolēt aromata. qͣꝫobrē deciſior fiat noſter ẜmo de ſctōꝝ mercede/ ⁊ ex viſibili bus ad inuiſibilia trāſeūtes deducamus a poſteriori vt poſſumus/ qͣꝫta erit ⁊ qͣꝫ mul ta ſctōꝝ retributio. Ex his q̄ apud nos hic agunt̉ vidēturqꝫ ⁊ tāqͣꝫ aliqͦ curru vtamur ꝯſideratiōe ſenſibiliū ad ea q̄ ſenſum latent vtcūqꝫ latent capiēda. Neqꝫ em̄ in ſuo ful gore ⁊ lumine videri pōt a nob̓ viatoribꝰ ⁊ corporea mole p̄ſſis/ ſctōꝝ merces q̄ deus eſt/ ſi nō aliqͥbꝰ inuolutriſ ⁊ ſil̓itudinibꝰ reꝫ corꝑaliū fiat obumbratio q̄dam. ꝓut diui nus dixit pr̄ Dionyſius. Et inter plurima qm̄ tp̄us ⁊ res exigūt) ꝟtamus oculos nr̄e ꝯſideratōis ad almā hāc vniuerſitatē Pa riſien̄. mr̄eꝫ nr̄aꝫ. cuius nūc cōmēorata am ple dicta intueamur dilgenter ⁊ ſollerter ea oīa q̄ ibidē fiūt ⁊ tractant̉. fortaſſis agͦſce mus ꝙ ſi tm̄ delectat̉ ⁊ afficit̉ animus ī bo nis minimis. Si tā vehemēti ſollicitudīe tā vario multoqꝫ ſtudio in vmbra ⁊ veſti gio ꝑ modicū veri boni nr̄i figit̉ ⁊ aggluti nat̉ deſideriū. Si deniqꝫ ſil̓itudines huiꝰ pulchritudinis ſapīe ⁊ bonitatis in ſui de lectatōꝫ tā incredibilit̓ nos incendūt inflā mant ⁊ capiūt. magna eſſe ꝓrſus. ⁊ mirāda nō ambigamꝰ q̄ de hac ſctōꝝ mercede ſpe rare iubemur ⁊ debemus. nec inanē cohor tatōeꝫ eſſe nr̄i ſaluatoris. Exultate qm̄ mer ces vr̄a ⁊c̄. ¶ Aſſurgat igit̉ nr̄a ꝯſideratio ⁊ E qͣdruplex bonū. vel ſi rectius loqͥ libet qua druplicis boni vmbrā veſtigiū ⁊ odore re cogitemus. In hac alma vniuerſitate mr̄e nr̄a/ amari ꝓ mercede ſiue ꝑiter ⁊ ꝯq̄ri. In artiuꝫ facultate merces ē naturaliū reꝝ co gnitio ⁊ hītudinis cauſaꝝ ad effectus quo ad bonū qͦddā honeſtuꝫ ⁊ liberale. In me dicine facultate merces ē ſanitatis adeptio reſtauratio ſeu ꝯẜuatio qͦ ad bonū placēs ⁊ delectabile. In decretoꝝ facl̓tate merces q̄dā ē tranqͥlla ciuiū cohabitatio. pax atqꝫ delectatio. qͦ ad bonū cōferens ⁊ vtile. Po ſtremo in ſacre theologie facultate merces eſt cōpoſitio moꝝ ⁊ alta diuinoꝝ ꝯtempla tio quo ad bonū heroicum ⁊ ſuꝑnaturale. ¶ Magnū eſſe putamus. R. p. ⁊ mgr̄i ma gnū ſi vel vnā aliquā ex his mercedibꝰ adi piſci ꝯtingat. Certū rei huius faciūt iudi ciū/ labor aſſiduus ⁊ iuge ſtudiū. vigilamꝰ lucubramus. ⁊ cū multa cerebri vertigine ⁊ oculoꝝ leſione libros totos euoluimus. Exulamus vltro a pr̄ia dulci. charos parē tes linqͥmus. eſtuamꝰ. algemus. ſiti. fame. pauꝑie ⁊ mille incōmodis afficimur. dura q̄libet ⁊ aſꝑa ꝑpetimur. Ad qͥd iſta niſi vt vel in vna vel pluribꝰ p̄dictaꝝ facultatū ex cellentiā mercedis quā pollicent̉ aſſeqͥ va leamus. Et tn̄ obſecro in his oībꝰ qͥd ꝑfe ctum. qͥd ſolidū. qͥd ve ſatiatiuū. īmo ſi ve ritas acri iudicio metiat̉. qͥd nō diminutū inane anxiū ſuꝑuacuūqꝫ reꝑies? Pōt atta men tāta nos efficacia/ tal̓ ſpes ex ill̓ attra here. īmo ⁊ īpellere vt in tot grauibꝰ ⁊ mole ſtijs ſtudioꝝ laboribꝰ gaudeamus iocūde mur ⁊ exultemus. Quale hͦ ⁊ qͣꝫtū eſt argu mentū o ſciētifici ⁊ p̄cellētes viri de eterna mercede ſctōꝝ ſi ſic tꝑale ⁊ momentaneum nos ꝯdelectat p̄miū de felicitate pr̄ie. Si ſic placere pōt exiliū vallis miſerie. de veri ſummiqꝫ boni ſuꝑ plena guſtatōe ſi tm̄ ſa poris ē in eius ꝑtenuiſſimo odore. Quam obrē oēs qͥ ſperatis in dn̄o/ qͦꝝ ꝯuerſatio in celis ē. qͥ ſapiēti ꝯſilio nō facitis de naufra Omnium ſanctoꝝ XLVI go mari portū. de via vbilibet obſeſſa ter minū. nec habetis h̓ manentē ciuitatē. ſed cū apl̓o futurā inqͥritis. Exultate qm̄ mer ces vr̄a copioſa ē in celis. ¶ Qd̓ ſi diutiꝰ in p̄aſſumpta ſil̓itudine vera fari libet. qͣtin ex his que animus nouit. ¶ Surgat ad co gnoſcēda q̄ nō nouit. ⁊ ꝑ ea q̄ didicit ama re. diſcat ⁊ inuiſibilia diligere. On̄damꝰ vt poſſumus in vniuerſitate illa ſuꝑceleſti q̄ ē mater nr̄a ⁊ libera ẜm apl̓m/ perfectiſſima ſinceriſſimaqꝫ ꝟitate ꝯſtare oīa q̄ in hac in feriori vniuerſitate tāqͣꝫ in eius figura q̄dā ⁊ imagine nō ſine multa imꝑfectōis admi F xtiōe ꝯtinent̉. ¶ Nunqͥd vniuerſitas illa ſu perceleſtis/ gramaticā hꝫ. ẜmonis ꝯgruita te elegātia ⁊ ꝓprietate venuſtiſſimā? Nul la ſoloeciſmoꝝ ⁊ barbariſmoꝝ vicia. nulla barbaries incognita. Nulla ſubinde v̓bo rum ſentētiarūqꝫ ieiuna pauꝑies. Scd̓m hāc btīſſimi ſpūs illi angelici ⁊ hūani qͦꝝ celebritas agit̉. nūc mutuo. nūc cū deo co gitatōes intimas affectōeſqꝫ loquunt̉ ⁊ au diūt. Mutos em̄ aūt ſurdos eos qͥs dixe rit? Cum audiat apl̓m. i. Coꝝ. xiij. Si lin guīs hoīuꝫ inqͥt loqͥr̄ pariter ⁊ angeloꝝ ⁊c̄. Et Eſa. refert ſeraphin clamare. Sactus ſctūs. ſctūs. dn̄s deus ſabaoth. ⁊ talia ſunt abſqꝫ nūero. Ueꝝ quō fiat iſta locutio/ qͥa nuꝑ ⁊ olim diſſeruiſſe qd̓ ſentiebā memini nō repeto. Uos igit̉ qͥ grāmaticā diligitis Exultate qm̄ merces vr̄a mul. ⁊c̄. ¶ Ad lo gicā v̓o trāſeamus. Cuius officiū ē a falſo veꝝ diſcernere. Sꝫ o veritas qͣꝫti apd̓ nos reꝑiūt̉ fallaciaꝝ laquei. qͦt falſigraphe ⁊ fu cate ſophiſinatū tēdicule? Atuero ī vniuer ſitate illa celeſti ⁊ mercede ſctōꝝ/ abeſt oīs ab eoꝝ logica deceptio. neqꝫ falſum aliqd̓ veri faciē aſſumit. nuda fulget ꝟitas. ⁊ vela mine nullo falſitas oꝑit̉. Siue btī illi vtā tur ſyllogiſticis enthymematiciſqꝫ diſcurſi bus. Seu potius (vt qͥbuſdā placet vni co rectoqꝫ intuitu cognoſcāt oīa. vel in ver bo tāqͣꝫ ſpeculo lucidiſſimo ⁊ exēplari ꝑfe ctiſſimo cuiuſlibet vitatis. Seu etiā in ge nere ꝓprio ⁊ hͦ ꝑ v̓bū ꝓductū in aīa ad ſil̓i tudine ꝟbi diuini. qd̓ in ſe ſimplex exiſtens ſentētioſiſſimū ē ⁊ numeroſe ꝟitatis exp̄ſſi uum. Qui igit̉ logicā excolitis Exultate qm̄ merces vr̄a copioſa ē in celis. ¶ Porro in rhetorica btīſſimas atqꝫ fecundiſſimas incolas vniuerſitatis illiꝰ celeſtis abūdare certiſſimū ē. nō ad abuſuꝫ qͣlis apud nos ī uenimur. ad mētiēdū facile. ad ridēdū mor daciter. ad fallendū vafre ⁊ nequit̉. ad ne ctendū calūnias inſontibꝰ. deniqꝫ ad attol lendū ꝯͣ veritatē mēdaciū. ad ꝯfundenduꝫ faſqꝫ nefaſqꝫ. Sꝫ rhetorica talis inibi re gnat/ ꝑ quā inceſſabili voce ⁊ or̄one deco ra iocuda ⁊ florida. in hymnis oīmodis ⁊ pſalmis dei laudibꝰ occupant̉. ꝑ quā inſu per ſctī oēs tanqͣꝫ rhetores ꝑitiſſimi ⁊ pr̄o ni aduocatiqꝫ diſertiſſimi fideliſſimi ⁊ pla cidiſſimi/ deflectūt irā iudicis. pctōribꝰ ve niā. iuſtis gratiā/ ⁊ gl̓aꝫ impetrātes. Nob̓ idcirco pctōribꝰ qͦꝝ cauſa inquā ꝑdita eſt/ ꝯfugere ſaluberrimum ē ꝯſiliū ad tales elo quētiſſimos oratores. hodie p̄cipue quoni am multiplicatis int̓ceſſoribꝰ/ deus abun dātiā ſue pietatis fauorabiliꝰ largiet̉. Qui igit̉ rhetoricā colitis. Exultate qm̄ merceſ vra copioſa ē in celis. ¶ Ceteꝝ ſi mathema ticales ſcīas geometricā loqͦr arithmetricā muſicā ⁊ aſtronomiā in celis ponimꝰ nō fallimur. nō ꝙ talis ꝑ oīa ſit vſus ſcientia rum hmōi apd̓ illos qͣlis apud nos exiſtit. Lōge ꝑfectior ē atqꝫ diuinior. vbi oīa nu de ꝯſpiciunt̉ facta in nūero pōdere ⁊ mēſu ra. Muſicā p̄ ceteris ita illic exerceri ꝑſpi cuū ē vt nō alia videat̉ ſapiētiſſimo Augu ſtino eſſe btīſſimoꝝ illoꝝ ſpirituū occupa tio/ qͣꝫ vt pleni ſint modulis in laude ⁊ ca nore iubilo. vbi vna voxē letantiū ⁊ vnꝰ ar dor cordiū. O felix illa ciuitas in qͣ magna ſolēnitas/ ⁊ in qͣ iocūda curia q̄ cure ꝓrſus neſcia. Nā ſic̄ letantiū oīuꝫ habitatio eſt in te. Idcirco btī qͥ habitāt in domo tua dn̄o in ſecula ſeculoꝝ laudabūt te. ⁊ cātabūt cā ticū nouū in choro ⁊ tympano. chordis et organo. Totus p̄terea mūdus ꝯcinet au ribꝰ btōꝝ carmē pulcherrimū ⁊ armoniaꝫ numeroſam ſuauēqꝫ reſonabit. Ita etiā vt qd̓ mireris/ infernales gemitus ſtridiores horridos ⁊ rabidi vlulatus demonioꝝ cō currūt ad integritatem melodie hmōi dul ciſone. qꝛ in inferno tenor ē iuſticia. ⁊ in ce lo mollior cātus miẜicordia. Iuxta illud. Miẜicordiā ⁊ iudiciū cātabo tibi domīe. Qd̓ ꝓfunde notatū eſt in hymno paſcali. Cum em̄ premittit̉ aurora lucis rutilat ⁊c̄ Subinfert̉ ꝓ integritate carmīs/ gemens īfernus vlulat. Amplius eſſentialis bt̄ītu do ſctōꝝ īſtar tenoris cuiuſdā inenarrabi lis ꝑſeuerat. Accidētalis ꝟ̓o inſtar diſcan tus varij. Nūc intēſior accreſcit altius nūc remiſſior dep̄ſſius ſonat. Quā in re nihil eē dicit deuotus Bern̄. qd̓ magis ſtatū gl̓e ce gG 2 Sermo factus in ſolennitate leſtis repn̄tet/ qͣꝫ alacritas deū laudantiuꝫ eiqꝫ iubilantiū ⁊ exultantiū hilaritas. Hi laritatē intellige. nō petulātē effrenā. diſſo lutā ⁊ neſcio qͦ lenocinio notulaꝝ laſciuā. ⁊ eiuſdē repetitōe faſtidioſaꝫ. qͣli ꝑſtrepunt magnatū tēpla domus ſiue cōuiuia. Hec nēpe hilaritas in ſe plus libidinoſe ⁊ veſa ne diſſolutōnis qͣꝫ ſpūalis ſuauitatis qͥcqͣꝫ hꝫ. Ip̄a v̓o hilaritas deuotoꝝ ſobria ē gra uis modeſta ⁊ miro ineffabiliqꝫ dulcore ra piens animū. dilatās ⁊ abſorbēs. vt ſe iaꝫ nō capiat. in ſe deficiat. fiatqꝫ neſcio quis ſpaſmus extaſis vel exceſſus. vt alaudam ⁊ philomenā videre ē canēdo deficere. Ul̓ tūc exultat animus .i. extra ſe ſaltat ꝑ geſt̓ corꝑis decoros tn̄ ⁊ iubilat īenarrabiliter. Huc v̓o muſicalē ſuccētū nō admittit ni ſi puritas cordis. verūqꝫ illud. Laus iocū dā decora qm̄ voci ꝯcanora puritas ē cor diū. Ex his ⁊ alijs/ q̄ circa facultatē artiuꝫ agunt̉ ꝑ q̄ qͥd agit̉ in celis vtcūqꝫ cognoſci mus. Colligite. p. d. ⁊ .f. qͣꝫ rōnabilit̓ exhor tat̉ nos rector vniuerſitatis illiꝰ dicēs. Ex ultate ⁊c̄. ¶ Subſequent̓ obijcit̉ nr̄e ꝯſide ratōi facultas medicine cuius finis ē ſani tas. res oīum que h̓ optāt̉ deſideratiſſima. qͣꝫqͣꝫ innūerabiles ſint morboꝝ ſpēs qͥbus mederi ars hūana nō ſufficit. Satiſqꝫ ad hāc rē ꝓbatōis affert ip̄m ſeniū qd̓ vlla ne quit arte reſtaurari. Quid autē in celis vbi nec lāguor. nec ſeniū. nō mors. nō eſtus fe briū/ ſꝫ ꝑpctuo vigore iuuētutis qͣttuor do tes corpus ip̄m ornāt. ꝑficiūt ꝯſolidāt. vt ſit p̄fulgidū. agile. ꝑuiū. pulchꝝ. impaſſibi le. Exultate ergo qͥbus cura ē ſanitatis qm̄ merces vr̄a copioſa ē in celis. ¶ Sꝫ eſt for taſſe qͥſpiā cui regnoꝝ ⁊ pͥncipatuū place ret regimē leges decretaqꝫ cogͦſcere. cogni tas ad ciuiū pacē ⁊ amorē dirigere. ⁊ ꝑ has coercere flagicioſos ⁊ p̄mijs iuſtos allice re. ꝯformit̓ egregij poete qd̓ ꝓ ſingl̓ari lau de Romanis attribuit. ꝑcere ſubiectis ⁊ de bellare ſuꝑbos. Encid̓. vi. Sꝫ o qͦt anxie tatibꝰ ⁊ plerūqꝫ fruſtra in his laborat̉? qͣꝫ ſe penumero ꝓ pace diſcordia. ꝓ vnitate liteſ atqꝫ diſſidia. ꝓ reqͥe demū inquietudo acer biſſima ſuboriunt̉. vel ob oneroſam multi tudinē legū ⁊ inuolutā canonū ꝑplexitatē? Aut ꝙ ſubuertūt iudicū aīos ſpes metus/ meror gaudiū. Aut maxīe/ qꝛ ꝑuerſi diffici le corrigunt̉. ⁊ ſtultoꝝ īfinitus ē numerus. Sic certe ſtultoꝝ vt gl̓ent̉ cū malefecerīt ⁊ exultēt in rebꝰ peſſimis. Qualit̓ exultant ſi me interrogas? qꝛ ꝓfecto extra naturā ſuaꝫ ⁊ in beluinā brutalitatē ſeſe deijciūt ⁊ om nis exultatio talis maligna ē. Iacobi. iiij. Sꝫ o vere btā ciuitas illa/ celeſtis vniuer ſitatis. vbi rex vnꝰ deus eſt. vnica lex chari tas. ⁊ hec pace eterna colligat ſuos ciues ⁊ opulētiſſima paſcit in reqͥe. obediturqꝫ pro phetice monitioni. filie ſyō exultēt in rege ſuo. Exultate ⁊ vos qm̄ mer. ⁊c̄. ¶ Ad po ſtremū ꝯuertamus oculos mētis ad diui nam illā ſacrāqꝫ theologie facultatē. ꝑ quā bonū heroicū ⁊ diuinū ꝯtēplādo adipiſci ſatagimus. ⁊ ſane ſic adipiſcimur dū v̓bo rum doctrinā/ oꝑbꝰ cōpleamus. Tūc em̄ exultabimus .i. extra nos in celū ⁊ deū ſal tabimus ⁊ leuabimus nos ſupͣ nos ad in ſtar ſolitarij. Et h̓ obſecro ⁊ obteſtor vos ꝑ hodiernā q̄ magna ē celebritatē ⁊ ꝑ illum qͥ ait. Btī qͥ audiūt verbū dei ⁊ cu. il. Et rur ſus. Qui ex deo ē vba dei audit qͣtinus ſu ſtineatis me modicū adhuc in ẜmōe meo. ¶ Nūc em̄ ad altiora ꝓfundioraqꝫ hodier ni euāgelij myſteria pergere diſpoſui. ⁊ niſi me mea fallit eſtīatio libēter audietꝭ. ¶ Sū mus itaqꝫ theologus ⁊ doctor noſter ih̓s xp̄s in doctrīa ſua ſublimiſſima/ ⁊ a cōmu ni hoīuꝫ ſapīa alieniſſima/ in euangelio ho dierne celebritatis/ ſeptem ſaltus edocuit/ ſub nūero ſeptē btītudinū. ꝑ qͦs itur in ce lum ⁊ copioſa merces apprehēdit̉. nunc in ſpe .ſ. ⁊ p̄guſtatōe qͣdam ſpūs. tandē in re ⁊ plena ꝑfectaqꝫ fruitōe. Hec ſunt teſtimōia dn̄i de qͥbꝰ ꝓph̓a. Hereditate acqͥſiui teſti monia ⁊c̄. Hec ē myſtica Iacob ſcala. vbi btūs ille vir cuiꝰ ē auxiliū abs te nūc aſcē ſiones in corde ſuo diſpoſuit ⁊ vadit de vir tute in v̓tutē donec videat̉ deus deoꝝ in ſy on. Et qͣꝫuis vnicꝰ in genere ſit ſaltus queꝫ Auguſtinus poſuit amorē dei vſqꝫ ad ꝯtē ptū ſui. ſic̄ eꝯͣ amor ſui vſqꝫ ad ꝯtēptū dei mergit in infernū. nihilominus ſeptuplex hic gͣdus aut ſaltus in ſpē numerat̉. qͥbꝰ ex ultant .i. extra ſe ſaltāt ⁊ ſaliūt ſctī in gl̓iam celeſtis mercedis ⁊ ꝑ eos deducit dn̄s po pulū ſuū in exultatōe. dn̄s ille qͥ aſcēdit iter pādēs an̄ eos. qͥ exultauit vt gigas ad cur rendā viā a ſummo ce. egreſ. eius ⁊c̄. ¶ Pri mus ſaltus eſt a rebꝰ iſtis ſenſibilibꝰ ⁊ diui tijs mūdanis/ abſtractio. dū ip̄a ponit ſe ip̄aꝫ ſuꝑ res iſtas tꝑales in altioraqꝫ ſurgit ⁊ fit celo ꝓximior. Hoc faciūt pauꝑes/ di uitias ꝯtēnētes ⁊ ſubiectas pedibꝰ humil̓ affectōnis ꝯculcātes. Ex oppoſito viri di Omnium ſanctoꝝ XLVI uitiaꝝ/ eis miſero mō ſuppeditant̉. ⁊ ſicut onus gͣue ꝑ cupiditatis moleꝫ gͣuant̉ ſuꝑ eos. ꝓpt̓ea diuitie ſunt eis qͣſi mola aſina ria ad collū ſuſpēſa. qͣ nitētes ſurſuꝫ ſaltare retorquent̉ in ꝓfūdū. quēadmodū de ſaxo ziſiphi poetica ē fictio. Et apl̓ica vox cla mat. Qui volūt diuites fieri/ īcidūt in tēp tatōeꝫ ⁊ in laqueū dyaboli. Noli igit̉ ⁊ nō ſarcina diuitiaꝝ ⁊ cupiditatꝭ viſco in celos ſaltare. tutiꝰ (mihi crede ꝯſiliū ē/ vt pauꝑta tē ſpūs arripiaſ leuē expeditā ⁊ liberā. qm̄ ſi Eſaie credis/ pauꝑes hoīes/ in ſctō iſrl̓ exultabūt. ¶ Scd̓m ſaltū oꝑat̉ ſcd̓a btītu do mititatis ſeu māſuetudinis Et h̓ fit nō tm̄mō ſuꝑ res iſtas tēꝑales qͥntiā ſuꝑ ip ſos hoīes qͥ nob̓ viciniores ſunt. a qͥbꝰ ple rūqꝫ gͣuat̉ ſaltator celeſtis iniurijs. moleſta tionibꝰ. ꝯtūelijs. ꝓbriſqꝫ. Sꝫ in hͦ ſaltū ſu per hoīes ⁊ ip̄oꝝ incōmoda/ erigit̉ homo ꝑ māſuetudinem. ⁊ ſic erigit̉ vt in eo nihil turbatōis inferre valeāt. nihil leſiōis. ſed a talibꝰ iniuriaꝝ inſultibꝰ ſurſuꝫ magis īpel lit̉/ ⁊ dei cooꝑatōe attollit̉. Probat hͦ v̓buꝫ Pſal. Exaltauit māſuetos in ſalutē. Et ite rū. Suſcipiēs māſuetos dn̄s. ſuſcipiens expone ſurſuꝫ capiēs. hūiliās āt pctōres ⁊ ſubijciēs vſqꝫ ad terrā. Hinc exclamatio il la ad dn̄m. Exl̓tatio mea .i. ſaltatio mea. e rue me a circūdantibꝰ me. ¶ In tercio gͣdu ſcale btīfice ⁊ myſtice ꝯſtituit̉ ſaltator no ſter celeſtis/ dū trāſilit ꝓpriū corpꝰ ⁊ exem plo Abrahe egredit̉ de domo pr̄is ſui. qͥ in pͥmo ſaltu reliq̄rat terrā ſuam. ⁊ in ſcd̓o cō gnatōꝫ ſuā. ꝯformiter ad v̓ba ſcpͥture ī Ge neſi. Egredere de terra. ecce ſaltū ſuꝑ opes terrenas. Et de cognatōe tua. ecce ſaltū ſu per omēs cognatos ⁊ affines. Et de domo pr̄is tui. ecce ſaltū ſuꝑ ſenſus ꝓpͥos corꝑa les. Quid em̄ ꝯgruētius ſignificat domus pr̄is qͣꝫ ꝯtuberniuꝫ ꝓprij corꝑis. Quiſqͥs ꝟo ad hūc gradū terciū molit̉ aſcēdere / vt ſalubriter lugeat neceſſe ē. Cur ita vt luge at? Quia certe niſi ꝑ fletū lachrymaꝝ exone ret̉ ſenſualitas malis cupiditatibꝰ intro na ſcentibꝰ/ ex putri fomitis corruptiōe. ⁊ niſi diluuio aqͣꝝ taliū ſummergant̉ egyptij vi cioꝝ/ ꝯfeſtim ſenſualis Pharao cuꝫ eqͥtibꝰ ſuis animā iſraeliticā ſurſum nitentē com p̄hendit/ comp̄henſaꝫ circūligat funibus pctōꝝ/ ⁊ circūligatam trahit ⁊ deturbat in damnatōis abyſſum. Ueraciterqꝫ tūc pōt exclamare miſerabilis hō talis. Qm̄ iniqͥ tates ſuꝑgreſſe ſunt caput meū. ⁊ ſic̄ onus graue grauate ſunt ſuꝑ me. Et rurſus. In trauerūt aq̄ vſqꝫ ad animā meam. infixus ſum in limo ꝓfundi ⁊c̄. Sꝫ tāto diſcrimi ni qͣle ꝓpinabit̉ remediū? Utiqꝫ luctus et lachryme. Ad qͥd ita? Ut reductis aqͥs ma ris aqͥs .ſ. amare penitudinis ſuꝑ egyptioſ ſenſualitatis. aſcēdat aīa gratulabūda lib̓ tate/ ꝑ deſertū huius infelicitatis in terraꝫ celeſtis ꝓmiſſiōis. Recogitet vehemēter ꝓ. funde ac frequent̓ ſtatū ſuū/ ꝯditiōem ſua. finē ſuū. Audiat qͣꝫ terribilis in ꝯſilijs deꝰ. ſuꝑ filios hominuꝫ. Penſet qͣꝫ incerta ſuꝑ ip̄aꝫ ſunt diuine ſeueritatis ſeu miẜicordie iudicia. Clamet ꝓinde cū Anſelmo. Heu vbi ſum. ⁊ vbi nō ſum. qm̄ vbi futura ſum neſcio. Ponat aſſidue corā oculis ſuis in lumine fidei. qͣꝫta eā ſi recte vixerit merces manet in celis. Sinaūt/ qͣꝫ horrēdo adijci enda ē ſupplicio. Sic o dn̄e exultauerūt fi lie iude anime videlꝫ ꝯfitentes ꝓpter iudi cia tua. Sic poſt fletū ⁊ lachrymas exulta tionē inducis. Lhob̓. iij. Sic ꝓinde qͥ ſe mināt in lachrymis/ in exultatōne metent. Hec eſt exultatio cū tremore ꝑ quā aīa de ſerit ꝓpriā carnalitatis domū ⁊ ab omībꝰ voluptatū illecebrarūqꝫ tenacibꝰ vinculis ſemet abſoluit. Et ſiqͥdem tres iſti gradus ſcale nr̄e euāgelice incipientes reſpiciunt. ¶ Subſequēs gradus ꝓficiētes decet quē 7 ꝑ qͣrtum btītudinis ſaltū attingimus. Et hic ē eſuries ſitiſqꝫ iuſticie. Hic aīa ſeip̄am exit ⁊ deſerit. dū affectu cōmodi ſepoſito n̄ iam q̄rit q̄ ſua ſunt. Sꝫ affectōne iuſti/ to ta ſuccendit̉ ⁊ ip̄ius eſurie ſitiqꝫ torquet̉ di cens. Cōcupiuit anima mea deſiderare iu ſtificatōes tuas in omni tꝑe. cū illis de qͥ bus ꝓpheticus ẜmo ē ad dn̄m. in iuſticia tua exultabūt. ſicut exhortat̉ alibi. Exulta te iuſti in dn̄o. Iuſtos accipe qͥ eſuriūt ſiti untqꝫ iuſticiā. Tūc hͦ agit aīa/ tunc exilit ⁊ exultat duꝫ eleuata triplici gͣdū pͥori videt adhuc qͣꝫ lōge ſit ab illa iuſticia btōꝝ. qͣꝫ im par exiſtat tali tāteqꝫ retributōi gr̄aꝝ ⁊ lau dum. qͣlem ⁊ qͣꝫtā apud ſe meret̉ creator ſuꝰ reꝑator ſuꝰ / ꝓtector ⁊ ſaluator ſuꝰ. ⁊ agno ſcens imꝑfectū ſuū. iā nō in ſe manet. ſꝫ cla mans exultat. Deficit caro mea ⁊ cor meū deus cordis mei ⁊ ꝑs mea deus in eternū. ¶ Priuſqͣꝫ ad vlteriora ꝑgamus attēdere li beat ſub palpabili manuductōe qͣlit̓ in me ditatōe nr̄a ſic exardeſcit ignis dilectionis diuine. quēadmodū in ip̄a lignoꝝ exuſtio ne ꝓſpicere ē. de qͥbꝰ in Pſal. Exultabunt gG 3 Sermo factus in ſolennitate oīa ligna ſiluaꝝ a facie dn̄i/ qͥ ignis conſu mens ē ẜm aliū ꝓph̓aꝫ. Primo oīum ꝯſu mit̉ humiditas extrīfeca. aliūde ꝯcreta/ cō formiter ad abiectōeꝫ diuitiaꝝ. Dehīc cor tex vicinior cū ſuo humore reſoluit̉. habes ſcd̓m gradū. Subinde calor intimiꝰ agēs penetrat poros. eoſqꝫ ab humore naturali ſenſim euacuat. habes terciū. Deīceps do minat̉ ignis ſuꝑ lignū/ adeo ꝙ ꝓpriā inci pit deſerere formā ſubſtātialē. habes qͣrtū. Relinqͥtur tandē carbo viuus. vbi iā nō ē fumalis euaporatio. non flāma obſcurior quēadmodū in pͥma duplicitate. Nec ē ibi volatil̓ ſcītillaꝝ crepitus. nō rapax aut ſo norus vel ſtridulus ardor velut in tercio gͣ du ⁊ qͣrto. Sꝫ illic ē igneitas q̄dā ꝑlucida ⁊ qͥeta totū carbonē ſuccendēs illuminās ⁊ tranqͥlle poſſidens incorꝑans ⁊ vniens. Ubi tres inuenies reliqͦs gͣdus plus rōne qͣꝫ tꝑe diſtinguibiles. ardorē videlꝫ. fulgo rem ⁊ qͥctū viuificūqꝫ calorē. ¶ Et h̓ ſtatꝰ reſpicit tres nouiſſimos gͣdus ſcale euāge lice. ẜm tres ſaltus btītudinis trine. qͥ gra dus ⁊ ſaltus ſunt ꝑfectoꝝ. qͥ iā vltra ſemet ip̄os abeūtes/ cū āgelicis etiā ſpiritibꝰ cō uerſant̉ in celis ⁊ pedibꝰ ſincere ꝯtēplatōis in ip̄o deo gͣdiunt̉ ⁊ exultāt. ¶ Nec mireris ſi extra ſe animā in deo ſaltare poſueriꝫ/ cū dicat Grego. angelos in deo currere. ⁊ ma ria in cātico Exultauit inqͥt ſpūs meus in deo ſalutari meo. qd̓ eſſe futuꝝ vnꝰ ꝓph̓ar Abacuch poſuerat. Exultabo ait in deo ie ſu meo. ⁊ apl̓s. Siue inqͥt mēte excedimꝰ deo ⁊c̄. ¶ Sūt plane in ip̄a etiā trinitate (ſi dicere fas ē) ẜm tria appropͥata. tres aīarū ſaltus ſiue exultatōes ꝯformit̉ ad tres no uiſſimas btītudines. Prima exultatio eſt miẜicordiſſimi amoris in ſpūſctō. qͣlit̓ ex ultauit xp̄us in ſpūſctō. ſic̄ habet̉ Luce. x. Propterea btī miẜicordes. qꝛ miẜicordiā que ſpūiſctō ꝓpria eſt/ ꝯſequent̉. Scd̓am exultatōeꝫ intelligo puriſſime ⁊ mūdiſſime cognitōis in filio. in quē credētes (inqͥt pe trus) exultabitis leticia īenarrabili. Idcir co btī mūdo corde qm̄ ip̄i deum videbūt. In tercia exultatiōe ē pacatiſſima ⁊ īꝑtur babilis qͥes in ip̄o pr̄is ſecretiſſimo altiſſi moqꝫ refugio. Nam btī pacifici/ qꝛ filij dei vocabunt̉. Si filij ⁊ heredes. heredes qͥdē dei. coheredes aūt xp̄i. ¶ Tūc in pace faci eſt locus aīe. ⁊ hītatio eius in ſyō. Ibi filie ſyō filie pacis/ exultāt in rege ſuo. Et queli requieſcā. Ad hāc īuitabat apl̓s ad Col̓. ſcribēs. Pax xp̄i exultet in cordibꝰ veſtris. Hīc Petrꝰ dic̄. Bonū ē nos h̓ eſſe. Et pau lus. Cupio diſſolui ⁊ eſſe cū xp̄o. Hic reqͥe ſcit aīa in mōte ſcō dn̄i. Hic Rachele mor tua/ amātiſſimꝰ dn̄i Beniamī naſcit̉ in mē tis exceſſu. Hic in celo mētis ſereno/ appa ret ſignū magnū/ mulier amicta ſole ⁊ lūa totiꝰ mutabilitatis/ ſub pedibꝰ eius. Hic ē pax q̄ exuꝑat oēꝫ ſenſum. in qͣ pace ſi ꝑficia tur cōſiſtit felicitas ⁊ ſctōꝝ merces ẜm de ductōeꝫ Augꝰ. Hic abraā ad oſtiū tab̓na culi in feruore diei deū ſuſcepit in angelis. Hic iacob vicioꝝ ſupplātator/ ī lucta for tis ē erga deū. ⁊ carnalitatis neruꝰ in femo re marceſcit. Hic moyſes diuinā ītrat cali ginē. Hic Aarō ꝓpiciatoriū federis ⁊ ſctā ſctōꝝ ītrat. Hic helyas ad oſtiū ſpelūce vi det dn̄m in ſibilo aure tenuis poſt vehemē tē ſpm̄ ⁊cͣ. Ideꝫ poſtmodū in igneo curru amoris in celū ſubuehit̉. Hic dic̄ dauid in mētis exceſſu/ oīs hō mēdax. Hic ſanctua riū dei intrans ꝯſiderat nouiſſima pctōꝝ. Hic Salomō euectꝰ dū clamauit. Uani tas vanitatū ⁊ oīa vanitas. Hic aīa oſcu lat̉ deū oſculo oris ſui. ⁊ in ſui ſpōſi cubicu lo cū āplexibꝰ ꝯqͥeſcit. Hic tādē ioh̓es ē in ſpū/ ⁊ nouiſſima ꝯtēplat̉. ¶ Exultate igit̉ ex⁊ ultatōe ſeptēplici/ corrn̄dent̓ ad ſeptē btītu dines in euāgelica ſcala numeratas ẜm tri plicē ſtatū incipiētiū qͥ aīalis ē. ꝓficiētiū qͥ rōnal̓. ꝑfectoꝝ qͥ ſpūal̓ iudicat̉ ẜm Bern̄. ad frēs de mōte dei. Status īꝑfectoꝝ lan guet amore caſto ⁊ diuīo. qꝛ ꝑ ip̄m qͦdāmō incipit deco qͥ ⁊ nō abſqꝫ gͣuibꝰ moleſtijs ab innatoꝝ vicioꝝ ſcoria ⁊ rubigine ꝑmū dat̉. Sic erat qͥ dicebat. Adiuro vos filie hierl̓m ſi inueneritis dilectū meū vt annū cietis ei/ qꝛ amore langueo. Et rurſuꝫ. Ful cite mē floribꝰ/ ſtiꝑate me mal̓. qꝛ amore lā gueo. Porro aīa in ſtatu ꝓficientiū amore iā morit̉. dū talibꝰ caret moleſtijs. Idcirco dicta ēfortis vt mors dilectio. Deniqꝫ ī ſta tu ꝑfectoꝝ aīa poſt languorē ⁊ mortem/ vi uit amore qͦ viuebat apl̓us dicens. Uiuo ego iā nō ego viuit in me xp̄s. ¶ Uide figu ra in xp̄o. lāguit ī paſſiōe. mortuꝰ in tumu latōne. vixit in reſurrectōe. Sic ſemen hu mi iactū p̄mit̉. alterat̉. dehīc morit̉. tā dē in fructu viuificat̉. Sic regīa ſaba/ dū videre vult regē Salomonē pus vexat̉ in itine re. poſt hͦ morit̉ ſtupore. nō em̄ erat p̄ ſtupo re vltra ī ea ſpūs. iij. Reg. i. Demū viuit le Omnium ſanctoꝝ XLVI ticia ⁊ exultatōe iubilās ⁊ exultās. Btī in qͥt viri tui ⁊ btī ẜui tui. ij. Paral̓. ix. ¶ Suꝑ ſunt pl̓ima q̄ ꝓlixitatꝭ odiū ſubticere com pellit. ſꝫ fingamꝰ nūc qͥnpotiꝰ ſctōs ſctāſqꝫ oēs qͦꝝ merces copioſa ē in cel̓ nos allocu tione blāda ⁊ amica talit̓ exhortari. Exul tate chariſſimi exultate. Et ad nr̄aꝫ btāꝫ ſo cietatē ꝓpero ſaltū v̓tutis occurrite. En a ſumus. En expectamꝰ. En ꝓmptos cerni tis. ferre petimꝰ auxiliū. tū or̄onibꝰ nr̄is ad deū. tū ꝓtectōibꝰ erga rugientē inimicum. Fuimꝰ qd̓ eſtis. nemo deſperet. nemo excu ſatōes q̄rat in pctīs. Erat par ī carne fragi litas. Sil̓eꝫ hoſtiū rabiē exꝑti ſumꝰ Quid aūt? ſiqͥdē cor nr̄m ⁊ caro nr̄a exultauerunt in deū viuū ⁊ in vmbra alaꝝ ſuaꝝ exultaui mus. Adheſit aīa poſt eū. nos ſuſcepit de xtera eius ⁊ liberati ſumꝰ. Atqꝫ eundē qͥ co pioſa merces ē/ inamiſſibilit̓ attingimus. Idem vob̓ qͥ ⁊ nob̓ fuit auxiliator ē dn̄s. Idē triūphus repromittit̉. ſil̓is merces ſi exultātes in deo exultaueritis/ reẜuat̉. Ue rū ſi mercedis p̄mium placet. nō terreat la bor certaminū. Unuſqͥſqꝫ em̄ ꝓpriā merce dē accipiet ẜm laborē ſuū. Ꝙ ſi abſqꝫ vlla fictōe nos amatis ⁊ amātes honoratis no ſtrū diligite ꝯſortiū. nr̄a vota cōplete ⁊ ve hemēs qd̓ de vr̄a ſalutē gaudiū capimꝰ fru ſtrare nolite. ¶ Pigeat tn̄ aliqn̄ īmo ⁊ pude at tot dura alꝑa ⁊ horrida ꝓ ꝑituris qͦtidie ꝑpeti ⁊ ꝓ inſano amore mortaliū/ taꝫ indi gne ꝯtūelioſeqꝫ torq̄ri vt īdigniꝰ pereatis. ad nr̄m v̓o tā iocundū tā amabile ſerenū ⁊ deſiderabile ꝯſortiū lētis aut lāguidis vel emortuis affectibꝰ aſpirare. Et neqͣqͣꝫ ar dua īfractaqꝫ ceruice ad horā breuis etatꝭ. Exultate vt imꝑpetuum ꝯregnetis. vbi tn̄ merces vr̄a copioſa eſt in celis. ¶ Si hec ⁊ hmōi inſonaret mō nr̄is auribꝰ illa felix be atoꝝ ꝯcio illa ſuꝑna ſctōꝝ eccl̓a (o doctiſſi mi ⁊ ſapiētes viri) qͥd ageremꝰ. qͥd cuꝑemꝰ qͦ pacto eſtuaremꝰ. qͥs nr̄m ē qͥ nō totus ex ultaret? Quis hͦ audiēs nō erubeſceret pu treſcere iacēs in pctīs? Quis nō potius aſ ſurgeret ſaliēs ⁊ exultās in deū viuū qm̄ co pioſa merces ē in celis. ¶ Nihilominꝰ ſi nō ī īfidelitate obſurduerimꝰ/ ſic dicūt ſic vo cāt. ſic acclamātes alliciūt. Obtēꝑemꝰ igit̉ vocātibꝰ amicis ⁊ talibꝰ amicis vt ad cele ſtes nuptias īuitātes/ verecūda repulſa ne quaqͣꝫ ꝯfundamꝰ. nō reijciamus oblatā vl tro mercedē dū lꝫ ⁊ tp̄s ē/ ſꝫ exultemꝰ toto conatu mētis vbi nr̄a merces copioſa ē in celis. qd̓ ip̄e ꝯcedere dignet̉ rex regū ⁊ dn̄s dominantiū qui eſt ſanctoꝝ ſuoꝝ copioſa merces. Amen. ¶ Sequit alius ſer mo factꝰ in ſolēnitatē oīuꝫ ſctōꝝ ab eodem Idēs ih̓s turbas aſcendit in mōtē. Math̓. v. Doctiſſimi ac ſapiētes viri tal̓ tātaqꝫ eſt U diei huiꝰ celebritas. vt in col laudatōe huiꝰ abūdantia ma gis laboremꝰ qͣꝫ īopia. Etem̄ viaꝝ ſiml̓ oc currētiū ml̓tiplicitas viatorē qn̄qꝫ turbat̉ āplius qͣꝫ ꝓmoueat. verūqꝫ fit illd̓ decepti amātis apud Naſonē. Inopē me copia fe cit. Si em̄ vnꝰ aūt alt̓ ſctōꝝ famabiliū/ oī laude hūana ſuꝑior eſſe ab eloquētiſſimis viris ſepe ꝯfeſſus ē. meꝰ ẜmo qͣlis erit qͥ p̄ conia nō vnius aut paucoꝝ. ſꝫ oīuꝫ cōple ctat̉. Adde ꝙ h̓ vberrima ⁊ longe varia lo quēdi materia ſuppetit. Tū de ciuitate ſuꝑ na. de qͣ gl̓ioſa dicta ſunt. Tū de p̄mio btō rū/ tā eſſentiali/ qͣꝫ ſub̓ali in aīa. ⁊ ꝯſub̓ali in corꝑe. ⁊ actuali ī vtriſqꝫ. Deniqꝫ de v̓tutibꝰ oībꝰ. de donis. de btītudinibꝰ alijſqꝫ orna mētis. qͥbꝰ ſctī tui in gl̓ia nūc triūphātes/ ⁊ olī in vita agonizātes p̄diti ſunt ⁊ fuerūt Ꝙ ſi oīa nūc dicere voluero vanꝰ erit ⁊ in explebilis conatꝰ meus. incidāqꝫ in illud. Oīa q̄ dic̄. nihil dic̄. Propt̓ea vnū tm̄mō qd̓ iſto ẜmōe dici. illud penitꝰ in exēplū re linqͥ nūc adgrediar illiꝰ auxiliū in quaꝫ ve lut in monte ih̓s deſcēdēdo ꝑ mariā mr̄eꝫ aſcēdit implorātes. pn̄temꝰ illi aue āgelicū Aue ma. ⁊cͣ. ¶ Uidēs ih̓s turbas ⁊c̄. Obſe cro doctiſſimi ⁊ ſapiētes viri. Omittamꝰ interī corticē lr̄alis materie ⁊ interiora my ſteria penetrātes v̓ba hͨ nr̄o ꝓpoſito coap temus. vt in pͥmis neminē ꝯturbet. ꝙ de ie ſu ſolo/ ꝟ̓ba hec ꝯtexta ſunt. qm̄ tāta ē capi tis mēbrorūqꝫ ꝯnexio. vt qd̓ de capite xp̄o dr/ dicat̉ ⁊ de qͦlibet ſctōꝝ. ꝙ vidēs turbas aſcēdit in mōtē. Sꝫ qͦ aſcēſu ⁊ ad quē mon tē? Aſcēſus iſte nō pedibꝰ corꝑis. ſꝫ pijs af fectibꝰ atqꝫ v̓tutibꝰ ꝑficit̉. De qͣli aſcēſione loquit̉ ad deū ꝓph̓a. Btūs inqͥt hō cuiꝰ eſt auxiliū a te aſcenōes in corde ſuo diſpoſuit in val. la. ī lo. q. po. Porro mōs iſte ad quē aſcēdit̉/ mōs ſyō ē. mōs coagulatꝰ. mōs pī guis. in qͦ bn̄placitū ē deo hītare. iuxta illd̓ qd̓ ibidē ſubinfert̉. Eteī bn̄dictōꝫ dabit le giſlator. Ibūt de v̓tute in v̓tutē vi. deꝰ de. in ſyō Ceteꝝ a turb̓ ſecedere ꝯuenit alia iugG 4 P Sermo factus in ſolennitate rta numeꝝ ſeptē beatitudinū in euangelio hodierne celebritatꝭ enūerataꝝ. Poſtqͣꝫ ve niat aīa ad deū ⁊ ad montē ſctm̄ eius. nūc in ſpe ꝑ ſpeculum ⁊ enigma. tandeꝫ in re ꝑ nudā ꝑſpicuāqꝫ viſionē. ¶ Et in hmōi qͣli cūqꝫ deductōe. nūc ad nr̄aꝫ exhortatiōem. nūc ꝓ ſctōꝝ collaudatōne v̓ſabit̉ ẜmo nr̄. Et qͣꝫuis vnicꝰ in genere ſit aſcēſus in deū ⁊ in montē ſctm̄ eiꝰ. quē aſcēſum Augꝰ. po ſuit amorē vſqꝫ ad ꝯtemptū ſui/ ſic̄ ecōtra amor ſui vſqꝫ ad ꝯtemptū dei mergit ī īfer nū. Nihilominus ſeptuplex h̓ aſcenſus in ſpē numerat̉. qͣſi totidē gͣdus myſtice Ia cob ſcale. vbi ſunt angeli aſcēdētes ⁊ deſcē dētes. ⁊ dn̄s innixꝰ ſcale Gen̄. xxviij. ¶ Pri mus gͣdus vel pͥmus aſcēſus ē/ a turba reꝝ iſtaꝝ ſenſibiliū ⁊ diuitiaꝝ mūdanaꝝ. Quē facit pauꝑtas ſpūs. Btī inqͥt pauꝑes ſpū qm̄ ip̄oꝝ ē regnuꝫ celoꝝ. Cōtemnēs itaqꝫ aīa deuota tꝑales copias anꝝ ⁊ argētū cuꝫ ſuis ſeq̄lis/ eaſdē ꝯtēptui ſuo ſibiqꝫ ſubijc̄. ſubiectaqꝫ pedibꝰ humil̓ affectōis calcat. ⁊ calcatis dn̄at̉. Siqͥdeꝫ ita figuralit̓ ꝓmit tit dn̄s ꝑ Moyſen. Oēꝫ locū quē calcauit pes vr̄/ vr̄ erit. Pedē intellige affectionum Hinc fit vt aīa in ſurſuꝫ altius erigit̉ velut ſuꝑ aggerē grandē ꝯſtituta ⁊ celeſtis mōtꝭ cacumē iā reddit̉ ꝓximior. Ex aduerſo vi ri diuitiaꝝ eis miſero mō ſuppeditātiū qm̄ turba hmōi reꝝ terreſtriū ſic̄ onus gͣue per cupiditatis molē gͣuat̉ ſuꝑ eis. Propterea diuitie ſunt tali aīe tanqͣꝫ mola aſinaria ad collū ſuſpēſa q̄ montē aſcēdere retorquet in ꝓfundū quēad modū de ſaxo ziſiphi poeti ca ē fictio. Hinc apl̓ica vox clamat. qͥ vo lūt diuites fieri incidūt in laqueū dyaboli ⁊ tēptatōes ⁊ deſideria multa nociua ⁊ inu tilia q̄ mergūt hoīeꝫ in interitū. i. Thimo. vi. Nūc gͦ in montē ꝯtēplatōis celeſtis ſcā dere ſatage/ tutius ē crede mihi. vt pauꝑta tē ſpūs arripias. leueꝫ expeditā ⁊ liberam. Per hāc eī aſcēdit xp̄s ī mōtē ⁊c̄. ¶ Secū da turba ē hoīuꝫ. qͥ plerūqꝫ ꝯtūelijs. mole ſtatōibꝰ ⁊ iniurijs ⁊ alijs mille modis. īpe diūt aſcēſum in mōtē/ qͣꝫobrē vt aīa ſctā ip ſos trāſiliat neceſſe ē. Hūc ꝟo ſaltū ⁊ aſcen ſum oꝑat̉ ſcd̓a btītudo mititatꝭ ſeu māſue tudīs. Mititas qͥppe erigit hoīes ſuꝑ ho mines vt nihil eis turbatōis īferre valeāt/ nihil leſiōis. qͥn potiꝰ ab his cōp̄ſſiōibꝰ. ꝑ ī iurias. ꝓbra. moleſtias. ſurſuꝫ magꝭ īpellū tur. ⁊ ſic̄ archa noe / creſcētibꝰ vndis tribu lationū/ ſublimiꝰ attollit̉ ⁊ tādē fortiꝰ aſcēdit in mōtē. ¶ Tercia turba/ ē turba paſſio nū ex originali fomite in hͦ moribūdo cor pore ſcatētiū. quēadmodū ſpes. metus. me ror. gaudiū ⁊ ſil̓ia O turbā turbulētiſſimā. turbā nr̄a oīa miſeris modis ꝯturbātem. turbā deniqꝫ cū oībꝰ. tū p̄cipue adoleſcēti bus infeſtā ⁊ feda eos colluuiōe ſordidātē Hāc turbā egredi nō alit̓ facile ē qͣꝫ ꝑ terci am btītudinē qͣ dictū ē. Btī qͥ lugēt qm̄ ip ſi ꝯſolabunt̉. Cur ita lugere neceſſe ē? qꝛ cer te niſi ꝑ fletū exoneret̉ lauet̉ ⁊ purget̉ ſenſu alitas a mal̓ cupiditatibꝰ ītro naſcētibꝰ. ex putrida corruptōe. niſi īſuꝑdilunio aqͣꝝ ta liū ſummergat̉ turba egyptiaca vicioꝝ/ ꝯfe ſtim ſenſualis Pharao cū curribꝰ. ⁊ eqͥtibꝰ ſuis aīaꝫ iſraeliticā ſurſum nitentē/ cōp̄hē dit. cōp̄hēſam circūligat funibꝰ pctōꝝ. cir cūligatā qͦꝫ trahit. ⁊ ꝯturbat in dānatōnis abyſſum. Tūc veracit̓ exclamare pōt miſe rabil̓ aīa tal̓. Qm̄ iniqͥtates mee ſuꝑgreſſe ſunt caput meū. Et rurſus. Intrauer̄t aq̄ ⁊c̄. Tāto gͦ diſcrimini. qͣle ꝓpinabit̉ reme diū: vtiqꝫ luctus ⁊ lachryme. Ad qͥd ita? vt reductis aqͥs maris. aqͥs .ſ. amare pnīe ſuꝑ egyptios ſenſualitatꝭ/ aſcēdat aīa ꝑ deẜtuꝫ huiꝰ īfelicitatꝭ in terrā ꝓmiſſiōis ⁊ in mōtē dei Iacob. Sꝫ aīe tali/ vn̄ luctus ⁊ lachry me? Undiqꝫ ⁊ abūde. Recogitet aīa tal̓ ve hement̓ ꝓfunde atqꝫ frequent̓ ſtatū ſuū/ cō ditōeꝫ ſuā. ſuū qͦꝫ finē. Iudicet qͣꝫ terribil̓ deꝰ in ꝯſilijs ſuꝑ filios hoīuꝫ. pēſet qͣꝫ incer ta ſint ſuꝑ ip̄aꝫ diuine ſeueritatis ſeu miẜi cordie iudicia. Clamet ꝓinde cū Anſelmo Heu vbi ſuꝫ ⁊ vbi nō ſuꝫ q̄ vbi futura ſum neſcio. Ponat aſſidue cora ocul̓ in lumīe fi dei qͣꝫta eā ſi recte vixerit merces manet in cel̓. Sin aūt/ qͣꝫ horrēdo addicēda eſt ſup plicio. Tūc lugebit. ⁊ lugens ab oībꝰ volu ptatū illecebraꝝ turb̓ irridētibꝰ ſemet abſol uet. ⁊ aſcēdet in montē. ¶ Et qͥdē triplices iſti pͥores gͣdus vel aſcēſus ſcale nr̄e euāge lice qͥbꝰ aſcēdit̉ in montē reſpiciūt incipiē tes. ⁊ in ip̄o Abraā figurati ſunt. d̓ qͦ habet̉ Gen̄. xij. Egredere de terra tua. ecce aſcēſuꝫ vel egreſſum a turba opū terrenaꝝ qͦ ad pri mā btītudinē. Et d̓ cognatōe tua. ecce aſcē ſuꝫ ex turba hoīuꝫ. qͥ cognati ſunt ⁊ affines qͦ ad ſcd̓aꝫ btītudinē. Et de domo pr̄is tui ecce aſcēſuꝫ ſuꝑ ſenſus ꝓprios corꝑales et ſuaꝝ turbā paſſionū. Quid em̄ ꝯgruētius ſignificat h̓ domꝰ pr̄is/ qͣꝫ ꝯtuberniū ꝓprij corꝑis. Et hͦ qͦ ad terciā btītudinē. ¶ Sub ſequēs gͣdus ⁊ ille ē qͣrtus. decet ip̄os ꝓfici Omnium ſanctoꝝ XLVI entes. vbi aīa ſeip̄aꝫ qd̓amodo exit. duꝫ ꝓ prias affectōes cōmodi/ tāqͣꝫ turbas aliqͦs intimas deſerit. hͦ ꝑ qͣrtā btītudinē. q̄ ē eſu ries ſitiſqꝫ iuſticie. ꝑ hāc aūt affectu cōmo di depoſito. nō iā q̄rit q̄ ſua ſunt ſꝫ affectōe iuſticie tota ſucce̓dit̉. ⁊ ip̄ius eſurie ſitiqꝫ ꝯͣ hit̉ in ſublimius mōtis. Quo pacto ſic ip ſa aīa eleuata triplici gͣdū pͥori/ ſuperat tur bas p̄dictas. Sꝫ adhuc qͣꝫ lōge ſit ab illa iuſticia btōꝝ recogitat qͣꝫ īpar exiſtit tali di gnitati tāteqꝫ retributioni gr̄aꝝ ⁊ laudū. qͣ lem ⁊ qͣꝫtū meret̉ apud ſe creator ſuꝰ/ reꝑa tor ſuꝰ. ꝓtector ſuꝰ. ⁊ ſaluator ſuus. Deniqꝫ agnoſcēs imꝑfectū ſuū iā nō in ſe manet ſꝫ deficit a ſe. ⁊ ī ſalutare dei ꝯſcēdit cū ꝓph̓a dicēs. Deficit caro mea ⁊ cor meū. deꝰ cor dis mei ⁊ ꝑs mea deus in et̓nū. Ita aīa de ficiēdo a ſe ⁊ ſubleuata ſupͣ ſe. liberiꝰ in mō tē aſcēdit. ¶ Mirabit̉ fortaſſis aliqͥs ſi iam vltra qͥppiā aīa hꝫ qd̓ deſerat ⁊ aſcēdat ſub limius in montē. Ecce trāſilijt turbā reruꝫ materialiū extra ſe ꝑ pͥmā btītudineꝫ. Exi uit turbā hoīuꝫ iuxta ſe ꝑ ſcd̓aꝫ Abducit ſe a turba paſſionū īfra corpꝰ ꝓpriū. ꝑ terciā. Deſeruit tādē ītra ſe turba īnataꝝ affectio nū. ꝑ qͣrtā. Turbe alie/ qͣles reliq̄ ſunt. am pliꝰ ſunt nimiꝝ turbe ciuiū ſuꝑnoꝝ ſub tri plici hierarchia coordīatoꝝ. turbe pulcher rime ⁊ a pͥoribꝰ lōge diſſil̓es trāſeūde. Ipſi em̄ ſunt cuſtodes ciuitatis. qͦs aīa deuota q̄rens ſpōſum/ paululū cū ꝑtrāſiſſet īuenit quē diligebat. Itaqꝫ niſi relicta hac tripli ci turba. nō ꝑuenit̉ ad ſup̄mū cacumē mō tis nr̄i. in qͦ deus ē innixus ſcale myſtice q̄ dicta ē. ⁊ vbi aīa tute reqͥeſcit in mote ſctō dn̄i Hi triplices aſcēſus ſunt ꝑfectoꝝ atqꝫ purgatiſſimoꝝ qͣles fuerūt ſancti nr̄i dum viuerent. ⁊ multo felicius tales nūc ſunt in gl̓ia. vbi ẜm dictū Grego. ip̄i in deū nō ſo lum aſcendūt. ſꝫ in eo currūt. ¶ Sūt plane in trinitate ſqͣꝫtum dicere fas eſt) tres perfe ctaꝝ animaꝝ aſcenſus. ꝯformit̉ ad tria ap propͥata ꝑſonis iuxta tres nouiſſimas btī tudines qͥbꝰ aſcendit̉ in mōtē ſup̄mū. Pri mus aſcenſus ē miẜicordiſſimi amoris in ſpūſctō. qͣliter exultauit .i. extra ſe ſaltauit ⁊ aſcendit xp̄s in ſpūſctō. Luce. x. Propt̓ea btī miẜicordes/ qꝛ miẜicordiaꝫ q̄ ſpūiſctō ꝓpria eſt ꝯſequunt̉. Et h̓ ꝑtrāſit̉ turba ſera phin. Scd̓m aſcenſuꝫ intelligo. puriſſime ⁊ mūdiſſimis cognitōis in filio. in quē cre dētes (inqͥt Petrus) exultabitis leticia ine narrabili. Idcirco btī mūdo corde. qm̄ ip ſi deum videbūt. Et h̓ ꝑtrāſit̉ turba cheru bin. In tercio aſcēſu ē pacatiſſima ⁊ imꝑ turbabil̓ qͥes in ip̄o pr̄is ſecretiſſimo altiſ ſimoqꝫ refugio. Nam btī pacifici qm̄ filij dei vocabunt̉. Si aūt filij ⁊ heredes. here des qͥdem dei. ⁊ in eiꝰ adiutorio habitātes ꝓpter qd̓ in pace fit locus eoꝝ. ⁊ exclamat aīa q̄libet talis cū ꝓph̓a. In pace in idip̄m dormiā ⁊ reqͥeſcam. ⁊ h̓ aſcendit ſup̄ terciā turbā q̄ eſt thronoꝝ. ¶ Sic igit̉ declaratuꝫ eſt/ ⁊ ſuꝑficiali qͦdam tranſcurſu deductuꝫ eſt (doctiſſimi ⁊ ſapientes viri) qͥbꝰ gͣdibꝰ qͦ ve aſcenſu/ iuxta ſemptempliceꝫ bt̄ītudinē quilibet ſanctoꝝ exemplo xp̄i. videns tur bas/ aſcendit in mōtem. quod fuit thema. ¶ Suꝑſunt plurima q̄ etiaꝫ ip̄e dictauerā pẜtim de aſcenſu in montem ꝯtemplatōis ſꝫ breuitatis amor me retrahit. cogitqꝫ vt ꝑ ſuaſione oratoria ⁊ exhortatoria/ ad aſcen ſum ſuꝑne felicitatis finiat̉ qd̓ ceptum eſt. ¶ Or̄o. Uenite obſecro ſapiētes ⁊ doctiſſi mi viri. venite iuuenes ⁊ ꝑuuli. ſenes cū iu nioribꝰ. venite exultemus dn̄o. venite aſcē damus in montem. vt exemplo Loth ſal uos nos ibidem faciamus. fugiamus o ci tius a loco horroris ⁊ vaſte ſolitudinis ad locum vberrimū. a carcere fetulento ad re gnum ſplendidiſſimū. ab exilio duriſſimo ⁊ luctuoſiſſimo. ad patriā ſuauiſſimā. a ꝓ celloſo mari ad portū trāqͥllū. Ab oībꝰ de niqꝫ miſeriaꝝ erūnaꝝqꝫ circunſtrepentibꝰ turb̓ ad btītudinis monteꝫ. vbi ſtatus eſt oīuꝫ bonoꝝ aggregatōe ꝑfectus. p̄ceſſerūt ſancti p̄ceſſit ⁊ xp̄s. qͥ nos ſubſecuturos p̄ ſtolat̉. Tollamꝰ qͥcqͥd aſſenſui obſtat. rece damus p̄cipue a circūfluis terrenaꝝ curaꝝ ⁊ anxietatū turb̓. Ille nos p̄mūt ⁊ p̄ſſos at terūt. p̄ſſoſqꝫ ⁊ attritos funditus via ꝓſter nūt. Si ſplendidiſſimas opes/ ſi volupta tes iocūdiſſimas. ſi gl̓oſos honoꝝ titulos ſi p̄clarā deniqꝫ ſapīaꝫ/ feliciter ſtabiliterqꝫ adipiſci ſatagimus. aſcendendū eſt in mo tem. Fallit̉ ꝓ certo deſipit ⁊ inſanit/ qͥſqͥs int̓ infirmas reruꝫ caducaꝝ turbas/ iſta ſe habituꝝ ſperauit. vbi qͥcqͥd eſt egenū ē. an xiū eſt. mobile. fluidum. ⁊ nulla ſtabilitate ſubnixū. An ꝑ qͦt qͦtidiana. tot exꝑimenta ſic ſe hr̄e iudicat / ita vt iudicatis nō dubi to. ¶ Qualis gͦ miſeria qͦrundā mihi ſil̓iuꝫ/ qͣꝫta infelicitas ⁊ qͣꝫta dementia/ aliorſum ſcienter agi. ⁊ in egeſtate diuitias in meſti cia voluptates/ ī dedecore gl̓aꝫ/ in ſtulticia ſapīaꝫ/ in fluxibilitate deuiam ſperare ſtagG 5 SS. Sermo factus in die bilitateꝫ. ¶ Ut qͥd fabricamus nob̓ mōtes neſcio qͦs vmbratiles atqꝫ fantaſticos vi cioꝝ nūc in elatiōe. nūc in crudelitate. nūc in enormi fluxū voluptateqꝫ ⁊ ſil̓ibꝰ. Non ne mōtes hmōi ſunt mōtes gelbōe maledi cti ſupͣ qͦs neqꝫ ros diuine gre. neqꝫ pluuia vtuoſe ꝯſolatōis deſcēdit. Aut ſi verius lo quimur hi mōtes nō mōtes ſunt. ſꝫ valles teterrime p̄cipites ⁊ lubrice. qͥbꝰ innitentes dilabunt̉ in abyſſum. abſorbenturqꝫ et vr get ſuꝑ eos puteus os ſuū. ¶ Exurgamꝰ tā dē libertate tota ſpūs. aſcēdamus in mōtē ſocietatis btōꝝ. diſponamus aſcēſiōes in corde nr̄o ꝑ gͣdus btītudinuꝫ p̄miſſaꝝ. de pauꝑtate ſpūs in mititatē. de hac in luctū. de luctu in eſuriē/ ſitimqꝫ iuſticie. de hac in miẜicordiā. de ip̄a in mūdiciā cordis. ⁊ tā dem intremus pacē q̄ exuꝑat oēꝫ ſenſum. ⁊ in qͣ ſi cōpleamur ꝯſiſtit humana felicitas ẜm deductōeꝫ Augꝰ. ix. de ciui. dei. ¶ O ve re felices ſctī ſctēqꝫ oēs qͦꝝ celebritas agit̉/ felices inquā qͥ ſecuri iaꝫ ⁊ vndiqꝫ pacifici habitāt in tabernaculo dn̄i. ⁊ reqͥeſcunt in mōte ſctō eius. nō iā formidāt laq̄os tēpta tionū vbilibet expāſos. nō ſeuas irruentiū hoſtiū inſidias. null̓ mordent̉ ꝯſcīaꝝ acu leis. nll̓a vrunt̉ infamia. nō triſtes metuūt ſenectutē. oīa deniqꝫ int̓ eos ſerena pacata qꝫ ꝑſiſtūt. ¶ Et o tādē qͥ tales eſtis et̓na pa ce fruētes. nos pijs nūc ocul̓ miſeras q̄ſu mus cernite terras. Et ſi nihil patimī/ cō pati tn̄ fas ē. Cōpatimī nob̓ exulibꝰ gemē tibꝰ ⁊ flētibꝰ in hac lachrymaꝝ valle. Cōpͥ mūt ecce nos vndiqꝫ hoſtiles malignātiū turbe. ꝯculcāt. lacerāt. obruūt ⁊ in carcereꝫ detrudūt. Iā oē caput lāguidum ⁊ oē cor merēs. a plāta pedis vſqꝫ ad v̓ticē capitis. nō ē in eccl̓ia hac ſanitas. In illa heu dixe rim eccl̓ia cuiꝰ fundamēta ſunt in vob̓ mō tibꝰ ſctīs. quā vr̄o ſanguīe. vr̄aqꝫ morte ꝯſe craſtis. dilataſtis. roboraſtiſ eā. quā nunc heū īmunitā cernitis miẜicordia ⁊ merito quā fede laceratā crudelit̓ deciſſam ſil̓r cō culcatā aſpicitꝭ. vt hūani ſpeſ auxilij iā nl̓ la ſit. ꝓpt̓ea leuamꝰ ocl̓os nr̄os in vos mō tes vn̄ veniat auxiliū nob̓. Nā cuꝫ igͦramꝰ qͥd agere debeamꝰ hͦ ſolū hēmus reſidui vt oculos nr̄os ad deū dirigamꝰ. Potuiſtis olim moribūdo corꝑe circūdati mirabilia mirabilit̓ oꝑari. tāqꝫ hn̄tes imꝑium vite ⁊ mortis: tāqͣꝫ īſuꝑ potētes in eo qͥ vos ꝯfor tabat xp̄s. nūqͥd abbreuiata ē ptās vr̄a. nū qͥd charitas tepefacta? Abſit hͦ potius. Succurrite gͦ miſeremī. ferte ſubſi diū. Suſcipite vos montes pacē ppl̓o. qꝛ alij qͥ ſuſcipiāt ⁊ eā p̄beāt nō ſunt. ¶ Et tu dn̄s rex celoꝝ corona ſctōꝝ oīuꝫ. emitte lu cē tuā ⁊ ꝟitatē tuā vt nos deducāt ⁊ addu cāt in mōtē ſctm̄ tuū ⁊ in tab̓nacula tua. in pn̄ti ꝑ fidē ſpē ⁊ gr̄aꝫ. ⁊ ī futuro ꝑ gl̓aꝫ. am ¶ Sequit ſermo fa ctus in die natiuitatis dn̄i ꝑ eundē. Erbū caro factū eſt ⁊ hītauit in nob̓ Ioh̓. i. Poſtulemꝰ fra tres in xp̄o vt v̓bū qd̓ hodie caro factū ē illud in me ꝓphe ticū adīpleat. dn̄s dabit v̓bū euāgelizātibꝰ v̓tute ml̓ta. qm̄ inſipidū ina ne ⁊ īnalidū erit v̓bū mei oris. ſi n̄ accipiat v̓tutē multā a v̓bo dei pr̄is. Poterit aures carnis/ ſtrepitꝰ nr̄i ẜmonis ꝑcutere. ſꝫ ī au ribꝰ mētis nec fortit̉ ſonabit. nec in eas alte fixeqꝫ deſcēdet. ſi nō a v̓bo hͦ ſuā ſonorita tē aſſumat ⁊ v̓tutē. Et hͦ ip̄m vt īpetremus te neſcio an gl̓ificādā magis aūt ſtupendā vbi huiꝰ mr̄eꝫ inuocabimꝰ. ſalutātes ⁊ ver bis angelicis ſalutabimꝰ inuocātes ⁊ dicē tes. Aue maria gr̄a ⁊c̄. ¶ Uerbū caro fa. ⁊c̄ Qm̄ triplicē v̓bi dn̄i natiuitatē euāgelica hec ꝯtinet ꝑticula ad ſui cōmēoratōeꝫ meū inflexit animū. qͣtinus v̓bū creatū ſentētio ſum aſſumerē qͥ de v̓bo increato qd̓ ſentē tioſiſſimū eſt/ fueram locuturus. ¶ Uides itaqꝫ in p̄aſſumpto verbo ꝙ naſcit̉ dei filiꝰ ex pat̓no intellectu eternaliter. ideo v̓bum appellat̉. Aſpicis ꝙ ab vtero materno na ſcit̉ temꝑalit̓. ꝓpterea dr̄ caro factū eſt. In tueris poſtremo ꝙ in corde humano na ſcit̉ ſpūaliter. quāobrē ſubiungit̉/ et habi tauit in nobis. ¶ Uerbum. qͥd altius/ quid immenſius. qͥd diuinius? Nam deus erat verbum Ioh̓. i. Caro factū eſt. quid humi lius. quid impotentius. quid fragilius? qꝛ omīs caro fenū. Eccl̓i. xiiij. Habitauit in nob̓. qͥd amabilius. quid iocundius. quid appetentius? Neqꝫ em̄ ē nec fuit alia natio tam grādis/ q̄ habeat deos appropinquā tes ſibi ſicut adeſt nobis deꝰ nr̄. Deutero. iiij. Uerbum inqͥt caro factū eſt. Uerbum hoc immenſe ē ꝟtutis. nam omnia ꝑ ip̄m facta ſunt. ⁊ ſi q̄ ꝑ eum facta nō ſunt/ eo ip̄o nulla ꝓrſus ſunt. qm̄ ſine ip̄o factum eſt ni hil. Quo pacto igit̉ entitas cōplexe ſignifi cantibꝰ tribuit̉. quoꝝ aliqͣ nullū habuerūt/ ait hr̄e potuerunt factionis initiuꝫ. eo ip̄o ⁊I Natiuitatis chriſti XLVI quaſi inſaniēs dicere audet manicheus a deo tenebraꝝ facta eſſe ml̓ta q̄ deus ip̄e nō ꝯdidit. cū audiat ꝙ ꝑ dei v̓bū omnia facta ſunt. ⁊ in Pſal. Uerbo dn̄i celi firmati ſūt. ⁊ ad Heb̓. iij. Portās oīa v̓bo v̓tutis ſue. ¶ Uerbū hͦ inſuꝑ eternū ē duratōe. qꝛ v̓bū qd̓ erat in pͥncipio erat apud deū. Cui con cors ē ꝓph̓a. In eternū dn̄e ꝑmanet v̓buꝫ tuū Uerbū ergo iſtud nō eſt qd̓ ꝑ auras ef flando diffundit̉. nō qd̓ in tabui aut pelli bus inſcribit̉. nō deniqꝫ qd̓ aīe irrōnali ꝑ inheſionē innitit̉. Sed verbū eſt eternalit̓ a pr̄e emanās. ꝑ qd̓ pr̄ dicit omnia. in quo tanqͣꝫ in v̓bo ſentētioſiſſimo ⁊ arte ꝑfectiſ ſima/ omniuꝫ factoꝝ/ omniūqꝫ ꝓducibili um imago relucet ¶ Uerbū ideo ſolū/ quia ſentētioſiſſimū eſt ⁊ omniū exp̄ſſiuum. cui nec imaginarie qͥdem addi pōt aliud v̓bū abſqꝫ nugatōe ⁊ ſuꝑflua repetitiōe. Idcir co verbū hoc/ nullū aliud in diuinis ꝓdu cit verbū. ne in trinitate cadat nugatio. qͥp pe eſt ip̄m obiectū ſufficiēs adequās ⁊ ter minās omnē ꝓductibilitatē verbi indiui nis. nō tamē minus ob hoc potens qͣꝫ pat̓ qui gignit. quia eadē ꝓrſus ip̄m eſt poten xtia cū patre qͥ gignit. ¶ Mira ꝓfecto ⁊ inex plicabilis natiuitas/ quā venerari potius ⁊ pia fide credi cōuenit/ qͣꝫ curioſa v̓bi nr̄i penuria reſerari. p̄ẜtim cū āplior ⁊ exqͥſiti or de ea ẜmo aliud tp̄us expoſtulet. aliū lo cum. aliā linguā. aliud ingeniū. ¶ Ueꝝ ab hac ineffabili ac et̓na generatōe/ ad tꝑalem qua dies hodiernus ꝑcelebris effectus eſt ꝑgat or̄o. ⁊ qͥd euāgeliſta ſubiungat audia mus. Uerbū inqͥt caro factum ē. Ecce qd̓ ait apl̓s ad Romanos. ix. Urebū abbreui atū fecit ſuꝑ terrā. An nō bn̄ abbreuiatuꝫ. qꝛ eternū tꝑale. omp̄s paſſibile. immēſum mēſurabile effectū eſt. nō tn̄ abbreuiatuꝫ ꝑ diuinitatis diminutōeꝫ. ſꝫ ꝑ ſuſceptōeꝫ hu manitatis ⁊ idiomatū cōmunicatōꝫ. Uer bum inquā caro factū ē. Hoc nullus ph̓o rū intelligere nullus ꝯciꝑe valuit. hͦ doctꝰ Plato neſciuit. hͦ Demoſthenes eloquens igͦrauit. Fatet̉ Augꝰ. ſe in platonicis legiſ ſe libris Ioh̓is hͦ euāgelium. In pͥncipio erat v̓bū ⁊c̄. vſqꝫ hāc ip̄aꝫ ꝑticulā. ⁊ v̓bum caro factū eſt. Sꝫ dū h̓ venit/ calamus ſu ſtetit ⁊ in folio tāti tāqꝫ ſecreti myſterij iſti vltra ꝓgredi auſus nō eſt. ¶ Uerbum inqͥt caro factū eſt. Hic abſqꝫ vllo dubitatōnis ſcrupulo euangeliſta Ioh̓es inſinuat xp̄m eſſe deū. nec quicqͣꝫ aꝑtius dici pōt. Deus inqͥt erat verbū. ⁊ verbū caro factū eſt. Si qͥs nondū illuſtratus ē ⁊ quō deus caro fa ctus ſit. nō videt. nō ꝯcipit. nō iudicat. nō intelligit. ꝯſulit ſcīas omēs hūanitus adin uentas/ ⁊ de myſterio huiꝰ natiuitatis qͣ ꝟ bū caro factū ē interrogat. ſꝫ aut nullā aut dubiā aūt erroneā p̄ſtāt rn̄ſionē. ¶ Non vi deo inqͥt grāmatica qͣ rōe aut noīuꝫ impo ſitōe eternus hr̄e incipiat duratōis initiū. immēſus menſurā. impaſſibilis paſſionē. omp̄s ⁊ immortalis impotentie mortalita tiſqꝫ defectū. Si em̄ eternus eſt nō hꝫ ini tium. ſi aūt initio careat/ eternus appellari meis ex regul̓ ꝓhibet̉. ¶ Int̓rogata ſuꝑ hͦ logica qͣlit̓ inqͥt h̓ terminus hō qͥ ſpēs ſpe cialiſſima ē/ de pluribꝰ ſpē ⁊ plus qͣꝫ ſpē dif ferentibꝰ verificari ꝯtinget/ vtputa de ſor te ⁊ deo. Hoc p̄dicabilia mea. hͦ p̄dicamen ta nō hn̄t. Porro qͣlis ſit p̄dicatio deꝰ ē hō niſi aut ꝑ ſe ſit aūt ꝑ accidēs nō intueor eā Si ꝑ ſe dixeris. gͦ vel neceſſariā vel ſimpl̓r impoſſibilē ꝯfiteri neceſſe eſt. ip̄aꝫ ꝟo nō eē neceſſariā ꝯſtat. impoſſibilis gͦ dicēda. Et ſi p̄dicatōeꝫ hanc ꝑ accidēs aſſerere malue ris/ mōſtra qͦ pacto id fiet. cū neutrū extre moꝝ in accidentiū p̄dicamēto reponatur. ¶ Rhetorica perſuaſionibus ſuis aſtruitqꝫ ſi mulier peperit corrupta ē. ſi genuit/ a vi ro cognita eſt. ¶ Ceterum arithmetrica / vl tra ſuā eſſe fatet̉ ꝑſpicacitatē/ ꝙ in deo par tiū computet̉ numerus. ꝙ due in eodē ſuꝑ poſito nature integre numerent̉. ¶ Stupet geometria/ qͣꝫtitatem maiorem corꝑis xp̄i ꝑ alteram vteri virginalis clauſi quantita tem/ abſqꝫ diuiſione ꝓgredi. quam penetra tionis poſſibilitatem nō ꝯcipit. ¶ Muſica nullos prius in terris angelicos cātus au diuerat. ¶ Nullas hoc loco ſuarum ꝑſona rum ⁊ calculationū nullas ꝯſtellationum vires aſtronomia ꝑpēdit. ¶ Quid de natu rali philoſophia eloqr. eiꝰ exꝑimenta nūqͣꝫ ad hͦ ꝑtigerant vt abſqꝫ viri ſemīe puer for maret̉. ¶ Quid poſtremo de methaphiſica q̄ deū nec partibilē exiſtere poſſe nec cōpo ſitū nec genituꝫ/ argumentis putat neceſſa rijs ꝯcluſiſſe. ¶ Sed fateamur magiſtri et y fratres ī xp̄o chariſſimi hoc eſſe p̄ter natu ralem inueſtigatōis moduꝫ qd̓ agit̉. Neqꝫ em̄ potentiam aut ſapīaꝫ adeo coartemus vt infra anguſtos nr̄e p̄ſcrutatōis limites poſitam arbitremur. Miraris hāc natiui tatem fieri potuiſſe. natiuitatis huius effe ctricē potentiā cōſidera euolabit ammira Sermo factus dn̄ica tio. Miraris tātā dei erga hoīes beniuolē tiā attēde. qꝛ ſi ꝑuus amoris igniculus in tot ⁊ tā ardua nos rapiat. qͥd de īmēſi diui ni amoris fornace exiſtimādū putas? In gēs qͥppe amor magnū dilectōis opꝰ flagi tabat/ qͣle fuit illd̓ ꝑ qd̓ v̓bū caro factū ē nō inquā q̄ altera hūane nature ꝑs dr̄ vt īꝑiuſ ſenſit Apollinaris. ſꝫ caro ꝓut totā integrā qꝫ cōplectit̉ hūanitatē. Caro inquā factū. nō ꝯuerſiōe diuinitatꝭ in carnē ſꝫ aſſūptōe carnis ad ſuppoſitū. ⁊ vniōe qͣdā ineffabi li ⁊ īſolita q̄ materiali tn̄ ꝓximior eſt nō ꝙ natura hūana ex diuīo ſuppoſito fiat mate rialit̓ aut in eo ſit ſubiectīe. ſꝫ qꝛ ab eo ⁊ ī eo eſt ſuppoſitiue. ¶ Atuero iā nō q̄ramꝰ quō aūt a qͦ ſꝫ ꝓpt̓ qͥd v̓bū caro factū ē. ꝓfecto vt recōciliaret̉ caro. Plāe (inqͥt Bern̄.) deꝰ iā nos deſpicere nō poterit. frat̓ em̄ ⁊ caro noſtra ē. Natural̓ qͥppe vſus hꝫ vt caro ſi milē ſibi carnē diligat. Iuxta illud Eccl̓i. Oīs caro ad ſil̓eꝫ ſibi ꝯiūget̉. Hec ē illa cō iūctio. illa pax. illa cōcordia. illa ſocietas. q̄ ꝑ temꝑalē pacē figurata ē in vniuerſo orbe tūc habitantē. quā īſuꝑ ꝓph̓auerat Pſal. dicēs. Oriet̉ in diebꝰ eius iuſticia ⁊ abūdā tia pacis. Inde ē iocūdiſſimū illud ⁊ oī ar monicaꝝ modulationū ſuauitate p̄ſtātius angelicū carmē. Gl̓ia in altiſſimis d̓o/ ⁊ in terra pax hoībꝰ bōe voluntatis. Et heu ꝙͣ nō bōe volūtatis eſſe ꝯuīcimur qͥ ſciſmati bus vndiqꝫ ⁊ vndiqꝫ diſſenſionibꝰ agita mur. ¶ Uerbū inquā caro factū ē. cur itaꝫ qͣ tinus videlꝫ ad ip̄m oīs caro veniat. vt vi deat omīs caro ſalutare dei. vt dicat qͥlibet gl̓iabūda voce cū ꝓph̓a. Cor meū ⁊ caro mea exultauerūt in deū viuū. Corruperat itaqꝫ oīs caro viā ſuā. Gen̄. vi. ꝓpt̓ea ꝑ car nem incorruptā ſanare decreuit. ¶ Nec alia veniēdi cā fuit ẜm atteſtatiōes ſctōꝝ qͣs o mitto qͣꝫ pctōres ſaluos facere Neqꝫ em̄ cā incarnatōis fuit ꝑfectio vniuerſi. nō crea turaꝝ in deū reductio. nō manuductio ad capeſcēdū trinitatꝭ myſteriū. nō alie hmōi cāe/ a qͥbuſdaꝫ curioſe forſan magis qͣꝫ pie aut fidelit̓ aſſignate. ſꝫ vnica incarnatiōis aut p̄cipua rō fuit carnis noſtre purgatio. ¶ O gl̓ificāda ꝓrſus dei caro q̄ originaleꝫ ab oī carne ſufficient̓ diluit corruptioneꝫ. Mirꝰ h̓ amor. pietas eximia. Erubeſcat iā hoīs caro pctōꝝ ſordibꝰ inqͥnari. ꝓ qͣ v̓bū caro factū ē. qͥntiā bn̄dicat oīs caro nomī ſctō eiꝰ. Et quō bn̄dicat? Utiqꝫ pie ſctēqꝫ viuēdo ⁊ ſpurciſſima carnaliū libidinū in qͥnam̄ta declinādo. Qd̓ qͥ egerit/ ſecura mē te illā decātabit ꝓph̓e vocē. caro mea reqͥe ſcit in ſpe. Felix ſpes. ſꝫ reqͥes lōge felicior. quā nec ī futuro nec in pn̄ti qͥdeꝫ adipiſcit̉ caro q̄ in brutalē carnē degenerat ꝓ qͣ (adeo em̄ eā charā habuit) v̓bū caro factū ē ¶ Pe nes me ē qͣꝫ multo pl̓ima de hͦ ſcd̓e natiui tatis myſterio dici pn̄t. īmo diſcuſſioni vl tro ſeſe offerūt ⁊ ingerūt. quibꝰ p̄tergreſſis (nec em̄ aūt ptās aut voluntas ē oīa ꝓſeqͥ) ad terciā xp̄i in cordibꝰ nr̄is ſpūalē natiui tatē me trāſfero. Et quēad modū pͥma nati uitas ē a nob̓ colēda ⁊ deſiderāda. qꝛ ex eiꝰ viſiōe btī erimꝰ cū angel̓. Et ſcd̓a ē nob̓ ce lebrāda. qꝛ ꝑ illā viſitati ſumꝰ in terrꝭ. Sic tercia ē a nob̓ eligēda ⁊ ꝓcurāda. qꝛ ex illiꝰ fecūditate amici erimꝰ ⁊ affines diuinitatꝭ Neqꝫ em̄ aliud ē dei filiū ſpūalit̓ gigni vel naſci in cordibꝰ nr̄is. qͣꝫ eū tanqͣꝫ ſpūalē a micū adiutorē ꝓtectorēqꝫ ⁊ viuificatorem/ in aīa nr̄a nouit̓ ſuſciꝑe ⁊ inhītatorē poſſi dere. ¶ Et ne abſonū tibi forte videat̉ ꝙ de um nr̄is in cordibꝰ gigni dico/ qͣſi illiꝰ ma tres exiſtimamꝰ audi ip̄m qͥ Mat. xij. ait. Quicūqꝫ fecerit volūtatē pr̄is mei qͥ in cel̓ eſt ip̄e meꝰ frat̓ ⁊ ſoror ⁊ mr̄ ē. Totiēs nāqꝫ aīa velut mr̄ in ſe deū ꝑturit. qͦtiēs ꝑ māda toꝝ ſuoꝝ obẜuatōꝫ ad gr̄aꝫ eiꝰ redit. ¶ Op tanda ꝓfecto ⁊ totis deſiderioꝝ niſibꝰ affe ctāda talis natiuitas. Si qͥdem ⁊ a carna li ⁊ ſcd̓a natiuitate/ ſpūalē hanc ſecreueris ſpūalis eligibilior etiā marie fuit qͣꝫ carna lis. ¶ Ueꝝ qͥd faciemꝰ cū natꝰ nob̓ fuerit ⁊ habitauerit in nob̓. Nō expellemus qͥdem ſꝫ ſedulū eidē exhibebimꝰ officiū qͣſi ad noſ putemus pr̄em de puero hͦ dicere qd̓ de pu ero Moyſe filia Pharaonis dixiſſe legit̉ Exo. ij. Accipe puerum iſtū ⁊ nutri mihi. Ego dabo tibi mercedē tuā. ⁊ quā merce dem? ſane vitā eternā. ¶ Itaqꝫ ꝑuulus iſte vt alioꝝ vſus reqͥrit/ ſeptē tractet̉ obſequijſ Ad hoꝝ ꝟ̓o qd̓libet ſeptem obſequioꝝ de bita cōgruitate p̄ſtandū. totidē aſſumende ſunt nutrices ⁊ v̓ginitate ⁊ diligētia ⁊ ſaga citate p̄cellētes. Prīo īuoluēdus ē. Scdo reclinādꝰ. Tercio cuſtodiendꝰ. Quarto le uādꝰ. Quīto balneādꝰ. Sexto paſcēdꝰ. ⁊ deinde alio portādꝰ vel baiulādus. Puri tas. charitas. trāqͥllitaſ. deuotio. pietas. mi ſericordia. obediētia. ¶ Inuoluit pͥmo pu eꝝ ih̓m pānis mūdis/ ⁊ feruido lachryma rū lixiuio lotꝭ ip̄a puritas. q̄ ex ꝯtritōe ꝯfeſ ſiōeqꝫ gignit iuſticiā. Quippe notū ē pue In ſeptuageſima XLVI rum hūc ſordidis in pānis qͥeſcere nō po ſe iutta illud. In maliuolā aīaꝫ ⁊c̄. Quam obrē dic̄ cū Pſal. Lauabo ꝑ ſin. no. le. meū ⁊c̄. He v̓o lachryme dū ꝑ cineres pctōꝝ et ꝑ auſteꝝ amare recordatōnis ſaccū colate ſunt. efficaciſſimū ad mūdificatōeꝫ mētis lixiuiū efficiūt. ¶ Dehinc ad pueꝝ in cuna bul̓ reclinādū offert ſe nutrix ſcd̓a q̄ chari tatis nomen hꝫ ad quā ſpectat illa. i. Can̄ vox. Faſciculus myrrhe dilectꝰ meꝰ mihi ī ter vbera mea cōmorabit̉. ¶ Reclinati por ro ad cuſtodiā pueri neceſſaria ē nutrix ter cia q̄ trāqͥllitatis vocabulo dr̄ a maloꝝ ne gocioꝝ fragore ⁊ a litiū ſtrepitibꝰ hūc ſedu le pueꝝ cuſtodit. ⁊ dū alijs vehemētior t̓re naꝝ curaꝝ clamor inſonuerit illd̓ Abner. i. Regū xxvi. fortit̉ exclamat/ qͥs es tu qͥ cla mas ⁊ inqͥetas regē. Suos inſuꝑ ẜuulos qͦs ſenſuū noīe appellamꝰ iteꝝ ⁊ iteꝝ mo nere nō ceſſat vt ab oī nociuoꝝ īcurſu pue ri huiꝰ lectulū cuſtodiāt. negligētibꝰ āt mi nāti increpatōe atrocit̉ improperat dicēs illud qd̓ ibidē in Dauid ꝑſona ſubdit̉. Ui uit dn̄s filij mortis eſtis vos qͥ nō cuſtodi tis dn̄m vr̄m regē xp̄ꝫ dn̄i. ¶ Subīde poſt dormitōeꝫ leuādus ē puer. Hoc obſequiū p̄ſtabit qͣrta nutrix ſctā meditatio. q̄ totiēs pueꝝ huc excitat qͦtiēs horologiū amoris ſuo pōdere ceciderit atqꝫ pulſauerit. dicit qꝫ. Exurge qͣre obdormis dn̄e exurge ⁊ ne repellas ī finē. Ip̄m v̓o excitatū euoluit/ ⁊ panos explicat qͥbꝰ ille īduit̉ qͥ ē amictꝰ lu mine ſic̄ veſtimēto. Pāni aūt iſti qͥd aliud ſunt/ qͣꝫ ſue diuinitatis ſuorūqꝫ ſecretoꝝ ar chana myſteria. q̄ euoluunt̉ dū pia fide cō ſiderant̉ inſtar Pſal. dicētis. Reuela ocl̓os ⁊c̄. ¶ Poſtmodū pueri huius balneuꝫ p̄pa rat qͣnta nutrix .ſ. pietas. hec intuēs ſanctā meditatōeꝫ q̄ pueꝝ excitauit/ q̄ excitatū ex plicauit/ q̄ explicatū ſuauit̉ allocuta. currit ꝓpe ad fontē cōpūctōis in imo pij cordis ſitū. Aīa inqͥt mea liq̄facta ē vt dilectꝰ meꝰ locutus ē mihi. Et iteꝝ. Factū ē cor meuꝫ tanqͣꝫ ceraliqueſcēs in medio vētris mei. Hac ex aqͣ ſuauiſſimum efficit̉ puero ih̓u balneū. qꝛ nō ꝑ cineres pctōꝝ vt in ꝯtritōe trāſit. ſꝫ de ip̄o cōpūctōis fonte pura nitēs imꝑmixtaqꝫ haurit̉. ¶ Ampliꝰ ſexto neceſſe eſt/ vt puer talit̓ lotꝰ paſcat̉. Opꝰ hͦ a miẜi cordia q̄ viſceroſiſſima nutrix ē adīplet̉ dū mēbra eius reficit/ p̄ẜtim pane ſpūalis do ctrine qd̓ ē v̓bū dei. eūdē īſuꝑ dulciū ẜmo nū lacte ab vberibꝰ māſuetudīs eliqͣto potat. cui puer arridēs. Eſuriui inqͥt ⁊ dediſtꝭ mihi māducare. ⁊ rurſum. Fauꝰ diſtillans labia tua mel ⁊ lac ſub lingua tua. ¶ Poſtre mo puer nr̄ ih̓s baiulādꝰ ſiue geſtādꝰ ē. iu xta illd̓ apl̓i. Gl̓ificate ⁊ portate deū in cor de vr̄o. Hocip̄m p̄ſtabit obſequiuꝫ ſeptīa nutrix videlꝫ obediētia imitabiturqꝫª Noe mi exemplū. de qͣ Ruth. iiij. ſcpͥtū ē. ꝙ ſuſce ptū pueꝝ poſuit in ſinu ſuo ⁊ nutricꝭ ac ge rule fungebat̉ officio. Et bn̄ dr̄ poſuit ī ſi nū ſuo. neqꝫ em̄ retro aūt ꝯͣ cor ih̓s qͣſi ſarci na gͣuis ih̓s ſuis ī p̄ceptꝭ ferēdꝰ ē. ſꝫ ī āterio ri ſinu/ ⁊ ad cor int̓ bōe oꝑatōis brachia a moroſe ſtrīgēdꝰ eſt. Inde ē illa ip̄iꝰ poſtula tio in cāticꝭ. Can̄. vi. Pone me vt ſignacu lū ſuꝑ cor tuū. ⁊ ſic̄ ſignaculū ſuꝑ brachiū dextꝝ. ¶ Atqꝫ ſūmoꝑe ſūmaqꝫ ſollicitudīe ⁊ ſtudio/ nutrix hͨ obediētia p̄cauere dꝫ/ ne in via mādatoꝝ dei offendat ad lapidē ino bediētie pedē ſitu. alioqͥn puero caſus īmi neret. ⁊ in nob̓ tali crimīs alliſiōe ſpūaliter moreret̉. Audiſtꝭ mgr̄i ⁊ frēs in xp̄o chariſ ſimi qͣlit̓ pueꝝ ih̓m in nob̓ ꝑ dei gr̄aꝫ ſpūa lit̓ hodie natū ⁊ īhabitātē/ īuoluere dꝫ pu ritas. īuolutū reclinare charitas. reclinatū cuſtodire trāqͥllitas. dehinc meditatio ip̄ꝫ excitat. pietas lauat. miẜicordia cibat. obe diētia geſtat. qͥbꝰ iſtis quēadmodū p̄miſſū eſt ſollerter diligēterqꝫ exhibitis ꝓfic̄ in ha bitaculo cordis nr̄i puer ih̓s tā etate qͣꝫ ſa piētia/ corā deo ⁊ hoībꝰ dōec creſcat ad mē ſurā v̓bi ꝑfecti. Ubi tūc hītabit in nob̓ nō ꝑ fidē tm̄mō ⁊ gr̄aꝫ/ vt pꝫ in pn̄ti vita. ſꝫ ꝑ gl̓iaꝫ ꝯſūmatā. quā nob̓ p̄ſtare dignet̉ v̓bu hodie caro factu. dn̄s nr̄ ih̓s xp̄us. Amē. Sermo factus per cundē dn̄ica in. lxx. M.ccclxxxviij. craſti no Uincentij. Iſit illos ī vineā ſuā Math̓. xx ¶Rd. p. ac magr̄i/ miſſus ego ad vos qͥ venuſtiſſimā hanc Pari ſien̄. vniuerſitatis vineā/ bonis artibꝰ exco litis. quā tu deus optime de egypto trāſtu liſti. q̄ extēdit palmites ſuos a mari vſqꝫ ad mare ⁊c̄. Miſſus inquā vinū p̄dicatōnis expͥmere vbi illd̓ hauriā vn̄ eliciā vix hēo. Ita em̄ hodie/ p̄clarus ille in pͥmis ⁊ abſqꝫ dubitatiōe doctiſſimꝰ viticola nr̄ p̄ceptor meus a puero ⁊ doctor cū reuerētiſſima au ctoritate rememorādus ſemꝑ mihi. Ille ī quā thematis nr̄i v̓ba/ qͣſi totidem p̄graui dos diuine ſcripture racemos/ ꝑ ſtudij tor Sermo factus dn̄ica cular tāta virtute q̄ poſſit ⁊ vinū admoni tiōis p̄feruidū/ tā acrit̓ nec minus abūdā ter exp̄ſſit. vt nil mihi p̄ter folliculos ina nes/ p̄ter acinos ⁊ neſcio qͣs vini īopes reli quias dimiſſuꝫ videat̉. Introductꝰ tn̄ atꝫ miſſus nec retro pedē v̓tere/ nec imꝑantibꝰ nō obſeqͥ poſſuꝫ. Propterea cū ieſu ſyrach ſui libri. c. xxx. qͣſi qͥ colligit acinos poſt vī demiatores ⁊ ip̄e ſperaui. ¶ Ego itaqꝫ tāti vindemiatoris inherēs. gͣna vel q̄ neglexit vl̓ ſciēs p̄terijt. vl̓ liberalit̓ dedit/ recolligā ⁊ vinū vtinā tā efficax qͣꝫ rude ⁊ indigeſtū cliciēs in vaſa auriū vr̄aꝝ meliori vtiqꝫ im bui digna/ trāſfundā illa pͥus exorata ⁊ in auxiliū accerſita/ q̄ abſqꝫ ſciſſura v̓ginal̓ ter re. vitē verā ꝑturijt. ad quā recurrentes di cis. Aue Maria. ¶ Miſit ⁊c̄. Parabolicā dn̄i vineā. cccl̓iaꝫ figurare nemo heſitat. qͥ aut hodiernū legit euāgeliū. aut matutino ẜmoni pn̄s fuit. Ueꝝ expoſitio hec nō ad co aut auara aut ſolitaria ē vt aliā ꝓrſus ex cludat. Quāplures nēpe vineas myſticas ſcpͥtura loquit̉. qͥbꝰ omiſſis ad pn̄s tm̄ du as ītroibo. Uineā .ſ. mētis hūane. de qͣ Ca ti. viij. Uinea mea corā me ē. Uineā inſuꝑ ſacre ſapīe. de qͣ ad lr̄aꝫ Eccl̓i. xxiiij. Ego qͣ ſi vitis fruc. ⁊c̄. ¶ Iſtas iō vineas ꝯiūxi. ꝙ neutra ſine altera excoli felicit̓ poſſit. ¶ Qd̓ ne qͥs falſe dictū arbitret̉ audiat abſqꝫ ſapi entiā/ aīe vitē deſtrui. Trāſiui (inqͥt ſapiēs) ꝑ vineā viri ſtulti .i. ſapīa carētis. Credis forte ꝙ pulchrā repꝑerit. audi qͥd ſeqͥt̉. Et ecce totū inqͥt repleuerāt vrtice ⁊ vepres. ſꝫ ⁊ maceria lapidū deſtructa erat. Prouerb̓. xxiiij. In vrtica dat̉ intelligi mētꝭ aduſtio. quā voluptas īgerit. In ſpinis pūctuoſa laceroſa. vlceroſa. ⁊ doloroſa mētis pūctio quā cupiditas ꝑturit. in deſtructꝭ plagꝭ. in d̓ſtructa materia ruinoſa mētꝭ clauſio quā ocioſitas oꝑat̉. Sapīaꝫ v̓o nō niſi in bōa ⁊ bn̄ inſtituta aīa reꝑire poſſe. aperte mon ſtrat illd̓ Sap̄. i. In maliuolā aīaꝫ nō ītro ibit ſa. nec ha. ī cor. pec. ſubdito. Pie āt agē tibꝰ dedit ſapīaꝫ. Eccl̓i. iij. ¶ Hāc igit̉ vine am duplicē nūc introgreſſus. excolēdā eſſe ſuadebo pn̄tē collatiūculā ſub tribꝰ ꝑſuaſo rijs or̄onibꝰ abſoluēs. Eſt ſiqͥdē genꝰ hͦ di cēdi/ vthemētiꝰ atqꝫ ꝯcitatiꝰ. qd̓ qͣſi aliqͥbꝰ ꝟb̓oꝝ ſtimul̓/ mētes penetrat. ⁊ viuis eas facul̓ accēdit ad v̓tutē. Prīa or̄o ꝑſuaſiua erit de vinea ſpūali nr̄e mētis vt ad eā prīo mane ꝯſurgamꝰ. Scd̓a erit de eadē vt eaꝫ ip̄aꝫ debite excolamꝰ. Tercia erit de vinea ſapīe vt eā diligamus. Auditores aūt vos beniuolos hr̄e p̄cor. ⁊ hͦ a vr̄a hūanitate ⁊ clemētia īpetratū ſperās īcipio. ¶ Adeſtote optimi adoleſcētes. ⁊ ſummi priſfamilias iuſſionē credul̓ auribꝰ attēdite. Ite vos in vineā. Ite currite. rūpite moras oēs. Qm̄ vt Naſo ait. Labit̉ occl̓te fallit̓qꝫ volubil̓ etas ⁊ nihil ē ānis velociꝰ. Tragicꝰ qͦꝫ Se neca. Properat curſu vita citato volucriqꝫ die. Rota p̄cipitis voluit̉ anni. Acceleran dus idcirco curſus ē. neqꝫ īuidus piger il le/ ē a qͦdaꝫ vulgari poeta deſcpͥtus. Qui ſi mane vocet̉ obaudit. ſi citet̉ adhuc iterata voce ſonora nare vigil ſtertit. tandē clamo re coactꝰ. ore tn̄ lēto linguā mouet. ⁊ mihi qͥd vis inqͥt ſurge veni deꝰ/ miſeren ego ſur go. vade ſeqͣr. nec eū ſequit̉. qͥd decipis ⁊ tu nō venies? dudū veniſſeꝫ. ſꝫ mihi veſtes q̄ ro nec īuenio. qͥs demō ſuſtulit illas. ſurge cito. dn̄e ſum p̄ſto. nec ē tn̄ immo vl̓ caput huc illuc v̓tit. vel brachia ſcalpit. vel mem bra in lōgū diſtēdit. ſic ſibi qͣſdā vndelibet morulas q̄rit. ſꝑ venit ore. non pede. Sic veniēs nunqͣꝫ venit. Hec ille. ¶ Quā mul toꝝ h̓ mos ē qͥ nō temꝑalis ſꝫ et̓ni dn̄i vo catōeꝫ ſomniātes audiūt. a cubilibꝰ pctōꝝ ſordidiſſimis auelli nequeūtes. Ueꝝ alit̓ ē agendū qm̄ magnū opus ē. tp̄s ꝟ̓o breuiſ ſimū. Meminiſſe ſiqͥdē debetis ⁊ a dn̄ica parabola didiciſſe. vnius tantūmodo diei ſpaciū nō amplius ad laborē datū eſſe. taꝫ velox. tā breuis. tanqͣꝫ caduca ē mortalium vita. Quemadmodū itaqꝫ dies ab algida aurora inchoans paulatī ꝑ horas ⁊ momē ta ad intēſum meridici feruorē. ⁊ ab inde in gclidā noctē ꝓgredit̉. Nō aliter hō ab infā tia incipiens gradatī ꝑ puericiā ꝑ adoleſcē tiamqꝫ iuuentutē qͣſi ꝑ totidē horas ad vi uiduꝫ ⁊ nubile virilitatis robur ꝓuehitur. ſubinde in ſenectam et decrepitudinem. in tenebroſam deniqꝫ noctis mortem / ſenſim ac ſine ſtrepitu relapſurus. qͣꝫ vita breuis que tota fugaciſſimo diei vnius curſu mē ſuratur. Numera menſes/ annos atqꝫ lu ſtra nil aliud qͣꝫ exigua diei vnius momen ta ſunt. Adde ꝙ aliarum rerū ꝑditioni vt cūqꝫ ſuccurrit̉/ temꝑis iactura irreꝑabilis eſt. Qd̓ notauit vulgati verſus grauis ſen tentia. Quiſqꝫ poteſt rebus ſuccurrere. ne mo diebus. Inde eſt lyricum illud Oratij ad poſthumum. Eheu fugatos poſthume labuntur anni. ¶ Quamobrem preclariſſi mi adoleſcentes/ vnanimes dicite ⁊ in opꝰ In ſeptuageſima XLVII deducite illud Can̄. vij. Mane ſurgamus ad vincas. ꝑiculoſa qͥppe ē mora. ridiculo. ſa ē curuatura. fructuoſa excultura. id̓o ma ne ſemīa ſemē tuū. Eccl̓i. xxv. Ideo ſurga mus. ſurreximus. ⁊ erecti ſumꝰ in ip̄o ad vi neas. Plātabūt vineas ⁊ bibent vinū eoꝝ. Amos. ix. Nō expectet̉ tercia. nō meridies aut ip̄ius ad extremū ſol̓ occaſus. ſꝫ mane fiat. Dedecoꝝ eſt inſtar mortuoꝝ ꝓſtratos humi iacere. ⁊ vt Perſius īdignas ait. cur uas in terris hr̄e aīas. Ideo ſurgamus. cō miſſe ſunt ſingul̓ ſingule vinee. qͥ neglecte/ pctī virus pariūt. exculte ꝟo fructificāt in vinū felicitatis et̓ne. Ideo ad has ſurga mus vineas. ¶ Sꝫ dicet forſan aūt pigri or aut ſomnolētior aliqͥs. cur māe ⁊ nō poti us veſꝑe? Accedētes itaqꝫ nouiſſimi p̄po nemur pͥmis. ⁊ mercedis tātūdē iuxta ſen tētiā ꝑabole hodierne/ ſumꝰ accepturi. In caſſum igit̉ tota die ſudantes / nr̄a atterere mus corpuſcula. ⁊ eſtꝰ pōduſqꝫ diei ītolera biles gͣtis ſubiremꝰ. Ludēdū potiꝰ ē ⁊ ad oleſcentie iuuētutiſqꝫ affectibꝰ gͣtiſſimis ⁊ placidiſſimis īdulgēdū ip̄i nature ſenectu ti qn̄ qͥdē aliud agere fas nō erit vinee cul tus relinquat̉. O fallaciſſimas ſpes. o expe ctatōes vaniſſimas. qͦt ꝑemerūt adoleſcen tes. qͦt ad celū euolaturos iuuenes/ in et̓ne dānatōis p̄ceps ruere coegerūt? Non vos moueāt inertiū ẜuoꝝ voces. qm̄ qͥ māe de dit. nec meridiē. nec ip̄aꝫ qͥdē terciā ſpōpō dit. ſꝫ vt ſapient̓ ſapiens affirmat oīa in fu tuꝝ ẜuant̉ īcerta. Eccl̓i. ix. ¶ Quāmulti ꝓ lixos vite ānos aut ſomniates aūt ꝓmittē teſ vno die vna hora vnoqꝫ mom̄to miẜabi lit̓ obierunt. qͦt int̓ has vane ſpei voces oc cubuer̄t. videre ſtupor ē. Propt̓ea filio ſuo p̄cipiebat dn̄s vinee Math̓. xxi. Fili vade oꝑari ī vineā meā. Dicere mihi viſus ē. pat̓ ſum/ tu filiꝰ obtēꝑandū vadēdū ē hodie. n̄ ꝓcraſtinādū ē. oꝑari nō obtorpeſcendū eſt in vinea fructificādū ē. ¶ Sꝫ aſſurgit hec ī proba ⁊ temeraria ſpes/ tacito murmure ſe cū īſuſurrāſ. nō hodie ſꝫ cras erit hodiernꝰ dies vt heſternꝰ. ſit ī voluptate. ſit in iocis. ſit in delectatōe. cras ab his reſipiſcā. cras vinee cultui operā adhibebo. an auditꝭ cor uinā vocē. an̄ īfidā fiduciā aīaduertitꝭ. au dite potiꝰ illud nō tā creditū qͣꝫ exꝑtū Na ſonis v̓bū. Qui nō ē hodie/ cras minꝰ ap tus erit. qͦuſqꝫ cras ⁊ nunqͣꝫ hodie fiāt qͥſo oīa iſta cras. vnū hodie aut vnū māe in vineā tuā oꝑarꝭ Nec fruſtra ꝓph̓aꝫ dixiſſe putes. bonū ē viro cū portauerit iugū dn̄i ab a. ſ. Tren̄. iij. Iugū libeꝝ ac regiū. ⁊ niſi xp̄ꝫ mēdacē putes/ ſuaue atꝫ leue. gͣuat for taſſis cū īcipit. mox vt tulerꝭ in oblectatōeꝫ venict. Iō bn̄ p̄cipit rhetor ille Tul̓. Op tima forma viuēdi eligēda ē. quā iocundā reddet ꝯſuetudo. ⁊ Naſo. Qd̓ male fers. aſ ſueſce feres. Iugū leue ē ſi pēſent̉ ꝑabulū ⁊ p̄miū. ⁊ facil̓ labor quē amor oꝑat̉. mollibꝰ ꝟo ⁊ eneruatꝭ ac n̄ amātibꝰ nihil nō diffici le ē. Porro ſen̄. ī ſe exꝑtū eē ait ꝙ facillīe te nera ꝯciliāt̉ īgenia ad recti amorē ⁊ leuit̓ .i. n̄ ml̓tū corruptꝭ inijcit manū ꝟitas. Fero ciſſimaꝝ eī beluaꝝ catulos edomamꝰ. ⁊ te neras plātas circūflectimꝰ vt libet. ſenectā expecta ſolāqꝫ tꝑis morā. fruſtra hͨ agere co naberꝭ. Nec alia rō ē/ cur pueros ſuos ꝯfe ſtim parētes aut ſchol̓ aūt aliaꝝ reꝝ opifi cibꝰ tradūt/ niſi ꝙ grandior etas minꝰ his apta ē. qͣꝫto ſatiꝰ bōe mēti ac fertili ab īeūte etate vacādū ē/ Garte alia venuſtior nulla ē nll̓a inſignior. nll̓aqꝫ ſciri difficilior. cū eꝯͣ mala mens/ ꝑ ſe ⁊ ſine mgr̄is (vt Sen̄. ait) addiſcat̉. ¶ Quaꝓpt̓o īgenui adoleſcētes I dū vinea vr̄a ē īſtar cere flexibil̓. dūqꝫ vici oꝝ frutices ī eā nōdū alte radices eger̄t. eā excolite. ad eā vigilatē. Facillīe ſiqͥdē viola bil̓ ē/ aut ab eſtuati ⁊ igneo vapore libidīs. ſeu a gelida bruma vl̓ a turbido ⁊ exurenti vēto ābitōis aūt alia peſte hmōi. q̄ ⁊ ſil̓ia ī cōmoda/ ſi vineā tenerā vob̓ nō obſtātibꝰ inuaſerīt d̓ ea actū ē ⁊ ꝑijt. Eliqͣte igit̉ ex ea pͥmū ac puꝝ vinū nec ſordidis criminū fe cibꝰ mixtū ⁊ vr̄is ī vaſis recōdite. qm̄ flacci v̓bū ē qd̓ Augꝰ. placuit. qͦ ſel̓ ībuta recens ẜuabit odorē teſta diu. ait eī Sen̄. ij. epl̓a. rū .i. ꝙ ī etate ſil̓ ī vino pͥmū optimū ē. Iō Uirgiliꝰ Optīa q̄qꝫ dies miſerꝭ mortalibꝰ eui. Prīa fugit. ſubeūt morbi. triſtiſqꝫ ſene ctus. Primū īſuꝑ vinū gͣtiſſimū ē ⁊ deo ac ceptiſſimū. Ad hͦ iudei pͥmitias vindemie offerre iubebāt̉ ſacerdotibꝰ. ꝯͣ deteſtandā il loꝝ ignauiā qͥ pͥmitias etatis ⁊ vindemiaꝝ ſuaꝝ ſpūaliū mūdo largit̓ effluūt feces ſue ſenectutis deo dare dedicareqꝫ ꝓponētes. Qui cauere debēt ne audire mereant̉ illud xp̄i. Non bibā amodo de geni. vi. h. Mat. xxvi. Qm̄ vitis ſenex q̄ ab initio nō exculta eſt ꝯuertit̉ in labruſcā aridā nodoſaꝫ ⁊ exo ſam. cuiꝰ liqͦr acerbiſſimꝰ ē. Nimiꝝ ſi delica tius vini ſpūal̓/ potator xp̄s tal̓ modi vitꝭ germē aſpernet̉. Nimiꝝ etiam ſi hos ſenes de miſerijs ſuis quibꝰ euelli ſepe fruſtra co Sermo factus dn̄ica nant̉ hora diei nouiſſima ingemiſcētes ne quaqͣꝫ audiuit ſummus pr̄familias qͥ eum hactenus ſꝑ mittentē vocantēqꝫ habuerūt ꝯtēptui. Mens erat mea generoſoꝝ adole ſcentū exēpla. vt Platōnis. Cathoīs. Ty ri. Alexādri. Alcibradi. ſcīſſimoꝝ p̄terea vt Samuel̓. Dauid. Ioh̓is. Nicolai. ac ſimi liū qͦꝝ ingēs multitudo ē. ad vr̄aꝫ reuoca re mēoriā. ſꝫ veritus ſuꝫ ne potiꝰ obruerem aut faſtidirē reꝝ multitudīe. Satis eſt di ctū mō agatis vt illoꝝ ſitis in nūero qͥ vi neā dn̄i .i. aīaꝫ ſuā pͥmo mane iuuētutis ex coluerūt. de qͥbꝰ hodierne ꝑabole initio dr̄ ꝙ exijt dn̄s pͥmo mane ꝯducere oꝑarios/ ⁊ miſit illos in vineā ſuā. qd̓ fuit thema p̄aſ ſumptū. vbi ꝯformit̉ ad p̄dicta/ pͥmo mit tēte nob̓ ꝓponit̉ ꝯſummata iā actio ſeduli tatē expͥmēs īmitandā cū dic̄. miſit de p̄te rito Hiere. xliiij. Miſi ad vos om̄s ẜuos meos. ꝓph̓as de nocte ꝯſurgēs. Ecce dili gētiā q̄ imitāda ē. Nā Htere. xxiij. dr̄ ꝙ nō mittebant̉ ꝓph̓e ⁊ p̄currebāt. Ergo a ma iori nos qͥ mittimur hēmꝰ p̄currere. Et ſic in miſſis ſubiūgit̉ firmata oꝑatio. ocioſita tē repͥmēs fugiendā ibi .ſ. oꝑarios. Eccl̓i. xxxiij. Mitte illū in oꝑe ne vacet. Multaꝫ em̄ maliciā docuit ocioſitas. Et ideo ſꝑ a liqͥd boni facito ne te dyabolꝰ inueniat oci oſum. In vinea cōp̄hendit̉ gͣta fructifica tio ſterilitatē ꝑimēs reſcindēdā in vineā .ſ. Ezech̓. xvij. Facta ē vinea ⁊ fructificauit in palmites ⁊ emiſit ꝓpagines. Et Can̄. ij. Fructū ſuū dabit vinea. De tribꝰ ſil̓ illd̓ iā p̄allegatū reputat̉. fili vade qͦ ad pͥmū/ oꝑa ri quo ad ſcd̓m in vineā meā qͦ ad terciuꝫ. Hec de pͥma orōne. Sequit ſcd̓a oratio qͣlit̓ vinea nr̄aꝫ excolere debeamus. ſOtis accingimī viribꝰ in ſignes viticole. ſumite ſar culoſ. ligones adaptate. or tus ē ſol. exeat hō ad opꝰ .ſ. ⁊ ad. o. ſ. vſqꝫ ad. v. Pude at ẜuos ſtertere. pudeatia cere. cū iā claꝝ mane feneſtras ītrat vt apd̓ Perſiū ē. Cūqꝫ vigil ille vēturus pr̄famili ꝯs pͥdē exierit qͥ tremēdis vocibꝰ intonatis acclamat. Quid h̓ ſtatis tota die ocioſi. ite ⁊ vos in vineā meā q̄ eſt mēs vr̄a. p̄cipit in cunctāter. Ite in vineā meā ip̄aꝫ excolite. Ite nō qͥdē greſſibꝰ corꝑis ſꝫ pijs affectibꝰ. neqꝫ em̄ maria nob̓ trāſfretāda ſunt/ aut de ſerte ſolitudines adeūde/ ſꝫ qd̓ pn̄tiſſimū ē ad nos. Ite (⁊ ꝑſio obediētes) nō vos q̄ſi ueritis extra. ¶ Habet itaqꝫ vr̄m qͥlibet vi tem intra ſe ſui corꝑis int̓cluſum. ſil̓em illi quā ſomniās ille incarceratꝰ pīcerna Pha raonis ſe vidiſſe refert Gen̄. xl. Uidebā in quit vitē corā me in qͣ erāt tres ꝓpagines. Myſtice vitis hec/ aīa nr̄a eſt. Et ꝓpagi nes tres ſunt ip̄ius vires .ſ. vis rōnal̓. vis ꝯcupiſcibil̓. ⁊ vis iraſcibil̓. Germina ſunt cogitatōes. Flores affectōeſ. vue ſunt oꝑa tiones q̄ dū ꝓdeunt/ qͣſi in vinū expͥmunt̉. Hec aūt vitis ſi neglecta nec cultu v̓tutuꝫ aſſidue exercitata ſit (vt fieri ſolet) conuertit̉ in labruſcā. ſeu vineā ſilueſtrē. qͣlis erat illa Helizei famulo reꝑta. iiij. Re. iiij. Hāc cō uerſionē peſſimā gͣui interrogatōne culpat deus Hiere. ij. Ego inqͥt plātaui vineā ele ctā. quō gͦ ꝯuerſa eſt in puā vinea aliena. ⁊ Eſa. v. Expectaui vt faceret vuas ⁊ fec̄ la bruſcas. ¶ Et qm̄ qͣlis arbor ē/ tales eiꝰ eſſe fructus neceſſe ē Math̓. vij. Iſtaꝝ tam di uerſaꝝ ⁊ aduerſaꝝ vinearuꝫ/ diſparia vina ſunt/ ābo tn̄ mixta. Primū ē dulce ſuaue ⁊ odorifeꝝ. reliquū ſalſum putre ⁊ fetulentū. Primū pollicet̉ aīa ſctā dilecto ſuo. Dabo inqͥt tibi poculū ex vino cōdito Can̄. viij. Ideo ꝯdito. qꝛ varijs ꝯfecto v̓tutibꝰ tanqꝫ ex multis aromatibꝰ ⁊ pigmentis. Scd̓m vinū .i. de qͦ Pſal. ait plenū mixto .i. ml̓tipli ci pctō cuiꝰ fex nō ē exinanita. d̓ qͦ bi. o. pe. ter. ⁊ Deut̓. xxxij. Fel draconū vinum eoꝝ. ¶ Uidetis qͣꝫ miſerāda trāſformatio ⁊ qͣꝫto cū diſcrimine nr̄e mentis vinea aut inertiꝰ torpore aut ꝓcraſtinatiōe peruerſa debito cultu exerceri ꝯtēnit̉. Ecce nūc tp̄s putati onis ac ſpūal̓ exercitij aduenit. ſeptuageſi ma .ſ. q̄ in ſeptēplici denario dieꝝ/ qͣſi ſepteꝫ horis claudit̉. vbi qͥſqͥs oꝑari renuerit di uini experſerit denarij. nec cū xp̄o hora no uiſſima reſurget ad vitā. Laboremꝰ igit̉ ⁊ nō labat̉ nec ꝓdige ſpargatur tp̄s. Res (vt Sen̄. ait) p̄cioſiſſima. nō ꝑdamꝰ vineā ꝓ qͣ irrigāda nr̄ olī dn̄s ē crucifixus. ⁊ nō ſit vi lis nob̓ aīa nr̄a q̄ tā chara illi fuit Neqꝫ em̄ domū neqꝫ veſtē neqꝫ ſupellectilem malas hr̄e volumꝰ/ nō malā ſil̓r habeamꝰ mentē. ſit p̄cor charior nob̓ aīa nr̄a qͣꝫ tunica. Un̄ ꝓrſus monet ſapiēs. Miẜere inqͥt aīe tue placēs deo. Eccl̓i. iij. Et quō illiꝰ miẜeris quā ꝑimis? quō illā amas quā ſcutibꝰ pec catoꝝ duriſſimis cruētari ⁊ dēſiſſimis ſuf focari ꝑmittꝭ. Ad miẜicordiā tn̄ ſi vllatenꝰ In ſeptu ageſima. XLVII flectere pōt miſeria illius abūde miſerādū erat. cū nulla ſit maior/ nulla deterior qͣꝫ q̄ ex peccato orit̉ calamitas. ¶ Queſo te dum diſtrictiſſimus laboꝝ noſtroꝝ exactor ho ra diei nouiſſima. qͥd egeris ꝑcontabit̉. qͥd dices quā ꝯtexes reſpōſiunculā? Non erit mēdacioꝝ locꝰ. tremēs pudoreqꝫ ſuffuſus ⁊ attonitus rn̄debis illud Can̄. i. Uineaꝫ meā nō cuſtodiui. Delicati vere ⁊ īertis ſer ui rn̄ſio hec ē. quā nō lento pede ſubſequet̉ E crudeliſſima dānatio. ¶ Aſſurge igit̉ ⁊ ope ram da vt aīe tue vitis radicet̉ ꝑ ꝓfundam humilitatē. Suffimiget̉ ꝑ doctrine ſuſce ptionē. fodiat̉ ꝑ cordis ꝯtritiōeꝫ. irriget̉ ꝑ lachrymaꝝ effuſionē. extirpet̉ ꝑ purā ꝯfeſ ſionē. Et tandē putet̉ ꝑ plenā ſatiſfactōeꝫ. Sit in ea torcular diſciplinate ꝯuerſatōis qd̓ v̓tuoſe deuotōis vinū expͥmat. ſit turrꝭ aut ſpecula alte ꝯtemplatōis. ⁊ diligēs mā datoꝝ obẜuatio tanqͣꝫ ſepes atqꝫ maceria. ferreū habeto ligonē fortitudīs acutū. ſar culū tꝑantie. ⁊ vinū frat̓ne dilectōnis. ſint capaces rōne tue in mēoria nec effluentes aut rimoſe/ ꝑ p̄ceptoris obligatōꝫ. Deniqꝫ ꝯͣ oſtentatōeꝫ ſint obſerata atqꝫ clauſa cor dis tui cellaria. Dū v̓o mortalitatis tue ac fragilitatis mēor/ terre diu recuruus inhe ſeris. ſubrige te interī ether altū intuere. laſ ſaſqꝫ vires refoue. Sub diuo ⁊ in cāpeſtri bus v̓tutū ſit hītatio tua. ⁊ ingͣte tumultu antiſqꝫ vrb̓) curioſiſſima ocia/ ⁊ eneruatas rabidaſqꝫ delicias. dolos. īuidiā. fraudes. ex aīo tuo dimoue ⁊ deteſtās fuge. Arcean tur a portis ac introitibꝰ vinee tue inſidiā tiū demoliētiūqꝫ feraꝝ occurſatiōes. ꝑ por tā oculoꝝ tuoꝝ. caue ne introeat elatꝰ ſuꝑ bie ceruus. nō onager iugi dn̄iqꝫ īpatiēſ. n̄ ericiꝰ malaꝝ cupiditatū aculeis reſꝑſuſ. ob trudat̉ auriū ianua ne vulpecule adulatio nū fallaces ac ſubdole obrepāt. nō pateat ꝑ guſtus aꝑturā voracibꝰ lupis ingreſſus. nec ebrioſis līcibꝰ vini auidiſſimis. clauda tur lingue volubil̓ cardo ip̄is canibꝰ detra ctoribꝰ clamoſis atqꝫ mordacibꝰ. Super oīa obẜuet̉ ianua tactꝰ ⁊ mille ſeris milleqꝫ vectibꝰ obſeret̉. alioqͥn libidīoſe īmūde lu toſe ac ſordide ſues/ olidi hirci. apri truces oīa ſubuerterēt ꝯculcarēt ⁊ ſol̓ afflatibꝰ ex urerēt. Clama forti ſpū ꝑ tubam or̄onis ꝯͣ aues celi q̄ ſunt demōēs. Math̓. xiij. Eaſ dē ꝑ ſignū crucꝭ vinee affixū vehement̓ exi reas. Hec age ne in vineā tuā incidat illud ꝓph̓e dictū. Ext̓. e. a. de ſil. ⁊ .ſ. f. d. e. Itideꝫ illud. Diripuerūt. e. o. t. v. ⁊c̄. Naboth mo ri maluit qͣꝫ vineā ſuā p̄cio magͦ regi achab venūdaret. pꝫ. iij. Re. xxi. Et quō tu vineaꝫ mētꝭ tue his hoſtibꝰ gͣtis offeres? q̄ n̄ vt vi nea naboth caulibꝰ cōplātāda erit. ſꝫ lapis tribul̓ ſaliūciſqꝫ pctōꝝ acutiſſimis. ⁊ miſe ras aīas diſcerpētibꝰ/ erit reſꝑgēda. Mag na ꝓrſus eſſet īſania. ¶ Curādū ē p̄terea vt ⁊ p̄noīate vitꝭ ꝓpagīes/ tribꝰ pal̓ fulciant̉. Uis rōnal̓ palo fidei. vis ꝯcupiſcibil̓ pa lo ſpei. vis iraſcibil̓ palo charitatꝭ Nam hͦ neglecto vitꝭ ꝓpͥaꝝ viriū īops humi ꝓſter nit̉. ⁊ ī altū ſurgere neqͥens ex hūido tellurꝭ attactu vicioſaꝫ ꝯͣhit putredinē. Hinc na ſcunt̉ aranee ſuꝑuacue curioſitatꝭ. hīc ſpur cide limaces crudelitatꝭ. hīc vorax cupidi tatꝭ erucā deuotōis medullā ⁊ gr̄e rorē pe nitꝰ exiccātes. afferētes īſuꝑ ſecū illā male dictōꝫ abacuc. iij. ſcpͥtā. nō erit germē in vi neis. Nihil itaqꝫ altū. nil magnificū. nil ce leſte cogitare pn̄t qͥ fidei ſpei ⁊ charitatꝭ ar tis vīcul̓. ⁊ firmis retinaculis nō īherēt. ſꝫ t̓renis toto pōdere incūbētes ad oīa vicia ꝓcliui dilabunt̉. Hoc ē qd̓ ī beſtias hoīes v̓tit ⁊ rōis obtūdit aciē ita vt hō totꝰ bruta lis effectꝰ ſaꝑe n̄ poſſit celeſtia. ſꝫ ī oē nefas atqꝫ facinꝰ impellit̉. Nā vbi ꝓiecta fide re gnat igͦrātia vbi deſꝑatio ſpei locū tenet. v bi cupiditati cedit charitas. cupiditas īſti mulat. igͦrātia excecat. ⁊ deſꝑatio p̄cipitat. ¶ Lōge alit̓ īſignis ille vinee cultor paulꝰ. Scio inqͥt cui credidi ⁊ certꝰ ſū. qꝛ potēs ē depoſitū meū ẜuare in illū diē iuſtꝰ iudex. ecce ligaturā eiꝰ cū fide ⁊ ſpe. ij. ad Thi. i. ⁊ ad Ro. viij. Certꝰ ſū eī/ qꝛ neqꝫ mors neqꝫ vita neqꝫ āgeli ⁊c̄. ⁊ ſeqͥt̉. neqꝫ creatura alia nos ſeꝑabit a charitate dei. ecce tēaciſſimū charitatꝭ āplexū. ¶ Hūc imitemur ⁊ ſūmo pr̄ifamilias aīo ꝓmpto ꝑeamꝰ valeat apd̓ nos tātūdē dei iuſſio. qͣꝫtū apd̓ improbos neqͥſſimaꝝ cupiditatū pn̄t īꝑia. Nā ſi eos mittit auaricia ilico ꝑgūt. ſi ābitio dicūt ec ce aſſumꝰ. ſi luxuria p̄ſto. ſi gula nō differ̄t. ſi īuidia detractio ira/ ī auditu ſolo aurꝭ o bediūt. ⁊ fidel̓ xp̄ianꝰ deū mittētē ⁊ vocātē nō audiet diſſiml̓abit. obſordeſcet ⁊ excita ri nō pot̓it? Abſit. ¶ Nihil ē qd̓ cupiditas ſuos pati ẜuos nō faciat. famē. ſitī. frigora ſeuiciā celi. aeriſqꝫ intēperieꝫ. igͦminias. ꝓ bra. ꝯtūeliaſ. duriſſima deniqꝫ ẜuitute hu meros p̄mit. ſarcīas auget. in ferꝝ. ī ignes. in ꝑicula oīa neqͥter īpellūt. Et tn̄ apd̓ cu pidos hͨ pati ludꝰ ē. vt gloriūculā aliquaꝫ hH Sermo factus dn̄ica aut fedā delectatiūculā adipiſcant̉. ſiue vt aliqͣꝫto opulētiores fiāt. īmo certe vt egētio res. vt īglorij ⁊ cruciādi ꝑpetuo remaneāt. Cur charitas idip̄m efficere nō poterit qd̓ tā leuit̓ pōt cupiditas? Id qd̓ mūdus cur deꝰ nō poterit? ¶ Certe bōa tm̄mō ⁊ ītegra aſſit volūtas. Oꝑet̉ iuuenis ꝯſtant̓ qͥdeꝫ ⁊ ꝑſeuerant̉. ne honeſtū pͥncipiū īfamis de derit finis. Et ne (vt Oratiꝰ ait) atrū. Deſi nat in piſcē ml̓ier formoſa ſuꝑne. Oꝑet̉ fer uent̓ ſenex. ⁊ īſtar ꝑegrini/ diei iacturā cele riori curſu currentis oꝑi bono totꝰ inſiſtat. Ponat̉ an̄ ocl̓os p̄miū pollicētis. minātꝭ terror ⁊ oīuꝫ ꝓ qͥbꝰ hūana mortalitas tor q̄ tur atqꝫ cruciat̉/ īaniſſima ⁊ vēto ſimillima vanitas. Nemo miſſionē ſuā ſꝑnat. ſꝫ aīad uertat quēad modū vox illa/ gr̄aꝫ notat p̄ci puā. Miſit illos ī vineā ſuā. Ubi nota bn̄ ad p̄dicta/ ſūmi pr̄iſfamilias mirādā boni tatē. Nā ſalubrit̓ nos dirigeſ miſit. dn̄s mi ſit me in bethel. iiij. Re. ij. Bethel āt hītacu lū dei int̓p̄tat̉. Ecce ſalubris directio. Sū mi pr̄iſfamilias gͣtā bonitatē. q̄ ſingularit̓ eſt eligēs illos .ſ. oꝑarios. Elegit rex Sa lomō oꝑarios de oī iſrl̓. iij. Re. v. Ecce ſin gularis electio. Tercio ſummi pr̄iſfamili as magnā curialitatē q̄ gͣta eſt alliciens in vineā ſuā. Uocabit vir .ſ. xp̄s amicū ſuū .i. xp̄ianū ſubtus vineā ſuā. Zach̓. iij. Alia re alis hoꝝ triuꝫ ꝯcordia/ habet̉ ad Ro. viij. vbi apl̓s ait. Quos p̄ſciuit hos ⁊ p̄de. ⁊cͣ. Finita igit ſecunda or̄one terciā ſubiungo q̄ eſt de vinea ſapīe vt eam diligamus. x 6 Uiſqͥs adeſt qͥ celeſtē btāꝫqꝫ vi tā in t̓ra q̄rit ⁊ mores pͥſcos cu pit mutare ſapīe vineam petat ⁊ poſt tergū miſſis t̓renaꝝ curaꝝ vrbibꝰ eiuſ dē ſe cultui deuoueat. Nll̓a oblectatio ma ior. ſꝫ nec purior vlla exercitatio aut fructu oſior aut viro generoſo ac libero dignior eē pōt. nō munꝰ vllū pene grandiꝰ ab īmobili deo hoībꝰ datū ē/ qͣꝫ ꝙ in hāc eos vineā in tū ⁊ ingreſſuꝫ p̄ſtat cuiꝰ culturā p̄poſuit ſa piēs ſedibꝰ ⁊ regnis. Sācte id qͥdē cū ip̄a met ſacre ſapīe vitis/ oblatū ſibi regnū cō tēpſerit. vn̄ Iudicū. ix. ¶ Locuta ſūt ligna ad vitē īpera nob̓. Que rn̄dit? Nūqͥd poſ ſum deſerere vinū meum. qd̓ letificat deū ⁊ hoīes. ⁊ int̓ ligna cet̓a cōmoueri. Magni fica ꝓrſus rn̄ſio. Sꝫ qd̓ ē vinū hͦ qd̓ letifi cat deū ⁊ hoīes? Sane ītelligētia ſpūal̓ ſa cre ſcpͥture. qꝛ ſcpͥtura cuꝫ ꝑ torcular vehe mētis ſtudij cōpͥmit̉ ⁊ ꝯſtrīgit̉. vino ml̓ti plicis ītelligētie ſpūalis exuberat. qd̓ letifi cat deū. nā feruēs inde deuotio orit̉. qͣ ine briatꝰ deꝰ exhilareſcit ⁊ liberal̓ efficit̉. adeo vt īſtar regis Aſueri ip̄i Heſter q̄ aīe deuo te typū gerit qͥcqͥd petierit ilico ſe daturum polliceat̉ Heſter. iij. Letificat v̓o hoīes ob doctrinā ſalutiferā quā bibūt. obliuiſcunt̉ egeſtatis ſue ⁊ pauꝑtatꝭ. vt notat̉ Prouer. iij. Bibito em̄ modeſte hͦ vino/ toti terris deſpectꝭ in celū rapiunt̉ leticie. Alia cā eſt. nā ſpūal̓ aīe morbos atqꝫ vulnera/ vinū hͦ doctrine ſctē curat. quō ſanaſſe legit̉ ꝑ vini ſuꝑīfuſionē ſamaritanū hoīeꝫ qͥ deſcēdēs de hierl̓m in hiericho īcidit in latrōes Lu ce. x. Hoc vinū ē ſinceꝝ ſubtile actꝑatiſſi mū. qd̓ ip̄aꝫ dn̄i ſabaoth vineā/ eccl̓iam .ſ. hactenꝰ aluit ⁊ qͦ potata ac nutrita intantū adeo robur vitēqꝫ p̄celſam excreuit magni tudine. Hāc vinea viri olī eccl̓iaſtici ſolaꝫ colebāt. hāc amabāt. in hac exercebantur. Sꝫ heu qͣlit̓ ⁊ qͣꝫ mutata reꝝ facies qͣꝫ ad uerſo ſidere. īmo qͣꝫ ꝑuerſo ſcelere in ꝯͣrium ꝟſa ſunt oīa. Que dudū ſola viris ſūmis ī honore erat. nunc ab hoīuꝫ infimis habet̉ ꝯtēptui. ⁊ iā apd̓ nōnullos (qͦs magnꝰ ille e celo deꝰ male ꝑdat) infame ⁊ dedecoꝝ no men ē. ⁊ florētē eiꝰ odorē quēadmodū vene nifera aīalia ferre neq̄ūt ⁊ raros eiꝰ cultores ridēt ⁊ in fabuloſum ſuū v̓tūt iocum. Cur ita? Eo .ſ. ꝙ nudi ac īopes eis videant̉. nec īfames diuitias hn̄t/ mal̓ artibꝰ/ fraude do lo rapīaqꝫ cōqͥſitas. ꝙ inſuꝑ bn̄ficijs carēt q̄ taliū īportunitas. ne dicaꝫ indigniſſima ꝑuerſitas/ ſurripit ⁊ extorquet. Hīc vinea ip̄a ſapīe raris colonis excolitur. ¶ Atuero creberrimis viticol̓ mūdane ac dyabolice ſapīe vites frequētant̉ ⁊ obſtrepūt. qͣꝝ vinū groſſum ē rude indigeſtū ac turbulentuꝫ ⁊ optimus illoꝝ effectuū opifex. de quibꝰ. ij. Eſdre. iij. habet̉ ꝙ vinū ſeducit mentē ⁊ hͦ ꝑ errorē. oīa ꝑ talenta facit loqͥ ꝑ p̄ſumptio nem. ⁊ nō meminerūt hoīes cū biberint a miciciā neqꝫ fraternitatē. ob inſatīabilē a uaricie cupiditatē. ſumere facit gladios li tiū. ſuſcitat tuml̓tus diſceptationū. turbat oculos rōnis. bleſa reddit ora ꝑ doloſuꝫ fi ctūqꝫ mendaciū. efferaciſſimaſqꝫ libidīes gignit ⁊ nihil ē qd̓ ſpernere. qd̓ audere. qd̓ attēptare nō iubeat. int̓ hec currūt tp̄s ſuū lucri ſpe turpiſſimi. ¶ Sꝫ qͥd opus ē tene 7 ras mordaci radere ferro auricl̓as. vt Sa L In ſeptuageſima. XLVII tyricujs ait? Hec antiqͣ iā q̄rela eſt ⁊ nō taꝫ exaggerāda v̓bis / qͣꝫ ab oīpotēti deo ſeue riſſime vlciſcenda. Idcirco ad vineā ſapīe redeamꝰ qͣ nil pulchrius ſol vidit. nil crea uit natura venuſtius. nil qd̓ eccl̓e rectoribꝰ magꝭ cōgruat. vſqꝫ adeo vt p̄cipiat eis Pe trus apl̓s ꝙ ſint ꝑati ſꝑ ad ſatiſfactiōeꝫ oī poſcēti eos rōnē de ea q̄ ē in eis fide. i. Pe. iij. Illd̓ infimis ꝯſiliū ē. p̄latis aūt neceſſa riū ad ſalutē p̄ceptū. Quāti ſunt qͥ facere il lud ſciāt ex raritate theologoꝝ qͦs ſolos hͦ ſcire ꝯtingit/ ꝑpēdi pōt. ¶ Hꝫ ꝟ̓o (vt vites cetere) vinea hͨ ſua ſuꝑflua eā idcirco puta re ⁊ expurgare neceſſe ē. Hꝫ ſarmēta falſita tū ac hereſuꝫ/ q̄ falſe vitatꝭ reſcīdere cōueīt ⁊ iuſtis ꝯcremare incēdijs. Eiuſmodi ſar menta myſtice ſunt illa q̄ Paulꝰ naufragio liberatꝰ apd̓ mitilenā inſulā ꝯgregauit/ ⁊ ī ignem miſit ex qͥbꝰ ꝓceſſit vipera q̄ ſuā arri puit manū. ſꝫ in pirā illeſus eā excuſſit. ptꝫ Act̉. vl. Uetꝰ hec hyſtoria ſi ad tp̄s pn̄s re ferat̉/ inueniemꝰ viperā hāc eſſe illū ꝑiurū trāſfugā nō niſi in malo notiſſimū. cuius nomē nō ſit in ore hoīum. qͥ vt vipera ſolet ꝓpriā nuꝑ in mr̄eꝫ. īmo ⁊ ī mr̄es eccl̓aꝫ. v. nitatē. pacē ac ordinē ſuū ſeuire p̄ſumpſit. ⁊ qͥ ex aridis erroꝝ ſuoꝝ ſarmētis egreſſus pauli manibꝰ īheſit dū ad eiꝰ dicta īprobo morſu pēdere. dūqꝫ in ip̄m ſui erroris vir reijcere ſatagit dicēſ. aut paulū maledixiſſe aut ſe bn̄. Sꝫ o eqͥſſime reꝝ arbiter ecce ſa mēta merito reſciſa ac āputata. Cur ignis deeſt? Ecce ſuꝑflua vitis. cur ceſſant incen dia? Quouſqꝫ vipera pauli manibꝰ neqͥter pendēs qͦuſqꝫ excuſſa nō decidis? Sꝫ de cides volēs aūt nolēs niſi fallor in rogū p̄ cipitaberis tēꝑale vel et̓nū. Ibi te linquēs niſi redeas ad vlteriora ꝓgredior. ¶ Ita ob ſeruādū ē circa vineā hac ſapīe. ne in eā ia ciant̉ extrema ⁊ adulterina q̄rūdā ſcīaꝝ ſe mina iuxta dei p̄ceptuꝫ. Deūt̓. xxij. Uinea inqͥt altero ſemine nō ſeminet̉. ¶ Uitāde qͦꝫ ſūt ⁊ explodēde aranee. q̄ ip̄i minerue (qua ſapīe deā fingūt) iō inuiſe acodioſe ferunt̉/ ꝙ in ſubtiliſſimoꝝ ſꝫ fragiliū filoꝝ ꝯtexiōe ſeip̄as euiſcerāt. Debēt at ſolida eſſe ⁊ for tia ſapīe documenta. nec tā caſſe ſubtilitati qͣꝫ plane ꝟitati deẜuiētia. Nec ob aliud em̄ Catho magnꝰ/ expelli voluit ab vrbe car neadē/ qͣꝫ ꝙ ſophiſtice ſubtilitati plꝰ eqͦ de ditus/ ꝟitatē aut obuoluere/ aut offuſcare videret̉. Et talia qͣꝫqͣꝫ oꝑoſa ſint ⁊ difficul tatis pl̓imū hn̄tia. nō ideo ſcrutari ꝯuenit in tāta tꝑis egeſtate/ cū alie tot occupatio nes ſe offerāt tractari digniores. Multaꝫ operā dedit/ qui homeri iliada/ tā tenui in mēbrana ⁊ exigua lr̄a ſcpͥſit/ vt in nūcꝭ par ue nucleo totā includeret. Iteꝫ callicrates dū in magnitudine ꝓpͥa ex ebore formicas effigeat Nec minꝰ mirmichrides qͥ qͣdrigā eburneā adeo paruā fabricauit/ vt a muſce alis regeret̉. ⁊ nauī quā apicula pinꝰ abſcō deret. Eſto hͦ admirāda ſint. īutilia tn̄ ſunt nec modeſti hoīeꝫ ingenij detētura. Plꝰ eqͥ dē ꝓdeſſe qͣꝫ admirari ſtudēdū ē Et iſta ſtu dere curet. qͥ ſapīe vineā colēdā ſuſceꝑit. vt nec īutiliū ⁊ ſuꝑuacuoꝝ ꝑſcrutatōe fruſtra ſetorq̄at. nec in his acumē ſui obtūdat īge nij. ¶ Sūmoꝑe ad extremū relegande ſunt I diſcurſatōes ⁊ deſideria mētis vaga. Imi tāduſqꝫ in hͦ ē iudas. qͥ vt legit̉ Gen̄. xlix. al. ligauit aſinā ſuā ad vitem. Aſina nr̄a/ caro nr̄a eſt. aut aīalio appetitus. hebes inerſqꝫ Que aſina ad ſapīe vitē colligat̉. ꝑ p̄rupta ꝑ īculta ve petroſa ⁊ aſꝑa malaꝝ cupidinū. deuia nō linquit̉ euagari. nec ſeſſore ſuuꝫ qͥ eſt ſpūs nr̄/ qͣ nō lꝫ īuehit aūt īpellit. ¶ Hac aūt aſella/ fortibꝰ diſciplīe vincul̓ aſtricta ⁊ domita liber ſpūs ſe intrat ſe ſpectat. ⁊ ſue dignitatꝭ ꝯſciꝰ/ aſſurgit alacer. leues ꝯtem platōis alas aꝑtat. ⁊ cādidiſſimis bonorū affectuū plumis īduit̉. aera p̄teruolat. ⁊ ex alto exoſas t̓ras deſpiciens/ ſidereos petit tractꝰ ⁊ ſup̄mū celi v̓ticē ſcādit. ibi gl̓ioſuꝫ mūdi ꝯditorē redēptorēqꝫ ſuū/ ac ethereos incolas videt admirat̉ ſtupet. ⁊ eoꝝ famili ariſſima collocutōe recreat̉. ¶ Iſti nāqꝫ ſūt vt ozias (qͥ vidēs deū īterp̄tat̉) qͥ vineas ſu as habuit in mōtibꝰ. īmo ī ſublimiori mō tibꝰ omībꝰ celo. ꝓut habet̉. ij. Paral̓. xxvi. Edocet̉ ibidē pleniſſime ip̄e ſpūs de vince ſue cultura. qͥd inſerendū. qͥd ve reſcinden dū ē. ⁊ qͥd mercedis recipiēdū. ¶ Introdu cit̉ interī in cellā charitatꝭ vinaria ⁊ vīo de uotōis potat̉ qͦ īebriatꝰ iā ſe nō capit in ſe. Uiuit nāqꝫ vbi totꝰ amor ſuꝰ ē. Ubi aūt a mor/ ibi ⁊ cor. vbi ꝟo cor ibi vitā eē neceſſe eſt. Qd̓ ille terciū in celū raptꝰ īnuēs. Nr̄a inqͥt ꝯuerſatio in cel̓ ē. Hoc de viris ſapīe deditis maxīe dictū crediderim. ¶ Interea apd̓ ip̄m ſpm̄ oīs mortaliū ſubit obliuio n̄ terrenoꝝ cura ſurrepit. Et ſi v̓bis rigidi il liꝰ Ipoliti apd̓ tragedicū Senecā vtimur Nō illū amare mētꝭ īflāmat furor Nō aura ppl̓i ⁊ vulgꝰ īfidū bonis. Nō peſtilēs īui dia ī materia. n̄ fragil̓ fauor. Nō ille regno hH 2 Sermo factus in die ſeruit aut regno īminēſ. Uanoſqꝫ honores ſequit̉. aut fluxas opes. Spei metuſqꝫ lib̓ non ſcelera ppl̓oſas inter vrbes ſita No uit nec oīs ꝯſciꝰ ſtrepitꝰ pauet. aut v̓ba fin git mille. aut q̄rit tegidures colūnis. Sꝫ rure vacuo potit̉. ⁊ aperto ethere mō cuiꝰ er rat. Ethera ac luceꝫ petit/ ⁊ teſte celo viuit. ¶ Quādiſpar ⁊ qͣꝫ diſſil̓is hec vita ē illi cu ius idē Seneca memīt tragedia. pꝫ Act̉. ij. Ille inqͥt ſuꝑbos aditus regū. Duraſqꝫ fo res expers ſomni/ Colit. ac nullo fine bea tas. Cōponit opes gazis inhiās. Et ꝯge ſto pauꝑ in auro. Illū ppl̓i fauor attonitū fluctuqꝫ magꝭ mobile vulgꝰ aura tumidū/ voluit īani h̓ clamoſi rabioſa fori iurgia vē dēs īprobꝰ iras ⁊ v̓ba locat. Hec ille. ¶ Nō poterāt duplicis vite/ t̓rene ⁊ ſpūal̓ aduerſi mores deſcribi ꝓprius/ ſꝫ nec fideliꝰ dici. ¶ Id v̓o totū ad illd̓ redit qd̓ de ſcd̓aꝝ vi neaꝝ cultoribꝰ nuꝑ exp̄ſſum eſt. qͦꝝ ibi ſunt mūdani ac beſtiales viri. qͦs in vineā ſuaꝫ mittit t̓rena ac dyabolica ſapīa. Primi aūt ſunt ſpūales homīes. qͦs vera ſapientia q̄ xp̄s ē elegit ꝑ gr̄aꝫ. ⁊ miſit illos in vineā ſu am. q̄ fuerunt v̓ba a pͥncipio ꝓpoſita. Ubi corrn̄dent̓ ad dicta cernere lꝫ ꝙ ip̄a ſapīa artis doctos ꝯſpectat. auctoritatē ſummi niſtrat. qꝛ miſit illos. Hec inertes nō rece ptat. laboratores puros optat illos oꝑari os. Sibi ſoli nō laborat/ ſꝫ ſingulos curat in vineā ſuā. De pͥmo miſit illos p̄dicare re gnū dei. Math̓. x. Ad miſſionē auctoritas refert̉. ad p̄dicatōneꝫ v̓o ſcīa. ⁊ idē habetur Math̓. iij. ⁊ Lu. i. De ſcd̓o Eccl̓. ix. Quic qͥd pōt manꝰ tua īceſſant̓ oꝑare ꝯͣ ignauiā. Et Eccl̓i. xxiiij. inqͥt ip̄a ſapīa. Qui oꝑant̉ in me n̄ peccabūt. Ecce puritatē. Iō Hie ro. Ama ſcīaꝫ ſcripturaꝝ ⁊ carnis vicia nō amabis. Pro tercio. Eccl̓i. xxxiij. ait ih̓s fi lius ſyrach. Quaſi qͥ vīdemiat repleui tor cular. qm̄ nō mihi ſoli laboraui/ ſꝫ oībꝰ exqͥ rentibꝰ diſciplinā. Pro tribꝰ ſimul in typo fortis mulier habet̉. Prouer. vl. De fructu manuū ſuaꝝ plātauit vineā. In plantatōe notat̉ ars ⁊ doctrina. In fructu manuum/ oꝑatio btā. In vinea vbertas opulēta. Ut ei tribuat̉ illud Can̄. vij. Ubera tua ſic̄ bo trus vinee ⁊ guttur vinū optimū. In hoc or̄onis huiꝰ tercie finē ſtatuo. ¶ Nūc aūt li bet ijſdē v̓bis qͥbꝰ rhetoricā ſuā Areſto. fi nit/ collatōeꝫ termīare. Itaqꝫ dixi. audiſtis tenetꝭ. iudicate. Dixi. ſꝫ rudit̉. Audiſtis be nignit̉. Tenete fidelit̓. Et iudicate ſalubri ter. vt certā vr̄aꝫ vocatiōeꝫ faciatis. i. Pe. i. ⁊ ſitis iugit̓ ſic̄ vitis abundans in lateribꝰ domꝰ dn̄i. vt deniqꝫ vob̓ ꝓpinet vinū et̓ne iocūditatis ille qͥ vitis vera ē dn̄s nr̄ ieſus xp̄s qͥ ē bn̄dictus in ſecl̓a ſcl̓oꝝ. Amen. Sequit̉ ſermo d̓ cō ceptōe bte v̓ginis marie qͥ aſcribit̉ eidē Cā cellario. ſꝫ ſuus eſſe nō apparet. Ota pulcra es amica mea. L ⁊ macula nō eſt in te. Can̄. iiij. Magr̄i mei venerādi ⁊ pr̄es dilectiſſimi/ vt gra tia almi ſpūſſctī in nos ve ¶ lit redūdare Mariā plenā gr̄a/ ſic habeo inuocare. Aue v̓go fons gr̄e tota gͣtioſa. tota pulchra facie. virgoqꝫ for moſa. ſola ſine ſcabie/ maculaqꝫ roſa. ¶ To ta pulchra es amica ⁊c̄. Magr̄i mei reuerē didū q̄ro mentalit̓ huius verbi gloſam. re perio beatā virginē apud deū hominē cre atā formoſam. Nā in ſup̄mo cardine quō dam ſub imagine fuit feſtū celebratū cum multo ſolēnio gͣto ꝯtubernio. qd̓ laudat ce tus fatū. Scandūt ex hac nebula. v̓gines ſine macula. fuit feſtū diſputatū. Conclu ſum ē ⁊ terminatū ꝙ amica regi data. tota pulchra ē creata. nunqͣꝫ qͦꝫ maculata. ſic fu it ſentētiatū. ¶ Ecce mgri mei qͣꝫ feſtiuitas ſolēnis/ qͣꝫ grata/ qͣꝫ pennis. tota pulchra. Quedā lis ſuꝑ dilecta. ſuꝑ re nunqͣꝫ negle cta. qꝛ amica meaꝫ Rn̄ſio qͣꝫ gaudioſa ⁊ ſen tentia qͣꝫ famoſa/ macula nō ē in te ¶ Iuxta hec tria nr̄a ꝯſideratio. tractatu triplici eſt partita. Primꝰ tractatus dicet feſtiuitateꝫ tā ſolennē. tā gratā. tā ꝑenneꝫ. Iuxta pͥmū tota pulchra. Scd̓s tractatus docet de li te ſuꝑ dilecta. ſuꝑ re nunqͣꝫ neglecta. Iuxta ſcd̓m amica mea. Tercius tractatus dicet rn̄ſionē gaudioſam ad ſnīaꝫ tam famoſam macula nō eſt in te. Uantū ad pͥmū tractatū nr̄e cō ſideratōis q̄ notat feſtiuitatē ſo lennē ⁊c̄. Eſt magr̄i mei deuote ſpeculandū fuiſſe feſtū ſolenne. de qͦ ꝓph̓a Zach̓. vlti. loquit̉ in hec verba. Percutiet dn̄s omnes gētes q̄ nō aſcēdūt ad celebrandū feſtū tabernaculoꝝ. In qͦ fe ſto. Primo tabernaculū ſtellare dat mūdo ſolenniū. Secūdo tabernaculū ſolare dat mūdo ſolaciū. Tercio tabernaculuꝫ regale dat mūdo ſpectaculū. Quarto tabernacu lum diuīale dat mūdo ſcrutiniū. ¶ Primo L Conceptionis Marie XLVII nāqꝫ Marie caro in hoc feſto fuit vt ſtella formata. Ecce pͥmū tabernaculuꝫ. Scd̓o in hoc feſto Marie aīa vt ſol creata. Ecce ſcd̓m tabernaculum. Tercio in hͦ feſto fuit Maria tota ſuꝑ naturā dotata. Ecce terci um tabernaculū. Quarto in hoc feſto fuit Maria tota ex gratijs vallata. Ecce quar tum tabernaculū. ¶ In hoc nēpe feſto in ſu premo cardine ſub imagīe celebrato. viſus eſt olim rex ille de qͦ Hiere. iiij. Quis nō ti mebit te o rex gentiū. tuū eſt em̄ decus īter cūctos ſapientes gentiū ⁊ in vniuerſis re gnis eoꝝ nullus ē ſil̓is tibi. Hic rex altiſſi mus viſus ē olim formare ſibi tabernacu lum .ſ. Marie carnem/ in mūdicia ſtellari. Numeri. xxiiij. Uiſus ē ſibi formare tabe naculū .ſ. Marie carnē. ſine languore loca li. Prouerbioꝝ vlt̓. Uiſus ē ſibi formare ta bernaculū .ſ. Marie carnē ſine lege carnali Auguſtinus in ẜmōe. ¶ Ad hāc nēpe viſio nem ꝯſidero huius vie tres ſapiētes in ſpū eleuatos. ¶ Ecce pͥmus de lege nature Ba laā filius Beor in quandā viſionē eleuat̉ vidit mulierē ẜm carnē formari in mundi cia ſtellari. Oriet̉ inqͥt ſtella ex Iacob ⁊ cō ſurget v̓ga de iſrael .ſ. Maria ẜm carnē. pꝫ Numeri. xxiiij. cū ibi notatis. ¶ Poſt hͨ de lege ſcpͥta ſapiētiſſimus Salomō in quā dam viſionē imaginariā eleuatus. vidit ꝓ cul mulierē fortē Mariā .ſ. ẜm carnem for mari. ſꝫ fortitudo ⁊ decor indumentū eius ſcꝫ carnis ſine lāguore nature. Prouerb̓. vl ti. Poſt hec de lege gr̄e btūs Auguſtinus in qͦddā lumē viuificū eleuatus vidit ma trem dei formari ẜm carnē. ꝓrupit in hec ꝟ ba. Quis potuit in hmōi aīa vel carne lo cus eſſe vicioꝝ. qn̄ ad celi vicē ꝯtinētis oīa dn̄i templū ē effecta. Hec eſt reuera illa do mus dei de qͣ ꝑ Salomonē dr̄. Sapiētia edificauit ſibi domū. excidit colūnas ſeptē Nāqꝫ v̓ginalis huius domus colūnis ful cita ē/ qꝛ venerāda hec mr̄ dn̄i. ſeptē ſpūſſā cti donis dotata fuit. quā talē vtiqꝫ et̓na ſa piētia edificauit vt digna oīno eſſet ex qua ip̄e carnē aſſumeret in ineſtimabile p̄ciū ſa lutis hūane. Quid dignius hac v̓gine. qͥd ſanctius in hūani generis ſerie potuerit ex oriri? Hec Auguſtinꝰ in ẜmōe. Igit̉ nūqͣꝫ fuit in carne Marie locus vel radix vicio rū. vt vult Auguſtinus. Quare videt̉ aliqͥ bus ꝙ nunqͣꝫ in eiꝰ carne fuit lāguor natu re vel lex mēbroꝝ. vel fomes pctī. vl̓ dn̄iuꝫ politicū volūtatis ad ſenſum. ſꝫ dn̄iuꝫ deſpoticū ſicuti in ſtatu pͥme innocētie. caro qꝫ mūdiſſima a pͥncipio ſui. ⁊ tabernaculū altiſſimi dei filio p̄paratū. Et hoc ē pͥmuꝫ tabernaculoꝝ qd̓ hodierna feſtiuitas ſolē nizat. Et ſic pꝫ qͣliter tabernaculuꝫ ſtellare dat mūdo ſolenniū. ¶ Scd̓o dico ꝙ taber ⁊ naculū ſolare dat mundo ſolaciū. Nā ſcd̓o ordine tēpoꝝ p̄fatus rex ſub illa viſiōe ima ginaria viſus ē ſibi formare aliud taberna culū ad modū inebriātis ꝯtubernij ꝑ amo rem .ſ. aīam Marie a ſui pͥncipio vt radijs ſolaribꝰ mūdiſſimis fulgētē. quā vidēs au gmētata natura in lumine gl̓ie. feſto gaudi oſo in creatōis pͥncipio eā ꝯſidero decāta re. Pulchritudo eius ē vt ſpēs celi in viſio ne gl̓ie. Eccl̓i. xliij. Aſpectus eius vt ſol in exitu vas plenū gr̄e. Ibidē Hec vas caſtro rum lux. in excelſis ordinata acie. Ibidem Uide arcū celi. bn̄dic factorē potentem cū rie. Ibidē. Cādore huius admirabit̉ ocu lus tumēs in glacie. Ibidē. Ad qͦs cātus nō nullos viatores qͣdam luce imaginaria ꝯſidero in ſpū eleuatos. ¶ Ad hāc forme vi ſionem eleuatus ē ſub lege nature ſanctus vir Iob cū vidit ſolē fulgere qͦ ad aīaꝫ Ma rie. ⁊ lunā incedentē clare qͦ ad eius carneꝫ ⁊ letatū ē cor eius in abſcōdito. patet Iob xxxi. cū ſuis notatis. Nā ille vſqꝫ ad fidem mediatoris xp̄i ponit̉ eleuatus. pꝫ ſupͣ. xix. Ad hanc viſionē de lege ſcripta ponūt nō nulli altius eleuatū .ſ. intellectualit̓ ſanctuꝫ regē Dauid. cū vidit ſpōſum in ſole pone re tabernaculū ſuū. ⁊ cū ſole aīe. carnē viue re Marie. Pſal. xiiij. cum ibi notatis. Ad hāc viſionē de lege gr̄e btūs Ambroſius ē aſſumptus. qͥ vidēs Marie aīaꝫ a ſui pͥnci pio p̄ẜuatōe redemptā ait. Nec miꝝ ſi do minus redēpturus mundū. oꝑatiōeꝫ ſuaꝫ inchoauit a Maria. vt ꝑ quā ſalus oībꝰ pa rabat̉. eidē pͥmo fructuꝫ ſalutis hauriret ex pignore. Quid em̄ nobilius dei mr̄e. quid ſplēdidius ea quā ſplendor elegit. Ut d̓ ce teris eius v̓tutibꝰ taceā. v̓go erat nō ſolum corꝑe ſꝫ ⁊ mēte. Hec Ambro. ſuꝑ Luc̄. Et in li. de ſctā v̓ginitate. Sicut pꝫ ex viſione ſctī Ambro. nō fuit a caſu eleuata ſꝫ p̄ẜua ta. al̓s non v̓go mēte ſi pctō corrupta. Et ſic pꝫ qͣliter tabernaculū ſolare dat mundo ſolaciū. ¶ Tercio dixi ꝙ tabernaculū rega le dat mūdo ſpectaculū. Nā in tercio ordīe nature. ſub illa viſiōe imaginaria. p̄fatꝰ rex viſus ē formare ſibi aliud tabernaculū ad modū regalis triclinij ꝓ lectulo Salomo hH 3 Sermo factus in die nis .ſ. Mariā ſub natura dotatā cū vnitus eſt ſol ſtelle .ſ. aīa v̓ginis ſue carni. In cuiꝰ vniōe qͣs natura angelica ꝓtulit laudes ex terrenis ſumit̉ argumentū. Cū Ouidius Naſo exiſtēs in inſula pōti. ad viſionē hu ius tabernaculi aliqͣlit̓ eleuatus de hac vir gine in li. iij. de vetula ꝓrupit in hec verba. Mūda qͥdē magni animi. magniqꝫ decō ris. Pluris honeſtatis. Et ecce Albuma zar ſub enigmate. ⁊ in illiſnebul̓ exiſtēs ad viſionē huius tabernaculi aliqͣlit̓ ē aſſum ptus ip̄o teſte li. vi. maioris introductorij. Et iteꝝ exn̄te Sibilla. Uirgilius maro in curopa ad viſionē huius tercij tabernacu li ē eleuatus ip̄o teſte in Bucol̓. Egloga qͣt ta. Ultīa cunei iā venit carmīs etas. Iā re dit ⁊ v̓go ⁊c̄. Qualit̓ Hiero. in Roma exi ſtens altiori lumīe eleuatus hͦ tabernaculū ꝟgineū ꝯtemplās dicebat. Quid nob̓ tan tilli. qͥd actiōe puſilli. qͥd ineiꝰ laudibꝰ refe ramus. cū ⁊ ſi oīuꝫ nr̄m mēbra v̓terent̉ in linguas eā laudare ſufficeret nullus. Alti or em̄ celo ē de qͣ loqͥ nitimur. abyſſo ꝓfun dior. cui laudes dicere conamur. Si celuꝫ inqͥt te vocē/ altior es. Si mr̄eꝫ gētiū/ p̄ cel lis. Si formā dei te appellē digna exiſtis. Si dn̄aꝫ angeloꝝ/ digna eſſe ꝓbarꝭ. Quid ergo digne de te dicā? Hec Hiero. in ẜmo ne. Sic pꝫ qͣlit̓ tabernaculū regale dat mū do ſpectaculū. ¶ Quarto dico ꝙ tab̓ nacu lū diuinaledat mūdo ſcrutiniū. Nā quar to ordīe nature/ p̄fatus rex viſus ē ſibi for mare aliud tabernaculū ad modū ſacrarij ſpūalis. Nō qͥdē aliud qͦ ad rōnē eſſentialē ſꝫ aliud qͦ ad rōnē moralē .ſ. totā Mariam in pͥncipio ſui alit̓ ſe hn̄tē ſub magnitudīe gr̄aꝝ qͣꝫ pͥus ordīe cauſe ſub altitudīe natu re. In cuius gͣtioſo ꝓgreſſu ip̄e rex eā talit̓ ꝯmēdabat. Ecce tu pulchra es amica mea ecce tu pulchra. Can̄. i. Sic̄ liliū inter ſpi nas. īfra. c. ſe. Oculi tui ſic̄ colūbaꝝ. eodeꝫ ca. Sic̄ vitta coccinea labia tua. ⁊ eloquiū tuū dulce. īfra. e. c. Naſus tuus ſic̄ turris li bani q̄ reſpicit damaſcū. īfra. c. vij. Colluꝫ tuū ſic̄ turris eburnea. Ibidem. Quā pul chri ſunt greſſus tui in calciamētꝭ. filia pͥn cipis in calciamētis .ſ. carnis. sͣ. eodem cū ibi notatis. Statura tua aſſil̓ata ē palme. ⁊ vbera tua botris. Ibidē. Tota pulchra es ⁊c̄. vbi thema. Sic eam eiꝰ cātor ille rex altiſſimꝰ cōmēdabat. ¶ Quas laudes audi ens in ſpū ille ſapiētiſſimꝰ Salomō vidēſ qꝫ ſub lumīe illud qͣrtū tab̓naculū hāc ꝟ̓gi nē gl̓ioſam q̄rebat de ea. Que ē iſta q̄ ꝓgre dit̉ qͣſi aurora ꝯſurgēs. qͦ ad totā in natura libꝰ. Pulchra vt luna qͦ ad carnē. Electa vt ſol qͦ ad aīaꝫ. terribil̓ vt caſtroꝝ acies ordīa ta qͦ ad tota in gͣtuitis. Can̄. vi. ¶ Et cū nul lus ſibi rn̄deret. iteꝝ atqꝫ iteꝝ q̄reret. Que ē iſta. vt. sͣ. Can̄. iij. Et īfra. tādē naturā āge licā ad q̄ſtiones p̄fatas ꝯſidero rn̄diſſe. hē ſtella maris. vite via. porta ſalutis. Regu la iuſticie. limes pietatis. origo v̓tutis. ve nie mr̄. thalamuſqꝫ pudoris. Ortus ꝯclu ſus. fons ſignatus. oliua fructificās. cedrꝰ redolēs. ꝑadiſus amenꝰ. Uirgula pigmē ti. vinaria cella liqͦre Predita diuīo nectar celeſte ꝓpinās. Neſcia ſpineti florens roſa neſcia culpe. gr̄e fons. expers limi. lux nubi la pellēs. Spes miſeris. medicīa reis. tute la btīs. Proſcriptis reditus errāti ſemita cecis. Lumen deiectis reqͥes pauſatio feſ ſis. Hec Alanus in anticlaudiano. Hac ergo vnſionem audiēs petrꝰ comeſtor/ prupit in hec v̓ba. Si fieri poſſet ꝙ arene puluis ⁊ vnde. Undaꝝ gutte. roſe. gēme. lilia. flāme. Ethera celicole. nix grādo ſexus vterqꝫ. Uētoꝝ pēne. volucꝝ pecudū genus omne Siluaꝝ rami. frōdes auiū qͦꝫ penne. Ros gramē ſtelle piſcis anguīs ariſte. Et lapides. mōtes cōualles t̓ra dracones. Līgue cūcte forēt. mīme dep̄mere poſſent Que ſis vel qͣꝫta. v̓go regina Maria. Que tua ſit pietas. nec lr̄a nec dabit etas. ¶ Ergo ⁊ frēs chariſſimi aſcendite vos in ſpū ⁊ videbitꝭ Mariā abſqꝫ pari pulchrā. abſqꝫ fari. qꝛ tota pulchra. Maria amoro ſam. valde gͣtioſaꝫ. qꝛ amica mea. Mariaꝫ in ꝯceptū abſqꝫ oī defectu. qꝛ macula nō ē in te. ¶ Uidete gͦ mariā ſine culpa qͦ ad mē tē. qͦ ad carnē. qͦ ad dētem. qꝛ tota pulchra. Uidete mariā p̄ꝑatā ſuo nato iā dotatā qꝛ amica mea. Uidete mariā ſine pctō origīa li. abſqꝫ fato. qꝛ macula non eſt in te. Ergo dic gens phariſea. Tota pulchra es amica mea nec eſt in te macula. que fuerūt thema tis verba. Sequit̉ ſcd̓s tracta tus nr̄e ꝯſideratōis qͥ notat de lite ſuꝑ deli cta. ſuꝑ renūqͣꝫ neglecta. cū ſit amica mea. Ubi ē deuote ſpeculādū in hͦ feſto fuiſſe qͣꝫ dā litē. de qͣ monet ſapiēs Eccl̓i. iiij. dicēs. Nō ꝯtēdas cū hoīe locuplete. ne forte ꝯͣ te Conceptionis Marie XLVII ꝯſtituat litē. In qua lite pͥmo actor pn̄tat̉. Scd̓o cauſa ꝓpalat̉. Tercio reus ꝯnotat̉. Quarto cā diſputat̉ ¶ Prīo nāqꝫ in lite hu ius feſti tabernaculoꝝ regis/ actor pn̄tat̉ .ſ. octo vetule q̨̄ ſepe ad hͦ feſtuꝫ ſcādūt ex hac nebula furibūde. Prīa vocat̉ lr̄a occidens Scd̓a rō litigioſa. Tercia ſpēs ſophiſtica Quarta ſuꝑficies cāonū. Quīta apparen tia legis. Sexta falſa matheſis. Septima falſa poeẜ. Octaua ſuſpitio heretica ¶ Aſcē dūt ad hͦ feſtū octo vetule. Lr̄a occidēs in vultū iā rugata. Rō litigioſa rixis comita ta. Spēs ſophiſtica fallacijs armata. Su perficies cāonū penitꝰ inflata. Apparentia legis/ apparēs aduocata. Falſa matheẜ ex geſtis diffamata. Falſa poeẜ apparent̓ ad ornata. Suſpitio heretica tremes antiqͣta ¶ Cū his vetulis aſcēdit ad hͦ feſtū Lis gͣ uis. ira furēs. odiū īmortale. pennis rācor. īhumanꝰ ſtrepitus. ꝯgreſſio dira. Queſtio difficil̓ quā nulla ſolutio ſedat. Iuxta Na ſonē. ij. de vetula. Sicqꝫ pꝫ qͣlit̓ in hac lite actor pn̄tat̉. ¶ Prīa gͦ vetula .ſ. lr̄a occidens in illa viſiōe imagīaria fricādo vultū. ſcal pēdo caput in regis pn̄tia loquit̉ in hec ꝟ ba. Iuſtus qͥdē es dn̄e ſi diſputē tecū verū tn̄ loqͣr ad te. vt ſcribit̉ hiere. xij. Ecce aſtat regīa a dextris tuis ī veſtitu d̓aurato. Psͣ. xliiij. Que tn̄ fuit in originali pctō ꝯcepta. Argu. sͣ. Psͣ. lij. cū ibi notatis. Nā oēs de clinauerūt ſil̓ inutiles facti ſunt ⁊c̄. vſqꝫ ad vnū .ſ. xp̄m ẜm glo. gͦ regina fuit inutilis. ⁊ aliqn̄ declinauit. Nec miꝝ. qꝛ nō iuſtifica bit̉ in ꝯſpectu tuo omīs viuēs. Infra psͣ. cxlij. Suꝑ hͦ ſapientiſſimus Salomo lu ſtranit vniuerſa. ⁊ viꝝ de mille vnū repꝑit. Mulierē ex oībꝰ nō īuenit. Eccl̓i. vij. Qd̓ ꝯfirmat apl̓s Ro. iij. Oēs in adā peccaue rūt ⁊ egēt gr̄a dei. Et de hͦ infra. c. v. Sic̄ ꝑ vnū hoīeꝫ pctm̄ intrauit in qͦ oēs peccaue rūt. Et Eph̓. ij. Eramꝰ natura filij ire. glo. Augꝰ. In hac ira oīs hō naſcit̉. Un̄ pꝫ iu ſtiſſime iudex ꝙ Maria fuit in pctō origi nali ꝯcepta. ⁊ ꝑ ꝯſequēs feſtū de eius ꝯce ptōe celebrari nō dꝫ. ¶ Scd̓o ſurgit ſcd̓a ve tula .ſ. ratio litigioſa dicēs ſe velle hͦ ꝓbare euidēti rōne. Qm̄ Maria fuit redēpta a fi lio ſuo. ſꝫ nō niſi a captiuitate ⁊ pctō. gͦ con traxit aliqd̓ pctm̄. Scd̓o Maria habuit fomitē. ſꝫ fomēs eſt ſeq̄la pctī. gͦ ⁊c̄. Maior pꝫ ī li. iij. di. iij. c. ij. Tercio maria fuit mor tua. ſꝫ mors ē ſeq̄la pctī. gͦ. Quarto Maria fuit mūdata ⁊ ſctīficata. ſꝫ nō niſi a pctō. gͦ. Maior pꝫ li. iij. di. iij. c. iiij. Quinto ſi ma ria fuiſſet mortua an̄ filiū/ iuiſſet ad lymbū patꝝ. ſꝫ nō niſi ꝓpt̓ pctm̄. gͦ. Maior pꝫ. qꝛ ianua celi nō fuiſſet aꝑta niſi ꝑ paſſionē fi lij. di. xiiij. t̓cij. c. fi. Sexto caro xp̄i fuit ob noxia pctō. ſꝫ illa ē rō pctī origīal̓. gͦ. Ma ior pꝫ. iij. di. t̓cij. c. i. Septīo maria fuit de cimata in lūbis Abraē. ſꝫ ideo. qꝛ ī origīali ꝯcepta. gͦ. an̄cedēſ pꝫ. iij. di. t̓cij. Octauo in Maria fuit fames ⁊ ſitis ⁊ multe alie pene ꝯͣcte. ſꝫ iſte ſunt effectus pctī originalis. er go in ea fuit cauſa ¶ Tercio ſurgit tercia ve tula .ſ. ſpēs ſophiſtica dicēs ſe velle hͦ ſubti lit̓ deducere. Solus xp̄s fuit ſine peccato originali ꝯceptus. ⁊ nihil qd̓ nō ē xp̄s fuit ſine pctō. ſꝫ Maria ē aliqͥd qd̓ nō ē xp̄us. gͦ ⁊c̄. Excluſiua pꝫ ꝑ ſctm̄ Augꝰ. ij. li. de bap. paruuloꝝ. Et li. ꝯͣ Iulianū hereticū. Et ſu pra Pſal. xxiiij. Et ꝑ Ambro. ſuꝑ Luc̄. Et ꝑ Hiero. ſuꝑ illuq Pſal. de manu canis v nicā meā. Et ꝑ Grego. li. moral̓. Et ꝑ Da maſ. iiij. ſen. Et ꝑ Anſel. Cur deus hō. Et ꝑ Bern̄. in epl̓a ad cāonicos Lugdunen̄. ¶ Quarto ſurgit qͣrta vetula .ſ. ſuꝑficies ca nonū dicēs hͦ eſſe exp̄ſſum de ꝯſe. di. iiij. c. firmiſſime. ⁊. iij. di. c. ꝓnūciādū. in glo. igit̉ ¶ Quinto ſurgit qͥnta vetula .ſ. apparentia legis clamās. Lex dicit. Si filiuſfamiliaſ extranee ꝑſone/ ſit in adoptiōeꝫ datus. ex hͦ iura ptātis natural̓ minime diſſoluunt̉. in ſti. de adop. ſꝫ hodie. nō obſtāte in Maria adoptōe gͣtioſa. adhuc fuit obligata culpe iure naturali frat̓no. ¶ Sexto ſurgit ſexta vetula .ſ. falſa matheſis dicēs in pͥma facie ſigni v̓ginis/ aſcēdit hec puella. ⁊ in ip̄ius manibꝰ ſunt ſpice ſuſpēſe. ⁊ veſtimēta vetu ſta. teſte Albumazar. vi. li. maioris ītrodu ctorij. Et de hͦ Naſo. iij. de vetula. ſed talia veſtimēta ſignificāt veterē hoīem cū actibꝰ ſuis. gͦ ip̄a induit veterē hoīeꝫ. ¶ Septimo ſurgit ſeptīa vetula dicēs hͦ eſſe notū ꝑ cō munia metra q̄ notat Petrus cretēſis ſuꝑ Can̄. dicens. Nō aliquē potuit ſine culpa gignere mūdus. Solus h̓ xp̄s fuit int̓ mi lia mūdus. ¶ Octauo ⁊ vltimo ſurgit octa ua vetula .ſ. heretica ſuſpitio vl̓ ẜm alios no minat̉ p̄ſumptio temeraria dicēs. Iuſtiſſi me rex dicere ꝙ maria nō ꝯͣxit pctm̄ origīa le. hereticū ē cēſendū. ⁊ exp̄ſſe ꝯͣ fidē. ⁊ ꝑ cō ſequēs oēs ſic tenētes ſunt infideles. Prīo ſic dicere ē ꝯͣ determinatōeꝫ eccl̓ie q̄ appro bat oīa dicta ſctōꝝ patꝝ. in. c. Sancta ro mana. di. xv. in decretis. Sꝫ multi ſancti hH 4 Sermo factus in die dicūt eā in pctō origīali eſſe ꝯceptā. vt An ſelmus. Bern̄. ⁊ ceteri. igit̉. Scd̓o. qꝛ ē ex p̄ſſe ꝯͣ ſacrā ſcripturā. igit̉ heretica. Conſe quētia pꝫ ꝑ Hiero. xxiiij. q. iij. c. hereſes. in decretis. An̄cedens notū ē ex dictis. Ter cio. qꝛ Auguſtinꝰ in li. de fide ad petꝝ poſt ca. firmiſſime. ſic dicit Petro. Si quem ꝯͣ hoc ꝑtinacē cognoueris tanqͣꝫ peſtē fuge ⁊ hereticū abijce. gͦ ⁊c̄. Quarto. qꝛ hͦ feſtuꝫ ſine falſitate fidei dogmatizari nō pōt. gͦ he reticū. ꝯſequētia ptꝫ. ⁊ an̄cedens arguit̉. qꝛ hodierna feſtiuitas nō ē de ꝯceptōne ſemi num. qꝛ ibi libido affuit. nec de ꝯceptū ca nis. qꝛ nec fuit hodie. neqꝫ de creatōne aīe. qꝛ nō fuit hodie. nec ꝯͣ totius eadē rōne. er go iuſtiſſime rex hͦ feſtū nō dꝫ celebrari. Et ſic ptꝫ quō in hac lite cauſa ꝓpalat̉. ¶ Ter cio dico ꝙ in hac lite reus ꝯnotat̉. Nā poſt hec oīa dicta vetulaꝝ locutus ē rex dicens. Hec cauſa vr̄a vt video ꝯͣ reginā eſt de qͣ fe ſtum facimus. Ait pͥma vetula. Nequaqͣꝫ dn̄e mi rex. veritas nō eſt ꝯͣ reginā. Et rex. Quis eſt gͦ reus ꝯͣ quā agitis? Ait pͥma ve tula. Sunt q̄dā puelle viatrices modicuꝫ ſapiētes. Et rex. Audiant̉. Et ecce ſcādūt ad hͦ feſtuꝫ tabernaculoꝝ octo v̓gines via trices verecūde ⁊ timide q̄ in ꝯſpectu om niū celeſtiū admirabiles videbant̉. Prima Uera theologia in vultū gͣtioſa. Secūda. Rō ꝓbabil̓ in geſtū amoroſa. Tercia. Pa tēs autoritas gͣta velut roſa. Quarta. Lex canonica in hītu formoſa. Quinta. Lex ci uilis tota imꝑioſa. Sexta Uera matheſis apud multos p̄cioſa. Septīa. Dulcis po eſis ſuꝑ fauum dulcoroſa. Octaua. Fides pia firma ⁊ radioſa. Iſte octo v̓gines in il la viſiōe imaginaria fecerūt partē in cauſa regine v̓ginū quā iā gͣtiſſime cognouerūt. Et ſic pꝫ qͥs ⁊ qͣlis in hac lite reus ꝯnotat̉. R ¶ Quarto dico ꝙ in hac lite cauſa diſputa tur. Nā poſt hec oīa pͥma v̓go .ſ. vera theo logia cū honeſtate indicibili ī regis pn̄tia loquit̉ in hec v̓ba. Tu aūt dn̄e ſabaoth qͥ iudicas iuſte ⁊ ꝓbas renes ⁊ corda. videaꝫ vltōeꝫ tuā ab eis. Hiere. xli. Tibi em̄ reue laui cauſam meā. īfra. e. c. Ecce aſtitit regi na a dextris tuis in veſtitu deaurato. Pſal. xliiij. Que nunqͣꝫ fuit in originali cōcepta. Argu. in Psͣ. xcij. cū ibi notatis. Domū tu am dn̄e decet ſctītudo in lōgitudine dieꝝ. Nā hec regina ē domuſ tua quā tu edifica ſti ſuꝑ colunas ſeptē ſpūs ſeptiformis. ptꝫ cum ibi notatis ꝑ Augꝰ. Que ab initio ⁊ an̄ ſecula creata ē. ⁊ ꝑ conſequēs in ſtatu initiali pͥmoꝝ parētū. pꝫ Eccl̓i. xxiiij cū ibi notatis. Itē necdū erāt abyſſi .i. pec cata. ⁊ ip̄a iā ꝯcepta erat notat̉ Prouer. iiij Itē hec ē illa ſtella quā vidit Balaā. Nūe ri. xxiiij. Et ſi ſtella/ gͦ a ꝑegrinis imp̄ſſioni bus aliena ⁊ abſtracta. gͦ a pctō origīali p̄ẜ uata. Itē hec ē illa arca de lignis ſethī im utribilibꝰ. ptꝫ Exo. xxvi. cū ibi notatis. gͦ ligna huiꝰ arce v̓ginee fuerūt ab oī putredi ne p̄ẜuata. Itē hec ē mulier illa fortis quaꝫ vidit Salomō cuiꝰ lucerna nō fuit extīcta in nocte pctī. pꝫ Prouerb̓. vlt̓. cū ibi notatꝭ Iteꝫ nunqͣꝫ timuit domus tua illa a frigo ribꝰ niuis. pꝫ. e. c. gͦ nunqͣꝫ fuit frigus pecca ti in ea. Iteꝫ hec ē illa porta quā vidit Eze chiel q̄ nunqͣꝫ fuit aꝑta. pꝫ Ezech̓. xliiij. er go ꝑ ea nunqͣꝫ intrauit pctm̄. Itē hec ē illa regina de qͣ Heſter. xv. Nō ꝓpter te. ſꝫ ꝓpt̓ omnes lex hec poſita ē. Item. Nōne a pͥn cipio ſui pulchra ē amica tua ⁊ macula nō eſt in ea. vt in themate. Unde iuſtiſſime rex patet ꝙ Maria fuit ſine pctō originali cō cepta. ⁊ ꝑ ꝯſequēs hͦ feſtū merito ē celebrā dum. ¶ Scd̓o ſurgit ſcd̓a v̓go .ſ. rō ꝓbabi/ S lis dicens ſe velle hoc deducere ꝑ probabi les rōnes. Primo. Quilibet in pctō origīa li ꝯſiſtens ē ꝓtunc dignus pena eterna. ſed mater dei nunqͣꝫ fuit digna pena eterna. gͦ ⁊c̄. Maior ptꝫ. xxx. di. ſcd̓i. Minor patet. quia nō erat decens mr̄eꝫ dei eſſe in pena et na. ⁊ contrahere talem effectum. gͦ nec ratō nem cauſalem vel dignitateꝫ ip̄ius. Secū do. Prima mulier fuit creata libera ⁊ nō ſer ua/ ſꝫ dignior ⁊ nobilior fuit ſcd̓a mulier qͣꝫ pͥma. ergo ip̄a creata fuit libera ⁊ nō ſerua. Maior patet. xx. di. ſcd̓i. Minor ꝓbat̉. qꝛ in ea incepit tempus plenitudinis gr̄e. ptꝫ Luce. i. Tercio. Qd̓libet pctm̄ origīale di cit lamentatōeꝫ ⁊ ve. ſed Maria nunqͣꝫ ha buit rōnem lamentatōis ⁊ ve. ergo nec pec catū originale. Maior pꝫ. xxx. di. ſcd̓i. Mi nor arguit̉ ex aue angelico qd̓ cōmunit̓ ex ponit̉ ſine ve. Luce. i. Quarto Maria ha buit plenitudinē gr̄e. ſed q̄daꝫ magna gr̄a eſt p̄ẜuatio ab originali. gͦ hec fuit in Ma ria. Maior patꝫ Luce. i. Minor nota eſt. Quinto. Qd̓libet pctm̄ dicit rōnem corru ptionis ⁊ tactus. ſꝫ Maria nunqͣꝫ fuit cor rupta ſed intacta. ergo nunqͣꝫ habuit pec catū. Maior pꝫ. xxx. di. ſcd̓i. ⁊ minor ē no ta. nam oppoſitum ē error Heluidij. Se xto Maria ꝑ filiū ſuū ꝑfectiſſime fuit redē Conceptionis Marie XLVII pta. ſed ꝑfectius ē redimere a caſu p̄ſeruan do qͣꝫ poſt caſum eleuādo. gͦ Maria fuit a caſu p̄ſeruata ait Bern̄. ſuꝑ Can̄. ⁊ hͦ de. v. di. ſcd̓i. Septimo Maria fuit exempta a maledictōe Eue. cui dictum eſt. In dolore paries filios. ergo etiā exēpta a maledictōe Ade cui dictum ē. Puluis es ⁊ in puluereꝫ reuerteris. Ex qͦ ꝓbat ſctūs Auguſtinꝰ ꝙͥ nō decuit Maria incinerari ẜm carnē. er go exempta fuit a maledictōne vtriuſqꝫ. qꝛ minus decuit ẜm mētē deformari ⁊ macu lari. Octauo. quia caro xp̄i caro v̓ginis vt ibi aſſumit Auguſtinus in ẜmone aſſum ptionis. ſꝫ caro xp̄i non fuit obnoxia pctō vt in ſe formaliter. ergo nec caro v̓ginis fu it obnoxia peccato vt in ſe vel in ſui ꝑſeita te. Nono pctm̄ qd̓libet dicit dehoneſtatē ⁊ vituperiū ſpūale. ſꝫ Maria nunqͣꝫ habuit dehoneſtatē ⁊ vituperium ſpūale. ergo nec pctm̄ originale. Maior ptꝫ de ſe. Minor arguit̉. qꝛ tūc rex filius eius impleuit circū ciſionē ⁊ ſoluit legē decalogi dehonorādo parētes. Decimo qꝛ rex eius filius an̄qͣꝫ ha beret rōnem filiatōnis eā honorauit ab in famia p̄ſeruādo. Patet ꝑ Ambro. ſuꝑ Lu cam. ergo a fortiori p̄ſeruauit eā a culpa p̄ẜ uādo. Igit̉ iuſtiſſime rex ptꝫ ꝙ Maria nō habuit originale. ⁊ ꝑ ꝯſequens hoc feſtum C merito ē celebrandū. ¶ Tercio ſurgit tercia ꝟgo .ſ. patēs auctoritas dicēs ad hͦ eſſe au ctoritates potētes ſcōꝝ. Nā Augꝰ. ꝯͣ qͥnqꝫ hereſes. c. iiij. de ꝑſona regꝭ ſic ait. Si ma ria potuit īqͥnari cū ip̄aꝫ facerē. potui ego inqͥnari cū ex ea naſcerer. ſꝫ ſcd̓m nō ē poſſi bile. gͦ nec pͥmū. Scd̓o. Idem. iij. di. tercij Excepta Maria v̓gine de qͣ ꝓpt̓ honoreꝫ dn̄i cū d̓ pctō agit̉ nolo facere q̄ſtionē Ter cio Hiero. in ẜmōe aſſūptōis ſic ait. Quic qͥd hūanis pōt dici v̓bis/ minꝰ ē a laude v̓ ginis. gͦ tribuenda ſunt v̓gini oīa pͥuilegia exceptiua culpe vel pctī. Quarto Grego. in ꝓſa. Felix nāqꝫ es ſacra ⁊c̄. Et in illa. Sā cta ⁊ īmaculata v̓ginitas. gͦ attribuēda ſūt ſibi oīa pͥuilegia exceptiua culpe. Quinto. Anſel. de ꝯceptū v̓ginali ſic ait. Decēs erat vt ea puritate qͣ maior ſub deo neqͥt intelli gi niteret. Sexto btūs Amb̓. in li. de v̓gi nitate btē Marie dicit eā exp̄ſſe ab oī pctō origīali ⁊ actuali īmunē fuiſſe. vn̄ fuit ꝑ eā caſula de theſauro regis intimatus. Tunc rex ait ſuffic̄. ¶ Surgit qͣrto qͣrta v̓go .ſ. lex canonica dicēs ſe hr̄e ad hͦ decreta. Primo qꝛ rōne pctī qd̓ mulier induxit/ non ꝯcedit̉ ꝑ alio poſtulare. xv. q. iij. in decretis. Sed Marie hͦ ꝯcedit̉ ex officio mediatricis. er go abſtrahit̉ ab illa rōne pctī. Scd̓o qͥ le ge priuata ducitur. nulla exiſtit rō vt lege publica reſtringatur in. c. due ſunt. xix. q. ij. Sꝫ Maria a pͥncipio ſui lege priuata du cta ē. gͦ ⁊c̄. Tercio. Si aliqͥ recipiunt̉ in ꝓ prios ⁊ ſpāles ſubiectos/ cēſent̉ exēpti ī. c. ſi papa. de pͥuileg. li. vi. Sꝫ Maria fuit ſic recepta in ꝓpriā ⁊ ſpāleꝫ mr̄eꝫ filij dei a pͥnº cipio ſui. gͦ ⁊c̄. Quarto cum ſint iura obſcu ra partium reo fauendū eſt potius qͣꝫ acto. ri. extra de reg. iur. in. vi. Sed hec iura par tium ſunt obſcura. ergo Marie fauendum eſt. ¶ Quinto ſurgit quinta virgo .ſ. lex ciui lis dicens ſe ad hoc habere leges. Qm̄ pͥn ceps auguſtus eſt legibus ſolutus. priuile giata auguſta. ptꝫ. ff. l. ij. ſena. cō. l. pͥnceps. Sed ſummus auguſtus fuit ſolutus a le ge ꝯcupiſcentie. ergo priuilegiata auguſta. Item in obſcura volūtate manumittentis fauendū ē libertati. de regu. iur. ff. gͦ a forti ori in obſcura rōne ingenuitatis fauenduꝫ eſt libertati. Sꝫ hec ē obſcura rō īgenuita tis Marie in pͥncipio ſui. gͦ ⁊c̄. Et rex ait/ ſufficit. ¶ Tunc ſurgit ſexta v̓go .ſ. vera ma theſis dicēs. Hec puella a pͥncipio ſui in pͥma facie ſigni virginis apparuit mūda ⁊ magni animi magniqꝫ decoris. Teſte Al bumazar li. vi. maioris introductorij. ergo in ſui principio non erat immunda ⁊ defor mis. Itē a ſui pͥncipio lucebat pluris ho neſtatis. Teſte Naſone. iij. de vetula. ergo erat ſine īhoneſtate ⁊ vituꝑio culpe. Itē in ꝯceptōe huiꝰ puelle pͥma facies ſigni v̓gīs erat de ſigno v̓ginis. nullus aſtrologus hͦ negat. ergo puella hec q̄ erat ſignata erat vt tunc incorrupta ⁊ intacta ẜm vtrunqꝫ ho minē. Itē ad hͦ facit Machometus in al chorano azōara ⁊ dicēs. Nullus ē de filijs Adā quē nō tetigerit ſathā p̄ter Mariaꝫ et filium eius. Et rex ait ſufficit. ¶ Tunc ſur rexit ſeptima virgo ſcꝫ vera poeſis. ad hoc ſe hr̄e dicēs poetrias innumeras. Nā Se dulius li. i. in carmine paſchali loquēs po etice d̓ Maria ſic ait. En velut e ſpinis. no bilis roſa ſurgit acutis. Nil qd̓ ledit habēs vel qd̓ obſcurat honorē. Sic eue de ſtirpe ſacra veniēte Maria. Uirginis antiq̄ faci nus noua virgo piat. Ergo Maria ſurre xit de ſpinis generis humani omni leſione ſemota. ſic̄ nobilis roſa eſpinis. Iteꝫ ad hͦ facit poetria Maronis. vt ſupra. Itē NahH 5 Sermo factus de ſancto. ſonis. Item Petri comeſtoris vt ſupͣ. Itē Petri cretēſis ſuꝑ Luc̄. Unā nec maculā natura reliqͥt in iſta. Itē Alanus vt ſupra. ¶ Ultimo ſurgit octaua v̓go pia fides di cens. Pro iſta ꝯcluſiōe ſunt mirabilia tua iuſtiſſime rex. ergo hec ꝯcluſio ē pia fide te nenda. ꝯſequētia pꝫ cū tn̄ nō poſſis eſſe fal ſus teſtis. An̄cedēs arguit̉ in miracul̓ hel ſini abbatis. Itē de ſtudēte fratre regis vn garie. Item de ſacerdote in pago gallico. q̄ eccl̓a ſponſa tua amplectit̉ pia fide. ¶ Tūc in illa viſione clamauit rex. Adiuro vos vt ametis Mariā ⁊ cōmendetis/ qꝛ tota pul chra. Nec ſuſcitetis. nec dilectā ꝓuocetis. qꝛ amica mea. Nec denigretis. nec formo ſam diffametꝭ. qꝛ macula nō ē in ea. Tota em̄ pulchra es amica mea/ ⁊ macula nō eſt in te. ſunt v̓ba thematis p̄aſſumpti. Sequit̉ tercius tra ctatus nr̄e ꝯſideratōnis qͥ notat rn̄ſionem gaudioſam ad ſnīaꝫ famoſam. Ubi pͥmo materia declarat̉. Scd̓o ſnīa ꝓpalat̉. Nā poſt hec oīa in illa imaginaria viſione ſur git pͥma vetula .ſ. lr̄a occidēs qͣſi rabida di cēs. qͥd ad rōnes nr̄as q̄ inſolubiles ſūt iu ſtiſſime rex? Surgit ilico honeſtiſſima vir ginum .ſ. vera theologia dicēs. Ur̄e rōnes ꝯtinēt. xviij. defectꝰ qͥ in ſciētijs cōit̓ repel lunt̉. ¶ Primus ē. qꝛ nō diſtīguitis int̓ vl̓e ſimpl̓r ⁊ vl̓e accōmodū. ſic̄ dr̄. xlvi. di. pͥmi ca. v. Ul̓e ſimpl̓r diſtribuit ſimpl̓r. vt oīa q̄ voluit deꝰ fecit. Ul̓e accōmodū diſtribu it ẜm qͥd. vt deꝰ illumīat oēꝫ hoīeꝫ venientē in hūc mūdū. qd̓ intelligit̉ ſolū de illumīa tis ẜm Augꝰ. infra. e. c. Et ſic tales. Omēs declinauer̄t. Oēs peccauerūt. Oīs hō mē dax ⁊c̄. dicūt vl̓ accōmodū. ¶ Scd̓s defe ctus ē. qꝛ nō diſtīguitis int̓ exēptū de iure ⁊ exēptū de pͥuilegio ⁊ de facto. vt in. l. prin ceps. ff. de legi. Nā auguſtꝰ ē ſimpl̓r. augu ſta de pͥuilegio. Et ſic ītelligit̉. Nō ē qͥ faci at bonū nō ē vſqꝫ ad vnū .ſ. qͥ ſit exemptus ſimpl̓r. ⁊ hͦ pꝫ. cū tex. ibi loquat̉ de exceptōe actuali. ¶ Terciꝰ defectꝰ ē. qꝛ nō diſtīguitis int̓ redēptōeꝫ eleuātē ⁊ redēptōꝫ p̄ẜuantē. Sic̄ diſtīguit btūs Bern̄. ſuꝑ Can̄. ẜmōe lv. Prīo mō redēpta ē hūana natura. ſcd̓o mō āgelica. pꝫ īfra. e. ẜmōe. Et ſic de maria credimꝰ. pꝫ gͦ ꝙ nō oīs redēptio ē a culpa. ¶ Quartꝰ defectꝰ ē. qꝛ nō diſtīguitis int̓ rō nē cauſalē ⁊ rōnē formalē. ſic̄ diſtīguit̉. xxxi di. ſcd̓i ꝑ Ambro. Nā rō cauſal̓ nō īcludit ſimpl̓r rōnē formalē. Nota īfra. e. di. ꝑ ma giſtꝝ. c. fi. vbi ponit in pͥmo ꝯceptū puerpe riū hr̄e rōnē cauſalē pctī original̓. ⁊ nō for malit̓. Et ſic pōt ītelligi ꝙ maria habuit fo mitē pctī in illo ꝯceptū qͦ ad legē ꝓpagātiū ſub qͣ fuit ꝯcepta. ſꝫ n̄ habuit fomītē forma lit̓ in pͥmo ꝯceptū ſemīs vt ꝓlis. nec vt in ſcd̓o vt ſemīs vt caro. nec in t̓cio .ſ. īfuſiōis aīe. ¶ Quintꝰ defectꝰ ē. qꝛ n̄ diſtīguitis int̓ mortē īcineratōis ⁊ mortē p̄ẜuatōis. ſic̄ di ſtinguit Aug. in ẜmōe aſſūptꝭ. Prīa mors eſt pēa pctī. pꝫ Gen̄. iij. puluis es ⁊c̄. Sed ſcd̓a mors abſtrahit a pctō qͣꝫtū abſtrahit ab īcineratōe. ⁊ tal̓ fuit mors marie ẜm Au guſtinū ibidē. ¶ Sextꝰ defectꝰ eſt. qꝛ nō di ſtinguitis int̓ purgatōeꝫ ⁊ mūdatōeꝫ ab ī mūdicia ⁊ a pͥuata potētia. ſic̄ cōit̓ diſtīgui tur. ix. di. ſcd̓i. de purgatōe angelica q̄ non fuit ab immūdicia/ ſꝫ a pͥuata potentia. Et ſic ꝯcedit̉ Maria purgata mūdata ⁊ ſcīfi cata. ¶ Septimus eſt. qꝛ nō diſtīguitis int̓ y legē pͥuatā ⁊ legē cōeꝫ. ſic̄ in. c. Due ſunt le ges. xiiij. q. i. in decretis. Ideo cū dr̄/ ſi ma ria fuiſſet mortua an̄ filiū. de iurecōi iuiſſet ad hymbū. ſꝫ dubiū ē de facto. Nec em̄ mi nus ſibi potuit aꝑiri porta celi vt tūc. qͣꝫ in via vt credit̉ a nonnullis/ eā vidiſſe in hac vita deū clare ꝑ eſſentiaꝫ. ¶ Octauus defe ctus ē. qꝛ nō diſtinguitis int̓ legē ꝯcupiſcē tie ꝓpagātiū ⁊ ꝓlis ꝓpagate. ſic̄ notat̉ ꝑ a liqͦs doctores. iij. di. tercij. Nā pͥmo mō ca ro xp̄i fuit obnoxia pctō ſic̄ reliq̄ caro. patet in. c. i. iij. di. t̓cij. Sꝫ ſcd̓o mō vtraqꝫ .ſ. ma rie ⁊ xp̄i fuit p̄ẜuata. ¶ Nonus defectus qꝛ nō diſtinguitis int̓ ſolutōeꝫ decime ꝓpter gr̄aꝫ p̄ẜuantē vel ꝓpter gr̄aꝫ eleuante. vt di cit̉ ꝑ nōnullos doctores. iij. di. tercij. ca. iij. Na Maria ſoluit xp̄o decimā ꝓpter gr̄aꝫ p̄ẜuantē nō a caſu eleuantē. ¶ Decimus de fectus ē. qꝛ nō diſtinguitis int̓ penā tractā vel inflictā ex culpa vel ex cauſa. ſicut dr̄. xv di. iiij. Nā ſcd̓o mō .ſ. ex cā ml̓tas penalita tes ꝯͣxit Maria. ſꝫ nūqͣꝫ ex culpa ſua. ¶ Un decimus defectus ē. qꝛ nō diſtinguitis int̓ exceptiuā ⁊ excluſiuā ſimpl̓r ⁊ accōmoda tā. ſicut diſtīguit̉. xli. di. i. Nā illa/ nemo no uit filiū niſi pr̄/ nō eſt exceptiua ſimplicit̓. qꝛ nō eſt ibi exceptiua notionalis vel etiaꝫ eſſentialis ẜm aliqͦs. ſed exceptio accōmo da qͣ excipiunt̉ omnes illi quibꝰ d̓ iure hoc nō competit vel de facto. Et ſic ſunt intelli gēde tales. Solus xp̄s fuit ſine origīali .i. ſolus ſimpl̓r ⁊ d̓ iure. quia ſolus auguſtus Sernardo doctore mellifluo XLI VIVII eſt lege ſolutus in. l. pͥnceps. ſꝫ nō ſolus de facto. īfra. e. l. ¶ Duodecimus defectus ē. qꝛ nō diſtīguitis int̓ dictū determinatū/ ⁊ cō cionatū ſiue diſputatū. ſic̄ dr̄ Eccl̓s .i. cum ibi notatis. vbi Salomō qn̄qꝫ loquit̉ in ꝑ ſona fatui ſiue in ꝑſona opponētis. Et ſic Anſel. in. ij. Cur deꝰ hō loqͥt̉ de maria in ꝑ ſona boſonis diſputātis. ꝙ in pctō ꝯcepit cū mr̄ ſua. Sꝫ poſt oppoſitū det̓mīat in li bello de ꝯceptōne v̓ginis. Et in epl̓a ad ſu os coep̄os. ¶ Decimūſterciꝰ defectꝰ ē. qꝛ nō diſtīguitꝭ int̓ dictū aſſertū ⁊ opinatū. Sic̄ diſtinguit̉ in. c. Noli nimis. di. ix. in decre. Nam alit̓ recipiēda ſunt dicta ſctōꝝ cū lo quūt̉ dubie. alit̓ cū loquunt̉ aſſertiue. Pro pter hͦ Bern̄. qͥ in epl̓a ad cāonicos Lug dunēſes dubie locutꝰ ē dicēdo hͦ feſtū nō eſ ſe celebrādū. Nā in fine epl̓e ſummittit ſe ſuū dictū examini eccl̓ie Romāe. ⁊ certū ē eccl̓iaꝫ Romanā iā facere illud feſtū. ¶ De cimuſqͣrtus defectus ē. qꝛ nō diſtīguitis ī ter īeſſe ⁊ infuiſſe. ſic̄ diſtīguit̉. ix. di. ij. c. iiij ſic̄ ꝙ āgeli ceciderūt de ordinibꝰ nō ꝙ ineſ ſent ſꝫ īfuiſſent. Sic̄ dr̄ maria mortua ꝓpt pctm̄ ꝑ Augꝰ. nō ꝙ īfuit ſꝫ ꝙ īfuiſſet ſi nō p̄ẜuata fuiſſꝫ. ¶ Decimuſqͥntus defectus ē ꝙ nō diſtīguitis int̓ ius naturale ⁊ ius gē tiū. Sic̄ diſtīguit̉ di. i. in decretis. Nā ma ria nō fuit exēpta a iure nature vt imagina tur apparētia legis. ſꝫ fuit exēpta a iure gē tiū. ex qͦ captiuitates ⁊ ẜuilitates emanāt. ī fra. e. c. v. ¶ Decimuſſextꝰ defectus ē ꝙ non diſtīguitis int̓ hītū ⁊ ſitū. Sic̄ diſtinguit Porretanus in li. vi. pͥncipioꝝ. Nā alit̓ cō fiderat̉ maria vt habituat̉ in veſtitu deau rato. Pſal. xliiij. ⁊ ſic ſe habuit a principio ſui. Alit̓ vt ſituata hn̄s in manibꝰ veſtimē ta vetuſta. vt dic̄ falſa matheſis. qd̓ non ſi gnat veterē hoīeꝫ mariā īduiſſe. ſꝫ euāgeli cā pauꝑtatē. ¶ Deci muſſeptimus defectꝰ ē ꝙ nō diſtīguitꝭ int̓ ſuꝑficiē ⁊ medullā. Ul̓ ſenſuꝫ in qͦ fit. ⁊ ſenſuꝫ quē fac̄. Ut diſtīgui tur in. c. martino .i. q. i. ꝑ Hiero. Nā multa ſunt ſuꝑficie ꝯͣ ſacrā ſcpͥturā exp̄ſſe/ q̄ tn̄ ſūt catholica. ⁊ eoꝝ oppoſita heretica. Notuꝫ em̄ ē eccl̓iaꝫ approbaſſe oīa dicta ſctōꝝ. ſed nō vt ſuꝑficialit̓ ſonāt. nec in oī ſeuſu queꝫ faciūt. ¶ Ultimꝰ defectus ē ꝙ nō diſtīgui tis int̓ cauſam totalē ⁊ cauſaꝫ ꝑtialē. ſic̄ di cit auctor de cauſis ꝓpoſitōe .i. ⁊ cōmenta tor ibidē. Nā lex ꝯcupiſcētie ꝓpagantium nō eſt cauſa totalis vt pctm̄ originale ſit in carne vl̓ in aīa ꝓpagate ꝓlis. Nec ſequit̉ hͦ eſt ꝓpagatū ẜm legē ꝯcupiſcētie. gͦ in pctō originali. Un̄ nō ſequit̉ formalit̓. tres pue ri ſunt in camino ignis. gͦ patiunt̉ ab igne. ergo nec ſequit̉ formalit̓. A. ꝓpagat̉ ī igne ꝯcupiſcētie. ergo patit̉ originale. lꝫ ſequat̉ de lege cōmuni. Maria aūt fuit ꝯcepta de lege p̄uata ſpūſſancti que pͥma ꝯcepta fuit hodie ſancta in ſuis origīalibus pͥncipijs ẜm Anſelmū. Hodie concepta ē ſtella celi. hodie ꝯcepta eſt palma virginū. hodie cō cepta eſt ianua celoꝝ. ¶ Igit̉ triplex conce ptio Marie videt̉ hodie celebrāda. Nam hodie fuit ꝯcepta vt in ſuo originali prin cipio. Nec ſequit̉ ibi affuit libido ꝓpagan tiū. gͦ pctm̄ in ꝓle ꝓpagat̉ vt ſupͣ. Scd̓o fu it concepta in carne mūdiſſima. Tercio in creatōe ⁊ infuſiōe anime. Et de iſtis hodie celebrat̉ feſtū. Nec ſequit̉. Nō fuit hodie il la vel illa ꝯceptio. gͦ non dꝫ hodie celebrari Nā eccl̓ia de ꝯſuetudine hꝫ anticipare vel poſtponere feſta ⁊ certis cauſis ⁊ rōnabili bus. al̓s nō poſſet ratōnabilit̓ celebrari in die lune cū cadit in dominicā qd̓ ē falſum. Iteꝫ al̓s nunqͣꝫ celebranda eſſet octaua in qua cantat̉ hodie ſicut in die. Item tūc nō eſſet hodie celebrandum feſtum ꝯceptiōis ꝓ ſanctificatione qꝛ quo tempe fuit ſancti ficata ignorat̉ vt dic̄ ſctūs Tho. iij. parte ſumme. ¶ Et ſic inqͥt theologia pꝫ ꝙ rōnes vr̄e nō ſunt inſolubiles. ¶ Tūc rex de ſolio ſuo ꝓtulit litis ſentētiā in hec verba Anſel mi in epl̓a ꝯceptōnis v̓ginis. Erubeſcant omnes inſenſati. qui tātū diē. tāta myſteria ac ſacr̄a. tenebris ignorātie excecati ideo re ſpuūt celebrare/ ꝙ viri ⁊ mulieris copula tio in v̓ginis ꝯceptione conſiſtit. Non em̄ eſt verus amator v̓ginis qui reſpuit colere diē ſue ꝯceptōis. Hec Anſel. Cuius ꝟgi nis veros amatores nos facere dignet̉ do miuus nr̄ ieſus dei patris ⁊ ip̄ius v̓ginis Marie vnicus filius. qui cum eodem deo patre ⁊ ſpūſancto viuit ⁊ regnat in ſecl̓a ſe culoꝝ. Amen. ¶ Sermo de ſancto Bernardo/ editus a magr̄o Ioh̓e de Ger ſon cancellario Pariſien̄. Ulcite me floribꝰ. ſtipate me mal̓/ qꝛ amore lāgueo. Scri ptū ē in epitaphio ſpōſi ⁊ ſpō ſe qd̓ ad exercitiū diuī amorꝭ cōpoſitū ē. ⁊ ab illo cuiꝰ nunc ſermonem habituri ſumus diuinis verbis Sermo factus de ſancto. expoſitū. qd̓ ⁊ nūc legit eccl̓ia in laudē ſin gularis ſpōſe xp̄i virginis gl̓ioſe. Can̄. ij. ¶ Si nō capit amoris v̓ba frigidū pectus vt ſcpͥtura loquit̉ (amoroſe Bernarde) Si te eodē teſte linguagiū amoris nō amans/ nō intelligit plus qͣꝫ latinus barbaꝝ. qͦ pa cto ſpes erit de algido īmo gelato pectore meo ꝙ amoris vnqͣꝫ flāmantia v̓ba depro mat. ꝙ eloquiū eiꝰ ſit ignituꝫ vehement̓/ ꝙ v̓bū inſtar Helie vt facula ardeat. Neceſſa rius ē igit̉ ignis ille amoris quē dn̄s miſit in terrā volēs vehement̓ accēdi. Neceſſari us dixerī. tū vob̓ ad capiēdū v̓ba amoris. tū p̄cipue mihi ad illa capiēdū ſil̓ ⁊ loquē dū. ¶ Te v̓o btīſſimū Bern̄. eſſe vnū ex cō ſortio ignitoꝝ illoꝝ ſpirituū qͦs ſeraphin ſcpͥtura noīat. ego pia fide tenens obſecro iā ⁊ obſecro ꝑ amorē tuū qͣtinꝰ ſumpto cal culo ardēti de altari illiꝰ cuiꝰ ignis ē in ſyō. ⁊ caminꝰ in hierl̓m/ qͥ ē nō eupido falſus/ ſꝫ verus dilectōis deus ⁊ ignis ꝯſumēs ē. tu labia mea tāgēs purgēs. Tu īſuꝑ pecto ra nr̄a oīa ſuccedas ad amorē illū qͦ te oliꝫ lāguiſſe ⁊ arſiſſe felicit̓/ te ducēte īfra doce bimus. Exorabimus ſil̓ amatricē illā tuaꝫ ⁊ amatā deā. q̄ qͥdē decātat. Ego mat̓ pul chredilectōis. Cui ſupplices pn̄tamus il lud angelicuꝫ. Aue gr̄a plena ⁊c̄. ¶ Fulcite me floribꝰ. ſtipate me mal̓ quia amore lan gueo. Uox iſta viri pr̄es ⁊ frēs vox aman tis ē. Amātis nō qͣliſcūqꝫ amātis. ſed eius quē vulgus loquit̉. qͥ amat ꝑ amorē qͥ phi locaptus ē. Cū v̓o int̓ aīe paſſiōes nll̓a ve hemētior ſit qͣꝫ amor (vt ab exꝑientia ſum pſit Cicero) nulla inſuꝑ violētior. nulla ra pacior. ⁊ q̄ minus ſinat aīam eſſe ſui iuris. (Nā ē extaſim faciēs. vt ait Diony. iiij. de diui. no.) ſic̄ amorē ꝑuerſum ⁊ īprobū nul lū crimē excedit in vicio. ſic amori caſto et bono nulla v̓tus equat̉ in p̄cio. Alioquin quō ſtatuiſſet egregius doctor Auguſtin ex aduerſo duos amores bonū ⁊ malū/ eſſe qͣſi totidē p̄cipuos ꝯditores ⁊ rectores du arum ciuitatū. vnius diuine. alterius dya bolice. niſi ꝙ amor bonus int̓ ꝟtutes/ ⁊ ma lus int̓ vicia pͥncipant̉? Proinde vterqꝫ a mor/ ſua actōe feruida languere h̓ qͦs poſſi det cogit. qͣꝫuis alit̓ ⁊ alit̓ ſic̄ amor hereos manifeſtat in malo. ⁊ vox nr̄i thematis in bono. Cū aīa ſancta ſpōſa dei loquit̉. Ful cite me floribꝰ. ſtipate me mal̓/ qꝛ amore lā gueo. ¶ Et qͥdē de amore ꝑuerſo erit ſecun da ꝑs nr̄i ſermonis huius. ſi hora ⁊ vr̄a expectatio tulerint. ⁊ hoc ſub voce q̄rula ⁊ lu gubri xp̄ianitatis lāguorē ſuū in membris peſſimū ex hͦ amore/ deplorātis. Primam ꝟo ꝑtē ſibi vēdicabit vox amoroſiſſimi et d̓o amātiſſimi bernardi. tū ad ſui laudē. tū ad nr̄i edificatōeꝫ. ¶ Introducet̉ itaqꝫ ꝑſo na eius iā btā atqꝫ ſecura. tāqͣꝫ ip̄m d̓ amo re ſuo in hoc mundo loquentē audiamus. Ita em̄ texere meditatus ſum doctrinā de amore. qͣtinus iocūdior eſſet ad audiendū. facilior ad credēdū. maieſtate ſua dignior. ⁊ inuidie hn̄s minꝰ ad imitādū. Quis em̄ ſibi ꝯgruētius amoris magiſteriū vſurpa uerit. cuius ⁊ facta oīa ⁊ ſcpͥta/ ſcītille ſunt q̄dā ignee amoris? Auertite igit̉ pauliſper mente a me ⁊ ip̄m Bernardū nō meloqui putate. ¶ Fulcite me floribꝰ caſtoꝝ deſide rioꝝ o beati amorofi omēs ſpūs. Stipate 4 me mal̓ odoriferis/ pulchraꝝ ordinatarū qꝫ operationū. qꝛ amore langueo. Ecce a nima meadū aduena ego ſum in terra pe regrinatiōis mee/ circūibat ⁊ q̄rebat quem amaret. Neqꝫ enim abſqꝫ amore diu viuere oīno poterat. Cuius ſtimuliſ neſcio qͥbus iam ab ineūte etate cōfigebat̉. Cuius igne carpebat̉. vt in has gemebunda ſuſpiraret voces. Fulcite me ⁊c̄. Obtuli aīe mee corā in ꝓſpectu ꝑ portas ſenſuū. Celū ⁊ terram ⁊ mare ⁊ oīa q̄ in eis ſunt pulchra ⁊ ſpecio ſa valde. Pulchritudo ī formis corporeis ex ordine cōgruo partiū. cū qͣdam coloris ⁊ lucis ſuauitate. pulchritudo in numeris ſonoris ⁊ canoris. pulchritudo in tangibi libꝰ. pulchritudo in guſtabilibꝰ. pulchritu do in odoriferis. q̄ oīa ꝯueniēti ꝓportione ſua intra mentē alliciūt. Et dixi aīe mee. ec ce hec ſunt amor tuus. Fulci te his floribꝰ ſtipa te his malis. Et ne vltra plāxeris. qꝛ amore lāgueo. ¶ Quid refugis. qͥd faciē ob ducis? Refugiebat em̄ (bn̄ ſenſi) aſpernaba turqꝫ monitus meos/ cū his oībꝰ q̄ induxe ram intus ad eā/ ꝑ corꝑis mei ſenſus. Ip̄a nimirum doctricē alterius amoris ſuſcepe rat. adhuc fere a cunabulis ab ancilla tua deus noſter matre mea. in gremio eccleſie ſancte tue ⁊ a ſpūſancto tuo. Qualis hͨ do ctrix eratꝭ erat fides catholica. q̄ mox vt ex creui. mox vt greſſuꝫ figere potui. duxit a nimam meā ad fontē puriſſimū ⁊ ſerenum ſancte tue eccl̓e in qͣ ꝓtinus vt vidit anima mea ſe ⁊ faciem ſuam velut in ſpeculo quo dam mundiſſimo ip̄a repente ſagittata eſt iaculis ſuauiter ardentibꝰ/ diuine pulchri Sernardo doctore melliſluo XLVI XLVIII tudinis dignitatis honeſtatis atqꝫ dilecti onis. īſtar narciſci. de qͦ pocte fabulant̉ Ex illo delere ſtatuit aīa mea a corde ſuo omnē pulchritudinē reꝝ geſtaꝝ. Oēꝫ cepit amo rem alteꝝ a tuo/ dedignari. Cepit tedere qͦ tidianaꝝ haꝝ formaꝝ. hāc em̄ tātā de ꝓpͥa dignitate decore ⁊ nobilitate p̄ſumpſerat fiduciā. Tā ſuꝑba de amore (vt vulgi vox eſt) facta erat ita vt nullū niſi oīpotētiſſimū ſapiētiſſimū ditiſſimū ⁊ pulcherrimū ſuꝑ oīa amare dignaret̉ magna ſꝫ bōa ſuꝑbia. ¶ Quid mihi ⁊ tibi aito hō qͥd mihi ⁊ tibi ad pulchritudines iſtas reꝝ materialium? Quid ad amorē eaꝝ qͣs eq̄ nobiſcum in fa cultate ſua bruta habēt? Eſto pulchra ſint oīa. Eſto ſpecioſa ⁊ amena ⁊ digna diligi. Quantū ſuꝑemīet pulchritudo ⁊ decor il lius qͥ fec̄ oīa? Si in veſtigio. Si in vm bra. Si in nutu qͦdā ⁊ odore hec violētia ineſt vt ſe amari tāta īportunitate/ tantaqꝫ rapacitate cōpellāt/ vbi tn̄ aculei gͣues ſūt vbi plus aloēs qͣꝫ mellis hn̄t. Noli mirari ſe res ip̄a a qͣ ꝓfluūt hec oīa/ ſua vi me tra hit ⁊ dignitate me allicit. In cuiꝰ amore tā ta delectatio ē. ⁊ cuius ꝯuictus nō hꝫ ama ritudinē. ſꝫ leticiā ⁊ gaudiū. Iſte ē deꝰ me cuius vulnerata charitate ego ſum. ſibi me elegit. me totā habebat. ſibi me dedi. ¶ Ue rum qͣꝫdiuꝫ heu tandē aberit. Et qͦuſqꝫ vſ qꝫ quo vociferabor vim patiēs ⁊ nō exaudi et? Quero eū miſera nec inuenio. vulnera uit me ⁊ abijt. Adiuro vos filie hierl̓m vt ſi inueneritis dilectū meū annūcietis ei. qꝛ amore lāgueo. Et ita vere elanguit aīa duꝫ hoc mō aſſidue ſuſpirat ad deū ſuū Eratqꝫ languor fortiſſimus. adeo vt macreſcereꝫ ⁊ marceſcerē totus. diſplicebat qͥcqͥd agebā. quicqͥd videbam in ſeculo. ¶ Et aio ego ad aīaꝫ meā. Certe aīa mea adhuc rudis es in amore. nec ſatis erudita. ꝓpterea forte non venit ad te dilectus tuꝰ. Uis introeamus ſcholā aliquā q̄ doceat nos modū qͦ aman dus ē amicus tuus/ deus nr̄. Nam qd̓ ſine mō eſt. placere quō pōt? Qd̓ ſi ad res alias viliores ars addit̉ ⁊ ꝓficit. qͣꝫtominꝰ rei hu ic diuiniſſime ⁊ qͣ ſola optīe viuit̉ exiſtimā dū eſt artē nō deeſſe? Annuit ip̄a. Uenit gͦ nō tā greſſu corꝑis qͣꝫ ſtudio ſedule inueſti gatōis ad ſcholas varias. int̓rogaui de qͣ libet. Nūqͥd nō ars amoris doceret̉ in eaꝫ Rn̄ſum accepi a ſingul̓ voce ꝯfuſa ⁊ rau ca. Docemꝰ amorē. Sꝫ in ꝟitate cōperi dū ꝑgerē vltra q̄rere. ꝙ nō erat amor ille. vt eſt amor dei nr̄i. amor caſtusⁱ queꝫ q̄rebat aīa mea. In ſchola vna/ docebant̉ hoīes ama re. ī illa voluptatē. in alia mūdanā aliquaꝫ vanitatē. Quīetiā ſchola illa q̄ videbat̉ ho neſtiꝰ inſtituta/ ſchola lr̄atoria/ ſchola ſcīaꝝ variaꝝ/ referebat ad cognitōeꝫ oīa. nihil ad amorē. Docebant̉ illic ſedulo adoleſcētes ⁊ ſenes cū iunioribꝰ/ de rebꝰ q̄rere. diſputa re. libros euoluere. veꝝ a falſo acute ſecerne re. In his totꝰ mergebat̉ intellectus. ſꝫ affe ctus ꝓcul erat. ꝓcul ſine affectiōe. ꝓcul val de ⁊ exul in terra deẜta inuia ⁊ inaqͦſa. In o terra ſalſugīs a malicia hītātiū paſſionū in ea. In loco horroris ⁊ vaſte ſolitudīs extra termīos ꝯuerſatōis illiꝰ de qͣ dictuꝫ ē. Nr̄a ꝯuerſatio in cel̓. ¶ Ilico retorſi pedem ego Bernardus ab his ſchol̓. ⁊ aggͣuata ē val de aīa mea ſtudijs eaꝝ. eo ꝙ ita affectū ſuū vel dep̄uabāt. vel ītolerabili ꝓrſus vanita te aridiſſimū relinq̄bāt. Et dehinc ex imo pectore altū trahēs ſuſpiriū. Filij inqͥt ho minū vſqꝫ qͦ gͣui corde vt qͥd ſine affectōne de affectibꝰ iudicatis. vt qͥd loqͥmī ſedule d̓ dilectōe. ſꝫ nō idiomate dilectōis/ dū care tis dilectōe illa ꝓ qͣ ſi dederit hō oēꝫ ſub̓aꝫ ſuā/ qͣſi ꝓ nihilo deſpiciet eā. qͣꝫqͣꝫ vbi docet̉ illa? Docet̉ dico nō lingua ꝓpͥa affectuum vbi reꝑit̉? Quis eius mihi ſcholā on̄det? Fulcite q̄ſo me floribꝰ caſtoꝝ eloqͥoꝝ. vos qͥcūqꝫ poteſtis. ⁊ poteſtis ſoli qui amatis. Stipate me malis ordinate charitatis. qꝛ amore langueo. ¶ Sic lamētabat̉ aīa mea. 7 ſic languebat turgida amore/ q̄rēs ſcholā quo ꝯueniētius eā in arte bn̄ amādi ⁊ amo rem ꝯẜuādi pariēdi ⁊ agēdi redderet inſti tutā. ¶ Tū ē celo intonuit dn̄s voce grādi ad aures ſuas introrſus vt religiōis ſcho lam peteremus. Credo qꝛ magis ad inflā matōeꝫ affectus qͣꝫ eruditōneꝫ ſolā intelle ctus religio ſtatuta ē ſi recte manet inſtitu ta. In qͣ rurſus ab initio collocat̉ ſecurius feruor amoris nouitius qͣꝫ in ſolitudine ne tenera adhuc aīa offendat in illud maledi ctum. ve ſoli. qꝛ cū ceciderit nō hꝫ ſubleuā tem. Paraui ꝯfeſtim animū gerebā circit̓ viceſimūſecundum annū. Anno dn̄i. M cxij. Et a ꝯſtitutōe domꝰ Ciſtercij. xvi. dū cū ſocijs āpliꝰ triginta religiōis ſchole me ſubdidi. ¶ Sꝫ qͣli religiōi ⁊ qͦ fine? Religio ni inopi auſtere regulari. nō qͣles heu mul tas intueor corruptiores qͣꝫ ſeculū. Corru ptiores in cōmeſſatiōibꝰ. in laſciuia moꝝ. ī effreni cuiuſlibet diſciplīe regularis abie Sermo factus de ſancto. ctione. vbi fere nihil de religiōe p̄ter nomē ficticiū aut p̄ter veſtē. ⁊ neſcio q̄ forſan cāti ca. nihil deuotōis plurimū tedij ⁊ vexatio nis habētia. Porro finis meus ſolus fuit amor dei. vt in me genitꝰ a gr̄a dei/ cito na ſceret̉. ⁊ natꝰ fieret viuax fortis ⁊ feruidus. oīa potent̓ exuꝑans ſuauiſqꝫ ⁊ ſapiēs. Nā religionē ꝓfitēs ſi quicqͣꝫ aliud intēdit aut cibū gl̓aꝫ vel opes qͣs ſibi negabat ſeculū/ quidni ſucceſſus turpes habeāt/ ea q̄ tā fe do initiata ſunt pͥncipio. Sꝫ ad me redeo. ¶ Mox vt religionis ſcholaꝫ introgreſſus ſum/ ſuſcepit me in pͥmis vt mos hꝫ locus nouicioꝝ. in qͦ ꝯuerſatus aliquādiu/ gͣduꝫ ꝓficientiū aſcēdi. Nemo em̄ repēte fit ſum mus. Tandē ꝓmouēte deo de v̓tute in vir tutē ad ꝑfectiōes aſſumptus ſum. Primo velut aīalis. Scd̓o vt rōnalis. Tercio vt ſpūalis. ẜm tres ſtatus ſtudētis ad amorē d̓ci. qͦs tranſſcripſi ꝑ epiſtorā ad fratres de mōte dei. ¶ Cōformiter etiā ad tres diuini amoris gradus qͦs notauit libellus meus de diligēdo deū editus. Primus locus eſt ſchola diſcipline ⁊ ꝯtritōnis. Alter ſchola ſanctimonie ⁊ meditatōis. Tercius ē ſcho la ſolitudinis intime ⁊ ꝯtemplatōis. In pͥ mo verus amoroſus lāguet amore. Dehīc morit̉ amore. Demum tercio viuit amore. ¶ Qm̄ parturitio amoris fit cū dolore lan guido. hoc eſt in rixa paſſionū. Dehīc poſt eius parturitionē mortificatis paſſionibꝰ. morit̉ vetus homo. ſicut in parturitōe Be niamin Rachel. Tercio tandem amor na tus adoleſcit ⁊ creſcit. ⁊ ex illo aīa viuit cuꝫ apoſtolo dicēte. Uiuo ego iam nō ego. vi uit v̓o in me xp̄us. ¶ In pͥmo bellū. In ſe cundo inducie. In tercio pax. Nihilomi nus dum vita mortalis agit̉ in amore hec oīa ꝑmixtiꝫ inſunt. bellū. inducie. pax. rur ſus bellū. rurſus inducie. pax viciſſiꝫ. Nā ꝯfuſa ſunt hec oīa ſpes. metus. meror. gau diū. vix hora vel dimidia fit in celo ſilenti um. ¶ In hunc modū ſub alia metaphora exardeſcit ⁊ creſcit ignis diuī amoris. Tor ret pͥmo vehemēter cū multo fumo carna lium deſideriorum. ⁊ flamma non niſi rara raptim emicat. dehinc flāma rapacior ex urgit cōuoluta fumo fantaſmatū. licet ad poſtremū velut in carbone ſuo nitet. tran quillus ardet depuratus ab omni fumoſi tate. tū paſſionū. tum fantaſmatuꝫ. ¶ Hoc ꝟo ferreū ⁊ tranquillū dilectiōis incendiū pͥuſqͣꝫ attingeret anima mea/ pͥuſqͣꝫ amoreꝫ conceptū enixa eſſet. quibꝰ nō ego langno ribꝰ extenuatus ſum/ quibꝰ nō vexatus do loribꝰ? Quotiēs ego ad ſctōs ſanctaſqꝫ ho mines qͦtiens ad pr̄es ⁊ ftēs meos ſiml̓ in xp̄o degētes/ q̄rulis vocibꝰ planxi. Fulci te me floribꝰ ſanctaꝝ orationū vr̄aꝝ. ſtipa te me malis exemploꝝ vr̄oꝝ/ qꝛ amore lan gueo. ¶ Cognitus ē nimiū mos eius. īmo more veterano vult hec infelix ⁊ ſuadet. qͥd dico ſuadet? vi agit vt ꝓſtituat decorē ſuū. hec virgūcula mea. hec adoleſcētula anima mea. Attrahit videlꝫ corruptores ſordidiſ ſimos/ improbiſſimoſqꝫ p̄dones aīaꝝ in cautaꝝ. Nunqͥd nō oculus p̄do nequā qui dep̄datus erat aīaꝫ Hieremie? Tactus p̄ terea ⁊ guſtus ⁊ lingua ⁊ aures heu qͣꝫ vio lenti ſunt ſeductores. Apprehēdit quilibet palliū aīe mee ⁊ ſubdole blādiens. Dormi inqͥt mecuꝫ. Reclamat aīa mea ore ſinderi ſis in qͦ nō eſt inuētus dolus. ſꝫ nec inueni ri pōt. Reluctat̉ manibꝰ conſcīe. Seorſuꝫ vos exclamat. abite hīc in malā horā vr̄aꝫ fallaciſſimi deceptores. Neſcitꝭ forte qͣlis ego ſum. Ego ne talis meip̄aꝫ ſub vr̄a libi dine ꝓſtituendā turpiter exponā. Ego ne ludibriū vobis ero riſus ⁊ opprobriū? Nō eſt ita ꝯſiliū. alias q̄rite ſi qͣs inueneritis q̄ veſtris credāt maleſuaſis blādicijs. Ego vos reſpuo deſpicio ⁊ cōſpuo. phy de vo bis. Ita anima mea ad illecebras carnis. ¶ Ego aūt Bernardus ad meip̄m frequē tius iſtud inculcabā. Bernarde ad qͥd ve niſti? Ad qͥd veniſti Bernarde? Nimiꝝ tu veniſti ad amoris caſti ſcholā. in qͣ docea ris amare deū ex toto corde ex tota aīa ⁊ ex tota fortitudine. Nihil ergo tibi cuꝫ carne. rixas eius ꝑfer viriliter. Silebit tandē ⁊ ſi nūc grauit̓ moleſta ſit atqꝫ cū oblectamēto obſequet̉ tibi. Sꝫ qͥd? Nō tantūmō timo res intus ⁊ rixe ſꝫ foris pugne. Notum eſt qͣꝫta me impudētia/ bis mulieres infelices nudū aggreſſe ſunt. qͣs vt clamaui latrōes ⁊ ſocios excitaui. Altera vice/ vetulā hanc carnē meā/ qꝛ ex viſu ml̓iercule ſtimulabat me acrius ſolito ego demerſi collotenus in aquā algidā vſqꝫ dū miſere ad mortem ob torpuit. ¶ Talibꝰ aculeis in ſui ꝑturitōe ex agitatus amor meꝰ / ſepius in flebiles eru pit eiulatus vagituſqꝫ. Et ego multū flens ⁊ amorē meū qͣſi lachrymis iā balneās lo quor cū apl̓o. O infelix ego hō qͥs me libe rabit d̓ corꝑe mortis huius. gr̄a dei ꝑ ih̓m xp̄m dn̄m nr̄m. Scio em̄ ꝙ aliter ꝯtinens Gernardo doctore mellifluo XLVIII eſſe nō poſſum niſi deus det. dat aūt exercē tibꝰ ſe ⁊ q̄rentibꝰ. ꝓpterea Fulcite me flori bus or̄onū vr̄aꝝ o ſctī ſctēqꝫ omēs. ſtipate me malis ſpūaliū chariſmatū. qꝛ amore lā gueo. ¶ Talis fuit ſtatus meus in ſcola cō tritiōis. qͣ in re ⁊ ſi nihil mō patior in gl̓ia. cōꝑatior tn̄ tibi o qͥſqͥs es generoſus ado leſcēs bōe indolis. qͥſqͥs egregio ⁊ caſto/ ar tem bn̄ amādi nouiciꝰ adhuc addiſcis. Di dici ex his q̄ paſſus ſum pugnā tuā / ſꝫ for tit̉ age p̄cor. Precor hāc veterē ſordidā car nem tuā aīoſus euince. Ego meip̄m tibi p̄ beo in exēplū victorie. ſpēqꝫ corone/ tu me ſeq̄re. tu exꝑto crede. credis hec lucta paca tiſſimū afferet niſi victus fede ſuccumbas. Alioqͥn iugi miſeria torq̄beris acerrimoqꝫ pruritu/ etiā in ſenio/ dū a male ſuauibꝰ dā nabilibuſqꝫ titillatōibꝰ ab illecebris fouere ſanareqꝫ te putabis. ¶ Ueꝝ ſuꝑ oīa te mo neo p̄clare adoleſcēs ⁊ repetēs iteꝝ. iterūqꝫ monebo. caue tibi a cōſortio nequā adole ſcentū. vel viroꝝ euiratoꝝ. ſciēs qm̄ corrū pūt bonos mores/ ꝯfabulatōnes peſſime. qͣꝫto magis attrectatōes oꝑatōeſqꝫ. O mo res. o ſcelera. īmo o mortes. o ſcelera ſcelera tiſſima. qm̄ ſocietas illa formidāda ē de cō tagione peſſima quā naturali federe ac in ſtitutōe mutuo decebat eſſe caſtā atqꝫ ſecu rā agēte hec corruptela beſtiali eoꝝ. qͦs om nipotēs nature deus/ ſi nō reſipiſcāt male ꝑdet. iuſte qͥdem / qꝛ ⁊ ip̄i qn̄qꝫ nephādiſſi me ꝑdūt qͦs ẜuare inſtituereqꝫ debuerant. ſic fidei ſue traditos velut āgelice puritatꝭ iuuēculos. Ueꝝ tu adoleſcens inclyte has ꝑeſtes mōſtrificas/ nō minus effugito/ qͣꝫ fame tue/ qͣꝫ caſtitatis tue/ īmo qͣꝫ vite tue certiſſimos hoſtes. Ꝙ ſi vim ꝑauerint ob nitere reclama palā eloq̄re/ pala oſtendito. veternoſā hāc beluā ignibꝰ ꝑſequendā. cla ma mecuꝫ. latrones latrones. ¶ Deniqꝫ in omni tua afflictōe dū amorem caſtū ⁊ diui num parturis. ociū ꝓcul abſit. Ocia ſi ⁊c̄. Sit qͦꝫ refugiū ad lectōnes. ad ieiuniū. ad or̄ones. Non em̄ vincit̉ hoc demoniū/ ni ſi in ieiunio ⁊ or̄one. Dic in hac parturitōe tua. dic deo ⁊ omnibꝰ eius ex intimis p̄cor dijs anime tue. Fulcite me floribꝰ caſtimo nie. ſtipate me malis puritatis ſctē. qꝛ amo rę langueo. ¶ Tali lāguore torq̄bar. tali pō pa rumpebar pariendo amorē dei iā cōce ptum. Quidni igit̉ languorē hūc feruiduꝫ mors ſi aliqͣ ſeq̄ret̉. Qualis mors? mors al terutrius ex hͦ amore duplici. Mors amo ris aut carnalis aut ſpūalis Sꝫ dicamus melius ꝙ carnalē ſpūalis amor ſtrauit. cal cauit. exaīauit. De qͦ vere dictum ē. Fortis vt mors dilectio. Perpendo quō enecata ē in me dilectio ⁊ delectatio q̄libet corꝑalis. qn̄ ad cibuꝫ ibā ſicut ad tormentū. qn̄ ſagi mine concreto incaute oppoſito vſus diu ſum ꝓ butyro. Qn̄ ſubinde ad ip̄a luxurie blādimēta ego vel ſola recordatiōe ꝯcutie bat horrore/ abominās ea tāqͣꝫ ſaniē putrē fetidamqꝫ. ¶ Emortua igit̉ veterana carne mea felici morte. q̄ vitā nō abſtulit ſꝫ muta uit qͣtinus renouaret̉ ſic̄ aqͥle iuuētꝰ. Amo rē dei pͥdē ꝯceptū enixa ē aīa mea/ obſtetri cāte pnīa cū ſuis ſodalibꝰ. Succeſſit in ſe cūda ſcola/ meditatio ſedula famulatrix. q̄ nato amori/ lactātis ac gerule fungeret̉ offi cio. Eſt itaqꝫ meditatio fortꝭ vehemēs atꝫ ꝑſeuerās mētꝭ attētio ad aliqd̓ īueſtigādū. Nōne fortis ac vehemēs attētio q̄ pōt mel ſugere de petra. oleumqꝫ de ſaxo duriſſimo ad amoris ſui nutrimentū. īmo ad raptuꝫ facit. Eſt aūt raptus vehemēs occupatio v̓tutis ſuꝑioris cū totali ceſſatōe v̓tutū in ferioꝝ aūt ſaltē cū debilitatōe notabili. In hac meditatiōe iuxta alteꝝ typū exardeſcit ignis diuini amoris. ꝓph̓a dicēte. In me ditatōe mea exardeſcit ignis. Hoc fit vali do fletu aſſidue ꝯſideratōis. ſtrīgēte ⁊ vniē te v̓tutē totā ignis huiꝰ. qͣtinus ex materia iā p̄ꝑata ⁊ qͣſi deſiccata ab humore groſſo carnalitatis/ flāma purior erūpat ⁊ emicet Hec meditatio nōne mihi ſatis ab adole ſcētia familiaris extitit qn̄ frequent̓ ea que corꝑeos ſenſus circūſtabāt/ me cōpellebat vel igͦrare vl̓ ꝓrſus negligere. Teſtudo ⁊ ſe neſtra celle nouicioꝝ ⁊ lacus lauſane ⁊ cella m ti mei ⁊ alia multa fidē hinc faciūt qͦꝝ mihi ꝯſideratio nulla erit. ¶ Hīc mihi ſoli tudo placēs/ hinc int̓ q̄rcus ⁊ fagos magi ſtros ⁊ doctores meos/ gͣtior ⁊ crebrior il la ꝯuerſatio mea illic ea oīa q̄ fomentuꝫ p̄ ſtant amori diuīo colligebā. ſugebā. dirige bā. aut iā collecta remouēs ruminabā. qͦꝝ odorē poſtmodū dedi/ ſcriptiſqꝫ reliqͥ. p̄ſer tim ſuꝑ cātica ⁊ in meditatōibꝰ. ¶ Ego qͥp pe mecum ip̄e ⁊ ad deum nūc hoc nūc illo mō meditās fabulabar. Quis ego ſuꝫ dn̄e Quis o rex vniuerſe creature vt digneris te amari a me? Quid dico digneris. cum tu ip̄e terribiliter iubeas vt ame te. ⁊ minaris et̓nas miſerias ſi nō amauero te. Te quem amare fructus ſummus eſt. ſumma nobili Sermo factus de ſancto tas. ſuauitas incōprehēſibilis ē. iocūdiſſi maqꝫ dulcedo. Iubeas vt diligam te. Di ligaꝫ te igit̉ dn̄e fortitudo mea. diligā non ꝙ amore meo egeas. ſed qꝛ idip̄m vis ⁊ iu bes. fiat qd̓ vis. fiat qd̓ mādas. exurge do mine in p̄cepto qd̓ mandaſti. diligat te qͥc qͥd in me eſt. tota v̓tus mea. totū cor meū. tota aīa mea. deſideret teip̄m qͥ totus es de ſiderabil̓. amē te totū cui me totū nec ſemel debeo. Naꝫ debeo/ qꝛ nihil erā ⁊ feciſti me. debeo/ quia ꝑierā ⁊ reformaſti me. milleſies mortē meruerāt pctā mea. ſꝫ debeo milleſi es ⁊ amplius: qꝛ miẜicordia tua magna ē ſuꝑ me. ⁊ eruiſti milleſies aīaꝫ ex inferno in feriori. etiā aīa mea tepida ⁊ euomi digna. aīa arida nimis in amore dei tui. aīa ingͣta bn̄ficijs eius. Appello te. rn̄de mihi. ſi qͥſ piā amore tuo ſic arderet vt oīa largiret̉ ti hi gͣtis. nōne diligeres eum? Quid ſi vltra omīa ſua donaret ⁊ ſeip̄m nec ſolū donaret ſꝫ inſuꝑ ꝓ te redimendo a morte/ mortē ip̄e duriſſimā vltro ꝑferret. nō adeo obdurui ſti/ vt poſſes talē ſic amātē redamare. Atue ro deus tuus ille talis eſt. qͥ nō puſilla aliqͣ bōa ſꝫ hͦ celū hanc terrā hͦ mare ⁊ oīa q̄ in eis ſunt/ tibi ꝯtulit. ſꝫ ⁊ ꝓprio filio ſuo non peꝑcit (inqͥt apl̓s ſuus) ſꝫ ꝓ nob̓ oībꝰ tradi dit illū. qͣꝫto magis nō oīa etiā nob̓ cū ip̄o donauit? ¶ At rn̄debit fortaſſis tua vel in gratitudo vel auaricia. nō mihi ſoli inqͥes iſta donata ſunt. ꝓpterea nō ſūt amoris er ga me ſingularis indiciū. Falleris aīa mea ſciueris qꝛ tibi multo copioſius bn̄ficium collatū eſt. Itaqꝫ finge tibi vnice hͦ celuꝫ. ⁊ hāc terrā datas eſſe. deum inſuꝑ ꝓ te ſola re dimēda carnē ⁊ mortē ſuſcepiſſe. nūqͥd ſo litariū hͦ munus grāde malles eſſe qͣꝫ cum multis? Nunqͥd hoīuꝫ oīuꝫ parentū ⁊ affi niū. nunqͥd etiā angeloꝝ ꝯſortio/ velles nō gaudere? Nunqͥd eligeres muneꝝ tuoꝝ nl̓ los eſſe ꝑticipes? Nō ita ſapis aīa mea/ vt hoc ſapis. Cur gͦ nō diligis diligentē te/ et talē ⁊ talit̓ diligentē. qͥ amari ſe ⁊ iubet au ctoritate ⁊ rogat charitate. aduerſitate co git. allicit ꝓſperitate? Cui vox illa cōgruit. ſi ad puꝝ reducat̉. dies nocteſqꝫ me ames. ne deſieris. me ſomnies. me expectes. d̓ me cogites. me ſperes. de me oblectes. mecuꝫ tua ſis. meus fac ſis poſtremo animus qn̄ F ego tuus. ¶ Talia olī plura mecū medita bar vt colūba. Nūc ad vos mihi exhortati onis ẜmo ē qͥ inter ꝓficiētes computandi eſtis. ad vos qͦs edomita iā carne qͣꝫtū ſatꝭ eſt ad meditandum ꝯuenit ſatagere totis conatuū neruis ad amorē dei nutriendum augendū. ꝓficiendūqꝫ. Non vos abducat oro vel ignauia ⁊ vecordia. vl̓ amor ſolius illuſtrādi intellectus. ꝙ negleciꝰ ſit affectꝰ. quē ſic̄ maxime reſpicit v̓tus ⁊ merituꝫ ita p̄cipue colēdus ē. ¶ Atuero dicetꝭ. nos cer te ad ſtudenduꝫ poſiti ſumus. nos ad ſcri pturas intelligendū. hec ē noſtra vocatio. Hoc nec ego nec reprobo frēs. nihilomi nus teſtimoniuꝫ ꝑhibebo vob̓ qͣle poſitū ē in epl̓a mea ad frēs de mōte dei/ ꝙ ſcriptu ras ſacras nullus vnqͣꝫ plene intelliget qͥ n̄ affectus ſcribentiū induerit. Et qͣles affe ctus? v̓tutū qͣꝝ regina ⁊ mr̄ ip̄e eſt. Deniqꝫ ẜm mēſurā dilectōis/ ꝯſequit̉ magnitudo reuelatōnis diuinoꝝ p̄ceptoꝝ. Nolo mihi credideritis niſi hͦ inſinuet deus ip̄e dilecti onis. dū apl̓os dixit amicos. qꝛ oīa q̄cun qꝫ audiui inqͥt a premeo nota feci vob̓. Ni miꝝ a natura comꝑtū eſt ꝙ ſecreta nr̄a oc cultamus hoſtibꝰ/ amicis reuelamꝰ. Su per inimicos meos prudentē me feciſti in quit ille cui incerta ⁊ occulta ſapīe ſue deuſ manifeſtauerat. Cauſam ſubdit meditatio nem ⁊ amorē diuinoꝝ p̄ceptoꝝ. ¶ Quis p̄ terea negauerit qͥn amare ſit qͦddaꝫ ſentire. qꝛ amor inſuꝑ q̄dam ſpūalis exiſtat perce ptio? Sentire v̓o cognoſcere ē nō minꝰ qͣꝫ videre. Et ſepe tāto amplius ⁊ certius/ qͣꝫ to tactus ⁊ guſtus ab obiectis ſuis ꝑcepti ori ac iocūdiori actualitate mouent̉. Non ne mellis dulcedo ⁊ ignis caliditas ⁊ odo rum ſuauitas melius guſtu tactu ⁊ olfactu qͣꝫ viſu dinoſcunt̉. Nō aliter aīa ſuū guſtuꝫ habet ſuū tactū olfactum inſuꝑ/ ex amore. Rurſus ſi btītudo hec debet̉ mūdis corde ꝙ ip̄i deū videbūt. ⁊ hec mūdicia nullo pa cto melius/ nunqͣꝫ ſincerius ⁊ efficaciꝰ fit/ qͣꝫ ꝑ ſucceſſionis amoroſe depuratiuā acti onem/ vt maiorē amoreꝫ amplior ꝯſequat̉ cognitio neceſſe eſt. ¶ Porro vbi amor ibi oculus. vbi ꝟo oculus ibi intētio. ⁊ vbi in tenderis ingeniū valet. qͣre ad vehemētio rem amorem valētior effulgebit cognitio. ¶ Deinde v̓tus vnita fortior ē ſeip̄a diſper ſa. Erit gͦ v̓tꝰ cognoſcitiua/ qͣꝫto in ſe colle ctior/ tāto fortior. Nihil aūt plus qͣꝫ amor vnitiōeꝫ hāc oꝑat̉. Plura ſunt in hac ſnīa. nā qͥs neſciat ex hac calefactōe forti/ igneꝫ lucentē eruꝑe? Ita ex amore cognitio gene rat̉. ¶ Dicetis p̄terea fortaſſis amoreꝫ vos habere dei qͣꝫtū ſufficit ad p̄ceptū. Uellemꝰ Bernardo doctore mellifluo XLVIII etiā nos habere qͣꝫtū ſufficit ad ꝓfectū ⁊ ꝑ fectū. qm̄ in via dei nō ꝓgredi/ regredi ē. et magna plāe iā imꝑfectio ē/ ⁊ ꝓpriū ẜui pi gri/ nolle niti eſſe ꝑfectū ¶ Ceteꝝ cauete ob ſecro. dū mēs remanet arida a pinguedine ſpūs dū ſuauitate diuini amoris deſtituta lāgueſcit. ne tandē ip̄a redeat ad ꝯſolatiun culas qͣſdaꝫ fedas ⁊ carnales indignas ſe. Ueꝝ qͥppe ē/ aīaꝫ abſqꝫ ꝯſolatiōe diu ſtare nō poſſe. ꝙ ſi deſit ꝯſolatio ſpūalis qͣ guſta ta deſipit oīs caro/ ⁊ quā ſolus p̄ſtat amor dei. qͥs facile nō agnoſcat qͣꝫ paruo lapſu et lubrico/ delectatio carnalis obreꝑe timēda eſt? Quis nō extimeſcat illā apl̓i exprobra tionem. Cū ſpū ceꝑitis carne ꝯſummamī Profecto abſqꝫ amore dei feruido. nunqͥd tuto veniēt ſollicite ⁊ miſere huius obliuio vite. qm̄ male vincit̉ delectatio carnal̓/ de lectatiōe ſil̓r carnali. ſꝫ alit̓ potius. Solus amor dei clauus ē/ qͥ clauū amoris impuri dꝫ retūdere. ¶ Et o frēs ſi vel tenuit̓ ⁊ in ra ptu quodā guſtare donaret̉ ⁊ videre qͣꝫ ſua uis ē dn̄s. ſi fas eſſet exclamare ex affectu ꝓ bato ⁊ exꝑto/ ſentiendo cū ꝓph̓a quemad modū qͥdā ex vobis pn̄t. qͣꝫ magna multi tudo dulcedinis tue dn̄e quā abſcōdiſtiti mentibꝰ te. Tederet affirmo ariditatis iſti us in affectu/ cū eruditiōe qͣꝫtalibet intelle ctus. puderet animā tādiu lāguiſſe. eā fuiſ ſe ſicut terrā ſine aqͣ deo. ſine aqͣ ſapīe. hͦ ē ſa pide ſaporoſe ſcīe. Puderet ⁊ poſtremo pri mā nondū lr̄am alphabeti huius ſcīe affe ctual̓ didiciſſe. Itaqꝫ liberet exclamare cuꝫ vno ex magnis ſcrutatoribꝰ. ſꝫ nō abſqꝫ af fectōe. Sero te amaui pulchritudo tā an tiqͣ ⁊ noua. Sero te amaui. ¶ O ſi liberali ori dono/ vehemētioriqꝫ exercitio datū eſſꝫ amorē vr̄m extēdere ad illū quē tercio loco noīauimus amoris gͣdū ad amoreꝫ extati cum. ⁊ qͥ ad ſuꝑmētales rapit exceſſus. ꝓfe cto iā vos cū regina Saba nō haberetꝭ vl tra ſpm̄ p̄ magnitudīe vel deuotōis vel ex ultatōis vel āmiratōis. ¶ Nā amor dū per ꝯtēplatiōis obſequiū in tercia ſchola huc uſqꝫ tremēti/ robur acceꝑit. aſſumit. iūgit. ⁊ vnit aīaꝫ tanqͣꝫ ſpōſam/ deo ſuo ſpōſo. vt ſint iā nō duo ſꝫ vnus ſpūs. Et iā verius eſt aīa in deo quē amat qͣꝫ in corꝑe qd̓ ani mat. nā ibi verius ꝯẜuat̉. ¶ Ita aīa q̄ pͥus appellabat̉ turtur ⁊ colūba ꝓ gemitu ⁊ me ditatōe. q̄ vocat̉ amica ⁊ filia ꝓ ſubarratōe ⁊ adoptiōe iā dr̄ ſpōſa introducta in cubi culū regis ad fruēdū cupitis āplexibꝰ. Illic ip̄a ꝯcipit ⁊ fit v̓bigena. gignit itaqꝫ ver bū obumbrāte ſibi v̓tute altiſſimi ⁊ in v̓gi nali vtero ſuꝑioris portiūcule mētis ſue q̄ noīat̉ vel ſcintilla ſeu apex ratōnis vel ip̄a ſynderiẜ. cuius integritas violari nec in de monibꝰ potuit adeo iugit̓ virgo ꝑſeuerat. ¶ Perget aliqͥs q̄rere qͥd ē v̓bū gigni ab a nima? Accipite ſicut olī rn̄di ꝙ ſola hoc do cet expientia nō doctrina. vnctio nō lectio Uis hͦ māna abſconditū qͣle ē agnoſcere? Guſta ⁊ vide. pͥmum guſtare. poſt videre. ¶ Ego igit̉ vos oēs in amore ammonitos velim vt ad hūc gradū nitamī ambulātes de ſchola ꝯtritōis ⁊ pnīe in ſcholā medita tionis cōſctīmonie. ⁊ tandē in ſcholā ſoli tudinis intime flagitātes crebro deū ⁊ ſan ctos ſctāſqꝫ oēs ꝑ v̓ba anime hͦ amore vul nerate. Fulcite me floribꝰ. ſtipate me malis qꝛ amore lāgueo. ¶ Hec tāta dicta ſunt. R. p. ⁊ viri doctiſſimi de amore bono/ facien te ciuitatē dei in nob̓. ⁊ hͦ ſub ꝑſona amoro ſi nr̄i deuoti Bernardi. tū ad cōmonitiōeꝫ nr̄aꝫ. tum ad ſui p̄conium. Ebebat ſubīde ꝑs altera xp̄iani tatē introducere de ſuo lāguore lugentē quē furor filioꝝ/ non tā amantiū qͣꝫ amentiū ſeu demen tiū ſuſcitauit adaugetqꝫ Uercor tn̄ ne poſt verba ⁊ guſtū ſuauiſſimi amoris vos tam īſuauis materie ꝯturbaret acerbitas. Que rulis qͥppe v̓bis/ qͥd opus ē. vbi tātus fa ctoꝝ ſtrepitus/ tātus fragor audit̉ ꝯclamā te xp̄ianitate tota/ qꝛ amore lāgueo? Amo re qͥdē ſeuo ⁊ ꝑuerſo in mēbris ſuis. cuius amoris ad p̄cedentē tāta ē qͣꝫta eſſe pōt diſ parilitas. ¶ Primꝰ vnit diuiſos. iſte ꝯiūctiſ ſimos diuidit. pͥmus nō querit q̄ ſua ſunt. Iſte etiā aliena diripit vtrūqꝫ ꝯcomitat̉ cō tritio ⁊ meditatio. Sꝫ ꝯtritio ⁊ infelicitas hoc ē infelix cōtritio in vijs iſtiꝰ meditatio qͦꝫ iniqͥtatis in cubili ſuo. q̄ aſtare fac̄ oī vie nō bōe ⁊ maliciā nō odire. Ac ꝑinde nō in ꝯtēplatōneꝫ cadit hec meditatio. ſꝫ tota in ꝯfuſiōe ꝟſat̉. horrēdo ſciſmate qd̓ xp̄ianita tē lacerauit ¶ Amor iſte ad ſeip̄m qm̄ homi nes ſeip̄os amātes vt ſine federe ſint/ cōe ē. qui qm̄ ad ſeip̄m ꝯͣhit̉ ſe vel alios quō dila taret? Un̄ p̄terea ire. ꝯtētōes. rixe. aīoſitateſ ꝯtūelie. vn̄ ꝯſuetudīes babylonice? noli q̄ rere cāꝫ alterā p̄ter amorē ſui. Sꝫ accendit dn̄antibꝰ aūt paſſionibꝰ/ qͥd mali deeſſe. qͥd adeſſe boni ſperabit̉. ¶ Adde ꝙ amor ſui qꝛ meditari neſcit legē dei. ſꝫ vel numi vel cere iI Sermo de ſancto ris ⁊ bachi ⁊ veneris. Nullus ad hec mala pellēda ptꝫ exitus. cōuoluant̉ fere oīa tene bris. multi qͦꝫ. qꝛ nec ꝓpriā nec alioꝝ vocē intelligunt in hͦ negocio turbido ⁊ ceco lu ctuoſiſſimi ſciſmaticꝭ/ tumultuant̉/ īiurijs agūt. hoſtes a domeſticis nō ſecernūt. ⁊ qd̓ euenire ſolet pugnātibꝰ in tenebris Cuius rei p̄bet argumētū/ epl̓a q̄dā grandis nuꝑ edita. q̄ tota ꝓbris. tota cōtūelijs ſcatet. to ta vicioſiſſimo ꝓrſus ꝯfutatōis genere cō fundit. ¶ Nūc igit̉ int̓ hec negocioꝝ pōde ra int̓ amoris huius vīcula/ ſperes amori dei/ ſperes ꝯtēplatiōi locū eſſe/ ſperes ꝙ re cogitēt cū deuoto Bern̄. illi qͥ tales ſunt di es antiqͦs ⁊ ānos et̓nos in mēte habeant. Propt̓ea deſolata ē oīs terra. qꝛ nemo eſt qͥ recogitet corde. ¶ Poſtrēo heu maloꝝ oīuꝫ cumulus/ iā maloꝝ ſemīaria iacta ſunt. Et hinc verendū ē/ ne ſeges infeliciſſima here ſum radicitus pullulet ⁊ ineuulſibilit̓ occu pet agros eccl̓ie. vt ip̄a iure nunc obſecret. Fulcite me floribꝰ ſacroꝝ eloquioꝝ nō de floratoꝝ. Stipate me mal̓ ſolidaꝝ ordīata rūqꝫ aſſertionū. qꝛ amore lāgueo. ¶ Et ne q̄ ſiueritis qͥd lāguet. Caput lāguet. pectus lāguet. ventrē lāguet? qͥd ꝑtes enūero. a plā ta pedis vſqꝫ ad v̓ticem vix ē in ca ſanitas. Et qͣꝫqͣꝫ peſſima ſint q̄ patit̉. deteriora tn̄ niſi miſereat̉ ex alto ſpōſus ⁊ amator ſuus Kcxpaueſco. ¶ Ueꝝ omittamꝰ talia. forſan di gitus dei ē h̓. ⁊ neceſſe ē vt veniāt ſcandala. Propt̓ea ſaluberrimū ē cōſiliū vt ſaluet v nuſqͥſqꝫ aīaꝫ ſuā. Et vt pauliſꝑ ad pͥora re deamus. amor dei ille ē qͥ nos ſaluarē pōt/ qui nos in oībꝰ ꝯſolari pōt. Btūs Bern̄. rei huiꝰ manifeſtū ē argumentū qͥ an̄cedēs amore hͦ vallatus int̓ media ſciſmata ſecū rus īceſſit. Sꝫ ꝓfecto rara ē nūc talis auis in terriſ. pauci admodū qͥ amorem iſtū dei ad tale robur ꝑduxerūt. ¶ Conſiderāti aūt mihi in ea q̄ ꝑ accidēs ⁊ velut ab extrinſeco iuuerint ſctm̄ nr̄m ad amorē iſtū capeſcen dū. Reꝑio illa eſſe qͣttuor int̓ cetera q̄ ſunt/ mr̄is deuotio. apta cōplexio. debita educa tio. ⁊ ſolitudīs affectio. ¶ Matreꝫ ſcimꝰ ex legēda erga liberos ſuos miro religiōis af fectu fuiſſe deditā. Et ꝓ pctō mr̄is reſtitui tur filio bonū. Eccl̓i. ij. qͣꝫto āplius ꝓ meri to? Et h̓ ſumo doctrinā moralem ꝙ p̄dica tores ad ppl̓m/ maxīe debent āmonere ma tres vt liberos ſuos a puero ꝑ ſe nutriant ⁊ inſtituāt ad religiōis amorē ⁊ cultū. qm̄ tē poribꝰ nr̄is ꝓhdolor horribil̓ ē defectus in regimine infantiū ⁊ pueroꝝ. Nā qͣſi cū ip̄o lacte bibūt ſaniē oīuꝫ pctōꝝ v̓bis ⁊ exem plis. Et rectores ſcholaꝝ debēt ſil̓r eis eſſe ꝓ mr̄ibꝰ. exemplo apl̓i. i. ad Theſ. ij. Dꝫ eſſe maxīa ſollicitudo apud eos vt ſui pueri bo nis moribꝰ adornent̉. ꝙ ſi nō curat (qd̓ om ne flagitiū ſuꝑat) ſi eos depͣuāt ip̄i tot mor tibꝰ digni ſunt. qͦt eoꝝ ſcholares moribꝰ de pereūt. ¶ Scd̓m iuuamē fuit apta comple xio. nā ⁊ delicata erat. ⁊ ſuauitate qͣdā mol lis ⁊ pīa. Et pͥmo habuit ꝙ eſſet meditati uus ac ꝑinde ꝓpt̓ minorē īmerſionē aīe in corpus ad raptus ⁊ extaſes apta. Ex ſcd̓o habuit faciliorē deuotōeꝫ ⁊ cōpunctōeꝫ. ſi cut econtra de corde duro dr̄ ꝙ male ⁊c̄. ꝙ dyabolicā obſtinatōneꝫ imitat̉. Ex iſta ra dice dr̄ ſexus femineus deuotus. ¶ Terciū debita educatio a mr̄e. dehinc in religiōis auſteritate. Cōſtat em̄ ꝙ abſtinētia ⁊ ſobri etas p̄parāt animā ad ſpūalia facilius ꝯtē plāda. exēplo triū pueroꝝ. ¶ Quartū iuua men fuit ſolitudīs affectio. Itaqꝫ credi nō pōt qͣꝫtū nocēt ꝯfabulatōes int̓ hoīes duꝫ etiā nociue nō putant̉. Hīc dictū ē ꝙ ami ci ſūt fures tꝑis. Primū āt argumentū mē tis ꝯpoſite ē poſſe ī vno loco ꝯſiſtere ⁊ ſecū morari. vt Bern̄. ⁊ an̄ eū Sen̄. docuerunt ¶ Deniqꝫ dici pōt oīa iſta qͣttuor iuuiſſe de ꝑ accidēs Bernardū vt ꝓph̓a ⁊ miraculo ruꝫ eſſet oꝑator. int̓ q̄ ego p̄cipua illa depu to/ q̄ egit in ꝯuerſione illoꝝ qͥ etiā ꝯuerti to to niſu fugiebāt. ¶ Sꝫ hora finē flagitat. et nos flagitemus vt finē btm̄ obtinere ſic lā guendo h̓ ꝑ amorē diuinū poſſimus ꝙ in futuro ſecura trāqͥllitate in illo collocemur p̄ſtante dn̄o nr̄o Ieſu xp̄o. Sermo factus Pa riſius ꝑ eundem doctorē in die ſancti Lu douici Frangoꝝ regis. Onſiderate lilia agri quō cre ſcūt. Math̓. vi. Luce. xij. ⁊ in euāgelio hodierno. ¶ Ad irri U gādū lilia candida pioꝝ ⁊ ca ſtoꝝ ſtudioꝝ ī agro mētis nr̄e qͣtinꝰ det īcremētū xp̄s/ cōuertamꝰ aciē nr̄e ꝯſideratōis ad illd̓ liliū cōualliū ex qͦ idem xp̄s ꝓdijt qͥ ē flos ⁊ paſcit̉ int̓ lilia. Poſtu lemus vt a torrēte fluētoꝝ ſerene gr̄e illaba tur in nos trames aqͣꝝ ſalutariū. purificās viuificās ⁊ fecūdās ſterilitatē aīe nr̄e. Qd̓ vt fiat nequaqͣꝫ omittendū ē ſalutifeꝝ illud Aue. qd̓ aue (ſi veteꝝ narratōi credit̉) olim Ludouico rege Francoꝝ XLV XLVIII lr̄is aureis inſcriptū fuiſſe repertū eſt in li lijs/ ab ore cuiuſdā ſepulti/ miraculoſo or tu germinantibꝰ. qd̓ p̄terea allatū eſt deſuꝑ ꝑ os angelicū. ⁊ nos illud pia deuotōe reco lamus dicētes. Aue gr̄a plena ⁊c̄. ¶ Cōſide rate ⁊c̄. R. p. ⁊ doctiſſimi/ ac ſapiētes viri ꝯſiderāti mihi qd̓ nūc de ip̄a ꝯſideratōe lo quendū ē. tū ad cōmonitōꝫ nr̄aꝫ. tū ad glo rioſiſſimi regis nr̄i Ludouici p̄coniuꝫ. di gnū duxi ip̄aꝫ ꝯſideratōis vtilitatē n̄ meis ſꝫ btī Bern̄. v̓bis expͥmere. Cui nāqꝫ alte ri magis aſſentire qͣꝫ illi ꝯueniet. qͥ ſupͣ mul tos hac v̓tute pollebat. ⁊ a qͦ ſuꝑ hac re nō mediocris liber editus eſt. Ait g. xv. pre. de ꝯſideratōe ad Eugeniū papā. Et pͥmuꝫ qͥ dem ip̄m fontē ſuū .i. mentē de qͣ orit̉/ paci ficat conſilio. deinde regit affectus. dirigit actus. corrigit exceſſus. cōponit mores. vi tā honeſtat ⁊ ornat. Poſtremo diuīaꝝ ꝑit̓ ⁊ hūanaꝝ reꝝ ſcīaꝫ ꝯfert. Et poſt ml̓ta hu iuſmodi/ ꝯſequent̓ on̄dit qͦ pacto ip̄a cōſi deratio mr̄ ē qͣttuor v̓tutū cardinaliū. De inde mr̄eꝫ ꝯſideratōeꝫ circa q̄ ⁊ qͣlia debea mus exercere ſalubri ꝓfundaqꝫ declaratōe ꝑtractat. ¶ Hinc videte q̄ſo qͣꝫ latā nob̓ mi niſtrat loquendi materiā thema nr̄m qd̓ ꝑ mittit̉/ ꝯſiderate. Reſtrictius attū̄ tradi vi det̉ dū dictū nō ē ſolū ꝯſiderate. ſꝫ ꝯſidera te lilia agri quō creſcūt. Placet aūt vt ẜmo noſter hͦ mō loquendi euāgelico coartet̉ de ꝯſideratōe lilioꝝ agri quō creſcūt ſi tn̄ vnā pͥus de ip̄a ꝯſideratōe ꝯſideratōeꝫ elicuero ad laudē regis nr̄i. ¶ Eſt aūt iſta ꝯſideratio Sereniſſimus rex Ludouicus plurimuꝫ ſuo tꝑe ꝯſideratiuus fuit. Hoc ita vel ſenti re vel dicere certa me rō cōpellit. Pollebat quidē rex nr̄ ceteris v̓tutibꝰ. cū aūt ſint con nexe veluti ſorores germane in chorea pul cherrima ꝟſis mutuo vultibꝰ ⁊ ip̄a ꝯſidera tio nō ſolū v̓tus ē. ſꝫ directrix aurigaqꝫ vir tutū. qͣ ſublata v̓tus q̄libet viciū ē. ꝑſpicua eſt ꝯſideratio. ¶ Pretcrea nōne ꝓfitet̉ eccl̓a regē nr̄m digne ſancteqꝫ pͥncipatuꝫ fuiſſe? Neminē ꝟ̓o magis qͣꝫ ip̄m pͥncipē decet cō ſideratio. q̄ ſingularis q̄dā ē mr̄ prudentie. Hec ē ph̓i ſnīa. ix. Pol̓. Hoc in oī arte ꝑfa cile ē aīaduertere. nā a rectoribꝰ ⁊ architect in oī arte ſi conſideratōeꝫ tollis/ qͥd in reliqͦ ſit vtilitatis neſcit. ¶ Pulchrā ſubinde ⁊ ꝓ poſito ꝯgruā narratōeꝫ īfert Macrobius in ſaturnalibꝰ ſub hac qͥdem ſnīa. qꝛ verba nō tenco. Fuit in theatrico ſpectaculo Ro me vnus hiſtrio vel mimus qͥ ꝑ geſtus (vt ſolebāt) ſtudebat effingere ⁊ repn̄tare ꝑſonā pͥncipis. Exclamauit alt̓ hiſtrio ip̄m defi cere a ꝓprietate repn̄tatoris. Appellat̉ igi tur a ppl̓o vt iſtius errorē corrigeret. Pa ruit. Cōſtituit ſe qͦꝫ velut hoīeꝫ meditabū dū ⁊ vehement̓ ꝯſideratiuū. ſignans ex hͦ nihil magis decere pͥncipē qͣꝫ ꝙ eſſet ꝯſide ratiuus. Et videte ſi non eandē ſnīaꝫ in ſa cris lr̄is ꝯſideramus. Ille rex Salomō p̄ dicauit dicēs Prouerb̓. xx. Rex qͥ ſedet ī ſo lio iudicij. Intelligite. nō in mēſa. nō in co meſatōibꝰ ⁊ cubilibꝰ. neqꝫ diſcurrēs euaga tiōe petulāti. diſſipat oē malū intuitu ſuo Et qͥd intuitus regis h̓ aliud dat intelligi qͣꝫ acutā agēdoꝝ ꝯſideratōeꝫ Et? Eſa. xxxij Princeps q̄ digna cogitabit .i. ꝯſiderabit. ⁊ ip̄e ſuꝑ duces ſtabit. Propterea terre ma ledicit Eccl̓s. x. cuius rex ē puer ⁊ princi pes mane comedūt. Cur ita? (niſi ꝙ pueri cia ⁊ matutina comeſtio) ad lr̄aꝫ aduerſant̉ ꝯſideratōi. Cur ſubinde celebrat̉ a Tullio mēorabile id dictū Scipionis. Nūqͣꝫ mi nus ſolus qͣꝫ cū ſolus? Certe qꝛ pͥncipē de cet maxīe ſecreta interdū ſilētia ⁊ ſeceſſus a turb̓ q̄rere vt ſolus ꝯſideret totius reipub lice ſtatū. ⁊ ſolus abſqꝫ arbitro ponat ante mētis oculos ſeip̄m ⁊ curas oēs agendoꝝ ſollertius ⁊ fidelius qͣꝫto ſecretiꝰ dijudicet. qm̄ affirmāte vno ex eiſdē Scipiōibꝰ. (Et refert Ualerius li. vij. Nec ſilet Seneca) tū in oībꝰ. tū p̄ẜtim in pͥncipe hec turpis ⁊ nō admittenda excuſatio ē dicere. Nō putaui. Adeo nihil abſqꝫ ꝯſideratōe agēdū eſtima uit eſſe qͥn futura caute p̄uideat. Hec obẜ uabat īclytus ille Scipio africanus mīor qͥ qͦtidie nihil aggrediebat̉ agendoꝝ qͦuſqꝫ diluculo ſolꝰ in capitolio diu reſediſſet. qͦ fa ctū ē vt oīa ei ꝓſꝑe/ ⁊ ẜm eſtimatōeꝫ tūc ro manoꝝ diuīe ſuccederēt. Sic eneas apud Uirgiliū. Sic apud Therētiū comicꝰ ſe nex ſingula p̄uidiſſe ſibijp̄is mēorant̉. De niqꝫ ſi qͥs reuoluat hiſtorias actāqꝫ regnoꝝ puto recogͦſcet oēs pene regnoꝝ ſubuerſio nes ꝑ clades belloꝝ frequētius ex ꝯſidera tione qͣꝫ aliūde ꝓceſſiſſe. dū videlꝫ nō ſatis explorat̉ hoſtilis machīatio dū eoꝝ ſtrata gemata vl̓ inſidie non caute circūſpiciunt̉. dū ruit p̄ceps improuidaqꝫ acies velut be ſtie in laq̄os ⁊ in oē ꝓrſus ꝑiculū. Hoc Ti tus liuius. hͦ vegetius de re militari. hͦ frō tonus in ſtratagematibꝰ ⁊ alij hyſtoriogra phoꝝ palā tradiderūt. ⁊ nr̄a tempeſtate ni mis exꝑtū ē. Et aīaduertite p̄cor ſi forſan hͦ 1I 2 Sermo de ſancto attēdebat Hicremias. Hicre. xij. dū lamen tat̉ dicēs. Deſolatiōe deſolata eſt oīs terra. Et tanqͣꝫ ab eo quereret̉ rō. ſubiūxit. qꝛ ne mo ē qͥ recogitet corde .i. ꝯſideret de ſubuer ſione ip̄a. Demū futura Hierl̓m flens ſal uator ei ꝓ cauſa p̄cipua ſue deſolatōnis ex probrauit incōſideratiōeꝫ. qꝛ ſi cogͦuiſſes ⁊ tu inqͥt Luce. ix. ¶ Optime ⁊ diuine hec et ſil̓ia animo retinēs ꝯſideraſtio gl̓ioſiſſime rex Ludouice atqꝫ ſtuduiſti/ vt te ⁊ regnuꝫ tuū ꝑ v̓tutē ꝯſideratōis regeres. ⁊ eſſes tā qͣꝫ alter Argus cētoculus. velut etiā Ianꝰ qui partē ſpectat vtrāqꝫ. ⁊ ſicut aīalia illa ꝓ phetica q̄ ī circūitu erāt plēa ocul̓. Ezech. pͥmo. Deniqꝫ tāqͣꝫ tibi tuiſqꝫ ſil̓ibꝰ audires dn̄m aſſidua exhortatiōe ꝑſonantē pͥmum thematis verbū. Cōſiderate. ¶ Et vtinam in hac calamitate nr̄a nō ſolū terreni pͥnci pes. ſꝫ ip̄i p̄cipue eccl̓iaſtici qui regende p̄ ſunt eccl̓ie hoc mō ꝯſiderarēt. hoc mō ſape rent ⁊ intelligerēt ac nouiſſima ꝓuiderent. potius qͣꝫ turpi deſidia/ aut turpioribꝰ cu raꝝ terrenaꝝ occupationibus mancipati. ambularet vnuſquiſqꝫ poſt prauitatē cor dis ſui. quaſi poſt catenā qua circūſtrictus trahit̉. nō ita/ res omnes feda labefactōne corruerēt. nō ita miſerꝭ ⁊ luctuoſis modis omne diuinū ⁊ humanū/ nefas infauſtum ꝯfunderet. Non poſtremo viri ꝯſideratiur vel cordati qͥ vel ſoli vel p̄cipue ip̄i dicendi ſunt hoīes vtētes rōne nō inqͣꝫ ſpernerent̉ aut irriderent̉ ꝓ fantaſticis/ a talibꝰ vaniſſi mis hoībꝰ. īmo iā nō homībꝰ ſꝫ mōſtris et portētis nihil de homīe retinēt p̄ter exterio rem corꝑis effigiē retinētibꝰ. Ita eſt nō mē tior neqͣꝫ muto ſnīaꝫ. tales nihil de hoīe re tinent p̄ter exteriorē formā corꝑis. q̄ ꝑegri nis adhuc indumētis deformata. cū intuſ vere beluina ⁊ dyabolica ſint oīa. Qm̄ alij porcū viuūt. alij carnē. alij leonem/ aut ali quam ex beſtijs abſqꝫ humana ꝯſideratōe. ¶ Sed querelā hanc ſolitā linquentes (qꝛ etiā de eis q̄ ab iſtis ꝯſideranda eſſent ſcri pſit diffuſe Bern̄. vbi ſupͣ) videamus ſi for te btīſſimus rex Ludouicus/ quodā ſpeci aliori mō ſuꝑ alios reges ⁊ pͥncipes tradu cere poterat ad ſui ꝯſideratōeꝫ nō vnicam thematis particulā pͥmā ſꝫ ip̄m thema in tegrū cū dictū eſt. Cōſiderate lilia agri ⁊c̄. ¶ Ueꝝ pͥuſqͣꝫ vltra ꝓgrediar incidit vnum dicere qd̓ ex ꝯſideratōne magna vel ꝓrſus maliuola geſtuꝫ ē. Heri (ſicut accepi) affixe ſunt ſcedule plurime. q̄ p̄ter morē maioruꝫ noſtroꝝ publicarēt ſermonē iſtū. Et quem admodū de Rufino ꝯq̄rit̉ btūs Hicro. ta les vident̉ me aut potius onerare laudibꝰ ꝓprijs. ſꝫ ex mō faciēdi vere ſunt infamati ones ⁊ honorifice cōtumelie. Conſtat ꝙ a zelantibꝰ vel collegium iſtud venerabile vl̓ me vel vtroſqꝫ ꝓceſſerūt he ſcedule. Sꝫ re fert qͦ zelo. Nam ſi bonus fuit plane tn̄ nō ẜm ſcīaꝫ ⁊ ꝯſcīaꝫ. Si malignus ⁊ liuidus certe nō ẜm charitatē. Ignoſcendū eſt igit̉ vel miſerandū vel ꝯtemendū vel orandū. Hāc veritatē quā teſtor hͦ zelo loqͦr ſuppli co ꝑſuaſam habetote me impulſore aūt ſua ſore aut cōſcio/ tales ſcedulas nullo mō fa ctas fuiſſe. Nondū em̄ deo miſerāte ſic de ſipio vt imitari velim tā publice/ militē glo rioſum illū Thraſonē comicū p̄dicantem laudes ſuas tanqͣꝫ adulator ⁊ biraldus ſui ip̄ius. ⁊ velut cuculus qͥ nō niſi ſe cātat Et qͣꝫqͣꝫ valde impar ſim apl̓o. vſurpo tam hu mili fiducia verbū ſuū in hac ꝑte. nō indi gemus lr̄is cōmendaticijs apud vos. Sꝫ nec ꝓlapſus ſuꝫ in illud ab Eſopi fabulis ſumptū improperiū. Oēs accurrite rane mons parturiet magnus naſcet̉ ridiculus mus. Hec ex incidēti. ¶ Nūc ad rem redeo vbi de ip̄a ꝯſideratōe lilioꝝ agri ꝑticulariꝰ loquendū eſt. Et pͥmitus ꝯſiderandum oc currit ꝙ hꝫ hoc ꝓpriū ſcripture diuine inſi gnis vbertas vt verba eius ſingula myſte ria ſint qͣꝫtūcūqꝫ videant̉ humilia. Res in ſuꝑ loquuntur in ea ⁊ docent mores ⁊ vir tutes. docent charitatem tropologice ſeu moraliter. docent fidem allegorice. docent ſpem anagogice. Ita eſt ſcriptura ſacra linguā vna ⁊ multiplex. breuis ⁊ latiſſima/ quēadmodū ⁊ adiuino Bartholomeo al legat hierarcha Diony. ⁊ velut ſpeculū cō cauū in qͦ varie relucent faciēs. Et rurſus māna in qͦ ſapor oīs recōditus inuenitur. ¶ Propterea nō paruū exiſtimādū eſſe pu tauit īclytus rex nr̄ ꝙ mittit nos xp̄s ad cō ſiderandū lilia agri quō creſcūt. p̄ẜtiꝫ quia ſumebat inſigne ſuū ex lilijs more atauorū ſuoꝝ. inſtar etiā veteꝝ illoꝝ qͦꝝ memīt ph̓s in Polit̓. qͥ ornatū ſumebāt ex lilijs ẜm vi ctorias. Eſt itaqꝫ natura nob̓ inſitū vt que ſunt familiaria ⁊ nob̓ inſignia/ ea tū liben tius/ tū frequētius ꝯſideremus. ⁊ ad horū inſpectōeꝫ facilior eſt animi noſtri forma tio. Tilioꝝ igit̉ ꝯſideratio generabat in re ge nr̄o doctrinā multiplice q̄ nutriet̉ ad fi dem ſpē ⁊ charitatē ceteraſqꝫ v̓tutes. ¶ Ad Ludouico rege. Francoꝝ 45 Q XI. VIII fidem qͥdem/ dū inuiſibilia dei ꝑ ea q̄ facta ſunt in lilijs pulcherrimis ītellecta īſpexit ex nūero pōdere ⁊ mēſura. ex ſpē mō ⁊ ordi ne. Nā ſi pulchra. ſi decora. ſi ſpecioſa ſunt lilia. ſic̄ ⁊ valde pulchra ſunt. qͣꝫto pulchri or. ſpecioſior. ⁊ mirabilior eſt ille qͥ fecit ea. ¶ Ad ſpeꝫ deīceps aſſurrexit. dū ꝯſiderauit ea creſcere q̄ nō laborāt neqꝫ nēt. ⁊ q̄ diuīa prudētia ſic veſtit vt Salomō in oī gloria ſua nō fuerit oꝑtus ſic̄ vnū ex iſtis. Si gͦ ꝓ ut arguit xp̄s fenū agri qd̓ hodie ē ⁊ cras ī clibanū mittit̉ deꝰ ſic veſtit? qͣꝫto pluris eſt hō modice fidei. vt de diuīa ꝓuidētia non diffidat. ſꝫ iactet curā ſuā ⁊ cogitatū ī dn̄o ⁊ ip̄e eū enutriet. ¶ Ad charitatē deniqꝫ ac cenſus ē rex nr̄ dū ꝯſiderādo ꝓſpexit qͦ pa cto deꝰ vſqꝫ ad oblectatiōes varias dilexe rit hoīem. ⁊ ꝓpt̓ eū etiā liliū ne dicā tot res mire pulchritudīs decoris ⁊ v̓tutis forma uerit. nec ꝓpt̓ vnū hoīeꝫ iſta minꝰ fec̄. qꝛ cū multis fec̄ ꝓut ē deductio apd̓ Hugonē in ſuo de arra ſpōſe. ¶ Quid aūt ſi ternariū li lioꝝ in ſuo ſcuto regio ⁊ diuīo rex nr̄ ad mo res retor q̄re ꝯſiderando volebat. Uidebat em̄ qͣlit̓ lilioꝝ fulgurat color aureus in cam po azurro. velut in ethere puriſſimo ⁊ ſere niſſimo. Et nōne poterat ꝑ ternariū hͦ lilio rū ꝯſiderare. vel tres v̓tutes p̄noīatas? fi dem ſpeꝫ charitatē in aīa iuſti celica. aureo fulgore micātes. vel ip̄aꝫ attēdebat a qͣ ori ginant̉. btīſſimā trinitatē. in qͦ velut intelle ctuali ſcuto triāgulari ꝑ circūinceſſionē cō p̄hendent̓ poſita. vel tres aīe vires ſpecula bat̉. ꝯcupiſcibilē. iraſcibilē. rōnaleꝫ. Aut ſi iuſtius ē acciꝑe tres ꝑtes imaginis. mēo riā. intelligentiā. ⁊ volūtatē. Aut deniqꝫ ap propͥatius regie maieſtati tria lilia in ſcuto tres ſtatꝰ in ſuo regno ꝯſiderare fas habu it idē rex nr̄. ſtatū dico militātiū. ſtatū ꝯſu lentiū. ſtatū laborātiū. Hi ſiqͥdē ſtatus ⁊ ſi in oī policia reꝑiri habeāt vel mediocrit̓ in ſtituta. vſurpat tn̄ ſibi regnū frācie coloreꝫ ethereū ob ſingularē religionis cultū. Co lorē ꝟo aureū triplici illi ſtatui ꝯtulit excel lentia meritoꝝ in vtroqꝫ. Nā vbi q̄ſo vigū it vſqͣꝫ terraꝝ vel in militibꝰ ſtrēnuitas po tentior. vl̓ in ꝯſulibꝰ ⁊ clericis ſapīa diuini or. vel in laborātibꝰ ⁊ ſubditis obediētia ꝓ penſior. Ita vt nihil errauerit qͥ regnū fra cie dixerit in orbe poſitū eſſe velut hortū et agꝝ quendā voluptatis ameniſſimū. ethe reo ſplēdore nitentē. fecūdū qͦꝫ lilijs hͦ ē po pulis/ aurea dignitate fulgētibꝰ. quē hortū irrigat fons ille puriſſimꝰ ⁊ fluuius niueis argenteus vndis. vniuerſitas Pariēſis in qͣttuor facultatū flumīa ꝯdiuiſus. qͥbꝰ irri gat̉ omīs terra. ¶ Agnoſcitis vt opinor do ctiſſimi ⁊ ſapiētes qͣꝫ late patentē ꝯſiderati onē rex nr̄ habuit ex inſpectatōe ꝓpͥoꝝ inſi gnioꝝ. ⁊ dū remēorabat̉ ex hinc ꝟboꝝ xp̄i q̄ dicūt Cōſiderate ⁊c̄. Et potuit qͥdē am plius ex ꝯſideratōne lilioꝝ ⁊ eoꝝ creſcendi mō aīaduertere piꝰ rex nr̄ tria eſſe neceſſa ria ad debitū ppl̓i totiꝰ augmentū/ tāqͣꝫ ad cremētū viuētiū lilioꝝ. Nā ſi nō ē hō liliuꝫ nō dixiſſet ꝓph̓a. Iuſtꝰ germīabit ſic̄ liliū. ¶ Hec tria ſunt q̄ lilia vt creſcāt exigūt. Ros Ros ſuꝑne bn̄dictōis. Humor Humor terrene ſuſtentatōis. Clauſura Clauſura iuſte ꝓtectiōis. Abſqꝫ rore em̄ ⁊ ethere libero floccida ſunt lilia ⁊ decoloria. ſic abſqꝫ diuīa gr̄a q̄ ē plu uia volūtaria quā ſegregat deus heredita ti ſue ⁊ abſqꝫ ſuꝑno afflatu vel aſpectu po pulus omīs interius ꝯtabeſcit. Porro are ſcūt lilia ſi deſit humor bonus in radice. et ppl̓s nō ſubſiſtit ſꝫ areſcit ſi ſibi deſit ſuſtē tatio in corꝑe. Demū lilia ſi nō claudant̉ ſe pibꝰ aut muris/ depaſcunt̉ ⁊ ꝯculcāt ea om nes beſtie agri. ⁊ ppl̓i ſi non iuſtis legibꝰ ⁊ obediētie muro ꝯcludant̉. ip̄i celerit̓ hoſti bus inuaſi depereūt. ſiue hoſtes intelligas ſpiritales qͥ ſunt mundus caro demonia. ſi ue materiales ⁊ viſibiles qͥ ſunt ip̄i homīes ſub ip̄is. nā nullū ē aīal alteri magis inimi cū. ¶ Hec ꝯſideraſti rex gl̓ioſiſſime ⁊ viuē tiū lilioꝝ agricola egregie Ludouice. Cō ſideraſti inqͣꝫ vt noſſes quō lilia rōnabilia agri tui regni/ creſcerent dū viuebas in car ne. ⁊ nūc (vtpiū nob̓ credere eſt) tuis int̓uē tibꝰ ꝯſiderare nō ceſſas dū regnas in ethe re. Cōſideraſti nēpe vt eis nō deeſſet ros ⁊ aſpectus celi lib̓. dū in eis ſctē religiōis cul tum ꝯẜuaſti. Cōſideraſti vt non deficeret humor in corpore velut in terre fixa radice dū eos temꝑalit̓ ſuſtētaſti. Cōſideraſti po ſtremo ne diſſiparet̉ maceria vel clauſura iuſte ꝓtectōis dū cōgruis legibꝰ atqꝫ iudi cijs eos cōmuniuiſti. ita vt fuerūt ppl̓i tui inſtar lilioꝝ irrorati deſurſum/ irrigati deor ſum. ⁊ ꝓtecti qͣqͣuerſum. ¶ Et poterā o do ctiſſimi ⁊ ſapiētes viri/ potera iſta latiꝰ de ducere ex eiuſdē regis celebri chronica ſi va caret. ⁊ nō eſſetis onerādi notiſſimis. nam qͥs neſciat eū fuiſſe in cultū religiōis catho lice ꝯẜuādo xp̄ianiſſimū. Qui ⁊ hereticoꝝ 1I 3 Sermo de ſancto extirꝑator fuit vehemēs ⁊ bis feruētiſſimo zelo ſuccēſus īpios infideles barbaros ꝑ ſecutus ē. ⁊ ad augmētū diuini cultꝰ ml̓ta mōaſteria ꝯſtruxit plurima reꝑauit. Cete rū negari nō pōt eum de corꝑali ſuſtētatōe ſubditoꝝ curioſum fuiſſe qn̄ ip̄is etiā pau peribꝰ inopibꝰ ⁊ egenis intra ⁊ extra regnū ſuū/ tāta pietatis affectōe ⁊ ſolicitudīe ꝓui debat. eos ꝑſonalit̓ mira ꝓrſus humilitate viſitās paſcēs ⁊ refouēs. Quid āplius di cā d̓ clauſura lilioꝝ ſuoꝝ ꝑ iuſtā legū ꝓtecti onem? Ip̄e em̄ legibꝰ bn̄ ꝯditis. circūcin xit ppl̓m ſuū ꝓuidens ne frāgerent̉ ab eis quaſdā inſuꝑ addidit vt de ꝓhibitōe duel loꝝ ⁊ punitiōe blaſphemātiū ⁊ forſan plu res adiūxiſſet ſi nō dictaſſet ſibi ꝯſideratio ſua/ multitudinē ꝯfuſam legum ⁊ ſtatutoꝝ nō tā ꝓtegere qͣꝫ aliqn̄ ſubuertere gentē cui ſeruāda mādat̉. Exēplū in ꝓpoſito. Acer uus lapidū aūt ſepes ſpinaꝝ ꝓtegunt ⁊ ci cūdāt lilia. Ꝙ ſi iuſto āplius excreuerīt vi ſpine vel lapides. lacerant̉ lilia. aut ab aerꝭ libero hauſtu ꝓhibent̉. Nō ſecus ē de mul titudine traditionū hūanaꝝ/ noīatī excōi cationū. Ad hͦ ſpectat illud Math̓. xv. In ritū feciſtis mādatum dei ꝓpter traditōes vr̄as ⁊c̄. ¶ Talibꝰ modis ſtuduit optimus ⁊ ſollertiſſimus agricola nr̄ regius beatus Ludouicus ꝯſiderare lilia agri .i. ppl̓os re gni quō creſcerēt dū habebāt rorē ſupernū humorē terrenū. ⁊ ſcptū munitiſſimū. Pri mum de bn̄dictōe celi. Scd̓m de bn̄dicti on terre. Terciū de inſtitutōne diſcipline R ¶ Uellē ita ꝯſideraremus oēs lilia agri nr̄i quō creſcerēt. nemo qͥppe ē qͥ nō agꝝ habe at cure ſue cōmiſſum. de qͦ ſapiēs admonet nos Prouerb̓. xxiiij. Diligent̓ ait exerce a grum tuū. alioqͥn audi ab eo ibidē qͥd mali ſubſecutuꝝ ſit. Per agꝝ viri pigri trāſiui. ⁊ ecce totū repleuerāt vrtice. oꝑuerūt faciem eius ſpine. ⁊ maceria lapidū deſtructa erat Fruſtra q̄rerent̉ gͦ in agro tali lilia creſcen tia. vbi deeſt ſollers ꝯſideratio ⁊ dominat̉ ignauia ea nō ꝯſiderās q̄ p̄miſimus. Naꝫ ꝓpter abūdantiā noxij humoris totum re plēt vrtice mordicātis ⁊ exurētis luxurie. ꝓ pter effectū nō ſereni roris oꝑiūt faciē eius ſpine. Et qꝛ maceria lapidū deſtructa eſt ꝑ indiſciplinatā diſſolutiōeꝫ. ꝯculcāt totam ſatōeꝫ. ⁊ germīa vtilia oēs beſtie agri. ⁊ ſin gularis inobedientie ſuꝑbe ferus depaſcit ca. ¶ Ager iſte ſi q̄rit̉ qͣlis ⁊ qͥs ſit? apte rn̄de tur ho .ſ. minor mūdus Math̓. xiij. Idem ip̄e hō eſt agricola ſub agricola ſup̄mo ꝯſti tutꝰ. de qͦ Math̓. xiij. ⁊ Ioh̓. xv. Porro tot idē abūdare lilijs dꝫ ager tal̓ qͦt v̓tutibꝰ iu bet̉ īſigniri. Nōne pulcherrimū liliuꝫ caſti tas. pulchꝝ ſobrietas. pulchꝝ iuſticia. pul chrū ⁊ formoſuꝫ ſapīa. modeſtia fides ⁊ ita d̓ reliqͥs v̓tutibꝰ floriferis. qͥbꝰ redolet ager aīe velut odor agri pleni cui bn̄dixit dn̄s. Gen̄. xxv. Sꝫ credite nō paruo aut gratis poſſidet̉ ager talibꝰ lilijs decoratus. Emit̉ certe laboribꝰ qͣꝫ plurimis ⁊ ſtudioſo colen di exercitio. ſic̄ in figura fortis mulieris dr̄ Prouerb̓. vlt̓. Cōſiderauit agꝝ ⁊ emit illū. Et qm̄ nemo repēte fit ſummus. ſꝫ cū tꝑis curſu ⁊ etatis incremēto/ creſcūt altius ip̄a v̓tutū lilia. quēadmodū diſtinctio formo ſa ſignificat. q̄ qͦſdā ponit incipiētes qͦſdaꝫ ꝓficiētes. alios ꝑfectos ¶ Cōſideremus ea dem lilia qͦ nature mō creſcūt a pͥmeuo ſui germine ad mediuꝫ robur ſtipitis vſqꝫ ad floris fructuſqꝫ maturitatē. Hoc ꝯſideran tes xp̄o obedimus ⁊ ẜmonē aptabimꝰ au ditoribꝰ. Sūt qͥppe in hͦ cetu venerādo ho mines ſub etatis diſtinctōe triplici. ſub ger mināte adoleſcētia. ſub virēti iuuētute. ſub matura fructuoſaqꝫ ſenectute. In qͥbꝰ pari typo v̓tutū lilia ſuccreſcere debere demon ſtremus. Alia em̄ ꝟ̓tus in fortitudīe ⁊ effi cacia decet matuꝝ ſenē. Alia virilē iuuenē. Alia teneꝝ adoleſcentē. Fallor ſi nō hec ſi gnauit apl̓s. Cū eſſem inqͥt ꝑuulus loque bar vt ꝑuulus ⁊c̄. Cū aūt factus ſuꝫ ſenex euacuaui ⁊c̄. i. Choꝝ. xiij. Idē notauit Ora tius poetas inſtituēs ⁊ etates deſcribēs. hͦ mō pn̄s cetus ē velut ager ille in qͦ erāt tres ordīes ouiū accubantes iuxta puteū Gen̄. xxix. Puteus locus ē vn̄ haurit̉ aqͣ ſcīe ⁊ ſa lutaris ſapīe. Tres ordīes ouiū/ tres acci pimus ordīes ſtudentiū ſimpliciū. ¶ Cōſi ? derandū v̓o ē ꝙ ⁊ ſi in oī etate neceſſe ſit v̓ tutū lilijs vt creſcāt miniſtrare triplex anti dotū qd̓ p̄diximus. Rorē .ſ. humorē ⁊ clau ſurā. nihilominus appropͥatiori breuitate nō oīa oībꝰ/ ſꝫ ſingula ſingul̓ diſꝑtiri cura bimus. Et ſtantes in termīs nr̄is/ ne diſſo luta fluctuemus euagatōe/ dicemꝰ ꝙ clau ſura diſcipline p̄cipua neceſſaria eſt in agro adoleſcētū teneroꝝ qͦ ad incipiētes. humor purus ⁊ ſufficiens. aer in agro viriliū iuue nū qͦ ad ꝓficiētes. Ros ſuꝑnus ⁊ aſpectus celi lib̓ decet maxīe in agro maturorū qͦ ad ꝑfectos ¶ Et plāe ſi vellemꝰ nō oꝑoſuꝫ erat adaptōnes has ad alia deducere p̄ẜtim ad Ludouico rege Francoꝝ XI ¶ VIII ſtatū triplicē p̄fatuꝫ regni frācoꝝ qͥ ꝯſiſtere ponit̉ in laborātibꝰ ſubditis ⁊ īclytis mili tibꝰ ⁊ ī clericis atqꝫ ꝯſulibꝰ. Ueꝝ hec reliqͣ oīa cōp̄hēdere q̄ dici ſe offerūt qͥs ẜmo ſui ficeret? Poſtpoſitis gͦ ceteris q̄ dicere vl̓ ad laudē gl̓ioſiſſimi regis nr̄i copioſiſſime vl̓ ad edificatōeꝫ nr̄aꝫ abūdātiſſime ꝯſidera tio ꝓfunda nr̄i thematis ingerebat. ſub tri plici or̄one ꝯcludat̉ ẜmo nr̄. Prīa or̄o ad ī cipiētes. ſcd̓a ad ꝓficiētes. tercia ad ꝑfcōs. Prima oratio. ¶ Ad vos mihi nūc ẜmo ē o generoſi adol ſcētes. ⁊ ſi generoſi nō degeneres. ſi diſcipli nati nō diſcoli eſſe vultis. obedite xp̄o iubē ti. Quid iubet xp̄s? Cōſiderate lilia agri qͦ mō creſcūt. Cōſiderate ⁊ abſqꝫ ſtrepitu vel tumultū ⁊ fabulatōibꝰ attēdite. qm̄ ita ī no uello agro mētis vr̄e creſcere pͥmula v̓tuo ſoꝝ lilioꝝ germina ꝯueniet. Sūt eqͥdē inſi ta vob̓ a natura agēte infallibili germina q̄ daꝫ v̓tutū qͣſi ẜm rōnes ſemīales qͣs Tul lius appellat ſemīaria v̓tutū. q̄ ſi nos inqͥt creſcere ⁊ valeſcere ſineremꝰ. illa nos ad be atā vitā deducerēt. Et de hͦ nō ſiluit ph̓s. ij Eth̓. Hec ſemina nolite ſuffocare vicioſis germinibꝰ aut aliūde diſꝑdere. Et qͣꝫqͣꝫ me tuendū vob̓ ſit. tū ab algido gelū torpentis deſidie. tū ab vredīe. tū ab erucis. ab erugi ne. ⁊ ab alijs peſtibꝰ improb̓ aduerſantibꝰ incremēto ſpūaliū lilioꝝ. Nihilominus in pͥmis ſtudēdū ē ad clauſurā cōgruā ꝑ mu rū diſcipline. qͣ non appoſita vel demolita plane de lilijs actū ē ꝓteruit̓ ⁊ ꝑeunt. Quā obrē app̄hēdite diſciplinā cū illo qͥ dicebat deo. Et diſciplīa ip̄a me docebit. ¶ Sꝫ qͥd loqͥmur adoleſcētibꝰ? forſan obſurdeſcunt. aut nō ſatꝭ ꝯſiderate ſuſcipiūt q̄ dicūt̉. Ita eſt. Sua qͦrūdā garrulitas hͦ indicat. Ni miꝝ minꝰ idonei ſunt ꝯſiderare/ ob craſſaꝫ igͦrātie caliginē. vl̓ ob turbā paſſionū. ⁊ de ſiderioꝝ iuueniliū. q̄ cogitatōes ſuas ⁊ ꝯſi deratōes traducit aliorſum. aut qꝛ indiſci plinatōꝫ quā alibi exercēt huc affer̄t ¶ Pro eis idcirco ꝯſiderate vos p̄ceptores ⁊ ma giſtri venerabiles. ad vos me ꝯuerto. vos qͥ talibꝰ regēdis p̄eſſe delegiſtꝭ. ⁊ ꝓfecto du rā in hͦ ꝓuinciā (vt apd̓ Therē. ponit̉) āmi niſtrādā ſuſcepiſtis. Coerceat eos diſcipli ne vr̄e clauſura. infra quā etiā mores cōpo nite ⁊ formate ad normā xp̄iane religiōis. Nā qͣꝫtū piaculū ē apd̓ xp̄ianos ſuos ado leſcētes nō xp̄iana ſaꝑe/ neſcire p̄cepta dei? Et qͥd agendū ſit. qͥd omittēdū. qͥd creden dū. qͥd ſperādū. ⁊ qͥd timendū/ penitꝰ igͦra re? Subuerſio eis vel loqͥ vel legere q̄ nō ꝑ ſint moribꝰ aut plꝰ eis obſint qͣꝫ ꝓſint inge nijs. Pudet ꝙ alit̓ vſqꝫ in hod iernū diē iu deoꝝ pueri īſtituunt̉ pͥmitus in lege ſua ꝓ ut iuſſiſſe videt̉ dn̄s Deut̓. iiij. ¶ Cōfluūt ecce ip̄i adoleſcētes plus ſolito/ de toto frā cie regno ad florētiſſimū Pariſien̄. vniuer ſitatis ortū. erudiri hn̄t illic in ſuis pͥmiti uis ⁊ grāmaticalibꝰ qͥ nuꝑ nō niſi talibꝰ im buti aduenire ꝯſueuerant. qd̓ cur fiat ⁊ anº fauſtū ſit p̄ſagiū/ nō ſuſcepi diſcutere. Sci mus ꝙ in morituro aīali/ ſpūs ad cor con fluūt. Hoc vnū dicere hēo ꝙ eo āplius dā da eſt oꝑa in hac celeberrima vniuerſitate. ne caſſato vl̓ neglecto diſciplīe muro circa adoleſcētū cuſtodiā erūpāt ex agro eoꝝ nō lilia cādida ⁊ odorifera v̓tutū. ſꝫ īfelix loliū ⁊ ſteriles auent. vt Uirgiliꝰ loquit̉. Sētes qͦꝫ ⁊ ſilices ⁊ nociua q̄qꝫ plātaria vicioꝝ in ꝑniciē nō ſolū taliū/ ſꝫ pb̓licā eccl̓ie. vt ꝓ in de fiat ager qͣlē vidit Hiere. plenū abomīa tionibꝰ. Hiere. xiij. ¶ Et o mores o tꝑa qͣꝫtꝭ ⁊ qͦt abomīabilibꝰ plēa ſunt ⁊ mēs ⁊ corꝑa qͦrundā adoleſcētū ⁊ ſerpūt int̓ eos nefan da ꝯtagiōe nemīe ꝯſiderāte. nemīe ꝓhibē te. nemine euellēte. vtinā nemīe impellēte. ⁊ nullo mō eos qͥ conat̉ extirpare admittēte. Et heu maloꝝ cumulus iſtas ſuas abomi natōes nō ab omīant̉ cū ꝓph̓a dicēte. Ini qͥtatē odio habui ⁊ abomīatus ſuꝫ. Et qͥd eſt iniqͥtatē obomīatus ſuꝫ? Illā certe ꝑ os ꝯfeſſiōis euomere vl̓ eijci. Ad hͦ v̓o agēdū eſt vt frequētius os clauſuꝫ ⁊ mutū ⁊ vix ex trahit̉ vnqͣꝫ virus illd̓ teterrimū ⁊ obſcenū ⁊ nature aduerſuꝫ. niſi iuxta ꝑabolā ſcpͥtu re/ ꝑeat coluber tortuoſus obſtetricāte ma nuducti ꝯfeſſoris. Quid igit̉ miranduꝫ ſi ml̓ti ſuffocant̉ introrſus retento veneno hͦ peſtifero ⁊ irremediabilit̓ ꝑeūt. ¶ Hoc ſaltī reſtabit remedij vt ſi ſenſus hoīs ⁊ cogita tio ꝓna ſunt in malū ab adoleſcētia. ſic etiā ſcpͥture vox ⁊ exꝑiētia nimis ꝯfirmat. Hoc inqͣꝫ reliquū erat. vt abominatōnes ꝯͣctas abomīarent̉. qꝛ abominātes. hͦ eſt ꝯſiderā do euomētes/ ſanarent̉ ⁊ deſinerēt eſſe ager plenus abominatōibꝰ. Preclare ſiqͥdem di ctum ē Humanum peccare dyabolicū ꝑſe uerare. ¶ Quo circa patet qͣꝫta diſciplīe ne ceſſitas incūbit ꝓ cuſtodia agroꝝ nouello rū qͦs adoleſcētes dicimus. ⁊ interea dū te nera ſunt etate. ⁊ ꝙ ideo in tenerꝭ aſſueſcere 1I 4 Sermo de ſancto multū eſt inqͥt Uirgil̓. Sit ſuꝑ eos mace ria diſcipline ⁊ det̄ optima forma viuendi quā iocūdā reddet ꝯſuetudo. Si qͥ v̓o ſūt mgroꝝ qͥ nec iſta ꝯſiderēt nec obẜuēt erga ſuos diſcipl̓os ſeu ꝑfido neglectu fiat hoc. ſeu cōtēptū ꝑuerſo. ſeu timore cupido ne ſe deſerāt ⁊ alibi migrēt. ſeu ſuo ꝑdito malevt uēdi exēplo. qͥd de illis ꝓnunciādū ſit vide tis. Tot em̄ agroꝝ ſpūaliuꝫ nō īſtructores ſꝫ deſtructores dicēdi ſūt qͦt ſaluare debue rāt ⁊ ꝑdūt. Quīetiā ſepe fit vt vnius adole ſcētis diſſolutio nō coercita vel non ꝓrſus vt oꝑtebat expulſa/ trahat ceteras plātatio nes puras/ ī ſilueſtres ⁊ degeneres moꝝ ſu cos ⁊ ſpuria genimīa. adeo vt nō abſqꝫ rōiſ apparētiā q̄ſiſſe videat̉ Quītilianꝰ/ an ex pediēs ſit adoleſcētes ſil̓ ī ſchol̓ aut potius ſigillatī ī domibꝰ edoceri. ¶ Et qm̄ qͥntilia ni recordatio īcidit qͥ fuio adoleſcētū p̄cla rus īſtructor. placet ea pauca d̓ īſtitutōibꝰ ſuis excerꝑe que officio p̄ceptoris aſcribit. Prīo inqͥt ſumat an̄ oīa/ parētis erga diſci pulos ſuos animū/ ac ſuccedere ſe ī eoꝝ lo cū a qͥbꝰ ſibi liberi tradūt̉ exiſtīet. Fas igit̉ hn̄t p̄ceptores diſcipl̓os ſuos alloqͥ ijſdēd̓ bis religioſa mr̄naqꝫ pietate pleniſſimis. bus hortabat̉ egregiū adoleſcētē ludouicū ſua mr̄. Plꝰ vellē chariſſime fili/ te mortē in currere temꝑalē qͣꝫ ꝑ aliqd̓ pctm̄ mortale te tuū offēdere creatorē. ¶ Scd̓o p̄ceptor nec hēat vicia nec ferat p̄claꝝ v̓bū ab ore paga ni. Cāꝫ reddit ſatyricꝰ qͥ ꝯtēporaneꝰ qͥntili ano fuit ⁊ d̓ eo ſcpͥſit. qꝛ velociꝰ ⁊ citiꝰ corrū pūt nos exēpla domeſtica magniſcū aīos ſubeāt auctoribꝰ. Iō ſubiūgit ꝙ maxīa de bet̉ puero reuerētia. vt .ſ. nil obſcenū nil im pudicū nihil exēpli ſcādalizātꝭ īnoxios o culos ⁊ mētē corrūpat. Nā ⁊ āgeli eoꝝ ſꝑ vi dēt faciē pr̄is qͥ ē in cel̓. Et qͥ ſcādalizauerit vnū expuſill̓ iſtis expedit ei ⁊c̄. Et plꝰ no cet exēplū vnū malicie/ qͣꝫ decē bonitatꝭ ꝓ ficerēt. nā puer cereꝰ ē in viciū flecti. ⁊ abſqꝫ doctore etiā mala diſcunt̉ ¶ Tercio p̄cepto ris nō auſteritas triſtꝭ ſit. nec diſſoluta cha ritas. ne īde odiū hīc ꝯtēptus ordiat̉. Ubi notādū minꝰ obeſſe charitatē nimiā qͣꝫ au ſteritatē apd̓ adoleſcētes bōe īdolis. qͥ citiꝰ domeſticant̉ blādicijs ducti ad īſtar auiū qͣs generoſas appellāt qͣꝫ minis tracti. tm̄ mō careāt blādicie oī penitꝰ īpudicicia mē tis ⁊ corꝑis. Hīc ꝯcludit ip̄e qͥntilianꝰ nō debere pueros cedi v̓beribꝰ. Rōnes omit to. ¶ Quarto pl̓imꝰ ei de honeſto ac bono ſit ẜmo. Cōtra illos qͥ igͦminioſas ꝑtes cor poris ⁊ actꝰ nefandos nō ſolū aꝑta īpudē tia noīare audēt. ſꝫ īpudetiori aīoſitate hͦ ex rōnis ꝑſona licere fieri defendūt. nō ꝯſide rātes ꝙ hͨ dicēdo corruūt in errorem begar doꝝ ⁊ turilupīoꝝ. qͥ de nulla re naturaliter data erubeſcēdū eſſe dicebāt. quēadmodū ⁊ cinici ph̓i/ more canū dicebāt eſſe venien dū palā in nuditate ⁊ exercitio mēbroꝝ pu dēdoꝝ. qͦs īculpat Tull̓. in de offi. tractās de pulchro ⁊ decore. Et Sen̄. p̄cepit. Tur pia ne dixeris. paulatī em̄ pudor reꝝ ꝑ v̓ba dediſcit̉. Et apl̓s. Corrūpūt bonos moreſ colloqͥa pͣua. ¶ Quīto mīme iracundus ſit nō tn̄ eoꝝ q̄ emēdāda erūt diſſil̓ator. Ad hͦ em̄ ſūt exēpla platōnis ⁊ plutarchi ⁊ ml̓toꝝ ¶ Sexto ſit ſimplex in docēdo. Ad hͦ trahi X pōt illd̓ legis ātiq̄. Nō ſeres agruꝫ diuerſo ſemīe. pl̓imū qͥppe obeſt varietas mōꝝ in docēdo. ⁊ ex ꝯſequēti mutatio mgr̄oꝝ nūc iſtoꝝ. nūc illoꝝ. ¶ Septīo ſit patiēs labo ris. ¶ Octauo int̓rogatiōibꝰ libent̓ rn̄deat. ¶ Nono nō int̓rogates ꝑcūctet̉ vltro. ¶ De cimo laudādis diſcipuloꝝ doctoribꝰ/ nec malignꝰ nec effuſus ſit. qꝛ res altera tediuꝫ laboris. altera ſecuritatē parit. ¶ Undecīo in emēdādo q̄ corrigēda erūt nō ſit acerbꝰ nimieqꝫ ꝯtūelioſus. Nā id qͥdē ml̓tos a ꝓ poſito ſtudēdi fugat ꝙ qͥdā ſic obiurgāt qͥ ſi qͥ oderūt. ¶ Duodecio exēpluꝫ aliqd̓ īmo ml̓ta qͦtidie dicat. q̄ ſecū audita referāt. licꝫ em̄ ſatis exēploꝝ ad imitādū ex lectōe ſup peditet. tn̄ viua illa vt dr̄ vox alit pleniꝰ p̄ci pueqꝫ p̄ceptoris qͣꝫ diſcipuli ſi recte modo ſint īſtituti ⁊ amāt ⁊ verent̉. Uix autē dici pōt qͣꝫto libētiꝰ īmitemur eos qͥbꝰ fauemꝰ. Uellē ſuꝑ oīa hͦ obẜuari p̄ceptū apud p̄ce ptores nr̄i tꝑis tam in vico ſtraminū qͣꝫ in domibꝰ. vt ꝓ trufis ⁊ fabulis ſolitis petiet dici/ ſalutaria q̄dā ⁊ iocunda narrarent̉. qꝛ teſte Oratio. Oē tulit punctū qͥ miſcuit vti le dulci. Quemadmodū de mgr̄o Regmal do gobart/ aſſeruit mihi digna fide relatio. eum vix aūt nunqͣꝫ legiſſe ⁊ audiuiſſe lectio nem apud ſuos diſcipulos qͥn aliqd̓ immi ſceret ſalutis verbū ⁊ vehement̓ inculcaret adeo vt magna ꝑs ſcholariū ſuoꝝ in ma gnos ⁊ religioſos viros euaferit. ¶ Tercio decimo ſe p̄ceptores intente ac modeſte au diri velint. Si hͦ in ſcholis ẜuaret̉/ alia eēt ſcholariū attētio ⁊ modeſtia in audiēdo v̓ bū dei. qd̓ vtiqꝫ audiēdū eēt cū ſūma reue rentia ⁊ diſciplina ⁊ nō minus qͣꝫ pn̄te ſa Ludouico rege Francoꝝ XLVIII 3 croſancto xp̄i corꝑis myſterio. Ita em̄ di cebat Areſto. referēte Sen̄. nūqͣꝫ nos vere cūdiores eſſe debere/ qͣꝫ cuꝫ deo loqͥmur. ſic ⁊ dū audimus. ¶ Ceteꝝ diſcipulos decent iſta. Prīo p̄ceptores ſuos non minꝰ qͣꝫ iſta ſtudia amēt. Scd̓o eos pentes eē nō qͥdeꝫ corꝑis ſꝫ mētiū credāt. Multū hec pietas ꝯfert ad ſtudiū nā ⁊ libent̓ audiēt ⁊ dictis credēt ⁊ eē ſil̓es ꝯcupiſcent. ¶ Iſta ſunt q̄ ſi erga adoleſcētū cuſtodiā ⁊ diſciplinā obẜ uent̉ erit ager ip̄oꝝ germinās lilia candida v̓tutū. donec creſcēdo ī robur maiꝰ erūpāt Etita factū ē in hac ꝑte qd̓ iubet xp̄s. Cō ſiderate lilia agri ⁊c̄. quō creſcūt. ¶ Suꝑe rat iuxta ꝓpoſitū ordinē/ poſt īcipiētiū cō monitōeꝫ or̄onē alterā ſubtexere ad ip̄os ꝓ ficiētes. ſꝫ qm̄ aliquādiu tardiuſcule tenui mus ⁊ breuitas amica ē nr̄is adoleſcentibꝰ fiat abbreuiatio ẜmōis nr̄i ⁊ ꝯſūmatio in tercia or̄one q̄ ē ad ꝑfectos. ¶ Scd̓a or̄o tā lis erat q̄ ꝓnūciata nō fuit. Conſiderate li lia agri quō creſcūto viri iuuētute viuida ſolidati viri qͥbꝰ ex craſſa adoleſcētia ſtudi um eſſe docet Oratius q̄rere opes ⁊ amici cias inſeruire honori. Oīa eqͥdē vob̓ circū ſpiciēda ſunt. oīa diligēti ſedulitate ꝓ lilio rū hͦ ē v̓tutū forti īcremēto ꝑagēda. Nō vl tima tn̄ hͨ vos cura manet hūorē ſufficien tē ⁊ ſalubrē haurire. nā humor ſi deſit aridi tate enecat. ſi ſuꝑfluit/ eneruat ⁊ lāguida. diſ ſoluit malicie. ſi corruptꝰ ē inficit. Humor iſte pͥus diffinitꝰ ē eſſe ſuſtētatio quā exigit cohabitatio ī corꝑe ⁊ aīe q̄dā radicatio t̓re ſtris in eo. ita vt neceſſe ſit hr̄e panē ad co medēdū ⁊ veſtimēta qͥbꝰ oꝑiamur. ¶ Sꝫ q deus qͣꝫ multā eoꝝ turbā aſpicimus/ a qͥbꝰ humor iſte tꝑal̓ ſubſidij nō ad tēꝑiē haurit̉ aut deriuari q̄rit̉. neqͣqͣꝫ dicūt cū Salom no ne. Diuitias ⁊ pauꝑtates ne dederis mihi. ſꝫ tātū victui meo tribue neceſſaria. Petūt potiꝰ (ne dicā rapiūt) ad exuberātiā auidā ⁊ incōſideratā q̄ non tā irriget lilia ad robui ſtipitis/ qͣꝫ obruat curis varijs ⁊ inutilibꝰ ⁊ deſiderijs ml̓ti.s q̄ teſte apl̓o mergūt ad in teritū. Ita fit maledictꝰ ager eoꝝ germinā ꝓ lilijs ſpīas ⁊ tribulos. Gen̄. iij. Et qͣſi a ger acheldemach .i. ager ſanguīs ⁊ peccati. Math̓. xxvij. Et ager qͥ poſſidet̉ de merce de iniqͥtatis. Act̉. i. Et q̄ ſunt he ſpīc. qͣles tribuli? Nimiꝝ cogitatōes īprobe. ſuſpiti ones īqͥcte. timores anxij. ſubdole fraudeſ. qͥbꝰ miſer animꝰ pungit̉. ſuffodit̉. diſcerpit̉ lacerat̉. Nunqͣꝫ igit̉ ſpēres lilia v̓tutū ⁊ pul chroꝝ ſtudioꝝ poſſe creſcere in agro quem hūore tali cupiditatis toxicato ſentꝭ ībibi tū. Nūqͥd lilia ⁊ ſi creſcerent eſſent ītegra q̄ int̓ tot ſpīaꝝ curas p̄munt̉. ſꝫ lacera ⁊ īuali dā ⁊ emortua. nam qͥd ita palleſcere fac̄. qͥd ampliꝰ robur oē ꝟtuoſi ſtipitis euacuat/ qͣꝫ humor īfectꝰ auaricie? Atuero ꝯtēptꝰ eius/ eū aurea mediocr itate ⁊ ſufficientia reddit diuitē. eū reddit ſecuꝝ. generoſum ⁊ erectū eū qͦꝫ ad legitimi roboris īcremētū ꝑducit. cuius in exēplū ē regis nr̄i ſtrēnuiſſima ex frugalitate ꝓdiēs fortitudo atqꝫ ꝯſtantia. ¶ Multa h̓ de canino appetitu ⁊ voraci di uitiaꝝ ac bn̄ficioꝝ apud eccl̓iaſticos nr̄i tē poris. ml̓ta de ꝯſequēti neglectu vtiliuꝫ ac p̄claroꝝ ſtudioꝝ ꝓ lucroſis artibꝰ ac ſcien tijs. Plura deniqꝫ a peſtiferis adīuētiōibꝰ demolientibꝰ agꝝ publicū eccl̓ie ad peſteꝫ hāc cupiditatis nō dico ſatiādā ſꝫ irritan dā occurſabā tindignāda ſeu meliꝰ miſerā da ꝯſiderātibꝰ. q̄ ſciēs p̄tereo vt ſtatī in ter cia or̄one fiat ꝯſummatio v̓bi nr̄i. ¶ Seqͥ tur tercia or̄o. ¶ Conſiderate lilia agri quō creſcūt. vos qͥ veneranda iā etate ⁊ canicie matureſcitꝭ. Cōſiderate ⁊ imitamī aſpicite ꝙ nō ſꝑ hūotenꝰ herēt lilia. nō ſolū germīe ꝯtēta ſunt. erūpūt potiꝰ ⁊ creſcūt in virens robur ſtipitꝭ. ſpecioſo ⁊ vario floꝝ ordīe de corati. Poſtrēo in flores pulcherrīos ⁊ ſua ues/ īcredibili ſignatos arte/ ſemet aꝑiūt. qͥ flores libero qͦdā ⁊ patulo velut aſpectu ad fontē lumīs etherei ſolē iugit̉ ſe ꝯuertunt. ¶ Hec ꝑabola ē hūane etatis. ſic tandē agē dū eſt oībꝰ ⁊ hūc ꝑueniendū qͥ etate tā grā deua floreſcūt. nō ſemꝑ more pueroꝝ laten dū ē in nūero terrenoꝝ aut puſillo affectuū vel in ſolo germīe v̓tutū. neqꝫ īſtar iuuenū ſoli actōi inſudare ꝯuenit in ſolo ſtipite ful ciri. Sꝫ ꝓut ꝯſideratōeꝫ q̄ ꝓpͥe ē de celeſti bus ⁊ ſidereis ad ſuꝑna ꝯſcēdat animꝰ flo reſcat formet̉ atqꝫ dilatet̉ neceſſe ē ⁊ dicatiſ cū apl̓o. Nr̄a ꝯuerſatio in cel̓ ē. Nōne me miniſti vt ꝓph̓aꝝ vnus maledicit puero cē tum annoꝝ? Nōne Sen̄. elemētariū ſeneꝫ irridet? Quicqͥd aūt extra ꝯtēplatōeꝫ libe rā (p̄ẜtim celeſtiū) agit animus. eſt in eiꝰ cō paratōe elementariū puerile infimū iacēs ⁊ puſillū. ⁊ qͣꝫtū diſtat radix lilij a flore. tan tūdē ⁊ āplius differt cognitio q̄ cōiter ha bet̉ ex lr̄atoria eruditōe ab illa q̄ in ꝯſidera tionis cleuatione ꝯtemplatiua ſentit̉. Qm̄ pͥma cognitio ſerpit humi materialiū fan taſmatū. ⁊ deſiderioꝝ carnaliū ꝯcurſantiū Sermo de ſancto nubeculis quodāmō fuſcata. Itaqꝫ ne ſui ſum cuolet/ talibꝰ fantaſmatū ⁊ deſiderioꝝ catenulis circūligata tenet̉ in portōe inferi oris rōnis q̄ eſt aīalitas. Altera ꝟo cogni tio ſurſum emergit ab hac ꝯfuſiōe materia liū imaginū ſic ꝙ remanet liber rōnis ſupe rioris intuitꝰ purus ⁊ ſerenus ⁊ totꝰ intelle ctiuus ad res ꝑſpiciēdas cū ſumma facili tate circūqͣqꝫ diffuſus. ¶ Ita fit vt res eadē lōge alit̓ ſciat̉ ꝑ eruditōꝫ lr̄aꝝ aut exꝑientiā cōeꝫ. ⁊ alit̓ ꝑ ꝯtēplatōeꝫ q̄ facit hoīeꝫ trāſi re in affectu cordis ⁊ guſtare de reqͣlibet iu xta ſaporē ſibi ꝓpriū. ⁊ dat pure cognitōi arida ē ſuū ſaporē ac inde reſultat ſapīa .i. ſa pida ſcīa. Prīa cognitio in ītellectu ē. Se cunda in affectu. Prima in qͣdā luce. Se cūda in luce ⁊ feruore. Scd̓a plus immu tat quēadmodū dulcedo mellis plus affi cit dū guſtādo ſentit̉ ⁊ maſticat̉/ qͣꝫ dū tm̄ mō rōnatiue ⁊ viſiue ꝯſpicit̉. Ita nō opor tet ꝯtemplātes plura ſcire qͣꝫ alios. ſꝫ pluri bus modis ⁊ alijs. ¶ Qd̓ ſi gl̓oſus rex Lu douicꝰ velut alt̓ Dauid vir int̓ tot turbas int̓ tot ppl̓os ⁊ abſqꝫ lr̄is ml̓tis. libera hac ꝯſideratōe ⁊ ꝯtēplatiōe pollebat. erubeſcat ocioſa ⁊ lr̄ata ſenectus/ ſi tali careat. ⁊ ſi nō vltra ſapiat qͣꝫ ꝑuulus. Imitādus eſt certe pr̄iarcha Iſaac qͥ egreſſus ē ad meditāduꝫ in agro inclināte iā die. ⁊ vide qͥd ſecutū eſt Siqͥdē Rebecca illa prudēs ⁊ decora q̄ ſa piētis ꝑſonā gerit eidē obuia fuit Gen̄. xx. iiij. Inclinata ē qͥppedies vite in ip̄is grā dcuioribꝰ. Propterea exire debent hͦ veſꝑe ad meditandū in agro illo celeſti/ vbi ſapīa obuia erit. vbi thezaurus in margarita p̄ fulgida felicitatis et̓ne recōdit̉. īueniturqꝫ Math̓. xiij. In hͦ agro īpetrat axa irriguū inferius ⁊ irriguū ſuꝑius. Iudi. i. In hoc agro apparet angelus vxori Māne ſedēti ⁊ qͥeſcenti ⁊ leuāti ſe ſuꝑ ſe. Iudi. xiij. ¶ De qua ꝯſideratiōe loquit̉ inuitās nos ad eaꝫ Grego. in O mel̓. Si ꝯſideremus fratres chariſſimi q̄ ⁊ qͣꝫta ſunt que nobis ꝓmittū tur in celis vileſcunt animo oīa que haben tur in terris. Terrena nāqꝫ ſubſtātia ſuper ne felicitati comꝑata/ mors ē dicenda poti us qͣꝫ vita. Ip̄e em̄ qͦtidianus defectꝰ cor ruptōis qͥd aliud ē qͣꝫ q̄dam ꝓlixitas mor tis? Que aūt lingua dicere. qͣs intellectus caꝑe ſufficit ſuꝑne illiuſ ciuitatis qͣꝫta ſunt gaudia angeloꝝ choris intereſſe. cum bea tiſſimis ſpiritibus glorie cōditoris aſſiſte re. pn̄tem deū cernere. incircūſcriptū lumē videre. nll̓o mortis metu affici. incorrupti onis ꝑpetue munere letari? Sꝫ ad hec au dita/ inardeſcit animus. Iāqꝫ illic cupit aſ ſiſtere vbi ſe ſperat ſine fine gaudere. Sed ad magna p̄mia ꝑueniri nō pōt niſi ꝑ ma gnos labores. Hec ille. Uere ſic eſt. Remo pōt nō dicā ad felicitatē. ſꝫ nec ad hāc feli citatis ꝯſideratōeꝫ ſublimem aſcēderc niſi cū forti ꝯtritōe ſpūs. Uerbū ē diuini Dic nyſij. Niſi p̄terea cū ocio magno ⁊ libero a curis terrenis ⁊ deſiderijs oībꝰ carnaliuꝫ. Niſi demuꝫ aſſit ꝯſtans ꝑſeuerātia cui ſoli aperit̉/ ſola coronat̉. Hec tria ponit Bern̄. ſuꝑ Can̄. ¶ Sed heu ⁊ ve multi ideo ce dunt iuri ꝓpinqͥtatis hereditarie in agro hͦ c ꝯtemplatōis. qꝛ ducere nolūt Ruth. iuxta myſticam hyſtoriam Ruth. iiij. ſcriptam. Ruth īterpretat̉ qͣſi deficiens ſeu defectio. animus ꝟo humanus heres agri huius ex ſua creatōe ⁊ regeneratōe niſi ruth ducat hͦ eſt niſi deficiat a ſeip̄o/ ⁊ agrū taleꝫ celeſtis ꝯtemplatōis iure libero poſſidendū nō at tingit. Nō videbit me hō ⁊ viuet inqͥt dn̄s. Et intellige vita ſenſuali ⁊ animali/ ſꝫ diui ſionē fieri inter ſpm̄ ⁊ animā neceſſe ē ꝑ ver bum dei viuax ⁊ efficax. Que diuiſio longe plus hꝫ ammiratōis qͣꝫ aīe ⁊ corꝑis ſeꝑa tio. quēad modū teſtat̉ autor li. de ſpiritu ⁊ aīa. ⁊ venerabilis Richardus. ¶ Sed qͥd conamur. qͥd multa garriēdo balbutimus quaſi videlꝫ rem tantā/ tantis ꝟboꝝ angu ſtijs claudere valeamus. Hoc itaqꝫ neqͥt fi eri. Scripſerūt multa plurimi viroꝝ diui noꝝ ⁊ eleuatoꝝ ſuꝑ hac re. ⁊ diuinus Dio nyſius. Augꝰ. Grego. ⁊ recentiores Bern̄. Hugo. Richar. ⁊ poſt eos Bonauē. ⁊ alij qͥ in hāc ꝯcurrūt ſnīaꝫ nō poſſe hāc cogni tionē ꝯſideratōis qͣ loqͥmur incxꝑtis api re. qm̄ ē māna abſcōditū. ⁊ calculus in qͦ ē nomē ſcriptū qd̓ nemo nouit niſi qͥ accipit ⁊ ſons in qͦ nō cōicat alienus. ¶ Sileamꝰ ergo ⁊ ad vnū obediētes xp̄o/ ꝯſideremꝰ li lia agri quō creſcūt. qm̄ hoc ſufficiet. tantū nō deſit imitatio ⁊ applicatio ad opꝰ. Nō ne lilioꝝ ſemen pͥus mortificat̉ in terra qͣꝫ ſtipes aſſurgat. ⁊ qͣꝫ flores emicēt? Nō alit̓ carnalitatē ⁊ animalitatem cū ſuis appeti tibꝰ ⁊ deſiderioꝝ paſſionibꝰ corruptiſſimiſ emori neceſſe ē ſi cupimus tandem / paten tibus floribꝰ/ pulchraꝝ caſtarūqꝫ affectio num/ libero ꝯſpectu ſuꝑnis inhiare fulgo ribꝰ. ¶ Et qͥs ad hec idoneus? Nimiꝝ ille qͥ in valle lachrymaꝝ totūs in ꝯtritiōe ꝑuali In ꝯcilio Conſtantienſi XLIX da peccatoꝝ ſuoꝝ poſitus/ morit̉ ſibi. poſt modū germinat ⁊ diſponit aſcenſiones in corde ſuo de germine ad ſtipitē. ⁊ de ſtipite ad florē. hoc ē de virtute in virtutē de imꝑ fecto ad ꝑfectū. donec aꝑto mētalis ſinus flore/ ⁊ ulxidiata deſuꝑ apice ſynderiſis. vi det̉ deus deoꝝ in ſyon. in pn̄ti ꝑ gr̄am p̄ guſtate dulcedinis. ⁊ in futuro ꝑ gl̓iam cō plete felicitatis. quā nobis ⁊c̄. Finit. Sequit̉ carme opta lia creſcant eiuſdem tiuum vt Ilij flores rutilātis auri Frācie ſcuto/ ſaphyri coloris Enitēt oīs cor hn̄s piū/ dic Tilia creſcant. Tilij flores/ ſolito magis ſunt Inter vrticas tribuloſqꝫ ſpinis Obſiti denſis/ miſerante xp̄o Tilia creſcant. Lilij flores variū ſuborti Nunc ſunt pͥus ⁊ fuerunt Stipitem ſolus tenet h̓ in ip̄o Tilia creſcant. Tilij flores ſcelus o pudendū Unguibꝰ curuis lacerās leo trux Iſtius votis ꝓhibebat vſum Tilia creſcant. Quiſquis es. Frācus fidei ꝓbate Hoſte ſublato dn̄o volente Uoce p̄celſa reboato dicens Lilia creſcant. Tilij flores Dionyſius olim Francie fert̉ domui dediſſe Cuius obtētu p̄cibuſqꝫ dignis Tilia creſcant. Uulgus ingratū/ ſtolidū ꝓphanū Cladibꝰ diris meritū perire Obſtrepēs tali iubilo decenti Tilia creſcant. Iure qͥ francos regis ⁊ coronā Corde deuoto reuerere xp̄m Te libens totū ſibi da iubebit Lilia creſcant. Lilij flores decoraſtis ample. Remigi necnon Ludouice ſancti Iugiter vr̄o petimus fauore Lilia creſcant. Amen. Incipit ſermo eiuſ dem de or̄one factus in ꝯcilio Conſtan̄. Bſecro vos tanqͣꝫ aduenas ⁊ A peregrinos abſtinere vos ⁊c̄. ¶ Exiſtimate p̄cor v̓bū hͦ ob ſecratiōis ſaluberrime humil̓ ⁊ pie nō meū eſſe v̓bū. paruꝫ em̄ haberet ex me pōderis ⁊ autoritatꝭ. Ac cipite potius tanqͣꝫ ab eccl̓iaꝝ pͥncipe Pe tro ſicut vere ē enunciatū originalit̓. .i. Pe tri. ij. ⁊ recitat̉ in epl̓a currētis dn̄ice Obſe 4 cro ⁊c̄. ¶ Itaqꝫ ſic̄ dicit coapl̓s Petri Pau lus. qͣꝫdiu ſumus in hoc mūdo/ peregrina mur a dn̄o dicentes ex ſnīa qͥlibet cū ꝓph̓a Incola ego ſuꝫ in terra peregrinus ⁊ adue na. cuius rōnē reddit ibidē apl̓s Hebreo. xi. Qm̄ nō habemus hic manentē ciuitatē ſed futurā inqͥrimus. Hierl̓m illam ciuita tem q̄ edificat̉ vt ciuitas. Et o qͣꝫ glorioſa dicta ſunt de te ciuitas dei ⁊c̄. qͥs nos dedu cet in ciuitatē hanc munitā. Quaꝫ felix illa ciuitas ꝙ a lōge olim ꝓſpiciētes Moyſes ⁊ Leui nō ſine myſterioꝝ quodā īuolutro pͥmogenitis ſuis impoſuerūt nomīa Ger ſam ⁊ Gerſon/ q̄ interp̄tari ſonāt idem qd̓ aduena vel ꝑegrinus. ¶ Sint igit̉ nob̓ ad uenis ⁊ ꝑegrinis cantabiles obſecro. voce Petri iuſtificatōes dn̄i in loco ꝑegrinatōiſ nr̄e. Ad hͦ em̄ factus ē iſte ꝯuētus ſtatiōis ſaluberrime. vt miẜicordiā ⁊ auxiliū ꝯſeqͣ mur. A qͦ? ab eo qͥ ꝑegrinātibꝰ duobꝰ diſci pulis ⁊ de ſe colloquētibꝰ qͣꝫuis nondū cre dentibꝰ ſe ꝯiunxit. ſcripturas aꝑuit. cor ac cendit. dās illud intelligi qd̓ ꝓmiſerat. vbi duo vel tres cōgregati fuerint in noīe meo ibi in medio ſum. Math̓. xviij. ¶ Nunqͥd nō vere credēdū ē ꝙ dn̄s ſit in loco iſto? Ad eſt vtiqꝫ/ cui milia miliū ſeruiūt ⁊ decies cē tena milia aſſiſtunt ei. Ad qͥd ita ē? Nimiꝝ vt illud ꝓuerbiū Laberij a Seneca ⁊ ma crobio poſitū. Comes facūdus in via pro vehiculo ſit. Et qͥd facūdius verbo dei in excelſis? ¶ Et nobis viri frēs ⁊ reuerēdiſſi mi pr̄es p̄clariſſimi ſapientes atqꝫ chariſſi mi. nobis qͥ ꝑ varios caſus ꝑ tot diſcrimi na reꝝ/ tēdimus. nō in lacū. ſꝫ in celū/ exorā dus ē ip̄e idem xp̄s qͥ nr̄e ꝑegrinatōnis eſt (dicēte Boecio) dux ſemita terminus ideꝫ. ne peregrinātes nos deſerat. ſed cōmitetur ducat. dirigat. ⁊ ꝑducat. ¶ Conſeqͣmur hͦ q̄ ſumus tuis intercedentibꝰ meritis obtīſſi ma dei mater ⁊ virgo q̄ pueꝝ Ih̓m ꝑegri nantē in terra egypti cum fidiſſimo ⁊ iuſto ioſeph v̓gīe ſpōſo tuo baiulaſti. fouiſti. nu triſti. cuſtodiſti. ſic tu nos aduenas ⁊ ꝑegri Sermo de oratione factus nos/ ſpūalibꝰ auxilijs fouere miẜicorditer obſecrata nō abnuas nr̄e me mor miſerie nr̄e ꝑegrinatōnis ⁊ anguſtie. Nec abhorre pctōres ſine qͥbus vnqꝫ fores tali digna fi lio. qd̓ vt īpetremus adimus cum fiducia thronū gr̄e tue te ſalutātes obſecrādo. ⁊ ob ſecrātes ſalutādo ⁊ dicētes illud angelicū. Aue maria. ¶ Obſecro vos ⁊c̄. Nō errauit ꝓfecto pͥnceps eccl̓ie Petrus dū cunctos hoīes obſecraturus viſceroſiſſima pietate Ragis qͣꝫ imꝑio/ cōmonuit eos aduenas eſſe ⁊ ꝑegrinos. Cur ita? Ne ꝑegrinatōem vie ſtatuerēt ſibi ꝓ habitatōe patrie. ſed ad ct̓na ſemet ꝓucherēt. alit̓ qͣꝫ pecora ⁊ pecu des. ⁊ alit̓ qͣꝫ diues ille in euāgelio qui di cebat. Aīa mea habes multa bōa repoſita in annos plurimos. ¶ Sꝫ qm̄ ꝓ ſtatu na ture deſtitute. nos corꝑea heu mole p̄ſſi et oppreſſi nō poſſumus ad celū patriā nr̄aꝫ quā a lōge ſalutamus ſuſpirātes/ curuas ī terris aīas ſatis erigere inſtar ziſiphi fabu loſi quam aſſidue mola ſua deijcit ⁊ obruit Corpus em̄ qd̓ corrūpit̉/ aggrauat animā clauſam tenebris ⁊ carcere ceco. ait Uirgi lius. Et vinctū in mēdicitate ⁊ ferro dicen te ꝓph̓a. Hinc ē illa Pſal. ꝯq̄ſtio. Heu mi hi/ qꝛ īcolatus meꝰ ⁊c̄. Prouidit miẜicors ⁊ miſerator dn̄s. reſtaurator nr̄. dux nr̄. via ꝟitas ⁊ vita. qͣ rōne poſſet mēs nr̄a volatu libero celerē nunciū ad ip̄m pr̄eꝫ nr̄m qͥ in celis ē deſtinare. ¶ Mira ꝓrſus qͥd dicā. vl̓ dei benignitas. vel hoīs dignitas. vel or̄o nis ptās dicā iſtoꝝ qd̓libet. Ita eſt. Credi te. Nūcius h̓ eſt oro. q̄ duabꝰ alis ſubnixa eſt/ fide. ſpe. q̄ aīata ē charitate. ⁊ q̄ ornata ē tāqͣꝫ plumis varijs/ v̓tutū multiplicitate. Un̄ qͥd ē or̄o niſi aſcēſio vel eleuatio men tis in deū/ ꝑ piū ⁊ humilē affectum. qͦ fit vt dū oramus nos familiari qͣdaꝫ ꝓximitate deo colloqͥmur. ¶ Pōt illd̓ ph̓icū de Boe carmē ſonoꝝ ad id traduci qd̓ aſſerimus. Sūt etem̄ pēne volucres mihi. Que celſa ꝯſcendāt poli. qͣs ſibi cū velox mēs induit terras peroſa deſpicit. aeris immenſi ſuꝑat globū. nubeſqꝫ poſt terguꝫ videt. qͥqꝫ agili motu calet etheris. trāſcendit ignis v̓ticē. donec in aſtrigeras ſurgat domos. ¶ Bn̄ hꝫ igit̉. Fecit nobiſcū magnifice deus. dū nob̓ aduenis ⁊ ꝑegrinis in loco horroris ⁊ vaſte ſolitudīs dedit talē nunciū qͥ neceſſi tates nr̄as afferret deo ⁊ opē deſideratā im petraret ⁊ referret. ¶ Obſecro igit̉ vos viri pr̄es ⁊ frēs. obſecro vos voce Petri nū qͣꝫ aduenas ⁊ ꝑegrinos. Aſſumat̉ ab vno quoqꝫ nr̄m ſedulus iſte nūcius or̄o oī qͥdē tꝑe. nā oportet ſꝑ orare ⁊ nō deficere. preci pue tn̄ in hac hora ⁊ die dū ad hͦ ip̄m factꝰ eſt ꝯuētus iſte ſacratiſſimus. hec deuotiſſi ma ꝓceſſio. hec ſacroſctē ſynodi pe uliaris quedā collectio. tū ꝓ nr̄is oībꝰ incōmodis. ſubleuādis. tū ſpālit̓ vt dirigat deus lega tos huius ꝯcilij ad dn̄m nr̄m deſtinatos. vt veniētes redeāt cū exultatōne portātes rn̄ſionis optate manipulos. Fiat inſuper or̄o qͣtinus det deus voci ſue voceꝫ v̓tutis det mihi euāgelizāti v̓bū v̓tute multa. īple atos meū. qͥ ꝑ iuſſiones vr̄as qͥbus obniti fas eſſe nō credidi illud aꝑuit. Neqꝫ em̄ exi ſtimaui ꝙ vllo mō deeſſe poſſet ẜmo mihi de re ſaluberrima ad petitiōeꝫ talē. licet ſero valdenimis impoſitū locuturo. Aſſumpſe rat onus iſtud reuerēdiſſimus pr̄ ⁊ doctor Emericꝰ. gigāteis hūeris ſuis. ſꝫ raucedo vocē abſtulit. Conabor pr̄eꝫ filius ſeqͥ non paſſibꝰ eqͥs vt apud Uirgiliū ē. ¶ Enūere mus ordīe lucido ⁊ breui (qꝛ nihil ē qd̓ texi tur ordīe longū) ꝯditōes ⁊ ꝓpͥetates qͣs dꝫ habere nūcius h̓ nr̄e ꝑegrinatiōis or̄o de uota vel obſecratio. Coerceat̉ ẜmo nr̄ īfra termīos ⁊ v̓ba p̄noīate epl̓e dn̄ice currētis ne ꝑ diuerſa vaget̉ ⁊ diffluat. Sumamꝰ ex ea ſex or̄onis ꝓpetates iuxta totidē ꝯſidera tiones ſnīaꝝ ex eadē epl̓a. Utamur īſuꝑ fa miliari groſſa ⁊ palpabili ſil̓itudine ꝑegri ni/ magis ſcholaſtico doctrīali ⁊ qͦtidiano qͣꝫ accurato ẜmōe loquētes. Hꝫ em̄ ſatꝭ ve nuſtatis ip̄e ẜmo diuinus. etiā vbi vilibus ꝟboꝝ pāniculis oꝑit̉. quēadmodū ꝟitatē dū de terra orta ē. nō auro vel ſericis. ſꝫ pā niculis ꝟ̓go mr̄ inuoluit. ¶ Sit igit̉ oro vl̓ obſecratio qͣtinus euolet liberius in celū pͥ mū agilis ⁊ expedita. abſtinere. dehinc bo nis aſſociata. Cōuerſatōeꝫ vr̄aꝫ rurſus pa tiens ⁊ benigna. vt in eo ꝙ de vob̓. Sit li bera nec ſeruilit̓ obligata. liberi eſtote. Sit amicabil̓ ⁊ modeſta. oēs honorate. Sit de niqꝫ humil̓ ⁊ ſubdita. ſubditi eſtote. ¶ Dicamus igit̉ pro ſequētes ꝙ or̄o ſit agil̓ ⁊ expedita tanqͣꝫ cur ſor leuis/ explicās vias ſuas. ⁊ ſic̄ v̓gula fu mi. quēadmodū poſtulabat qͥ dicebat. diri gat̉ ad te or̄o mea ſic̄ incēſum in conſpectu tuo. Hoc aūt fiet ſi obſecrāti Petro obedi uerimus abſtinētes nos a carnalibꝰ deſide rijs q̄ militāt aduerſus aīaꝫ. Mala ꝓrſus In ꝯcilio Conſtantienſi XLIX duraqꝫ militia peſtilēs ⁊ cruenta/ deſiderio rum carnaliū. Audi qͣliū. qꝛ occidūt pigꝝ. qͥbus ſubſeruiunt. ociū ſubuerſatrix ſodo me. voluptaſ eſca maloꝝ. vanū gaudiū qd̓ in pūcto ad inferna deſcēdit. cibꝰ īmodera tus ⁊ potus int̓ q̄ caput Ioh̓is gr̄e p̄ſcin dit̉. Hid ⁊ ſil̓ibꝰ/ p̄grauat̉ or̄o. his inuiſcā tur ⁊ euellunt̉ pēne eius. Figurā hēmus ꝓ nr̄a ꝯſideratiōe in Abraā cui iuſſo ꝑegrīa ri dictū ē. Egredere de terra tua ⁊ de cogna tione tua de domo pr̄is tui. hͦ ē terrenis af fectibꝰ. de pctī occaſionibꝰ q̄ ſunt pctī ma gna cognatio. de domeſticis nr̄e carnis et tanqͣꝫ pr̄nis ꝯuerſatōibꝰ ⁊ deſiderijs. ¶ Po tuerat nūc ⁊ poſterius trahi ẜmo nr̄ ꝑꝯcor dātias ex ſcpͥtura ad eruditiōeꝫ moralē aſ ſumptas. ſꝫ ecce crebriꝰ occurrit in ip̄a me ditatōe mea ſtudioſitas ſpeculatrix. poſtu lās vt ꝓpoſitōes aliqͣs doctrīales ⁊ ſchola ſticas eliciēs inſererē fiat hͦ. intelligat ſtudi oſitas. ¶ Cōſideratio pͥma. ¶ Efficacior eſt or̄o ceteris paribꝰ q̄ ſpūalior ē ⁊ a carnalibꝰ deſiderijs remotior hinc ē ꝙ veri oratores adorāt deū in ſpū ⁊ vitate. Orabo ſpū in quit apl̓s/ orabo ⁊ mēte. nō ſicut illi qͦs in crepat xp̄s ex v̓bis Eſaie. Ppl̓s iſte labijs me honorat. cor autem eoꝝ lōge ē a me ⁊c̄ ¶ Scd̓a ꝯſideratio. ¶ Efficacior ē ceteris paribꝰ theologoꝝ or̄o qͥ ſup̄ fidē ſimpliciū clariorē ⁊ puriorē hn̄t de diuīa bonitate co gnitiōeꝫ. Eſt em̄ talis or̄o ſpūalior ⁊ a fan taſmatibꝰ corꝑeis alienatior. Hec or̄o ꝯqͥ rit̉ cū ſumma difficultate ⁊ paſcit aīaꝫ/ no ta Anthoniū de or̄one extatica. ¶ Conſide ratio tercia. ¶ Efficax ē pueroꝝ baptizatoꝝ or̄o in qͥbꝰ nodū vigent carnalia deſideria. qꝛ ꝑ regeneratōeꝫ facti ſunt filij dei ⁊ placa biles ei. Hīc ē illud. Ex ore infantiū ⁊ lactē tiū ⁊c̄. Maxima debet̉ puero reuerētia. Ue ve qui verbis oꝑbꝰ aut exemplis ꝓſtituūt hanc puritatem angelicā. Sit oratio bonis aſ ſociata. ſic̄ ſubdit apl̓s Petrus. Cōuerſati onē inqͥt vr̄aꝫ hn̄tes bonā. īpoſſibile ē em̄ ſic̄ dicit Hiero. ml̓toꝝ p̄ces nō exaudiri. ꝓ pterea dr̄ apud Machab̓. factus ē ꝯuētus vt orarent Un̄ ⁊ hītabāt apl̓i ꝑit̓. dū illos orantes illuſtrauit diuinitatis plenitudo. Hinc ꝓpterea eſt illa xp̄i ꝓmiſſio. Si duo vel tres ex vob̓ ꝯſenſerint de oī re ſuꝑ terrā fiet eis a pr̄e meo. ¶ Colligamus h̓ tres ſpe culatiuas doctrinas. ¶ Cōſideratio pͥma. ¶ Efficacior ē ceteris paribꝰ or̄o multitudi nis ꝓceſſionalit̓ ⁊ localit̓ adunate qͣꝫ dum ſunt loco ſeꝑati. Ad huius ꝓbatōeꝫ ſatꝭ dꝫ eſſe vſus eccl̓ie. ¶ Scd̓a ꝯſideratio. ¶ Effi cacior ē or̄o ceteris paribꝰ duꝫ fit ꝓ vl̓i bo no eccl̓ie ⁊ ad eius p̄ceptū vel ordinatōeꝫ. qͣꝫ dū fit tm̄mō ꝓ ſeip̄o. ¶ Tercia cōſidera tio. ¶ Efficacior ē oro multitudīs dū illic p̄ ſciti etiā ⁊ pctōres orāt/ qͣꝫ ſi nulla iungere tur talium oratio. Sit oratio patiēs et. benigna quēadmodū illatas iniurias oꝑ tet ꝑegrinū ſuſtinere/ vt nō corrn̄deat cuili bet fatuo nec litiget. ꝑdat de ſuo potiꝰ vt pa cē retineat. ſic dꝫ eſſe or̄o. qd̓ notat Pe. ꝯſe quēter dū ait. Ut in eo qd̓ detrectēt de vo bis tanqͣꝫ de malefactoribꝰ ex bonis oꝑbꝰ vos ꝯſiderātes gl̓ificēt deū in die viſitatio nis. qn̄ .ſ. dicēt. Hi ſunt qͦs habuimꝰ in de riſum ⁊ in ſil̓itudinē improperij. Nos īſen ſati vitā illoꝝ eſtimabamus inſaniā ⁊ finē illoꝝ ſine honore. ecce quō cōputati ſunt in ter filios dei ⁊ inter ſctōs dei ſors illoꝝ eſt. ¶ Colligamus ⁊ h̓ triplicē ſpeculationem. ¶ Prima ſpeculatio. ¶ Efficax ē plurimum or̄o illoꝝ qͥ diffamatōes ⁊ detractōes patiē ter ꝓ veritate vel iuſticia ſuſcipiūt. Patuit in Dauid reſpectu Semei maledici. ⁊ de Sara filia Raguelis/ de Thobia. iob etiā ꝓ maledictōe inclinauit ſe ⁊ ſuſcepit bn̄di ctionē. ¶ Scd̓a ſpeculatio ¶ Efficax ē pau peꝝ or̄o ſicut dicit Pſal. Exaudiuit paupe res dn̄s ⁊ vīctos ſuos nō deſpexit. Sil̓is eſt rō de his qͥ in infirmitatibꝰ ſuis corpo reis gr̄as agunt deo ⁊ orāt. qd̓ vidit apl̓s dū ait ꝙ v̓tus in infirmitate ꝑficit̉. tot ora ⁊ linguas Lazarus habebat qͦt vulnera. ¶ Tercia ſpeculatio. ¶ Efficax ē plurimuꝫ or̄o illoꝝ qͥ ſpūales temptatōes ſuſtinēt pa tienter in aīa. q̄ moleſtiores aliqn̄ ſunt apd̓ volētes bn̄ viuere qͣꝫ corꝑales moleſtie vel pauꝑtas exterior. Nota d̓ blaſphemia. No ta qui inſaniūt/ qꝛ deſunt ꝯſolatōes exꝑte. ſꝫ ẜm multitudinē doloꝝ ⁊c̄. ¶ Slt oro libera nec obligata vel alligata rebꝰ huius mūdi ꝑ vī cula cupiditatis. Propterea ſubdit Pe. qͣ ſi liberi libertate .ſ. tali q̄ ſumma ingenuitaſ eſt. in qͣ ſeruitus xp̄i cōprobat̉. Eſt em̄ alte ra fallax q̄dā libertas oī ſeruitute deterior. quō notat Pe. cū ſubdit. Nō qͣſi velantem KK Sermo de oratione habentes malicie libertatē. ſꝫ vt ſerui dei. ta lis ē peccator qͥ velut onagꝝ libeꝝ natuꝫ ſe putat. dum dimittit̉ ire poſt deſideria cor dis ſui in adinuentōnibꝰ ſuis peſſimis. qͣſi bos laſciuiēs. ſꝫ nihil ē infelicius (dicēte au guſtino) felicitate ⁊ impunitate peccantiū. O infelix inqͥt de qͦdaꝫ cui peccare licebat/ ſic ex ſnīa Platōnis deducit Boe. ¶ Se quunt̉ h̓ tres veritates. ¶ Prima veritas. ¶ Efficacior ē ceteris paribꝰ or̄o religioſo rum qͥbꝰ ex voto vel regula minus peccare eccet qͣꝫ alioꝝ/ ſi in religionis ſue termīs abſ qꝫ trāſgreſſiōe ſeip̄os coerceāt. ⁊ vincul̓ oc cupationū terrenaꝝ nō inuoluāt pedes af fectionū ſuaꝝ. ¶ Scd̓a veritas. ¶ Accepta bilis plurimū ē or̄o ſolitarioꝝ in deſertis v bi (dicēte Hiero.) Neſcio qͥd ſereniꝰ emicat ⁊ liberius mēs euolat ad penetrandū cele ſtia. Sic oīs religio/ qͣꝫto ſibi ſufficiētior ⁊ ſollicitudinis minus hn̄s/ tāto eſt ad ꝯti nuatiōeꝫ ꝯtemplatōis habilior. lꝫ nō ſemꝑ ad inchoatōeꝫ. ¶ Tercia veritas. ¶ Accep tabilior ē or̄o ꝓ ſeip̄o vel ꝓ paucis qͦ ad ſa tiſfactōeꝫ faciendū. qͣꝫ dū ad ſatiſfacienduꝫ ꝓ plurimis ꝑ ſuſceptōeꝫ bonoꝝ temꝑaliuꝫ ſemet orās obligauit. Et h̓ eſſet grādis in qͥſitio de valore or̄onis diuerſis aſpectibꝰ. Nota de. xij. faciebꝰ or̄onis. Sit oro amicabuis ⁊ modeſta ¶ Cōſequent̓ ad id qd̓ ſubditur in epl̓a. Oēs honorate/ frat̓nitatē diligito deū timete/ regeꝫ honorate. Hinc Ioſeph ꝑegrinātes frēs cōmonuit. Ne iraſcimini inqͥt in via. Ad qd̓ moꝝ ꝯformitas. qꝛ ml̓ tū ꝓficit. dr̄ Exo. xij. Eadē lex erit indige ne ⁊ colono qͥ ꝑegrinat̉ apud vos. ⁊ Exo. xxiiij. Peregrino moleſtus nō eris Ip̄i em̄ fuiſtꝭ ꝑegrini in terra egypti. ¶ Quietiā ne ceſſaria ē or̄onis modeſtia quā generat ti mor dei. Propterea. i. Petri. iiij. Nolite in quit ꝑegrinari in feruore qͥ ad temptatiōeꝫ vob̓ ſit. zelꝰ abſqꝫ diſcretōe p̄cipitat. ¶ Pri ma ꝯſideratio ¶ Efficacior ē ceteris paribꝰ or̄o ꝓ inimicis qͣꝫto videtur difficilior ⁊ ex maiori charitate ortū habens Samuel ⁊ F Moyſes. ¶ Scd̓a cōſideratio. ¶ Accepta bilior ē ceteris paribꝰ or̄o ꝓ regibꝰ pͥncipi bus ⁊ alijs in ptāte ꝯſtitutis/ qͣꝫtū bonum cōe excedit ꝑticulare. Ideo culpabiles val de ſunt maledictōeꝫ eis imp̄cantes qͥbꝰ eſt maxīe miſerāduꝫ qm̄ hn̄t hoīes ſuꝑ capita ſua Augꝰ. In nll̓o mihi repperi iratū deū ⁊c̄. Si vis apta. ¶ Tercia ꝯſideratio. ¶ Ef ficacior ē or̄o qͣꝫto verecūdior eſt ſub deo ⁊ caſti timoris. plus retinēs Bern̄. In veri tate cōperi nihil ita eſſe efficax ad gr̄aꝫ dei vel inueniendā/ vel ꝯẜuandā/ vel recuꝑan dam/ qͣꝫ ſi ſemꝑ inueniaris nō alta ſaꝑe. ſed ſaꝑe ad ſobrietatem. Deniqꝫ beatis vir qͥ ſemꝑ eſt pauidus. Sit oro humilis et ſubdita. ¶ Iuxta qd̓ ꝯcludit̉ in epl̓a. Sub diti eſtote in oī timore dn̄is nō tm̄ bonis ⁊ modeſtis/ ſꝫ etiaꝫ diſcolis. Hec eſt em̄ gr̄a. Itaqꝫ cū diuina lex hͦ iubeat. qͥ obturat au rem ſuā ne exaudiat hāc legeꝫ. oro eius ẜm ſapientē ē execrabilis. Preterea obedientiū ⁊ humiliū ſꝑ deo placuit or̄o. Or̄o humili antis ſe nubes penetrabit. ¶ Eſt aūt humi litas triplex. In intellectu. in affectu. ⁊ in ef fectu. Ex cuius humilitatis carētia p̄ẜtim in intellectu/ ex depͣuatōe in affectu ꝯſurgē te/ ꝓueniūt errores oēs. ⁊ ſcādala in eccl̓ia ſctā dei. dū .ſ. hūana p̄ſumptio/ nō vult cap tiuari oēꝫ intellectū in obſequiū fidei. ſed q̄ rit ābulare in magnis ⁊ mirabilibꝰ ſupra ſe Declarat hͦ pulchre auctor ſumme d̓ vicijs ⁊ v̓tutibꝰ aſſignās cauſas erroꝝ circa fideꝫ tractatu de fide. circa finē. Ecce em̄ ꝙ intel lectus ſuꝑba p̄ſumptio dicit aliqn̄ or̄oneꝫ nil valere. Quare? qꝛ vel tenet oīa de neceſſi tate abſoluta euenire. vel deū terrena nō cu rare. vel oīa fortuito agit ſic̄ notat Claudi anus. Sepe mihi dubiā ⁊c̄. Aut qꝛ ſic deꝰ res admīſtrat vt eas ꝓprios motus agere ſinat. ⁊ ita inquiūt. qͥd ꝓficit or̄o. Fuerunt tandē alij qͥ dicerēt or̄ones nō niſi a radia tione celeſti ſuſciꝑe v̓tuteꝫ. vt Alkindus de radijs. Fuerūt qͥ negarēt noctibꝰ oranduꝫ eſſe aut in locis ſacris pluſqͣꝫ in ꝓphanis. Dixerūt alij ꝙ or̄ones eccl̓ie omēs pollute ſunt ꝑ ſymoniā. Dixerūt alij vt Begardi nō eſſe vocalit̓ orandū/ ſꝫ mētalit̓ tm̄. in qͣ dā libertate ſpūs quā dicūt nō ſubijci p̄ce ptis diuīs. Sꝫ ⁊ errores alios qͥs oēs di numeret? ꝓpt̓ qd̓ reddit̉ apd̓ deū inefficax or̄o quā in fide fieri debere tradidit Iaco bus. poſtulet inqͥt in fide. ¶ Hic late pꝫ ma teria grādis/ tā ſuꝑ facto dn̄i nr̄i pape qͣꝫ ſu per alijs q̄ ꝓ pn̄ti iuſſus ⁊ obediēs p̄tereo. ¶ Tandē ſub epilogo ꝯcludētes dicamus ꝙ aduerſus oēs inſultuſ aduerſarie ptātis aduerſus ſciſmata errores ⁊ ſcandala ſpūa lis neqͥtie Aduerſus deniqꝫ omēs laqueos Sermo de ſpirituſancto A1 XLIX quos in via ꝑegrinatōis nr̄e abſcōdūt ſu perbi/ efficaciſſimū remediū ē hr̄e comiteꝫ or̄onē/ fide ⁊ ſpe ſubnixā ⁊ animatā chari tate. Nā hec ē victoria q̄ vīcit mūdū fides nr̄a. a qͣ dirigit̉ or̄o. alacer. fidelis ⁊ volucer nūciuꝫ nr̄ ad deū. cui dicebat fidel̓ rex Io ſaphat. j. Paral̓. xx. Cū igͦramus qͥd agere debeamus hͦ ſolū habemus reſidui vt ocu los nr̄os ad te dirigamus ꝑ or̄onē .ſ. q̄ vi ctrix ⁊ dn̄a nature ē. ¶ Sit igit̉ nūcius iſte (iuxta qd̓ p̄dictū ē) agilis ⁊ expeditus bo nis aſſociatus. patiēs ⁊ benignꝰ. liber ⁊ nō ſeruilit̓ alligatus. Amicabil̓ ⁊ modeſtus. hūilis ⁊ ſubditus. Hec em̄ ē gr̄a in xp̄o ie ſu qͥ eſt deus bn̄dictus in ſecula. C Sermo de ſpūſctō. Piritus dn̄i repleuit orbē terraꝝ. Sap̄. i. Hoc p̄cla rum ſapiētis eulogiū. hͦ in ſpiraculū ⁊ ꝓph̓aꝝ diuini tus oraculū/ decātat in ex ultatōe cordis in iubilo vo cis ſctā mr̄ eccl̓ia. recolēs in ip̄o miſſaꝝ in troitu ſtupendū nimis aduentū dn̄i in or bē terraꝝ. qn̄ apparuerūt apl̓is diſꝑtite lin gne tāqͣꝫ ignis. ſeditqꝫ ſupͣ ſingulos eoruꝫ ſpūſſctūs. qͦ repleti ceperunt loqͥ varijs lin guis magnalia dei ꝓut idē ſpūs dabat elo qui illis. ¶ Et o vtinā pr̄es celeberrimi pa tres ⁊ frēs in eodē ſpū nūc collecti. vtinam det eloqͥ ſpūs iſte dn̄i/ magnalia dei q̄ ſua ſunt. det voci ſue vocē v̓tutis. qm̄ ip̄e cōti nens oīa ſcīaꝫ hꝫ vocis. qͦ inſpirati locuti ſunt ſctī dei hoīes. qͥ dedit v̓bū euāgelizan tibꝰ v̓tute multa. Nō em̄ vos eſtis qͥ loqͥmi ni dicebat xp̄s apl̓is. ſꝫ ſpūs pr̄is vr̄i qͥ loqͥ tur in vob̓. ¶ Cadato vtinā mō ſic̄ olim in eccl̓a pͥmitiua dū Petrus loq̄ret̉ apd̓ Cor neliū/ cadat ſpūſſctūs ſuꝑ oēs audiētes v̓ bum. qꝛ niſi ſpūſſctūs cordi aſſit audiētis. ocioſus ē ſermo loquētis. ait Grego. ⁊ Au guſtinus. Cathedraꝫ in celo tenet qͥ corda docet. Repleat igit̉ totā domū iſtā in qͣ ſe dentes eſtis vos apl̓ici viri. vos in eodem ſpū ꝯcordit̓ adunati. Adunati inqͣꝫ. Et nō ne cū Maria mr̄e Ieſu? ¶ Audebimus ne ꝟgo ſacratiſſima dicere/ te pn̄tialit̓ h̓ adeſ ſe. vbi filius tuus nr̄ emanuel ſe teſte ē. vbi ſpūs eius adeſt in medio? Ades vtiqꝫ ⁊ ſi nō forte corꝑali dimēſione qͣꝫqͣꝫ hͦ inuiſibi liter agere pōt corpus gl̓ioſuꝫ ꝑ agilitatis ⁊ ſubtilitatis dotes. Ades ſpūali ſuꝑ nos influxū ⁊ intuitu. ꝯuertens ad nos illos tu os miẜicordes oculos. ad quaꝫ ſuſpiramꝰ gemētes ⁊ flētes ī hac lachrymaꝝ valle. im plorātes aduentū ſpūſſctī in nos ⁊ ſuper nos hodie. mediāte te ꝟgo miẜicordiſſima quā ideo ſctūſſpūs nedū ad ſufficientiā vl̓ excellentiā. ſꝫ ad exuberantiſſimā ⁊ fontalē redūdantiā impleuit vt ip̄aꝫ in nos alios refunderes. qd̓ vt fiat te ſalutamus exoran tes ⁊ exoramus ſalutātes ꝑ illud angelicū. Aue gr̄a plena. ¶ Spūs dn̄i repleuit orbē ter. ⁊cͣ. Ad iocūdiſſimā hāc ⁊ diuinā ſap i tis vocē. ad hͦ eccl̓ie carmē ameniſſimū. ad ſonoriſſimaꝫ hāc ſuauiſſimāqꝫ totius orb̓ armoniā. ſacer iſte cetus. ordo iſte deuotiſ ſimus nūqͥd nō aſſurgere dꝫ ī anagogicos mētis exceſſus/ in ſecretos cordis iubilos cū exultabūdo qͦꝫ carnis tripudio? Qm̄ hͦ eſt dies quā fecit dn̄s. exultemus ⁊ letemur in ea. Et certe dignū ē vt in ſolēnitate ſpūſ ſancti/ oīs ſpūs laudet dn̄m. laudet ⁊ mo dulizet in organis hoc ſpūali flatu repletis pulchra varietate ſonātibꝰ ꝑ diſtinctōꝫ do noꝝ meritoꝝ ⁊ v̓tutū qͣſi totidē fiſtularum Itaqꝫ btūs ppl̓s qͥ ſcit iubilatōeꝫ/ laudē ⁊ exultatōeꝫ. ¶ Fallor ſi hͦ nō intēderit p̄fatio qua de xp̄o dr̄. ꝙ aſcendēs ſuꝑ oēs celos ſe denſqꝫ ad dexterā dei pr̄is/ ꝓmiſſum ſpm̄ ſctm̄ hodierna die in filios adoptōis effu dit. Quapropt̉ ꝓfuſis gaudijs totus in or be terraꝝ mundus exultat. Quare? qꝛ pleni ſunt celi ⁊ terra maieſtatis gl̓ie ſpūſſancti. Hīc celū laudibꝰ intonat. mūdus exultās iubilat. gemēs īfernus vlulat. Accipimus in hac armonia iuſticiā ꝓ tenore in inferno qͥ gemēs vlulat. mollē cātū ſeu diſcātū mi ſericordie ī celo qd̓ laudibꝰ ītonat. ꝯͣ tenorē ꝟo velut ex vtroqꝫ cōpoſitū/ dū h̓ mūdꝰ ex ultās iubilat cū ꝓph̓a dicēte. Miẜicordiā ⁊ iudiciū cātabo tibi dn̄e. Tale nos hodie carmē canere ꝯuenit dū ꝑ īauditū ſecul̓. mi ſericordie ī electis. ⁊ iuſticie ī reprob̓/ mira culū ſpūs dn̄i repleuit orbē t̓raꝝ ¶ Et aīad 7 uertat p̄cor vr̄a btītudo. qm̄ ſpūs iſte dn̄i qͥ repleuit orbē terraꝝ. ſpūs ē huiꝰ ſacri ꝯci lij: Grādis plāe dignitas admirādaqꝫ ſub limitas vt eodē ſpū vniat̉ formet̉ viuat et vegetet̉ hͨ ſacroſctā ſynodꝰ eccl̓iaꝫ repn̄tās qͦ ſpū ꝯnecti dicunt̉ in vnū pr̄ ⁊ filiꝰ. Sed vere ſic decebat vt xp̄i ſpōſi ⁊ eccl̓ie ſponſe ſue eſſet vnꝰ ſpūs. Maior em̄ adheſio vl̓ in timior qͣlis eſſe pōt qͣꝫ ſpōſe ad ſpōſuꝫ. Dic̄ aūt apl̓s ꝙ qͥ adheret deo vnꝰ ſpūs ē cū eo. KK 2 G Sermo Deniqꝫ pͥmitiuā eccl̓iaꝫ deſcribēs Lucas Multitudīs inqͥt credētiū erat cor vnuꝫ ⁊ aīa vna in dn̄o. Quid plura q̄rimꝰ. cū ora uerit pr̄eꝫ qͥ nō exaudiri neqͥt. vt credentes in cū eſſent vnū. ſic̄ ip̄e ⁊ pr̄ vnū ſunt. Sūt aūt vnū in ſpūſctō. qͣꝫqͣꝫ nō oīno ſil̓r ad cre dētes. ¶ Hic ē ſpūs ille dn̄i qͥ repleuit orbē terraꝝ. repleuit ſane mox vt in pͥncipio fec̄ deus celuꝫ ⁊ terrā. qn̄ ſpūs dn̄i ferebat̉ ſuꝑ aqͣs nō excluſus vel elatꝰ. qn̄ ītus fouebat n aliā trāſlatōeꝫ nō incluſus vel artatus. Aeqꝫ em̄ qͥcqͣꝫ ſubſiſtere pōt qd̓ non reple uit ſpūs dn̄i ꝑ eſſentiā. potētiaꝫ. ⁊ pn̄tiam. Hoc hꝫ articulus Pariſius ꝯdēnatus. ꝙ cauſa pͥma ſit remotiſſima ſic ꝙ nō ꝓpinqͥt ſima error. ¶ Quāuis inſuꝑ oꝑa trinitatis ſint indiuiſa. nō qͥdem ad intra (vt Ioh̓es an. ſumit ꝓ argumēto ꝓceſſiōis ſpūſſctī ab vtroqꝫ) ſꝫ ad extra. nihilominꝰ cōpleta for matio reꝝ modus ⁊ ornatus eaꝝ appropͥa tur ſpūiſctō. ꝓ qͣꝫto diuīa bonitas tāqͣꝫ cau ſa finalis q̄ pͥncipaliſſima cauſaꝝ ē mouit ad reꝝ creatōeꝫ vt in eis ſeſe diffūderet. Eſt em̄ bonū ſuijp̄ius diffuſiuū. Hīc Iob ait. Spūs dn̄i ornauit celos ꝯcordit̓ ad pſal. Uerbo dn̄i celi firmati ſunt. Sequit̉. Et ſpū oris eius oīs v̓tus eoꝝ. ¶ Hoc vidit di uinus Diony. qͥ ordinans noīa dei ꝑ reſpe ctū ad creaturas poſuit bonū qd̓ appropͥa tur ſpūiſctō eſſe pͥmū nomē dei ⁊ pͥus col locauit qͣꝫ nomē hͦ ens. Hoc ⁊ Plato/ ⁊ ml̓ ti poetaꝝ theologi/ ſub qͦdā inuolutro ſom niaſſe vident̉ dū dixerūt cū Uirgilio (ſi bn̄ Imemini) pͥncipio celū. ¶ Gratiſſima ꝓrſus hec ſpeculatio etiā ph̓antiū. ꝑſcrutari quē admodū de ſpūs dn̄i repleuit orbē. At ꝟo lōge gratior diuinior atqꝫ ſublimior offert̉ ꝯſideratio ſi de oꝑbꝰ creatōis ad recreatio nis oꝑatōeꝫ v̓tit̉ mētis acies. fidei lumine bn̄ colluſtrata purgataqꝫ. Illic offert̉ cele berrimū ſolēnitatis hodierne myſterium qͦ nullū ſtupore mirabilius. nullū ſalubrita te fructuoſius ⁊ efficaciꝰ excogitari pōt. qn̄ ſpūs dn̄i repleuit orbē terraꝝ. hͦ ē ꝑ figuraꝫ qn̄ repleuit hoīes orbē terraꝝ inhabitātes ꝯtinēs .ſ. ꝓ ꝯtēto. vl̓ locꝰ ꝓ locato. Quāqͣꝫ ⁊ hoīes hmōi nō incōuenient̓ dici poſſint orbes terraꝝ ml̓tis ſil̓itudinibꝰ Sꝫ ex hac noīatī/ ꝙ egrediētes a deo ꝑ creatōneꝫ ⁊ re creatōeꝫ. rurſus a ſeip̄is ⁊ oībꝰ creaturis in deū qͥ ē alpha ⁊ o. pͥncipiū ⁊ finis/ reuertan tur ꝑ cognitōeꝫ ⁊ amorē. Ob talē ꝟo circu lū vel orbē intelligibilē/ qͥs nō recte noīaue rit hoīes iuſtos/ orbes eſſe? ⁊ qͥdē terrenos. qꝛ cū ſpiritibꝰ ſuis adherēt corꝑi. qd̓ terre nū terrā inhītat. Uel ideo certe noīant̉ orb̓ terraꝝ ꝓpt̓ v̓tutis ſtabilitatē ⁊ ꝓmptitudi nē obediētie. Firmauit em̄ deꝰ orbē terre qͥ nō cōmouebit̉. ecce ſtabilitas. Et de cotis volubilibꝰ Ezechiel dic̄ ꝙ vbi eratꝭ petus ſpūs/ illuc gͣdiebant̉. Ecce obediētia. Allu dit his Oracius dicēs de viro ſapiēte ꝙ ē totus teres atqꝫ rotūdus. Deniqꝫ ſicut hō dr̄ omīs creatura/ dr̄ creatura mūdi. dr̄ mi crocoſmus. ſic eū noīare orbē t̓raꝝ fas pu tamꝰ. ¶ Deſcpͥſit pulcherrime Boe. p̄dictū orbicularē circulū intelligibileꝫ/ de egreſſu creaturaꝝ a deo/ ⁊ de regreſſu rurſus ad ip ſum dū cecinit. Repetūt ꝓprios q̄qꝫ recur ſus. redituqꝫ ſuo ſingl̓a gaudēt. nec manet vlli traditus ordo. niſi qd̓ fini iūxerit ortū ſtabilēqꝫ ſui fecerit orbē. Cadit rurſus ī eā dem ſnīaꝫ altero carmine. Nā in rectos re uocās itus. flexos iteꝝ cogat ī orbes. Que nūc ſtabil̓ ꝯtinet ordo. Diſſepta ſuo fonte fatiſcāt. Hic ē cūctis cōis amor. Repetūt/ qꝫ boni fine teneri. Quia nō alit̓ durare q̄ ant/ niſi ꝯuerſo rurſus amore. refluāt cauſe q̄ dedit eſſe. Iō bn̄ diffiniēdo inqͥt Areſto. Bonū ē qd̓ oīa appetūt. ¶ Ceteꝝ ꝟ̓o ītelli gibiles hoīuꝫ ſpūs eo ꝑfectiorē ſui faciunt orbē qͦ ꝑfectiꝰ atqꝫ diuiniꝰ ſpūs vite ē in ſe ip̄is tāqꝫ in rotis ill̓ ꝓpheticꝭ q̄ plene ſunt ocul̓ ītus ⁊ extra. Intus ꝑ ītelligētiā. extra ꝑ corporeā ſenſatōeꝫ. ¶ Deduxit hāc redu ctōeꝫ dn̄s Bonauē. cardinal̓ in itinerario ſuo mētis ī deū qͦ libello ⁊ autore ſuo laus oīs terra īferior. ¶ Tal̓ erat orb̓ t̓raꝝ qͥlibet ex apl̓is ⁊ diſcipul̓ hītātibꝰ in vnū cū mu lieribꝰ ⁊ maria mr̄e ih̓u. qn̄ vificatū ē illud dn̄i ꝑ Iohelē. Et qͥdē in nouiſſimis diebꝰ/ effundā de ſpū meo ſuꝑ oēꝫ carnē ⁊ ꝓphe tabūt filij vr̄i ⁊ filie vr̄e. vtrūqꝫ notat ſexuꝫ. Uerificatū ē item illud ſapiētis ꝓ themate ſumptū. Sp̄s dn̄i repleuit orbe t̓raꝝ. Cu ius repletōis ſenſibile fuit ſignū doctrina linguaꝝ ꝑ eūdē ſpm̄ collata. de qͦ ꝓtinꝰ ſub dit̉. Et hͦ qd̓ ꝯtinet oīa ſcīaꝫ hꝫ vocis. Nā eo replēte voces diuerſas intonāt. fant̉ dei magnalia. PHis ita qͣſi ꝓhemialit̓ ⁊ lr̄alit̓ elocutis. pͥuſqͣꝫ ad vlteriora ꝑgat ẜmo vnū velut īcident̓ dicturꝰ ſuꝫ qd̓ reuerēdiſſimū preꝫ doctorē īcōꝑabilē ac p̄ceptorē meū p̄ cipuū dn̄m cardīalē Cameracen̄. excuſat a deſidioſa vl̓ vicioſa ꝓpoſiti mutatōe. ⁊ exi guitatē meā releuat a temeraria p̄ſumptōe. De ſpirituſancto XLIX Aſſigͣtus fuerat itaqꝫ eidē. R. p. ẜmo pn̄s. Acceptauerat. cōpilaueratqꝫ ip̄m ex ītegro ⁊ iā mēorie ꝯmēdabat. dū febris valida ſic eū corripuit vt ī lectū ⁊ in medicos decide ret. ¶ Iuſſit igit̉ (ſunt eī petitiōes ſue iuſſio mihi luſſit vt ſuccederē loco ſui. Parui. lꝫ īpar vidibꝰ. nō ī mea/ ſꝫ ī obediētie v̓tute/ et in vr̄e btītudīs exꝑta benignitate. ⁊ ī afflu entiſſima ſpūſſctī boītate/ ſpē reponēs qͥ iu bens pollicitꝰ ē. Aꝑi os tuū ⁊ īplebo illud. Obedierat qͥ dixit. Os meuꝫ aꝑui. nec fru ſtratꝰ ē. qꝛ ſeqͥt̉. ⁊ attraxi ſpm̄ ¶ Porro nihil ex intētōe/ qd̓ vl̓ ꝑtialitatē vl̓ offenſionē ſo net ppono dicere ne id qͥdē nll̓o tꝑe licet fie ri. Abūde ſatꝭ ē ad loquēdū/ ſolennitatꝭ ho dierne myſteriū grande. qn̄ ſpūs dn̄i reple uit orbē terraꝝ. ¶ Et bn̄ ſpūs dn̄i. nō ſpūs mūdi. n̄ ſpūs carnis. n̄ ſpūs demōis. qͥ ſūt tres īmūdi ſpūs. qͦs ī Apoc̄. Ioh̓. vidit e grediētes d̓ ore beſtie/ ī modū ranaꝝ. q̄ ga rule ſordide turgideqꝫ ſūt. Spūs īſuꝑ qͥ n̄ ꝑmā et ſuꝑ oēꝫ carnē hͦ ē carnalit̓ viuētē. qꝛ ſpūs ē qͥ viuificat. caro n̄ ꝓdeſt qͥcqͣꝫ. Sp̄s qͦ deguſtato deſipit oīs caro. qͥ ſcrutat̉ etiā ꝓfūda dei ⁊ oīa dijudicat. Hic hodie ſpūs repleuit orbē t̓raꝝ n̄ qͣlicūqꝫ ſꝫ exuberātiſſi ma repletōe Inuenit̉ em̄ ſpūs dn̄i repletio ml̓tiplex ⁊ ſignant̓ triplex. ¶ Repletio ſuffi ciētie qͣlis ē in oībꝰ ſpeꝫ fidē ⁊ charitatē ha bētibꝰ. Eſt etiā in ꝑuul̓ baptizatꝭ vl̓ in vte ro ſctīficatꝭ. quēadmodū Gabriel dixit de btō ioh̓e ꝙ ſpūſcō replebit̉ adhuc ab vtero mr̄is ſue ¶ Alt̓a ē repletio abūdātie vl̓ excel lētie. qͣlis fuit in btō ꝓthomartyre ſtephāo quē eleger̄t apl̓i. plenū fide/ ſapīa ⁊ fortitu dīe. qͣlis repletōis ꝑticipes ſūt ꝑfecti ⁊ cōtē platiui ¶ Demū repletio t̓cia ē redūdātie vl̓ ſuꝑeffluētie. qͣlē in ſup̄mo xp̄s habuit. qm̄ ī ip̄o habitat plenitudo diuinitatꝭ corꝑalit̓. Poſt ip̄m maria gr̄a plēa. Hiero. Ceterꝭ ꝑ ꝑtes dat̉. marie ꝟo ſe īfudit plenitudo gre tota. vt a capite deriuet̉ oīs influxꝰ vital̓ ⁊ ſpūal̓ ꝑ mariā qͣſi ꝑ collū ī cet̓a mēbra toti us eccl̓ie. Hāc ꝓīde repletōꝫ licet different hodie ſuſceper̄t apl̓i. qn̄ repleti ſūt oēs ſpū ſctō. Tūc em̄ ſpūs dn̄i repleuit orbē t̓raꝝ. Ad qͥd ita? Ut ꝑ redūdātiā ⁊ ſuꝑeffluētiaꝫ in oēꝫ t̓rā exiret ſonꝰ eoꝝ/ ⁊ ī fines orb̓ t̓re v̓ ba eoꝝ. ¶ Repletōeꝫ pͥmā oꝑat̉ ſpūſſctūs ī actiuis īcipiētibꝰ ⁊ ꝓficiētibꝰ. Et hec qͥdeꝫ bōa ſufficiēſqꝫ ē. Repletōꝫ alterā oꝑat̉ ſpūſ ſctūs in ꝯtēplatiuis ⁊ ꝑfectis. ⁊ hec melior excellētiorqꝫ iudicat̉ Terciā v̓o cōicat ſpūſ ſctūs viris heroicis p̄pollētibꝰ ⁊ exercitatꝭ in vtraqꝫ vita actiua ſil̓ ⁊ ꝯtēplatiua. qͥbꝰ n̄ tollit actio ꝯtēplatōeꝫ nec actōeꝫ ꝯtēplatio ꝓhibet aut refugit. Hec ē optīa repletio ſu pereffluent̓ ac redūdant̉ in alios deriuata. Ad imitatōeꝫ āgeloꝝ qͥbꝰ hͦ inſigne ē/ ꝙ in eis nō obſiſtit theoriā iugi mīſterio. ꝯtēpla tio .ſ. actōi. Immo v̓o ꝯtēplant̉ eo attentiꝰ artē pͥmā qͦ ẜm illā hn̄t exēplarit̓ oꝑari. Ex emplū de ſcriptore ⁊ exēplari libro ⁊ lumīe: Hic in ſcala Iacob viſi ſunt āgeli aſcēden tes ꝑ ꝯtēplatōeꝫ ⁊ deſcēdētes ꝑ mīſtratꝭr Et qm̄ hierarchicꝰ ⁊ ſublimis p̄latoꝝ deo amabiliū ſtatꝰ exigit repletōꝫ hmōi ꝑfectiſ ſimā ⁊ optimā. dꝫ em̄ (dicēte Grego.) p̄latꝰ eſſe actōe p̄cipuus ⁊ p̄ cūctis in ꝯtēplatiōe ſuſpēſus vt ſit ambidexter vt Aiot. ¶ Dica mus aliqͣ de repletōe tali q̄ ꝯtēplatiōeꝫ ꝑit ⁊ actōeꝫ cōplectit̉. vbi ꝯtēplatio iā nō inſe quit̉ actōeꝫ vt in ſue acqͥſitōis ſeu generati onis pͥmordio. ſꝫ ip̄aꝫ p̄uenit. informat. ꝑ turit. vegetat. roborat. dirigit. ⁊ ꝑficit. Ne qꝫ em̄ fallunt̉ qͥ vitā actiuam in duos ſecer nūt ſtatus aut gͣdus. Quoꝝ alt̓ eſt p̄uiꝰ ad ꝯtēplatōeꝫ. ⁊ h̓ qͥdē imꝑfectus ſollicitꝰ an xius ⁊ turbidus. Iuxta illd̓ Martha mar tha ſollicita es ⁊c̄. In altero aūt reqͥes q̄dā pax ⁊ trāqͥllitas ex ꝯtēplatōis ſapīde ꝯdi mento ⁊ ex influxū eiꝰ ꝯtinuo reꝑit̉. Ita vt in ſpū lenitatis/ agit oīa/ doceat ⁊ corrigat oīa. qꝛ nihil de radice amaritudīs ē in cor de/ ſic̄ eſt dū in ſpū vehemēti ꝯterūt̉ naues tharſis. Hic hꝫ vitatē illud Grego. prudē tiſſimū v̓bū. Uera iuſticia cōpaſſioneꝫ hꝫ falſa indignatōeꝫ. ¶ Talē habuiſſe repletio nem apl̓m colligimꝰ ex epl̓is ⁊ actibꝰ ſuis. Cōuerſatus ſum ait int̓ vos in oī hūilitate lachrymis ⁊ māſuetudīe. ſcio abūdare. ſcio penuriā pati. Et iteꝝ. oībꝰ oīa factus ſum Qui ⁊ ſuadebat gaudere in dn̄o ſꝑ. ⁊ nihil ſollicitos eſſe. qͣſi triſtes. ſꝑ aūt gaudentes. vt ſit in aduerſis ⁊ ꝓſꝑis ideꝫ vultus. idem animus. quēadmodū d̓ ſocrate p̄dicabāt. Bearticūlabit aui. P 2 id qd̓ reliquū eſt ẜmōis in triplicē ꝯſidera tioneꝫ. Prīa loquet̉ de mō qͦ ꝑ ſpm̄ſcm̄ cōi cat̉ repletio. Scd̓a loquet̉ qͣlis ſit ex ſpūſ ſctī repletōe ꝯtēplatio. Tercia loquet̉ quē admodū plenitudinē ꝯtēplatōis ꝯſeqͥt̉ co mes actio. ¶ Prīa ꝯſideratio. ¶ Spūs dn̄i dū replet hoīeꝫ īcolā orb̓ t̓raꝝ fac̄ hͦ nō qͣdā naturali neceſſitate. ſꝫ gͣtuito ſpontaneoqꝫ kK 3 M Sermo volūtatis atqꝫ libertatꝭ arbitrio. ¶ Docuit hͦ xp̄s qͥ nycodemo loquēs dixit. Sp̄s vbi vult ſpirat. Et apl̓s poſtqͣꝫ dixerat ꝙ diui ſiōes gr̄aꝝ ſunt. dinuerās eas ſubdit. Hec āt oīa oꝑat̉ vnꝰ ⁊ idē ſpūs. diuidens ſingu lis ꝓut vult. Itaqꝫ deꝰ (ſic̄ dic̄ Iob) lumē te net in manibꝰ. claudēs ⁊ aꝑiēs ꝓut vult. qͥ cuiꝰ vult miſeret̉. ⁊ quē vult īdurat. hͦ eſt in duratōe ꝑmittit. Neqꝫ em̄ qͥſqꝫ dicere pōt. Cur ita facis? etiā ſi ꝑierīt natōeſ qͣs fecit. cui ē ꝓ rōe volūtas qͥ oīa q̄cūqꝫ voluit fec̄ cippeelo ⁊ in t̓ra ⁊c̄. ¶ Defec̄ ad huiꝰ ꝯſidera tionis īꝑſcrutabileꝫ abyſſuꝫ oīs pene ph̓o rū. aſtrologoꝝ. epycureoꝝ. ſtoycoꝝ/ īmo et ꝑipateticoꝝ ꝑſcrutatio. dicentiū vl̓ deū nō eſſe vl̓ nō curare res extra ſe vl̓ agere neceſſi tate nature ſic̄ ſolē ⁊ ignē. Quid idcirco mi rādū ſi deū n̄ ſic̄ deū gl̓ificauer̄t. neqꝫ gr̄as eger̄t. ſi nō ſperauer̄t ab ip̄o ꝑ or̄ones aliqd̓ ſuffragiū neqꝫ ꝑ lachrymas Hoc eī fatuū hͦ ānile. hͦ deliꝝ iudicabāt. Docet hͦ or̄o ca thonis apud ſaluſtiū. ¶ Hoc āt a nr̄e ⁊ ve re religiōis abhorret traditōe q̄ totiēs mo net. Uenite ādo. ⁊ ꝓci. an̄ deū plo. co. dn̄o. Et iteꝝ. Sacrificiū deo ſpūs ꝯtri. ⁊c̄. Ta libꝰ em̄ lachrymaꝝ hoſtijs placat̉ deꝰ. Re fert̉ in vitaſpatꝝ d̓ illo machario anacho rita magno ꝙ int̓rogatꝰ v̓bū a frībꝰ īgemu it dicēs. Ploremꝰ frēs ploremꝰ vbi lachry me purgāt pctā. ne illic plorare ꝯtīgat vbi lachryme exurēt corꝑa nr̄a. Impoſſibile eī oīno ē n̄ plorare dicebat magnꝰ arſeniꝰ. aut N h̓ ꝑ pnīaꝫ. aut illic ꝑ dānatiōeꝫ. ¶ Porro te ſte apl̓o. qͥd oremꝰ ſic̄ oꝑtet neſcimꝰ/ ſꝫ ſpūs eſt qͥ orat ad deū ꝓ nob̓ gemitibꝰ īenarrabi libꝰ. glo. orare fac̄. Ad qͥd ita? Nimiꝝ vt ꝑꝓ fundā hūilitatē reddat aīaꝫ/ ſuij p̄iꝰ capacē Suꝑ queꝫ reqͥeſcit ſpūs meꝰ q̄rit dn̄s? niſi ſuꝑ hūilē ⁊ qͥetū ⁊ trementeꝫ ẜmōes meos. Eſt āt hūilitas hͨ. vt hͨ abyſſal̓ altitudo iu dicioꝝ dei honoret̉ caſto ſilētio in fidei ſim plicitate. quā hꝫ pauꝑcula ml̓ier plꝰ aliqn̄ qͣꝫ ſapiētes huiꝰ ſecl̓i. qͥ ꝑſcrutatores maie ſtatꝭ oppͥmunt̉ a gl̓a. ſic̄ oculꝰ nicticoracis a clariſſima luce ſol̓ ſi cernere ꝯtēderit/ retū dit̉ cecat̉qꝫ. ¶ Cur illū īpleat. illū nō īpleat. noli q̄rere ſi n̄ vis errare. nōdū īpleris/ ora vt īplearꝭ. Nā qͥ vult eſſe ꝑticeps optimaꝝ dei donationū/ oꝑtet or̄onibꝰ reduci. vt in bonoꝝ pͥncipiū. Ip̄e qͥdē oībꝰ adeſt. nō āt oīa ei aſſunt. Tūc at ei aſſumus cū caſtiſſi mis or̄onibꝰ īuocātes/ reuoluto aīo ꝓpinqͣ mus. Hoc diuinꝰ Diony. exēplificat de ca thena ītelligibili ꝓtēſa ī celū. ⁊ d̓ chorda na uis herēte litoribꝰ. ꝑ quā nauis ad litus nō litus ad nauē deducit̉. ¶ Uult igit̉ aliqͥs re pleri ſpūſctō? Uult exiſtimo. Aſcendat exē plo ſctōꝝ in ſuꝑiora domꝰ in cenaculū grā de ſtratu. hͦ eſt in apicē mētꝭ ſue. claue at fo res. oſtia ⁊ feneſtras ſenſuū ꝑ qͣs mers aſcē dit. Colligat in vnū vires ſuas oēs. ſedeat qͥeſcens. ꝑſeueret orans. recogitet cū ꝓph̓a oēs ānos ſuos in amaritudīe aīe ſue cū ſpe ſalutis ꝯſequēde. Sic em̄ orat cū maria q̄ amaꝝ mare ⁊ q̄ mr̄ ih̓u mr̄ ſalutis nomīat̉. Fiat repēte d̓ celo qͣſi vehemēs ſonitꝰ diui noꝝ iudicioꝝ/ qͣſi t̓rere faciēs. vt a tīore dei ꝯcipiat̉ ſpūs ſalutꝭ. vt deniqꝫ de ſuꝑmiſſo igne fiat īflāmatū cor. ⁊ reneſ carnaliū affe ctionū cōmutent̉ in deſideria fruētia fluen toꝝ ſuꝑnoꝝ fontꝭ vite. Quiſqͥs ſibi recepta culū tale ꝑauerit replebit eū mūdās diuini tas deitatꝭ. ¶ At ꝟo mirabile nimis ē ⁊ ne O ſcio ſi magis intimo guſtu ⁊ exꝑimento co gnoſcibile qͣꝫ explicabile verbo/ qͥ rōne fieri pōt vt ſpūſſctūs p̄ueniat aīaꝫ quā repletu rus ē. nō p̄uentꝰ ex oꝑbꝰ vl̓ meritꝭ. qm̄ n̄ ex oꝑbꝰ ſꝫ ex vocante dictū eſt. Iacob dilexi. Ęſau āt ſꝑ odio habui. Ip̄aꝫ nihilominuſ aīaꝫ coartant̉ ſcpͥture ſacre. vt ſe p̄ꝑet. vt ſe diſponat. vt faciat qd̓ in ſe ē. p̄dictꝭ ⁊ ſil̓ibꝰ modis orādo. lachrymādo. gemēdo. velut aliqd̓ oꝑet̉ ad ſpūſſctī ſuſceptōeꝫ. Nā ⁊ dei coadiutores eſſe tradit apl̓s. Et certe ſi ni hil ꝓrſus coagit arbitriū. vn̄ meritū? ¶ Fa tendū ē plene coagit ꝑ ꝯſenſum ſpōtaneū/ obedienteꝫ p̄monitōi ſpūſſctī. ſꝫ vt ita coa gat ⁊ obediat hͦ iā nō ex ſe ē ſine gr̄a. ſꝫ quia gr̄a p̄uentū ē ⁊ ꝑ eā ſalubrit̓ tractū. Neqꝫ tn̄ ideo minꝰ ad meritū deputat̉ aīe conſenſuſ hmōi / ſic̄ acrit̓ arguit Proſper ꝯͣ caſſianū/ dū ē iſte ꝯſenſus viuificatus ⁊ formatus a gr̄a. qͣꝫ ſi ꝑ īpoſſibile ꝯſenſum hūc ex puris naturalibꝰ elicuiſſet ſine gr̄a. īmo placētior ⁊ acceptior tāto ē deo ꝯſenſus tal̓ qͣꝫto deꝰ in eo magꝭ īuenit munꝰ ſuū qd̓ acceptet. ſic̄ bn̄ficiās nō ideo minꝰ ſꝫ plꝰ amat bn̄ficia tū. Aīa ꝓinde reddit̉ hūilior ⁊ deo gͣtior ex ea ꝯſideratōe ꝙ qͥcqͥd hꝫ meriti p̄uētrix gr̄a donat. ¶ Quo ꝯͣ ſtultiſſima ē p̄ſumptio pu tātiū ſe p̄uenire deū ip̄mqꝫ velut obſeqͥ ſer uilit̓ ad hoīs actōeꝫ. Error iſte fuit pelagi anoꝝ ⁊ oīuꝫ qͥ ſapiētes ſūt ī ocul̓ ſuis. qͥ ter rena ſapiūt. nec iſta ꝑciꝑe q̄ dei ſunt pn̄t. ni ſi docuerit ⁊ repleuerit eos miẜicordit̓ ſpi ritꝰ dn̄i repulſo ſpū tumido mūdi. ¶ Demꝰ De ſpirituſancto XLIX q̄ſo ſalutē nr̄am nō nob̓ ſꝫ deo. qꝛ ſi fec̄ nos ⁊ n̄ ip̄i nos ī eſſe nature dicēte psͣ. nō minꝰ ꝯfitēdū ē de eſſe gr̄e qd̓ ē recreatio q̄dā. Do cet hͦ or̄o Pſal. Emitte ſpm̄ tuū ⁊ crea. ⁊c̄. ¶ Scādalizāt̉ aliūde hoīes qͣles p̄diximꝰ carnNes filij huiꝰ ſecl̓i. qꝛ n̄ ſapiūt ꝙ hmōi p̄uētio nō tollat lib̓tatē atꝫ neceſſitatē. Aut qͥn in deo ſit īuenire viciſſitudīs obūbrati oneꝫ aut ꝑſonaꝝ acceptōeꝫ/ vl̓ inefficaciaꝫ oꝑatōis. dū a p̄uētōe reſilit qͥs ⁊ peccat In ducūt p̄terea illud Augꝰ. ꝙ deus ſic res ad miniſtrat vt eas ꝓpͥos motus agere ſinat. Libeꝝ arbitriū cur ab hac lege inquiūt di cet̉ exēptū? Nec exēptū eſt fatemur qͥn ſinat ip̄m agere deꝰ ꝓpͥos motꝰ ſue lib̓tatis. īmo tāto liberiꝰ ⁊ efficaciꝰ ſinit. qͣꝫto ip̄m āpliori p̄uenit gr̄a. viuificat. corroborat. īformat ⁊ lāguidū erigit ⁊ ſanat. Puto (exēpli gr̄a) ꝙͣ du egrotus hō ſanat̉ a deo nō idcirco deū eū ꝓpͥos motus agere nō ſinit. ſꝫ ad eoſdeꝫ P aptiorē reddit. ¶ Addat̉ ad hͦ ꝯſideratio ſa luberrima ⁊ alta ꝙ in ordīe ⁊ latitudīe ſpūa liū chariſmatū īueniunt̉ ꝓprij motꝰ ſingu laꝝ v̓tutuꝫ ſuo mō diuiniori liberiori ⁊ ex cellētiori quēadmoduꝫ ſuos motꝰ hꝫ natu raliū agētiū ordo. vt motꝰ fidei ē miracula agere. Si habueritis fidē ſic̄ gͣnū ſinapis dicetꝭ huic mōti trāſfer te ⁊ trāſferet Mo ſpei liberatōeꝫ a dn̄o reciꝑe. qꝛ in me ſꝑauit liberabo eū. Motꝰ charitatꝭ hr̄e oīa q̄ ſunt dei gr̄a. Amicoꝝ em̄ omīa cōia ſunt. vn̄ pr̄ euāgelicꝰ ad ſeniorē filiū. Fili/ oīa mea tua ſunt. ⁊ tua mea ſunt. Et ita de reliqͥs v̓tuti bus ſuo mō. ꝯcordātias omitto. Cōſtat āt ꝙ ſic̄ corpꝰ ꝓpt̓ aīaꝫ ē/ nō ecōtra. ſic corꝑal̓ oīs iſte motꝰ naturaliū agētiū ordīatus eſt ſubiectꝰ ⁊ ſubẜuiēs ad agēda ſuꝑnaturalia diuīoꝝ chariſmatū. Qua in re ꝑſpicunꝫ ſit porifma ſeu corollariū pulcherrimū qd̓ nō turbat reꝝ ordinē deꝰ. nec eaꝝ motꝰ ſaltem obediētiales īpedit. dū ad fidē. ad ſpeꝫ. ad charitatē iuſtoꝝ / ꝓ vtilitate vel ip̄oꝝ vel ec cleſie miracula ſpūſſctī oꝑat̉. Sic hodier na die factꝰ repēte de celo ſonꝰ. ſic ignis ꝑ lī guas ſuas diſꝑtitꝰ. ſic līguaꝝ apl̓icaꝝ pͥus ineruditaꝝ motus in ſonos varios. ſic elo quēte tāta viuacitas in eis vt multa milia hoīuꝫ breui or̄one vel ẜmone mox ꝯuerte ret hō piſcator. ⁊ ſine lr̄is Petrꝰ. Sic ꝯſtā tia tā admirabil̓ ⁊ ebrietate ſimillima. dum ibāt apl̓i gaudētes a ꝯſpectu ꝯcilij. qm̄ di gni hīti ſunt ꝓ nomīe ih̓u xp̄i ꝯtūeliā pati. Sic deniqꝫ ſtupendū illud vincēs oēꝫ ad miratōeꝫ miraculū. ꝙ īfra pauciſſimos an nos oēm regionē q̄ ſub celo ē a ſol̓ ortu vſ qꝫ ad occaſuꝫ. ⁊ ab aqͥlone ⁊ mari. ꝑuagati ſunt/ tā ardent̓ qͣꝫ efficacit̉ hoīes pauciſſi mi ⁊ igͦbiles ⁊ īopes replētes mūdū euāge lio dei qd̓ erat legibꝰ ⁊ moribꝰ īueteratꝭ ſum me ꝯͣriū/ iudeis ſcandalū. ⁊ grecis ſtulticia ſic̄ Augꝰ. ⁊ Chryſoſ. elegant̓ exaggerāt ī cō firmatōꝫ legis nr̄e. Hec inqͣꝫ oīa ⁊ ſil̓ia mi racula ſi ad ſola corꝑalia reſpicias vident̉ eſſe motui naturali ꝯͣria. Si ꝟ̓o naturā cō paraueris ad gr̄aꝫ iudicab̓ naturā vt aci laꝫ/ gr̄e ſic̄ dn̄e ordinabilit̓ paruiſſe. Ordo qͥppe qͣlis alter rectior qͣlis naturalior ē/ qͣꝫ vt replēte ſpūſctō orbē t̓raꝝ/ noua fiāt oīa. nouuſ rex. noua lex. noua ſigna. noua mira cula? Innoua ſigna. īmuta miracula/ petit ſapiēs. Et in Apoc̄. dixit qui ſedet in thro no. Ecce noua tacio oīa. ¶ Potuerāt in lō giſſimū ꝓtrahi. ſꝫ ꝓpoſiti memor ad alterā me tranſfero ꝯſideratōeꝫ. Secūda ꝯſideratio? ¶ Spūs dn̄i dū replet hoīeꝫ īcolā orb̓ ter raꝝ n̄ neceſſitate ſic̄ dictū ē ſꝫ ſpōtanea volū tate attollit ip̄m. vt in arcē ꝯtemplatiue ꝑfe ctōis aſcēdat. ¶ Ip̄aꝫ ſiqͥdē ſpūs dn̄i reple tionē ꝯſequit̉ libera mētis eleuatio ſurſum ducens. Inſtar teſte oui/ de qͣ ferūt ꝙ reple ta rore ⁊ obſtructa/ ſi ad feruidū ſolē expo ſita ſit ſurſuꝫ abit. Myſtice. ros gr̄a. Pon dus meū (inqͥt Augꝰ) amor meꝰ. Illo feror qͦcūqꝫ feror. Hoc ꝑfectū amoris pōdꝰ (ſi n̄ potiꝰ leuitas dicēda ē) emergere facit ſpm̄ a turbida fluctuātiū fantaſmatū ⁊ exundan tiū deſiderioꝝ carnaliū/ tetra caligīe. vt ſu peras liber euadat ī auras. vt ferat̉ ſuꝑ aqͣs cogitationū vagātiū ⁊ inſtabiliū. ſomnio qꝫ ſil̓iū. vt eruat̉ de tenebris ⁊ vmbra mor tis. Ubi pͥus erat vīctꝰ in mēdicitate ⁊ fer ro male ꝯſuetudīs ⁊ fomitꝭ original̓. ¶ Sꝫ ſerat exꝑimēto felici repletōꝫ hac ſpūs dn̄i ſurſuꝫ agētē ip̄a mr̄ auguſtini ſct̄ā monica Hec aliqn̄ in eccl̓īa ſctī Cypͥani martyris ſuſceꝑat ſacrā cōionē. in qͣ plenitudo gre ve lut in ſuo fonte ſumit̉. tuꝫ ꝓtinꝰ corꝑe a t̓ra leuato tales erupit ī voces. Uolemꝰ in celū volemꝰ in celū fideles. A qͣ dū poſtmoduꝫ q̄reret̉ qͥd ſibi voluiſſet hec īſolita clamoſi tas ⁊ eleuatio? Ip̄a vt erat tota columbine ſimplicitatis/ pie benigneqꝫ rn̄dit. Et qͥd vultꝭ. qͥd q̄ritis? Cor meū ⁊ caro mea exul tauer̄t in deū viuuꝫ. Cōgruit id qd̓ ſequit̉. KK 4 Sermo Altaria tua dn̄e v̓tutū. ſupple ꝯtulerūt hāc eleuatōeꝫ ¶ Tale aliqͥd de ſctō Thoma re ferūt cuiꝰ corpꝰ etiā ꝯtēplatio leuabat a ter ra. Sic in btis pnīe ſpecul̓ maria magda lena ⁊ maria egyptiaca factū legimꝰ Quid de ip̄a nr̄a iuuencula tympaniſtria. Exulta uit inqͥt .i. extra ſe ſaltauit ſpūs meꝰ ī deo ſa lutari meo. Sil̓e aliqͥd ſenſit Augꝰ. qͥ deo loquēs ꝯfitebat̉. Introducis me aliqn̄ in affectū quendā inuſitatū valde. qͥ ſi ꝑficiat̉ ſcio qͥd erit qd̓ iſta vita nō erit. ſꝫ reſorbe Rd. ¶ Hec eſt aſcenſio in deū quā petebat qͥ dicebat. Quis dabit mihi pennas ſic̄ colū be/ ⁊ volabo ⁊ reqͥeſcā? Oro q̄ ſunt pēne ta les? niſi ip̄a ꝯtēplatio q̄ deſcribit̉ a ꝯtēpla tiuo Richardo. ꝙ ē liber mētis ītuitus in diuīa ſpectacula cū admiratōe ſuſpenſus. Uel vt Augꝰ. ait. Cōtēplatio ē ad dei īuiſi bilia ſalubrit̓ afficiēs aīuꝫ mētꝭ illuſtratio vel illumīatio. Ul̓ vt Hug. placet. Contē platio ē viuacitas ītelligentie q̄ cūcta palā hn̄s aꝑta viſiōe cogͦſcit. Un̄ eſt illud. ſpūs oīa ſcrutat̉. glo. ſcrutari fac̄. etiā ꝓfūda dei. Ad qd̓ reducit̉ illud Eccl̓s. Luſtrās vni uerſa ī circūitū celeſtiū .ſ. terreſtriū ⁊ īferno ruꝫ ꝑgit ſpūs. Sequit̉. ⁊ in ſuos circulos reuertit̉. Hoc fit dū ꝓpriā ꝑuitatē defecti bilitatēqꝫ ꝯſiderat. ¶ Hāc ꝯſideratōeꝫ ſeqͥt̉ lachrymoſa deuotio flante ſpūſctō. Nā fla uit ſpūs eiꝰ ⁊ fluēt aq̄. In qͥbꝰ aqͥs lachry maꝝ ſe lauat. balneat ⁊ baptizat ꝯtēplātis aīa. quēad modū dixit ad apl̓os xp̄s. Uos āt baptizabimī ſpūſctō. ¶ Et qm̄ nihil ita aīaꝫ lauat. purificat. decorat. illumīat. ⁊ ele uat. ſic̄ intima cōpūctōis deuotio. Ad hāc ſequet̉ mētis illumīatio. noua q̄dā neome nia. iuxta illd̓ Eſa. Nō abſcōdā vltra faciē meā ab eis eo ꝙ effuderī ſuꝑ eos ſpm̄ meū ¶ Hec āt facies dei plena gr̄aꝝ q̄ ē ſol iuſti cie/ nulla rōne videri pōt ſine delectatōe. qꝛ dulce lumē ⁊ delectabile ē ocul̓ (intellige ſa nis) videre ſolē. Tūc ſentit̉ v̓tus ⁊ ꝟitas il lius v̓bi. Spūs meꝰ ſuꝑ meldulcis. Qd̓ ſenſerat ſapiēs qͥ iocundus exclamabat C qͣꝫ bonus ⁊ ſuauis ē dn̄e ſpūs tuus in nob̓. Tūc em̄ ẜm meliorē mētis nr̄e ⁊ rōnis vir tutē/ īeffabilibꝰ ⁊ igͦtis īeffabilit̓ ⁊ igͦte ꝯiū gimur ait Diony. Ineffabilit̓ ergo delecta murdū fit ineffabil̓ ſumme ꝯueniētis ꝯiū ctio. ¶ Et qm̄ eodē dicēte Diony. diuinus amor extaticus ē ⁊ ꝑfecte amante ſui iuris eſſe nō ſinit. ſꝫ amati. ¶ Ad hāc delectatōeꝫ amoroſam ſequit̉ trāſformatio. Exemplo auri ⁊ argēti qd̓ qͥdēduꝝ eſt ⁊ ſolidū. ſed ꝑ v̓tutē ignis caleſit ⁊ liq̄ſcit ac in aliā muta tur maneriē. vt quālibet formā poſſit acci pere. Exēplo p̄terea ferri cādētis qd̓ plica bile reddit̉/ naturā induens ignis. Exēgͣlo rurſus aeris lumīoſi. Exēplū de gui a aq̄ q̄ multo vino mixta ꝯuertit̉ in ip̄m nō pla cet ꝓpt̓ errorē Almerici ꝑiſius dānati ⁊ ali oꝝ dicētiū aīaꝫ ꝯtēplātis in deū ꝯuerti. ⁊ ꝑ dere iā eſſe qd̓ hēbat in ꝓprio genere/ ⁊ hre ſolū eſſe ideale in deū Itaqꝫ nō hͦ mō. ſꝫ pͥo ribꝰ fit in aīo trāſformatio q̄dā ꝑ ſpm̄ ſctm̄ ſic̄ notat apl̓s. Nos āt reuelata facie gl̓iaꝫ dn̄i ſpeculātes trāſformamur a claritate in claritatē tāqͣꝫ a dn̄i ſpū. A claritate fidei/ in claritatē cognitōis. Aclaritate rōnis/ ī cla ritatē intelligētie. A claritate ī intellectū/ in claritatē exꝑimētalis noticie ī affectu. ¶ De S inde ſequit̉ defectio ſiue caſus vel extaſis. Exēplū de alauda q̄ qn̄ illuminat̉ aſcēdit. aſcendēs cātat ⁊ iubilat. cātans obliuiſcit̉ ſui. ⁊ tandē velut ſtupida vel ſpaſmata ca dit. ſic Diony. Nos inqͥt caſtiſſimis ꝯtem platōibꝰ ⁊ diuinis ſplēdoribꝰ repleti ſuꝑ ap parentiā radioꝝ. in btīs exꝑimētis ꝑ exceſ ſum mētis deficimus. Cōcordit̓ ad Pſal. Defec̄ in ſalutare tuū aīa mea. Et iteꝝ. De fecit caro mea ⁊ cor meū. de. cor. mei ⁊ pars mea deꝰ in et̓nū. Et in ꝓſa. Mirant̉ ⁊ defi ciūt. Talia ſunt ſine nūero. Hec eſt p̄cioſa in ꝯſpectu dn̄i mors ſctōꝝ eiꝰ. quā obtine re Balaā niſus ē dicens. Moriat̉ aīa mea morte iuſtoꝝ. O bōa mors ſuſpirat Bern̄. q̄ vitā nō aufert. ſꝫ mutat in meliꝰ. Qn̄ em̄ formidat̉ luxuria/ vbi nō ſentit̉ vita? Quō hꝫ peccādi potentiā/ qͥ trāſcēdit peccandi ꝯſuetudinē? Excedere qͥppe aīaꝫ ⁊ ſi n̄ a vi ta faltē a ſenſu vite neceſſe ē. vt nec vite tēp tatio ſentiat̉. Utinā frequent̓ hac morte ca dā vt laq̄os mortis euadā. nec ſentiā luxu rie mortifera blādimēta. nec ire auaricie vl̓ īpatiētie ſtimulos. moleſtias ſollicitudinū ⁊ curaꝝ. ¶ Tal̓ vt opinor defectio/ angelice puritatis ē. mūdi delectatōibꝰ. corpoꝝ ſil̓i tudinibꝰ nō īuolui. Sꝫ hͦ plane fac̄ fortis vt mors dilectio. qꝛ ſic̄ aīaꝫ mors a corꝑe ſic aīuꝫ dilectio ſeꝑat a mūdi vanitate. īmo ⁊ qn̄qꝫ ab ip̄o corꝑe. ¶ Legiſſe memini me de qͥdā muliere deuota. q̄ ẜmonē ſuꝑ tranſ formatōe mētis in deū ꝑ dilectōeꝫ die pen the. audiēs ꝯcutiebat̉. Prīo gemitibꝰ ienar rabilibꝰ ſuſpirijs atꝫ ſingultibꝰ. q̄ dū culpa ret̉ ⁊ pulſibꝰ clāculis ꝓhiberet̉ a circūſtan De ſpirituſancto XLIX tibꝰ/ ne clamoribꝰ ſuis turbaret audientes. nec hypocriſim oſtentaret. tace fatua. qͥeſce miſera. Ip̄a comſ̄ſſa ſpū velut muſtū ſine ſpiraculo qd̓ lagūculas nouas dirūpit. nō vatis plenitudinē āplius feruidi ſpūſ ītra ſe cap diruptis venis ⁊ nernis expirauit. Btā ꝑ meā fideꝫ. ſic em̄ pie credere fas mi hi ē. Btā martyr amoris effecta q̄ iā cane re poterat nedū illd̓. amore lāgueo. philoca pta ſum. amo ꝑ amorē. Uulnerata charita te ego ſuꝫ. ſꝫ ⁊ amore mortua. mortua mihi ⁊ amato viua. ¶ Rurſus defectōꝫ p̄dictā ſe quit̉ aūt ꝯcomitat̉ abſorptio q̄dā/ ſimplifi cās ⁊ vniēs cū deo atꝫ ſuo mō mentēdeifi cās. qn̄ ꝑditꝭ nr̄is alteritatibꝰ ⁊ ꝯcupiſcen tijs. curiſqꝫ ꝯcluſis ⁊ ſuꝑmūdane explica tis. ī diuinū monadē ꝯgregamur. ait diui nus Diony. Cōformit̉ ad illud eruditoris ſui pauli. mortui eſtꝭ. ⁊ vitā vr̄a abſcōdita ē cū xp̄o ī deo. Hec ē pax q̄ exuꝑat oēꝫ ſenſū. pax quā mūdus dare nō pōt. qꝛ in mundo p̄ſſurā. in me pacē hēbitis ait xp̄s. Gira re gira in vētrē. ī latꝰ. ī dorſuꝫ. nō alibi pacē ī uenies. nō alibi ſocietatē. Exēplū ē alexan der cui totꝰ orb̓ nō ſatietatē ſꝫ ardētiorē do minatōis libidinē īſtillauit. nec erat totus orb̓ illi niſi ꝑuulꝰ bolꝰ. Sic ī auaris. ſic in voluptuoſis intellige. qui de ſiliqͥs porcoꝝ q̄rūt nec pn̄t ſatiari. Nonne rabida fames qn̄ nec ſaturat̉ oculꝰ viſu nec aurꝭ auditu? Solꝰ ſpūs dn̄i ē qͥ replet in bonis deſideri um nr̄m. qͥ adipe frumēti ſatiat nos. qͥ dat māna abſconditū qͦ ꝓph̓a paſtus eructat. Quā magna multitudo dulcedīs tue dn̄e. quā abſcōdiſti timētibꝰ te. ¶ Hic ē calcul filioꝝ dei hn̄s nomē ſcpͥtū qd̓ nemo nouit niſi qͥ accipit. Hic ī diuinā caliginē inſtar moyſi vocat̉ ſpūs. Hic ī ſibilo aure tenuis ſentit̉ dn̄s. Hic in thalamo dormit ⁊ reqͥe ſcit ſalomō pacificꝰ. ⁊ beniamī adoleſcētu lus in mētis exceſſu. Hic guſtat̉ fauꝰ mell̓. fauus ꝓpt̓ illuminatōꝫ ītellectus. mel ꝓpt̓ dulcoratōeꝫ affectꝰ. Hic moyſes myſticus ducit gregē viriū ſuaꝝ/ in interiora deſerti. Hic ſedet ſolitariꝰ ⁊ leuat ſe ſupͣ ſe vbi dn̄s loquit̉ ad cor eiꝰ. Hic dic̄ Petrꝰ. Bonū eſt nos h̓ eſſe. Et philippꝰ ſuffic̄. ⁊ maria mag dalena. Uidi dn̄m. ⁊ hͦ dixit mihi. Hic in troducit̉ aīa in cellā vinariā vbi bibit ebriā ſobrietatē ſpūs. vbi ſuſpirabūda epithala miū canēs v̓ba dimidiat. dilectꝰ meꝰ mihi ait/ ⁊ ego illi. ego dormio ⁊ cor meū vigilat. Hic obteſtat̉ dilectus de dilecta. Adiuro vos filic hierl̓m ne ſuſcitētis vl̓ euigilare fa ciatis dilectā donec ip̄a velit. Uult aūt dū pondus amoroſum ſpūal̓ horologij cadit ⁊ mentē ꝑcutit/ vocās ⁊ inſonās ad opus actiue ꝓ dilectōe ꝓximoꝝ. ꝓ qͦ ſit hec tercia ⁊ vltima ꝯſideratio. Tercia cōſideratio. ¶ Spūs dn̄i dū repleuit hoīeꝫ incolā orb̓ terraꝝ ꝑ plenitudinē redūdātie/ ꝯſtituie ip ſum fortē ⁊ expeditū ad oꝑa vite exterioris ⁊ actiue. ¶ Uidimꝰ hͦ ī maria q̄ poſt ſuſcep tā gr̄e plenitudinē in xp̄i ꝯceptōe ꝓtinꝰ iuit in mōtana cū feſtinatōe. mīſtratura Elyza beth cogͣte ſue ¶ Retūdit̉ hͦ exēplo arrogas begardoꝝ ſtulticia qͥ in talē ſe lib̓tatē ſpūs ex ꝯtēplatōe mētiunt̉ aſcēdiſſe. vt nō āpliꝰ teneant̉ diuīs obſeqͥ p̄ceptis tanqͣꝫ ẜuilibꝰ. Quo ꝯͣ ē illud xp̄i. Si diligitis me manda ta mea ẜuate. At ꝓfecto tāto eſſe humilior atqꝫ ad ẜuiēdū ꝓmptior qͥſqꝫ dꝫ ex mūere/ qͣꝫto ſe obligatiorē eſſe ꝯſpicit in reddenda rōne. ¶ Nā cū plenitudo legꝭ ſit dilectio. ſi gnū v̓o dilectōnis ſit exhibitio oꝑis. qͥ nō diligit oꝑe ꝓximū quō legē īpleuit? Proxi mū attēdite nō viciū nō errorē ſuū. qꝛ qͥ di ligit iniqͥtatē odit aīaꝫ oꝑantis eā. ¶ Ceteꝝ legimꝰ moyſen poſtqͣꝫ locutꝰ fuerat ei dn̄s ī mōtis caligīe/ ꝙ ad ppl̓i tumultuātis regi onē deſcēdebat tabulas legis ferēs. ⁊ ex cō tēplatōis īterioris redūdatia. facies eiꝰ ra dioſa cornutaqꝫ videbat̉. Etem̄ ſic̄ lāpas ex lumīe. ſic corpus totū ex int̓na ꝯtēplatio ne luceſcit. pulchrificat̉. ⁊ niteſcit. Hic vul tus. hīc oculi. hīc tota corꝑis cōpoſitio di uinū aliqͥd ſobriū. modeſtū. ſerenū ⁊ decoꝝ p̄ ſe ferūt ſꝫ velāt faciē hāc hūiles dicentes Secretū meū mihi. ſe. me. mi. ¶ Legimus apl̓m poſtqͣꝫ raptꝰ in terciū celū audiuerat archana v̓ba q̄ nō licēt hoī loqͥ. poſtqͣꝫ īſu per mēte exceſſerat deo ⁊ dixerat. Nr̄a ꝯuer ſatio in cel̓ ē. hīc tal̓ ⁊ tātus regredit̉ ad diſ ponenda cubilia meritoꝝ. ad v̓bera. ad tu multꝰ. ad vincula. Ubi qͥd āpliꝰ miremur neſcio. vel ſublimitatē in ꝯtemplatōne. vel humilitatē in actiōe. vbi deū quodāmō ꝓ pter deū deſerēs. cupiebat anathema eſſe a xp̄o ꝓ populo ad xp̄m trahendo. ¶ Scri pſit Chryſoſ. ſaluberrimū de cōpunctōe li brū. vbi regē Dauid mirat̉ ⁊ extollit ſupra modū/ qͥ talis fuerit in actione regimīs re gni cū aſſiduitate cōpunctōis intime cuiꝰ voces iſte ſunt. Tota die ꝯtriſtatus ingreKR 5 Sermo de verbis dn̄i diebar. lauabo ꝑ ſingl̓as noctes lectū meū Fuerunt mihi lachryme mee panes die ac nocte. Ocl̓i mei ſꝑ ad dn̄m. ⁊ talia ſine nūe ro ꝑ pſalteriū. Ueꝝ hͦ ſibi p̄ſtabat ſpūs for tis. qͦ ꝯfortari petebat dicens Redde mihi leticiā ſalutarꝭ tui ⁊c̄. Sequit̉ ꝑtinens ad E actiuā. Docebo iniqͦs vias tuas. ¶ Uelleꝫ daret̉ h̓ ſpaciū qͦ ſereniſſimū Romanoꝝ re gē cōꝑare liceret ī hac laude ip̄i dauid. Eū nāqꝫ labor īcredibil̓ actīe vite iugit̓ exercet ⁊ qͦ nihilominꝰ ſpm̄ deuotōis hītare cō pertū ē ꝑ collocutōnes deuotas vſqꝫ ad cō pūctōeꝫ lachrymoſaꝫ audiētiū. His ocl̓is vidi ⁊ ſenſi. ¶ Exultas nūc in ſpū ꝯfiteor ti bi pr̄. qͥ fidelit̓ in actōe laborāti qn̄qꝫ plus ītime cōpunctiōis infūdis. qͣꝫ nōnullis in ocioſa vita/ ꝯtēplatōeꝫ hmōi tota ſollicitu dine īduſtriaqꝫ q̄rentibꝰ. Ita pr̄ qm̄ ſic bn̄ placitū ē an̄ te. Bn̄placitū nō meritū. vt n̄ gl̓iet̉ an̄ te ſtulta p̄ſumptio oīs carnis. ſꝫ qͦ gl̓iat̉ in te gloriet̉. ¶ Inuenio p̄terea deuoti Bern̄. deſideriū tale ꝙ gr̄aꝫ p̄dicatiōis ſeu mīſtratiōis ſic ī alios effunderet nō vt ca nale qd̓ ꝓtinꝰ ſiccat̉ feces retinens. ſꝫ vt cō cha plena ſuꝑeffluēs ſeu fons viuꝰ ꝑpetua vena ſcaturies. qͥ nec facile turbat̉. ⁊ turba tus ꝓtinꝰ ad nitorē pͥſtinū redit. Ad qͥd ita q̄rebat ſctūs iſte? vt nimiꝝ actio ꝯtēplatio nis gr̄aꝫ nō auferret. Hinc ē eiuſdē ad frēs documētū ꝙ in qͣlibet actiōe memīerīt illiꝰ eccl̓aſtice cohortatōis. Surſuꝫ corda. cui tā v̓acit̓ qͣꝫ frequent̓ vtinā fieret rn̄ſio. Ha bemus ad dn̄m. ¶ Quid ꝙ Anto. poſt ple nitudinē ꝯtemplatōis in deẜto hauſte ip̄ neqꝫ ex occurſu frequēti fratꝝ. neqꝫ ex circū ſtātibꝰ turb̓ dū alexādriā qn̄qꝫ veniſſet ali qͥd turbatōis vl̓ moleſtie ſentire ſe fatebat̉? Hoc miratꝰ ē Hylariꝰ. ſꝫ tāta tāqꝫ radica ta ſtabilitate anthonij mēs īmota māebat aut ſi mouebat̉ ꝯtinuo redibat in idipſum Dat̉ exemplū ſenſibile de acu nautaꝝ affe cta ꝑ magnētē q̄ iugit̓ redit ad poliꝓſpectū ¶ Hāc ſtabilitatē ꝯtemplatōis in actōne. ⁊ actōis in ꝯtemplatiōe fuiſſe crediderim in btīs Grego. Bn̄dicto ⁊ ſil̓ibus plurimis. Qd̓ de ip̄is apoſtolis atqꝫ diſcipulis hodi erna die factum nō dubito. Porro de mar tyribꝰ Laurētio. Uincētio ⁊ talibꝰ. venera bil̓ Richardus ſentit eos ī medijs ignibꝰ ad diuīa ſuſpēſos feruētius qͣꝫ fuerāt in ꝓſ peris. Hoc ſonat illa vox Uincentij. dum vreret corpus machīa cādens. Ecce nūc ī ſublime agor ⁊ oēs pͥncipes tuos ſeculo al tior o tyrāne deſpicio. Ꝙ āt in xp̄o patien te nō fuerat diſpēſatio fuit ꝓ nr̄a redēptōe. Alioqͥn delectatio īterior/ corporeā oēꝫ ab ſorbuiſſet triſticiā. ¶ Rurſus metaphiſicā do cū theologia ꝯſidero ꝙ hͨ ſpūſ dn̄i ſyꝑef fluēs repletio ſtabilit aīaꝫ ī ſpūalitatꝭ: eo ꝙ a materialitate q̄ ẜm Areſto. malefiiū oꝑa tur/ ip̄aꝫ magꝭ ac magis purgat ⁊ elongat. Hīc fit vt creſcēte hmōi repletōe ſpūs dn̄i ip̄a cupiditatꝭ ẜuitꝰ letifera/ vl̓ eijciat̉ peni tus ſic̄ in btīs. vl̓ īminuta lāgueſcat. vt ī vi atoribꝰ ꝑfectꝭ. ¶ Suꝑaddamꝰ ꝙ ſpūs dn̄i Y qͦs repleuerit dn̄os fac̄. non qͣliūcūqꝫ reꝝ ſꝫ oīuꝫ. Oīa nr̄a ſunt inqͥt apl̓s Nā qͥ ſpū dei agunt̉ / hi filij dei. hi liberi fiūt. qꝛ vbi ſpūs dn̄i ibi lib̓tas. ꝙ ſi filij liberiqꝫ ſūt. heredes eos eſſe ꝯſequēs ē. heredes qͥdē dei. cohere des āt xp̄i. Xp̄m v̓o dn̄m eſſe oīuꝫ/ ml̓tipli ci titulo qͥs ābigat? Ac ꝑinde qͥs neget euꝫ coheredibꝰ ſuis oīa tribuere abūde ad fruē dum vel ad obſequium. Uox eſt apoſtoli. Scimus quoniam diligentibus deū om nia cooperantur in bonum. ⁊ ſic etiam om nia aliena mala. Attendatur rurſus hͦ do miniū ſuꝑ corpus ꝓprium. qd̓ obedit ꝓm pte ſpūi ſic repleto. longe excellentius qͣꝫ vi derat Areſto. cuius tn̄ hec eſt ſnīa. ꝙ in vir tuoſo omīa ꝯſonāt rōni. Dat̉ ⁊ ip̄m domi niū ſuꝑ exteriora in languoribus curādis. in ſubijciendis demonibꝰ. ⁊ generaliter in mirabilibꝰ faciendis ꝓut expedit. vel ꝑſo ne facienti. vel alijs ꝓ quibꝰ fiūt. ſicut ordi nem nature iā diximus gr̄e ſubditum eſſe. Qd̓ ſi ita ſenſiſſet Auicen. ponendo mate riā exteriorē ſubditā eſſe rōnali aīe vbi fun dare nitit̉ magicā naturalē/ tolerabilius di xiſſet. ſꝫ altera fuit intētio ſua. ¶ Colligimꝰ ex pͥmiſſis ꝙ ad moꝝ mutatōeꝫ notabilem in microcoſmo .ſ. ī hoībꝰ/ ꝯſequēs ē mutati ones in macrocoſmo hͦ ē in maiori mundo notabiles fieri. ſic̄ in diluuio. ſic̄ in fulmina tione pentapol̓ peccatricis. ſic̄ in horrēdo ſcelere iudeoꝝ ꝓ nece xp̄i qn̄ ſol obſcuratꝰ ē terra tremuit. petre ſciſſe ſūt. Deniqꝫ qͥd de p̄catio aſſidua motu ſuo poſſit / hͦ ⁊ iacobꝰ ⁊ eloquia ſacra/ ⁊ miracula crebra teſtant̉. Hodiernum inter cetera miracula qd̓ orā tibꝰ apl̓is patratum eſt. At qui ſollicitat pro pter hͦ ⁊ p̄dicta nō nll̓os ml̓tiplex inqͥſitōis vel ſtudioſitas vel curioſitas. ¶ Prima q̄ ſtio. ¶ Querunt aliqͥ cur modo ſic̄ olim ſi Uenite ad me oēs qui laboratis L gna eos qͥ credūt nō ſequunt̉ vt ſerpentes tollāt. vt līguis loquant̉ nouis ⁊c̄. Rn̄det Grego. in omel̓. euāgelij de aſcēſiōe ⁊ apl̓s dicens. ꝙ lingue ſunt in ſignū non fidelibꝰ ſꝫ a fidelibꝰ. ¶ Scd̓a q̄ſtio. ¶ Querunt qͣ lis ilm fuerit linguaꝝ varietas. an diuerſis ſonis adē lingua reſonabat. Uel an idē ſo nus ſe vario mō intelligibilē reddiderit ſi cut in audientibꝰ erat varietas? Uidet̉ ſe cundū magis eſſe ꝓbabile. ¶ Tercia q̄ſtio. ¶ Amplius querūt ſi donū hoc linguarū collatū eſt mulieribꝰ ⁊ Marie mr̄e Ieſu. ſe dentibꝰ ⁊ orātibꝰ in cenaculo cū reliqͥs? Au get difficultatē dictū apl̓i. qͥ docere mulierē nō ꝑmittit. Sꝫ alid̓ ē qd̓ lex cōis vetat. ali ud qd̓ pͥuilegiata ſeu pͥuata cōcedit. Itaqꝫ Maria apl̓oꝝ fuit apl̓a. ¶ Quarta q̄ſtio Ampliꝰ q̄rūt ſi in apl̓oꝝ epl̓is erat doni il lius latēs energia vt ꝓ legentiū varietate ſe ſe darent ītelligi lr̄e ſic̄ lingue? hͦ nō oꝑtuit. ¶ Quinta q̄ſtio. ¶ Querūt amplius an ſo li apl̓i darent hͦ mō viſibili ſpiſctm̄? ꝓba bile eſt ꝙ ſic. qͣꝫuis Symō magus oppoſi tū putauerit dicens. date mihi hanc ptātē. Et h̓ de ſymonia grādis poſſꝫ eſſe declara tio. ſꝫ ꝑgimus ad terminū. ¶ Sexta q̄ſtio. ¶ Querunt alij ſi hodierna die ſpūſſctī re pletio ꝯfirmauit apl̓os nunc doctorizatos ſic ꝙ peccare nō poſſent vel errare. cū d̓ Pe tro dicat Paulus ꝙ rep̄henſibilis erat. qꝛ nō recte ambulabat ad veritatē euangelij: Sꝫ ꝯcedimus rep̄henſibilitatē fuiſſe veni alem nō mortalē. ¶ Septima q̄ſtio. ¶ Sꝫ cur hac die pēthecoſtes potius qͣꝫ altera da tus ē ſpūſſctūs? Ut .ſ. eius ignea lex noua tūc daret̉ qn̄ vetus donata eſt. ¶ Octaua q̄ ſtio. ¶ Cur p̄ceſſit repētinus ac vehemens ſonitꝰ? Qm̄ ſolet hͦ ſpūs bonꝰ facere ad hu miliatōeꝫ. Malignꝰ ex oppoſito blādit̉ ad arrogātiā. ¶ Nona q̄ſtio ¶ Cur cū apl̓is ⁊ diſcipul̓ cohītabāt ml̓iereſ. cū a ſctīs patri bus poſtmodū cohabitatio tal̓ culpata ꝓ hibitaqꝫ ē? Dent̉ nūc tales in gr̄a ꝯfirmati ꝯcedet̉ ⁊ hmōi cohītatio. Sꝫ hͨ rara auis eſt in terris. ¶ Decīa q̄ſtio. ¶ Ceteꝝ quō dr̄ ſpūſſctūs docuiſſe diſcipulos oēꝫ veritatē cū hͦ ſit appropͥatū filij. cū p̄ter ea ml̓tas ve ritates ph̓antiū neſciſſe videant̉. vt geome triā. aſtronomiā? Rn̄dent doctores ꝙ ſcri ptura ſacra ꝑ antonomaſiā dr̄ oīs veritas. In qͣ ſuꝑba ꝯfundit̉ nōnulloꝝ garrulitas ¶ Undecima q̄ſtio. ¶ Sollicitat alios in quiſitio de ſpūſctō. Quot ⁊ qualibꝰ modis mittit̉ quibꝰ illabit̉. ⁊ quō ꝓcedit a pr̄e ⁊ fi lio. ⁊ hic de ſciſmate grecoꝝ plurima. Quō remiſſionē pctōꝝ facit ſpūſſctūs. Et ſi det̉ plenitudo ptātis eccl̓iaſtice ſine ſpūſctō gͣ tificante ſeu ſine gr̄a gratū faciente. qm̄ h̓ grandis laqueus hcreticoꝝ vt videmus in hoc ꝯcilio. ¶ Duodecima q̄ſtio. ¶ Rurſus q̄ ⁊ qͣles ſunt irremiſſibiles in ſpiſcm̄ blaſ phemie. ⁊ de diſtinctōe donoꝝ int̓ ſe a v̓tu tibꝰ btītudinibꝰ ⁊ fructibꝰ? ¶ Tredecima q̄ ſtio. ¶ Item ꝑ q̄ ſigna cogͦſcit̉ aduētꝰ ſpūſ ſancti in mentē. Quibꝰ īſuꝑ argumētis e regulis ꝓbant̉ ſpūs ſi ex deo ſint? ¶ Decīa quarta q̄ſtio. ¶ Deniqꝫ ſi qͥs poſſꝫ ſcire cer titudinalit̓ de ſe vel altero ꝙ hēat ſpm̄ſcm̄ cū videamꝰ hereticos ꝓmptos ad morien dū plus aliqn̄ qͣꝫ fideles catholicos ⁊ vn̄ ꝓ cedit hͦ. Uidet̉ eī qn̄qꝫ in ip̄is hereticꝭ gau diū ad mortē/ ſꝫ auidū efferū plenū deſpera tionis ⁊ int̓ne)ſolatōnis vacuū. In ip̄is ꝟo catholicꝭ martyribꝰ gaudiū eſt charita te ꝯditū: humile. patiens. benignū. plenuꝫ ſpe atꝫ fiducia. īterius ſuauit̓ ꝯſolāte. ¶ Ta lia magis ⁊ magis occurrebāt ſpeculatiue tractāda. ſꝫ aliud tp̄s ⁊ aliū locum expoſtu lant. Ip̄a tetigiſſe ſatis fuerit ¶ Finiamus tandē in or̄one ⁊ aduētū ſpūſſctī in nos de p̄cātes dicamus eidē. Ueni ſctē ſpūs. qm̄ indie bona venimꝰ ad te. reple tuoꝝ corda fideliū ⁊ tui amoris in eis ignem accende quē igneꝫ miſit dn̄s in terra ⁊ voluit vehe menter accendi. vt celeſtibꝰ deſiderijs acce̓ ſi. fontē vite ſitiamus ⁊ ad ip̄m veniamus. p̄ſtante eo qͥ eſt bn̄dictus in ſecula. Amen. ¶ Qm̄ dies penthecoſtes dies eſt iubileus gr̄e remiſſionis ⁊ indulgentie. rōnabilit̓ in dulgentias nunciari ſolitas denūcio. ¶ Finit ſermo factus corā ꝯcilio Conſtan tien̄. ꝑ dominū Cancellariū Pariſien̄. In die ſancto penthecoſtes. vij. Iulij. Anno dn̄i. M.ccccxvi. .j ¶ Incipit tractatus ꝑutilis ⁊ valde notabil̓ eiuſdē mgr̄i Ioh̓is de Gerſon de pn̄tibꝰ dn̄i Ih̓u v̓bis. Enite ad me oēs qͥ laboratis x ⁊ onęrati eſtꝭ ⁊ reliqͣ. ¶ Salu tare nob̓ ē frēs chariſſimi cuꝫ oī veneratōe p̄dicare cū nulla tn̄ poſſimus rōne cōp̄hende re magnū hoc pietatis ſacramentū qd̓ ma nifeſtū eſt in carne ⁊ apparuit in mundo. ꝙ videlꝫ ih̓s xp̄s venit in hunc mundū pctōD Sermo de verbis dn̄i res ſaluos facere ⁊ q̄rere qd̓ ꝑierat. Uenit aūt non qͣlis erat a pͥncipio creator ⁊ iudex oīuꝫ ſcl̓oꝝ. ſꝫ qͣlis nob̓ cōgruebat ſic̄ ſpecio ſus forma pͦ filijs hoīuꝫ. ita copioſus ⁊ di ues in miẜicordia ſuꝑ oēs qͥ inuocāt illū. Uenit tanqͣꝫ ſaluator ꝓ ꝑditis. redēptor ꝓ captiuis. rex ꝓ militibꝰ. dn̄s ꝓ ẜuis. diues ꝓ pauꝑibꝰ. medicꝰ ꝓ egrotis. vbi ſic̄ nulluꝫ ab infirmitate libeꝝ inuenit ita ꝓ ſaluatiōe oīuꝫ aduenit. Uenit flos floꝝ. dux moꝝ ve iMena. fons pietatꝭ ⁊ gr̄e. patens domui iacob/ ī abſolutōneꝫ pctōris ⁊ menſtruate. Uenit tāqͣꝫ doctor bonus. mgr̄ piꝰ. p̄dica tor ꝟitatis ⁊ miẜicordie. mitis ⁊ hūil̓ cor de. Uenit d̓ ſolio maieſtatꝭ d̓ ſinu dei pr̄is ⁊ qd̓ ibi hauſerat de fonte pietatꝭ hͦ eructa uit nob̓. ¶ Et qͥd hͦ eē potuit niſi charitas? Ip̄a eſt q̄ ſola cōmouit viſcera miẜicordie dei nr̄i qͦ mitteret nob̓ liberatorē ⁊ ꝓpugͣto rē qͥ liberaret nos d̓ ẜuitute dyaboli q̄ opp̄t ſi eramꝰ. Teſtat̉ hͦ apl̓s vbi ait. Propt̓ ni miā charitatē ſuā qͣ dilexit nos deꝰ pr̄ filiuꝫ ſuū miſit. Iteꝫ. Propͥo filio ſuo nō peꝑcit. Hac charitate ſua vrgēte dei filiꝰ venit d̓ ce lo. hac vrgēte ſuſpēdi ſe ꝑmiſit ī ligno Hac vrgēte deſcēdit vt ſuos educeret qͥ captiui tenebant̉ in īferno. ¶ Hāc ip̄e ⁊ v̓bo docu it ⁊ exēplo ꝯfirmauit. ⁊ ꝓprij ſanguīs effu ſiōe ſignauit. Hāc ſignificauit ⁊ loco. Uer bo docuit cū dixit. Diligite īimicos vr̄os ⁊c̄. Exēplo ꝯfirmauit. cū in cruce pēdēs ꝓ ſuis etiā crucifixoribꝰ orauit. Pat̓ inqͥens igͦſce ill̓/ qꝛ neſciūt qͥd faciūt. Sāguīs effu ſiōe ꝯfirmauit eā. qꝛ poſuit aīaꝫ ſuā ꝓ oui bus ſuis. ⁊ ꝓ ſuo grege piꝰ paſtor mori di gnatꝰ ē. Deſignauit eā ⁊ loco cū diceret Ue nite ad me oēs qͥ laboratꝭ ⁊ onerati eſtꝭ. Lo cus gͦ charitatꝭ ip̄e ē. ¶ Sꝫ diſcerne vtꝝ ſue hͦ ē diuīe an̄ nr̄e? Si dicamꝰ ſue nulli hͦ du biū ē. In ip̄o em̄ hītat oīs plenitudo diui nitatꝭ corꝑalit̓. Si diuinitatꝭ ⁊ charitatis. Nā deꝰ charitas ē. Si dicamꝰ nr̄e ꝯſtat qꝛ charitatꝭ nr̄e locꝰ ip̄e ē. Quis em̄ magꝭ ꝓxi mus ē ſaucio/ aut qͥs magꝭ diligi meret̉ ab ip̄o qͣꝫ ſamaritanꝰ qͥ curauit eū vino ⁊ oleor Ad eūdē gͦ locū qͣſi ad idē cētꝝ ꝯcurrit ex oī ꝑte/ diuina charitas ⁊ hūana vt recte ſit ip̄e mediator dei ⁊ hoīuꝫ. hō xp̄s ih̓s. ¶ Qd̓ ele gant̓ deſignat ꝯuētꝰ ille dn̄i ⁊ moyſi in ſum mitate motꝭ ſynai. cū legit̉ dn̄m ī mōtē de ſcēdiſſe. ⁊ moyſen aſcēdiſſe ad eū. Quid ꝑ mōtē iſtū niſi hō ille ſignificat̉ aſſūptꝰ a v̓ bo ī vnitate ꝑſone? Sꝫ dn̄s ſupͣ mōtē deſcē dit. qꝛ vt hoīeꝫ aſſumeret qͣſi a ſūmo celi fa ſtigio diuīa ſe digͣtio īclinauit. Moyſes āt electꝰ dn̄i aſcēdit. qꝛ oīs electoꝝ deuotio ad redēptorē nr̄m ſe ſubleuat. vt ad ītuitū dei ꝑtīgat. ¶ Illd̓ qͦꝫ qd̓ de Heſter regina ligit̉ huic ſnīe opitulari videt̉. Rogatura Feſter ꝓ ppl̓o ſuo accedit ad regē ſedētē ī thiono. videt gl̓aꝫ eiꝰ ⁊ corruit. ſꝫ eleuat̉ ⁊ oſculat̉ v gā aureā quā ip̄e tenebat manu. Rex ſedēs in throno ē deꝰ pr̄ cūctꝭ iudiciaria ptāte p̄ſi dēs. Regīa eccl̓iaꝫ ſctāꝫ deſignat q̄ ꝓ filijs ſuis oībꝰ videlꝫ fidelibꝰ deū pr̄eꝫ int̓pellat. Sꝫ gl̓aꝫ regꝭ vidēs regīa corruit. qꝛ maie ſtatē diuinitatꝭ ꝯſideras eccl̓ia expaueſcit. Eāqꝫ rex eleuat ⁊ ꝟ̓gā aureā ad ip̄aꝫ extēdit qꝛ vt eccl̓iaꝫ ſuā op̄s deꝰ ad ꝯtēplatōeꝫ di uinitatꝭ ſue exaltet. neceſſe ē vt pauidā pͥus ꝑ amorē incarnatōnis filij ſui corroboret. Ꝙ āt ꝑ v̓gā būanitas xp̄i deſignet̉ hēmꝰ in Pſal. ſic. Uirgā v̓tu. tue ⁊c̄. Ac ſi aꝑte di cat̉. Hūanitateꝫ tuā o xp̄e qͥ es ꝟtꝰ pr̄is na ſci faciet dn̄s ex iudaico ppl̓o Que ꝟga bn̄ aurea dr̄. qꝛ xp̄i hūanitas ſplēdore ſapīe ſin gularꝭ rutilare credit̉. Rex gͦ v̓gā maū tꝫ ſꝫ eā regīa oſculat̉. qꝛ hūanitatē quā deꝰ pr̄ ſi biū ꝑſona filij vniēs qͣſi māu ſtrīxit. hāc ec cleſia fideliū ꝯfeſſiōis ſue labijs dulcit̉ tan git. ¶ Ad hūc igit̉ locū charitatꝭ hͦ ē ad ſeip I ſaꝫ. charitas ip̄a nos vocat vt in charitate radicati ⁊ fūdati/ charitatē teneamꝰ/ ⁊ cha ritatē diligamꝰ Dic̄ gͦ Uenite ad me oēs ⁊c̄ Uox iſta ē vocātꝭ. inuitātꝭ. ſuadētꝭ. hortan tis. rogātis. ⁊ hͦ totū ꝓ nr̄a ſalute. Cū eī bo noꝝ nr̄oꝝ nō egeat vult tn̄ ſuā nob̓ demon ſtrare charitatē ⁊ btītudinē cōicare. In̄ eſt ꝙ nos vocat ad regnū. īuitat adꝯuiuiū. qd̓ electis oībꝰ ꝑatū ē ab origīe mūdi. Uocat elogatos. īuitat ieiunos. ſuadet volētibꝰ. iu bet nolētibꝰ. hortat̉ laſſos. cogit īuitos. oī bus gͦ in cōe dic̄. Uenite ad me oēs ⁊c̄. ¶ O qͣꝫ ſtupēda pietas. qͣꝫ mira dei digͣtio. queꝫ rogare debuimꝰ vt nos reciꝑe digͣret̉. ab ip ſo rogamur vt ad eū veīre dignemur. Qua in reqͥd alid̓ qͣꝫ pͥma illa gr̄a quā nullus ho minū ꝓmereri pōt/ cōmēdat̉? Primā gr̄aꝫ dico q̄ ꝑfidos ⁊ nō credentes reducit ad fi dem. ꝑuerſos ⁊ male viuentes ꝯuertit ad re ligioneꝫ. ꝑteſos ⁊ negligētes accēdit ad de uotiōeꝫ. Ip̄a eſt gratuitū bn̄ficiū dei ꝓflu ens ex illa ineffabili benignitate dn̄i ieſu. ⁊ ex intimis viſceribꝰ charitatis eius. Ip̄a ē cui nll̓a ſcelera horrida. nll̓a pctā magna. nulla conſuetudinum vincula dura. nulla Uenite ad me oēs qui laboratis L difficultatū clauſtra inuia ſunt Ip̄a nos p̄ uenit vt bonū velimus. Ip̄a ſubſequit̉ vt poſſimꝰ Ip̄a ſtātes roborat ne cadāt. Ip̄a currētes expedit vt alacriꝰ currāt. Ip̄a iacō tes cōpellit vt ſurgāt d̓ lacu miſerie ⁊ de lu to fecꝫ Ip̄a qͣdriduanū mortuū nō ſolū re ſuſcita ſꝫ eiꝰ etiā ſororeſ .i. aīe affectꝰ ꝯcitat vt ꝓ fratre reſuſcitādo int̓cedāt. Ip̄aꝫ nll̓a volūtas. nullū meritū. deuotio nll̓a p̄cedit ſꝫ ſpōte venit. īdebita venit. ac ꝑ hͦ totū ho minē iure vēdicat ſibi. Oꝑtet nāqꝫ vt acce pto dei bn̄ficio tā gͣtuito ⁊ taꝫ magͦ/ vt totū hoīeꝫ īnouauerit. ⁊ qͣſi alterādo ip̄m muta uerit. Ex eo qd̓ erat ī id qd̓ an̄ n̄ erat. hͦ ē de īiuſto iuſtuꝫ. de n̄ ſctō ī ſctm̄. de pctōre ī in nocētē. totū ⁊ ex toto ſe hō ad gr̄as repēdē das ꝯuertat. ⁊ neqͣqͣꝫ gr̄e dei ingͣtꝰ ꝑmāeat. Gratū āt v̓acit̓ exiſtere ē ad bōa agēda ſe ī ceſſant̓ exercere Minꝰ em̄ gͣtꝰ eſſe ꝯuīcit̉ qͥſ qͥs mādatꝭ eiꝰ qͥ gr̄aꝫ dedit/ adhuc reluctat̉ ¶ Sꝫ ſi oīs nr̄a gr̄arūactio/ dei ē d̓ datꝭ bn̄ ficijs laudatio. de dādis adhuc ſiue in hac vitā ſiue ī futura q̄ mihi erit ſpes ⁊ fiducia? Quibꝰ deniqꝫ meritꝭ ꝯqͥrā de malo cuſtodi am. in bono ꝯſtātiā. finē bonū ⁊ vitā et̓nā. Neqꝫ eī dabunt̉ īmerito/ ſꝫ vn̄ iā mereri ea poſſiꝫ n̄ video. Sꝫ ſcio qͥd faciā. Accepto ẜm ꝓph̓aꝫ ſpū gr̄e ⁊ p̄cū. gr̄e vt bōa īchoē. p̄cū vt aſſiduis d̓eo p̄cibꝰ īchoata cōmēdē. exīde iā ordiar facere mihi amicos p̄cibꝰ ī dereſſis qͥ me recipiāt in et̓na tabernacula Quid em̄ ſi ſiue alienis ſiue ꝓprijs meritis adipiſcar dūmō adipiſcar regnū celoꝝ. ſur gā ꝓīde ⁊ circūibo ciuitatē. q̄rā ſicubi īue niā viꝝ iuſtū ⁊ ſctm̄ bonis pollētē moribꝰ. placētē deo. ſctm̄ dilectū. Ip̄iꝰ me or̄onibꝰ cōmēdabo. vt qd̓ meis meritꝭ nō valeo/ eiꝰ aſſeqͣr procinio. Querā dehīc in milibꝰ aīa rū ſctāꝝ ſi vſpiā īuenire potuero ſpōſaꝫ dn̄i mei. amicā regis et̓ni. Ip̄i me potiſſimum cōmēdabo. ip̄i adherebo/ ſꝫ ⁊ obſeqͣr adole ſcentul̓ eiꝰ vt īdignitas mea q̄ ꝑ ſe iuſte de ſpicit̉. illaꝝ q̄ ſpōſe familiares ſunt meritis ꝓuehat̉. ¶ Egrediar āt adhuc ⁊ ꝯtuebor ce leſtē illā curiā. ꝯuētus illos ſcīſſimos qͥ aſſi ſtūt dn̄atori vniuerſe t̓re. ⁊ hīc qͥdē letant̉ il li btōꝝ ſpirituū ordīes. illīc v̓o gaudēt aīe ſctōꝝ qͥ xp̄i veſtigia ſunt ſecuti qͦs in ſepteꝫ gͣdibꝰ ſacroſctā diſtinguit eccl̓a. Clamabo ita ad eos ꝑ diē ⁊ nocteꝫ. orabo ꝓ me ⁊ ꝓ a micis meis poſtulans vt int̓ceſſiōes ſctāꝝ oīuꝫ celeſtiū v̓tutū ⁊ ſctōꝝ pr̄iarchaꝝ ⁊ ce tera vbeqꝫ ſentiamꝰ. Inuocabo nihilominus ſingulos qͦſqꝫ ſanctoꝝ ſpālit̓. qͦꝝ mihi ⁊ noticia maior ⁊ mēoria crebrior. ⁊ int̓ceſ ſio aſſuctior ē. nā ſic̄ de claritate ⁊ gl̓ia ita d̓ pietate. miſericordia ⁊ charitate oīuꝫ mihi ꝯſtat. vtputo qͥ etiā gaudēt ſuꝑ vno pctōre pnīaꝫ agēte. ¶ Ecce āt ſuꝑ oēꝫ gl̓iam ſctōꝝ ſuꝑ oēs choros āgeloꝝ exaltatā ꝯſidero ſā ctā dei genitricē Mariā. ꝑditoꝝ reꝑatricē. exulum reducē. mr̄eꝫ ⁊ dn̄aꝫ oīum xp̄iano rū. Hec ē illa gl̓ioſa ⁊ felix Maria. q̄ in ip̄o. ſacratiſſimo ſctē trinitatis triclinio aſſiſtit ꝑata votis poſcentiū. tāto potētior ad iu ueniendū qͣꝫto pn̄tior ad intuēdū ip̄m fon tē miẜicordie. Ad hāc igit̉ medullitus ꝯfu giam. ad ip̄aꝫ tota ꝟtute clamabo. ad ip̄am ſuſpirabo gemēs ⁊ flēs in hac lachrymarū valle. ſciēs qꝛ potēs ē ⁊ efficax apud dn̄ato rē celi ⁊ terre. ⁊ ſi locuta fuerit ꝓ me v̓bū ni hil ē qd̓ poſſit ei denegare dilectiſſimꝰ filiꝰ eiꝰ ¶ Licet ad huc mētis ocl̓os attollere. ac de ꝓfundo laci ⁊ de luto fecis qͣlit̓cūqꝫ aciē dirigere in illud incōp̄hēſibile diuīe clarita tis archanū. ⁊ ꝯſiderare diligent̓ vtꝝ ne eti am ibi ſit īmo ne vl̓ ibi deſit qͥ ꝓ me int̓ce dere poſſit. Tres illic ꝯtueor ī vna deitate ꝑſonas īdiuiſas ī eſſentia. īdifferētes in po tētia. pares ī v̓tute. eqͣles ī benignitate. Et cū ꝑſonaꝝ nll̓a ſit poſterior alia. nulla īferi or aūt īdignior. duas tn̄ ex eis filiū videlꝫ ⁊ ſpm̄ſctm̄ agͦſco int̓cedere ꝓ me miro ⁊ īeſ fabili mō. ad deū pr̄eꝫ oīpotētē. Un̄ ⁊ vt̓qꝫ aduocati nomē obtinuit teſtāte ip̄a ꝟitate ⁊ dicēte de ſpūſctō. Rogabo pr̄eꝫ meū ⁊ a liū ꝑaclitū dabit vob̓ ſpm̄ ꝟitatis. Et iteꝫ alio loco dic̄ ſcpͥtura de filio. Aduocatū ha bemꝰ apud pr̄eꝫ ih̓m xp̄m iuſtū. ¶ Ꝙ autē idē filiꝰ int̓cedat ꝓ nob̓ ſic aſſerit apl̓s Xp̄s ieſus qͥ eſt ad dexterā pr̄is. qui etiā interpel lat ꝓ nobis. Iuſtum em̄ eſt vt medicus ꝓ egrotis. aduocatus ꝓ derelictis. frater pro fratribus. caput ꝓ mēbris. pōtifex ꝓ ppl̓o ſuo īterpellet. Uenite ad me oēs ⁊c̄. Ip̄m ꝟo ad pr̄em ꝓ nobis interpellare ē cicatri ces ⁊ qͣle genꝰ mortis ſuſtinuit ꝓ nobis pr̄ no vultui qͣſi cōmēorādo īceſſabilit̓ demō ſtrare. ¶ Ꝙ itē ſpūs oret ꝓ nobis ſic dicit apl̓s. Sil̓r aūt ⁊ ſpūs adiuuat īfirmitateſ nr̄as. Naꝫ qͥd oremus ſic̄ oꝑtet neſcimꝰ. ſꝫ ip̄e ſpūs poſtulat ꝓ nobis gemitibꝰ inenar rabilibꝰ. Et alibi. Spūſſāctus deū poſtu lat ꝓ ſanctis. Ip̄m v̓o ꝓ nobis poſtulare ⁊ ineffabilit̓ gemere. eſt poſtulatōes ⁊ gemi tus nr̄os qͦs ip̄o inſpirante fundimus deo Sermo de verbis dn̄i pr̄i ⁊ filio ac ſibi īeffabilit̓ acceptabiles red dere. ¶ Ecce ꝓ me orat omīs eccl̓a ſctōꝝ. ꝓ me orāt oēs chori āgeloꝝ. ꝓ me intercedit pijſſima v̓go maria mūdi ſalꝰ ⁊ dn̄a. ꝓ me int̓pellat vnigenitꝰ dei filiꝰ. ꝓ me poſtulat ſpūſſctūs. ⁊ ſolꝰ pr̄ pot̓it aduerſuꝫ me clau dere viſcera miẜicordie ſue? Abſit. ¶ Eius qͥppe natura bonitas. eiꝰ opꝰ miẜicordia ē. eiꝰ naturale ⁊ ꝓpriū ē miẜeri ſꝑ ⁊ ꝑcere. Ip ſius deniqꝫ vox ē illa ad Moyſen. Clama būt inqͥt ad me. ⁊ ego exaudiā eos. qꝛ miẜi cals ſuꝫ. Certe cū tales ac tātos habeā pa tronos ⁊ aduocatos int̓ceſſores ⁊ adiuto res. quē tīebo? Nōne dignꝰ ero. vel potius nōne ip̄i digni er̄t vt ꝑ eos ⁊ ꝓpt̓ eos obti neā qͣꝫcūqꝫ petiero gr̄aꝫ. ⁊ gr̄aꝫ ꝓ gr̄a? Su perna etem pietas qͥ pͥmā gr̄aꝫ dedit .i. bo nū velle/ dabit ⁊ ꝑficere ꝓ bōa voluntate .i. gr̄aꝫ ꝓ gr̄a. ſcd̓aꝫ ꝓ pͥma. addat ⁊ ꝑſeueran tiā .i. gr̄aꝫ terciā ꝓ ſcd̓a. ⁊ itumiẜicordia eiꝰ ſubſequet̉ me oībꝰ diebꝰ vite mee. Ad extre mū v̓o gr̄aꝫ ⁊ gl̓aꝫ dabit dn̄s. gr̄aꝫ boni fi nis. gl̓iaꝫ et̓ne btītudīs. ¶ Ubi notāduꝫ ꝙ vna q̄libet bōa oꝑatio nr̄a ⁊ regͣtiatoria eſt p̄teritoꝝ ⁊ meritoria futuroꝝ dei donoꝝ. fu turoꝝ inqͣꝫ tā in pn̄ti qͣꝫ in futura vita. Qd̓ ſatꝭ expͥmere videt̉ psͣ. lxix. titulꝰ qͥ inſcribit̉ pſalmꝰ Dauid in remēoratōe ꝙ ſaluū fecit eū dn̄s. Pſalmꝰ bonā oꝑatōeꝫ ſignificat. oꝑatio fieri dr̄ in remēoratōe ꝙ ſaluū eū fec̄ dn̄s .i. in gr̄arūactōe. In cuiꝰ tn̄ pſalmi fi ne ſcpͥtū ē. Adiutor meꝰ ⁊ liberator meꝰ es tu. adiutor videlꝫ ad gr̄aꝫ. liberator a corru ptiōe ad gl̓iaꝫ capeſcedā. Sic̄ gͦ pctm̄ ali qd̓ pēa ē pctī p̄cedētis/ ⁊ cauſa ſubſequētꝭ/ ita ē regiōe ꝟ̓tꝰ ē donū v̓tutꝭ p̄cedētꝭ/ ⁊ cau ſa ſubſequētꝭ. ⁊ nihilominꝰ vtriuſqꝫ tā v̓tu tis videlꝫ qͣꝫ pctī retributio manet in et̓nū. Ecce qͥbꝰ meritꝭ ⁊ qͥbꝰ modis obtinere poſ E ſum regnū celoꝝ. ¶ Sꝫ obſiſtet fortaſſis ā tiquꝰ ille aduerſariꝰ. ⁊ calūniabit̉ iniuſtū eē vt alienis p̄cibꝰ ⁊ nō ꝓprijs oꝑbꝰ qͥſqͣꝫ ſal uet̉. Ad v̓bū iſtud fateor expaueſcereꝫ. niſi magna mea merita recogͦſcerē. Habeo aūt duo merita magna ⁊ valida ⁊ merito ꝓ his īgrediar in locū tabernaculi admirabil̓ vſ qꝫ ad domū dei. ¶ Et pͥmū qͥdem ē dn̄i mei paſſio. Scd̓m v̓o mei ē. ⁊ ip̄iꝰ oꝑatio. etiā ſi minimū qͥd oꝑatꝰ fucro. Etiā ſi vel vnū in fine vite gemitū edidero. Quacūqꝫ inqͥt hora pctōr īgemuerit ſaluus erit. Primuꝫ opꝰ oꝑatꝰ ē dn̄s meus ꝓ me ⁊ ſine me. ⁊ ꝙ merito eiꝰ ip̄e nō eguit mihi dedit. Scd̓ opus oꝑat̉ mecū ⁊ in me ⁊ eiꝰ meritū mihi totū dat. ac ꝓ eo ⁊ p̄miū dabit. Atꝫ ita veꝝ eſt ꝙ electi deo dicūt. Oīa eī oꝑa nr̄a oꝑatꝰ es nob̓. Primū meritū ianuā mihi regni ce. leſtis reſerat. Scd̓m in btītudīe ſedē calo cat. ¶ De pͥmo ſcriptū ē. Occiſus es Frede miſti nos deo in ſanguine tuo/ ⁊ feciī nos deo nr̄o regnū ⁊ ſacerdotes ⁊ regnabūt ſu per terrā/ terrā vtiqꝫ viuentiū. Itē xp̄us ꝓ pctīs nr̄is mortuꝰ ē. iuſtꝰ ꝓ iniuſtis vt nos offerret deo. Et mgr̄ Petrus in ſententijs. Nō potuit patefieri regni aditꝰ. ⁊ fieri ſalꝰ niſi ꝑ mortē vnigeniti cuiꝰ tāta fuit humili tas ⁊ patīa. vt merito eiꝰ patuerit in eū cre dētibꝰ regni aditꝰ ¶ De ſcd̓o ſcpͥtū ē. Unuſ qͥſqꝫ ꝓpriā mercedē accipiet ẜm ſuū labo rē. Et alibi. Oīs miẜicordia locū vnicuiqꝫ tribuit ẜm meritū opeꝝ ſuoꝝ. ⁊ ẜm intelle ctū ꝑegrinatōis eius. Bn̄ aūt dr̄ ẜm intel lectu ꝑegrinatōis eiꝰ qꝛ ẜm ꝙ magꝭ aūt mi nus ſe h̓ ꝑegrinū eſſe qͥſqꝫ intelligit. ⁊ iuxta intellectu/ veraꝫ patriā inqͥrit ẜm hͦ magis aut minꝰ in regno claritatis hēbit. Attn̄ qͥ vel vltimus erit in regno (vtpote qͥ illud ſi bi ꝯqͥſierit vno ſolo gemitu vel vno aq̄ fri gidē potu) ſcimus ꝙ tantā gl̓aꝫ hēbit qͣꝫtā nec oculꝰ vidit nec auris audiuit nec in cor hoīs aſcēdit. ¶ Quid āt putas illi erit qͥ a pͥ mo māe in vinea dn̄i laborās ſuſtinuit pō dus diei ⁊ eſtus. ⁊ in celo repoſuit ſudores ſuos? Hoc ineſtimabile ē. Cū gͦ mihi meri ta ad regni aꝑtōeꝫ ſuppetāt ⁊ ad ſedis col locatōeꝫ. qͥd ē iā vn̄ deſperare habeā p̄ẜtim cū ad thronū gl̓ie tātis int̓ceſſoribꝰ qͣꝫtos ſupͣ memoraui ſultus accedā. ¶ Hoc in me frēs ex voce cuiuſlibet electi ⁊ dilecti deo nō p̄ſumptuoſa arrogātia. ſꝫ pia ⁊ hūili ꝯfidē tis trāſfiguraui. q̄ me indicta ſequāt̉ igno rans. ſꝫ de diuīa miẜicordia nō deſperās. Nō em̄ his ꝑuētuꝝ me diffinio qd̓ qͥdē ſo lus nouit deus ſꝫ modū p̄ſcribo qͦ ꝑuenire debeat oīs dei electus. Hec ⁊ his ſil̓ia dya bolo temptāti ⁊ pctm̄ ſue diffidētie vel de ſperatōnis ingerere volēti ſoleo rn̄dere. ne qn̄ p̄ualeat inimicus meꝰ ſuꝑ me. At ſi qn̄ me cogitatio in ꝯſpectu diuine maieſtatis rapuerit ibi certe longe aliter ꝓcedo. qꝛ tūc me puluerē cinerēqꝫ eſſe recognoſco. Tūc me peccatorem miſerrimum ⁊ ſupplicio di gniſſimū ꝓfiteor ⁊ cum omni reuerētia ve niam deprecor. Tunc quaſi ſuꝑ terrā ſto ⁊ alas ſubmitto quas in altercatiōe dyaboli qͣſi in celo volās extēſas tenco. vt̓ ſꝑ ⁊ corā Uenite ad me oēs qui laboratis i I dyabolo erectus īueniar. ⁊ hūilis corā deo. F ¶ Nūc aūt ad exponenda v̓ba dn̄ica reuer tamur. Uenite inqͥt ad me oēs qͥ la. ⁊ oner. eſtis ⁊c̄. Quid duiciꝰ nob̓ hac voce dn̄i vo catis ⁊ inuitātis nos frēs chariſſimi? Ui deamus igit̉ frēs vocatiōeꝫ nr̄am. ſeqͣmur vocariē vt mereamur eū qͥ nos vocauit in regno ſuo videre. Sꝫ qͥd agimus. Nūqͥd vocationū modos p̄termittimus? mīme. Nā vtilitatis nō modicū afferūt ſi ſciātur. ¶ Sūt ꝟ̓o tres mōi qͥbꝰ a dn̄o vocamur. ⁊ ad dn̄m vocamur. Afflictio. cōmonitio. in ſpiratio. Cōmonitio fit extrīſecus. inſpira tio aūt intrīſecus. afflictio v̓o vtrobiqꝫ. Af flictio tn̄ alia fit in rebꝰ. alia in corꝑe. alia in mēte. Afflictio in rebꝰ ē pauꝑtas. Afflictio in corꝑe īfirmitas. Afflictio in mēte ꝑuerſi tas. ¶ Nūc de ſingul̓ videamꝰ. Sūt nēpe nōnulli qͥ in hͦ mūdo nihil diuitiaꝝ habēt. Sūt qͥ hͦ ip̄m qd̓ hn̄t ampliare volūt ⁊ nō valēt. Duris vtriqꝫ laboribꝰ ardent̓ īſiſtūt. oī ſtudio acqͥrēdis rebꝰ inſeruiūt. ⁊ tn̄ caſſo labore deficiūt. Nihil in mūdo p̄ter ꝓſꝑita tes ⁊ gl̓ias q̄rūt. ⁊ nihil in mundo p̄ter ad uerſitates ⁊ moleſtias īueniūt. Cūqꝫ nego cient̉ ⁊ deficiāt. cone̓t̉ ſurgere ⁊ ſꝑ cadat. tā to facilius qn̄qꝫ ad dn̄m ꝯuertunt̉. qͣꝫto in rebꝰ mūdi nūqͣꝫ ꝓſꝑant̉. ¶ Sūt alij qͥ repē tina īfirmitate correpti vel lōga egritudine p̄ſſi. eo celeriuſ ad ſanitatē cordis redeūt qͦ de ſanitate corꝑis qͣſi deſperati ſunt. Gene rale nāqꝫ ē oībꝰ vt cū infirmari ceꝑint/ tūc ſancti eſſe vel fuiſſe velīt. ⁊ tūc deū inuocare incipiūt quē pͥus audire nolebāt etiā vocā tē. Hīc ꝑ Pſal. dr̄. Multiplicate ſunt infir mitates eoꝝ poſtea accelerauerunt. ¶ Hos ad bonū ſua pauꝑtas. illos ſua ꝑducit īfir mitas. qͥ ſi pauꝑes ⁊ infirmi nō fuiſſent/ in malo ſuo fortaſſis ſꝑ durarēt Quos aperte puer ille egyptius ſignificat. qͥ cū ex amale chitibꝰ ciuitatē Dauid dep̄dātibꝰ venerat. ſꝫ eiſdē cū p̄da reuertētibꝰ eger in via remā ſit. ⁊ ꝑ triduū nihil oīno cibi vel potus gu ſtauerat. Quē Dauid repꝑit ⁊ cibū ⁊ potū tribuit ⁊ eius ducatu hoſtes int̓fecit. Ama lechite ciuitatē Dauid deſtruūt qn̄ ſcl̓i hu ius amatores imaginē dei ī ſemetip̄is ꝑ p̄ ua oꝑa polluūt. Cū p̄da reuertunt̉ qn̄ etiā in mala ſua oꝑatōe ꝓſꝑant̉. Puer egyptiuſ eger in via remanet cū pctōr aliqͥs a ſecl̓i fe licitatibꝰ multimoda aduerſitate repellit̉. Tribꝰ diebꝰ puer ille incibatꝰ remāſit. Per tres dies ſignificari vident̉ tres ꝓſperitatū ſpēs. qͣs amatores mūdi ad cumulū dāna tiōis ſue plerūqꝫ ſortiunt̉. dignitas .ſ. nobi litas ⁊ diuitie. Puer gͦ ieiunus remanet cū pctōr dignitatē. nobilitateꝫ. ⁊ diuitias qͥbꝰ delectari poſſit nō hꝫ. Quē Dauid reꝑit. ci boqꝫ ac potū reficit. qꝛ hmōi pctōrem xp̄s miẜicordit̓ ad ſe trahit eiqꝫ ſuaues deliti as īpartit̉. Eū ꝟo Dauid exercitus ſui du cē ꝯſtituit. qꝛ nōnūqͣꝫ ꝯtīgit vt hō qͥ pauꝑ in ſeculo fuerat locū regimīs int̓ religioſos accipiat. Qui eos ⁊ a qͥbꝰ deſpectus fuerat int̓ficit cū gladio v̓bi dei exerto. lubricor qͦſqꝫ ⁊ carnales qͥbꝰ in mundo eqͣri non po tuit/ a pͣua ſua oꝑatiōe v̓bis ⁊ exēplis occi dit. ¶ Sic nimiꝝ op̄s deus frequent̓ ⁊ qͣſi ex ꝯſuetudīe pietatis ſue ſtulta mūdi eligit vt ꝯfundat ſapiētes. ⁊ infirma mūdi eligit vt ꝯfundat fortia. ⁊ ignobilia ⁊ ꝯtēptibilia eligit. ⁊ ea q̄ non ſunt/ vt ea q̄ ſunt deſtruat. ¶ Hinc in ꝑabola veritatis dr̄. Exi cito in plateas ⁊ vicos ciuitatis. ⁊ pauꝑes ac de biles. cecos ⁊ claudos cōpelle ītrare. Qui aūt ſint pauꝑes ⁊ debiles iā ſatis dictū eſt. Uideamus mō qͥ ſint ceci ⁊ claudi. ¶ Ceci ⁊ claudi vident̉ mihi ꝑtinere ad terciā affli ctionis ſpēꝫ. quā ſupͣ diſtinguendo noīaui mus ꝑuerſitatē. Quare aūt duplici ſignat̉ noīe? puto ꝓpter duo genera hoīum ſecula riū videlꝫ ⁊ clauſtraliū. Ceci ſunt qͥ lumen ꝟitatis nō vidēt nec videre appetūt. Clau di ſunt ⁊ nō ceci qͥ lumē ꝟitatis qͥdē vidēt. ſꝫ corruptōis ſue pōdere ꝯͣcti rectos in oꝑa tione greſſus figere nō valēt. Per cecos ſe culares accipe qͥ oculo rōnis carētes ⁊ ſuā ſenſualitatē ſequētes neſcierūt neqꝫ intelle xerūt in tenebris ābulāt. ⁊ nolunt intellige re vt bn̄ agāt. Per claudos clauſtrales ītel lige qͥ aſſidua lectōe ⁊ iugi meditatiōe edo cti vidēt .i. diſcernūt inter bonū ⁊ malū. in ter ſanctū ⁊ ꝓphanū. ſed tamē captiui du cunt̉ in legē peccati. ac ꝑ hoc claudicant in vijs dn̄i. ¶ Quomō autem hos vl̓ illos ad deum ſua trahit ꝑuerſitas? Quid v̓o eſt ꝑ uerſitaſ? Et nunqͥd peruerſitas ē afflictio? Breuiter accipe. Peruerſitas in hoc loco ē mala ꝯſcīa. Hāc ꝑuerſitatē afflictōem eſſe nullus ignorat. niſi qui ſtimulos morden tis. pūgentis. ⁊ tumultuātis ꝯſcīe nō ſen tit. Quid itaqꝫ tam ad aratrū trahēdum ⁊ retro non aſpiciendū qͣꝫ pungens ꝯſcīe ſti mulus vrget. duꝝ eſt ꝯͣ hunc ſtimuluꝫ cal citare. Nunqͣꝫ pacem ⁊ ſalutem habet qͥ re calcitrat. ſed ꝯtundit̉ ⁊ confundit̉ ꝑcutit̉ ⁊ Sermo de Verbis dn̄i affligit̉ donec acqͥeſcat. Conſcīam ſequere ſi vis ſaluus eſſe. Qui ſequit̉ eā. nec errare poterit nec timere. Qui nō ſequit̉ ip̄e ſibi te ſtimoniū reddit ꝙ damnatus ſit. Conſcīa em̄ ſua iudicabit euꝫ in nouiſſimo die. In ſpiciamus tn̄ ꝑ exēpla ſi placet qͣliter ad cō uerſionē ducat quēqͣꝫ mala ꝯſcīa. Cōtingit plerūqꝫ vt ſeculariū aliqͥs mole grauatus criminū. qͥ nunqͣꝫ voluit pctīs ponere mo dū eſꝫ gͣuatus ē in malicia ⁊ ſꝑ p̄ualuit ī va nitate ſua. tandē aliqn̄ ad cor redeat. ⁊ ip̄aꝫ dimiā ꝑuerſitatē ⁊ ꝑuerſaꝫ nimietatē ſceleꝝ ſuoꝝ horrere incipiat. Cūqꝫ ceꝑit cogitare mala q̄ geſſit ⁊ mala q̄ meruit qͣꝫ execrādus ſit corā deo. ⁊ qͣꝫ dānandus corā mūdo. qͣꝫ diſtrictus iudex veniat ⁊ qͣꝫ terribilit̓ pctō res puniat. Cū hec inqͣꝫ ⁊ his ſil̓ia reuolue re ⁊ replicare ſibi ceꝑit ī corde ſuo/ qͣꝫta pu tas vndaꝝ flumina ſuꝑ ꝯſcīe nauētūc irru ant? Quidni ꝯqͣſſet̉ ⁊ ꝯfringat̉ ꝓcellis ſalu brit̓ furētibꝰ nauis illa. ⁊ ꝑeat a via ſua peſ ſima ⁊ a vita ſua neqͥſſima vt eo reſipiſcat ⁊ reuiuiſcat melius qͦ ſalubrius perijt. Hinc pr̄ ad filiū ſtulte iracūdū. Frat̓ tuus mor tuus erat ⁊ reuixit. ꝑierat ⁊ inuētus ē. Hic ergo tal̓ cū ad ꝯuerſioneꝫ venerit eo ꝓpēſiꝰ ſemꝑ ſatagit deo ẜuire qͦ ſe meminit neqͥus cecidiſſe. ſicqꝫ fit vt ſua euꝫ ꝑuerſitas apud deū ꝓmoueat. dū cuꝫ ſemꝑ acriori pnīa de plorat. Cōtīgit iteꝫ ꝙ clauſtraliū aliqͥs ſpū pulſatus īuidie vl̓ ire curioſitatis vel inep te leticie ſeu alteriꝰ cuiuſlibet vicij dū reſiſte re neglexerit. ⁊ lōga diſſil̓atō ne aſſuefactus in vicio vires auxerit inimico ꝑmittēte d̓o cadat in culpā luxurie vl̓ alicuius gͣuioris. Solet nāqꝫ ſuꝑna diſtrictio pctm̄ aliqͦtiēſ punire pctō. vt qͥ in ſordibꝰ ē/ ſordeſcat ad hūc. ⁊ ſit ſupͣ modū peccās pctm̄ qͥ diuinū pͥmitus noluit ẜuare mādatū. Qd̓ tn̄ ⁊ in electis occaſio ē correctōis. ⁊ in reprob̓ cu mulus dānatōis. Cū igit̉ hō qͥ hmōi ē rea tū ſuū videt. nōne angit̉ ⁊ affligit̉ a ꝓpͥa cō ſcīa ꝯuictus ⁊ ꝯfuſus. Nōne tandē ꝯfuſio illa adducet iuſticiā. ⁊ afflictio talis alleuia bit ꝯſcīaꝫ? Corriget eqͥdē maius pctm̄. qd̓ eſt pena p̄cedētiū vicioꝝ. ⁊ occaſiōe illius corriget ⁊ leuiora vicia q̄ fuerūt cauſa illi pctī. Sic nimiꝝ mirabilit̓ cūcta diſponē te deo/ electis ſuis oīa cooꝑant̉ in bonum. nō ſolū bona/ ſꝫ ⁊ mala q̄ faciūt. qꝛ qͥ ſtādo ſegnes eſſe poterāt/ cadere ꝑmittunt̉ vt fer uētes fiāt ⁊ magis cecidiſſe qͣꝫ ſtctiſſe ꝓdeſt cū damnū ruine luctibꝰ vberioribꝰ recōpē ſent. ¶ Iā ꝟo ſcd̓s diuinaꝝ vocationū mo A dus ē (vt ſupͣ diximus) cōmonitio quā tri pliciter fieri diffinimus. Fit em̄ commoni tio ꝑ miracula ſignoꝝ. ꝑ exēpla bonoꝝ. ⁊ ꝑ v̓ba doctoꝝ. Doctores aūt in hͦ loco acci pimus oēs cuiuſcūqꝫ etatis vel ordinis a quibꝰ verbū ſalutis audimus. ¶ Pe mira cula igit̉ vocant̉ qͥ exhibito vl̓ in ſe vl̓ in a lijs viſibili miracl̓o ꝯuertunt̉ ad dominū. In ſe vt cecus natus. In alijs vt Nicho demus qͥ venit ad ih̓m nocte. Nemo em̄ ī quit pōt hec ſigna facere q̄ tu facis. In ſe quippe nullū recepiſſe ſignū inuenit̉ ¶ Per exēpla vocant̉ qͥ ad aſpectū vel auditu ſiue etiā ad mēoriā alicuius viri religioſi ex his quos pn̄s adhuc ſeculum in carne retinet/ vel futuꝝ iā exutos corꝑe ſuſcepit/ aīo accē dit̉ atꝫ v̓tutes qͥbꝰ illū effulſiſſe meminit ꝓ viribꝰ imitari ꝓponit. ¶ Per v̓ba doctoruꝫ vocant̉ qͥ viua voce p̄dicantiū edificant̉ ⁊ ad celeſte edificiū coaptant̉. O qͣꝫ mirāda ⁊ tremēda ſuꝑ nos ē dei diſpenſatio. in hͦ vo catōis articulo. Enīuero multis dat̉ v̓bū p̄dicatōis bono ſuo/ multis dat̉ malo ſuo. Sic ⁊ multis ſubtrahit̉ bono ſuo. ⁊ multꝭ ſubtrahit̉ malo ſuo. ¶ Illis dat̉ bono ſuo qui cū gaudio ſuſcipiūt v̓bū/ ⁊ fructū affe rūt ī patiētia. Illis dat̉ malo ſuo/ qͥ audiūt voluntatē dn̄i ſui ⁊ nō curāt facere digna. Illis ſubtrahit̉ bono ſuo/ qͥ poſſent exinde niſi ſubtraheret̉ ſuꝑbire vel faſtidire aut eti am ꝯtēnere. ac ꝑ hͦ grauius iudiciū incur rere. Illis ſubtrahit̉ malo ſuo/ qͥ vel ꝓpter ſua vel ꝓpter aliena pctā illud audire non merent̉. qͥ ſi audirēt a ſua fortaſſis pͣuitate corrigerent̉. ¶ O qͣꝫ infelices ſunt qͥ v̓bum dei audire nō pn̄t. O qͣꝫ infeliciores qͥ etiā nolūt. O qͣꝫ infeliciſſimi qͥ ⁊ oderūt. De pͥ mis ſcriptū ē. impedimēta mūdi fecerunt eos miſeros. De ſcd̓is. ppl̓s em̄ ad iracun diā ꝓuocās ē. ⁊ filij mēdaces. filij nolentes audire legē dei. De tercijs. inſipiētes ⁊ ma ligni oderūt ſapīaꝫ. Et iteꝝ. Deſpexiſtꝭ oē ꝯſiliū meuꝫ. ¶ Primi iudicabunt̉ vt negli gētes ſerui. Scd̓i vt ꝯtumaces domeſtici. Cercij vt ꝯtemnētes inimici. ¶ Primis qͥ libet hō loq̄ pōt abſqꝫ ſcrupulo. Secūdis nullus ex facili debet niſi qͥ vel ꝓpt̓ amicici am aūt affinitatē aut aliqͥd hmōi ſe ab eis exaudiri p̄ſumit. Si eī me nō exaudiri cō ſidero/ reus ero ſi margaritas ante porcos ſparſero. Tercijs qͥ v̓bū dei ſubtrahit. ma le nō facit. qꝛ ex hͦ ſaluti. eoꝝ ꝓuidqꝫ quam Uenite ad me oēs qui laboratis I ⁊ ſi ex toto efficere nō valet. tn̄ hͦ ip̄m qͣſi ſa lus qd̓ ex nō audito v̓bo ac ꝑ hͦ nō ꝯtēpto Iminꝰ dānat̉. ¶ Hinc ē ꝙ qn̄ cū iudeis nos locrotigerit. ꝯfuſioni magis eoꝝ qͣꝫ ꝯuerſi oni dabntādo operā damꝰ. qꝛ de ꝯuerſiōe eoꝝ qͦd mō deſꝑamus. Et de his hacten ¶ Tercius āt diuīaꝝ vocationū moduſ eſt īſpiratio. quā ml̓tis modis fieri ꝯſtat. Fit nāqꝫ tīore. amore. pudore. cōpūctōe. deuo tione. intelligētia. ſapīa. datōe. redditōe. au gmētatōe ⁊ ꝯſūmatōe cuiuſlibet gr̄e. Que (qm̄ ad alia ꝓperamꝰ) ſingillatī euoluere ſu perſedemꝰ. Hoc ſolū cōmonemꝰ. ꝙ hͨ ſola vocatio ꝑ ſe ſuffic̄ ad ꝯuertendū hoīeꝫ. cete raꝝ nulla ſine iſta aliqͥd valet. Fremat mū dus. p̄mat corpus. tumultuet̉ ꝯſcīa. choru ſcēt miracl̓a. appareāt exēpla. addant̉ ⁊ do ctoꝝ v̓ba. magꝭ ꝑ hec blaſphemie. murmū ratōes. ꝯtēptus ⁊ irriſiōes. detractōes ⁊ ꝑ ſecutōnes. qͣꝫ gr̄e aut virtutes ſuſcitabunt̉ ¶ His itaqꝫ de vocationū modis tāqͣꝫ ꝑ ex ceſſum dictis ad ꝓpoſitū redeamꝰ Uenite inqͥt dn̄s ad me ⁊c̄. Cogitāti mihi qͥd ſibi dn̄s voluerit in hͦ v̓bo venite. Occurrit ſen tentia btī Bern̄. in ẜmōe ſuꝑ Can̄. cāti. tx. ca. ſic dicētꝭ. On̄de mihi faciē tuā. Ad qͥdꝫ vt mihi videt̉ ſe magis on̄dere vult. Ita ē. videri vult. nō videre. Quid em̄ ille nō vi det? Ita frēs ꝓrſus ita mihi videt̉. Et in hͦ loco ꝙ ip̄e potiꝰ venire velle ad nos qͣꝫ nos ad eū inſinuet. vtrūqꝫ tn̄ neceſſariū ē ad et̓ nā ſalutē. ſꝫ ſuū venire nr̄m p̄cedere. nemo ſane mētis igͦrat. Eſt em̄ ſuū/ nr̄i cauſa. ſic̄ ⁊ fit nr̄i cauſa. Etem̄ niſi ip̄e venerit ad noſ nos nūqͣꝫ veniemꝰ ad eū. ¶ Sꝫ qͥd dicimꝰ. Quō veīt qͥ vbiqꝫ ē. Quō venire pōt qͥ nuſ qͣꝫ deeſt? Quō etiā veniemꝰ ad eū qͥ īmobi lit̓ ⁊ īmutabilit̓ ē ſupͣ oīa ⁊ īfra oīa. ītra oīa ⁊ extra oīa? Utrūqꝫ mirabile ē .ſ. ꝙ veīt ip̄o ad nos. ⁊ ꝙ nos venimꝰ ad ip̄m. Sꝫ videa mus quō fiat qd̓ fieri oīmodis ꝯſtat. Et pͥ mo de aduētu ip̄ius ad nos. ¶ Aduētus ip ſius qͣdriꝑtitus ē. Aduētus incarnatōnis. aduētus diſpēſatōis. aduētꝰ aduocatiōis. aduētus vltīe retributōis. Primꝰ in pleni tudīe tēpoꝝ. Scd̓s ī cordibꝰ electoꝝ. Te cius in cuiuſlibet hoīs morte. Quartus in nouiſſimo die ¶ De eo quē ſcd̓o loco poſui mus aduētu .ſ. diſpēſatōis nūc agere inten dimꝰ ceteris omiſſis. Uenit itaqꝫ dn̄s ad nos vl̓ in nos diſpēſatiue cū mētes nr̄as il luminat accendit ⁊ replet ſui amoris igne. Tūcꝝo eū in nos veniſſe dicimꝰ cū intēſiorē ſolito ſctī deſiderij feruorē in corde ſen timꝰ. Et qͣꝫto feruētiores ſumꝰ tāto eū pn̄ tiorē credimꝰ. ¶ Uenit cū mēti aſpirat ⁊ vo cē eius audis. ſꝫ nō ſcis vn̄ veniat aut qͦ va dat. Uocē audis/ qꝛ gr̄am ſentis. ſꝫ neſcis vn̄ veniat. qꝛ nō diſcernis vtꝝ de iudicio ſe ueritatis. an de ꝓpiciatorio bonitatis gr̄a ꝓcedat. Neſcis qͣꝫ qͦ vadat. qꝛ nō intelligis ad quē finē tēdat. Si āt ꝓ eo ꝙ ſcire te pu tas qͦ vadat. qꝛ ſentis ꝙ in cor tuuꝫ vadat/ ꝯtētioſius q̄rere īſiſtas ⁊ vn̄ veniat. Sane me aliud rn̄dere poſſe nō ꝓfiteor. niſi ꝙ de eo cordis loco vbi nō ſentit̉ ꝓcedit ad eum cordis locū vbi ſentiat̉. Nō em̄ de exteriori bus cuiuſqꝫ loci ſedibꝰ qͣſi localit̓ adueniēs ingredit̉. ſic̄ nec de interioribꝰ aīe ſucceſſibꝰ qͣſi tꝑalit̓ oriens egredit̉. ſꝫ incōmutabil̓ in ſe manēs ab inexꝑiētia cordis ad exꝑiētiaꝫ eius ꝓdit. vel certe de pn̄tia potētie q̄ vbiqꝫ eſt/ veniēs ad pn̄tiā gr̄e qͣ nūc adeſt nūc ab eſt trāſit. ¶ Eſt tn̄ ⁊ aliud qd̓ de aduētu eiꝰ L ſic̄ ⁊ de receſſu eiꝰ figuralit̓ dici poſſit. Ue nit ſiqͥdē ad nos duobꝰ modis. ⁊ duobus modiſ recedit. venit cū accedit vl̓ apparet. recedit cū abit vl̓ euaneſcit. Qd̓cūqꝫ venit vl̓ recedit/ de loco ad locū gͣdatī trāſit. Qd̓ ꝟo apparet vel euaneſcit ex īprouiſo ſe no ſtris aſpectibꝰ īgerit vel eripit. Euaneſcere aūt ē nō ad nihilū redigi. ſꝫ ab aſpectu repē te ſubtrahi ſic̄ de dn̄o ſcpͥtū eſt. Et ip̄e eua nuit ab ocul̓ eoꝝ. ¶ Uenit itaqꝫ dn̄s ad noſ cum diuīo nos exercitio ad v̓tutes erudit. Apparet nob̓/ cū intelligētiā ſacre ſcpͥture qn̄qꝫ etiā nō meditātibꝰ inuehit. ſiue cum ſubito lumē mire ſuauitatis īfundit. Eua neſcit cū nos inopinate in manibꝰ aduerſa rij derelinqͥt. Cū euaneſcit. mōs cadēs de fluit ⁊ ſaxū trāſfert̉ de loco ſuo. qꝛ robuſtus qͥſqꝫ qͥ mōti ꝓpt̓ v̓tutū altitudinē. ⁊ ſaxo ꝓ pter firmitatē cōꝑabilis erat. magna ⁊ ſubi ta tēptatōe ꝓſternit̉. Cū recedit paulatī ter ra alluuiōe ꝯſumit̉. qꝛ īfirmus terre ꝓpt̓ de iectōeꝫ vite cōꝑabilis. exigua ſꝫ aſſidua tri bulatōe frāgit̉. Ueniēs aūt ſiue apparens ſubito letificat cor hoīs. ⁊ ꝓ multitudīe mi ſerationū ſuaꝝ īplet oē aīal bn̄dictiōe/ ⁊ ex pectat ſuis ſctīs monitis/ factis nos rn̄de re debere. Un̄ neceſſe eſt frēs chariſſimi vt occurramꝰ obuiā ei. ¶ Ecce audiſtis qͣliter. ad nos venit. qͣlit̓ nos vocat. qͣlē miẜicor diā miẜicordia īdignis p̄rogat. Ecce nūc tp̄s acceptabile. ecce nūc dies ſalutis ⁊ tp̄s miſerēdi eius. Scriptū qͥppe ē Benignꝰ ē lL Sermo de verbis dn̄i em̄ ſpūs ſapīe. benignus ⁊ ſuauis ē ſpūſſā ctus. ſpūs tuus o ſapīa q̄ ex ore altiſſimi ꝓ dijſti diſſimulās pctā hoīuꝫ ꝓpt̓ penitētiā ⁊ delēs ea ꝓpt̓ pnīam. ¶ Sꝫ qͥd? Si beni gnus ē/ nūqͥd in et̓nū benignus erit? Erit quidē ſꝫ nō illis qͥ audituri ſunt. Ite male dicti in ignē eternū. Nā ſubiecit ſcriptura. Et nō liberabit maledictum a labijs ſuis. Quiſqͥs em̄ maledictū extremū ſubierit. qꝛ benignitatē ſpūſſctī in pn̄ti ꝯtempſit. dein ceps v̓o per ſpm̄ ſapīe. nec ꝑ ip̄am libera bit̉ ſapīaꝫ. qꝛ nec paſſio xp̄i nec infuſio gr̄e ſpūſſctī illi vnqͣꝫ ꝓderit. ¶ Quapropt̓ dile ctiſſimi ſi vocē eius audieritis nolite obdu rare corda vr̄a. nolite ſpernere eiuſ monita. nolite negligere tp̄s gr̄e qd̓ p̄ſto ē. Penſate frēs penſate qͥ multitudinē miẜicordie p̄ro gauit/ qͣꝫtā iudicij diſtrictiōeꝫ qn̄qꝫ exerce bit. ¶ Qui nūc ſinū pietatis penitētibꝰ ape rit/ tūc ianuā regni celeſtis ꝯtēptoribꝰ in et̓ nū claudit. Qui nunc ſalubrit̓ clamat. Ue nite ad me oēs qͥ labo. ⁊ oner. eſtis. ⁊ e. refi. vos. Tūc terribilit̓ intonabit. Ite maledi cti in ignē eternū. qͥ ꝑatus ē dyabolo ⁊ āge lis eius. O qͣꝫ maledicti ſunt qͥ hͦ audituri ſunt. O qͣꝫ eſſent miſerandi ſi vlla eis dein ceps miẜicordia poſſet impēdi. Dum igit̉ frēs chariſſimi tp̄s hēmus/ p̄occupemꝰ fa ciē eius in ꝯfeſſiōe. vt tā horrendū maledi ctū poſſimus euadere occurramus obuiā ſaluatori nr̄o diſponamꝰ aſcenſiōes in cor de nr̄o. aſcēdamus in montē dn̄i vt ꝑueni amus ad gl̓iaꝫ regni. Difficilis qͥdē aſcen ſus/ ſꝫ īeſtimabil̓ in ꝑuentōe fructꝰ. ¶ Sa ne qͥnqꝫ nob̓ ꝓponunt̉ gͣdus qͥbꝰ veniamꝰ ad ip̄m. ſꝫ in qͣttuor ad ip̄m venimꝰ. in qͥn to ⁊ ꝑueniemus. ¶ Primus gͣdus aduent nr̄i ad ip̄m ē fides. Scd̓s dilectio. Terciꝰ obediētia. Quartus ꝑſeuerātia. Quintꝰ in corruptio. ¶ De pͥmo dic̄ ip̄e dn̄s in euāge lio. Qui venit ad me nō eſuriet vnqͣꝫ. ⁊ qui credit ī me nō ſitiet vnqͣꝫ. Itē de ſcd̓o. Oīs qui audiuit a patre ⁊ didicit venit ad me. hͦ eſt. Oīs qͥ diuinā audiuit īſpiratiōeꝫ venit ad me .i. ꝑ dilectōeꝫ ſequit̉ me. Itē d̓ tercio. Si qͥs vult poſt me venire abneget ſemet ip̄m .i. obediat p̄ceptis alterius. De qͣrto āt Oē qd̓ dat mihi pr̄ ad me veniet. ⁊ eū qͥ ve nit ad me vtiqꝫ ꝑſeuerando nō eijciā foras. De qͥnto dr ſpōſe in Can̄. Ueni de libano veni coronaberis. Prīos tres gͣdus apl̓s breuit̓ ſꝫ eximia ſnīa cōplectit̉ dicēſ. Fides ꝑ dilectōeꝫ oꝑat̉. Reliqͦs duos ꝑ ſemetip̄aꝫ ꝟitas his v̓bis expͥmit. Qui ꝑſeuerauerit vſqꝫ in finē h̓ ſaluꝰ erit .i. īcorruptōeꝫ poſſi debit. ¶ Hos qͥnqꝫ gͣdus ſic hēmꝰ in libro. C ſapīe deſcpͥtos Initiū ſapīe ꝟiſſima ē dicci pline ꝯcupīa. Cura gͦ diſciplīe dilectto ē. et dilectio cuſtodia legū illiꝰ ē. cuſtoda aūt le gū ꝯſūmatio īcorruptōis ē. īcorruptio aūt fac̄ ꝓximū deo. Ubi ꝓtinꝰ ſubīfert̉. Cōcu piſcētia itaqꝫ ſapīe/ deducit ad regnū ꝑpe tuū. Qd̓ ē dicere. Fides q̄ ē fundamētū ad ꝑfectōeꝫ deducet edificiū. Sapīa gͦ .i. cog nitio v̓itatis ē edificiū ſiue fabrica cuiꝰ ini tiū .i. fundamētū ē fides vera. Sic̄ gͦ īpoſ ſibile ē fabricā fieri ſine fundamēto. ita ſine fide īpoſſibile ē placere deo. Que fides re cte d̓r ꝯcupīa diſciplīe. qꝛ fides vera ſꝑ ꝯcu piſcit ſcire legē vite ⁊ diſciplīe/ ne forte ꝑef fluat. ne forte in vacuū currat. ne ꝓ ſpū veri tatꝭ ſpm̄ ſequat̉ erroris. ¶ Poſt ꝯcupīaꝫ di ſciplīe/ ſequit̉ dilectio vt diſciplinā qua ap petis noſſe ſtudeas ⁊ diligere ne ſit tibi mo leſta ⁊ gͣuis. lꝫ aliqͣtenꝰ videat̉ eſſe n̄ gaudij ſꝫ meroris. ¶ Poſt dilectōꝫ ſequit̉ cuſtodia legū .i. obediētia. qꝛ teſte btō Greg. Proba tio dilectōis exhibitio ē oꝑis. Oꝑtet āt vt ip̄a obediētia ſit ꝯſtās. ſit vera. ſit hilarꝭ. ſit affectuoſa. Cōſtās illoꝝ obediētia nō eſt qͥ ad ea q̄ ſibi placuerīt/ tm̄ obedire ꝓponūt. Uera illoꝝ obediētia nō ē qͥ ꝓ lucro vel cō modo tꝑali obediūt. Hilaris illoꝝ obediē tia nō ē qͥ cū murmure vl̓ rn̄ſiōe nolentis q̄ iubent̉ ꝑficiūt. Affectuoſa illoꝝ obediētia nō ē qͥ ⁊ ſi rn̄dere nō audēt. rācorē tn̄ ⁊ ma liuolentiā in pectore ꝟſant. In oꝑatiōe tn̄ obedientie duplex ſolet euenire ꝑiculū Si āt in eo qd̓ pͥmo ſuſcipis beniuole. poſtmo dū mutato aīo tenere incipias cū rancore. ¶ Dbediētie v̓o ānectāda ē ꝑſeuerātia/ qm̄ initiū boni oꝑis qͥd ꝓderit ſi ꝑſeuerātia de ſit? Que bn̄ ꝯſūmatio īcorruptiōis vocat̉. qꝛ īcorruptōeꝫ īchoatā in via ip̄a ꝑfectius ꝯſūmari ⁊ coronari fac̄ in pr̄ia. Recte autē ſubīfert̉. qꝛ īcorruptio fac̄ nos ꝓxīos deo. ⁊ ꝙ huic ſoli ꝓmittat̉ dei viſio dicēte dn̄o. Btī mū. cor. qm̄ ip̄i deū vide. Notādū tn̄ ꝙ alia ē īcorruptio quā tenemꝰ in via atꝫ a lia quaꝫ poſſidebimꝰ in pr̄ia. Incorruptio pr̄ie ē īpaſſibilitas corꝑis ⁊ et̓na ſtabilitas cordis. Incorruptio at vie eſt caſtitas cor poris ⁊ puritas mētis. Un̄ ad cōmēdatōꝫ ſpōſe dr̄ in Can̄. Pulchra es ⁊ decora filia hierl̓m Pulchra videlꝫ mūdicia corꝑis. de cora puritate mētis. Uerūtn̄ ⁊ hͦ jiēdū ꝙ Uenite ad me oēs qui laboratis I hāc ip̄aꝫ vie īcorruptōꝫ ꝑfecte neqͣqͣꝫ obtīe re poſſumꝰ ī hac vita. Quātalibet em̄ ī hac vita mūdicia fulgeat/ qͣꝫtūcūqꝫ ꝑ fidē polle at ſꝑ tn̄ ī ſemetip̄o portat vn̄ corruptōeꝫ pa icogat̉. Integritatē corꝑis ſic qͥs ẜuaue rit v̓onō ſotū oꝑa ſꝫ ⁊ ſenſus ip̄os ꝑ qͦs oꝑa fiūt/ mortificauerit Sꝫ qͥs gl̓abit̉ ꝑ oīa ca ſtū ſe hr̄e cor? Exqͦ em̄ mēs hūana puritatꝭ auctorē ī pͥmo parēte deſeruit. īpuris cogi tatōibꝰ n̄ coinqͥnari n̄ pōt. etiā ſi velit. Erit tn̄ ꝑ gr̄aꝫ dei qn̄ ⁊ ſine t̓mīo volet. ⁊ valebit ſine īpedimēto. qn̄ .ſ. natura nr̄a trāſibit in gl̓iaꝫ. qn̄ corruptio induet īcorruptelā. qn̄ ml̓ier .i. fragilitas hūana/ amiciet̉ ſole clari tatꝭ ⁊ lunā mutabilitatꝭ hēbit ſub pedibꝰ de iectā videlꝫ ⁊ ꝯculcatā. Itaqꝫ incorruptio vie fac̄ nos ꝓpe deū. ſꝫ īcorruptio pr̄ie fac̄ nos ꝓxīos d̓o. vtpote iā ſil̓es ei. ⁊ hͦ ē qd̓ ſu pra diximꝰ. qꝛ ī qͥnto gͣdū vſqꝫ ad ip̄m ꝑue niemꝰ. ¶ Ol̓ta qͥdē ⁊ alia oꝑa ſūt qͥbꝰ veni mus ad ip̄m. vt ē elemoſyna. ieiuniū. or̄o ⁊ his ſil̓ia. ſꝫ hͨ ⁊ q̄cūqꝫ ſūt talia ſub aliqͦ hoꝝ gͣduū qͣſi ſpēs ſub genere ꝯtinent̉. Ad fidē nāqꝫ ꝑtīet deuotōis feruor iuſticie zelꝰ ⁊ de fenſio. Ad obediētiā. declīare a malo ⁊ face re bonū. abſtinētia ꝓhibitoꝝ. ⁊ obſeruātia mādatoꝝ. Ad ꝑſeuerātiā v̓o fortitudo. ma gnanimitas ⁊ tolerātia. Ad īcorruptōeꝫ āt or̄o mūda. ꝯtēplatio aſſidua. ꝯtēptꝰ ſecl̓i. ⁊ intēſa dilectio dei. aliaqꝫ qͣꝫ pl̓ima ī hūc mo dū ¶ Ecce audiſtis frēs chariſſimi qͥbꝰ mo dis dn̄s veīt ad nos qͥbꝰqꝫ modis nos ve nimꝰ ad eū. nūc audite qͣles ſint qͦs vocare digͣtꝰ ē. Oēs inqͥt qͥ laboratꝭ ⁊ onerati eſtis ¶ Uenite ad me oēs qͥ la. ⁊ o. e. Quotiēs v̓ ba iſta ſctī euāgelij recitant̉ ī auribꝰ fideliū eleuatio mox ocl̓oꝝ. tūſio pectoꝝ. ⁊ ſuſpiria ꝯcitant̉ cordiū. Quare hͦ? qꝛ recogͦſcimꝰ ꝑ fecto oēs recogͦſcimꝰ ſinguli ꝙ laboramꝰ et onerati ſumꝰ. In labore ⁊ ſudore vultꝰ nr̄i veſcimur pane nr̄o. ⁊ onere pctōꝝ nr̄oꝝ oēſ p̄mimur. ¶ Oēs qͥ laboratꝭ. Iſtd̓ qͥ n̄ ē diſ cretiuū vt videlꝫ referri debeat ad eos tātū qͥ laborauerīt ⁊ onerati fuerīt qͣſi ſinuēs ali qͦs fuiſſe laboris ⁊ onerꝭ exꝑtes. ⁊ ip̄os nō eguiſſe miẜicordia dn̄i vocatꝭ. Eſt āt acci piēdū cauſalit̓. vt ſit ſenſus. Uenite ad me oēs qͥ la. ⁊ one. eſtis .i. qꝛ vos oēs laboratis ⁊ onerati eſtꝭ. Cōcluſit em̄ ſcpͥtura oīa ſub pctō vt ꝓmiſſio ex fide ih̓u xp̄i daret̉ credē tibꝰ. Oēs qͥppe peccauer̄t ⁊ eguer̄t gr̄a dei. ¶ Laboratꝭ ⁊ onerati eſtꝭ. Si qͥs ſub eodē ſenſu vel it acciꝑe laborātes ⁊ oneratos/ vt ſequēs dictio p̄cedētis ſit qͣſi expoſitio. ego ꝯtēdēdū nō duco. Oīs qͥppe labor iuxta a liqͥdonꝰ dici pōt ⁊ ecōuerſo. Attn̄ hūanas actōes ꝯſiderāti/ liqͥdo ꝯſtabit aliquā dr̄aꝫ poſſe aſſigͣri. Ul̓ti em̄ laborāt qͥ onera nō portāt. nullꝰ āt onera portat qͥn in hͦ ip̄o ꝙ portat laboret. v̓bi gr̄a. ſcpͥtores. pictores. ſutores. ceteriqꝫ artifices. qͥ ī penetralibꝰ ſu as īplēt artes. nūqͥd onera portare dicendi ſūt; At illi qͥ ligna. lapides ſeu alias qͣſlibet. res hūeris īpoſitas portāt ⁊ onꝰ ferre ⁊ ſub onere laborare dicunt̉. Iuxta hāc ꝯſidera tionē qͥ leuē aliquā moleſtiā ſuſtīet labora re ſimpl̓r dici pōt. qͥ v̓o grauē ⁊ q̄ ſupͣ vires ſuas eſſe videat̉ portat/ iure oneratꝰ eē nar rat̉. Dr̄ gͦ. Ue. ad me oēs ⁊c̄. ¶ Laborantes itaqꝫ ⁊ oneratos poſſumꝰ acciꝑe. Prīo v trūqꝫ ppl̓m iudaicū videlꝫ ac gētileꝫ. dehīc vtrūqꝫ ſexū viꝝ ac mulierē. deinde diuitē ⁊ pauperē. religiaſuꝫ ⁊ ſecl̓arē. īnocētē ⁊ pctō ⁊ rē. ſubditū ⁊ p̄latū. ꝯtēplatiuū ⁊ actiuū. tēp tatōibꝰ carētē. ⁊ tēptatōibꝰ gͣuatū. idiotā ⁊ lr̄atū. ſanū ⁊ īfirmū. ſenē atꝫ iuuenē. Ut īex cuſabil̓ ſit oīs hō cuiuſcūqꝫ ſit ſecte. ꝯditio nis. etatꝭ. ⁊ ſexꝰ. Sic̄ em̄ nullꝰ ē īuētus ſine onere aūt labore. ita nullꝰ p̄termiſſus ē abſ qꝫ vocatōne. Et veꝝ qͥdē ē vl̓r ꝙ hō naſcit̉ ad laborē. ſꝫ aliqͥs (vt diximꝰ) reſpectu alte riꝰ abſqꝫ onere ē. ¶ Sūt aūt ml̓ti labores ⁊ 5 ml̓ta onera. ¶ Laborabat itaqꝫ iudeꝰ ab in itio ī cuſtodiēdo lr̄aꝫ legis. gētil̓ āt totꝰ ⁊ ſꝑ fuit ſub onere dyabolice ẜuitutꝭ. ¶ Labora bat itē ⁊ adhuc laborat maſculꝰ cura dome ſtice ꝓuiſiōis. ſꝫ ml̓ier addicta iacet ſub o nere maritalis dn̄atōnis dicēte ad eā dn̄o. Sub viri ptāte erꝭ ⁊ ip̄e dn̄abit̉ tui. ¶ La borat diueſ typo elatōis. pauꝑ v̓o oppͥmit̉ pōdere tyrānice dn̄atōis ſic̄ ſcpͥtū ē. Uena tio leonis onagri ī heremo. ſic paſcua diui tū ſūt pauꝑes. ¶ Laborat religioſus abſtīe re ſe a negocijs ſecl̓aribꝰ ſub qͥbꝰ totꝰ ſuccū bit volēs nolēs hō ſccl̓arꝭ. ¶ Laborat īno cēs cuſtodire īnocentiā ſuā qͣ pctōr ꝑdita ſub pondere pctōꝝ gemit. ¶ Laborat ſub ditꝰ qͣlit̓ dignā exhibeat reuerētiā ⁊ obediē tiā p̄latꝭ. p̄latꝰ āt onꝰ ſollicitudīs portat tā qͣꝫ deo rōnē ꝓ ſubditꝭ redditurꝰ. ¶ Laborat ꝯtēplatiuꝰ quō placeat d̓o. quō ꝓficiat ſibi ⁊ pxīo. actiuꝰ ꝟo ſub onere actōis deſudat. vētos ⁊ pluuias mūdanoꝝ negocioꝝ tole rat. vt cortine tab̓nacl̓i ī ſua puritate ꝑma neāt. ¶ Laborat tēptatiōe carēs. ī cuſtodia ſui ⁊ cōpaſſiōe ꝓximi. ſꝫ aliꝰ ml̓taꝝ tēptatio lL 2 Sermo de verbis dn̄i nū pōdere p̄grauat̉. ¶ Laborat idiota ſcire tm̄ q̄ ſibi ꝯueniāt. lr̄atꝰ āt magͦ ſe ſpōte ſub dit oneri curioſitatis. ſcire appetēs ⁊ curio ſe inueſtigās naturas ⁊ cauſas. motiōes ⁊ mutatōes reꝝ ſingl̓arū. Uidit īqͥt ſalomō ꝙ hͦ qͦꝫ eſſꝫ vanitas ⁊ afflictio ſpūs eo ꝙ in ml̓ta ſapīa ml̓ta ſit īdigͣtio. ⁊ qͥ addit ſcīam addit ⁊ laborē. ¶ Sanꝰ ⁊ ſi nll̓a tribulatōe laborat ip̄a tn̄ hūanaꝝ neceſſitatū viciſſitu doeius labor ē. Infirmo āt ſua īfirmitas onꝰ ē. ¶ Laborat etiā ſenex tedio vite pn̄tis Iuueīs āt ſub onere ē naturaliū incētiuoꝝ portās pōdꝰ dici ⁊ eſtꝰ. Itaqꝫ ſi recte ꝯſide ras. ſi diligent̓ īſpicꝭ naturā hūanā/ qͥd ali ud qͣꝫ laborem ⁊ dolorē ꝯſideras? Quid hꝫ āplius hō de vniuerſo labore ſuo qͦ laborat ſub ſole niſi vanitatē ⁊ afflictōꝫ ſpūs? ¶ Li bet int̓ hͦ vndecī illa eſaie onera ad mediuꝫ adducere ⁊ oneratꝭ iſtꝭ ẜm int̓p̄tatōꝫ noīuꝫ dūtaxat adaptare. Nā ꝓptetiā ordīe ꝓſeqͥ nō ē nr̄i ꝓpoſiti ¶ In pͥmis gͦ ponit̉ onꝰ ba bylonis qd̓ int̓p̄tat̉ ꝯfuſio. Onꝰ igit̉ baby lonis portāt īcreduli qͥ ꝑ ꝯfuſione īcreduli tatꝭ ⁊ maloꝝ opeꝝ ſemetip̄os ꝯfuſiōi ⁊ male dictiōi p̄parāt. Oꝑuit ꝯfuſio mētes eoꝝ. ⁊ iō ꝯfuſi ſūt qm̄ deꝰ ſpreuit eos. ¶ Subdit̉ onꝰ philiſtijꝫ qd̓ ſonat potōe cadētes. On ergo philiſtiꝫ cōgrue īponit̉ miſere ml̓ieri. q̄ tā viro qͣꝫ ⁊ ſibi potōꝫ mortꝭ p̄buit. ⁊ cū eo ꝑit̓ de ſtatu felicitatꝭ cadēs leges miſeriaꝝ ⁊ mortꝭ qͣs meruit ip̄a ꝓpēſiꝰ portare cōpel lit̉. ſic̄ ip̄i a dn̄o dr̄. In dolore ꝑies. ⁊ ſub vi ri ptāte eris ⁊c̄. ¶ Adiungit̉ qͦꝫ onꝰ moab. ⁊ moab int̓p̄tat̉ d̓ pr̄e. Qd̓ onꝰ bn̄ portare di cunt̉ oēs qͥ pauꝑtate ⁊ īopia tꝑaliū p̄mūt̉. qꝛ p̄uaricatiōis pͥmi pr̄is ade potiſſimū in ip̄is caꝑe exꝑimētū poſſumꝰ qͥ nō ſolūmō pctōꝝ ſꝫ ⁊ erūnaꝝ ſarcīas/ de pr̄e qͣdā here ditaria deuolutōe qͣſi filij trahūt. ¶ Subī fert̉ onꝰ damaſci qd̓ dr̄ ſanguīs potꝰ vl̓ ſan guinis oſculū. Onꝰ āt damaſci portāt ho mines huiꝰ ſcl̓i qͥ ꝑ hͦ ꝙ ſecl̓aria negocia tā deſiderant̉ qͣꝫ īdeſinēt̓ tractāt q̄ vix aut nll̓a tenꝰ ſine pctō ꝑagi pn̄t. ſāguinē qͦdāmō bi būt ⁊ oſculant̉. qꝛ pctīs qͣꝫtulūcūqꝫ macl̓a ri noſcunt̉. Si at ī ip̄is negocijs pctā vo lūtaria cōmitterēt nō iā ſāguinē biberēt vl̓ oſcularent̉. ſꝫ ip̄o ſāguīe īuoluerent̉ ⁊ īmer gerent̉. qͣles illi ſūt de qͥbꝰ dic̄ psͣ. Uiri ſan guinū declīate a me. Et Eſa. Manꝰ vr̄e ſā guīe plene ſūt. ¶ Et tales vtiqꝫ n̄ ad onꝰ da maſci. ſꝫ ad onꝰ ꝑtinerēt egypti qd̓ int̓p̄tat̉ tenebre. Onꝰ āt egypti portat pctōres neqͥſ ſimi qͥ malicie ſue tenebris excecati/ q̄ ſe ma la ſequāt̉ ſcire n̄ curāt. ⁊ qͥ ad lumē ꝟitatis veīre ſūmoꝑe deberēt/ tenebras ſuas ſꝑ de teriꝰ peccādo augēt. Ut em̄ btūs Greg. ait. Hꝫ hͦ plerūqꝫ hūanꝰ animus ꝓpriū ꝙ ma vt ī culpā labit̉ a ſui adhuc lōgiꝰ cognatiōe ſeꝑet̉. Hocip̄m nāqꝫ malū qd̓ agit mēti ſue obicē an̄ ocl̓os rōis int̓ſerit. Un̄ fit vt aīa pͥus voluntarijs tenebris obſeſſa/ poſtmo dū bonū iā nec qd̓ q̄rat agͦſcat. Lux qͥppe ꝟitatꝭ. qꝛ ſubtilit̓ reproboꝝ culpaſ examīat qͦ hīta negligit̉/ eo ꝑmittit diſtrictiꝰ iudicāſ vt nec amiſſa reqͥrat̉ ⁊ cū ab actu repellit̉ fu git a ſenſu. ¶ Seqͥt̉ onꝰ deẜti marꝭ ꝑ qd̓ pō dus miſeriaꝝ babylonis recapitulat̉. Ma re pn̄s ſeculū ſignificat. deẜtū ꝟo derelictū dr̄. Onꝰ gͦ deẜti marꝭ .i. derelicti ſcl̓i. portāt eccl̓aꝝ p̄lati. qꝛ amaritudīes ⁊ ꝓcellas pn̄tꝭ ſecl̓i. qͣs ꝓpt̓ deū relīq̄re curauer̄t. ī ꝓuiſiōe ſubditoꝝ rurſuꝫ ſubire cōpellunt̉. ¶ Dehīc S ponit̉ onꝰ dumā ſiue ydumee. Duma eī re gio ē ydumee. Duma int̓p̄tat̉ tacens. ydu mea t̓rena. Hoc onꝰ portāt actiui. qꝛ terre nas actiōes ac domeſticas ſollicitudīes ꝓ frībꝰ ꝯtēplatōi vacātibꝰ exēplo Marthe ꝓ ſorore laborātis pie ſūmīſtrāt. ac ꝑ hͦ a ꝯtē platōis iubilo ſe qͣſi tacētes īꝯſpectu dei re putāt. Un̄ ē ꝙ gͣue ſibi onꝰ hͦ arbitrant̉. be atiꝰ exiſtimātes ⁊ gͣtiꝰ āplexātes ſi ꝯcederet̉ eis cū ꝯtēplatiuis iubilare deo ī voce exul tatōis qͣꝫ implicari negocio t̓rene actiōis. ¶ Et qꝛ int̓ ip̄os actiuos ſunt pleriqꝫ qͥ va rijs tribulatōibꝰ ⁊ tēptatōibꝰ fatigāt̉. recte oneri duma ꝯtinuat̉ onꝰ ī arabia qd̓ ſonat cāpeſtris ſiue hūil̓. Cāpꝰ vt noſtꝭ locꝰ certa miniſē. dyabolꝰ aūt ī cāpo ē. vl̓ qͣſi mileſpa ratꝰ ad p̄liū. vl̓ tāqͣꝫ leo rugiēs ⁊ circūiēs vt īueniat quē deuoret. Onꝰ gͦ ī arabia portat qͥ pōdere tēptationū p̄mit̉. qͥ moleſtias car nis aūt ſpūs patit̉. cui colluctatio eſt tā ad uerſus carnē ⁊ ſāguinē qͣꝫ aduerſus ſpirita lia neqͥcie ī celeſtibꝰ. Si āt ⁊ arabia hūilis int̓p̄tat̉. recte onꝰ ī arabia portat qͥ in tēpta tiōe ꝯſtitutꝰ ſpōte ſe hūiliat. ⁊ ex humiliato corde dei adiutoriuꝫ ꝯͣ aduerſarij tela īplo rat. vl̓ certe ꝙ tēptatū ſua aduerſitas hūilē ac triſtē reddat quē ꝓſꝑitas ſuꝑbū ⁊ letū fa ciebat. ¶ Seqͥt̉ onꝰ vall̓ viſiōis q̄ hierl̓m a ꝓph̓a expͥmit̉. n̄ ꝙ in valle ſit ſita. ſꝫ ꝓpt̓ re probos mores deſpectīe ita ſit cogͦminata. Onꝰ iſtd̓ cōgrue dr̄ portare lr̄atꝰ ſiue ph̓s ſapīe mūdi deditꝰ. q̄ qꝛ ſtulticia ē apd̓ deū qͣſi ī valle onꝰ ſue curioſitatis portat ⁊ arbi Uenite ad me oēs qui laboratis trātes ſe ꝑ ſue ſubtilitatꝭ viſuꝫ occl̓ta pene trare. ab occl̓toꝝ deteriꝰ caligāt ꝟitate ¶ Iā ꝟo ſubdit̉ onꝰ tyri qd̓ dr̄ āguſtia. Onꝰ āt ty xi .i. āguſtie portāt q̄ diuerſaꝝ īfirmitatū ā gullias tolerāt. qꝛ hͦ ip̄m qd̓ eis viuere dat̉ ſine doloribꝰ ⁊ erūnis trāſigere n̄ ꝑmittunt̉ ¶ Onꝰ zeo iumētoꝝ auſtri extrēo in loco po nit̉ qͦ noīe reliqͥe duaꝝ tribuū deſignant̉. q̄ ſocijs trāſmigrātibꝰ ī t̓ra ſua reſederāt. q̄ re liqͥe iumēta dicunt̉ ꝓpt̓ dep̄uatōꝫ ſue fidei. auſtri v̓o ꝓpt̓ ſitū loci. Tribꝰ em̄ iuda ⁊ tri bus beniamī ad auſtralē ꝑtē t̓re ꝓmiſſiōis ſortē acceꝑant ſue poſſeſſiōis. Onꝰ igit̉ iu mētoꝝ auſtri portāt iuuenes ⁊ p̄cipue ī ſctā religiōe viuētes qͥ recte dicunt̉ iumēta ꝓpt̓ fortitudinē viriū. ⁊ auſtri ꝓpt̓ calorē natu raliū incētiuoꝝ. Hi tāqͣꝫ fortia iumēta ī ca lidis regiōibꝰ cōmorātia/ portant onera iu uētutis. tolerāt gͣuiores luctas carnis. fer̄t ꝓpēſiꝰ rigorē diſcipline. ⁊ ſeniores ſꝑ adiu uāt in oī labore. ¶ Sꝫ qꝛ faſtidioſuꝫ eſſet de qͣꝫtitate ⁊ qͣlitate laboꝝ ⁊ oneꝝ ſinguloꝝ tra ctare lectori hͦ ꝓ exercitio relinquēdū duci mus. Hoc ſolū cōmēoramꝰ ꝙ oī laborāti ⁊ onerato ad gr̄aꝫ dn̄i ip̄o vocāte veniēdū īdicit̉. Ad qͥd? vt reqͥeſcāt a laboribꝰ ſuis et alleuient̉ ab oneribꝰ ſuis. Nā ſubdit̉. Et e go reficiā vos. ¶ Trāſite ad me oēs qͥ ꝯcu piſcitꝭ me. ⁊ ego reficiā voſ. Quid ē reficiā Uerbū hͦ eqͥuocū eſt. Reficere em̄ ē reꝑare. reītegͣre ⁊ alimēto refocillare. Triplex gͦ in hͦ v̓bo cōmēdat̉ eiꝰ largitas ꝯͣ triplicē nr̄aꝫ neceſſitatē. Eramꝰ ſiqͥdeꝫ ꝑditi ⁊ qͣſi ad ni hilū redacti. eramꝰ ꝯfracti ⁊ corrupti. ſumꝰ adhuc eſuriētes ⁊ ieiuni. Perditi eramuſꝑ pͥmi ꝑentꝭ īobediētiā. corrupti ꝑ ꝓpriā cul pā. ieiuni ſumꝰ ꝓpt̓ qͦtidianā deſidiā. Ip̄e aūt ẜm diuitias gr̄e ſue reꝑauit nos. rerregͣ uit nos. refocillauit nos. Reꝑauit ꝑ paſſio nē ⁊ crucē ſuā. reītegͣuit ꝑ ꝯuerſiōis gr̄am. refocillauit ꝑ viſitatiōꝫ aſſiduā. An̄qͣꝫ reꝑa ret nos eramꝰ filij tenebraꝝ ⁊ ꝑditōis. an̄qͣꝫ reītegͣret nos eramꝰ filij miſeriaꝝ ⁊ iniqͥta tis. ⁊ niſi ꝯtinuo refocillet noſ egētes fame ⁊ ſqualidi ꝑmanebimꝰ. ¶ Sꝫ n̄ ē p̄tereunt intuendū ꝙ refocillatio iſta ſiue refectio tri plex ē. Alia ē incipiētiū. alia ꝓficiētiuꝫ. alia ꝑfectoꝝ. Incipiētes alunt̉ pane laico ſiue ordeaceo. ꝓficiētes pāe ſctō ⁊ mūdo. ꝑfecti māna de celo. Panis incipiētiū ē ꝯſcīepur gatio. panis ꝓficiētiū ē ſctā deuotio. māna ꝑfectoꝝ ē pura ꝯtēplatio. ¶ Attēde ſingula Nouit q veniēs adꝯuerſionē ⁊ afferēs ad dn̄m de regione diſſil̓itudīs ꝯſcīaꝫ multis oneratā pctīs. qͥd alid̓ dignꝰ ē audire a dn̄o niſi illud apl̓i. Tu ſta illic aut certe ſede ſub ſcabello pedū meoꝝ. Nec tn̄ vilipēdēda eſt ſtatio illa vel ſeſſio/ vbi peccatrix illa pijſſi ma veniā obtinuit pctōꝝ. Sedēti itaqꝫ ad pedes dn̄i ieſu ⁊ recogitāti oēs ānos ſuos in amaritudīe aīe ſue apponit̉ a dn̄o paīs. nō qͥdē ſubtil̓ ⁊ cādidꝰ. ſꝫ aſꝑ ⁊ hiſpidꝰ/ ſic̄ ordeū aſpeꝝ ⁊ hiſpidū ē. Pais iſte afflictioˡ pnīe ē. ordeū vn̄ ꝯficit̉ panis h̓ ē ꝯtritio ve ra. ꝯfeſſio pura. intēſa volūtas penitendi. ⁊ deo ī cinere ac cilicio ſatiſfaciēdi. Panis hͨ colligit̉ ex ꝯſideratōe pctōꝝ. ꝯſꝑgit̉ timore iudicis viuoꝝ atqꝫ mortuoꝝ/ coquit̉ metu gehēnaliū tormētoꝝ. ¶ Panis ſic collectꝰ ⁊ ſic ꝯfectꝰ ad pedes dn̄i comeſtꝰ generat ſati etatē. ꝯſcīe videlꝫ purgatōeꝫ. Magna qͥp pe ſatietas ⁊ ſufficiēs refectio in nouit̓ ꝯuer ſo ꝙ videlꝫ nō mordet̉ mala ꝯſcīa de p̄teri tis. nec a ſpe repellit̉ ꝑ malā volūtatē hītaꝫ de futuris. ¶ Hic panis nō incōuenient̓ di ⁊ ci pōt laicꝰ eo ꝙ ml̓tis etiā in ſeculo poſitis ad manū ē. Ordeaceꝰ etiā dici pōt. qꝛ ẜuoꝝ nō filioꝝ cibꝰ ordeū ē. ⁊ incipiētes nōdū ac ceper̄t ſpm̄ adoptōis filioꝝ. ſꝫ ſpm̄ hn̄t in terī ẜuitutis in timore ſic̄ ex ip̄oꝝ voce ꝑ ꝓ phetā dr̄. ſic̄ ocl̓i ẜuoꝝ in manibꝰ dn̄oꝝ ſu oꝝ. ita oculi nr̄i ad dn̄m deū nr̄m. At vbi ꝓ ceſſu tꝑis is qͥ eiuſmōi ē iā ceꝑit reſpirare ⁊ aſpirare in lib̓tatē gl̓e filioꝝ dei ⁊ timore de poſito iā adeptꝰ fuerit ſpeꝫ venie ꝓpt̓ bonā volūtatē ſuā puto ꝙ iā dignus hēbit̉ cui a dn̄o dicat̉. Fili ſurge ⁊ ſta ſuꝑ pedes tuos. Et itē. accede huc vt tāgā te fili mi. Accede ꝑ bonā volūtatē vt tāgā te ꝑ deuotōis īfu ſionē. Stabit igit̉ ad mēſam magnā vt vi deat faciē dn̄i in iubilo vt comedat panem corā dn̄o. panē vtiqꝫ ſctm̄. panē mūdū. pa nē coloris cādidi ſaporis eximij. panē ex ſi mila ſuauitatꝭ ꝯfectū ⁊ igne diuini amoris coctū panis iſte filioꝝ ē ſiue amicoꝝ qͥ tā fi delit̓ qͣꝫ fiducialit̓ clamare pn̄t ad dn̄m Pr̄ nr̄ qͥ es in ce. pa. no. qͦ. da no. ho. ¶ Panis ē ſctā deuotio. panis oīs ſuauitas ſiue ꝯſola tio ſpūs. ⁊ ſuꝑ oēm panē panis gr̄e lachry maꝝ. Hic panis aīaꝫ eſuriētē replet bonis ⁊ infundit nob̓ mēoriā abūdātie ſuauitatꝭ. Qui panis recte pōt dici ſctūs ꝓpt̓ ꝟtutuꝫ exercitia/ ⁊ cādidꝰ ꝓpt̓ lucis oꝑa. ⁊ tā mun dus vt nulli eū edere liceat niſi ſacerdotibꝰ. ſacerdos dr̄ qͣſi ſacra dans/ vel ſacrificia ꝓ ppl̓o offerēs. Qui gͦ talis nō fuerit qͥ ꝓ vite lL 3 Sermo de verbis dn̄i merito ſacrificia or̄onū digne ꝓ ppl̓o īmo let tā ſctē mēſe xp̄i ꝑticipare nō hꝫ. ¶ Et no ta ꝙ ſic̄ ē panis pāe ſuauior/ ⁊ cibꝰ cibo me lior. ita ē ⁊ ſtatus ſtatu felicior. qꝛ is qͥ pau lo ante ſedebat ad pedes Ieſu ꝑ ſpm̄ timo ris ⁊ māducabat in gemitu ſuo panē dolo ris. iā nūc ꝑ ſpm̄ pietatis ſurgit. ꝑ ſpm̄ ſcīe ꝓficit. ꝑ ſpm̄ fortitudīs aſcēdit. ꝑ ſpm̄ ꝯſi lij accedit. ꝑ ſpm̄ intelligētie diligētiꝰ intue tur ⁊ ꝯſiderat qͥd mēſa pr̄iſfamilias dulce dinis ꝯtineat. ſpūs nāqꝫ pietatis efficit eū deuotū. ſpūs ſcīē diſcretū. ſpūs fortitudīs ad ſua aduerſa validū. ſpūs ꝯſilij ad aduer ſa aliena charitatiuū. ſpūs ītelligētie ad di uina ſpeculatiuū vt videre iā incipiat q̄ ſit volūtas dn̄i bn̄placēs ⁊ ꝑfecta ⁊ exultet in miẜicordia diuīa. ¶ Et ita qͥdē ſe hꝫ ſtatus ꝑficiētiū ⁊ ꝓceſſus de v̓tute in v̓tutē eūtiū. Tu qͦꝫ bōe ih̓u ꝑaſti in dulcedīe tua ita in quā ꝑaſti cibū illoꝝ ⁊ ꝓ varietate ꝓfectuuꝫ ſaporē diuerſificas int̓naꝝ ſuauitatū. Que aūt ē p̄ꝑatio cibi ꝑfectoꝝ? ¶ Manna ē ⁊ de celo venit. māna ē abſcōditū qd̓ nemo no uit niſi qͥ guſtauit. cibꝰ ē ſic̄ incōꝑabilis ita ⁊ ineffabilis. ⁊ ſolus ſpūs ſapīe mīſtrabit il lū. Ceteri cibi de terra oriunt̉. orti colligun tur. collecti ꝯterunt̉. triti ꝯficiunt̉. ꝯfecti co quunt̉. ⁊ ſic demuꝫ comeſtibiles efficiunt̉. Oīa hͨ ſtudij ⁊ laboris hūani ſunt ⁊ ſingul v̓tutibꝰ aſſignari pn̄t. Nā de corde puro qͣ ſi de terra bōa ꝑ affectū oriunt̉. ꝑ appetitū colligunt̉. ꝑ diſcretōeꝫ ꝯterunt̉. ꝑ approba tionē ꝯficiunt̉. ꝑ amorē coquunt̉. ⁊ tūc de mū habiles eē īchoant̉. vt frequētia ſuaui tatis cor afficiāt. Sola aūt ꝯtēplatōis pu ritas qͣſi māna de celo venit atqꝫ in momē to ⁊ in ictu oculi mirabilit̓ afficit ⁊ īeffabili ter īebriat aīaꝫ fidelē. eā dūtaxat q̄ digna e rit ita viſitari ab altiſſimo ⁊ vti tā ſuaui ci ho. ¶ De his refectōibꝰ in Can̄. cāti. ſcpͥtū ē Comedite amici ⁊ bibite ⁊ īebriamī chariſ ſimi. Incipiētes ⁊ ꝓficiētes amici vocant̉ ⁊ comedere ac bibere monent̉. hͦ ē cuꝫ labo re ⁊ frequēti ſtudio v̓tutes ī vētrē aīe ꝯgere re. Perfecti āt chariſſimi noīant̉ vtpote in ſuꝑlatiuo gͣdū iā ꝯſtituti qͥ ⁊ īebriari exhor tant̉ ꝯtēplatōis videlꝫ dulcedīe a ſenſibus corꝑeis īſurſuꝫ ducētis ſpūs alienari. Si cut em̄ ebrietas mētē euertit ⁊ penitꝰ ſui im mēorē reddit. ita ꝯtēplatōis īpetꝰ aīaꝫ quā ſubleuat ab oī ſenſu corꝑeo rapit ⁊ qͣſi in ob liuionē ſui funditꝰ abducit. Tūc accēdit̉ ⁊ inflāmat̉ ardore mirifico. ⁊ ſopitis vndiqꝫ carnaliū voluptatū illecebris. extīctis oīuꝫ mūdialiū cupiditatū fallacijs. remotꝭ a me moria corꝑeaꝝ ſil̓itudinū fantaſijs ⁊ cogi tationū cōmuniū īpedimētis tota fert̉ ī a plexꝰ ꝟbi ad oſculū ſpōſi ad ꝯuiuiū xp̄i ii guſtat ⁊ videt qͣꝫ ſuauis ē dn̄s. qͣꝫ magͣ mul titudo dulcedīs eiꝰ. ibi reqͥeſcit a turhine ⁊ a pluuia. ibi ſedet ī ſpōſi vmbra. ibi mādu cat illud dulciſſimū diuīe ſuauitatꝭ māna. Iāqꝫ audire digna erit a dn̄o. Ueni ſpōſa mea. colūba mea. ꝓxīa mea. Ad qͥd? Ut vī cēti dem ſedere mecū/ vt vincēti dem māna abſcōditū. vt vincēti dem edere de ligno vi te qd̓ ē in ꝑadiſo dei mei. Nō iaꝫ ſedeb̓ ſub mēſa cū ſeruis. nō ſtab̓ ad mēſam cū filijs. ſꝫ ſedeb̓ ad mēſam cū pr̄efamilias. vt d̓ bo nis dn̄i gaudeas ⁊ comedas cibū illū quē igͦrabas. tu ⁊ oēs pr̄es tui dulcē p̄ oī fructu frumētis vini ⁊ olei. ¶ Tal̓ ꝓfecto aīa cū d̓ penetralibꝰ ſponſi ꝓceſſerit plena charitate ⁊ dilectōe īebriata ⁊ in ſe redierit. puto ſi in terroget̉ vn̄ venerit aūt qͥd audierit in ſecre tario dilecti ſui? ꝙ ex mēoria abūdātie ſua uitatis illiꝰ qͣ refecta ē eructuās ex ſnīa rn̄de bit. Introduxit me rex in cellā vinariā/ or dinauit in me charitatē Et iteꝝ. Sub illiꝰ vmbra quaꝫ deſiderauerā ſedi ⁊ fructꝰ eius dulcis gutturi meo. ¶ Hec eſt frēs mei refe Y ctio aīaꝝ ſctāꝝ. hͨ paſcua dn̄icaꝝ ouiū. quā laborātibꝰ atqꝫ oneratꝭ ad ſe veniētibꝰ/ dn̄s ꝓmittit dicēs. Et ego reficiā vos. Ac ſi pa tent̓ dicat/ ego ꝑabo in ꝯſpectu vr̄o mēſaꝫ. ego vob̓ p̄ꝑabo refectiōeꝫ ꝓ capacitate ſin guloꝝ differentē. Ego noui figmētū vr̄m/ ego noui ꝓfectū vr̄m. ego noui qͥd ſingulis expediat. qͥd ꝯueniat vniuerſis. Si veneri tis ad me ⁊ māſeritis in ẜmōe meo/ menſu rā refectōis bonā vob̓ oībꝰ dabo. ſꝫ alijs re fertā hͦ ē ſimpl̓r repletā. ꝓficiētibꝰ coagita tā. hͦ ē ꝯtuſionibꝰ ⁊ qͥbuſdā cōp̄ſſionibꝰ re pletā. ꝑfectis ſuꝑeffluentē vel ſuꝑcumula tā. Quapropt̓ nolite tardare. nolite formi dare. venite ad me ⁊ ego reficiā vos. ¶ Ego ſuꝫ panis vite. ego aqͣ ſapīe. ego ſplēdor lu cis et̓ne. ego vitis vera ⁊ vinū cor hoīs leti ficās. ego cynnamomū ⁊ balſamū aromati zās. ego ſuꝫ gͣnū ordei penitētibꝰ. ego gͣnuꝫ frum̄ti ꝓficiētibꝰ. ego dulcedo mell̓ ꝑfectꝭ. ego paīs de celo veniēs hn̄s oē delectamē tu ⁊ oēꝫ ſaporē ſuauitatꝭ. Ego ſuꝫ lux mun di. lucifer diei/ ⁊ ſol iuſticie. ego viola horti. ego flos cāpi ⁊ liliū ꝯualliū. Ego ſuꝫ via ve ritas ⁊ vita. ego ſuꝫ myrrha electaardus Uenite ad me oēs qui laboratis I odorifera. oliua fructifera Ego ſuꝫ fōs hor toꝝ. puteꝰ aqͣꝝ viuētiū ⁊ vena gr̄aꝝ. Ego ſū venia pctōꝝ. gr̄a iuſtoꝝ. ⁊ gl̓ia ſctōꝝ. Ego ſuꝫ adiutor paupeꝝ. ⁊ pr̄ orphanoꝝ ⁊ iudex vioniaꝝ. Ego ſuꝫ dn̄s ẜuoꝝ. pr̄ filioꝝ. ⁊ ſpō ſus fileliū aīaꝝ Ego iuuabo puſillanimeſ. refouebo flebiles. ꝯſolabor flētes. Qd̓ ꝑie rat reqͥrā. ⁊ qd̓ abiectū fuerat reducaꝫ. ⁊ qd̓ fractū fuerat alligabo. qd̓ īfirmū fuerat ꝯſo lidabo. ⁊ qd̓ pingue ⁊ forte cuſtodiā. Ueni te gͦ ad me ⁊ ego reficiaꝫ vos. Oībꝰ oīa fio. oēs īuito. dimittere vos ieiunos nolo. veī Z te ad me ⁊ ego reficiā vos. ¶ Seqͥt̉. Tollite iugū meū ſuꝑ vos. Duobꝰ mōis pn̄t hec ꝟ̓ ba accipi. ex qͦꝝ altero diuīa benignitas. ex altero ſapīa dei magnificeꝯmēdat̉. Sapīe in hͦ ꝙ ī tā breui clauſula oīs recte viuendi norma ē exp̄ſſa. Benignitas v̓o in hͦ ꝙ ſuū iugum appellauit. ⁊ hͦ nos trahere monuit ¶ Quo mō benignitas eiꝰ in hͦ cōmēdabil̓ apꝑeat attende. Collite inqͥt iugū meū ſuꝑ vos. Meū inqͣꝫ ac ſi dicat. Iugū qͦddā im poſui mihi. ⁊ ip̄m iugū ē charitas qͣ diligo vos. hͦ gͦ iugū meū tollite ſuꝑ vos .i. diligite me. qꝛ pͥor dilexi vos. Uide hō ſi n̄ īfinita h̓ eluceſcat benignitas dei. qͥ deꝰ ē ⁊ creator oīuꝫ ſcl̓oꝝ. Iugū dilectōis n̄ dedignat̉ tra here nobiſcū nec ſufficere ſibi iudicauit vt eſſet int̓ nos ⁊ ſuꝑ nos ſue pn̄tia maieſtatꝭ/ niſi deſcēderet ad nos ⁊ eſſet ī nob̓ tāqͣꝫ vnꝰ ex nob̓. tū ꝑ pn̄tiā ſuſcepte hūilitatis. tuꝫ ꝑ gr̄aꝫ mutue dilectiōis. ¶ Nūqͥd tāte ac tali benignitati. īmo (vt ita dicā) hūilitati eiꝰ in gͣtus eē poteris Uenerare fili adā ī ſaluato re tuo ſacratiſſimā eiꝰ ſublimitatē. ſꝫ nō mi nus admirare ſinceriſſimā eiꝰ hūilitatē Re uerere ī illo ꝙ deꝰ nr̄ ē ⁊ nihilominꝰ āplecte re ꝙ caro ⁊ frat̓ nr̄ ē. Trahe iugū dilectōis cū eo qd̓ n̄ ē aliud niſi vt ꝯtēdas redamare eū qͥ amauit te. Cōtēde diligere certatī dili ge curre qͣꝫtū potes. p̄currere tn̄ n̄ potes. qꝛ ab et̓no dilectꝰ. ⁊ āpliꝰ dilectꝰ. tn̄ adhuc mi nus diligꝭ. Dilige tn̄ creatorē tuū. redēpto rē tuū. dilectorē tuū qͣꝫtū potes ⁊ ex qͣꝫto de bes/ nā potes paꝝ ⁊ debes ml̓tū. vel poti debes ex multo .i. ex toto corde tuo. ex tota aīa tua. ⁊ ex oībꝰ viribꝰ tuis .i. ex oī qd̓ ſcis ⁊ es ⁊ potes. Certe ſi millies ⁊ millies tm̄ eſ ſes ⁊ fcires ⁊ poſſes qͣꝫtū es ⁊ ſcis ⁊ potes. ex hͦ totalit̓ toto diligere tenereris eū. Et ſi etiā ex toto hͦ diligeres qͥd es tu ad deum? Rn̄debo tibi inqͥt. Heliu ꝙ maior ſit deus hoīe. Aiis pͥor dedit illi ⁊ retribuet̉ ei? qͥs āpliꝰ dilexit eū vl̓ qͥs ſaltē eq̄ dilexit eū? Ip ſe nimiꝝ nos p̄cedit diligēdi īchoatōe ſic̄ p̄ cedit et̓nitate. ip̄e nos p̄cedit diligēdi ītēſio ne ſic̄ p̄cellit maieſtatis īmenſitate. Fac̄ gͦ o hō qd̓ potes. ⁊ ſi qͣꝫtū debes n̄ potes ¶ Dili git ph̓s eū ꝓ eo ꝙ creatꝰ ab illo ē. Gr̄aſ agit pͥmo ꝙ voluerit eū potiꝰ eſſe aliqͥd qͣꝫ nihil. ſcd̓o ꝙ potiꝰ hoīeꝫ qͣꝫ pecꝰ. t̓cio ꝙ viꝝ magꝭ qͣꝫ feminā. qͣrto ꝙ lr̄atū potiꝰ qͣꝫ idiotā. Ui de tu (o xp̄iane) ſi n̄ ml̓to āpliꝰ ⁊ excellētius gl̓iandū tibi ſit. Etem̄ te deꝰ tuꝰ creauit. ab errore pr̄ni delicti ꝑ baptiſmū te abſoluit. fl de ſua ⁊ ſacr̄is te ībuit. ex ml̓tiſ etiā ꝑicul̓ te eruit. ⁊ abſqꝫ vll̓ tuis meritꝭ ad ſibi ẜuiēdū te vocauit. ⁊ ml̓ta te ſpūs ſuauitate ditauit Quid ꝙ an̄ hͦ oīa morte ſua/ ⁊ tali morte te redemit ꝙ ꝓ te cedi ꝯſpui ⁊ crucifigi voluit. vīcl̓a ⁊ alapas. v̓bera ⁊ ſpinas. ſputa ⁊ bla phemias ꝓ te ſuſtinuit. Quātū putas in hͦ tibi benignitatꝭ exhibuit qͣꝫtū ꝓpt̓ hͦ a te a mari ꝓmeruit. O qͣꝫ īfelices qͣꝫ īfidelibꝰ de teriores qͥ tātā eiꝰ benignitatē vilipēderint aut obliuiōi tradiderīt ſiue etiā ꝯtēpſerint digni plāe ꝙ deleant̉ de libro viuētiū ⁊ cuꝫ iuſtis n̄ ſcribāt̉. Ecce quō benignitatē dn̄i ieſu .i. benigniſſimā digͣtōeꝫ eiꝰ ꝯmēdabilē aſpicimꝰ cū ip̄e nob̓ dic̄. Tollite iugū meū ſuꝑ vos. ¶ Iā ꝟo qͣꝫtū in v̓bis iſtꝭ de ſapīa. dei āmiratōis caꝑes ſi ꝓfunditatē ip̄oꝝ di gne ꝓſpicere poſſes? Qui docet oēꝫ hoīem ſcīaꝫ. qͥ ꝯdidit oēꝫ ſacrā ſcpͥturā. qͥ vētꝭ pō dus poſuit. qͥd ſine pondere ꝓferre potuit: Uideamꝰ gͦ qͥd ſit. tollite iugū meū ſuꝑ vo Iugū xp̄i ip̄o nr̄o vſu ẜuitiū dicimꝰ qd̓ ip̄i ſub ſctē religiōis hītū ꝓfeſſi ſumꝰ. ꝑ hͦ gͦ ꝙ dic̄ tollite/ ſignificare voluit ꝙ libera electi on ⁊ volūtaria deuotōe iugū ip̄m ſubeun dū ſit ¶ Tollere igit̉ iugū xp̄i ē n̄ coactos ſꝫ ſpōtaneos ẜuituti eiꝰ colla ſūmittere. Et ſi em̄ ſūt aliqͥ qͦs ad mōaſticā vitā cogat īfir mitas. cōpellat pauꝑtas. n̄. h̓ reſideat aīo. ſꝫ faciāt de neceſſitate v̓tutē mutādo intētōeꝫ ⁊ tūc ip̄a neceſſitatis occaſio n̄ nocebit. cuꝫ ad ꝟitatꝭ normā ītētio directa fuerit. ¶ Dic̄ itaqꝫ Tollite iugū meū ſuꝑ vos. ac ſi dicat. corā vob̓ qͣſi poſitū ē iugū meum. ſꝫ penes vos ſit ꝯſiliū vr̄m. ſi vultꝭ tollite iugū meū ſuꝑ vos. ſi vultꝭ ꝑfecti eſſe vēdite oīa q̄ ha betis ⁊ date pauꝑibꝰ ⁊ ſeq̄mī me. Nouit de us frēs chariſſimi qꝛ bonū ē hoī ſi portaue rit iugū ſꝫ d̓ tollēdo eo ꝯſiliū dat. n̄ p̄ceptū ne nos īpingere videat̉ in trāſgreſſiōis rea tū. Si eī p̄ceptuꝫ daret/ oꝑteret oēs hoīes lL 4 ( Sermo de verbis dn̄i obedire. vl̓ ꝓ inobediētia et̓nalit̓ ꝑire. Sꝫ qꝛ ꝯſiliū dedit qͣſi in nr̄a volūtate poſuit v trū velimꝰ iugū eiꝰ tollere ſuꝑ nos. Sꝫ hͦ ī dubitabile teneamꝰ vt ſi ſel̓ nos iugo eius aſtrīximꝰ iā ab illa die nō liceat nob̓ de mo naſterio egredi ⁊ collū excutere de ſub iugo regl̓e. qd̓ an̄qͣꝫ tollamꝰ tā licite qͣꝫ libere poſ ſumꝰ refutare. ꝓpt̓ qd̓ ⁊ btūs Bn̄dictus le giſlator nr̄ formā daturus tollēdi iugi nō ſtati tollētes in ip̄o initio voto aſtrīxit ſub iugo ꝑmanēdi. ſꝫ ānū integꝝ ꝓbatōi ſil̓ in dulget ⁊ deliberatōni. vt videlꝫ ꝓbet ſeip̄m hō ſi poſſit ⁊ deliberet. an velit ferre iugum dn̄i. Ac ſi diſcipulo ſuo v̓bis ph̓icis dicat. Diu deliberādū qd̓ ſel̓ ē ſtatuēdū. at ſi ſta tuerꝭ irrefragabile erit. ¶ Sꝫ qͥd ſibi vult ꝙ iugū potius qͣꝫ chamū ⁊ frenū dn̄s tolli cō ſuluit. Nō ſine cauſa hͦ factū eſſe reor. ſꝫ oc culti alicuiꝰ gr̄a myſterij. Et ſi tu meliꝰ ali qͥd in ꝓmptu nō habueris/ ego qͥd mihi vi deat̉ exponā. Nō igit̉ ad equū aūt mulū qͥ chamo regunt̉ ⁊ freno. ſꝫ ad bouē fieri ſigni ficatōeꝫ voluit cui ſpālit̓ cōpetit applicari iugo. Per equū deſignant̉ ambitioſi. ꝑ mu lū luxurioſi. Sic̄ ſcpͥtū eſt. Nolite fieri ſic̄ equus ⁊c̄. Hoꝝ āt ꝯſideratio nō magis cō uenit ordini mōaſtico qͣꝫ equus ⁊ mulꝰ iu go ſiue etiā holocauſto. ¶ Ad bouē gͦ nr̄a v̓ tat̉ ꝯſideratio qm̄ ad ip̄m facta videt̉ eſſe ſi gnificatio. Uade ait ſapiēs o piger ad for micā ⁊ diſce ſapīaꝫ. Poterat ⁊ h̓ dicere ſal uator. Uadeo ſecularis ad bouē ⁊ diſce ab eo religioſaꝫ ꝯuerſatōeꝫ. In eius oꝑatōibꝰ ꝑpēdere potes abrenūciatōeꝫ cultus ſecl̓a ris. hūilitatē cordis. ad p̄latos obedientiā ad ꝯdiſcipulos ſocialē vitā. Ibi notab̓ or̄o nis inſtātiā. ibi cōpaſſionis induſtriā. ibi lectōnis ſtudiū. ⁊ ſuffragia interceſſionū ⁊ his ſil̓ia. Et audi quō? ¶ Hoc aīal videlicꝫ bos iugo ſubmitti ſolet. Eſt etiā aīal mun dū eſui hūano ꝯceſſum. ⁊ diuīs ſacrificijs aptū. Itaqꝫ ꝙ bos alligari ſe patit̉ ſignifi cat ꝙ iugū dn̄i tollere ⁊ portare volētes. ab negare ſemetip̄os ſibi ⁊ ſub alienis imꝑijs in mōaſterio degere debēt. Ꝙ cornibꝰ alli gat̉ deſigͣt hūiles nos eē debere. Per cornu nāqꝫ ſuꝑbia expͥmit̉. Sic̄ ſcpͥtū eſt. Nolite extollere in altu cornu vr̄m .i. nolite ſuꝑbiā vr̄aꝫ erigere ꝯͣ deū. Per cornu gͦ alligari ē ſu perbiā nr̄aꝫ ſub vīculo amoris xp̄i reſtrīge re. Ꝙ āt in iugo cōbinant̉ boues/ ſignifi cat oꝑtere nos charitatē frat̓nitatis caſto ī pēdere amore. honore īuicē p̄uenire. īfirmā tibꝰ alienis ꝓ poſſe ꝯcurrere. Per hoc etiaꝫ ꝙ bos ligatꝰ rumīat. admonēt̉ clauſtrales. licet diſcipline legibꝰ corꝑalil̓ aſtricti corde tn̄ ⁊ ore inceſſant̓ ſacre ſcpͥture myſteria ru minare. Ꝙ bos vngulā diuiſam hꝫ hͦ affectus ad duo dirigi dꝫ. Ungula pes bo uis eſt ſic̄ ſcriptū eſt. Plāta pedis ⁊ planta vituli. Per pedes aūt (vt notiſſimū eſt) deſi gnant̉ affectus. qͣſi gͦ vngulam diuidit qͥ ge mino mouet̉ affectu amore boni ⁊ odio ma li. Uel certe vngulā diuidit qͥ ꝓximoꝝ no uit ⁊ ꝓſperitatibꝰ ſeu felicitatibꝰ ꝯgratulari ⁊ miſerijs cōꝑati. qͥ ſcit iuxta apl̓m gaude re cū gaudentibꝰ. flere cū flentibꝰ. Ꝙ bos arādo glebas vertit. notat ꝙ clauſtrales di uine ſcripture inuigilare debēt myſterijs ſi bi ad deuotōis ꝓfectū. ꝓximis ad eruditio nis augmentuꝫ. Ꝙ etiā currū trahit. aꝑte denūciat qͣꝫte veneratiōis ſit qͥ eccl̓iam dei meritis ⁊ p̄cibꝰ adiuuando ꝓmouere pn̄t. Per currū nāqꝫ eccl̓ia figurat̉ ſic̄ Pſal. ait. Currus dei decē milibꝰ multiplex. Curruꝫ ergo bos trahit. qn̄ ꝓ militāte eccl̓ia religi oſus qͥſpiā fidelit̓ intercedit. Ꝙ etiā mun dū aīal eſt ⁊ veſci licitū. declarat imitatione dignū eū qͥ iuguꝫ xp̄i pie portare ſtuduerit. Bouē qͥppe comedere/ ē exemplū religioſi frīs/ actibꝰ nr̄is imitando quaſi incorꝑare. Bos etiā in ſacrificio ⁊ holocauſto dn̄i of ferri ſolet. Sacrificiū dr̄ hoſtia cuius por tio aliqͣ in altari cremat̉. reliqͣ in vſus cedit offerētis. Holocauſtū v̓o eſt q̄ tota crema tur in altari. Bouē igit̉ nr̄m in ſacrificium dn̄o offerimus qn̄ ꝓponētes hūiliare ani mas nr̄as ⁊ affligere carnem ieiunijs. vigi lijs. alijſqꝫ ſctī oꝑis exercitijs. accedēte mā dato pͥoris ⁊ aliud imꝑante verecūde ⁊ hu mititer a ꝓpoſito nr̄o deſiſtimus. Nēpe qd̓ nr̄aꝫ reliqͥmus intentōeꝫ ⁊ volūtatē frangi mus. hͦ in dn̄i ſacrificium accēdimus. Q aūt nr̄aꝫ cōmoditatē ⁊ vtilitatē facimus. hͦ qͣſi in vſum nr̄m de ſacrificio dn̄i reẜuamꝰ Cū v̓o ad dura ⁊ aſꝑa nr̄eqꝫ voluntati ꝓr ſus ꝯͣria ꝓ dei amore obedimus. qͣſi boueꝫ nr̄m in holocauſtū dn̄o offerimus. qꝛ noſ metip̄os a nr̄is volūtatibꝰ occidimus. ⁊ ſu per altare boni oꝑis igne diuini amoriſcre mamus. Uel certe ſacrificiū ē bōa nr̄a oꝑa tio ⁊ laudē nob̓ cooꝑans apd̓ ꝓximū. ⁊ me ritū collocans apd̓ deū. Holocauſtū v̓o ē ſincere deuotōis affectꝰ ſeu pure ꝯtēplatio nis exceſſus. cū mēs hūana ſpūſſctī feruo re ꝯcepto vl̓ effundit̉ ſuꝑ ſe vl̓ rapac extra ſe Uenite ad me oēs qui laboratis I ⁊ tūc ita vehernent̓ ardet ⁊ exeſtuat vt ei di cere cōueniat. Aīa mea liq̄facta ē. Un̄? De igne ſctō. igne mūdo. Et ſi vis ſcire deꝰ nr̄ ſte ignis eſt. Hec ⁊ his ſil̓ia (vt mihi videt̉ fro dilectiſſimi) dn̄s īnuere voluit cū dixit. Tolllite iugū meū. ¶ Sꝫ cur addidit meū? Utiqꝫ diſcernere voluit ſuum ab his q̄ ſua nō ſūt. Siqͥdē ē iugū ſtatꝰ hūani. iugū cor dis ꝑuerſi ⁊ ē iudei. ſeculi. dyaboli. inferni. ¶ Iugū ſtatꝰ hūani eſt corruptio ⁊ mortali tas ⁊ ml̓tiformis īfirmitas/ qͥbꝰ oē hūanū genus ſubiacere dinoſcit̉. Un̄ ſcriptuꝫ eſt. Graue iugū ſuꝑ filios Adā. ¶ Iugum cor dis ꝑuerſi ē voluntas ꝓpͥa vel ꝯſuetudo p̄ ua qͣ rō nr̄a captiua tenet̉ ⁊ ſepiſſime ducit̉ quo nō vult. De qͦ niſi filius nos liberaue rit nunqͣꝫ veri liberi erimus: d̓ cuius nob̓ ꝑ ſona ꝓmittit̉. Ecce ego venio dirumꝑe iu gum captiuitatis vr̄e: ¶ Iugū iudei / eobẜ uātia legis ad lr̄aꝫ. De qͣ apl̓s Petrus dic̄. Quid temptatis imponere iugū ſuꝑ cerui ces diſcipuloꝝ. qd̓ neqꝫ vos neqꝫ pr̄es vr̄i portare potu erūt? ¶ Iugū ſeculi/ eſt cupidi tas. Un̄ ſtultus rex legitur dixiſſe ad ppl̓m ſuū. Pr̄ meus aggͣuauit iugū vr̄m/ ego ad dam iugo vr̄o. Ac ſi diceret. Pr̄ meus exe git a vob̓ magnū q̄ſtū. ego multo maioreꝫ. ¶ Iugū dyaboli/ ē pctm̄ vel iniqͥtas. De qͦ illud Eſaie. Iugū em̄ oneris eiꝰ ⁊ v̓gā hu meri eius. ⁊ ſceptrū exactoris eius ſuꝑaſti. Exactor nr̄ eſt dyabolus qͥ pctī numū quē in ꝑadiſo nob̓ obtulit cū vſura exigit. qꝛ ad addendum pctō pctm̄ ſemꝑ inſtigat. vt in fine nos ad iugū eterne damnatōis trahat. Contra qd̓ oramus patrē nr̄m qͥ in celis ē vt glorioſa filij ſui natiuitas liberet qͦs ſub peccati iugo vetuſta ſeruitus tenet. Huius itaqꝫ exactoris iugū ⁊ virgā ⁊ ſceptrū appa rens in carne dei filius ſuperauit cum ſedu ctionē/ afflictōeꝫ/ dn̄ationē/ qua cruētus il le tyrannus nos tenebat ad nihilū morien do redegit. ¶ Iugum inferni ē eterna dam natio qͣ faſciculi ad comburenduꝫ colliga bunt̉. vt illic cōiungant̉ in pena qui equa les extiterūt in culpa. De hoc iugo pōt acci pi qd̓ dn̄s dicit ꝑ Oſee. Propt̓ea imponet̉ eis iugū. qd̓ nō auferet̉. ¶ Sūt ⁊ alia qͥnqꝫ iuga boū curioſitates videlꝫ qͥnqꝫ ſenſuuꝫ exterioꝝ. que iuga ſibi qͥdam in euangelio coemerat ⁊ vt excuſatus haberet̉ a nuptijs ea ſe ꝓbatuꝫ ire dicebat. ¶ Dicēs itaqꝫ dn̄s. Tollite iugū meū ſuꝑ vos nō ad aliqd̓ pre dictoꝝnos inuitat. ſed ad illud de qͦ ſignāter dicere meū debuit. ¶ Sꝫ qͥ eſt ſuꝑ vos? hoc v̓bo admoneri nos arbitror vt donuꝫ conuerſionis nos celitus accepiſſe cogno ſcamus. vel vt de accepto gr̄as iugiter aga mus. vl̓ certe vt nos diuina p̄cepta ad ꝑfe ctū nō poſſe īplere ſentiētes ad ſuꝑne pieta tis viſcera aſſidue ſuſpiremus. ¶ Poſſumꝰ ſane in ꝓpoſitis qͣttuor ꝟbis/ pͥncipales qͣt tuor v̓tutes approbatas intelligere. ⁊ qͣttu or ineptias ſiue abuſiones que inter clau ſtrales plerūqꝫ reꝑiunt̉ approbatas acciꝑe Uirtutes he ſunt. Iuſticia. fortitudo. pri dētia. tꝑantia. Iuſticie cōpetit qd̓ dr̄. tolli te. qꝛ veꝝ dignū ⁊ iuſtū ē vt ꝯſulenti acqͥeſ cas. p̄cipiēti obedias ꝯditori Ad fortitudi nē ꝑtinet qd̓ dr̄. Iugū. qꝛ ip̄o noīe dat̉ in telligi te fortē atqꝫ ꝯſtantē eſſe debere. Pru dētie eſt qd̓ addit̉ meū. qꝛ nimiꝝ oꝑtet eſſe prudentē/ vt ſcias reprobare malum ⁊ eli gere bonū ac fatutare iugū. Tēꝑantie con gruit qd̓ ſub infert̉ ſuꝑ vos. qꝛ tꝑantis ani mi ē ad ꝯpetentē modū cūctos effectus re ſtringere ⁊ ordīare. ¶ Abuſiōes v̓o he ſunt. Continuus tēpor. ⁊ indiſcretus feruor. in debita occupatio ⁊ nimia formido. Tepor ꝯͣrius ē iuſticie. ⁊ rep̄hendit̉ in hͦ v̓bo tolli te. Nimius feruor ext̓minat fortitudineꝫ ⁊ damnat̉ in hͦ v̓bo iugū. Indebita occupa tio expellit prudentia. ⁊ damnat̉ in hoc qd̓ dr̄ meū. Porro nimia formido aduerſatur tꝑantie. ⁊ expͥmit̉ in hͦ qd̓ annectit̉ ſuꝑ vos ¶ Singl̓a ſi placet ordīe ꝓſeqͣmur. iuxta al teriꝰ loci ꝑabolā ad vineā dn̄i ſabaoth exco lendā. alij pͥmo mane. alij hora tercia. qͥdaꝫ ſexta vel nona. nōnulli ⁊ vndecima veniūt. Hoc v̓o eſt ꝙ ad iugū xp̄i. ad ẜuitium dei. ad viuendū religioſe. ad militanduꝫ ſub re gula vel abbate. qͥdā veniunt in puericia. qͥ dam in adolefcētia. multi in iuuenili ſeu vi rili etate. pleriqꝫ ⁊ in vltima ſenectute. ¶ Fit L ꝟo nōnunqͣꝫ vt is qͥ in puericia ad ꝯuerſio ne venit/ frigeſcēte poſtmodū nouitij feruo ris igniculo v̓tat̉ in tēporē. ⁊ qͥ qͦtidianis ꝟ tutū incremētis gr̄am ſibi apud deuꝫ ⁊ ho mines comꝑari debuerat. vituperium ſibi magnū cōquirat. Qui dū ſolā innocentiā ꝑpēdit ad oꝑa vtutū ſe virilit̓ nō accingit. Impatiēs ad ieiunia. ad vigilias ſomno lentus. ad oranduꝫ tepidus. indeuotus ad pſallenduꝫ. alijſqꝫ xp̄i militibꝰ mūdo. carni dyabolo vſqꝫ ad ſanguinē reſiſtētibꝰ/ ip̄e ſi bi ī oībꝰ requiē q̄rit tā accidioſuſ qͣꝫ ocioſuſ ⁊ ſecreta tacitaqꝫ ſibi cogitatōe dic̄. qͥdnam lL I Sermo de verbis dn̄i ego luere hēo? Ut qͥd ita rigide diſtricteqꝫ viuā ſic̄ illi magni pctōres. raptores. īiuſti adulteri ¶ O cogitatōꝫ ſtultiſſimā qͣſi nullꝰ teneat̉ ẜuire d̓o/ niſi irretitꝰ criminali pctō. Certe ſcpͥtū ē Diliges dn̄m deū tuū ex toto corde tuo ⁊ ex tota aīa tua ⁊ ex omībꝰ viribꝰ tuis. Ecce deū ita diligere iuberꝭ. vt .ſ. nihil in te vacare ꝑmittas qͦ deū n̄ diligas. Quō āt tu diligꝭ dn̄m deū tuū ex te toto/ qn̄ qͥdē plꝰ poſſes ſi velles qͣꝫ facꝭ? ¶ Sāe qͣꝫto es ī nocētior tāto eſſe ẜuitio dei debes ardētior vt vl̓ ī ſctītate ⁊ iuſticia ab ip̄o cuſtodiarꝭ. vl̓ vt cuſtodite ſcītati vberiꝰ regͣtierꝭ. Nō ꝑ pēdis. qꝛ cū alij ſibi dimidiāt dies ſuos vt ꝗͣlēcūqꝫ veniā obtineāt. tu tuos ītegros ſer uas. vt gr̄aꝫ ⁊ gl̓iam tibi ampliorē acqͥras. Quid ſi int̓nꝰ arbit̓ ꝓpt̓ hͦ tibi īnocētiā tuā ꝯẜuare voluit vt pōdere pctōꝝ p̄gͣuatū frēꝫ tuū collaborādo ⁊ onꝰ eiꝰ tibi ꝑtiēdo iuua res. Nōne cū ꝓpt̓ tuā deſidiā īpedit̉ hͨ bōa dei volūtas ꝑ īcrepatiōꝫ audire dignꝰ eris. Amē dico tibi qꝛ pb̓licani ⁊ meretrices p̄ce dēt te ī regͦ dei vl̓ potiꝰ timēdū tibi ē. ne illd̓ tibi maledictōis elogiū īfligat̉. Nūqͣꝫ ex te fructꝰ naſcet̉ īꝑpetuū. Uerba ſunt ip̄iꝰ dn̄i maledicētꝭ ſub noīe ficꝰ aīaꝫ hūanā folijs extrīſecaꝝ obẜuationū plenā. ſꝫ nll̓o īterio ris ſuauitatis fructu plenā. Tales nimirū erāt illi duo āgeli eccl̓aꝝ qͦꝝ vni ꝑ ioh̓eꝫ dr̄. Scio oꝑa tua. qꝛ nomē hēs vt viuas ⁊ mor tuꝰ es. atꝫ alij. Utinā frigidꝰ eēs aūt calidꝰ Si frigidꝰ eēs hūilior appareres ⁊ eēt d̓ te ſpeſ. Si calidꝰ eēs charitate feruēs ardereſ ī te atꝫ alios accēderes. nūc āt qꝛ tepidꝰ es ⁊ nec frigidꝰ nec calidꝰ .i. qꝛ nec hūilitate ful gēs nec charitate feruēs. putas te aliqͥd eē cū nihil ſis. īcipiā te euomere d̓ ore meo hͦ ē decētu me laudātiū eijcere ¶ Hec d̓ ꝯtinue tepētibꝰ dicta ſūt. Nūc ꝯſequens ē vt de ni miū feruētibꝰ aliqͣ dicamꝰ. Sūt pleriqꝫ qͥ feruore nouitio ducti/ vl̓ potiꝰ aſtutia ātiqͥ hoſtꝭ tracti mox vt ꝯuerſi fuerīt ſcītatꝭ arci arriꝑe feſtināt ⁊ oīa ſine ꝯſilio/ ſine ordīe/ ſi ne diſcretōe agētes effreni ſtudio ferunt̉ ī p̄ ceps. vigilāt ꝓlixiꝰ. ieiunāt ⁊ abſtinēt ꝓpē ſiꝰ. plꝰ orāt ⁊ laborāt qͣꝫ cōis mōaſterij regu la. vl̓ maioꝝ cohortent̉ exēpla. ſi qͣ eis d̓ mō ſi qͣ d̓ diſcretōe ſuggeſſerꝭ. deceptōes putāt deſpiciūt. fugiūt. velut nociua oīa arbitrāt̉ vt ſtercora adeo ſtudioſa ⁊ odibili obſtina tiōe illudentē ſibi ſequunt̉ dyabolū. Et qd̓ magꝭ ē mirādū cū ad ꝯtēplāda ſecreta cele ſtia oī ſeſe ſtudio deuotōis erigāt ad ābulā dū pacifici ī t̓ra caligāt. ⁊ qꝛ ocl̓is ad ſubli mīa leuatꝭ pedibꝰ n̄ ꝓſpiciūt qͣſi celo ītēti in t̓ra offēdāt. Nll̓i nāqꝫ magy qͣꝫ hi vnanimi tatē fratꝝ ꝑ īpatiētiā viciāt. ꝑ īobedientiē turbāt. ꝑ ꝯtuaciā diſſipāt. ⁊ nihilominꝰ aī ſtūt īdefeſſis or̄onibꝰ. ītroire in ſctā ſcroꝝ ⁊ ſctīſſimū illd̓ irrūꝑe diuīe puritatꝭ arcanū. nec dū tn̄ ip̄i ẜuare curāt vnitatē ſpūs ī vī culo pacꝭ. ⁊ qm̄ n̄ recte pulſant fit iuſto dei iudicio vt n̄ ītroeāt. Scpͥtū qͥppe ē. Here ditas ad quā feſtīat̉ ī pͥncipio ī fine bn̄di ctiōe carebit. deniqꝫ ꝑ hiere. de moab dr̄. qꝛ plꝰ fec̄ qͣꝫ potuit idcirco ꝑier̄t. ſi eī vires ſu as metirēt̉ ſcirēt ꝓfecto ꝙ paulatī lōgiꝰ itur qꝛ ꝟ̓o nolūt moderari qd̓ faciūt. deficiente poſt modicū natura corꝑis. fit vt aut a cep tis turpit̓ deſiſtāt. aut ſi n̄ d̓ſtiterīt īfirmita tes ꝑpetuas īcurrāt. Fiatqꝫ oībꝰ eoꝝ onero ſa īfirmitas qͥbꝰ an̄ fuit moleſta ſctītaſ. qͣꝫtoſ hodieqꝫ videmꝰ cuꝫ carne inire amicicias/ cui ātea gͣues ītulerāt pugnas. appetere de licata. q̄rere ſuauia. qͥ vilia ⁊ groſſa pͥus ſine ſcrupulo reciꝑe n̄ poterāt. qͣꝫtos itē videmꝰ p̄pt̓ īdiſcretos ſpūalis exercitij labores ſen ſibꝰ ꝑiclitatos eē ⁊ ad vltimū neſciſſe diſcer nere int̓ bonū ⁊ malū qͥ pͥmitꝰ int̓ diē ⁊ diē int̓ bonū ⁊ bonū. ⁊ deinde oēꝫ diē dijudica bāt. ¶ Ue eis qͥ ſic corꝑa ſua diuino ſubtra hūt ẜuitio vicio ſuo. ve īqͣꝫ eis cū tā miſere fiāt nouiſſimi qͥ videbāt̉ fore pͥmi. Tolera bile tn̄ ſi fiāt nouiſſimi ⁊ n̄ extranei. ſi infir mitas quā ſibi adduxer̄t potiꝰ qͣꝫ īcurrer̄t/ pot̓it excuſare eos a hoīs q̄ agere debuer̄t ⁊ ſi voluiſſēt potuer̄t. ¶ Tercia abuſio ē īdebi ta occupatio. hͨ videlꝫ eſt cū poſtpoſito qͥs penitētꝭ ⁊ plāgētiſ officio īplicat ſe ſciētijs ſcl̓aribꝰ q̄ ad rē nō ꝑtinēt. qͥ ad ſalutē ꝯferē dā ꝯẜuādā ve nō valēt. Aliꝰ addiſcere ſtu det ſyllogiſmos ⁊ fallacias. alius aggerare nūeros ⁊ mēſuras. aliꝰ callet muſice ꝓpor tiōes. aliꝰ ph̓ice inueſtigat exꝑimēta. aliꝰ ꝑ plexa legū canonūqꝫ q̄ diſcutit argumēta. Sic qͥſqꝫ in eo circa qd̓ afficit̉ libent̓ occu pat̉ ⁊ in occupatōne ſua delectat̉. ⁊ nihilo minus credit ſe delectari in dn̄o qn̄ qͥdē nō recedit ab ordine monaſtico. ¶ Talisni fal lor aſſimilat̉ Samaritibꝰ de qͥbus ſcriptu ra refert ꝙ vnaqueqꝫ gens cū coleret deum dijs qͦꝫ ſuis ẜuiebāt. Unuſqͥſqꝫ etem̄ qd̓ ſi bi delectabile ⁊ p̄ oībꝰ diligendū veneran dumqꝫ elegit hoc quaſi deū ſibijp̄i ſtatuit. Un̄ eſt illud in ꝓpheta Uniuerſa idola do mus iſrl̓ depicta erāt in pariete. Prries in Uenite ad me oēs qui laboratis I domo iſrl̓ ē obſtīatio mentis in religioſo qͦ paries ꝯtinet idola n̄ ſculpta ſꝫ depicta. cū religioſus n̄ oīmode diligit iniqͥtatē. lꝫ affi ciat̉ circa aliquā vanitatē. Colit igit̉ deū ſil̓ Aadola qͥ ⁊ boīs oꝑbꝰ īſiſtit. ⁊ nihilomin ſcīe alicui ſecl̓ari vane ītēdit. ¶ Quarta abuj ſio ſiue īeptia/ ē īcauta formido. Hec ex ꝯſi deratōe negligētis vite ꝓcedit. ⁊ niſi tꝑan tē diſcretōeꝫ adhibueris ad deſꝑatōeꝫ ꝑdu cit. Si de reſpectu multitudīs diuīe miẜi cordie negligētias tuas pēſare ſuꝑſederis. hͦ ē fallere teip̄m. Si āt ex ītuitu diſtrictōiſ ſuꝑne intꝑate timeas. hͦ ē cū dolore deſcēde re ad īfernū. Quid gͦ ē? Nimiꝝ vt adhibito diſcretōis ſtudio de duobꝰ ꝯͣrijs qͣſi qͦddaꝫ tꝑamētū facias. vt int̓ ſpeꝫ ⁊ metū. int̓ ſecū ritatē decipiētē ⁊ diffidētiā euiſcerātē ābu lās. medio tutiſſimꝰ eas. ¶ Nūc ſingula ſin gul̓ adaptemꝰ. Supͣ diximꝰ. qꝛ ꝯtinuꝰ te por ꝯͣriꝰ ē iuſticie. qd̓ liqͥdo ꝯſtabit ſi diffini tionē īſpexerimus. Diffinit̉ itaqꝫ ſic. Iuſti cia ē ꝟtꝰ reddēs cuiqꝫ qd̓ ſuū ē. ⁊ tēpor ē vi ciū nulli ex ītegro reddēs qd̓ ſuū ē. Debito res ſumꝰ frēs chariſſimi d̓o. debitoreſ ꝓxīo debitores ⁊ nob̓. debemꝰ deo gl̓aꝫ ⁊ laudē. ꝓxīo ꝯgͣtulatōneꝫ ⁊ cōpaſſionē. nobiſip̄is diſciplinā ⁊ ſollicitudinē. Debemꝰ d̓o totū qd̓ poſſumꝰ. qd̓ ꝓxīo ab ip̄o nob̓ fieri velle mus. debemꝰ nobiſip̄is qͥcqͥd v̓tutꝭ. qͥcqͥd bōe famē. qͥcqͥd bōe ꝯſcīe eſſe cogͦuerimus. Si āt ī laude dei ſꝑ tepētes ⁊ diſſoluti. ī a more ꝓximi torpētes ⁊ frigidi. ī dijudicati one nr̄i negligētes fuerimꝰ ⁊ remiſſi. qͥd taꝫ iuſticie ꝯͣriū? Uides plāe ꝙ ſic faciēdo nō reddimꝰ cuiqꝫ qd̓ ſuū ē. Deniqꝫ qͥd tā iuſti cie ꝯͣriū qͣꝫ dicēte dn̄o. tollite. cū noſ ip̄m qd̓ ſuſtulimꝰ iugū oīmode ſatagimꝰ deponere ¶ Diximꝰ itē ꝙ nimiꝰ feruor ext̓minat forti tudinē. qd̓ de cōꝑatiōe duoꝝ ꝯcertātiū di noſcere facillimū ē. Ponamꝰ an̄ ocl̓os du os ī certamīe ꝯgredi. Unū qͥ validis ⁊ ꝯti nuis ictibꝰ aduerſariū laceſſat. Aliū qͥ veni entes ictꝰ clipeo ſagacit̓ excipiat ⁊ laceſſen tē hoſtē ꝓuida expectatōe deludat vnū qͥ to tū ſil̓ ꝓferat ſpm̄ ſuū. aliū qͥ diſpēſet ⁊ reſer uet ī poſteꝝ. Nōne iſto qͣſi ſegnit̓ agente/ ſꝫ vtilit̓ ſibi ꝓſpiciēte. Ille dūictꝰ ſuos n̄ mo dificat fortitudinē ſuā ext̓mīat ⁊ triūphuꝫ aduerſario dat? Nōne iſto vſqꝫ ad finē ꝑdu rante fortit̉. ille ſuccūbit turpit̓ ⁊ ꝑdet iuſte qd̓ nimis feruide q̄rebat. qm̄ finis nō pugͣ coronat̉. Eya gͦ frat̓ ſingl̓arꝭ qͥ ſingl̓arit̓ ⁊ ī diſcret facis. Eya inqͣꝫ ext̓mīa faciē tuā vt videaris hoībꝰ ieiunās. Ext̓mīa ocl̓os tu os vt videarꝭ plorās. ext̓mina fortitudinē tuā ī pūcto tꝑis vt paulo pꝰ nihil plꝰ facere poſſis. Hec ē tota ſctītas tua. hͨ ſapīa tua ī ſpirata a rectore tenebraꝝ ⁊ caligīs qͥ ſe trāſ figurat ī āgelū lucꝭ. Audiſ ꝙ dn̄s noīando iugū ſocialē (vt ſupͣ dictū ē in ꝯuētu te hor tat̉ ducere vitā/ ⁊ tn̄ obſtīato ſectarꝭ aīo o dioſaꝫ ſuꝑſtitiōeꝫ tuā. Deꝰ īhītare fac̄ vniꝰ moris ī domo vt ẜuiant ei hūero vno. Tit āt alteriꝰ moris qͦ hūero ẜuis qͥ ab vnitate recedis. ſꝫ qͦrſuꝫ iſta ꝓgreſſio? Sufficiāt hͦ ¶ Itē diximꝰ ꝙ indebita occupatio expellit. prudētiā. qm̄ ꝯͣria ē illi. Nō eī bn̄ ꝯueniūt in vna ſede morāt̉ ſcīa maieſtatꝭ ⁊ ſcīa vaī tatꝭ. n̄ magꝭ qͣꝫ duo aduerſarij ī vna domo. q̄ em̄ ſocietas lucꝭ ad tenebras aut qͥs locꝭ tēpli dei cū idol̓. aut qͣre filij iudeoꝝ ī hirl̓ꝫ loquūt̉ azotice. qͥ etiā ī azoto poſiti deberēt loqͥ iudaice Nec hͦ dicimꝰ ꝙ iſta ſcire ſit ma lū. ſꝫ ꝙ religioſo ī his nimiū occupari ſit vi cioſū. deniqꝫ iſta n̄ mō diſcere ſꝫ olī didiciſ ſe. Nūc cura alia nos ſollicitat. Occupent̉ ī his ſecl̓ares ne iocēt̉. ne venēt̉. ne fornicēt̉ vbi āt iſta deſūt/ illa qͥd faciūt? Cū debeas in lege dei meditari die ac nocte qͣ mēte ru minas ſyllogiſmos ⁊ argumēta vanitatis tue. Dicēte dn̄o meū tu neſcio qͥd alid̓ iugū viderꝭ ducere cū ſcl̓aribꝰ. ꝑtē tuā fortaſſe cū hypocritꝭ hīturꝰ. ¶ Diximus etiā ꝙ īcauta formido aduerſat̉ tꝑantie. illa deſꝑatōꝫ repͥ mit quā iſta ſuggerit. illa cor letificat qd̓ iſta ꝯturbat. Si te pctōrē ꝯſideras ait Grego. oꝑtet vt a te dn̄m n̄ repellas. Repell̓ āt ſi d̓ boītate eiꝰ ꝓpt̓ totā maliciā deſꝑas. ſi de īꝑ fecto tuo ītꝑate formidas. Si oꝑa nr̄a ſui ficerēt nob̓ diuine miẜicordie qͥs locꝰ eſſet? Propt̓ea gͦ dat̉ gr̄a vt n̄ gl̓iet̉ oīs caro corā illo. cū ſe videt ꝑ ſolā obtīere gr̄aꝫ qd̓ n̄ pōi ꝑ v̓tutē ſuā. ſi vilitatē tuā ꝯſideras magꝭ ī ſta. ꝯfide. ſpera. clama ⁊ dep̄care altiſſimū ⁊ dabit tibi petitōes cordis tui. Cū audis di cētē dn̄m ſuꝑ vos. reſpira ad gr̄am. qͣtꝰ eſto gr̄e. ⁊ d̓ viribꝰ tuis noli p̄ſumere. ¶ Ecce de I iugo dn̄i q̄ potuimꝰ diximꝰ ml̓ta qͥdē. ſꝫ nō oīa fortaſſis q̄ debuimꝰ Sꝫ qꝛ ad alia ſeq̄n tia ꝓperamꝰ. iſta ad pn̄s ſufficere credimꝰ. Ueꝝ qꝛ btūs Bn̄dictꝰ iugū dn̄i/ ſcolā di uini ẜuitij noīat. qͥd in hac ſcola agēdū. qͥd ve diſcēdū ſit vigilāter audiamꝰ? Sequit̉ Et diſcite a me/ qꝛ mitꝭ ſuꝫ ⁊ hūilis corde Patet ꝓfecto ꝙ mgr̄ nr̄ ip̄e ē xp̄s qͥ nos a ſe diſcere monuit. factus ⁊ ip̄e nob̓ exēplū bo Sermo de verbis dn̄i noꝝ opeꝝ. Uos vocatꝭ me inqͥt mgr̄ ⁊ dn̄e ⁊ bn̄ dicitꝭ. Sū etem̄. In hͦ inqͥt cogͦſcent oēs/ qꝛ mei diſcipl̓i eſtꝭ. ſi ſic̄ ego ſuꝫ/ mites ⁊ hūiles corde fueritis. Mea actio vr̄a ē. le ctio mea vr̄a ē diſciplīa. diſcite gͦ a me. qꝛ mi tis ſuꝫ ⁊ hūil̓ corde. Pulchra frēs dilectiſſi mi exhortatio cū mgr̄ exhibet hͦ ī factis qd̓ docet v̓bis. ⁊ diſcipl̓os p̄cedit vita qͦs vult ꝑfectos eē ⁊ eruditos corde ī ſapīa. ¶ Dili gēdꝰ plāe ⁊ oī ſagacitate imitādꝰ. p̄ẜtiꝫ cū nihil exhibeat. nil doceat alid̓ qͣꝫ manſuetū dinē ⁊ hūilitatē cordis. Apꝑet gͦ qͣꝫ amabil̓ fuit dn̄s ih̓s vtpote mitꝭ ⁊ huil̓ corde. Siq̄ em̄ oīs iracūdꝰ ⁊ arrogās odioſus. ita ē re giōe oīs māſuetꝰ ⁊ hūil̓ gͣtioſus. Māſuetu do āt hoībꝰ. hūilitas deo amabilē ſolet red dere hoīeꝫ. Amabil̓ gͦ erat dn̄s ih̓s ⁊ ml̓tū amabil̓/ tā amabil̓ ī māſuetudīe ⁊ hūilitate ſua. qͣꝫ magnꝰ ⁊ laudabil̓ ī maieſtate diuīa. Dic̄ itaqꝫ ſe mitē ⁊ hūilē corde. ¶ Nā ꝙ mi tis ⁊ hūil̓ eēt dictꝭ ⁊ factꝭ n̄ opꝰ hēbat hͦ cō mēdare diſcipul̓ ſuis. Ip̄i em̄ vider̄t ⁊ au dier̄t ⁊ ꝑſpexer̄t. ocul̓ ſuis ⁊ manibꝰ tracta uer̄t vider̄t ⁊ ānūciauer̄t nob̓. Que āt vide re ⁊ audire n̄ poterāt neceſſe habuit vel po tiꝰ ip̄i neceſſe habuer̄t vt ip̄e ānūciaret eis/ qꝛ argumētū cordis v̓ba ſūt. ¶ Cū igit̉ vt hēat tres dr̄ias. duas fec̄ exēplo. terciā v̓bo Mitē ſe ⁊ hūilē demōſtrauit ī dictꝭ qn̄ hor rēdis blaſphemijs laceſſitꝰ ⁊ qͥnqͥes hr̄e de moniū dictꝰ ad doctrinā ſꝑ qͣꝫ ad ꝯtūeliā ſe potiꝰ erexit. Mitē ⁊ hūilē ſe demōſtrauit ī factis. qm̄ ſic̄ ouis ad occiſionē ductꝰ ⁊ qͣſi agnꝰ corā tōdēte ſe obmutuit. ſe ligādū fla gellādū expoſuit. qͥ ſolo nutu potuit necuiſ ſe malignos. Cū igit̉ nullꝰ ſciret qͥd eſſet in eiꝰ īteriori hoīe niſi ſpūs eiꝰ qͥ ī ip̄o erat. bo nū qd̓ ī corde habuit. v̓bo diſcipul̓ ꝓpoſu it. ⁊ hͦ eos diſcere atꝫ imitari p̄cepit. Eſt aūt ⁊ alid̓ h̓ ꝯſiderādū Uirtꝰ qͥdē alia ꝯſiſtit in actu. alia ī effectu. Uirtꝰ ī actu v̓tꝰ ē. Uiri H in effectu v̓tꝰ v̓tutis ē. ¶ Uirtꝰ qͣꝫtalibet ꝓfe rat̉ in actu aūt ꝑua ē aūt nll̓a. niſi etiā d̓ cor dis emittat̉ affectu. Si eī bonuꝫ facis ſine cordis affectu. beſtialit̓ facis ⁊ v̓tus ꝑua ē. Si bonū ꝯͣ cordiſ affectū fraudulent̓ facꝭ. ⁊ v̓tus nll̓a ē magꝭ viciū reputat̉. Hīc psͣ. ait. Eructauit cor meū v̓bū bonū. Uerbū ſane bonū n̄ eēt niſi ex bono cordis affectu ꝓdiret. Hinc ē etiā illd̓ qd̓ ad cōmēdatiōeꝫ ſpōſe in Can̄. cāti. dr̄. Emiſſiōes tue ꝑadi ſus malorūpunicoꝝ. Malapunica foriſ ru bicūda ſūt. ītrinſecꝰ gͣnis repleta. Bōe igit̉ actōes de bono corde emiſſe. ⁊ egreſſe. recte ꝑadiſo malorūpunicoꝝ cōꝑant̉. qꝛ ⁊ hoībꝰ foris rutilāt ꝑ pietatꝭ exhibitōꝫ. ⁊ d̓o ſeſe in tus copulāt/ ꝑ charitatis affectōeꝫ. Ut gͦ ſe dn̄s nob̓ p̄beret exēplū/ n̄ ſolū boni oꝑis etiā mūde affectōis. diſcite inqͥt a me qꝛ mi tis ſuꝫ ⁊ hūil̓ corde. qꝛ nimiꝝ nulliꝰ momē ti apd̓ deū ē exhibitio bone actiōis quā nō cōmēdat emiſſio pie affectōis. ¶ Sane no tādū ꝙ duas īſinuauit v̓tutes. māſuetudi nē ⁊ hūilitatē. ꝙ ī his ſūma ꝯſiſtit ꝑfectōiſ. Sūt etem̄ duo qͥbꝰ ſꝑ īpugnātibꝰ ab ſtatu ꝑfectōis euertimur. ꝓſꝑa videlꝫ ⁊ aduerſa. Uerba igit̉ dn̄ica ſic debemus attēdere ꝙ duo doceamur opponere. māſuetudinē ad uerſis. ꝓſꝑis hūilitatē. Si qͥ e nob̓ cū ꝓſpe ris ad votū ſucceſſibꝰ pollēt ⁊ hoīs tꝑalibꝰ ⁊ animi trāqͥllitatibꝰ gaudēt tūc ſe in gr̄aꝝ/ actōibꝰ exerūt atꝫ dei circa ſe beniuolentiaꝫ debita cū reuerētia ſuſcipiūt. cū āt iniurijs incōmodis tāgunt̉/ mox in murmuratiōeꝫ atqꝫ in īpatientiā ſeu in meditatōes vltōis ꝓſiliūt. Hi nimiꝝ hūiles inꝓſꝑis. ſꝫ nō ſūt māſueti ⁊ mites ī aduerſis. ¶ At qͥ ꝯͣ ꝯſtan tiā in tribulatōibꝰ tenēt/ ſꝫ ꝓſꝑitatis tꝑe de ſucceſſu intus ſuꝑbiūt. hi v̓tutū altera ſer uātes/ alterā negligūt. Debemꝰ āt ⁊ māſue tudinē hūilitati/ ⁊ humilitatē manſuetudi ni iungere. ⁊ hinc aduerſa ſufferēdo illinc ꝓſpera nō curādo/ elicere. ne cū ex vna ꝑte decori apparuerimꝰ. ex altera deturpati diſ pliceamus. ¶ Sed inter hec ad memoriaꝫ veniunt octo illa pͥncipalia vicia. quoꝝ p̄ ſentiā ſentire omniū eſt/ naturā diſcernere paucoꝝ. cōtra q̄ vt nobis videt̉ ex v̓bis p̄ miſſis nō mediocriter cōmunimur. Octo quippe pͥncipalia vicia eſſe ſctī diffinierūt ſurētes autoritatē ex teſtamēto vl̓ teſtimo nio legis. in qͣ nūerant̉ ſeptē gētes qͦꝝ olim ppl̓s dei t̓ras poſſedit Scriptū nāqꝫ ē Et ītroducā vos ad loca cananei ⁊ ethei amor rei ⁊ pherezci euei ⁊ iebuzei ⁊ gergezei. Qui bus ſeptē dum egyptioꝝ gens addit̉ ꝓcul dubio octo gētes deſcribunt̉. ꝑ qͣs vt dictū eſt octo pͥncipalia vicia deſignant̉. ſic̄ ex ea ruꝫ interp̄tatiōibꝰ etiā intelligi pōt. ¶ Egy ptius etem̄ interp̄tatur tenebre et deſignat gulam. qꝛ guloſitas obtenebrat ⁊ obſcurat intellectū. Iuxta illud ꝓuerbiū qd̓ de gre co trāſtulit Hiero. in latinū. Pinguis ven ter nō gignit ſenſum tenuē. ¶ Chananeus expͥmit luxuriā qd̓ ⁊ congrua interp̄tatōne demōſtrat Interp̄tat̉ em̄ motus etꝝ. quo Uenite ad me oēs qui laboratis LI rū niſi gētiliū? Cetera nēpe corꝑis nr̄i mē bra. ad nutū volūtatꝭ nr̄e mouent̉ ⁊ ſtāt. il la ꝟ̓o membra ī motu ſuo nec volūtati nr̄e obediūt. nec ſubiacēt ptāti nec rōnē ſequū i. De cuiꝰ motꝰ rep̄ſſiōe ī laudē fortꝭ ml̓ie ris dr̄. Et eīgulū tradidit chananeo. Cīgu lū qͥppe tradere chananeo/ eſt motꝰ luxurie ꝯtinētiē legibꝰ reſtrīgere. Hinc de ioh̓e dr̄ zona pellicea circa lūbos eius. zonā nimiꝝ circa lūbos ponit. qͥ laſciuiētꝭ carnis īpetꝰ ſtrīgit. ¶ Etheꝰ vanā gl̓aꝫ ſignificat q̄ ex eo ꝙ ī oꝑbꝰ ſuis ſꝑ diſplicere formidat ⁊ n̄ ſo lū alij ſtupori eſſe ſolet/ ſꝫ ip̄a qͦꝫ de ſeip̄a am mirat̉ ⁊ ſtupet recte formidās vl̓ ſtupēs in terp̄tat̉. ¶ Amorreꝰ qd̓ ſonat amaricās ſiue amaritudo ſignificat ſuꝑbiā. cuiꝰ qꝛ ꝓpriū eſt tāte ſꝑ obſtīatōis eſſe vt nulliꝰ ſenſui vl̓ volūtati cedere. nulliꝰ dignet̉ verecūdie ꝑce re. amaritudīs ſꝑ ⁊ īdignatōis ip̄a ſibi cau ſa efficit̉ ¶ Phereſeꝰ dr̄ fructificatio ꝑ qd̓ de ſignat̉ auaricia q̄ fructū fac̄ vtiqꝫ carnis n̄ ſpūs. ſtudioſiꝰ īſiſtēs oꝑbꝰ cū mūdo ꝑitu ris/ qͣꝫ oꝑbꝰ deo placiturꝭ. vt .ſ. īpleant̉ hor rea ſaturitate. ⁊ vino torcularia redūdēt. nō vt corda mūdent̉ ⁊ v̓tutū receptacula fiāt. Ul̓ dr̄ fructificatio qͣſi fructꝰ fuſcatio ꝙ fru ctū boni oꝑis obfuſcet ⁊ inqͥnet. ¶ Eueus int̓p̄tatū ſonat ferꝝ ſiue peſſimū vt vere fer reū viciū denotat̉ īuidia. q̄ duriciā cordis induc̄. ⁊ ſūme malicie nutrix ē ¶ Iebuzeus ꝯculcatiōeꝫ ſonat ⁊ accidiā animi ſignat q̄ deuictū a ſe tāqͣꝫ plaſtes ꝯculcās humū a nimū elidit ⁊ ꝯculcat vt ſternat eū demonū pedibꝰ ꝯculcādū tāqͣꝫ lutū plateaꝝ. ¶ Ger geſeꝰ īnuit irā eo ꝙ colonū eijciēs int̓p̄tat̉. qꝛ hͦ hꝫ p̄ ceteris viciū ꝓpriū ꝙ ip̄a colonū ꝯſcīe ſue a poſſeſſiōe cordis eijcit. atqꝫ du ras tūc cogitationū obices ponit. ⁊ ſic īpe dit electū ne poſſit cernere veꝝ qd̓ in ītimis manet abſcōditum. ¶ Hoꝝ at octo vicioꝝ duo ſūt carnalia. reliq̄ ſex ſpūalia. Illa car nalia. qꝛ in corꝑis mēbris eoꝝ oꝑatio ꝯſi ſtit. Iſta vocant̉ ſpūalia ſiue corꝑalia. qꝛ ī corde actitant̉. Ut gͦ dn̄s nos ad extermīa tionē vicioꝝ ſuis v̓bis īſtrueret/ duas tm̄ v̓tutes ꝓpoſuit māſuetudinē ⁊ hūilitatem. Que ꝟ̓o vicia his v̓tutibꝰ ꝯterant̉/ īnuiſſe videt̉ cū appoſuit corde. Per hͦ em̄ ſignifi care voluit duas has v̓tutes ſex ſpūalibus ſeu cordialibꝰ vicijs opponi debere. ¶ Sꝫ illa duo carnalia nūqͥd ītacta relinqͥt? Mi nime. Nā ad eoꝝ extīctōeꝫ ꝑtīet qd̓ ꝓmiſit Tollite ugū meū ſuꝑ vos. neqꝫ em̄ tā inſi piēs qͥs iugū xp̄i ſuſcipit/ qͥ ī ip̄o ſuſceptio nis īitio ſe ſciat gule ⁊ vētri deīceps n̄ ſerui tuꝝ. Nēpe hͦ ſūt dura illa ⁊ aſꝑa ꝑ q̄ itur ad deū q̄ btūs Bn̄dictꝰ iugū ſuſcepturꝭ/ dili gētiꝰ iubet p̄dicari. Duꝝ ē ſiqͥdē ciboꝝ ob lectamēta aſſueta relinq̄re. Aſpeꝝ qͦꝫ ē libi dinis blādimēta illicita/ n̄ licere. ¶ Sub qͦ gemīo malo oēs eramꝰ cū gentes eſſemꝰ .i. cū gētilit̓ viueremus. At poſtqͣꝫ gentilitatē exuimus. poſtqͣꝫ abiectis tenebris lux ī do mino eſſe cepimꝰ. poſtqͣꝫ duobꝰ carnalibuſ vicijs ẜuire iā nec volumꝰ diuinitꝰ īſpirat nec valemꝰ ip̄a ordīs obẜuātia īpediti de bemus māſuetudinē ⁊ hūilitatē cordis. vi gilant̓ tenere qͦ ſex illis vicijs ſpūalibꝰ vale mus reſiſtere. ¶ Debet gͦ haꝝ v̓tutū vtraqꝫ triformis eſſe. qꝛ tribꝰ vtraqꝫ vicijs oppo nēda ē. Opponit̉ aūt humilitas ſuꝑbie. va ne gl̓ie. ⁊ auaricie. Māſuetudo. īuidie. acci die. ire. ¶ Sit qͦs hūilitas dep̄ſſa in ſe refle xa ad ſe/ recluſa ītra ſe. Dep̄ſſa ſit in ſe. ne de ſe alta ſapiat. reflexa ſit ad ſe ne hūanū fauo rē q̄rat. recluſa ſit ītra ſe ne res ꝑituras va gabūda ābiat. ¶ Sit qͦꝫ māſuetudo chari tatiua. ſit iocūda. ſit tranqͥlla. Charitatiua ſit vt ꝓ aliena felicitate nō teneat liuorem. Iocunda ſit vt de ꝓpͥa aduerſitate nō hēat dolorē. Trāqͥlla ſit vt ī nullo caſu exerceat rancorē ſiue furorē. ¶ Sic ſub iugo dn̄ico poſitus frat̓ ⁊ in p̄lio dn̄i cōſtitutus v̓tute māſuetudīs ⁊ humilitatis circūfultus vn diqꝫ vniuerſa p̄ualebit tela neqͥſſimi igni ta extinguere. munitus ab intus ꝯͣ ſuꝑbiā. de foris ꝯͣ vanā gl̓iaꝫ. ſurſum ꝯͣ gulā. deor ſum ꝯͣ luxuriam. a dextris ꝯͣ auariciam. a ſi niſtris ꝯͣ accidiam. ab anteriori ꝑte ꝯͣ iraꝫ. a poſteriori contra inuidiā. ¶ Tali in naui gio ſubiectus ꝑ hoc mare magnū ⁊ ſpacio ſum octo illa notiſſima maris pericula ꝓui dus nauta/ ⁊ ſtrēnuus euitabit. Dico autē charybdim gule ⁊ ſyrenas luxurie. ſcillā ſu perbie ⁊ ſirtes vane gl̓ie. piratas auaricie ⁊ beluas inuidic. ventos accidie ꝓcellas ire. ¶ Iā v̓o ſublato iugo ſaluatoris ⁊ app̄hen L ſa diſciplīa māſuetudīs ⁊ hūilitatis. quid mercedis ꝟitas ꝓmittat celeſtibꝰ diſcipul̓ audiamus. ¶ Sequit̉. ⁊ inuenietis requiē aīabus vr̄is. Gemina eſt aīaꝝ reqͥes. Una in pn̄ti. Alia in futuro. Iſta habet meritū. illa p̄miū. Per pͥmā habet̉ ſecūda .i. ꝑ meri tum p̄miū. ſicut ſcriptū eſt Erit ſabbatum ex ſabbato. hoc eſt ꝓ requie pectoris/ dabit̉ requies eternitatis. Et iſta quidem que in Sermo de verbis dn̄i pn̄ti ē reqͥes aīoꝝ dici poſſet. illa v̓o q̄ in fu turo erit reqͥes aīaꝝ. Tn̄ ⁊ de vtraqꝫ ſil̓ ⁊ d̓ vtralibet ſingillati/ pn̄t accipi v̓ba dn̄ica. ¶ Prīa igit̉ reqͥes ml̓tis in ſacra pagīa noī bus appellat̉. Dr̄ em̄ bōa ꝯſcīa. bōa volū tas. pax pectoris. tranqͥllitas cordis. puri tas mētis. refrigeriū anime. ꝯſolatio ſpūs. ¶ De qͣ qꝛ ſub nomīe refectōis ſupͣ ſatis ad modū diſputauimꝰ/ ea nūc tacita de ſcd̓a a liqͥd dicēdū videt̉. Sꝫ qꝛ ip̄a finē pn̄tis vi te ſequit̉ qd̓ de ea dicere intēdimꝰ/ in finem pn̄tis ẜmōis differamꝰ. ¶ Sequit̉. Iugū em̄ meū ſuaue ē ⁊ onꝰ meū leue. Supͣtm̄ d̓ iugo dictū ē. de onere ꝟo eiꝰ nll̓a fuit mētio Iugū qͥdē dn̄i ẜuitutis ē aſſūptio. onꝰ ꝟ̓o eiꝰ qͥd alid̓ eſſe pōt/ qͣꝫ hͦ qd̓ diſcere ſub iugo p̄cipimur .ſ. vt ſimꝰ mites ⁊ humiles corde Eſt gͦ iugū monaſticꝰ ordo. onꝰ aūt pietas mētis ⁊ corꝑalis exercitatio. Dicat gͦ dn̄s. Iugū em̄ meū ſuaue ē/ ⁊ orus meum leue ¶ Sꝫ qͥd dicis bōe mgr̄? Nūqͥd igͦras ſcri ptū eſſe. multe tribulatōes iuſtoꝝ. Nō me miniſti dictuꝫ a te. Ecce ego mitto vos ſic̄ oues ī medio lupoꝝ. Et ite. In mūdo p̄ſſu rā hēbitis. Nō p̄uidiſti dicēdū Per ml̓tas tribulatōes oꝑtet vos ītrare ī regnū celoꝝ: Et illd̓. Oēs q̇ volūt pie viuere in xp̄o ꝑſe cutōeꝫ patient̉. Quō gͦ iugū tuū ſuaue eſt ⁊ onꝰ tuū leue. Dāna ⁊ ꝓſcpͥtōes ꝑpeti. īiuri as ⁊ ꝯtūelias nō vlciſci. duros ī corꝑe ictꝭ ſuſtīere. aīaꝫ ponere. nūqͥd hͦ ſuaue ē ⁊ leuet̉ Eſt vtiqꝫ. ſꝫ apl̓is ⁊ martyribꝰ. ¶ Corpꝰ ca ſtigare ieiunijs. aīam afficere lachrymis ⁊ or̄onibꝰ. volūtatē ꝓpriā odire. ſolitudinē a mare. nūqͥd hͦ ſuaue ē ⁊ leue? Eſt vtiqꝫ. S veris xp̄i ꝯfeſſoribꝰ ⁊ v̓ginibꝰ. ¶ Quō inqͥſ? Hic pͥmū videte frēs mei/ qꝛ dn̄s diſcipul loq̄bat̉. Si locutꝰ fuiſſet turbe. illa v̓bū re ſpūiſſet. qꝛ vim v̓bi nō intellexiſſet. At diſci puli audierūt ⁊ receperūt. qꝛ qd̓ dicebat̉ ve rū eſſe cognouerūt. Audiamus gͦ ⁊ nos qd̓ dr̄ ⁊ quō veꝝ ſit qd̓ dr̄ intelligamꝰ. Hec em̄ q̄ſtio duobꝰ modis ſoluit̉. ¶ Prīo qͥdem. qꝛ aīe vere deū diligēti/ ⁊ iuſticiā eiꝰ fidelit̓ eſu rienti/ etiā amara dulcia vident̉ ⁊ aſꝑa ſua uia. Nouimus hoc ꝑ ſcīaꝫ. ſꝫ vtinā ſciam ⁊ ꝑ exꝑientiaꝫ. Accede ergo homo ⁊ exꝑire qͣꝫ ſuauis eſt dn̄s/ ⁊ qͣꝫ leue ſit onus eiꝰ. Ne mo em̄ ſcit qui necdū guſtauit. Si ita non ſentis ip̄e tibi teſtis es ꝙ nōdum guſtaſti. Ad hoc infinita religioſoꝝ multitudo veꝝ eſſe teſtat̉. Alio mō ſoluit̉ hec q̄ſtio ſi dica mus ꝙ iugi dn̄ici ſuſceptio ⁊ oneris eius portatio grauis qͥdem videat̉ ⁊ aſpera. ſed in comꝑatiōe ſeculariū mole̓ſtiaꝝ valde ſu auis ⁊ leuis ſit. Reſpice (vt exemplis vta mur) fures ⁊ latrones. p̄dones ⁊ adulteros quātos labores. quātas vigilias. quāta curas expendāt/ vt excogitatas. nequitias ad effectū ꝑducāt. Reſpicite ⁊ eos qͥ ⁊ ho neſtiora quodāmodo vidēt̉ exercere nego cia. diuerſos dico mercatores mari terraqꝫ mercimonia ſua circūferentes. qͣꝫta incom moda ſuſtineāt. ſubeāt pericula. vt ad mo dica ſtipendia ꝑituraſqꝫ diuitias qn̄qꝫ per tingāt. Reſpicite deinde ⁊ ſeruos militibꝰ. milites pͥncipibus etiā ad illicita queqꝫ ſer uientes. ⁊ in eūdo. in currēdo. in ſtādo. die noctuqꝫ laborantes. Reſpicite e diuerſo dei miniſtros in cenobijs ſedētes. modicū quidē laborantes ⁊ plurimū pauſantes. in ſuper ⁊ ꝓ requietione ſua quaſi pro labore maximo requiem eternā expectantes. Nō ne illi multo difficiliore via deſcendunt ad inferna. qͣꝫ iſti aſcendāt ad regna ſuperna. Iugū ergo dn̄i ſuaue eſt ⁊ onus eius leue. ¶ Poterat ergo dn̄s hic dixiſſe. Iugū me um cōmodum eſt ⁊ onus meū ſalubre. E hoc ſi dixiſſet verum vtiqꝫ dixiſſet. Multi em̄ in ſeculo/ ſeculi voluptatibꝰ dediti/ duꝫ illecebroſis condimentis vtunt̉. dum lau tioribus epulis indulgent. dum vino ſe in temperāter ingurgitāt/ aut mortem ſibi ce lerius attrahūt. aut moleſtiſſimas egritudi nes incurrunt. ⁊ dū iugum dn̄i qͣſi aſpeꝝ horreſcūt. ip̄i ꝑ iugū ſeculi ſub quo deliciā tur ſibi conquirunt vnde a iugo dn̄i ſem elongent̉. At contra clauſtrales dū curis ſe non implicant. dum tranquillitatē corꝑis ⁊ animi ſeruant. dum carnis terunt ſuper biam. potus cibiqꝫ parcitate. dū modicuꝫ quid laborant ꝓ eterna requie/ ⁊ infirmita tes multas p̄ter intentionem deuitant. ⁊ vi tam etiā nolentes ꝓtelant. ¶ Poterat item dixiſſe ſaluator. Iugum em̄ meū honorifi cum eſt/ ⁊ onus meū venerabile. Sepe et em̄ videmus plus honoris ⁊ veneratōnis apud potentes ſeculi habere pauꝑes mōa chos qͣꝫ diuites ſuperbos ¶ Omnia tn̄ hec comp̄hendiſſe deus intelligit̉ cū dixit. Iu gum em̄ meū ſuaue ē ⁊c̄. ¶ Eſt vnū tn̄ in qͦ valdeduꝝ iugū eius videt̉. ⁊ onus eiꝰ one roſum. moleſtia videlꝫ impugnātiū vitioꝝ Enīuero puritatis ⁊ caſtitatis amatori ni hil durius. nihil gͣuius occurrit turpiū īfe ſtatōe cogitationū. Sꝫ nō ē tibihmōi de Uenite ad me oēs qui laboratis LI. ſperādū. in talibꝰ em̄ tēptat te deꝰ ſi vere di ligas eū vt filiꝰ ſi n̄ deſeras eū in tꝑe malo ⁊ nota fiāt q̄ ſunt ī corde tuo. Noli tm̄ abire ī ſilio īpioꝝ. noli ꝯſētire ſuggeſtiōibꝰ demo nū reſiſte ⁊ certa virilit̓. ip̄e tribuit victoriā certāti qͥ coronā retribuet vīcēti. ſuꝑ hmōi tn̄ ꝯturbari īfirmoꝝ ē qͥ nō ꝯſiderāt qͣꝫta v tilitas tꝑatōe generet̉ ſeu qͣꝫta ꝯſolatio tēp tatōꝫ ſubſequat̉. ¶ Ut āt a qͥbuſdā ꝯſidera tuꝫ ē. ſex nob̓ vtilitates generat temptatio. Prīa vt remīſcamur ml̓timode nr̄e fragili tatis. Scd̓a vt agͦſcamꝰ qͣꝫ neceſſariū nob̓ ſit diuinū auxiliū. Tercia vt apꝑeat ſi vere deū diligamꝰ ꝓpt̓ quē talia ſuꝑare ꝯtēdim Quarta vt occaſiōe huiꝰ tēptatiōis etiā a lia vicia corrigamꝰ de qͥbꝰ an̄ nō multū cu rabamꝰ. Quīta vt mō ſit nob̓ ꝓ pēa ⁊ qͣſi ꝓ ſatiſfactōe. qd̓ olī fuit in turpi delectatōne. Sexta ne de donis gr̄e q̄ accepimꝰ ſuꝑbia mus. qd̓ forſitā accideret ſi ſꝑ ſine tēptatōe viueremꝰ. ¶ Plāe tēptatiōeꝫ aut maior aut ſaltē eqͣlis ꝯſolatio ſeqͥ ſolet. Ꝙ aliqn̄ eqͣliſ cōſolatio ſequat̉/ indicat psͣ. qͥ ait. Scd̓m ml̓titudinē doloꝝ meoꝝ ī corde meo ꝯſola tiones tue letificauer̄t aīaꝫ meā. Ꝙ aliqn̄ maior ꝯſolatio tēptatōeꝫ ſequat̉/ teſtīoniū hēmꝰ ex ſcpͥtura dicēte. ⁊ reddidit dn̄ſ oīa ē fuer̄t iob duplicia. Qui em̄ ꝑcuſſo cūcta q̄ abſtulerat duplicata reddidit. aꝑte īnotuit ꝙ nōnūqͣꝫ tēptatos vberiꝰ ꝯſolet̉ qͣꝫ ꝑcuſſe rit. ¶ Hīc ē ꝙ qͥdā ꝑfectiores diſcretōe ma giſtra dolēt ſi vl̓ ad modicū ſine qͣꝫtulacū qꝫ tēptatōe ſint videlꝫ ne cū diutiꝰ in trāqͥl litate militāt. ex ip̄a trāqͥllitatꝭ reqͥe ſecuri torpeſcāt. Magna qͥppe nobiſcū diſpenſa tione pietatis agit̉/ vt aduerſis laceſſamur qꝛ dū ex vicio aliqͦ pulſamur/ ꝯͣ illd̓ iuuāte dn̄o fortius accīgimur. ¶ Hīc ē vt puto ꝙ cuilibet aīe duo angeli deputati ſunt ad cu ſtodiā bonꝰ ⁊ malꝰ. Et de bono qͥdeꝫ ꝑſpi cuū ē ꝙ ad cuſtodiā datꝰ ſit. Bonꝰ nēpe an gelus amor ē v̓tutis: malꝰ ꝟo īpetꝰ vicij tē ptātis. De vicio āt ſatis ꝓbat̉ ꝙ ad cuſto diā nob̓ deputet̉. qꝛ dū eiꝰ aduerſitate fati gamur. ip̄a fatigatōe ꝓmoti/ meliꝰ in bono cuſtodimur. ¶ Nūc iā tp̄s eſt vt reſumamꝰ qd̓ ſupͣ reliqͥmꝰ. qd̓qꝫ in finē ẜmōis dicen dū diſtulimꝰ videlꝫ de ſcd̓a reqͥe aīaꝝ. Si inqͥt dn̄s ad me veneritis ⁊ iugū meū tule ritis īuenietis requiē aīabꝰ vr̄is. ¶ Que eſt iſta reqͥes? Oculꝰ nō vidit eā/ nec auris au diuit ſꝫ dec in cor hoīs deſcēdit. Quid gͦ de ea dig re poſſumꝰ qn̄ qͥdē nullꝰ hoīuꝫ eā vidit. ſꝫ nec videte pōt niſi qd̓ vnigenitꝰ dei fi liꝰ qͥ ē in ſinu pr̄is ip̄e de ea nob̓ modicū qͥd enarrauit? Inſpiciamꝰ tn̄ eā qͣꝫtū ip̄o donā te poſſumꝰ. dicamꝰ de ea qd̓ ip̄o docētę va leamꝰ ⁊ mēoriā abūdātie ſuauitatis eiꝰ qͣlit̓ cūqꝫ eructemꝰ. ¶ Reqͥes illa ē decor ⁊ īmor talitas corpoꝝ. honor ⁊ īpaſſibilitas aīaꝝ. fulgor vultuū incōꝑabil̓. diuiniſſima iocū ditas ſūme ⁊ et̓ne trāqͥllitatis. pax illa q̄ ex uperat oēꝫ ſenſuꝫ. gaudiū magnū. magnuꝫ valde ⁊ ſempit̓nū. ¶ Reqͥes illa ē laboris et doloris oīs abſentia. cure ⁊ āxietatis nulla incidētia. nulla moleſtia. nulla āguſtia. nul la ꝯfuſio. nulla formido. vbi abſterget deuſ oēꝫ lachrymā ab ocul̓ ſctōꝝ. vbi ꝓrſus abe rit oē malū. ¶ Reqͥes illa ē ꝑpetua in ſanita te firmitas īcōcuſſa. in animi lib̓tate ſuaui tas. ſuauiſſima ⁊ ſuꝑdulciſſima in viſione creatoris delectatio. ſctā ⁊ ſincera in ſctōꝫ ſocietate dulcedo. ¶ Reqͥes inqͣꝫ illa ē indui veſtimētis gl̓ie. cū gl̓ia ⁊ leticia tripudiare in ꝯſpectu diuīe potētie. gl̓a ⁊ honore coro nari ⁊ radijs excellētiſſime claritatꝭ pennit illuſtrari. ¶ Reqͥes illa ē īdefeſſus ⁊ irreuer beratꝰ ītuitꝰ in illd̓ diuīe lucis archanū de ſuꝑna potētia ſapīa bonitate magnificētiſ ſima admiratio. atqꝫ int̓ āplexꝰ dei oīpoten tis īdeficiēs cōmoratio. ⁊ pie eiꝰ pn̄tie ſem pit̓nalit̓ iugis fruitio. penniſ ex toto corde ex tota aīa atqꝫ ex oībꝰ viribꝰ ⁊ viriū medul lis exultatio. ¶ Reqͥes illa ē īcircūuelata ful gide et̓nitatis īſpectio. īextīguibil̓ erga ip ſam venā charitatis ⁊ ītēta affectio. ſereniſ ſima ad pr̄eꝫ luminū acceſſio. ⁊ incōp̄hēſi bilis celeſtiū gaudioꝝ ꝑticipatio. ¶ Reqͥes inqͣꝫ illa ē accubere ī ꝯuiuio regꝭ et̓ni. bibe re ⁊ īebriari a ml̓titudīe dulcedīs dn̄i. acce di ⁊ īflāmari calere ⁊ ſuꝑferuere in ardoribꝰ ſempit̓nis. ire ⁊ ītrare ac penetrare vſqꝫ ad ītima dei. btī vehementia amoris. haurire dulcorē fontis vite ⁊ ſapīe/ ⁊ eſſe cuꝫ deo ſi ne fine. Amen. Finit. Sequunt̉ cauſe pro pter qͣs cācellariā dimittere volebat. Iſta ē ꝑs āguſtiaꝝ ⁊ calamitatū/ ī officio cācella rie ꝑiſien̄. qͣꝝ ꝯſideratōe ⁊ ſctīſſimoꝝ deū ti mētiū ꝯſilijs cedere ſimpl̓r ⁊ qͣtꝭ/ fixꝰ īſtitui Ogor em̄ pluribꝰ dn̄is mag nis valde qͥ aduerſiſſimi ſunt P cō placere vel obſeqͥ. nomina nō explico illa ſcientibꝰ. Pu Ato videtur inſania hanc ꝑple Cauſe dimittendi xitatē cū fas eſſet nō fugere. ſiqͥdē indigna tio pͥncipis mors. ⁊ nemo pōt duobꝰ dn̄is ſeruire. ¶ Cogor amicis fauere qͥ tn̄ eruere me nō ſufficiūt. nec mea factioſis ⁊ fortiſſi mis hoībꝰ qͥ oīa calūniant̉ q̄ ago. īmo ⁊ v̓ ba mea tota aduerſuꝫ me execrant̉. Hec id circo ꝑſecutio plꝰ ꝑſonal̓ ē qͣꝫ altera. qͦ caſu licet ⁊ expedit ſecedere ⁊ vīcere in bono ma tū. ne obnitēdo fruſtra ego ruine magne cū amicis īuoluar. Hoc docere pn̄t ea q̄ noui ter ꝯtigerūt. xp̄i ſil̓ ⁊ pauli exēpla atꝫ docu mēta id ſuadēt. nā hͦ caſu paſtorē fugere nō fugere eſt. ¶ Cogor īportuniſſimis. īmo ni mis gͣuibꝰ obniti vl̓ peccare/ meliꝰ āt ē īci dere in dei manꝰ quā hoīuꝫ/ cū pn̄t declīa ri. ne amās ꝑiculū ꝑeat ī illo. ¶ Cogor ad li beratōeꝫ alioꝝ vel ꝓ ꝯſuetudīe tꝑis/ igͣros ſcīa/ ⁊ pernitioſos moribꝰ p̄mouere ⁊ qn̄qꝫ ſufficiētioribꝰ p̄ponere. cū indicat ſapiēs. Noli velle fieri iudex niſi v̓tute valeas irrū pere iniqͥtates. ¶ Cogor īportuniſſimis ho minibꝰ ⁊ diuerſoꝝ moꝝ a meis rn̄dere ⁊ ob ſeqͥ eis ꝯiūgi familiaritate aut inciuil̓ iudi cabor ⁊ ero ꝓximꝰ ꝑiculo. qꝛ gaudere oꝑtet cū gaudētibꝰ. ¶ Cogor aſſidue rumores au dire qͥ illic ꝯtinue ꝑſtrepūt. qͥbꝰ aīe qͥes oīs cripit̉. ⁊ in ml̓tiloquijs hmōi pctm̄ nō de eſſe ac ſpūalit̓ ꝯgregata ꝑ hͦ dilabi ſtatī/ co gnitū ē. ¶ Cogor laborare ꝓ curioſis ſermo nibꝰ qͥbꝰ abſqꝫ edificatiōis fructu maxima tꝑis ꝑs abſumit̉. ⁊ mihi ꝯuenit illd̓. ſtulto labore ꝯſumeris. ¶ Cogor rurſus curie flu ctibꝰ ⁊ ſi nō ſꝑ īmergi vl̓ ingͣtus iudicabor a qͥbꝰ vt emigͣrē/ ſola hec fuit occaſio cācella riā poſtulādi. ⁊ ꝯtulit hͦ deꝰ. alit̓ tn̄ qͣꝫ ſpera bā. cur nō igit̉ hīto fine ceſſat motuſ? ¶ Co gor int̓ hec ⁊ ſil̓ia/ miſſas ⁊ or̄oes omittere vel irrecollectꝰ dicere. In qͥbꝰ tn̄ fructus ē vberior ſi bn̄ fiant qͣꝫ in gͣduū tali qͣli diſtri butōe vbi tā ꝑuus vtina nō ſepe ꝑnitioſus vtinā mores ſit eccl̓e fructꝰ ītima cernētibꝰ linqͦ. vbi locū hꝫ illud apl̓i. nemini cito ma nus īpoſueris/ neqꝫ cōicaueris pctīs alie nis. ¶ Cogor etiā in tꝑali vita qͣſi mēdica re ⁊ deſpectꝰ viuere cū mediocritas aurea n̄ amara pauꝑtas ſit tutiſſima ẜm exigentiaꝫ ſtatꝰ cū alibi abundant̉ habeā ⁊ menagiuꝫ iā ꝓuiderī. qd̓ cū detrimento magno oꝑte ret relinquēdo diſſipare ⁊ cū grāmaticul̓ ⁊ pueris viuere. ¶ Cogor ꝓ viuēdo decanatū tenere. vbi ꝓficere v̓bis ⁊ exēplis ſum aſtri ctus. ⁊ tn̄ ſi n̄ reſideā in cācellaria. ſciūt oēs eſt iuramētū. qͣle murmur. qͣle detrimētū. ⁊ qͣlit̓ iure vocabor mōſtrū biceps. ābitiōis īſuꝑ īmo deieratōis exēplū putabor. ¶ Co gor liti ꝓ adiūcto bn̄ficio vl̓ cedere cū irri ſiōe ⁊ dāno/ vl̓ cū fortiſſimo ⁊ īſuꝑabili h ſte in et̓nū dimicare. Qd̓ a moribꝰ meis ab horret maxīe ⁊ īſonat illd̓ auribꝰ meis. cur nō magis īiuriā patimī? ¶ Cogor ad p̄ben dā nouit̓ āhelare. me qͦꝫ ⁊ amicos meos hu ic noue cure ſubijcere. vbi qͣꝫta ſpes ꝓuiſio nis ſit. mores hodierni docere facilit̓ pn̄t ⁊ ꝑfecto hͦ q̄rere nō obligor/ nec ex altera ꝑte īprouiſus ſtipendijs ꝓprijs laborare neqꝫ hūc deſerere locū/ vbi abſqꝫ honore ſaltē ꝑi culoſo vacare mihimet poſſuꝫ. ⁊ hͨ oīa q̄ p̄ termittunt̉ ⁊ ſequunt̉ ſcādala declīare. Q ſi ſcādala poſt hāc reſignatōꝫ (vt amici mi nant̉ ꝯtingāt ꝓfecto ⁊ veniēt eadē vl̓ maio ra ſi nō diuiſio vlla. Malo ī alio ſub alio ⁊ ꝓ alio/ qͣꝫ in me ⁊ ſub me fieri. ⁊ notet̉ illud Saluſtij. Fruſtra niti ⁊ fatigando nō niſi odiū q̄rere/ extreme demētie ē. ¶ Cogor ml̓ titudinē inſeqͥ ad agendū qd̓ nō placet aūt licet. vl̓ vt hoſtis ac ſuſpectꝰ ābitōe haberi nec h̓ diſſiml̓are aūt fugere ſeu tacere. ſuffic̄ niſi patent̓ clamauero cū tn̄ ſcpͥtū ſit. nō in ſeq̄ris multitudinē ad faciēdū malū. ¶ Co gor ꝑnitioſa dogmata qͣlia iā ſemīata ſunt ab aliqͥbꝰ vl̓ tacere ꝯͣ ꝯſcīam/ vl̓ cū ſummo mei. īmo vitatis ꝑiculo illa ꝑ reuocatōnes corrigere ⁊ nō potiꝰ ꝯfirmare fauētes dicē tibꝰ ꝑmiſerīt. vbi āt malicia p̄ualet hītādū nō eſſe ſuadet plato ⁊ illic Ezech̓. ⁊ Hier̄. d̓ gemendo valet ꝯſiliū. ¶ Cogor līguas oēs maliuolas tāqͣꝫ ſignū ad ſagittā ꝑpeti q̄ tn̄ ītolerabilit̓ ⁊ irrōnabilit̓ ſeuiūt ⁊ penetrāt. ſciūt exꝑti qͣꝫtū deniqꝫ nō in v̓bis ſolū ſꝫ in vita ꝓpt̓ coherētiā qͣꝫdā h̓ innoīatā ſit diſ crime agͦſcūt Quo pacto deniqꝫ redimēdū tp̄s ſic vidēt. qꝛ dies mali ſūt/ īmo ſupͣ mo dū ꝑiculoſiſſimi ⁊ ſeditionū ſeminibꝰ vndi qꝫ repleti. Arx ſyō occupata fit in laqueum ip̄i hierl̓m felix porro e tali naufragio nō ſi ne bn̄ficio ſi vl̓ nudꝰ enatauerit. ¶ Ex aduer) ſo ꝓ pn̄tia mea nihil allegari boni pōt/ niſi ſpes q̄dā alijs ꝓficiēdi qͣꝫ fingūt qͥdā vtinā nō ceco iudicio rapti d̓ exiguitate mea. q̄ qͣꝫ ad hͦ inutil̓ ſit ſentio. ⁊ dudū exꝑior. ſcitū ve re eſt illud plꝰ alijs de te. ¶ Cōſideret̉ h̓ acri iudicio tā ex p̄teritis qͣꝫ ex circūſtātia reꝝ ſi plus obeſt ille qͥ cū ſuis ꝑſonalit̓ q̄rit̉ ꝑſeqͥ. ⁊ cū eo iuſticia ꝑiclitat̉ quā iuuet ⁊ vbi lo cū hꝫ ſi vos ꝑſecuti fuerīt ⁊c̄. ¶ Cōſideret̉ qͣꝫ ꝑua ſit ꝓficiēdi ſpes apd̓ eos qͥ ſapiētes ſūt Cancellariam II in oculis ſuis ⁊ qͥ ad nil aliud vacāt niſi cū atheniēſibꝰ dicere vl̓ audire aliqͥd noui. U ip̄terea ml̓titudīe res gerit̉. vbi ſi qͥ ſint d̓ ſus ſalute ſolliciti facilit̓ ⁊ abūde ꝯſilia repe riūt. apud iltos v̓o qͥ ſalutē ſuā nō q̄rūt/ p̄ dicatio nō ſolū ocioſa ſꝫ etiā ꝑnitioſa ⁊ irri fiōe digna ſi nō tm̄mō curioſa ſit efficit̉. v bi aūt nō ē auditus nō effundas v̓bū. Ex emplo xp̄i qͥ corā Herode cū audire curio ſa geſtiret obmutuit. ¶ Cōſideret̉ ꝙ ꝓfect eſſe Grugis pōt ſolo etiā vite exēplo/ ſi ver ba deeſſent. vbi tn̄ ꝓficere bn̄ficiū notabile ꝑſtringit p̄latura tā ſolēnis ¶ Cōſideret̉ ab exceptis qͥd apud magnates ꝓſint inferio rū v̓ba. īmo grauit̓ iraſcunt̉ dicētibꝰ/ ſi nō ſint ẜm volūtatē. ſi nō obẜuēt illud. loqͦmi ni nob̓ placentia. ⁊ qͥd Michee ꝯtigerit ſi neqͣqͣꝫ meminerīt. Quapropt̓ multi docto rū ⁊ p̄dicātiuꝫ qd̓ rn̄dēt dicere ioculatores ⁊ fiſtulatores mirāt̉/ qͥ ad arbitriū tripudia re nolētiū carmīa .i. doctrinas mēſurāt va riātqꝫ. ¶ Cōſideret̉ ꝙ repugnāte natura vl ꝯſuetudine q̄ altera natura ē nil vnqͣꝫ felici ter agit̉. Eſt āt natura mea ⁊ cōſuetudo ad agibilia ꝓrſus inepta ſcrupuloſa. iners for miduloſa. leuiſſime ꝑturbata. vt plꝰ millies exꝑior iugit̓. Quid igit̉ conabor ꝯͣ ictū flu uij/ cur vi nature faciā quā lꝫ expellā. furca (vt Oratius ait) tn̄ vſqꝫ redibit? Quid fru ctu ꝓuiſione ⁊ honore/ allectabor amicoꝝ: Fateor hec vltīo euīcere potui carnalior ⁊ hoc parētibꝰ ruralibꝰ hͦ nō curātibꝰ. īmo ip ſis frībꝰ ſororibꝰ muliebrior ⁊ ad altiora ſcā dētibꝰ minoribꝰ minor. ſꝫ īminēte tāto nau fragio mercibꝰ etiā chariſſimis/ īmo neceſ ſarijs vltro ꝓiectis enatādū ē. ⁊ ab incēdio diuitijs ꝓprijs emigrādū. ſic̄ a curia certe lucroſiore memetip̄m violent̓ eripui. nec pi get qͣꝫqͣꝫ obniterent̉ amici. Ꝙ ſi dicat ꝑicu la hec extīore fugere ⁊ venire ad illd̓ Terē tianū. qͥd ſi celū ruatꝭ ꝓculdubio plura dāt intelligi amicoꝝ cōminatōes ābigue ex p̄ teritis futura p̄ſagio ⁊ ꝑticularia tn̄ nec dū S loqͦr nec dū ea q̄ intrīſecꝰ latēt aꝑio. ¶ Cōſi deret̉ in qͣꝫta copia ſunt mgr̄i ad ꝯtēplatōꝫ forte minus idonei. qͥ oībꝰ agēdis ī officio vigilātius libētiꝰ atqꝫ felicius deẜuirent. Nec oꝑtet h̓ hoīeꝫ q̄rere in qͦ nō ſit macl̓a. qꝛ rara nimis auis in terris. nec ꝓfecto tal̓ ſuꝫ ego. ¶ Uidete obſecro qͣꝫ intolerabilis eſſet error atꝫ ſuꝑbia in me vl̓ in alijs d̓ me talia cogatare. ⁊ ſic p̄ferre velle. qͣlit̓ ſimia de formis fetū ſuū cadall̓ an̄ponit. Porro nō eſt ꝯſiliū ꝯͣ dn̄m ſi ab ocul̓ ſim ꝓiectꝰ vt p̄ſit alt̓. Eſtimo ꝑ audita ⁊ facta. Bn̄dictuꝫ ne cederet ab amicis hͦ ſuꝑbie fuco fuiſſe dece ptū. qͣſi videlꝫ eccl̓a recederet cū ſua ceſſiōe ne alius tal̓ ad regimē ip̄i debitū poſſe reꝑi ri. hec ꝟo plāe tēptatio demonij meridiāi. ¶ Cōſideret̉ qͣꝫta ſit raritas deo in ꝯtēplati onis qͥete viuentiuꝫ more pͥoꝝ ſctōꝝ. Iō ſi qͥs tenuit̓ ad hͦ opus aptus īueniat̉/ credē dū ſibi puto. qꝛ talētū ſuū tale ē nō alia agi bilia ſaltē in tāto. ſic̄ opus oculi videre ē/ n̄ laborare. Hꝫ em̄ qͥlibet donū ꝓpriū a deo. Talē ceſſionē hac cauſa ip̄e greg. nazāzenꝰ ⁊ papa Celeſti. ⁊ alij plures/ fuerūt executi. ¶ Cōſideret̉ ſi ad ep̄atū vocarer vl̓ aliud in gēs tꝑale bonū/ an amici ꝯſulerēt oībꝰ ſpre tis cacellariā eſſe tenēdā. Eſtimo neqͣqͣꝫ/ n̄ dubito tn̄ qͥn nūc ſecurius volēdo deſcēde re illā deſero/ qͣꝫ alit̓ aſcendēdo. Ꝙ ſi in ca ſu dimiſſiōis officij ad maiora. vl̓ ꝓ mortꝭ trāſitu ꝓuidendū reſtaret cancellarie. agat̉ nūc ꝓut tūc/ īmo tāto ꝓuidius/ qͣꝫto delibe ratio maior eſſe pōt/ qͣꝫ pͥmū data rapiat̉ oc caſio. ¶ Cōſideret̉ ꝙ multi etiā ex amicis ⁊ qͥ dicūt ꝑicula ſe videre pn̄t abſqꝫ tātis īui die odijs ⁊ aduerſitatū cauſis/ ſubire illud onus gͣtis. in qͦ tātis gͣuatus ſuꝫ oneribꝰ. ⁊ nō irrōnabilit̓ vſqꝫ qͣqꝫ qͦrundā vexatus o dijs qͥbꝰ ꝑ meā forte ambitōeꝫ/ aut impor tunitatē/ ſpes quā ſitiūt adēpta ē ⁊ extorta Ꝙ ſi renuant videāt qͣꝫ eqͦ mecū agant iu dicio. attendāt ne digito mouere nolīt one ra q̄ meis ceruicibꝰ volūt īmanere. ¶ Deni qꝫ nemineꝫ dubitare arbitror qͥn liceat ẜm iura oīa reſignare bn̄ficiū tale/ reſignare in manu ſuꝑioris. ⁊ vel religionē intrare. vl̓ a liter viuere p̄ſertī bn̄ficiū aliud curatū hn̄ ti. Ꝙ ſi lꝫ cogͦſco me ⁊ mores meos. certus ſum certitudīe tali quaꝫ in tali materia ſuf ficientē exiſtimo ꝙ mihi ē expediens. ¶ Q ſi fingāt nimis me amātes illud nō expedi ens eſſe reipublice/ vl̓ alioꝝ ꝓfectui. audiāt diuinū tonitruū. Quid ꝓdeſt hoī ſi totum mundū lucret̉. Uideāt demū ne ſint int̓ il los de qͥbꝰ alibi Inimici homīs domeſtici eius. Illud etiā pueris decātatū. Que no citura tenes/ qͣꝫuis ſint cara relinq̄. ¶ Et ne me mutatiōis culpabilē arguāt. ſi nūc tam vehement̓ fugio/ ꝙ tā diligent̓ ꝓſecutꝰ ſum ſciāt qꝛ meū ſaꝑe cū etate ⁊ exꝑiētia creuit. ⁊ mea ſpes plurima fruſtrata eſt. certū vo ē id eſt illud temꝑibꝰ mores ſapiens. ¶ Ꝙ ſi alleget̉ infamia mea/ ſcio ꝙ ꝑ infamiā ⁊ bo ix M Recōmendatio licentiandoꝝ naꝫ famā ꝑgit̉ ad celū. Scio ꝙ ꝓ minimo mihi eſſe dꝫ/ vt ab hūano die iudicer/ qͥ me iudicat dn̄s ē. Ceteꝝ nō populari rumore/ ſꝫ ꝯſcīe ſimplicitate xp̄iani vita metit̉. Cō ſultius ꝓfecto ⁊ honeſtius eſt illud vltro fa cere/ quod tandem ab inuito vel ip̄a mors extorquet. Finiunt. Recōmēdatio licen tiandoꝝ in decretis facta Pariſius ꝑ eūdē Ueſiuerit forſan aliqͥs. cur a vinculis ſcholaſtice exercita tionis ſunt hi venerabiles vi ri ita multiplici tā numero qͣ merito/ velut in libertatē qͣꝫdā adducti. Rn̄demus ꝑ v̓ba ſummi legiſlato ris dei/ in euāgelio dicētis. Dn̄s his opus hꝫ. Originalit̓ Matth̓. xxi. Mar. xi. Lu ce. xix. Quiſqͥs em̄ oculos ſue ꝯſideratiōis ꝑ vniuerſam eccl̓iaꝫ deducere voluerit. īue niet eā velut aliquā domū grandē/ iuxta ꝓ pheticā exclamatōꝫ. O iſrl̓ qͣꝫ magna ē do mus dei/ ⁊ ingēs locus poſſeſſiōis eius. p̄ ſidet huic eccl̓ie dn̄s nr̄ ieſus xp̄s tanqͣꝫ fi lius heres ī domo ſua/ dei pr̄is ſui. ẜm apo ſtolū Heb̓. i. Propterca loquēs in ꝑabolis frequent̓ noīauit pr̄em familias. Recte ꝓr ſus/ qꝛ familiā hꝫ multiplicē mirabili offi cioꝝ ordinūqꝫ varietate ꝯſtitutā. qͥ ⁊ ſi cun cta ꝑ ſeip̄m agere poſſet. diſponere volens tn̄ nos coadiutores eſſe ſuoſ. ẜm apl̓m. Ac ꝑinde bonitatis ſue ꝑticipes fieri/ aſſumit hoīes ad obſequiū ſuū. Nimiꝝ. qꝛ iumēto etiā vti dignatus ē. dū miſit diſcipulos ſu os vt ſoluerēt aſinā ⁊ pullū eius. vt dicerēt interrogātibꝰ. qꝛ dn̄s his opus hꝫ. hec ẜm lr̄aꝫ. ¶ Sꝫ a lr̄a traducamus ſi placet v̓bū iſtud ad myſteriū ꝯueniēs laudibꝰ hoꝝ ſpe ctabiliū ⁊ eruditoꝝ viroꝝ. Ita em̄ mos ita em̄ ius exigit vt laudent̉ ⁊ dicamus. qꝛ do minus his opus hꝫ. Quis dn̄s? Iā dictū eſt. dn̄s dn̄antiū ⁊ rex regū/ cui ẜuire regna re ē. Glo. Roma. i. Cuius agi frenis/ ſūma libertas ē. Boe. de ꝯſolatōe. Cuius ẜuitu te gl̓iabat̉ theologizās agathes. ſumma in quiēs ingenuitas iſta ē/ in qͣ xp̄i ẜuitus cō probat̉. Qua in re ꝓtinus on̄dit̉ laus egre gia doctiſſimoꝝ ⁊ īſigniū baccalarioꝝ iſto rum/ qm̄ tāti taliſqꝫ dn̄i ſeruos ſe dedicare ſtuduerūt. nec ẜuos qͣleſerinqꝫ. ſꝫ vtiles ſer uos. Dn̄s inqͥt his opus hꝫ. Ecce nobili tas inſinuat̉. qꝛ tali ſubſunt dn̄o. ⁊ vtilitas qꝛ dn̄s his opus hꝫ. ¶ Sūnt qͥ ẜuos viles ⁊ inutiles ſub quadā falſa ſpecie libertatis ⁊ dn̄ij ſubdiderūt. hi ſuo dn̄io carnis tāqͣꝫ latrinarij. De qͥbꝰ ad Ro. xvi. ⁊ ad Phiiiij Quoꝝ deus vēter ē/ ⁊ gl̓a in ꝯfuſiōe. Sūt qͥ ẜuiūt mūdo ⁊ māmone qͦs notauit xp̄s dicens. Nō poteſtis deo ẜuire ⁊ māmone. Sunt qͥ ẜuiūt dyabolo ⁊ pctō. Nā a qͦ qͥs ſuꝑatus ē/ eius ẜuus efficit̉. i. Pe. ij. ⁊ qͥ fac̄ pctm̄ ẜuus ē pctī. ¶ Uos āt meliori ꝯſilio ⁊ mēte ſpretis his nō tam dn̄is qͣꝫ tyrānis crudelibꝰ/ ẜui facti eſtis deo. ita vt appellā. dus ſit qͥlibet ẜuus fidelis ⁊ prudēs quem ꝯſtituit dn̄s ſuꝑ familiā ſuā. nā dn̄s his ſer uis opus hꝫ. ¶ Dn̄s itaqꝫ vob̓ opus hꝫ (O T ſpectabiles ⁊ prudētes viri) ⁊ hͦ ad regimē ſue familie grādis qͥetū ⁊ tranqͥllū. Ad qͥd? ſane vt doceatis eā iudicia iuſticie/ reddere vnicuiqꝫ qd̓ ſuū eſt. Ea em̄ demū vera pax erit. ea gub̓natio idonea. ea ẜuitus placens dn̄o ſi māet vnicuiqꝫ debitus ordo. Ordo aūt qͥd aliud ē niſi pariū diſpariūqꝫ reꝝ ſua vnicuiqꝫ tribuēs collatio. Hūc ordinē do cere habetis O venerabiles licentiādi) qͥbꝰ dn̄s in hͦ opus hꝫ. vt oīs de familia ſua red dat ei religionē latrie. puritatē ꝯſcīe. chari tatē ad ꝓximū. eqͥtatē ad iudiciū. vt ſic ordi net̉ qͥlibet hō ꝯuenient̓ qͦ ad tꝑaliū mīſtra tionē. Scd̓o qͦ ad ſpūaliū diſpoſitōeꝫ. ⁊ hͦ in ordine ad ꝓximū. Tercio qͦ ad emenda tionē ꝯſcīe. qͦ ad ſeip̄m. Quarto qͦ ad exhi bitōeꝫ reuerētie ⁊ latrie. qͦ ad deū. Hec ſunt qͣttuor pͥncipalia circa q̄ verſat̉ oīuꝫ ſacro rū canonū lex atqꝫ traditio docēs ſe regere. deū colere. neminē ledere. rē ſuam vnicuiqꝫ tribuere. Quoꝝ noticia qͣꝫ ſit neceſſaria fa milie dn̄i/ nullus igͦrat intelligens. ꝓpterea nullas īducimus ꝓbatōes ꝯcordātiaꝝ vel autoritatū. qꝛ neqꝫ neceſſe ē cū late pateant neqꝫ igͦrātibꝰ leges loqͦr. ¶ Perſpicuū ē igit̉ qm̄ dn̄s vob̓ venerabilibꝰ licētiādis opus hꝫ p̄ſuppoſito ẜm depoſitōꝫ teſtificatōꝫqꝫ doctoꝝ vr̄oꝝ ⁊ alioꝝ/ ꝙ hāc noticiā ſacroꝝ canonū fuiſtis aſſecuti. Hec qͥppe noticia (iuxta myſticū ſenſuꝫ) aſina dn̄o ẜuiēs. pul lus ꝟo diſcipulus eiꝰ ſtudioſiꝰ ītelligi potu erat ¶ Sꝫ omiſſa ꝓſecutōe talis metaphore veniamꝰ ad illud qd̓ obſtrepūt/ ⁊ opponūt aliqͥ dicentes. Oꝑtet/ fatemur iſta cogitare q̄ ſub qͣternario cōplexā ſunt .ſ. rem ſuā vni cuiqꝫ tribuere. ꝓximū non ledere. ſe regere. deū colere. Sꝫ cū in alijs facultatibꝰ ſuffi cient̓ hec doceant̉ ⁊ ſctant̉/ quō nō fruſtra In decretis facta Pariſius II quō nō ſuꝑfluo/ adiūcta dicet̉ hec facultas decretoꝝ cū ſuis ꝓfeſſoribꝰ ⁊ ſtudioſis de qͥ bus aſſeris/ qm̄ dn̄s his opꝰ hꝫ. fruſtra qͥt He fit ꝑ plura qd̓ pōt fieri ꝑ pauciora addi tio igit̉ facultatis decretoꝝ/ neqꝫ neceſſita tē hēbit neqꝫ vtilitatē. ¶ Et inquiūt ꝙ rem ſuā tꝑalē vnicuiqꝫ tribuere docēt ſufficient̉ leges hūane fundate in ph̓ia morali q̄ cui libet naturalit̓ imp̄ſſa ẜm qͣs leges inſtitui tur ⁊ regit̉ ad plenū in tꝑalibꝰ ſuis vita pn̄ſ. Per has ꝟo canonicas traditōnes viſa eſt alias plus turbari ⁊ litibꝰ affligi policia ec cleſie qͣꝫ trāqͥllitate letari. ¶ Et rurſus ꝙ reli qua tria q̄ vel ſpūalē ꝯuerſatiōeꝫ hoīuꝫ int̓ ſe vel emēdatōeꝫ ꝓpͥe ꝯſcīe cuilibet in ſe. vl̓ cultū latrie ad deū reſpiciūt/ ſunt in ſacris lr̄is abūde tradita. alioqͥn xp̄s hō ⁊ idē de cuius ꝑfecta ſunt oꝑa (vt dic̄ Moyſes) in ſtituiſſent minus ꝑfecte eccl̓iaſticā domu ſuā. q̄ nec ſuo nec lōgo poſtmodū tꝑe cano nes iſtos habuit. Alioqͥn inſuꝑ lex euāgeli ca traderet inſufficient̓ mādata de qͥbꝰ dn̄s aſſerit. Si vis vitā ingredi ſerua mādata. Et iteꝝ. hͦ fac ⁊ viues. ¶ Ad ſummā gͦ redit hec calūnia. dn̄s inquiūt ꝓ regimine ſue fa milie in tꝑalibꝰ dedit leges ciuiles. ꝓ ſpūa liū gubernatōe tradidit euangelicos cano nes. aliā ꝟo nō eſt inuenire vitā niſi vl̓ tꝑa lem q̄ ꝑ leges regit̉. vel ſpūalē quā euāgeli ca lex ſufficient̓ inſtituit. Nōne hͦ ꝯcludere licet ꝙ nequaqͣꝫ dn̄s his .i. canoniſtis op hr̄et? ¶ Sꝫ qͥd dicemus ad hec doctiſſimi ⁊ ſapiētes viri pr̄es ⁊ frēs. qͥd huic calūnie rn̄debimus? Rn̄debimus ꝑ ꝯſideratōnes aliqͣs geometrico ⁊ doctrinali ordine poſi tas ẜm qͣs patebit a radice neceſſitaſ ⁊ opꝰ dn̄oꝝ iuriſtaꝝ. Patebūt inſuꝑ diſtinctōes aliq̄ de iuribꝰ canonibꝰ ⁊ legibꝰ. Iſte em̄ do ctrine moralis modus optimus ēdū fit re ſolutio ad certa. dūqꝫ ſeꝑat̉ p̄cioſum a vili ⁊ qͣſi ſub oculis vnūqd̓qꝫ ſeꝑatū ab alio re ponit̉ qd̓ ꝯfuſe cōpoſitū fallere poterat in ſpiciētes. ¶ Potuerat̉ cito induci declama toria ⁊ velut oratoria cōmēdatio ſuꝑ vr̄is p̄conijs ſingularibꝰ. attn̄ excitatio ſtudio ſa vicit iubes talia ſingularia ad veſperias ſinguloꝝ linqͥ ⁊ ea nūc dicere q̄ plus erudi tionis ſcholaſtice noſcuntur ꝯtinere. ¶ In ueſtigamus igit̉ a fundamēto cauſas neceſ ſarie inſtitutōis qͣre dn̄s his opꝰ hꝫ. Et ꝓ hͦ ſit hec pͥma ꝯſideratio inci piēs ex alto. ¶ Prima ꝯſideratio. ¶ Dn̄s ꝑ ſuū velle imꝑioſum ⁊ ptātiuū eſt pͥmū radi cale fundamentū omīs legis vel canonis. ¶ Hoc Ambro. in examē. ſecutus Baſiliū poſuit dicēs/ ꝙ pͥma lex oīuꝫ ē diuina ptās Uolūtas illius ius ſuū vnicuiqꝫ tribuēs. nullius āt ē ꝑpetuū ⁊ ꝯſtās voluntas niſi dei. ¶ Scd̓a ꝯſideratio. ¶ Dn̄s indidit cui libet rei tātū de lege/ qͣꝫtū de entitate ⁊ boni tate. ¶ Oīa em̄ fecit in nūero/ pōdere ⁊ mē ſura. ⁊ ita ſub lege certa ait Boe. qͥppe. Si cut fecit oīa ꝓpt̓ ſe ⁊ ad ſe ſic oībꝰ dedit vi tā certā tēdētiū ad ſe q̄ dr̄ appetitꝰ vl̓ amor ⁊ pōdus/ trahēs rē ad ſuū dn̄atiuū ⁊ initis le pͥncipiū qd̓ ē ip̄e vt ſit ip̄e alpha ⁊ o pͥnci piū ⁊ finis. ¶ Potuerat h̓ fieri longa dedu ctio de legibꝰ varijs reꝝ/ tā in celo qͣꝫ in ter ra/ aut in mari ⁊ in oībꝰ abyſſis/ in volucri bus celi/ ⁊ qͣdrupedibꝰ terre/ ⁊ piſcibꝰ marꝭ. Sed omittamus hec ⁊ dicamus ꝓ tercia ꝯſideratōe. ¶ Tercia ꝯſideratio. ¶ Dn̄s ſic̄ fecit hoīeꝫ/ vt ſiō̓i ſoli ſubiectus dn̄aret̉ ce teris rebꝰ mortalibꝰ/ ita ſibi indidit p̄ ceterꝭ rōnē tāqͣꝫ legē intimā ⁊ viuā/ neqꝫ em̄ ꝓpt̓ aliud dr̄ hō factus ad imaginē ⁊ ſil̓itudinē dei/ niſi qꝛ ſui capax ꝑ rōne effectus eſt ẜm Augꝰ. ⁊ expoſitores catholicos. ¶ Hoc vi derūt ph̓i qͥ naturas aliaꝝ reꝝ dixerūt regi a rōne ſeꝑata/ velut ab intelligētia nō erran te. hoī ꝟo rōnē ꝓpriā ꝯiūxer̄t quā dixer̄t re ginā in ſuo microcoſmo. quēadmodū (ſuo mō lōge tn̄ excellētiori) dn̄s ī macrocoſmo pͥncipat̉. ¶ Quarta ꝯſideratio. ¶ Dn̄s indi derat hoī rōnē integrā ⁊ purā/ tanqͣꝫ ſuffici ens pͥncipiū regitiuū ſuip̄ius ⁊ qͦ ad deū ⁊ quo ad ꝓximū/ ⁊ qͦ ad corpus ꝓpriū/ ⁊ ad aliud qd̓libet inferioꝝ. ¶ Alioqͥn quō verū eſſet illud Moyſi iā allegatum. Dei ꝑfecta ſunt oꝑa Quō p̄terea veꝝ eſſet illud phiſi cū. Deus ⁊ natura nō deficiunt in neceſſa rijs/ ſi mox ab exordio nō dediſſet deꝰ hoī ſufficiēs pͥncipiū ſuijp̄ius regitiuū ⁊ ordi natiuū atqꝫ regulatiuū? Dedit ꝟo dū homi nē inſtituit ſub regula rectiſſima quam ap pellamus originalē iuſticiā. q̄ ꝑ omīa ꝯfor mis erat qͣꝫtū oꝑtuit ip̄i pͥme ⁊ ꝯſtāti iuſti cie q̄ deus ē. ꝑ quā reddidiſſet hō vnicuiqꝫ ius ſuū .i. qd̓ ſuū erat. deo videlꝫ reuerentiā ſine ꝯͣdictōe. ꝓximo amiciciā ſine diſſenſio ne. corꝑi obedientiā ad rōnē ſine rebelliōe. Ceteris inferioribꝰ dn̄atōneꝫ regitiuā ſine impugnatiōe. ¶ Quinta ꝯſideratio. ¶ Dn̄s nō habuiſſet opus legiſtis vel canoniſtis in ſtatu nature pͥmitus inſtitute. ſic̄ nec ha bebit opus in ſtatu nature gl̓ificate. QuaiM 2 Recō mendatio licentiandoꝝ re? qꝛ cuilibet fuiſſet lex ſufficiēter inſcripta in li. cordis ſui. nec opus erat vt qͥs eū do ceret iudicia iuſticie. ꝑ iura vel leges aut ca nones hūano ſtudio cōpoſitos vel libris aratis qd̓ de futuro ſtatu ſonat illud ꝓphe ticum. Dabo leges meas in cordibꝰ eoruꝫ. ¶ Sexta cōſideratio. ¶ Dn̄s opus habuit iuriſtis legiſtis ⁊ canoniſtis mō locutiōis p̄expoſito/ poſtqͣꝫ hō cū in honore eſſet nō intellexit/ cōꝑatus ē iumētis inſipientibꝰ ⁊ ſil̓is factus eſt illis. ¶ Obſcurato nimiꝝ li bro cordis interiori/ ⁊ velut oblr̄ato ⁊ ma le ꝯͣcto ꝑ diuerſas paſſiones vix poterat le gi. vix ab hoīe diſcerni qͥd rectuꝫ ab obliqͦ. quid bonū a malo. qͥd iuſtū ab iniuſto. qͥd daret̉ ergo liber extrinſecus. ꝯtinēs leges ⁊ p̄cepta/ ꝑ traditōeꝫ dei ⁊ hoīuꝫ ſapientioꝝ/ quoꝝ lucidiora adhuc erāt corda/ vel ꝑ di uinā celitus illuſtratōneꝫ/ vel ꝑ humanā ⁊ diuturnā inueſtigatōeꝫ/ iuuantibꝰ ad hͦ ip ſum moribꝰ bonis qͥ miro mō illumināt. ſi cut de alijs dictū eſt ꝙ excecauit eos mali cia eoꝝ Aīa em̄ viri iuſti annūciat aliqn̄ ve ra plus qͣꝫ ſeptē ſpeculatores ꝯſtituti in ex celſum ad ſpeculandū ait Sap̄. ¶ Potue rāt hic induci ſpeculatōes grate multū/ de obſcuratiōe vel oblr̄atione libri cordis. qd̓ eſt ſpeculū qͦddā veritatis/ ⁊ hͦ ꝑ comꝑatio nē ad varios modos diuerſos/ qͥbꝰ ſpecula materialia diſtorquēt̉ ne reddāt veras: ima gines. Has ſpeculatōes poſuit Oreſme d̓ Z ꝯfigū. qualitatū. illic videant̉. ¶ Septima ꝯſideratio ¶ Dn̄s inſtituit pͥmū canoniſtā ⁊ legiſtā ip̄m Adā. ¶ Cōgruebat qͥppe im mo opus erat vt Adā qui pr̄ omniū ꝑ ꝓpa gatōeꝫ carnis eſſe debuerat/ fieret etiā pr̄ ꝑ gubernatōeꝫ ⁊ inſtructōeꝫ. Ac ꝑinde ſicut in artibꝰ ꝓ corꝑis regimīe neceſſarijs/ adā poſt pctm̄ fuit ꝑ diuinā inſpiratōeꝫ erudi tus. de neceſſarijs inquā nō ſolū qͦ ad eſſe ſꝫ quo ad bn̄ eſſe. qͣꝫto āplius opus erat ꝓ bn̄ eſſe ip̄ius aīe qͦ ad ſcīas ⁊ v̓tutes ip̄m diui nitus illuſtrari. ⁊ ꝑ ip̄m pͥores filius eius de generatōe in generatōeꝫ. ¶ Hec eſt tradi tio ip̄ius Ioſephi in li. antiquitatū. cui cō ſonat aꝑta rō. Sic dr̄ Gen̄. ꝙ dn̄s fecit ip̄i Ade tunicas pelliceas. hoc ē vt oꝑi fas eſt fieri docuit. ſicut parare cibos. vti medicīs colere agros. ⁊ ita de reliqͥs habet̉ palam ex iſtis vn̄ pͥma fuit origo. ⁊ cauſa cuiuſlibet artis ⁊ inuētio ſcīe ⁊ facultatis. ¶ Octaua ꝯſideratio. ¶ Dn̄s vltra legē nature nō ſolū inſtitute de qua dictū eſt. ſed etiā de ſummi tate deriuate ac in poſteros ꝓmulgate que dr̄ lex antiqua. ¶ Fundat̉ hec ꝯſideratio ſi cut ſexta. ꝓlabēte em̄ natura de vicio in vi ciū. ꝓlabebat̉ ꝯſequent̓ ad igͦrantiā maiorē legū ⁊ iuriū ⁊ iuſtoꝝ iudicioꝝ. Addēda fu it igit̉ declaratio cū autoritatū inſertōne/ ⁊ circa murmuratōeꝫ p̄ceptoꝝ/ tā generaliuꝫ ſicut decē p̄cepta/ qͣꝫ ſpecialiū ſicut erāt iu dicialia ⁊ cerimonialia. ¶ Et ita dominus habuit opus legiſperitis ⁊ iuriſtis qͥ dice bant̉ doctores ⁊ ſcribe. meditātes in hac le ge die ac nocte vt eam ppl̓o ſimpliciori nū ciarēt ne fierēt ſicut equus ⁊ mulus qͥbꝰ nō eſt intellectus. ſed approximarēt ad deū/ ꝓ pterea vt in chamo ⁊ freno certoꝝ p̄ceptoꝝ ꝯſtringerent̉/ oꝑtuit. ¶ Nona conſideratio. ¶ Dn̄s vltra legē veterē opus habuit inſti tuere legē euangelicā. ¶ Siqͥdē ad nihil ꝑ fectū adduxit lex antiqͣ dicēte apl̓o ad He breos. vij. Nihil ad perfectum adduxit lex. Erat em̄ figura ⁊ vmbra noue legis. Nam oīa in figura ꝯtingebāt eis ait apl̓s. Adue niēte igit̉ re vel luce impleta ē lex illa nō ſo luta. Ac ꝑinde ꝯſtituti ſunt apl̓i diſcipuli ⁊ euangeliſte tanqͣꝫ doctores huius legis ⁊ ceteri ſucceſſores eoꝝ qͦs theologos nomi namus. nō ẜm corticē lr̄e q̄ occidit/ ſed ẜm interiorē ſpm̄ qͥ viuificat. ¶ Decima ꝯſide ratio ¶ Dn̄s opus nō haberet iuriſtis alijs qͣꝫ theologis. ſi hoīes ẜm virtutes theolo gicas q̄ ſunt fides/ ſpes ⁊ charitas. ſponte vellēt regulari. Sufficere dixit Auguſtin in enchiridiō has virtutes ad ſalutē oī ho mini. qͥppe claudūt in ſeip̄is duo illa man data in quibꝰ tota lex pendet ⁊ ꝓph̓e. Dili. ges dn̄m deū tuū ⁊c̄. Et ꝓximū tuū ſicut te ip̄m. Intereſt aūt theologoꝝ docere ſuffici enter ea q̄ ſunt fidei ſpei ⁊ charitatis/ ⁊ in re gulā euangelicā errores inſurgētes cogͦſce re/ ⁊ cognitos vt caueant̉ ab alijs inſinua re. ea deniqꝫ docere ꝯuenit. quibꝰ hec triplex virtus gignit̉/ nutrit̉ defendit̉ / roboratur. Sic inſtituta videt̉ ⁊ gubernata fuiſſe ſuf ficiēter eccl̓ia pͥmitiua ſub apl̓is. ac deinde ꝑ ſucceſſiones varias vſqꝫ ad doctores ſan ctos incluſiue ꝑ qͣdringentos annos ⁊ am plius quibꝰ tꝑalibꝰ nō erat diſtinctio theo logoꝝ ⁊ canoniſtaꝝ/ lꝫ canones ſacri multi eſſent vltra tenorē exp̄ſſi traditū in euange lijs ⁊ ceteris libris canonicis. Hi ꝟo cano nes ſi bn̄ inſpiciamus nō ſunt niſi ꝯcluſio nes elicite vl̓ illate ex pͥncipijs theologicis id ē ex euāgelio ⁊ alijs libris canonicis ꝑ In decretis facta Pariſius LI. los qͥbꝰ dicit xp̄s. Qui vos audit me audit Nihil igit̉ āmirādū ſi ad eoſdē ꝑtinebat co g̓nitio ⁊ legiſlatio ꝯcluſionū illaꝝ canoni Dꝝ/ ad qͦs ꝑtinebat noticia pͥncipioꝝ. In dē ē illud qd̓ ſapīa dicit de ſeip̄a. Per me re ges regnāt ⁊c̄. ¶ Undecima conſideratio. ¶ Dn̄s ꝓpt̓ multiplicatiōeꝫ hoīuꝫ ſub lege ſua euāgelica p̄uaricātiū ea multis modis voluit hmōi canones multiplicari. Et ita opus habuit canoniſtis. etiaꝫ in regimine ſpūali. qꝛ ꝓpͥe dicti theologi neqͣqͣꝫ ſufficie bāt. ¶ Notemus h̓ ad declaratōeꝫ āplioreꝫ ꝙ theologi ꝓpͥo noīe dicunt̉ hi qͥ noticiā ꝓ fitent̉ ⁊ hn̄t eoꝝ q̄ ꝓpͥe dicunt̉ eſſe de theo logia hͦ ē de iure diuīo ſeu euāgelico qd̓ idē eſt. ⁊ qͥ illud ſciūt elucidare/ defendere robo rare. ¶ Sūt āt qͣttuor genera taliū qͥ ꝓprie dicunt̉ ad ius diuinū ⁊ euāgelicū ꝑtinere. Primū genus ē eoꝝ q̄ ꝯtinent̉ exp̄ſſe in te xtibꝰ cāonice ſcpͥture vt ꝙ in pͥncipio fecit deus celū ⁊ terrā. Scd̓m ē eoꝝ q̄ ꝯſequunt̉ ꝯſequent̓ clare in ꝯſequētia neceſſaria ⁊ eui dēti/ apud oēꝫ vtētē rōne ex eis q̄ ibidē ꝯti nent̉. Terciū ē eoꝝ q̄ lꝫ non ſequant̉ in ꝯſe quētia clara apud oēs vtētes rōne vel aliū de doctos. tn̄ apd̓ exercitatos in ſacris lr̄is ꝯſequētia iudicat̉ optīa vel ſeq̄la. Quartuꝫ eſt eoꝝ q̄ ꝑ reuelatōeꝫ factā eccl̓ie ꝯſtāt. ⁊ hͦ vel exp̄ſſe et manifeſte ꝑ ꝓph̓ias ſeu mira culoſas atteſtatōes/ vel īplicite ꝑ cōeꝫ atte ſtatiōeꝫ totius eccl̓e vel ꝯcilij generalis eaꝫ ſufficient̓ repn̄tātis. ac ꝑ ſucceſſionē legiti mā deriuata ad poſteroſꝑ eos qͥ tales reue latōes habuerūt manifeſte. Ueritates oēs alie/ tāto dicunt̉ magis ꝑtinētes vel īꝑtinē tes ad theologiā ⁊ ſuos ꝓfeſſores qͣꝫto ꝓxi mius vel remotius pn̄t inferri ex p̄dictis. ¶ Progrediētes igit̉ vltra dicamus ꝙ p̄ter has ꝟitates ſeu regulas oꝑtuit multas ex plicari ad regimē eccl̓iaſtice familie/ q̄ non poterāt exp̄ſſe deduci ex ſacra ſcpͥtura. ſꝫ oꝑ tuit fieri limitatōeꝫ ꝑ autoritatē humanaꝫ. Recte eo mō qͦ vltra pͥncipia iuris moral̓ natural̓/ ⁊ ꝯcluſiōes euident̓ ⁊ neceſſario ſe quētes ex eiſdē/ oꝑtuit addi ml̓tas inſtituti ones. neqꝫ clare diſſonas/ neqꝫ tn̄ euidēter ſequētes ex dictis pͥncipijs ⁊ hͦ autoritate pͥncipū vel cōitatū qͥbꝰ reſpublica regenda ſubdebat̉. ¶ Exēplū in vno ꝑ qd̓ ſciat̉ in ce teris. Cōfeſſio ſacr̄alis/ ē de lege euāgelica ꝓpͥe dicta. ſꝫ ꝙ fiat hͦ tꝑe vel illo/ ⁊ apd̓ ſuū certū ſacerdotē/ vel apud illū ē de iure poſi tiuo qd̓ nec clare ſequit̉ ex lege euāgelica ꝙ ſic debeat fieri/ nec tn̄ eſt repugnās. Talia ſunt ſine nūero in reliqͥs q̄ ꝯcernūt dei cul tum ⁊ charitatē erga ip̄m ⁊ ꝓximū noſtrū. ¶ Duodecima ꝯſideratio. ¶ Dn̄s opus ha buit canoniſtis/ nedū ꝓpt̓ multiplicatōesq hmōi canonū poſitiuoꝝ/ ſꝫ etiā ꝓpt̓ incor rigibilitatē ſubditoꝝ. ¶ Oder̄t peccare ma li formidīe pene. ait Oratius. vt igit̉ pene varie ꝓ varijs delictis ferrent̉ neceſſe fuit. quemadmodū ꝓ diuerſitate morboꝝ/ ordi nant medici diuerſitatē remedioꝝ ꝑticula riuꝫ vltra ea q̄ cognoſcūt ex pͥncipijs ph̓ie naturalis/ vel ſue medicine general̓. Con ſtat aūt inſtitutōnes hmōi arbitrarias eſſe vt plurimū/ q̄ lꝫ inſtitutiōes ꝯformitatem qͣꝫdā habeāt ad legē diuinā in hͦ ꝙ nō ei pa lam diſſonant alioqͥn eſſent iniq̄. nihilomi nus nō ita ꝑtinēt ad eā/ qͥn alie pene poſſēt eqͣlit̓ ſtātibꝰ illis pͥncipijs ꝯſtitui. ⁊ hͦ ē ius qͣle appellamus pure poſitiuū vel hūanū. ¶ Amplius ꝟo ⁊ ſi repugnātia nō ſit/ vt the ologus ſciat hmōi ꝯſtitutōes penales ⁊ ſi miles de iure poſitiuo. qꝛ tn̄ hūani capaci tas īgenij/ multū finita ē nec ad tot ſuffic̄. dn̄s habuit opus vl̓ voluit diſtīctos in ec cleſia doctores īſtruere. qͦſdā ad ius euāge licū ⁊ ꝓpͥe diuinū qͦſdā ad poſitiuū ſciēdū dedicatos. Et ex his īueſtigamus ⁊ inueni mus puto cōmoditatē diſtinctōis int̓ has facultates theologie ⁊ decretoꝝ. ⁊ dn̄s in hͦ hꝫ opus decretiſtis. ¶ Tredecīa ꝯſideratio ¶ Dn̄s nō inſtituit reponi ea q̄ ꝓpͥe ſunt fi dei in textibꝰ canonū vel decretoꝝ vn̄ dicū tur cāoniſte vl̓ decretiſte/ tanqͣꝫ illa ꝑ ſe pͥn cipalit̓ ꝑtineāt ad facultatē decretoꝝ. Hec ꝯſideratio rn̄det his qͥ poſt facultatē decre toꝝ ſic inſtitutā ꝯtēdere vellēt ſuꝑfluaꝫ eſſe theologoꝝ facultatē. Hēmus inquiūt arti culos oēs fidei ⁊ catholicas ꝟitates. qͥd ege mus theologiſ? ¶ Sꝫ videat̉ rō cur illic po nant̉ tales ꝟitates/ īuenimus ꝙ ſunt tanqͣꝫ articuli certi eliciti ex theologia qͦꝝ declara tio ſpectat ad eādē. quēadmodū etiā factū eſt in legibꝰ pͥncipū catholicoꝝ nō ꝙ ad il las leges d̓ directo ſpectēt ſic̄ nec eoꝝ decla ratio. quēadmodū nemo diceret ꝙ declara tio ſymboli apl̓oꝝ vel niceni ꝯcilij ad ſim plices ſpectet. qͥbꝰ tn̄ illud indicit̉ ⁊ explica tur ⁊ dat̉ ad credēdū. ¶ Quo pacto igit̉ q̄re ret aliqͥs/ reponunt̉ hͦ. in facultate decretoꝝ vel in facultate legū tꝑaliuꝫ/ q̄ ad theologie ꝑtinēt facultatē? Facilius ē rn̄ſio. Reponū tur itaqꝫ vt addant̉ pene varie ꝯͣ eos qͥ auſu iM 3 Re cōmendatio licentiandoꝝ temerario ꝯͣ articl̓os ſic explicatos dogma tizare p̄ſumerēt. Hec āt adiectio cāonū pe naliū ſic̄ ē de iure poſitiuo. ſic eaꝝ cognitio ſpectat ꝓpͥe ad decretoꝝ vl̓ legū facultates l¶ Decimaqͣrta ꝯſideratio. ¶ Dn̄s ſic̄ in vno corꝑe naturali. diuerſa mēbra ſingulis offi cia cōſtituit/ ne ſit ſciſma int̓ ea ſic in corꝑe myſtico diuerſos voluit eſſe doctores ꝓ va rietate doctrinaꝝ legū vel iuriū. ¶ Hac ꝯſi deratōe p̄ſuppoſita ex pͥoribꝰ/ pꝫ ꝯſequēter iniuſta ꝯcertatio vl̓ q̄rela eoꝝ. qͥ ꝓ extollen do ſcīaꝫ theologie illā decretoꝝ vituperāt vel ecōtra. ¶ Hoc em̄ agere qͥd aliud ē qͣꝫ ſi oculꝰ dicat naribꝰ/ oꝑa tua nō agēda. Rur ſus ē p̄ſumptio eoꝝ qͥ ex neceſſitate ſue ſcīe nitunt̉ extollere ⁊ arguere eā ceteris oībꝰ ꝑ fectiorē. cū dicat ph̓s de methaphiſica Ne ceſſarios qͥdē om̄s digniores/ ꝑfectior vo nll̓a. Cū p̄terea videt̉ in corꝑe naturali/ mē bra turpiora ⁊ infirma plus hr̄e neceſſitatꝭ qͣꝫ pulchriora ⁊ ꝑfectiora qͣlia ſunt oculus ⁊ auditus. Deniqꝫ māifeſtū ē ex his ad quā facultatē ſpectat iudicare de hereſibꝰ ⁊ here ticis. Cōſtat ꝙ ad theologiā. modū v̓o pu niēdi magis determīat facultas decretoꝝ ſꝫ executōꝫ iudices ⁊ cliētes ſeu bodelli ma gis ſciunt. Exēplū de iudicio falſe monete cuius falſitatis cognitio ſpectat ad cāpſo res. punitōis modus ad legiſtas. executio ad iudices ⁊ bortelles. ¶ Potuerat h̓ appli catio fieri de examīe bulle illius ꝑ mēdicā tes extorte. ſꝫ omitto. ¶ Decīaqͥnta ꝯſidera tio. ¶ Dn̄s hꝫ opus ſic̄ theologis ⁊ canoni ſtis/ ſic hoībꝰ inferioris ſcīe vel ordīs qͦ ad cognitōeꝫ traditionū humanaꝝ. ¶ Cōſula mus exꝑiētiā ⁊ videbimus ꝙ vltra ſcīaꝫ iu ris diuini/ ⁊ cāonici poſitiui/ ml̓te ſunt ꝑti culares leges ⁊ ꝯſtitutōes poſitine. neceſſa rie in iudicijs qͣles oꝑtet ſcire ip̄os ꝓcurato res ⁊ cliētulos ⁊ alios inferioris ordinis. ¶ Si āt q̄reret aliqͥs/ qͥſnā vtilior ſit eccl̓ie dei/ vel eruditus in his legibꝰ vltīs ꝓcura toꝝ ⁊ ꝓmotoꝝ. vel in ſacris canonibꝰ poſi tiuis? Puto ꝯfeſtī ridebit̉ ⁊ irridebit̉. īmo ſpernet̉ a dn̄is cāoniſtis talis inqͥſitor ⁊ iu re qͥdē. Sꝫ cū a ſil̓i ꝑgūt aliqͥ curioſe (ne di camus fatuoſe) cōꝑare ſcīaꝫ canonū poſiti uoꝝ ꝓ eccl̓aſtico regimine ad ſcīaꝫ euāgeli cā/ ip̄i viderint. Exēplo ſil̓i dubitaret aliqͥs qͥs hn̄dus ē dignior in cura corꝑis vel me dicus. Sil̓r qͥs p̄ferēdus ē vl̓ eruditus in ꝯſtitutōibꝰ poſitis ſue religiōis aut in ſyno dalibꝰ ſtatutꝭ. vl̓ an p̄cellat iuriſꝑitus/ qͥ tn̄ ad hoꝝ ꝑticulariū cognitōeꝫ nō deſcendit? ¶ Ceſſent igit̉ deīceps hmōi ꝯꝑatōes odi oſe ⁊ curioſe. fatuoſe īmo ⁊ faſtidioſe. nec ſit ſciſma ī ip̄o corꝑe eccl̓e. ſꝫ ābulet qͥſqꝫ voca tione qͣ vocatus ē. gr̄aꝫ quā accepit cōicaſ ſine inuidia ⁊ in alterutꝝ āminiſtrās. ¶ De B cimaſexta ꝯſideratio. ¶ Dn̄s opus hꝫ decre tiſtis nō ſolū ꝓpt̓ rōnes ſumptas ex multi tudīe cāonū poſitiuoꝝ ꝯcernētiū ſpūale re gimē/ ſꝫ etiā regulatōneꝫ tꝑaliū maxīe poſt dotatōeꝫ eccl̓ie in bn̄ficijs ⁊ in alijs abūde factis. ¶ Neqꝫ em̄ euāgelica lex dedit exp̄ſ ſas de tꝑaliū regimīe ꝯſtitutiōes ac ꝑinde theologica ꝯſideratio/ ſꝫ ad eas ꝑticularit̓ cogͦſcēdas/ neqͣqͣꝫ extēdit. Uident̉ aūt ſuffi cere leges hūanitus tradite. ſed ſi notaueri mus aliā eſſe rōnē de his q̄ mere tꝑalia ſūt/ nec dedicata diuīs vſibꝰ. aliā eoꝝ q̄ cultum dei reſpiciūt in decimis ⁊ oblatōibꝰ in bn̄ ficijs atꝫ ſil̓ibꝰ/ nemo mirabit̉ ſi legibꝰ alijs vti cōgruū fuit ꝓ his ⁊ ꝓ illis quēadmodū doctrīe pure moral̓/ īſufficiēs fuit ꝓ lege re uelāda. qͣꝫuis in obſequiū ſuū poſſit. ¶ De cimaſeptīa ꝯſideratio. ¶ Dn̄s nō ita diſtin xit theologiaꝫ a ſacris cāonibꝰ ⁊ ecōtra/ qͥn virilit̓ ⁊ ſalubrit̓ poſſint ab eodē hoīe qͣꝫtū ſibi ꝯcedit̉ īueſtigari. Si em̄ reꝑti ſūt qͥ vl tra cāones ſacros/ legibꝰ hūanis dederunt ſtudiū ſuū ⁊ ecōtra/ ⁊ ꝓfecerūt in vtriſqꝫ. ſi vltra ph̓iaꝫ ⁊ metaphiſicā ml̓ti qͦtidie ī the ologia ſe vehement̓ exercēt. Hoc ꝯueniētiꝰ hꝫ fieri / ꝙ theologus deſcēdat ad inſpicien dū cāones ſacros tanqͣꝫ ꝯcluſiōes elicitas ex ſuis principijs theologicis deducere. ¶ Sic erit tal̓ ābidext̓ theologus cāoniſta ⁊ cāoniſta theologizās. ⁊ qͥs ē h̓ ⁊ laudabi mus eū? ¶ Quid at faciliꝰ ē ex ābobꝰ/ aut ꝑ theologia .ſ. cogͦſcere cāonicā ſcīaꝫ vel econ tra. Exiſtimo ꝙ pͥmū ſic̄ facilius ē ⁊ ordīa tius deducere ex pͥncipijs cōcluſiōes/ qͣꝫ ex ꝯcluſionibꝰ ad pͥncipioꝝ noticiā deuenire. Addito ꝙ agibiliū iſtoꝝ vehemēs ꝯſidera tio a puericia vel ab adoleſcētia nō tm̄ eru dit neqꝫ clarificat ingeniū/ qͣꝫtū exercitatio in ſpeculabilibꝰ pͥncipijs. ¶ Potuerat h̓ in ſeri q̄rela frequent̓ incidēs nr̄o tꝑe tā d̓ the ologis qͥ ad ſpeculabilia q̄dā paꝝ vtilia/ cu rioſiores exiſtūt debito nolētes ad ꝯſidera tionē agibiliū tanqͣꝫ ſuo ingenio indignaꝫ ⁊ rudē declīare. Rurſus inculpādi ſunt iu riſte illi qͥ ꝑticularibꝰ ꝯcluſiōibꝰ iuriū ſic ad herēt vt vel ad pͥncipia reſo lutōis nō aduertūt. ¶ Decimaoctaua ꝯſide In decretis facta Pariſius LII. ratio. ¶ Dn̄s voluit ita theologiā a cāonibꝰ ſeꝑari/ vt tn̄ maneret vſus termīoꝝ theolo gicoꝝ incōfuſus. ¶ Scīa em̄ q̄libet īferior ſc̄ ſumit pͥncipia ſua a ſuꝑiore alt̓nāte eaꝫ. ſic vt termīoꝝ ſuoꝝ ꝓpͥetatē obẜuet neceſſe eſt. alioqͥn fieret velut altera ꝯfuſio babylo nica ꝑ diuiſionē linguaꝝ. nec mutuo ſe ītel ligerēt theologus ⁊ iuriſta. ¶ Qua ex re ptꝫ ꝙ vbi d̓ iſtꝭ termīs hereſis ⁊ hereticꝰ/ ſymo nia ⁊ ſymoniacꝰ ⁊ ſil̓ibꝰ/ fit mētio. recurſus eſſe pͥncipal̓ dꝫ ad vſum quē theologꝰ ẜmo hꝫ. ẜm quē dic̄ Augꝰ. ꝙ nob̓ ad certā regu lā loqͥ fas ē. ¶ Ac ꝑinde pꝫ ꝙ expoſitio bul le mēdicātiū reqͥrit exponi ꝑ ius euāgelicū ¶ Decīanona ꝯſideratio. ¶ Dn̄s noluit vt ẜm ius canonicū regularet̉ īmobilit̓ de ne ceſſitate totus eccl̓ie ppl̓s ſic̄ oꝑtet ip̄m re gi ſtabilit̓ ⁊ īmobilit̓ ꝑ ius euangelicū ⁊ di uinū. ¶ Tollit hec ꝯſideratio temeritatē ali quoꝝ vel igͦrantiā qͥ ſuis iuribꝰ poſitiuis/ ī mobilitatē ⁊ indiſpēſabilitatē talē tribuūt ⁊ parē vī obligādi qͣlē hꝫ ip̄m ius euangeli cū ⁊ diuinū. Ac ꝑīde qͦt heu ſcandala qͦt ꝑ turbatōes in euāgelico regimīe p̄dem orta ſint ⁊ qͦtidie ſuccreſcāt legi fas ē in exꝑiētie libro. Tales nimiꝝ intractabiles. qͦs ph̓s appellat īmāſiuos/ neqꝫ epykeiā/ neqꝫ bo nā eqͥtatē recipiūt. adherētes traditiōibꝰ ſu is ſic̄ euāgelio. īmo ꝓpt̓ traditiōes ſuas (ſic̄ ꝯq̄rit̉ xp̄s) faciētes irritū mādatū dei. Ma thei. xv. ¶ Applicauimꝰ al̓s ꝯſideratōꝫ hāc p̄cipue vtilē ad materiā reductōis grecoꝝ ſꝫ nūc omittamꝰ. ¶ Clauis ē hͨ ꝯſideratio ꝓ inueniēdo ꝯſequent̓ naturā ⁊ ꝯditōeꝫ totiꝰ euāgelice hierarchie. Et quō regimē eiꝰ mo narchicū ē ⁊ regale qͦ ad ſpūalia ex īmobili inſtitutiōe xp̄i. Utꝝ v̓o ſit exiſtimādū qͦ ad tꝑalia etiā eccl̓e dedicata non ita ē manife ſtū. Scitis ꝯcertatōes iſtic īnūeras eſſe di cētibꝰ alijs ꝙ eccl̓ia nihil hꝫ tꝑale niſi adi uinis pͥncipibꝰ. alijs ꝟo in oppoſitū certā tibꝰ ꝙ oīno ſūt eccl̓e/ ſꝫ lites has vl̓ nūera re h̓ vel dirimere nō nr̄m ē. ¶ Uiceſima ꝯſi deratio. ¶ Dn̄s voluit eruditis in ſacris ca nonibꝰ licētiā doctoralē īꝑtiri. qͣtinꝰ hr̄entᵈ ex hͦ autoritatē nō ſolū docēdi ip̄oſ cāoneſ ſꝫ eos doctrinalit̓ īterp̄tādi/ exponendi/ vl̓ gloīandi. Hoc int̓ cet̓a maxīe oꝑat̉ licētia doctoral̓ ⁊ illud rōnabilit̓. nō em̄ potuit oī hora fieri recurſus ad ꝯditorem canonum. Propt̓en eruditis ⁊ approbatis ꝯferenda fuit tal̓ autoritas doctoral̓. Nō ſolū ip̄is ſꝫ etiā pͥncipalibꝰ theologis. p̄ẜtiꝫ vbi dubietas oriret̉ ex his ⁊ circa ea q̄ ius euāgelicuꝫ pōt ad elucidatōꝫ deducere. ⁊ quēadmodū architectonica pͥncipat̉ ſubalt̓nate ſcīe. ⁊ ſi cut ex pͥncipijs ꝯcluſiōes examīant̉ ⁊ ꝓbāt̉ ſi recte ſūt. ¶ Deniqꝫ cauſas alias lumīe do ctoral̓ eſſe dicimꝰ qͣtinꝰ euitet̉ ꝯfuſio in po litico regimīe. ⁊ ne inſufficiēs vel īmeritus ad hͦ ip̄m ſe īgerat. qꝛ poſtrēo honor alit ar tes dicit Cicero. ⁊ oēs accedunt ad ſtudia ꝓpter gl̓aꝫ. ¶ Poſtulemus tādē/ vt dn̄s pr̄ familias ſup̄mus nos ita ſolui ⁊ ad ip̄m de duci p̄cipiat iuxta figurā aſine ⁊ pulli eius ꝙ ad Hierl̓m celeſtē ip̄o ſedēte ⁊ dirigen te ꝑueniamus. Finit. ¶ Incipit tractatus eiuſdem de nobilitate. mo qͥdā nobil̓ abijt ī regio nē lōgīquā acciꝑe ſibi regnū. Quiſ hō iſte nobil̓ niſi xp̄s ie ſus xp̄s nobiliſſimi regis da uid īclyta ꝓles. De qͦ ꝑ allegoriā Eccl̓s ait Btā terra cuiꝰ rex nobil̓ ē. Et ī laudē ſapīe ait idē in ꝑabol̓. Nobil̓ in portiis vr̄ eiꝰ. cū ſederit cū ſenatoribꝰ t̓re. Qui p̄terea d̓ ſe lo q̄bat̉ ſamueli. Qui me ꝯtēnūt/ erūt igͦbiles. ¶ Dicamꝰ igit̉ aliqͣ de nobilitate. ſumentes occaſioneꝫ ex pr̄e militis egregij dn̄i woilh̓. ſanet. ⁊ nobilitate cōpoſiti. Nobilitas ꝟ̓o deſcribit̉. Scd̓o diuidit̉. Tercio igͦbilitas pādet̉. Quarto corollariū qͣdruplex eliciet̉. Obilitas ē eminētia q̄dā vel pͥnci palitas/ vel excellētia int̓ alias res A ſui generiſ/ hn̄s facultatē aliquā in illas p̄ẜtim ꝓpinqͣs influēdi. Nobil̓ idcir co dr̄ h̓ acciꝑe regnū ſibi ſiue regimē aliqd̓ alioꝝ ꝓpt̓ influxiuā ptāteꝫ. ¶ Nobilitas ſic deſcpͥta ꝯuenit cū lib̓tate q̄ ē dignitas aliqͣ ſuijp̄ius nō alteriꝰ gr̄a. Determīatio ptꝫ .i. poli. ml̓ta ꝑ exempla qm̄ in oī genere dn̄at̉ aliqd̓ vnū qd̓ in illo genere pͥmū eſt ⁊ nobi liſſimū/ tā in aīatis/ qͣꝫ in aīa carētibꝰ. Hec deſcpͥtio ꝑ ſequētia ꝑſpicua magis eſt. Obilitas ſic accepta generalit̓ reꝑi I tur ī maiori mūdo. ⁊ ſil̓r in minori multis modis. quēadmodū varie ſūt hierarchie ⁊ pͥncipatꝰ qm̄ nō ē nobilitaſ ſine pͥncipatu qͦdā. ¶ Nobilitas in pͥmis ē ſuꝑeminent̓ nec extra in ip̄a trinitate btā/ q̄ ad ſanū intellectū dr̄ ſuꝑceleſtis hierachia. Eſt em̄ in pr̄e fōtal̓ nobilitas ſeu dignitas vl̓ autoritas que notificat̉ ꝑ duas natiōes iſtas. Innaſcibilitas. ⁊ pͥncipiū d̓ nō pͥnci iM 4 Tractatus pio. Sil̓it̓ in filio reſpectu ſpūſſctī. nec dr̄ igͦbilitas idcirco in ſpūſctō. qͦꝝ declaratio theologꝭ remittat̉ ¶ Nobilitas ē in āgel̓ ẜm triplicē hierarchia q̄ celeſtiſ appellat̉. pͥmā ſcd̓aꝫ. t̓ciā. Nobilitas rurſus ē in eiſdē āge lis in iſta qͣlibet triplici hierarchia ẜm tres ordīes ꝯtētos in qͣlibet. vt in pͥma cherubī ſeraphī ⁊ throni. ¶ Nobilitas ē ī eccl̓aſtica Hierarchia q̄ ſubceleſtis dr̄ exēplata ꝑ cele ſtē. ẜm tres ſtatꝰ eccl̓e. pͥmos medios ⁊ infi nos. ad qͦs ſpectat ſecularē hierarchiā ī di cta reducere ꝑ tres actꝰ hierarchicos/ qͥ ſūt purgare/ illumīare/ ⁊ ꝑficere. In qͣ qͥdē ſecū lari policia/ ſigͣbiles ſunt tres ſtatꝰ ꝓ tꝑaliū regimine ſuo mō. In cuiꝰ ſup̄mo ſtatu vul garior ⁊ vſitatior nobilitas collocata pͥnci pat̉. ¶ Nobilitas ꝯſequent̓ ⁊ large ſūpta po nit̉ a ph̓antibꝰ ⁊ theologis ẜm qͣttuor qͣd creaturaꝝ qͣꝝ aliq̄ hn̄t eē ſolū naturale Alia eſſe ⁊ viuere. q̄dā eē ⁊ viuere ⁊ ſentire. reliqͣ ſi cut hoīes ꝑticipāt eſſe viuere ⁊ ſentire/ qͥbꝰ etiā hoībꝰ ſuꝑaddit̉ ītelligere. ¶ Nobilitas pͥmo triplici genere creaturaꝝ ꝯſiderat̉ ẜm p̄eminētiā reꝝ naturaliū int̓ ſe ẜm cauſali tatē ⁊ effectū. Sic nobiliꝰ ē corpꝰ celi qͣꝫ ele mēta. Sic auꝝ ⁊ gēme nobiliores ſūt plū bo aūt luto. Sic ſol/ lūa venus/ iupit̉. pluſ qͣꝫ ſaturnꝰ aūt mars ⁊ mercuriꝰ in vtroqꝫ ꝑ ticipat. Nihil em̄ īpedit qͥn eadē res ſit no bil̓ ⁊ igͦbil̓ reſpectu diuerſoꝝ ꝑ ſuꝑioꝝ ⁊ īfe rioꝝ cōꝑatōeꝫ. ſic̄ in eadē celeſti hierarchia ⁊ pl̓ibꝰ alijs ſil̓ibꝰ palā ꝯſtat. ¶ Diſtīctio de nobilitate ꝑſpicua ē ſil̓r in ſolū viuētibꝰ. vt in arboribꝰ ⁊ plātis/ qͣꝝ nobilior eſt q̄ ⁊ ꝑfe ctior. p̄ẜtī in attributōe ad v̓tutes oꝑatias ꝑfectōes. vel ad ſe vel ad alias resª actuan das. ¶ Poſtrēo in aīalibꝰ brutis piſcibꝰ et quibꝰ facile ē nobilitatē ⁊ igͦbilitateꝫ varijs reſpectibꝰ intueri. Sic aqͥla nobilior inter aues. ſic cete vel delphīes int̓ piſces. ſic ari es int̓ pecudes. ſic leo inter feras ſeu feraleſ aīantes. ſic int̓ ſerpētes regulꝰ q̄ tn̄ ꝑuerſa ē nobilitas vbi qͥ nocētior ē/ pͥncipalior repu tat̉. ſic̄ in demōibꝰ reponunt̉ pͥncipatꝰ/ vbi noīs abuſiōe deterior ⁊ dānatior/ nobilior int̓ eos dici pōt. ſꝫ ꝟacit̓ igͦbilitas hn̄da eſt. ¶ Nobilitas in hoīe tāqͣꝫ in mīori mūdo p̄ dictis oībꝰ mōis poſt deū/ pot̓it (ſi ſubtilit̓ reſpicias) reꝑiri. quēadmodū ꝑticipat iux ta deductōeꝫ Greg. cū oī creatura exponētꝭ illd̓. Predicate euāgeliū oī creature. Dr̄ id circo ꝯtinere oīa. ⁊ oīuꝫ finis. ad ītellectū ī pͥncipio Gen̄. poſitū. Et ad illd̓. Oīa ſubie ciſti ſub pedibꝰ eiꝰ. Et ad ph̓m. ij. phiſi. Ex moyſen Deut̓. iiij. ¶ Nobilitas hoīs reꝑit̉ in ſuꝑiori mētis apice/ q̄ creatura ē ad ima ginē ⁊ ſil̓itudinē btīſſime trinitatꝭ ẜm tres potētias ī vna eēntia. mēoriā. ītelligentiā ⁊ volūtatē ꝯformit̉ ad hierarchias ⁊ ordīes angeloꝝ. ¶ Nobilitas ē iteꝝ in rōne ẜm du plicē portōeꝫ ſuꝑiorē ⁊ īferiorē. tanqͣꝫ viꝝ ⁊ mulierē ¶ Eſt ꝓinde reſpectu rōnis inferio ris nobilitas. dū cōꝑat̉ ad ſenſualitatē tam interiorē qͣꝫ exteriorē. ⁊ hͦ nō oīno diſſil̓r ad hierarchiā eccl̓iaſticā ⁊ ad tꝑalē ẜm eminē tiā pͥncipatuū. ⁊ excellētiā p̄dictaꝝ viriū ad īuiceꝫ/ ſi coaptatio ſollerter fit. ¶ Nobilitas in hoīe qͦ ad ꝑtes ethrogeneaſ corꝑis vt ſūt mēbra pͥncipalia ⁊ officialia caput cor epar ⁊ minꝰ pͥncipalia/ pedeſ/ manꝰ/ īteſtīa / viſce ra cōꝑat̉. aūt iuxta triplicē ſpm̄ ꝓcedentē a corde/ tāqͣꝫ īmediatū ⁊ pͥncipale inſtr̄m aīe. qͦꝝ vnꝰ ē natural̓. aliꝰ ē vital̓. aliꝰ ē aīalis. ꝓ portōabilit̓ ad illa q̄ dicta ſūt de hn̄tibꝰ eſſe naturale ſolū. vel eē ⁊ viuere. vel tria ꝑit̓ eſſe viuere ⁊ ſentire. ¶ Nobilitates alie ꝯſiderāt̉ C circa hoīeꝫ magis ad cōeꝫ ⁊ familiarē d̓ no bilitate ꝯſideratōeꝫ attēdēdo. Una eſt ꝯcer nēs bōa tꝑalia ⁊ corꝑalia. nature .ſ. ⁊ fortu ne. Et hͦ iteꝝ tripl̓r attēdit̉. Uno mō vt ha bent̉ hͨ bōa a ꝓgenitoribꝰ. auis. atauis. ⁊ in ſurſum. Et hͦ ē ppl̓aris acceptio qͣſi ſola de nobilitate. Scd̓o mō ꝓut habent̉ hͨ bona nouit̓ ꝑ īduſtriā ꝓpriā cū auxilio vel ſine qͦ rūdā amicoꝝ. Suꝑ hͦ iactare ſolent ſe diui tes in mobilibꝰ ⁊ īmobilibꝰ ſupͣ cet̓os ꝯui cinos maxīe vel remotos. Hīc ē illd̓ ſatyri ci. Et genꝰ ⁊ mores regia pecūia donat. ⁊ ꝙ pecunie obediūt oīa cū ſil̓ibꝰ diuitiaꝝ p̄co nijs. Tercio mō ꝓut hr̄ aliqͣ dignitas vl̓ p̄ cellētia ſuꝑ alios ex ꝯceſſiōe regꝭ alicuiꝰ vel īꝑatoris. Sic em̄ ad lr̄am nobilitātur aliqͥ pͥus plebei. Sic īduci pōt illd̓ heſter Hoc honore dignꝰ ē/ quē rex voluerit honorare. Hꝫ nobilitas hͨ ciuil̓ ſuos gͣdus ⁊ nomīa. Eſt clara p̄clara īclyta generoſa ſpectabilis īgenua/ egregia/ īſignis/ illuſtris regia īpe rial̓. ¶ Nobilitas hūana reſpiciēs pͥncipa lit̓ aīaꝫ vel hoīeꝫ vt hō eſt. magis attēdit̉ a ph̓is iuxta illud. Nobilitas ſola eſt aīuꝫ q̄ moribꝰ ornat. Hinc p̄terea ẜuitus ⁊ igbili tas tradit ſcpͥtura de Chā filio Nōe ꝓpter pctm̄ introducta. Hꝫ em̄ nobilitas gͣdus ẜm āpliorē vel minorē ꝑfectiōeꝫ in ꝟtutibꝰ/ in ſapīa ⁊ moribꝰ. Quo in loco fas eſt inſed diſtinctōeꝫ theologicā/ illcipientiū ꝓficiē De nobilitate LII. tium/ ⁊ ꝑfectoꝝ. quaꝫ Areſto. nō ſoluit. ſub alijs lꝫ terminis ponens inter hoīes qͦſdaꝫ ꝯtinentes vel incipientes. alios temꝑatos tanqͣꝫ ꝓficientes. tercios heroicos tanqͣꝫ ꝑ fectos aut diuinales. De quoꝝ numero he ctor erat/ qͥ videbat̉ nō homīs mortalis eſ ſe filius ſꝫ dei. Fuit tēꝑe Ciceronis ⁊ Sa luſtij ꝯcertatio ſuꝑ hac nobilitate/ quā Ci cero dicebat ſe virtutibꝰ ⁊ meritis acqͥſiſſe. Erat em̄ arpinas ignobilis vel obſcurus/ ſꝫ lumē tā p̄deceſſoribus qͣꝫ poſteritati ſue. Saluſtius vt opponit ꝯͣ fecit tenebras de decoris nigerrimas pͥoribꝰ ſuiſqꝫ ſequenti bus. Sūt īſuꝑ apd̓ Saluſtiū de bello iu gurtino mordaciſſime ⁊ acerbiſſime decla matōes marij haud nobil̓ parentele/ ꝯ ⁊ ad uerſus nobilitatē q̄ voluunt̉ circa nūc dica cardinē criminatōis ꝓprioꝝ in nobilibus facinoꝝ flagitioꝝ dedecorūqꝫ moꝝ. Quid ꝓdeſt illi quem mores ſordidāt/ generatio clara. Aut qͥd nocet huic generatio vil̓ quo mores adornāt. Prodeſt ẜm Areſto. ad po litice felicitatis qͦddā decus. qꝛ nō oīno fe lixē/ ẜm eū qͥ ſpecie turpiſſimus ē/ igͦbilis ⁊ ſine ꝓle. ¶ Nobilitas ꝟo pōt ẜm theologos magis euchi. vt ſit vna ꝑfectiſſimoꝝ h̓ ẜm tres theologicas v̓tutes militātiuꝫ. Alterā in celeſti felicitate ꝑpetuo regnantiū. Sic em̄ d̓s legit̉ feciſſe xp̄ianos genꝰ electū ⁊ re gale ſacerdotiū. Reges īſuꝑ ⁊ regnū tanqͣꝫ nobiliſſime regnātes ſuꝑ oīa p̄ẜti in pleniſ ſimo ꝓprij corꝑis dn̄io de qͦ Sene. imꝑare ſibi maximū imꝑiū ē. ⁊ Oratiꝰ. Latius re gnes/ fragilē domādo ſpm̄ qͣꝫ ſi libiā remo tis gadibꝰ iugas. ⁊ vterqꝫ peius ſeruiet vni. Cōſonat Claudianꝰ. Tūc oīa iure teneb̓ cū poteris rex eſſe tui. Deniqꝫ Salomon. melior ē ſapiens viro forti ⁊ qͥ dn̄at̉ aīo ſuo expugͣtore vrbiū. Quos om̄s xp̄i ſuꝑat au toritas. Qui fac̄ pctm̄/ ẜuus ē pctī/ ⁊ ita ſer uus viliſſime rei. īmo nihili. cum nihil fiāt hoīes cū peccāt. Ilid̓ inqͣꝫ nihil de qͦ Ioh̓. Sine ip̄o factū ē nihil. Glo. i. pctm̄. qͥd āt magis alienū ab omni nobilitate. quid ꝓr ſus aduerſum ſorori ſue libertati/ qͣꝫ ignobi liſſimum ſeruitutis tale iugū qͣꝫ eſſe manci pium tā impuꝝ abominandū deteſtabile. ¶ Poſtremo deducere cōbinatōnes ⁊ com paratōes oīuꝫ qͣs numerauimus nobilita tum/ ſtudioſe meditatōi relinquat̉. ⁊ occaſi onem dediſſe ſuffecerit ad cognoſcendū p̄ cipue ſpēs ſex nobilitatū in noībꝰqꝫ magis in Sōi tradunt̉ ītellectu. q̄ ſunt natural̓/ parētalis/ honeſtal̓/ vtualis/ heroycal̓ ſuꝑna tural̓. Quaꝝ ſingularū talis eſt deſcriptio. ¶ Nobilitas natural̓ ē eminētia q̄dā nota bilis hoī ꝓueniēs ex ꝑſpicaci iudicio rōis. Hec āt ꝑ ſe nō ē moralit̓ vel meritorie lau dabilis. nec ex electōe liberi arbitrij dr̄ lau dabilis hec. Et poſtmodū/ qꝛ teſte ph̓o. ij. phiſicoꝝ. Qd̓ modicū ē ꝓ nihilo reputat̉. Tales ⁊ ſi de iure nobiles ſunt. ſerui de fa cto ſepe fiūt. ¶ Nobilitas parētalis ē pemi nētia q̄daꝫ notabilis hoī ꝓueniēs ex laude ꝯditōis parētalis. nō qͥdē ex pͥmis parenti bus/ qꝛ cōis ē ad oēs. Hec ſil̓r nō ē ꝑ ſe mo ralit̓ laudabil̓. qꝛ ab extrinſeco venit. nec ex electōe qͣꝫuis ꝓbabil̓ ē (vt ait Areſto.) d̓ bo nis bonos naſci. hͦ appropͥat̉ apd̓ nos ve lut āthonomatice/ militāti in armis ſtatui. ¶ Nobilitas honeſtal̓ ē eminētia q̄dā nota bilis hoī ꝓueriēs ex bn̄placito honeſtātis ip̄m vel honeſtantiū. vel ꝑ filialē adoptōeꝫ a pͥncipe vel ꝑ ꝓmotōeꝫ ad dignitatem ali quā vt fit nouit̉ multis modis. Hec ſil̓r n̄. eſt de ſe moraliter laudabilis/ qꝛ venit ab ex trinſeco. nec ex electione ꝓpͥa vt ſic. hec con fert vt hō ſit caput ⁊ pͥncipiū generis ſubſe quentis. ſic̄ degeneres fiūt ſui generis cau da vel terminꝰ. Hec poſſet dici ꝑſonal̓ vel aduenticia. qm̄ aduenit ꝑſone iā ꝯſtitute ⁊ extēdit̉ ad eminētiā vnā notabilē tā eccl̓ia ſticā qͣꝫ tꝑalē vel ciuilē magis qͣꝫ nobilitas parētal̓. ¶ Nobilitas v̓tual̓ ē eminētia q̄dā notabilis hoī ꝓueniēs ex aſſuefactione vel habituatōe v̓tutū moralium. Hec qꝛ venit ab intrinſeco ⁊ electiōe de ſe laudabilis eſt. ¶ Nobilitas ſuꝑnaturalis ē eminētia q̄daꝫ notabilis hoī ꝓueniens ex charitate q̄ ſuꝑ naturalis gr̄a eſt. ꝑ quam hō fit ꝑ adoptōꝫ filiuſdei. fit aīa ſpōſa xp̄i. fit tēplū ſpūſſctī. ſine q̄ nobilitates cet̓e nihil ſunt nihil ꝓfi ciūt. Obſunt potius aliqn̄. qꝛ qd̓ altū ē ho minibꝰ. abominatio ē apud d̓cū. Remanet qͦꝫ hō filius ⁊ vas ꝯtumelie apud interitū eternū. ⁊ ideo deterioris ꝯditiōis ſunt bru tis. Propt̓ea nulla nobilitas eligibilior eſt nulla dignior qͣꝫ eſſe xp̄ianuꝫ re ⁊ noīe. ⁊ ita p̄clariſſimus in rege francoꝝ titulus eſt ꝙ xp̄ianiſſimus nominet̉. Ubſequent̓ poſt dataꝫ nobilitatis deſcriptōeꝫ generalem/ q̄ ꝑticulari ritaliū modificatōibꝰ appoſitis vt tactu ē bus pōt adoptari. paucꝭ diuīaꝝ ſpi enūeramꝰ īſuꝑ de nobilitate diſtinctōes tā in maiori mūdo qͥ macrocoſmꝰ/ qͣꝫ in mīoin M 5 Tractatus de conſiderationibus ri qͥ microcoſmus appellat̉. Suꝑeſt d̓ t̓cio dicere breuit̓ d̓ igͦbilitate q̄ ꝑ ſui deſcpͥtōꝫ⁊ rij ſatis emīet. Reꝑit̉ qͦꝫ p̄cipue in ꝑuerſis moribꝰ iuxta gͣdꝰ ml̓tiplices vicioꝝ. ¶ Pri mus igͦbilitatis gͣdus ē in demōibꝰ ⁊ dāna tis. Alt̓ in beſtialibꝰ ex corruptiōe vicioſa rōnis ſub aīalibꝰ brutꝭ. ſic̄ eleuat ſuꝑ hoīeꝫ ꝟtus heroica. ¶ Terciꝰ gͣdus ē in ītꝑatis qͥ videlꝫ ex hītu ⁊ electōe cū certa malicia pec cāt gl̓iantes cū malefecerīt. ¶ Quarti ſūt ī cōtinētes qͥ renitētes paſſiōibꝰ/ ſꝫ nō firmo corde vl̓ aīo tādē ab eis victi ſuccūbūt ¶ Ex ꝑte ꝟo corporis bonorūqꝫ fortuitoꝝ igͦbili tas ꝯſurgit tripl̓r. aut ex carētia clare ꝓpa gatōis. aut ex defectu ꝓpͥe īduſtrie ⁊ amico rū ꝓmotōis. aut qꝛ nō placet pͥncipibꝰ eos honorare/ ditare/ vl̓ nobilitare. Tales dicū tur aggreſtes vl̓ ẜui naturales/ vl̓ barbari vl̓ biſſani vl̓ obſcuri vl̓ ruſtici. Det̓mīat āt ph̓s .i. pol̓. illos hoīes eſſe naturalit̓ ẜuos ⁊ igͦbiles qͥ deficiūt in rōe ⁊ corꝑe robur ha bēt. quēadmodū nobilitas ꝯſiſtit in clara ⁊ illumīata rōne. lꝫ corpuſſit debile. De qͦ dr̄. ꝯſilio pollet cui vim natura negauit. Olligamus pro ꝑpte qͣrta qͣdruplex ex p̄miſſis corol lariū. ¶ Primū ꝙ pulchritudo totius vni uerſitatis ꝯſiſtit in ꝯẜuatōe nobilitatis. ita ꝙ illud pulchꝝ ē qd̓ cuſtodit ordinē ẜuat qꝫ naturā. Sic̄ ecōtra turpis ē ꝑs q̄ ſuo n̄ cōgruit vniuerſo. Quid āt videre pot̓it or dinatius qͣꝫ maioris huiꝰ mūdi ſpēꝫ ꝑ ꝯca thenatōes duaſ aureā ſpūaliū cauſaꝝ. ⁊ ar gēteā corꝑaliū ẜm nobilitatē influēdi a ſu perioribꝰ ad īfima ꝑ media. ¶ Corrollariū ſcd̓m. ¶ Pax/ ſanitas ſalꝰ lib̓tas cuiuſlibet policie reſidet in ꝯẜuatōe ⁊ honoratōe no bilitatis. Ecōtra nihil magꝭ aduerſuꝫ paci nihil āplius cauſatiuū ſciſmatis ⁊ diſcidij qͣꝫ nobilitatꝭ vilipēſio dū iuxta v̓bū ꝓph̓e. tuml̓tuat̉ igͦbil̓ ꝯͣ nobilē. dūqꝫ nobiles abij ciūt pͣuis moribꝰ ⁊ ꝯſilijs ꝓpriā nobilitatē quā ſic̄ nec libertatē nemo bonus niſi cum vita ꝑdit. ¶ Corollariū terciū. ¶ Lib̓tas/ ſa lus/ ⁊ ſanitas microcoſmi reponit̉ et ſalua tur in trāqͥllitate nobilitatꝭ ſue dū mēs ſup̄ ma pͥncipat̉ rōni/ ⁊ rō ſenſualitati/ ⁊ ſenſua litatis ꝑtes nobiliores ſuas abſqꝫ īpedimē to v̓tutes exercēt. ſint ip̄e naturales. ſint vi tales. ſint aīales. Hꝫ em̄ ꝯditio nobilitatꝭ hͦ ꝓpriū vt ſenitat̉ diffundere ⁊ cōicare ⁊ ſe qͦdāmō dare. Ex aduerſo āt ⁊ ruſticitas q̄ dr̄ nō a rure ſꝫ a ruditate ſatagit raꝑe ⁊ ad ſe eſſe. Propt̓ea recte paulus īducit eſſe beati us ⁊ ita nobilius dareqꝫ acciꝑe. Et ꝓinde dānatius ⁊ ſic igͦbilius diriꝑe eſt qͣꝫ ꝑdere. ¶ Corollariū qͣrtū. ¶ Nulla res pōt ita dege nerare qͥn nobilitatē aliquā retineat. ſic̄ ⁊ en titatē. ⁊ ita nobilitas ē in demonibꝰ ⁊ dāna tiſ qͥ tn̄ ideo dicunt̉ ꝓprie deteriores ex dei ꝯtēptu ⁊ blaſphemijs. ſic̄ ꝓportōnabiliter apd̓ viatores blaſphemos/ homicidas/ ra ptores dei deniqꝫ ⁊ ſue legꝭ ꝯtēptores/ ⁊ ea ꝓpt̓ igͦbiles ītellige. ſꝫ nō ē in oībꝰ māifeſtū Propt̓ea nobilitas vna vl̓ altera colit̉ ⁊ ho norat̉/ qͦuſqꝫ hō ille qͥdā nobil̓/ qͥ in celi lon ginquā abijt regionē acciꝑe regnū pr̄is/ re uertet̉ ad iudiciū/ manifeſtaturus abſcōdi ta cordiū. dū alligabit reges p̄uaricātes in cōpedibꝰ/ ⁊ nobiles degeneres in manicis ferreis/ vbi ſempit̓nꝰ horror inhītabit. No biles v̓o meritꝭ ⁊ gr̄a p̄ditos/ vocabit dicēſ Uenite bn̄dicti pr̄is mei/ ꝑcipite regnū qd̓ vob̓ ꝑatū ē ab origīe mūdi. Plēa ꝓrſus et̓ na iocūdiſſimaqꝫ tal̓ erit nobilitas. Finit ¶ Sequit tractatus eiuſdē de ꝯſideratōibꝰ qͣs dꝫ hr̄e pͥnceps. Laro eruditori ⁊ ꝯfeſſori/ ſere I niſſimi pͥncipis/ dn̄i karoli ſe ptimi/ gr̄a dei/ frācoꝝ regꝭ Io hānes d̓ gerſon ſalutē. ⁊ ad p̄ fulgidū ſapīe culmē ꝓlē regis īclytā ꝓuehere ¶ Si laudabil̓ ⁊ meritoria ē pueri cuiuſlibet eruditio ad religionē ⁊ v̓tu tes (cū ſtulticia colligata ſit in corde eiꝰ ſen ſuſqꝫ ⁊ cogitatio ꝓna ſint ī malū) qͥs nō vi deat qͣꝫ laudabilioris ſupͣ modū meriti ſit hͦ agere ī filio regis. qͥ regͣturus ⁊ gub̓naculū ſeū clauū claſſis totiꝰ reipublice/ moderatu rus expectat̉. ¶ Age itaqꝫ qd̓ agis vir orna te. nō deerit petitōibꝰ tuis mea qͦad potue rit ſedulitaſ. En opuſculū triū dieꝝ ſuſcipe (qͣle tu puto q̄ſiſti) cōplectēs in ſe ꝯſiderati ones ſeu meditatiōes aliqͣs ex ꝑſona pͥnci pis noīati Quē tecū bn̄ valere deſidero qm̄ in ſalute eiꝰ nr̄a reponit̉. Uale gͦ. ⁊ circumſo nātes ꝓcelloſe curie fluctꝰ/ tu ex ſublimi rō nis arce vl̓ ſpecula/ tāqͣꝫ ex alta rupe/ īꝑtur batus circūſpice. ¶ Finit ꝓlogus. rima particula in qua ꝯtinet̉ or̄o ꝓ recognitōe ꝓprie ꝯditio nis ⁊ gr̄arumactōe/ petendo ſapīaꝫ ex ver bis Salomonis. Quas debet habere princeps L LII Ex regū ih̓u benigniſſime pͥn Vceps pacꝭ ꝑ quē reges regnāt ⁊ in cuiꝰ māu ſunt oīa iura regnoꝝ. deꝰ vnꝰ in trinitate ꝑfe cta cū pr̄e ⁊ ſpūſctō initiū ⁊ fi nis euiuſqꝫ rei. creator ⁊ amator generꝭ hu manit atꝫ ip̄iꝰ poſtqͣꝫ ꝑierat miẜicordiſſimꝰ ꝑ paſſionē ſuaꝫ reꝑator deꝰ miẜicordiaꝝ ⁊ totius ꝯſolatōis. d̓s meꝰ ⁊ rex meꝰ. Recor dor obſecro in gr̄arūactōe quēadmodū li beraliſſimo ꝓuidētie tue dono ſapiētiſſimo ꝓuidentie tue ꝯſilio digͣtus es formare me portōꝫ aliquā creature tue cū nō eſſet. ⁊ edu cere gemētē ⁊ nudū exytero mr̄is mee ācil le tue. Dans poſtea renaſci denuo feliciꝰ in gremio eccl̓e ſpōſe tue mr̄is oīuꝫ pie viuē tiū. ⁊ hͦ ꝑ lauachꝝ regeneratōis ī baptiſma te. faciens de filio ire filiū adoptōis ⁊ gr̄e ꝑ īfuſionē ſpūſſctī ī fide ſpe ⁊ charitate cū ce teris v̓tutibꝰ ⁊ donis aīaꝫ meā ornātibꝰ atꝫ firmatibꝰ. Dediſti p̄terea mihi pupillo ⁊ ad uene tuo in loco ꝑegrinatōis huiꝰ velociſſi me trāſeūtis/ corpuſculū vegetū ⁊ ſanū/ cū integris ſenſibꝰ ad ſubẜuiēdū aīe capiti ſui ip̄ius. ꝓ ꝯſecutōe finis ſui in diligēdo te ex toto corde tota mēte/ totaqꝫ v̓tute ꝑ obedi entiā mādatoꝝ tuoꝝ. Originē īſuꝑ tribui ſti regalē atꝫ clariſſimā iuxta nomē magno rū qͥ ſūt in t̓ra/ ⁊ ẜm fugitīos ſcl̓i ꝑeūtis ho nores. deducēs ad me iura pͥmogeniture ꝓ regnādo tādē ſucceſſiōe legitīa apud xp̄ia nū ppl̓m frācie qͦ tibi ē int̓ cet̓oſ cultū qͦdā ſacratiore dicatꝰ. Et qͥbꝰ hͨ meritis meis ta lia tātaqꝫ ſuꝑ cet̓os hoīuꝫ ꝯſodales ⁊ frēs meos? Tu ſcis dn̄e d̓s meꝰ ⁊ rex meꝰ qm̄ ex ſola digͣtōe miẜicordis gr̄e tue. Nā qͥd me ruiſſeꝫ dū nō eſſeꝫ/ vel dū īfans eſſem? ¶ Et ecce nūc ꝓut ꝯfitebat̉ tibi rex ſalomo paci ficꝰ qͦndā amabil̓ tibi ⁊ ſortitus aīaꝫ bonā ego ſuꝫ puer ꝑuulꝰ ⁊ igͦrās egreſſuꝫ ⁊ introi tu meū. ⁊ ẜuꝰ ī medio ppl̓i quē elegiſti ppl̓i infiniti ⁊ qͥ dinūerari nō pōt ⁊ ſupputari p̄ ml̓titudīe. Dab̓ gͦ ẜuo tuo cor docile vt poſ ſit iudicare ppl̓m tuuꝫ. ⁊ diſcernere int̓ bo nū ⁊ malū. qͣs em̄ iudicare pōt ppl̓m iſtuꝫ. ppl̓m tuū hūc ml̓tū? Deus gͦ patꝝ meoꝝ ⁊ dn̄e miẜicordie qͥ feciſti oīa ꝟbo tuo ⁊ ſapīa tua ꝯſtituiſti hoīem / vt dn̄aret̉ creatura q̄ ē a te facta. vt diſponat orbē t̓raꝝ in eqͥtate et iuſticia. ⁊ ī directōe cordis iudiciū iudicet. da mihi ſediū tuaꝝ aſſiſtricē ſapīam. ⁊ noli me reprobare a pueris tuis qm̄ ẜuꝰ tuꝰ ego ſuꝫ ⁊ filiꝰ ācille tue hō īfirmꝰ ⁊ exigui tꝑis ⁊ mīor ad ītellectū iudicij ⁊ legū. Et ſiqͥs erit ꝯſūmatꝰ int̓ filios hoīum/ ſi ab illo fugerit ſapīa tua/ in nihilū cōputabit̉. tu āt elegiſti me futuꝝ regē ppl̓o tuo ⁊ iudicē filioꝝ tuo rū ⁊ filiaꝝ. Mitte gͦ ſapīaꝫ de cel̓ tuis ſctīs ⁊ a ſede magnitudīs tue. vt mecū ſit ⁊ mecū laboret ⁊ ſcīā qͥd acceptū ſit apd̓ te ſꝑ. Amē Scd̓a particula ꝯtī nēs ꝯſideratōeꝫ exhortatoriā ſuij p̄iꝰ velut ad aīaꝫ ſuā vt ſe ſtatūqꝫ ſuū recogitet. Cuoca nūc teip̄aꝫ o aīa mea aīa ad imaginē dei facta aīa p̄cioſa xp̄i ſanguīe redēpta. Cōſtitue te corā ocul̓ tue ꝯſideratōis/ in lu mine rōnis ⁊ catholice charitatis. dum ad pn̄s ſola es. dū nō circūſtāt nec int̓turbāt ꝯcurſus ppl̓ares. Cōfabulare mō tecuꝫ in ſecreto thalami tui int̓rogās temetip̄aꝫ qͥd tu es ⁊ ad qͥd tu facta eſ. Quid te agere qͦ tē dere ꝯueniat? Qm̄ ſi te ꝯditōeꝫqꝫ ꝓpriā ne ſciueris vt regas te ⁊ ſaluas te. Quid ꝓde rit ſi vel alia cogͦueris vl̓ rexeris; Atuero bn̄ eſt ſatis ꝙ moneo. ¶ Sed rn̄de p̄cor qͥd di cis de te aīa mea? Quid vides? Nonne tu ocul̓ tue ꝯſideratōis hac illacqꝫ circūuolū tis vides qͣttuor regna. Unū ſupͣ te ad qd̓ aſpirare. Aliud circa te qd̓ honorare. Ter ciū inter te qd̓ moderari. Quartū ſub te qd̓ tueri poſita es? Magnum ꝓfecto/ magnuꝫ valde negocium arduum difficile īmo ſine coadiutrice gr̄a dei impoſſibile tibijp̄i ſi vi gilanter attenderis cōmiſſum eſt. Nullus ꝓpterea tibi deinceps diſſimulādi/ nullus negligent̓ agēdi locus relinquit̉ o aīa mea ne pereas ab hͦ regno qͣdruplici. ſed toto vi riuꝫ conatu tendas ad regnū celeſte ſupͣ te colas regnum eccl̓ie iuxta te. modereris re gnū ꝑſonale intra te. ꝓtegas regnum tꝑale ſub te. O te felicē qͣterqꝫ btāꝫ ſi hec ita ꝑege ris. ſi ſub rege regū dn̄o ieſu xp̄o talit̓ regna ueris ¶ Uides itaqꝫ regnum celoꝝ ſupra te illud em̄ tibi purum fidei lumen oſtēdit. de quo tanta glorioſa ꝑ os loquit̉ ꝓpheticum ⁊ apl̓icū. ꝙ nec oculus vidit nec auris au diuit nec in cor homīs aſcēdit q̄ p̄parauit deus diligentibꝰ ſe. Quidni igit̉ te totā ad hoc regnū dei pͥmo querendū ⁊ iuſticiā eiꝰ extēderis vt cetera oīa adijciant̉ tibi? Illio patria tua eſt. illic portus placida manens qͥete. Illic triumphalis aula quā incolunt ciues ſctōꝝ ⁊ domeſtici dei pr̄es tui/ ⁊ ꝯſo dales futuri. Ad hoc em̄ cōdita es vt poſt M Tractatus de conſiderationibus anguſtias pn̄tis exilij illic ꝯregnes in eter num. Somniauit hͦ oliꝫ ſꝫ obſcure nimis affricanus ille Scipio. qͥ bn̄ regētibꝰ rem publicā/ certū in celo locū dedicatū eſſe te ſtat̉. vbi terris mortui viuūt. Nunqͥd non hoc regnuꝫ aſſidue poſtulas. dum p̄ceptis ſalubribꝰ monita dicis. Adueniat regnum tuum? ¶ Uides rurſum alteꝝ regnuꝫ iuxta te. qd̓ qꝛ ad exēplar huius pͥmi ꝯſtitutū eſt appellat ip̄m frequenter rex nr̄ ieſus regnū celoꝝ. Nam ⁊ iohannes vidit eccl̓iaꝫ qua ſi deſcendentē de celo/ ⁊ Moyſes arcam te ſtamēti/ figuratiuā huius eccl̓ie fabricauit ſicut in mōte ſibi mōſtratū eſt. Hāc hono rare hāc te colere/ ab hac legis p̄cepta totū qꝫ tenorē pie religioſeqꝫ regnādi ſuſcipe ne ceſſe ē. Quid em̄ aliud eſt regnū hͦ eccl̓e niſi domus dei ⁊ porta celi? ꝑ quam portā ⁊ nō aliam ſi quis introierit ſaluabit̉. Ita tamē ſi meminerit ſe militare debere. Nam ideo militās dr̄/ qͣtinus tandē regnū illud ſuꝑiꝰ is qͥ bn̄ certauerit triūphator irrūpat. Au di demū qͦ pacto mr̄eꝫ hāc eccl̓iaꝫ q̄ te rege nerauit in xp̄o poſita es honorare. Hono rē (inqͥt ſcpͥtura ſacra) hēbis mr̄i tue in oībꝰ diebꝰ vite tue. Et iteꝝ. ne dimittas ait legeꝫ mr̄is tue. Nā ē maledictꝰ a deo qͥ exaſperat N mr̄eꝫ. ¶ Uides p̄terea regnū terciū intra te ſic̄ loqͥt̉ xp̄s dicēs. Regnū dei intra vos ē. de qͦ ph̓oꝝ cōcordat ſnīa ꝙ ſe regere/ maxi mū ē imꝑiū. Et qͥs illic rex ſub deo ſtatut̉ eſt? Utiqꝫ rō libera. de qͦ dictū ē ab vno ſa piētū. Si vis oīa tibi ſubijcere/ ſubijce te rōni tāqͣꝫ regi. Qui ſūt militātes ⁊ ꝯſiliarij. Plāe v̓tutes ip̄e interiores/ tā inſite qͣꝫ acqͥ ſite. Quos deniqꝫ dicemus in hͦ regno ſer uos? Nimiꝝ ſenſus ip̄os corꝑales viſum auditū/ guſtū olfactū/ tactū/ ⁊ ip̄ꝫ cor. Per uertit̉ gͦ iſtd̓ regnū ſi dn̄antibꝰ tyrānice mē bris corꝑeis/ rō maledicta ſubẜuit. Si p̨̄ terea ꝓ v̓tutibꝰ vicia ſeditioſa ſuccedūt. vt ſi prudētiā ꝯſiliatricē optīaꝫ vicit malicia ſi ꝯtinentiā luxuria iugulat. fi fortitudinē. ignauia vel temeritas enecat. ſi iuſticiā de mū īiqͥtas d̓ iudicij throno deturbat. ¶ Ui des ad poſtremū o aīa regnū qͣrtū ſub te. re gnū .ſ. p̄clariſſimū frācoꝝ cū ſuis appendi tijs. cuiꝰ ad te regimē hereditaria ſucceſſiōe deuoluit̉ Cōſtituit̉ āt ſub te regnū iſtud in ſubiectiōe debita triplicis ſtatus pͥncipal̓. Statꝰ vnꝰ ē militātiū. Aliꝰ clericoꝝ. Ter ciꝰ burgēſiū. Et hͨ triplicitas nōne cōgrua ſignatōe figurat̉ ī triplici lilioꝝ flore aureo ſcutū tuū qd̓ celico nitore fulget ornātiuꝫ: Habes illos de pͥmo ſtatu tanqͣꝫ brachia fortiſſima ad corpus tuū myſticum qd̓ eſt regalis policia defendendum. Habes ali os tanqͣꝫ oculos ꝑſpicaces ad oīa diſcerne dum. Habes reliquos velut pedes fixos humi ad ſuſtētandū. Ubi placet attendere quia nihil hoꝝ membroꝝ dicere pōt ad al teꝝ. oꝑa tua non egeo. Errabunt itaqꝫ ma nus ⁊ pedes ſeſeqꝫ ꝯfundēt ſi deſint oculi manibus ꝟo debilitatis vel reſciſis qͥs vel pedes vl̓ oculos tuebit̉: Collabentibꝰ aūt pedibus vt reliquū omne corpus reipub lice decidat neceſſe ē. ¶ Aſpexiſti puto o ani ma mea multiplex negociuꝫ te circundans vndiqꝫ ſimulqꝫ cū ꝑiculo. ſi nō vt reginam talem qͣlē decet temet habueris. Nam tāto eſſe humilior atqꝫ ad ẜuiendū ꝓmptior qͥſ qꝫ dꝫ ex munere. qͣꝫto ſe obligatiorem ꝯſpi cit in reddēda rōne. Quamobreꝫ noli p̄cor negligere vel ingrata vel impia gr̄am voca tionis tue ad qͣdruplex iſtud regnum. Noli te in odioſam tyrannidem peruerſe detru dere. Sꝫ regnū pͥmū deſidera quo nihil be atius. ⁊ hoc ſupͣ te. ſcd̓m regnuꝫ glorifica q̄ nihil ſacratius/ ⁊ hͦ iuxta te. terciuꝫ regnum ordina quo nihil honeſtius ⁊ hoc intra te. quartū regnū ſaluifica quo nihil fructuoſi us/ ⁊ hoc ſubter te. Sciens abſqꝫ vlla du bitatōe. qꝛ de oībꝰ his oꝑtet te reddere rati onem .ſ. ad gloriam eternam ſi recte feceris. Sinaūt horrēde ⁊ cito repentinus ſuꝑue niet interitus. qd̓ ꝓhibeat miſerator ⁊ mi ſericors deus rex tuus qui ē benedictus in ſecula. Amen. Tercia particula in qua ꝯtinet̉ ꝯſideratio ſuꝑ recogitatōe peri culoꝝ ex p̄dictis ortū habens. Lorioſe rex celoꝝ/ magnꝰ ⁊ terri bil̓ in ꝯſilijs ſuꝑ filios hoīum ⁊ pud oēs reges t̓re. qͦ volente re gnāt. qͦ nolēte nō ſubſiſtūt/ neqꝫ em̄ ſaluat̉ rex ꝑ ml̓tā v̓tutē. Hodie ſiqͥdem rex ē/ cras morit̉ ſi iuſſeris. Expaueſco nūc vehement̓ ⁊ totus horrore contremiſco vi dens ⁊ ſentiēs culmē pruptū ſtatus regij qͦ me pueꝝ tuū ſublimādū aſſūpſiſti. Prohi be dn̄e deꝰ meꝰ dn̄e miẜicordiaꝝ q̄relā illaꝫ dauiticā a ẜuo tuo. Eleuās alliſiſti me. ſic̄ ⁊ alter ait. Tollunt̉ in altuꝫ/ lapſu grauiore vt ruant. Nam qͣꝫto gradus altior/ tāto ca ſus grauior. ¶ Ue mihi ve ſi collabi permi Quas debet habere princeps LI LII ſeris. Collabar v̓o corruā ⁊ ꝯfringar/ ſi me nō ſuffulſerit iugit̓ omp̄s v̓tus dextere tue. Qm̄ ſi difficile ē corpus ꝓpriuꝫ ⁊ vnicum ſub ordinato regimine ſubijcere legibꝰ re tionis/ quēadmodū lamentat̉ apl̓us vocē exꝑientie qͦtidiane/ ſꝫ miſerabilis emittēs. Ego infelix homo qͥs me liberabit de cor pore mortis huius? ꝓpt̓ qd̓ ſtatuerūt pluri mi viroꝝ fortiū/ ſeſe ſubducere ab oī altera dn̄atōe. īmo ⁊ ſocietate multoꝝ. Que ē for titudo/ qͥs ſenſuſ q̄ ſapīa in corpore ꝑuulo atqꝫ puerili vt ſpūale regimē atqꝫ tꝑale tot hoīuꝫ tot capitū/ tot moꝝ/ tot ſnīaꝝ/ tot ad uerſis inſultibꝰ vndiquaqꝫ pulſatoꝝ/ poſ ſim vel ꝓtegere vel regere ſub vna pacis le ge? ¶ Heu me Cur regni ⁊ corone ſtatuꝫ qͥ uis deinceps acclamare felicem audeat for tiſqꝫ btē. quē tot irruētibꝰ vndiqͣqꝫ curaruꝫ flatibꝰ/ tot naufragijs ⁊ ꝑiculoꝝ hoſtilium ꝓcellis cum diſcrimine mortis nedum pn̄ tis ſꝫ eterne cognouerit expoſitū? O corōa ſpecioſa magis qͣꝫ p̄cioſa/ plus expaueſcen da qͣꝫ applaudenda/ quis tuū pondus fer re poterit/ qm̄ tot homīes ponis ſuꝑ caput vnū? Miꝝ ſi nō illud opp̄ſſeris. Et oppri mes ſcio niſi ſuꝑuenerit leuamē ex alto/ le uamē a te deo meo ⁊ rege meo. qͥ vt adiutor ⁊ ꝓtector mihi fias in ſaluteꝫ ſupplex oro. ¶ Uos inſuꝑ qͦſcūqꝫ deo ꝓuidēte regēdos accepturus ſum vel accepi/ peto p̄cor ⁊ ob teſtor nolite afflictōes īducere. Iuuet vnuſ quiſqꝫ nō aggͣuet pōdus meū. Hic fidelit̓ ꝯſulat. h̓ ꝓtegat virilit̓. īuigilet alt̓ in ſollici tudīe domeſtica. alt̓ in or̄one deuota ſemet hūiliet. Quilibet deniqꝫ in officio ſibi cō miſſo vel accōmodato abſqꝫ vlla rep̄hēſiōe vigil agat. ¶ Simus oēs inuicē mēbra in ter que caput ſicut plus influit motū fenſū ⁊ oꝑatōeꝫ inter cetera. ſic ad eius cuſtodiaꝫ reliqua videmus ſine vlla ꝑiculi ꝓprij ꝯſi deratione ꝓtinus exponi. Alioqͥn ſi diſſen timus inuicē/ ſi noſmet opprimimꝰ qͥd ſu pereſt niſi vt vniuerium regie policie corpꝰ intereat ⁊ ꝓprie oppugnatōnis mole ruat: Auertat hac inſaniā a nobis ẜuis ſuis rex potētiſſimus ſapiētiſſimus ⁊ optimus cu ius regnū ⁊ imperiū ſine fine ꝑmanet in ſe cula ſeculoꝝ Amen. ¶ Quarta particula in qͣ ꝯtinet̉ quēadmodū lectio ē vtilis ⁊ ne ceſſaria ꝓ regendo. Et loquit̉ princeps ve Iut ad anima ſuam. Oſtulaſti iā(o aīa mea) mitti tibi ſapīaꝫ de cel̓ ſctīs ⁊ a ſede mag nitudīs dei Recte ꝓfecto. qm̄ va ni ſunt hoīes in qͥbꝰ nō eſt ſapīa. Ceci ſūt brutales ſūt/ ip̄i qͦꝫ ad oē opꝰ malū oēꝫqꝫ caſuꝫ p̄cipites īueniunt̉. Sciuerꝭ tn̄ qꝛ p̄ſto ē ſapīa. ſi bona fide ⁊ toto corde po ſtulet̉ ab eo qͥ dat oībꝰ affluent̓ ⁊ n̄ īproꝑat. Et qm̄ īuiſibil̓ ē ī natura ſua/ mittit vnam ex ācill̓ cuiꝰ nomē ē lectio ſtudioſa. hec oī eruditōe plēa. oī genere libroꝝ circūdata lof fert doctrinā bonā oībꝰ q̄rētibꝰ ſapīaꝫ p̄fer tim ſi comes fuerit ſoror eiꝰ ꝓfūda medita tio vel attēta ꝯſideratio. Proclamat itaqꝫ/ ſi qͥs ꝑuulꝰ ē veniat ad me. Et ad reges lo cuta ē. erudimī qͥ iudicatis terrā. Quīetiā v̓tutes ip̄e comites tue hmōi appropͥatas p̄cipue qͣdruplici regͦ/ de qͦ iā audiſti. q̄ ſunt or̄o deuota. īſtitutio ſctā. diſciplīa tꝑata ⁊ iuſticia moderata. Attēde quia lectio docet or̄onē q̄ deẜuit regͦ celoꝝ vt acqͥrat̉. Lectio docet īſtitutōeꝫ ſctāꝫ q̄ deẜuit eccl̓aſtico re gno vt ſtabiliat̉. Lectio docet diſciplinam tꝑatā ꝑ quā regnū terciū ꝑſonale moderat̉ Lectio docet iuſticiā moderatā ꝑ quā reg nū tꝑale ⁊ politicū gub̓nat̉. ¶ Deſꝑare for ſan potueras o aīa ſi tali doctrice caruiſſes nūc in ſpeꝫ aſſurge. ſciēs qꝛ cū comitibꝰ ſu is docebit lectio te d̓ oībꝰ ſi (vt p̄dictū ē) co aſſūpta fuerit ſoror eiꝰ meditatio vel attēta ꝯſideratio. Sētio tn̄ qͥd nūc vltra reqͥris o aīa mea. Uis aſſigͣre tibi qͣſdā īduſtrias q̄ te doceāt bn̄ vti lectōe ſtudioſa. fiat. ¶ Ha beto pͥmā hāc īduſtriā/ vt ſit tibi bōa libro rū electoꝝ copia. Etem̄ ſi gl̓iat̉ qͥlibet opi fex ī abūdātia īſtr̄oꝝ artꝭ ſue. ſi placet ml̓tꝭ ornatꝰ veſtiū. ſi pl̓imos delectat thezauro rū mutꝰ aceruꝰ. oꝑtet lōge āplius placere ti bi diuitias libroꝝ loquētiū nob̓ q̄ volumꝰ ⁊ q̄rimus. qͥ ip̄os etiā abn̄tes etiā mortuoſ īmo ip̄m deū cū āgelis ⁊ ſctīs oībꝰ faciunt miſcere nobiſcū colloqͥa ſctā. ⁊ a lectōe redi re potes ſꝑ vel melior vel doctior. Hinc p̄ terea vitat̉ maxīe maloꝝ omnium ſentina ⁊ incentrix ocioſitas de qͣ bn̄ enūciauit qͥ di xit. Ociū ſine lr̄is mors ē ⁊ viui hoīs ſepul tura. Et Hiero. Ama ſcīaꝫ ſcpͥturaꝝ ⁊ car nis vicia nō amab̓. ¶ Altera ſubiungit̉ in duſtria vt qͦtidie certis horis p̄ſertim d̓ ma ne ac ſero/ loquat̉ tecū lectio. te vl̓ legēte vel audiēte. Hec āt lectio p̄cipue matutīa/ ꝯue niētior erit de euāgelio vel epl̓a diei. vel de legenda ſctī cuiꝰ aget̉ celebritas/ maxime ſi Tractatus de conſiderationibus ſermo defuerit. Nec fuerit tibi verecūduꝫ ſi ſubijci videaris vl̓ ꝯfeſſori tuo vl̓ alteri re cogitās. qꝛ nō ſibi ſꝫ deo/ ſꝫ ꝟitati/ ſꝫ cōi ⁊ ꝓ prie vtilitati te ſubijcis. ¶ Alterā qͦꝫ legim īduſtriā fuiſſe apd̓ veteres qͥ in ꝯuiuijs ad tybias egregia ſuꝑioꝝ oꝑa carmībꝰ cōp̄hē ſa pāgebāt qͦ ad ea imitāda iuuētutē alacri orē redderēt. Qd̓ laudās valeriꝰ autor huiꝰ hyſtorie ꝓclamat. Quas athenas. quā ſco ta. q̄ alienigena ſtudia. huic domeſtice diſci plīe p̄tuleri: Hec p̄t̓ea lectio modulata nō ne cōpeſceret varios ⁊ incōditos tumultꝰ ne dicamꝰ in detractōibꝰ ⁊ maledictꝭ. Hec fama qͦꝫ vtinā de frācie regno apud alias natōes gl̓ioſior eſſet. Fert̉ adhuc apd̓ īcly tū ducē Borbonij huiꝰ diſciplīe claꝝ deo obẜuari. ⁊ ꝓfecto domū tuā (o aīa mea) do mū regiā decet ſctītudo tal̓. in qͣ nihil obſce nū. nihil īpudicū. nihil īordinatū. nihil ſa crilegū. nihil blaſphemū nihil nō ſeriū di ſciplinatū ⁊ ſctm̄ videat̉ ⁊ audiat̉ ꝯclamet̉ ¶ Alterā rurſus addamꝰ induſtriā vt freq̄n ter ea q̄ vel viſa fuerīt/ traducant̉ ad mores velut ex ſil̓ibꝰ ſil̓ia ⁊ ex figuris figurata no tent̉. Exēpli gr̄a. Queris hr̄e tunicā deco rā. mūdas manꝰ. ſplēdidū ꝯuiuiuꝫ. ſeruos obediētes. cattulos blādiētes. Curaueris hr̄e ꝓportiōalia moꝝ ornamēta. habeto vt tunicā v̓tutū decorē. habeto nuptialē cha ritatis veſtē. ne reijciaris ꝯfuſus a nuptijs. Mūdas qͦꝫ oꝑatōnis manꝰ tene. Fac tibi ꝓinde ꝯuiuiū iuge ſpūaliū ſic̄ a ſubditati bi creatura vis fieri. Nūqͥd tibi in hūc mo dū deerūt libri qͦs legere fas hēs. Nā p̄ter libros ſcpͥture noīat̉ mūdꝰ iſte totꝰ liber na ture ſic̄ in temet retineſ libꝝ ꝯſcīe. Iuxta cu ius inſcpͥtōeꝫ te noueris finalit̓ iudicandū Quīetiā vita cuiuſlibet viri iuſti ⁊ prudētꝭ lib̓ ē exēplarꝭ/ ī qͦ legere ē ex vultū ex geſtū ex vniuerſa corꝑis cōpoſitōe / mores bonos. in mal̓ ꝟo ꝑ ꝯͣriū. Rurſus omīs inſtitutio eccl̓aſtica ī veſtimētis mīſtroꝝ ⁊ ceteris or namētꝭ/ lib̓ ē myſticoꝝ ſenſuū plenꝰ. ¶ Po ſtremo cogͦueris ⁊ alta mēte recōdito ꝙ ad ꝑfectā ſufficiētēqꝫ ſapīaꝫ ꝓ regno qͣdrupli ci mēorato/ nll̓a vnqͣꝫ te lectio vel īduſtria vel ꝯſideratio ꝓpͥa deducet. qͥn egeas aſſi due mutua cōicatōe familiariū ꝯſiliarioꝝ tāqͣꝫ qͣrūdā vocaliū. Nā ibi ſalus vbi mul ta ꝯſilia. Sit āt ꝯſiliariꝰ fidꝰ in pͥmis deo ⁊ tibi. Nā qͥ deo neqͣꝫ ē cui bonꝰ? ſit p̄t̓ea cha ritatiuꝰ/ patiēs/ benignꝰ. qͥ n̄ ſit ābitioſus. nō īflet̉/ n̄ q̄rat q̄ ſua ſūt ſꝫ q̄ cōia. ſit verax ī ꝟbo. ꝯſtās iudicio. ſecretꝰ ī cōmiſſo. ſit do ctꝰ ⁊ exꝑtꝰ ī his q̄ pctūt̉. qm̄ cuilibet exꝑto ī arte ſua magis credēduꝫ ē. Antiquꝰ īſuꝑ in qͥbꝰ maior ſapīa ⁊ prudentia certior ꝓpt̓ ex periētias ml̓tiplices doctrices optīas reꝑi tur. ¶ Eſto cū talibꝰ aſſiduꝰ vitans pͣuoꝝ ⁊ ſtultoꝝ ꝯſortia qͦꝝ colloqͥa corrumpūt bo nos mores/ ⁊ ip̄is acqͥeſce. Quid em̄ minꝰ tolerabile/ qͣꝫ ſi vniuerſā rēpublicā vna vni us ſnīa p̄ſumet ꝓ libito ꝟſare reuerſareqꝫ cū veriſſime dicit canō. Qd̓ oēs tāgit ab oībꝰ dꝫ approbari. Ab oībꝰ intellige vel a maio ri oīuꝫ ſanioriqꝫ ꝯſilio. Regna qͥppe ſicut ⁊ reſpublica/ n̄ tm̄mō ſūt regū ſꝫ oīuꝫ ſub eis fatemur tn̄ ꝙ alio ⁊ alio mō. Ad vnum tm̄ cōis ſufficiētie ⁊ pacis cōmodū vt vniuer ſa ꝯſilia ⁊ oꝑa reſerant̉ neceſſe eſt. ¶ Credo qꝛ nihil ē qd̓ ita ſtabilire pōt regnū qͣlelibet vl̓ ſpāle vl̓ eccl̓aſticū vl̓ tꝑale politicū quē admodū ſi aſſumāt̉ in ꝯcilijs ⁊ officijs atꝫ dignitatibus qͣles deſcripſimus amatores boni publici. Nā vbi defuerit amor iſte le ges qͣꝫtūlibet multiplicate ⁊ optime. nō tm̄ nō ꝓſunt/ ſed in arma nequitie ꝯuertunt̉. ꝓ pterea ve ve p̄ficientibꝰ tales amantes ſeip ſos/ aut qui vt p̄ficiant̉ ſuadent vel extor quent. ¶ Deniqꝫ ſicut cepiſti ora ſapīam ex totis p̄cordijs tibi mitti a deo qͥ vias tuas dirigat in qͦ ꝯſilia tua ſꝑ ꝑmaneāt/ cuiꝰ vn ctio docet de oībꝰ mūdos corde. Alioqͥn re probat dn̄s cogitatiōes ppl̓oꝝ ⁊ reprobat ꝯſilia pͥncipū. Cōſiliū āt dn̄i in eternū ma net qd̓ inſequēs nō errab̓. Inſeq̄ris āt nū qͣꝫ meliꝰ qͣꝫ colūbīa ſimplicis ⁊ pure or̄onis pēna fretus ꝑ quā volabis ad eū ⁊ reqͥeſces ſalua facta a puſillanimitate ſpūs ⁊ tēpeſta te. fiat fiat. ¶ Quinta particula in qͣ ꝯtinet̉ ꝯſideratio ſuꝑ habendis libris ꝓ lectōe ſtudioſa. Docta eſo aīa mea quēadmodū? lectio ſtudioſa doctrix ē diſcipli ne dei tanqͣꝫ ancilla ſapīe. Hec le ctio libris vtit̉ ⁊ nutritur electis dū venenatis hereſuꝫ ⁊ erroꝝ ⁊ ſpurciciaꝝ ſordibꝰ carent. Tales in ornamentū ⁊ the zaurum ⁊ ꝓfectū tuū iubeas aggregari/ ne dū ꝓ te ſed ꝓ cōſortibꝰ tuis nec vt ſtudioſa multitudine te p̄graues/ ſꝫ varietate grata delectes. Deniqꝫ magnificētia regal̓ q̄ ꝓfu ſa ē totiēs in rebꝰ hn̄tibꝰ minꝰ vtilitatis at tēde qͣꝫ ꝓfuſior eſſe debeat/ ī ꝯſtitutiōe hibE Quas debet habere PrincePS T II liothece librarie cuiuſdā domeſtice vl̓ fami liaris ⁊ q̄ portatil̓ eſſe poſſit/ velut altera q̄ dā arca teſtamēti ꝑ deẜtū huiꝰ mūdi. Sub ſcribūt̉ igit̉ velut ī ſcedula libri qͦs neceſſa rioſ hēas. ¶ Prīo biblia/ p̄ẜtī qͦ ad hiſtoriaſ ⁊ documēta moralia. ¶ Itē poſtilla de lyra. q̄ lr̄e magis heret. ¶ Itē tractatꝰ de vicijs ⁊ ꝟtutibꝰ in latīo. ¶ Itē tractatꝰ de vicijs ⁊ v̓ tutibꝰ in gallico. q̄ dr̄ ſū ma regꝭ. ¶ Itē mar tirologiū ſcōꝝ qͣle ē apd̓ carth̓. ¶ Itē legēde ſctōꝝ ⁊ vite patꝝ ⁊ ſpeculū hiſtoriale vincē tij. ¶ Itē meditatōnes ⁊ or̄ones deuote. vt Augꝰ. Anſel. Bern̄. ⁊ alioꝝ. ¶ Itē collecto riuꝫ qͦrūdā opuſculoꝝ ī gallico nuꝑ edito rū. de p̄ceptis dei. de examine ꝯſcīe. de ſcīa bn̄ moriēdi. de ꝯtēplatōe. de mēdicitate aīe Sermo de paſſiōe xp̄i qͥ incipit ad deū va dit. Sermo d̓ mortuis. ſctā gͦ ⁊ ſalubris ē cogitatio. ¶ Itē exhortatio d̓ triplici via re gis. Uiuat rex. de ſcala myſtica ſub metro Collatio exhortatoria ad paceꝫ. Fiat pax. Collatio exhortatoria ad iuſticiā ⁊ ꝯcordi am. Iuriſdictionū eccl̓aſtice ⁊ tꝑal̓. ⁊ q̄daꝫ alia. ¶ Itē liber egidij de regimine pͥncipū. ¶ Itē libellus de qͣttuor v̓tutibꝰ. ¶ Itē īco nomica ⁊ ethica ⁊ politica Areſto. tranſla te in gallicum. ¶ Iteꝫ Ualerius maximus ⁊ Frontinus de ſtratagematibus bellicis. ¶ Itē Saluſtius. ¶ Itē Uegetius d̓ re mi litari trāſlatus. ¶ Itē Boetius d̓ ꝯſolatōe. ¶ Itē ſeneca de clemētia ad neronē. ¶ Item vulgati autores Catho. Theodolus. Eſo pus cū ſil̓ibꝰ trāſlati. ¶ Item liber de ſpera tranſlatus ꝓ aliqͣli cognitiōe philoſophica huius mundi. ¶ Item cronice Francorū. ¶ Item Titus Liuius. ¶ Item Suctoni us de. xij. ceſaribꝰ. ¶ Item Auguſtinus de ciuitate dei trāſlatus ⁊ expoſitus. ¶ Sexta particula in qua ꝯtinet̉ or̄o complectēs breuiſſime pū cta nr̄e religionis xp̄iane. Sapīa q̄ ex ore altiſſimi ꝓdij . ſti attingēs a fine vſqꝫ ad finē fortit̉ ſuauit̓qꝫ diſponēs oīa veni ad docēdū nos viā pru V dētie Sic te flagitat puer iſte ꝑnulus igͦrās egreſſuꝫ ſuū ac introitū ſtās in medio ppl̓i īfiniti ⁊ qͥ dinūerari nō pōt. Aſſis gͦ iugit̓ puero tuo tu ſapīa dei pr̄is ie ſu xp̄e. docens int̓no ⁊ viuaci afflatu. ſpūs tui ſct̄ī. qꝛ niſi te aꝑiēte ſenſuꝫ/ nulle ītelligū tur ſcpͥture/ nulla lectio ꝓficiet. Solus q̇p pedignꝰ eſaꝑire libꝝ ⁊ ſoluere ſignacl̓a eiꝰ. qͥ ſalomōi dudū ⁊ danicli pueris ītelligen tiā. qͥ ꝓph̓is ⁊ apl̓is idiotis ſapīaꝫ īfudiſti Aſſit mihi comes ꝯtinuꝰ āgelus tuus qͥ ad meā vniuerſiqꝫ regni tui xp̄ianiſſimi cuſto diā deputatus ē. dono tuo ꝓtegat ip̄e ſꝑ nō p̄ualeāt inimici. Aſſit ⁊ illa regia celoꝝ glo rioſiſſima mr̄ tua cū btīſſimo diony. ⁊ Lo doui. ac oībꝰ ſctīs regni celeſtis. qͥ hoſtiles oēs īſidias ⁊ aſſultus potēti v̓tute depellāt ¶ Da mihi puero tuo benigniſſime ieſu fi dē ⁊ ītegrā ac viuā/ de collectis credēdis in ſymbolo. Credo in deum ⁊c̄. Et reliqͣ q̄ ſub duodenario articuloꝝ ꝯtinent̉ qͦꝝ veritas tot miraculis/ tot reuelatōibꝰ/ tot teſtīonijs martyꝝ/ tāta ꝯtētoꝝ rōnabilitate/ probata fulcitaqꝫ ꝯſiſtit. vt īſana ſit p̄ſumptio n̄ cre dere ⁊ nolle redigere ītellectū in obſequiuꝫ fidei ſub te deo nr̄o. qͥ potētior abſqꝫ vlla cō paratōe atꝫ ſapiētior es qͣꝫ intelligere valea mus cū ſis illd̓ qͦ maius excogitari nō pōt. ¶ Da ſil̓ obediētiā ꝓmptā ad tua decē p̄ce pta ꝯſcpͥta olī digito tuo in tabul̓ duabꝰ la pideis. Quoꝝ ſnīa eſt. ¶ Unū crede deum/ nec vane iura ꝑ ip̄m. ¶ Sabbata ſctīfices/ hēas in honores parētes. ¶ Nō ſis occiſor fur/ mechus/ teſtis iniquꝰ. ¶ Uiciniqꝫ tho rū reſqꝫ caueto ſuas. ¶ Et hͨ p̄cepta decē tria circa te deū/ ⁊ ſeptē circa ꝓximuꝫ/ cōplexa ē euāgelica breuitas ſub his duobꝰ in qͥbꝰ v niuerſa lex pēdet ⁊ ꝓph̓e. Diliges do. deuꝫ tu. ex to. cor. tuo. ex to. mē. tua. ex to. aīa tua ⁊ ex to. v̓tute tua. ⁊ ꝓxi. tu. ſic̄ teip̄m. ¶ Addi diſti p̄ceptis ꝯſilia in lege tua noua vt d̓ di lectōe inimicoꝝ nō reddēdo malū ꝓ malo. ⁊ reliqͣ q̄ iugit̓ ẜm p̄ꝑatōeꝫ animi ⁊ nō ſꝑ ꝑ oꝑis exhibitōeꝫ veniūt obẜuāda. ¶ Docui ⁊ ſti rurſus orare nos te pr̄eꝫ nr̄m celeſtē/ ſub petitionū ſeptenario/ in or̄one dn̄ica/ con tra ſepteꝫ pctā mortalia. q̄ ſunt/ ſuꝑbia ira inuidia accidia/ auaricia/ gula luxuria. ¶ Aduerſus q̄ ꝓ purgatōe ⁊ ornatu nr̄o/ cō tuliſti v̓tutes ſeptem/ tres theologicas īni tētes tibi ſoli. q̄ ſūt fides reſpectu tue ꝟitatꝭ. ſpes reſpectu potētie. charitas reſpectu boī tatis. ⁊ qͣttuor cardīales/ prudētiā/ tꝑantiā fortitudinē iuſticiā. ¶ Quibꝰ in pr̄ia ſepteꝫ dotes corrn̄dēt. fidei viſio. ſpei tētio. chari tati fruitio qͦ ad aīaꝫ. Claritas prudētie. tē perātie ſubtilitas. fortitudini agilitaſ. iuſti cie īmortalitas qͦ ad corpꝰ Cōiunxiſti p̄tea v̓tutibꝰ iſtis/ ſeptē dōa tua/ q̄ ſūt. pietas. ti mor. ſcīa. fortitudo. ꝯſiliū. ītellectꝰ. ⁊ ſapīa. T Dialogus duoꝝ militū ¶ Septē qͦꝫ btītudines eleuātes nos ad ꝑ fectōeꝫ nūeraſti q̄ ſunt. pauꝑtas ſpūs. miti tas. luctus. eſuries. ⁊ ſitis iuſticie. miẜicor dia mundicia cordis ⁊ pax. ¶ Miẜicordie ꝟo oꝑa alia ſunt corꝑalia ſeptē. alia ſeptem ſpūalia q̄ duobꝰ metris cōplexa ſunt. Col ligo. poto. cibo. tego. ſano. viſito. ꝯdo. Cor rige. duc tela doceas. ſolare. fer. ora. Ampli us ꝟo ꝯſtituta ſunt ꝑ te dn̄m ⁊ redemptorē nr̄m ſeptē ſacr̄a. Baptiſmus ad vitā ſpūs ꝯͣ originale pctm̄. Cōfirmatio ad robur fi dei. Euchariſtia ſacra/ ſumme venerāda ⁊ colēda ad nutrimentū ſpūs. Pnīa qͦꝫ hn̄s tres ꝑteſ q̄ ſūt ꝯtritio ꝯfeſſio ⁊ ſatiſfactio ꝯͣ pctm̄ actuale. Mr̄imoniū īſuꝑ ad filioꝝ ꝓ pagatōeꝫ ꝓ cultū dei. Ordines ſacri ad hie rarchicā ppl̓i xp̄iani ſctīficatōeꝫ. Extrema vnctio ꝯͣ egritudinē ⁊ pctōꝝ venialiū ꝯta gioneꝫ. ¶ Sꝫ cur iſta corā te dinūerat puer tuus bōe Ieſu? Dinūerat ea ſane vt nō pe nitus ingͣtus ſit immēſe largitati tue. Ut p̄ terea ſalubres fructus qͥ ſunt pax/ gaudiuꝫ cū reliqͥs. inde ꝑcipiat te donante quē exo rat. ¶ Reuelaſti igit̉ qͥd credenduꝫ. Iuſſiſti qͥd agendū. doce q̄ſo magis ⁊ magis qd̓ re uelas. adiuuās incredulitatē mea. ⁊ da qd̓ iubes oꝑari. Daſcire poſſe ⁊ velle cum gra tua ad gl̓iam maieſtatis tue ⁊ ſalutē ꝓpriā vt tandē ſeꝑatus ab his qͥ a ſiniſtris audi turi ſunt horrēdiſſimā illā ſnīaꝫ. Ite male dicti in ignē eternū. qꝛ .ſ. miẜicordi eoꝑibꝰ caruerūt. collocet̉ puer tuus a dextris audi turus cū ceteris electis tuis ⁊ miẜicordibꝰ iocūdiſſimā illā vocē. Uenite bn̄dicti pa tris mei ꝑcipite regnū qd̓ vob̓ ꝑatū eſt ab origine mūdi. Amen. ¶ Dialogus cuius collocutores ſunt milites duo. vnus Frā cus. alter Anglus ꝯtēdētes d̓ q̄relis frācie ⁊ anglie. ¶ Nō apparet eſſe cācellarij. Ilites in heremo valliſcluſe ſi bi inuicē obuiātes alterutruꝫ cuias eſſet inqͥſiuit? alt̓ frācꝰ alter anglus rn̄dit. ¶ Ergo in I qͥt francus inimicus. ¶ Inqͥt anglus in vētri limitibꝰ ſumus/ ſꝫ ꝑegrin arma bellica depoſui ¶ Frācus. ¶ Quid q̄ ris. ¶ Anglus. ¶ Aīe ſalutē. ¶ Francus. Xp̄s nos monet. ¶ An. ¶ Quotennis es: ¶ Frā. ¶ Annos nō hēo/ ſꝫ mors iā. l. ānis nihi peꝑcit. ¶ An. ¶ Mihi plꝰ. ¶ Frācus ¶ Quo ꝑgis? ¶ An. ¶ Pͣeregre. ¶ Frā. Oēs ſumus ꝑegrini ⁊ aduene nec ciuitatē manentē hēmus/ ſꝫ futurā vtinā inqͥramꝰ. ¶ An. ¶ Quid gͦ tibi videt̉ de ꝑegrinatōne nr̄a? ¶ Frā. ¶ Timeo ꝙ ꝑ vallē lachrymaꝝ diſcurrētes dei indignatōeꝫ ꝓcurauerimꝰ. ¶ An. ¶ Quare? ¶ Frā. ¶ Quia iuxta vbū Eſaie ꝑpendo ꝑ ea q̄ video/ ꝙ indignatio dn̄i ſuꝑ oēs gētes/ ⁊ ſuꝑ vniuerſam malici am eoꝝ. qꝛ nata in hac ꝑegrinatōne erūna. iā tā faſtidioſi euenimus vt neſciamus qͥd deſiderare debeamus ⁊ in hͦ pugnamꝰ/ cuꝫ iā ſumus hora cene in qͦs fines ſeculi deue nerūt/ qꝛ nihil ē/ qd̓ reſtat debemus ꝑtime ſcere. ne tp̄s gr̄e qd̓ p̄ſto ē pereat. tn̄ de cadu cis certādo oīuꝫ nr̄m corꝑa moriunt̉/ ⁊ ſa lus aīe dubia. ¶ An̄. ¶ Immo certa. ¶ Fr. ¶ Quare? ¶ An. ¶ Quia mādato dei pͥnci pi nr̄o obedimus qͥ nos cogit ad bellū/ ⁊ ſi moriamur ꝓ obediētia morimur dei man dato. ¶ Fra. ¶ Bellū iniquū ē/ qꝛ fundatū eſt in libidīe dn̄andi ⁊ voluptate ditādi ty rānica/ ꝯͣ xp̄ianos. ⁊ qͥ ſcient̓ peccat q̄rit ſi bi gehēnā. ¶ An̄. ¶ Ergo pͥncipi nō obedi am? Nonne ſcribit̉/ qͥ nō obedierit pͥncipi morte moriatur. Nōne/ cū inobediētia ero infamis/ vecors. puſillanimis/ deẜtor mili tie reputatus/ īmo de ꝓditōe ſuſpectꝰ ⁊ rei publice inimicus. ¶ Frā. ¶ In iuſtis obe diendū nō in iniuſtis ¶ An. ¶ Puto iuſtū Y oē qd̓ pͥnceps ꝯſultus cū ſuis pōtificibꝰ et ſatrapis p̄cepit ¶ Frā. ¶ Quid gͦ tibi ꝓdeſt ꝓpͥa ꝯſcīa ſi ẜm alienā ꝯſcīaꝫ morti te expo nis. Si xp̄ianus miles es/ nōne xp̄i actio tua ē inſtructio. cuius hūanitas v̓bo exem plo hūilitatē ⁊ pauꝑtatē docuit atqꝫ iuſſit. Tu āt qͥ apoſtatas a xp̄o/ cur xp̄iani nomē vſurpas? Nōne dic̄. qͥ diligit me/ ẜmonem meū ẜuabit. Nōne mādatū legis ꝯſiſtit in charitate ꝑfecta/ dilectiōe dei ⁊ ꝓximi. qͣ te neris q̄ hēs egētibꝰ cōicare ⁊ hͦ nō ignoras Quō vbi debes dare audes raꝑe qd̓ tuum nō ē? Nōne mādatū legꝭ. Nō ꝯtriſtare frēꝫ nec ꝓximū. Quō in tua libidīe dn̄andi ra pis ꝯtriſtaris ⁊ occidis/ ⁊ cūcta gladiatoꝝ ſcelera cōmittis ꝯͣ xp̄i legē ⁊ doctrinā? Ne dū ꝯͣ ꝯſilia ⁊ dtītudines ſeu v̓tutes. īmo ⁊ p̄cepta dei digito ſcpͥta. Cui magis tenerꝭ obedire. an hoī. an deo. an iuſto ⁊ et̓no. an regi mortali. an regi creatori dn̄o dn̄antiū? ¶ An̄. ¶ Creatori magis ¶ Frā. ¶ Ergo il li obedi ⁊ mādatꝭ eius ſuꝑ qͥbꝰ nec rex pōt diſpēſare. ¶ An. ¶ Nō ſolū oꝑtet me alios ſeqͥ/ qꝛ pēa mortꝭ ē ⁊ īfamia ſi ꝯͣdicā. ¶ Frā. L Franci et Angli LII Nō minus ardedūt qͥ cuꝫ multis ardebūt. ¶ An ¶ Anguſtie vndiqꝫ. ¶ F ¶ Utere igit̉ ſilio Suſanne. Sis innoces ſanguinis iuſti/ ⁊ reſide cum xp̄o. nec xp̄iani nomen ꝑ das: nec ꝑuipēdas militie gradū. ¶ An. Nō ꝑuipēdo ſed ꝑ militia exercēda morti me expoſui. ¶ F ¶ Immo potētia tua abu teris. qꝛ militaſti ꝑ hͦ ad dei offenſam ⁊ ꝓxi mi. ¶ An ¶ Quid vis me factuꝝ? ¶ Fran. Seruatuꝝ legis dei p̄cepta/ ⁊ ſit tua mili tia ꝯͣ infideles ⁊ dei p̄cepta nō obẜuantes. militare ꝓ fide xp̄i ⁊ eius eccl̓a quā tuēdaꝫ ſuſcepit militia. deſiſtas a ſacrilegijs ⁊ rapi nis/ ꝓtege pup illos ⁊ viduas ⁊ aduēas. ne mine opprimas. ¶ An. ¶ Uiduas ⁊ orpha nos facit guerra/ quō ꝓtegā? ¶ F ¶ Deſiſte ab illa ⁊ milita ꝓ xp̄o ⁊ defenſione naturali ad iniuriā ꝓpulſandā ꝑmiſſa. ſed nō offen das. ſi ſic feceris fructuꝫ felicitatis p̄mij ac. fame gl̓oſe reportabis. de ꝯͣrio penalē atro citatē ⁊ eternā ignominiā ac ꝑpetuā aggre gabis. ¶ An. ¶ Cōſiliū lꝫ videat̉ ſalubre tn̄ qꝛ frācus qͥ mihi ſuſpecti/ qꝛ forte ad nr̄am repͥmēdā militiā hec dicunt̉ illā timens ne magis noceat. ¶ Fr. ¶ Deū timeo cui nihil pōt latere nō vos āglicos iniqͦs frācie ꝑſe cutores. ¶ An. ¶ Immo tortores vr̄os ꝓpt̓ iniqͥtates vr̄as. ¶ Fr. ¶ Immo ꝑſecutores qꝛ ꝓpter iuſticiā patimur. btī ſumus ⁊ ma gna erit merces nr̄a. regnū nr̄m ab infideli bus/ cū multo q̄ſiuerimus martyrio ⁊ illd̓ a deo cognouimus/ qꝛ ſꝑ miſericordes fui mus nō violēti tyrāni. vos aūt anglici xp̄i anos impugnatis ⁊ occiditis vt infidelibꝰ vires augeatis/ ⁊ ſic iuſticia nr̄a et iniqͥtas vr̄a notiſſima deo ⁊ mūdo. Nō gͦ ꝓpter ini qͥtatē nr̄aꝫ a vob̓ torq̄mur ſi ꝓpter iuſticiā patimur ⁊ ita beati. Rex aūt veſter ꝯtēnes dei mādata ſicut pͥmus in throno/ ſic et in penis pͥmatū obtinebit. ¶ An. ¶ Cuiuſcul pa q̄rit̉? ¶ F. Oiīuꝫ vr̄m tyrānizantiū in li bidine dn̄andi ⁊ voluptate dn̄andi tyran nica a deo ⁊ eius mādatis apoſtatantium. ¶ An. ¶ Ergo regꝭ p̄cipiētis nō militie obe diētis ¶ Fran. ¶ Nō teneris ꝯͣ deū obedire. ¶ An. QQuis pōt regē nr̄m corriꝑe/ emen dare ſeu retrahere? nō nos ſubditi. ¶ Frā. Oēs ſil̓ vniti poſſetis diſſentire. ⁊ qꝛ oēs aſ ſentitis. oēs eſtis rei. ¶ An. ¶ Quis regeꝫ et nos poſſet corriꝑe? ¶ F. ¶ Nullꝰ p̄ter ſūmū vnicū ⁊ īdubitatū pōtificē. Ergo ille ī cul pa hoꝝ ſcādaloꝝ videt̉. ⁊ illi pōt dici quod j. Cuſtodi vi hūc ⁊ ppl̓m iſtū. qm̄ ſi de manu tua lapſus fuerit/ erit aīa tua ꝓ aīa illius. Scire em̄ ip ſe ⁊ qͥcūqꝫ regēs dꝫ ꝙ ſic̄ in throno pͥmꝰ cō ſtitutus ē/ ſic ⁊ in penis (ſi neglexerit iuſticie oꝑa ⁊ p̄cepta exercere) pͥmatū habiturus ē. Et alibi v̓bū dn̄icū ⁊ ꝓpheticū. ille qͥdē in ſanguīe ſuo moriet̉. ſanguinē āt eius d̓ ma nū ſpeculatoꝝ reqͥrā. ad hͦ em̄ officiū ē p̄po ſiti vt nō ꝑcat obiurgādo pctā. Nec ē a cul pa alienꝰ qͥ lꝫ p̄poſitꝰ nō ſit qm̄ ml̓ta arguē da vel monēda nouit ⁊ negligit illoꝝ vitās offenſiōes/ nullū em̄ timere p̄ter deū. ¶ An. ¶ Forte vobis ſumus flagellū vt corripia mini tanqͣꝫ v̓ga directōis. ¶ Frā. Non ne go. ⁊ forte mala v̓ga directōis/ peioribꝰ vir ga ferrea. bonis aut ad examen v̓tutis ſepe p̄ſſura. ſicut ſepe vidi ex eodē igne auꝝ ruti lat/ palea fumat/ cibꝰ coquit̉ homo ꝯforta tur. alius exuſtione ledit̉. Itaqꝫ vna ꝟ̓tus irruens. bonos ꝓbat ⁊ purificat/ malos dā nat/ vaſtat ⁊ exterminat. ⁊ in eadem afflicti on mali deum deteſtant̉. boni ꝟ̓o deū lau dant ⁊ p̄cant̉. Uel forte tanqͣꝫ ſuos corrigit nos quos diligit medēdo. qꝛ multis nocu it aduerſario caruiſſe. ſicut de Romanoruꝫ monarchia ſcribit̉. Orbem deuictū victoꝝ victrix vlta eſt luxuria. Et forte nobis pati entibus ꝓſunt ſcandala. ve tamen illis per quos ſcandala veniūt. Unde Gregorius in moral̓. exponens illud Iob. xxvi. Gigā tes gemuerūt ſub aquis maiores potentes altiores populo ab humero ſurſū ſicut ſcri bitur de Saul. i. Regū. x. Gemuerunt ſub aquis/ ſub pondere populi ¶ Anglus. Si deo non placeret/ nō tamdiu pateretur hec fieri/ īmo puniret aliquos. ¶ Fran. ¶ Im mo ſi omīa punirent̉ nihil ſeruaretur futu ro iudicio/ ⁊ ſi nihil puniret̉ / nulla diuīa ꝓ uidentia crederetur. ⁊ vere multi ex vr̄is of fenſis puniunt̉. Naꝫ ſiue male ſiue proſpe re ſuccedat punimini. quia malus in ſua fe licitate punit̉. quia felicitate magis corrū pit̉. bonus aūt nec bonis extollit̉/ nec ma lis frangit̉. Punit̉ etiā/ qꝛ ꝑ que peccat hō ⁊ ꝑ illa torquet̉/ nec eſt impijs gaudere dic̄ dn̄s. ſed ⁊ hec vicioꝝ pͥmogenita que ſunt oblectamēta pctī deo ſunt iuſticia illos pu niendi. ideo dicit apl̓us ꝙ euanuerūt in co gitationibꝰ/ induratū ē cor inſipiēs. ꝓpter qd̓ ⁊ deus tradidit eos in deſideria cordis eoꝝ ⁊ ī īmūdicia vt afficiāt ꝯtūelijs corꝑa ſua. ⁊ ſic̄ ꝓbauerūt nō hr̄e deum in noticia/ tradidit illos deus in ſenſum reprobuꝫ vt nN Dialogus duoꝝ militum faciāt ea q̄ nō ꝯueniūt/ certe puniunt̉/ ⁊ dū nr̄a gaudeāt dāna ſua deflēt. Feciſtis vidu as ⁊ orphanos in frācia/ certe ⁊ āglia. neca ti ſunt ex vr̄is centū milia cū ſuis pͥncipibꝰ nec qͥ ſunt erūt in nūero. ¶ An. ¶ Fateor di ctū Eſaie veꝝ ꝙ indignatio dn̄i. ⁊ nō habe mus h̓ manētē ciuitatē ſꝫ futurā inqͥrimꝰ / ſꝫ quō ignoro. ¶ Fr ¶ Quia ex deo nō es/ et inde v̓ba eius nō audis nec attēdis. ¶ An Eſſe volo ex deo. ¶ F. ¶ Celeſtē patriā iu bet ille q̄rere qͥ eſt viā ꝟitas ⁊ vita. corporuꝫ deſideria ꝯteri ſiue carnis. a mundi gl̓ia de clinare. aliena nō appetere. ꝓpͥa largiri. ſi hͨ audiēs exeq̄ris. dei ciuitatē futurā acqͥres. quā timeo te cū multis tuis amiſiſſe aut ſal tem elōgaſſe. ¶ An ¶ Quare? ¶ Frā. ¶ Quia antixp̄i veſtigia ſecutus es. ⁊ xp̄i vitaꝫ ⁊ do ctrinā deſpexiſti ¶ An̄. ¶ In qͦ? ¶ Fr. ¶ Fere in oībꝰ vijs tuis. ¶ An. ¶ Specifica magꝭ. ¶ F. ¶Xp̄s vita ⁊ doctrīa p̄cepit cū hūilita te charitatē ⁊ volūtariā pauꝑtatē. vos aūt ꝓpt̓ ſūmā ſuꝑbiā nō ꝯtēti regno opulētiſſi mo in libidīe dn̄andi nō timuiſtis mittere manū vt occideretis xp̄m dn̄i ⁊ mēte ſacri lega deſerētes deū/ ip̄ius mādata ⁊ p̄cepta offendētes cūcta nefandiſſima ſcelera ꝑpe traſtis tāqͣꝫ veri mīſtri antixp̄i. ¶ An. ¶ Im mo xp̄i. qꝛ ml̓tos facimꝰ martyres ⁊ paupe res qͦs diligit d̓s ⁊ tāqͣꝫ filij hoīuꝫ q̄ramus irā illis vt nr̄aꝫ rēpublicā augeamꝰ. ⁊ hͦ fa ciēdo in qͦ demeremur? ¶ F. ¶ Neceſſe eſt vt veniāt ſcādala. ve tn̄ illi ꝑ quē/ terraꝫ dedit vob̓ d̓s ſufficiētē ingͣtis. cur ꝓ tātis donis impēſis a deo/ mala repēditis: ¶ An. Que mala? ¶. F ¶ Cūcta homicidia ⁊ alia infini ta. ¶ An. ¶ Sine homicidijs n̄ pn̄t fieri bel la. ¶ F. ¶ Iō deteſtāda int̓ frēs. ¶ An. ¶ Pa rit̓ occidimur nr̄a ſorte ¶ Fi Digne vr̄a cul pa. qꝛ iniuſte bella ꝓuocatis. nos aūt iuſte repellimꝰ iniuriā. ⁊ iō qꝛ nō timuiſtis mitte re manū ad occidēdū xp̄m dn̄i. ſāguis tu ſuꝑ caput tuū. ⁊ īclyti iſrl̓ ſupͣ montes int̓fi cient̉. ⁊ abijciet̉ clipeus vr̄i antixp̄i. ¶ An. Cur tm̄ deteſtarꝭ hōicidia? ¶ F ¶ Quia vl timū t̓ribiliū ē mors. ⁊ deberēt ſufficere vo bis ꝓphanis hoībꝰ alie aſtutie inqͥrēdo vr̄a libidīe faſtuoſa ſine tn̄ ſāguīs xp̄iani effuſi on. Nōue oē creatū tēdit ad ſue ſpēi ꝯẜua tionē/ cur oībꝰ creatis eſtis crudelioreſ. plā te vegetabiles aīata bruta etiaꝫ ferocia oī bus ſuis viribꝰ īgenijs cautelis ſuā ꝯẜuāt ſpēꝫ. ⁊ cū ab alia ſpē ꝯſumant̉ vl̓ ledant̉ iu uāt ſeinuicē ⁊ cū nō pn̄t ſigͣ doloris on̄dūt plorāt ⁊ vlulāt. vos āt tanqͣꝫ lupi rapidi fa melici ſpēꝫ hūanā qͣꝫtūcūqꝫ decorā/ piā/ ca tholicā vorare necare nō veremī. Intuer boues feroces porcos ⁊ alia bruta qͣꝫtis vi ribꝰ ſuā ꝯẜuāt ſpēꝫ. ¶ An. ¶ Prout facimus ita ⁊ pr̄es nr̄i fecerūt/ viuimus in lege patꝝ ¶ F ¶ Etideo v̓bū dn̄icū ꝑ os ꝓpheticum ꝙͣ Samuelis loquentis Hely. ſemel dies ve niūt vt p̄ſcindā brachiū tuū ⁊ brachiū do mus pr̄is tui vt non ſit ſenex in domo tua ⁊c̄. tabeſcat aīa ⁊ magna pars domus tue. ¶ An. Oꝑtet ſeqͥ veſtigia patꝝ. ¶ F. ¶ Fa teor. ¶ An. ¶ Ergo habeo optatū. ¶ Fran. Quia pr̄eꝫ eqͥuocans loq̄ris de corrupto ⁊ mortali. ego āt fateor de veſtigijs pr̄is eter ni ⁊ creatoris ⁊ redēptoris qͥ in celis ē/ cuiꝰ vtiqꝫ volūtas fiat ſic̄ ī celo ⁊ ī t̓ra nr̄a ⁊ vr̄a. ¶ An ¶ Utinā vtinā ⁊ vtinā ¶ F. ¶ Uiderꝭ aliqͣꝫtulū reductus cōpūctus. ¶ An. ¶ Sū etem. ſed illū nō cognoſco pr̄eꝫ. ¶ F ¶ Si teip̄m nō cognoſcis/ quomō illum cogno ſces? ¶ An ¶ Rogo igit̉ quis ſum dic? ¶ F. ¶ Uas ſterquilinij/ concha/ putridus ple nus ſtercore ⁊ horrore/ cecus/ pauper nu dus/ ignorans introitum tuum et exitum. cuius vita ſicut vmbra que qͣꝫto magis cre ſcit/ tanto decreſcit ⁊ tanto magis ad mor tem ꝓperat/ tante ſubiecta mutabilitati / vt vna nō maneat hora in eodem ſtatu. ſed es miſerior: qꝛ lꝫ nihil certius mortē. tn̄ illiꝰ ho ra nil incertius/ ⁊ tn̄ illa nō ꝓuides. ſed ſpe vana q̄ tibi caduca blandit̉/ falleris. ¶ An. ¶ Si tam vilis ſum quō deū videbo ⁊ pa trem vocare p̄ſumā nō videbo. ¶ F. Quia es in tenebris. ¶ An Exire cupio. ¶ Frā Clama igit̉ ad lucē. ¶ An̄. Quō? neſcio qͥd dicā. ¶ Fr ¶ Dic veni claritas q̄ illuminas oēꝫ hoīeꝫ venientē in hūc mundū/ ſꝫ nō di ligentē. qꝛ qͥ diligit mundum inimicus lu cis efficit̉ et obfuſcat̉. Et iteꝝ dic. Illuſtra oculos meos lux incōp̄henſibilis/ fulgura choruſcationes ⁊ diſſipa eos vt nō videāt vanitatē. Et iteꝝ clamā. Tribue lux inextī guibilis dum te videaꝫ/ crea nomen alpha cū odore vite qͥ poſt te in odorē vnguētoꝝ tuoꝝ currat. guſtē ſana q̄ ſapiaꝫ cognoſcā ⁊ diſcurrā qͣꝫ magna eſt multitudo dulcedi nis tue quā abſcōdiſti timētibus te. Et ite rū magis cōpunctus dic. Cur faciē tuā ab ſcondis. Forte dicis. dn̄e. Non videbit te hō ⁊ viuet. Eya dn̄e moriar vt te videam ⁊ videā vt h̓ moriar/ ⁊ ignoſce ſeruo tuo qui p̄ſumit loqui dn̄o ſuo/ calamitas qua pati Franci et Angli IIII or/ me cogit exclamare/ cecꝰ ſuꝫ ad lucē ꝓpe ro/ tu es medicꝰ ⁊ lux vera via ⁊ vita ⁊ fons miẜicordie miẜere mei. ¶ An. ¶ Pctōr ſum forte nō exaudiar. ¶ F¶ Dic dn̄e peccaui et faciēdo nihil factꝰ ſuꝫ nihil. ⁊ ita ꝯfiteor/ qꝛ ꝯreſſio ē vta ad te ꝑ quā egrediar de limo et redibo ad te viā. qꝛ v̓bū dixit. Ego ſum via ꝟitas ⁊ vita. ſeꝑatꝰ a te factꝰ ſine via. qꝛ ſine ip̄o factū ē nihil. ⁊ qꝛ nullū bonū ſine ſūmo bono qͦtiēs a te ſūmo bono deuio nihil effi cior. Uidit em̄ d̓s cūcta q̄ fecerat ⁊ erāt val de bōa. malū āt factū ſine ip̄o v̓bo nihil ali ud eſt qͣꝫ pͥuatio boni/ ſic̄ cecitas pͥuatio vi ſus. Et iteꝝ dic. Dn̄e null̓ meritis p̄cedēti bus placuit tue ſūme ⁊ miẜicordiſſime bo nitati. ad eſſe me ꝑducere ſꝫ ⁊ magꝭ viuere ⁊ ſentire ⁊ paulominꝰ ab āgel̓ ītelligere. qꝛ il la iā faciē tuā hn̄t. ego āt ꝑ ſpeꝫ ⁊ ſpeculū in enigmate. obſecro regat me tua miẜicordia ⁊ cogat te pietas ad ſaluandū/ q̄ te vicit ad creādū. qꝛ nihil odiſti eoꝝ q̄ feciſti. ¶ An. Arta ē via. qꝛ qͥcqͥd in mudo ē/ aut ē ꝯcupi ſcētia carnis/ aut ocl̓oꝝ/ aut ſuꝑbia vite. ni mis peccaui deū mūdo poſtponēdo/ diffi do exaudiri. ¶ Fr ¶ Audis v̓bū ꝯſolatiōis dicēs. Dedit eis ptātē filios dei fieri his qͥ credūt in noīe eiꝰ/ qͥ nō ex ſanguinibꝰ neqꝫ ex volūtate carnis/ neqꝫ ex volūtate viri/ ſꝫ ex deo nati ſunt. ¶ An ¶ Quō pot̓o redire ⁊ filiꝰ effici? ¶ F. Iā dixi ꝑ ꝯfeſſionē/ pnīaꝫ ⁊ ſatiſfactōeꝫ. ¶ An. ¶ Difficile ē. ¶ Fra. ¶ Im mo facile volenti. fec̄ te d̓s digniſſima crea turā ⁊ lꝫ ſis nō capax āgel̓. qͦdāmō par po tes ꝑ v̓bū effici. qꝛ potes eqͣlis fieri ⁊ filius adoptiuꝰ ꝑ vnigenitū v̓bū ꝑ quē hēmꝰ ac ceſſuꝫ. Oīa em̄ ſub pedibꝰ hoīs ſubiecit d̓s vt ſolꝰ hō totꝰ deo ſubijceret̉ ⁊ totꝰ eſſet ẜuꝰ/ cūctis dn̄at̉ hō. ⁊ exteriora cuncta ꝓ corꝑe ſunt creata. ip̄m v̓o corpꝰ ꝓ aīa/ aīa ꝟo ꝓ d̓o vt illi ſoli ẜuiat ⁊ illū poſſideat ad ſolatiuꝫ. Cogita ſi tāta tibi ſolatia in hac die lachr maꝝ/ qͣꝫta in die nuptiaꝝ. ſi hͨ delectabilia ī carcere qͥd in ꝓpͥa pria ꝯferet diligētibꝰ eū: qꝛ nō ē nūerꝰ benignitatꝭ ſue. ¶ An. ¶ Intel ligo aſſerta vera. ſꝫ mihi ignaro ⁊ laico diffi cilia. ¶ Fr. Immo groſſa ⁊ breuia. ¶ An. Dic igit̉. ¶ F ¶ Dilige deū ⁊ ꝓxi. ¶ An. Di ligo deū. ¶ F¶ Qui diligit me ẜmonē me um ẜuabit. ¶ An. ¶ Sermo ē mihi ꝓlixus ⁊ ignotus. ¶ F. ¶ Immo breuiſſimus ⁊ reſo lutus ad dilectōneꝫ dei ⁊ ꝓximi. ¶ An ¶ In dilectōe dei nō heſito. qꝛ ſumma eſt rō. Sꝫ us ſit ꝓximus nō intelligo niſi qͥ miſericor diā in me agit vt ꝯͣ alios ſine dei ⁊ legis of fenſa poſſim dimicare/ ſic̄ ⁊ antiqͥ pͥncipes ⁊ ꝓph̓e ꝑ ꝯtextū ſacre ſcripture dimicarūt/ ⁊ ſtrennue militarūt. ¶ Frā ¶ Xp̄i actio tua dꝫ eſſe inſtructio qͥ ꝓ ꝑſecutoribꝰ orauit. ⁊ qͥ dixit. Niſi iuſticia vr̄a abundauerit pluſqͣꝫ ſcribaꝝ ⁊ phariſeoꝝ nō intrabitis in regnū celoꝝ. Qui āt dixerit fratri ſuo racha/ reus eſt ꝯcilio/ qͥ aūt dixerit fatue/ reus ē gehēne ignis. Dictū ē antiqͥs in lege antiqͣ quā al gas. Nō occides/ xp̄us aūt nō vult ꝓximū ꝯtriſtari v̓bo nec effectu/ ſꝫ mutua charita te/ ſic̄ ⁊ ip̄e dilexit nos/ diligere ꝓpt̓ ip̄m tā qͣꝫ frēs in Adā. frēs in xp̄o. frēs in eccleſia Illud fuit xp̄i teſtamentū. Pacē meam do vobis/ pacem meā relinqͦ vobis/ ⁊ in terra pax hoībꝰ bōe volūtatis. Noli igit̉ ꝓximuꝫ deſpicere nec ꝯtriſtari ſi xp̄ianus miles cu pis nūcupari. ſalua iuſta ⁊ moderata defen ſiōe inculpat tutele. ¶ An ¶ Si tibi credā ꝑibit in me ſtrēnuitatꝭ p̄terite fama gl̓ioſa. ero fabula gentiū. parentū opprobriuꝫ qd̓ abſit. qꝛ crudelis qͥ famā negligit. ¶ Frā. Crudelior ē qͥ aīaꝫ ꝑdit/ qͥ eterna amittit ꝓ caducis. ¶ An. Q Quid p̄ferēdū putas gl̓ie ⁊ fame bōe. nōne ꝓ illa militamus oēs mili teſ? ¶ F. ¶ Nō nob̓ dn̄e nō nob̓. ſꝫ nomī tuo da gl̓iaꝫ. Gl̓ia deo debet̉ in excelſis. ⁊ in ter ra pax hoībꝰ bōe volūtatis. Dyabolus ſibi gl̓iaꝫ q̄rit de oꝑbꝰ diuinis. tu ⁊ illi ſil̓is fur es ⁊ latro q̄rēs deo furari gl̓aꝫ ſibi ꝓ immē ſis bn̄ficijs debitā. Noli gl̓iari in vēto ⁊ fa bulis/ mitte nautis ventū. ⁊ gl̓iaꝫ deo/ ſper ne caduca fallaciſſima ⁊ guſta ⁊ ſapora eter na. ¶ An ¶ Quid eqͥ/ qͥd ſocij/ qͥd tyrones/ qͥd arma qͥd caſtra q̄ſita ⁊ peculiū euenirēt ſꝫ ⁊ reſpublica ⁊ illius pͥncipes qͦꝝ gr̄aꝫ q̄ſi ui/ qͥd erūt facturi? ¶ ¶ Peribūt ⁊ tu cū il lis ſic̄ ⁊ granū qd̓ in petra tua ſemīaui/ fru ctū nō emiſit nec emittet. ¶ An. ¶ Nolo peri re īmo pacē vel fedus velleꝫ int̓ nos inire vt honore ſaluo/ poſſem tuis ꝯſilijs acqͥe ſcere. ¶ F ¶ Nob̓ tāqͣꝫ hoībꝰ bōe volūtatis pax debet̉ iure teſtamēti quā vos illis qua ſi miniſtri antixp̄i rapuiſtis illius obtinen de capaces. ¶ An. Deus ſupplebit defectꝰ nr̄os. ¶ F. Magnipotens cuius oculus ſuꝑ filios Ade a die natiuitatis vſqꝫ in exi tum / vt reddat vnicuiqꝫ ẜm oꝑa eoꝝ bona vel mala cūcta cernēs/ ⁊ cui nihil latere pōt ſupplebit iuſticie huius ſeculi defectus/ et vos nr̄os efferos ⁊ ſue pacis crudeles ꝑſe cutores puniet iuxta demerita. ¶ An. De nN 2 Dialogus duoꝝ militum. meritis neſcirem iudicare ſꝫ paceꝫ in diebꝰ meis videre deſidero/ vt tuis ꝯſilijs tanqͣꝫ accōmodis acquieſcerē ſalubriter. ¶ Frā. Si temꝑali caremus vtinam ſaltem pace fruamur eterna. Amē. ¶ Additio facta poſt biennale interuallum. Tuxo biēnali ſpacio rediens Anglicus de ſua ꝑegrinatiōe f Francuꝫ repertū alloqͥ q̄rit. et poſt multa ſubintrat pͥſtinam collatōꝫ. Cui Frācus. ¶ Frā. ¶ Nōne ꝯtritus es ⁊ penitēs de tātis impi etatibꝰ/ ꝑ te in xp̄ianiſſimo Frācoꝝ regno cōmiſſis. ¶ An ¶ Nō. ¶ F ¶ Quare? ¶ An. ¶ Quia cū iuſticia ⁊ iuſta guerra feci. terrā em̄ nr̄aꝫ q̄rimus nr̄i regis frācoꝝ ⁊ anglo rum iuſto mādato ⁊ ita expoſt ꝑ viros ma gnos ⁊ doctos ⁊ pōtifices ſum melius p̄te rito informatus. ¶ F. ¶ Un̄ regis tui iuſti cia ꝓceſſit p̄cor dic? ¶ An ¶ Quia in ſucceſ ſione pͥma cauſa filioꝝ ⁊ liberoꝝ/ ſꝫ rex odo ardus hn̄s filiā Hyſabelis regis philippi ex ꝑſona illius petijt regnū iure ſucceſſiōis ergo cūctis p̄ferēdus. ¶ F. ¶ Filia ē in hͦ re gno incapax. ¶ An. ¶ Immo iure diuino et ciuili capax. vt habes in lib̓. Deut̓. d̓ filiabꝰ Aphat ꝓ qͥbꝰ dixit d̓s ad Moyſen. Da eis portōeꝫ hereditatis pat̓ne. ⁊ hͦ ſit tibi iudi ciū ſempit̓nū ¶ F. ¶ Illa hereditas plebeia nō regnū. ⁊ ſi regnū nō ſil̓e huic in qͦ multa ſpūalia. Preterea argumēta legis antiq̄ nō hn̄t efficaciā niſi quatinus redacta ſint ad moralia. Sꝫ ſi ita ſit ꝙ ſit capax/ cur igitur vos anglici filiā regis Henrici nupta Gā frido comiti Andegauen̄. moriente pr̄e ſine maſcul̓. nō admiſiſtis ad regnū. īmo Ste phanuꝫ ex ſorore nepotem p̄tuliſtis. Anno dn̄i. M. c. xxxv. Nōne qd̓ qͥſqꝫ iuris in alte rum ſtatuit/ eodē iure vti debet? ¶ An. ¶ Di gnum ⁊ iuſtū puto ſꝫ hͦ mihi nouū. ¶ Fra. ¶ Lege hiſtorias. Licet ſi etiaꝫ regni vr̄i fi lia capax exiſteret/ nō ideo in frācoꝝ regno capax eſſet. ¶ An. ¶ Cur tā varie? ¶ Fran. Quia hoc regnuꝫ ab infidelibꝰ cū infinito xp̄icolaꝝ martyrio q̄ſitū mir̄ādis ⁊ ſingu laribꝰ donis ⁊ p̄rogatiuis diuinitꝰ donatis eſt in fide xp̄i edificatuꝫ talit̓/ ꝙ nr̄is caruit ⁊ hereſibꝰ teſte Gregorio. Un̄ Clodoneo li liū angelitus miſſum cū ampulla ſacra be ato Remigio ꝓpinata / vt illū ⁊ ſuos in di cto lilio ſucceſſores/ illius ſanctiſſime charitatis oleo inūgeret. ⁊ inde poſt illā ſacro ſanctā vnctōeꝫ/ paulominus ab āgelis rex quicūqꝫ frācoꝝ inūctus veſtigia illius ap probatōis retinēs ſolo tactu manuū infir mos certa īfirmitate curat/ teſte notoꝝ eta te. Nec huius rei mulier capax cenſet̉/ cū ā ſacroꝝ miniſtratōe/ īmo interdū certo tēꝑe ab ingreſſu eccl̓ie ꝓhibita. Quare nō idem ſicut in alijs regnis in qͥbus mulierē credo capacē. ¶ An. ¶ Immo ⁊ in regnis ſucceſſe rūt ⁊ ſuccedūt. ¶ Frā. Nō francoꝝ. ⁊ ſi in alijs ꝯſuetudo admittit illas ex ꝯſenſu toti us ppl̓i. frācis aūt ꝯſuetudo ⁊ ppl̓i conſen ſus in euuꝫ cōtradixerūt. Quid plura. Nō ne deus diſtinxit dominia ⁊ terrā inhabita ri fecit ꝑ diſtinctōeꝫ linguaꝝ in turri ꝯfuſi onis. cū oēs in lingua vniformes ꝑ lingua rum ꝯfuſionē ⁊ diuiſioneꝫ mundū inhabi tauit ⁊ gētes diſperſit/ quō vos barbari qͦꝝ vocē nō intelligimus moribꝰ vita ⁊ lingua prſus differētes nobis frācis cupitis peſ ſe. ¶ An. ¶ Etiā Hercules cū hac diuerſita te Hyſpanias q̄ſiuit ⁊ habitauit. Nōne eti am Romani vniuerſis linguis pͥnciparūt cur nō anglici eq̄ frācis pͥncipari pn̄t: ¶ F. ¶ Quia indigni/ tā pie/ tā xp̄ianiſſime nati oni p̄eſſe. defende iuſticiā allegatā ⁊ non ty ranniā. allega iuſtos reges ⁊ nō tyrannos. ¶ An ¶ Reges Hyſpanie ⁊ Nauarre qͥ in lingua dn̄ant̉ ducē Britanie ⁊ regē Ungarie/ qͦ duodeciꝫ linguas hꝫ in regno differētes. Ungaros. Theutonicoſ. Scla uos. Tartaros. Philyſteos. Cōmannos. Frācoſ. ⁊ alios ꝓ nūc a mēoria mea lapſoſ. ¶ FHoc qꝛ ppl̓s aſſentit ſubijci. qꝛ mīor ꝑs dꝫ maiori ⁊ digniori cedere/ ⁊ regeꝫ alie nū ſibi aſſumit. nos āt nō ſic. īmo vos an glici dicte q̄rele ꝑ te p̄miſſe de filie ſucceſſio ne/ exp̄ſſe renūciaſtis/ ⁊ regē Philippū ap probaſtis. ¶ An ¶ Nō credo. ¶ F Erras in facto/ vel ignoras rei geſte notoriaꝫ. Un̄ ꝑ tua veridica informatōe ſcias ꝙ āno dn̄i M.cclxxxv. dn̄s Phuippus rex francorū obijt. relictis Philippo/ Lebel ⁊ Iſabele. que fuit nupta regi angloꝝ Odoardo. qͥ qͥ dē Odoardus ip̄aꝫ reginā/ ipie p̄ſumptōi bus cuiuſdā fui ꝯſiliarij Huele deſpencier tractauit. intm̄ ꝙ frāciā aufugere oꝑtuit. et tandē poſt multa fuit cōpulſa redire inuita que p̄ſidio ⁊ ope dn̄i Ioh̓is de Hannonia cū. cccc. nobilibꝰ retroceſſit/ ⁊ a caſu deo diſ ponente applicuit in portu de pͥſto. vbi ſui beniuole adueniētes cū potētia cob̓ C Franci et Angli LIII derūt regē viꝝ ſuū/ ⁊ dictū Huelē euiſcera uerūt/ ⁊ regē cuſtodier̄t filiūqꝫ noīe odo ar dū coronauerūt quē filiū ⁊ regē rexer̄t oēs ⁊ de. R. de mortemar int̓ qͦs de rectores īſurrexit talis īuidie inimicicia/ ꝙ filalit̓ dictꝰ mortemar ꝑ iudiciū baronuꝫ / morti dānatus ⁊ euiſceratus/ ⁊ eiꝰ inteſtīa cōbuſta adhuc eo viuēte. ſic̄ factū fuerat de dicto Huele deſpēcier. Philippus āt lebel frat̓ dicte Iſabelis habuit Rarolū regē frā coꝝ/ qͥ habuit tres vxores ⁊ mortuus ſine li beris ordīauit ꝙ dn̄s Philippus de Ua loīs ꝯſobrinus ſuus germanus/ tutor eſſet maſculi ſi ſibi naſceret̉. ſi v̓o filia cōmiſit iu dicio pariū/ ⁊ ꝙ eligerēt in regē idoneiorē ⁊ expeditiorē. qͥ qͥdē Rarolus morit̉ āno dn̄i M.ccc. xxviij. ꝓpt̓ qd̓ dicti pares elegerūt dictū dn̄m Philippū/ omiſſis dicta Iſabe le ⁊ eiꝰ filio Odoardo/ qͥ ſiqͥdē Philippꝰ ili co coronatus ⁊ inūctus ⁊ ꝯſecratus/ ⁊ ilico debellauit ⁊ deuicit flādrēſes. ⁊ ſil̓r miſit nū cios ſuos dicto anglie regi ad reqͥrendū ꝙ veniret ⁊ recognitū ab eo ducatum acqͥta nie. qͥ ſiqͥdē Odoardus venit ad ciuitatem Ambian̄. in qͣ rex aſſociatus regibꝰ Bohe mie/ Nauarre/ ⁊ Maioricaꝝ ip̄m honora uit. ⁊ idē Odoardus recognouit dicto regi frācie ducatū Acqͥtanie/ ⁊ fec̄ homagiū in ꝓpͥa ꝑſona. v̓bo āt reꝑiret̉ teneri ꝓmittēſ ꝙ ſe īformaret de mō ⁊ forma ⁊ īformatus fa ceret ⁊ lr̄aſ ꝯfici faceret iuxta formā ad quā teneri reꝑiret̉. ⁊ ita rex āglie receſſit ꝯtētiſſi mus ⁊ ilico reuerſus ꝯgregauit ꝓceres re gni ſui in qͣ ꝯgregatione rex frācie ꝑit̓ ſuos miſit Et lꝫ fieret rumor in anglia ꝙ deberet̉ corona. Odoardo tāqͣꝫ ꝓximiori. nihilomi nus fuit ꝯcluſuꝫ ꝑ ꝓceres magnates ⁊ tres ſtatus regni ꝙ tenebat̉ facere homagiū di cto regi frācie. qd̓ ⁊ fec̄ ꝑ ſuas lr̄as patētes qͣs vidi in cronica d̓ſcpͥtas datas ad elchē. āno dn̄i. M. ccc. xxx. die. xiij. Martij cauet̉ mō ⁊ forma recogͦſcēdi ducatū acqͥ tanie vt ꝑ ꝑtē frācie ⁊ vt comites d̓ pōciē ⁊ mōſtrolij. ⁊ ita ꝓmiſit ⁊ iurauit ſe factuꝝ ꝑ ſe ⁊ ſucceſſores. ⁊ ita ē veꝝ notoriū ⁊ manife ſtū ꝑ q̄ ſatis iuſticiā nr̄aꝫ ⁊ īpietatē ⁊ iniqͥ tatē vr̄aꝫ tyrānicā in libidīe dn̄andi ſi veliſ lucide potes cōp̄hendere. ¶ An. Mirāda caniſ ſꝫ p̄cor qͥs iſta ponit? ¶ F. Ol̓ti hy ſtorici ⁊ cronicarij iſta ponūt. ſꝫ latiꝰ videt̉ Ioh̓. froyſſardi vob̓ fauēs. qꝛ nō frācus. ſꝫ de Hāponia ⁊ ẜuitor domeſticus anglice regine. vt ip̄e idē ꝓfitet̉ nec iſta tergiuerſari pn̄t. ¶ An̄. Alit̓ fui ꝑ vnū p̄latū magnuꝫ ⁊ doctiſſimū īformatus. ¶ F. Si alit̓ ꝯͣ ꝟ̓i tatē ſalua ſui pace. ¶ An. Quō igit̉ tot ⁊ tā ta bella īde ſecuta ⁊ rex nr̄ regē frācoꝝ ſe no minauit? ¶ F. Nō iuſticia ſꝫ iniqͥtate ⁊ in ſtigāte dyabolo. ¶ An̄. Quō p̄cor expͥme. ¶ F. Scire debes ꝙ in frācie curia/ p̄pol lebat dn̄s Robertus de artoys ſororius re gis. qͥ ſiqͥdē certa occaſiōe ꝓuocauit regiaꝫ indignatōeꝫ intm̄ ꝙ aufugit Hānoniā ꝓ pter qd̓ rex eius vxorē ⁊ liberos detinuit/ ⁊ ducē Hānonie diffidauit ſi illuꝫ receptaret ꝓpt̓ qd̓ iuit Brabātiā/ vbi ilico duriſſima guerra inchoata ꝯͣ ducē ꝓpt̓ dictā recepta tionē q̄ ip̄m dn̄m Robertū īpulit ad fugiē dū in angliā vbi ilico applicatus machīa re cepit cū nobilibꝰ ꝯͣ regeꝫ frācie dicēdo ꝙ vecordes ⁊ puſillanimes eſſent/ ſic regnum dimittere dn̄o Philippo. cū ſi vellēt illd̓ vē dicare poſſers bono iure ⁊c̄. intm̄ ꝙ in ſolē ni feſto btī Georgij in qͦ nobilitas vtriuſqꝫ ſexus ꝯuenit. in qͦ nature hūane ⁊ pacꝭ ho ſtis ꝓteruus inimicus dyabolus nō abfu it. Immo pn̄s illū diē gl̓ioſum ſibi ⁊ oībꝰ dyabolis fec̄/ qm̄ iuuenū vtriuſqꝫ ſexꝰ oꝑe ⁊ ꝯſilio ſctm̄ paſſagiū regis frācoꝝ cū tricen tis armatoꝝ militibꝰ turbauit/ guerrāqꝫ cō cluſit int̓ nos xp̄ianos in qͣ credit̉. cl. ānoꝝ ſpacio/ tam peſte ignis famiſqꝫ gladio xp̄ia noꝝ milliōes int̓emptos. Cuiꝰ dyaboli ſti mulāte aſtutia/ vna dn̄a ꝑ ip̄m Robertū in ſtructa in regis angloꝝ pn̄tia in mēſa ſedē tis vnā ꝓpoſuit allegoriā ſeu figurā. ꝯclu dēs allegorice ⁊ figuratiue magnā regis et ſuoꝝ vecordiā/ niſi frācie regnū vēdicarēt. Quo facto ſingl̓i tyrones inſtructi ꝑ dn̄m Robertū/ ſua emiſerūt vota dn̄abꝰ/ ꝙ nūqͣꝫ deſiſterēt vnꝰ ꝙ vno oculo nō videret aliꝰ caputiū nō ferret ⁊c̄. donec frācie regnū aīo illud q̄rēdi intraſſet. ¶ An. Quō tā repēte fuit ꝑ nr̄os tāta materia ⁊ tanti regni ꝯq̄ſta ꝯcluſa? ¶. F. Dirigēte eodē dyabolo paciſ ⁊ nature inimico/ qm̄ dictus rex Philipp vidēs ſe imo totū orbē pacificū nolēs mili tiā ocio torpere. ſꝫ illā ꝑ xp̄i fidē augēdā diſ ponere iuit ad viſitādū papā Urbanū qͥn tū in Auiniōe ⁊ petēdo crucē ꝓ eūdo vltra mare qͣ obtēta reꝑiebant̉ triceta milia armi geri ad crucē recipiēdā diſpoſiti/ qͥbꝰ abſen tibꝰ anglici vr̄i putarūt facilē regni francie inuaſionē. q̄ cū ad aures dicti Philippi frā coꝝ regis ꝑuener̄t/ a tā pio ⁊ ſctō ꝓpoſito a tāto bono vob̓ tā effera ⁊ dānata neqͥcia cō nN 3 Dialogus duoꝝ minitum pulſus pro ſui regni defenſiōe deſtitit ⁊ ita guerra ꝯͣ infideles fiēda ⁊ ꝓ vr̄a iniqͥtate cō uerſa ꝯͣ xp̄ianiſſimos frācos ꝓ tyrānia ⁊ li bidīe dn̄andi exercēda vn̄ ingeniſcit ppl̓s iubilat hoſtis/ exultat infernus. q̄ vox. q̄ lin gua tāta xp̄ianoꝝ dāna expͥmere pōt illis ī feliciſſimis die loco ⁊ hora fabricatꝭ. ¶ An. Quō igit̉ rege Philippo reuerſo de Aui nione/ anglici nr̄i certificati ꝙ erat infra re gnū tātuꝫ negociū attēptarūt ⁊ tā difficile. ¶ Al. Inſtigāte dyabolo ⁊ dicto Roberto eius mīſtro rex anglie ꝯſuluit ducē Hāno nie/ qͥ ꝯſultus multū diſſuaſit iſtam q̄relā ⁊ guerrā. ſꝫ nihilominus magis fauēs maie ſtati qͣꝫ ꝟitati ⁊ iuſticie dixit ꝯſulēdos ducē Grabātie. ep̄m Leodin̄. archiep̄m Colo nien̄. ducē Gelren̄. marchionē Iulien̄. dn̄ꝫ Arnolphū de Baquehen. ⁊ dn̄m de Fran quemot. qͥ ſiqͥdē eſſent huius opiniōis inci piēdi guerrā attrahi poſſent ad diffidāduꝫ regē Frācie eſſent ſufficiētes ad inuadēdū cū. i0000. armatꝭ. cū tribꝰ coronatis ad qͦs omēs p̄dictos miſſi ſunt ilico. xl. milites in maxīa pōpa qͣſi auꝝ iactātes ꝓ gr̄a ppl̓i ca ptāda ꝑ loca ⁊ pr̄ias qͥbꝰ iter ſuū facieban Et ip̄oꝝ aliqͥ cū vno oculo dicebāt ſe veniſ ſe nō an̄ cū illo viſuros dōec aliqd̓ magnū feciſſent ꝓ ꝯq̄ſta regi Frācie. Qui ſiqͥdem milites ⁊ nūcij regis Anglie/ a dictis dn̄is reportarūt votiuū rn̄ſum. Et cū hͦ tm̄ labo rarūt ꝙ habuerūt fauorē tacitū flādren̄. me dio cuiuſdā hartauelle int̓ ip̄os p̄potentis. Comes āt flādrie amicꝰ fracoꝝ poſuit gar niſiōeꝫ a gagēt cuius metu oportuit angli cos pōpoſos ꝑ Hollandiā remeare. Quo audito ꝑ regē anglie miſit ꝯͣ dictā garniſio neꝫ dictos armatos ⁊. 20οο. archerios qui poſt multū ꝯflictū dirigēte dyabolo p̄ualu erūt. Ex qͣ victoria dictus hartauelle reſūp tis viribꝰ ilico ſcpͥſit regi anglie/ ꝙ poſt ta le pͥncipiū veniret ⁊ p̄ualeret ꝓut ⁊ fec̄ ⁊ vo nit ad dictū locū vbi cū oībꝰ p̄ miſſis ꝯuenit ⁊ intm̄ votū ꝓpalauit qͥ poſt vnius mēſis ſpaciū facere voluerūt/ ꝙ dux Brabācie faceret. ⁊ ille differēs poſt aliā di latōeꝫ ꝯcluſit ꝙ niſi de mādato īꝑatoris nō diffidarēt. ꝓpt̓ qd̓ marchio Iulien̄. miſſus ad illū obtinuit vicariatū īꝑij ⁊ lnīaꝫ fabri cādi monctā ſub colore ꝙ rex francie occu paret ab īꝑio caſtꝝ decreueret̉ in dyoce. Ca meracen̄. Et interī adueīt eſtas ⁊ rex āglie erat cū ꝯiuge in caſtro de lonaur. adueniēte āt termīo venerunt anglici. Ioo. ⁊ ſagittarij io000. ⁊ nihilominꝰ oꝑtuit ip̄m vſqꝫ ad mē ſem nouēbris alios dn̄os expectare/ ⁊ īteri miſer̄t diffidatōes regi frācie ꝑ quēdā ep̄m de Incole ex ꝑte regis anglie tāqͣꝫ vicarij ſa cri iꝑij/ qd̓ tūc etiā noluit dux Brabātie. ſꝫ vētuꝝ ſe ꝓmiſit qn̄ obſediſſet ciuitateꝫ Ca meracen̄. quod ⁊ fecit. Sed rex Angl̓ie fu it ꝯſultꝰ dimittere obſidionē ⁊ ītrare regnū qd̓ ⁊ fec̄. Sꝫ ilico cū voluit ītrare regnū co mes lynādi / ⁊ comes de ip̄m quē extra iꝑiū dimiſeruntqꝫ ſolū vt vicario obe dierāt ⁊ fuerūt cū rege frācie/ vn̄ rex francie venit obuiā cū regibꝰ Bohemie/ Scocie/ ⁊ Nouarre hn̄s. 60oo. ⁊. viij. bānerias. d̓c. lx. peminones. vi. duces. xxxvi. comites. cccc. milites. ⁊. lxiij. pedeſtres vſqꝫ ad locū d̓ bu rōte. Rex āglie ꝓpe ꝑ tres leucas hēbat du ces brabācie d̓ gueldes. marchiones d̓ Iu lies ⁊ blānerbo ncͣ. comitē de moirs. dn̄os de Hānonia. Robertū de artoys ⁊ oēs ba rōnes ⁊ milites āglie. ſꝫ finalit̓ tractāte du ciſſa Hānonie/ receſſerūt ſine bello. ¶ An. H Hec mihi nō vident̉ veriſil̓ia ꝙ vt vicariꝰ īꝑij ad tātā guerrā inijciēdā ꝓcederet cū ſe noīet frācoꝝ regē. ¶ F. ¶ Salua pace tūc ſe nō dicebat frācoꝝ regē ſꝫ dicā cur ⁊ quō no mē ⁊ titulū regis/ rex veſter vſurpauit. Sci re debes ꝙ pꝰ p̄miſſa niſus ē medio dicti ia cobi hartaualle attrahere flādrēſes qͥ oīno negauerūt metu pene ꝯuēte ⁊ ꝑ eccl̓aꝫ illis īpoſite. vt ri minꝰ gͣta regie fracie vnqͣꝫ face rēt pene excōicationū ⁊ ducētoꝝ miliū flo ren̄. ſubiacerēt. Sꝫ ꝯſilio vniꝰ mali aduo cati tergiuerſatoris qͣſi architofelis fuit di ctū ꝙ ſi reciꝑet titulū regis frācie ⁊ tāqͣꝫ frā cie rex illis p̄ciꝑet ꝙ eſſent liberi apēa cuiꝰ ꝯſilio fuit vtrīqꝫ applauſuꝫ. lꝫ ml̓tis prudē tibꝰ videret̉ rōni diſſonū. reciꝑe titulū tm̄ ſi ne alijs cauſis ⁊ poſſeſſiōe. ¶ An. ¶ Quid ī de ꝓceſſum. ¶ F ¶ Armata frācoꝝ ⁊ Ianu enſiū ꝑ mare deſtruxit auronie ⁊ franci de ſtruxer̄t terrā dn̄i Ioh̓is d̓ hānonia. ⁊ illi d̓ cameraco Hānoniā diſcurrer̄t. Poſtqͣꝫ an no. xl. iteꝝ reuertit̉ āgloꝝ rex ad frāciā qͥ re perit ī mari armatā frācoꝝ cū qͣ dimicauit ⁊ durauit ꝯflictꝰ ab hora pͥme vſqꝫ ad nonā ⁊ finalit̓ āgli p̄ualuerūt ⁊ trāſierūt ⁊ vener̄t ad Gaud vbi reꝑit reginā enixā ⁊ ilico ob ſedit ciuitatē Tornacen̄. Et rex frācie veīt vſqꝫ ad pontē de Creſſy vbi ml̓te ſcharmū che ⁊ frāci ſtrēnue ſe habuerūt. ⁊ potētioreſ ⁊ flādrēſes vecordit̓ aufugerūt. ſꝫ finaliter poſt. xi. ſeptīanas tractāte duciſſa hānomē Franci et Angli IIII fuerunt deputati qͥnqꝫ tractatores qͥ ꝯcluſe rūt treugā ad annuꝫ vnū. ⁊ debuerūt reges mittere qͥnqꝫ norabiles ꝑſonas. ⁊ ex ꝑte pa pe duos cardīales ad ciuitatē Attrabaten̄. ⁊ qͥcqͥd ꝑ illos ſeu duas ꝑtes illoꝝ eēt factū ratū māeret atꝫ firmū/ ⁊ iterī vti poſſidebat qͥſqꝫ poſſideret. Sꝫ finalit̓ in dicto ꝑlamē to nihil fuit ꝯcluſuꝫ culpa anglicoꝝ ꝑtina ciū. Demū rex āglus ordīauit feſtuꝫ in die Georgij ⁊ ordinē de Iarretiere cū. xl. militi bus ⁊. xl. ſcutiferis ⁊ regīa pn̄te cū. ccc. dn̄a bus vl̓ domicell̓ īductis eadē liberata. An no. ccc. xliiij. Et demū anno. xlvi. poſuit ob ſediū an̄ calayſiū ꝓpt̓ qd̓ rex frācie venit ad leuādū. ⁊ qꝛ nō potuit trāſire obtulit bellū. ⁊ rogauit regē anglie vt ſil̓ puguaret. qd̓ re futauit. ⁊ ita ſine fructu retroceſſit/ ꝓpt̓ qd̓ rex āglie habuit calayſiū ⁊ ſine miẜicordia illos cū ſeueritate tractauit ⁊ āglicis popu lauit. Ml̓ti guerre actꝰ ſecuti vſqꝫ ad annū liiij. qͦ fuerūt in Auinione ad tractādū d̓ pa ce. ⁊ anno. lv. pͥnceps de Gal̓. deſcēdit ⁊ eo dē anno rex āglie vſqꝫ ad calayſiū ⁊ inde ad locū de Hedin cui rex frācie venit obuiā et obtulit bellū dicto āgloꝝ regi. qͥ illud renu it ⁊ cū ꝯfuſiōe retroceſſit. Demū āno. lvi. ꝯͣ pͥncipē de Rex Io. frāciā venit ⁊ habuerūt belluꝫ ꝓpe ciuitatē Pictauien̄ in qͦ ꝓchdolor ml̓ti nobiles hīcinde occiſi ⁊ fraci ſuꝑati. ſꝫ rex Ioh̓es fuit reputatus ſtrēnuior miles illiꝰ belli quē vos āglici ho noraſtis. ſꝫ finalit̓ poſt ml̓ta ip̄m occidiſtꝭ. ⁊ tātoꝝ maloꝝ fuiſtis actores ꝙ deū debe tis timere vltorē. Ecce iniuſticiā ſeu iniqͥta tē vr̄aꝫ. ¶ An̄. Aliter dixit mihi pōtifex me Ius. ¶ Fr. Dic p̄cor qͥd dixit? ¶ An. Dixit ꝙ ꝓ iuſtificatōe ſua obtulit rex nr̄ ſtaxe ꝯſi lio generali qd̓ frācie rex renuit/ quod non renuiſſet ſi de iure ſuo ꝯfidiſſet. ¶ Fr. Per p̄miſſa tibi liquet ſatis rn̄ſio/ nōne q̄ſtio ſo pita ſi q̄ eſſet ꝑ ꝯſenſuꝫ regis ⁊ regnicolarū factū cū tātis deliberatiōe ⁊ dilatōne omīa potuerūt rex ⁊ regnicole. ſinguli āt nō. Cū igit̉ rex tuus cū ꝓceꝝ ⁊ regnicolaꝝ ꝯſilio re gi frācoꝝ homagiū fecit ⁊ regē agnouit/ et approbauit quo ꝯͣ ꝓpriū iuramētū homa giū ⁊ fidelitatis ſacr̄m venire nō verent̉ an glixi. Nōne felloniā cōmiſit rex veſter/ īmo leſit maieſtatē dn̄i ſui? Nonne iſta exceptio alias elidit. quō igit̉ debuit frācie indubita tus cōpromittere de tāto regno in homīes pauci em̄ reꝑiunt̉ hodie a ppl̓o auꝝ ſpernē tes. dic̄ em̄ Salomon ꝙ oīa obediūt pecu nie. ⁊ alius dic̄. Audito numo qͣſi qͦdā pͥn cipe ſūmo. Reſiliūt value nihil audit̉ niſi ſalue. Nonne de dicta fellonia ip̄e rex iudex cōpetēs tāqͣꝫ dn̄s feudi ⁊ ſaltē cū paribus quō ſūmittere debuit/ vel potuit aliēo iudi cio nūqͣꝫ fec̄ nec facere debuit. nec legi fuiſſe de hͦ actū. Pret̓ea q̄libet ꝓucīia nō ſubdita imꝑio pōt ſibi regē eligere/ vt frācia ⁊ Hyſ pania nō ſubdite iꝑio. Cū igit̉ deficeret. in regno frācie filiꝰ pͥmogenitꝰ/ ⁊ alij capaces in ſanguīe in ꝓpͥetate p̄cederent. qͣre nō po tuerūt illū ſibi eligere regē iudicio ⁊ electōe pariū ⁊ magnatū ꝓut fecerūt illu victorio ſum Philippū cui īerat ſplēdor nobilitatꝭ regie/ ⁊ cuiꝰ vocē intelleximꝰ nō barbaꝝ ſeu anglicū vel ſaxonē/ cuiꝰ vocē nō intellexiſſꝫ ppl̓s frācus. erat em̄ dn̄s Philippus ꝓpi qͥor. ⁊ ideo cū naturalit̓ in regno ſuccedat̉ ⁊ naturalit̓ in regno cū natura imitet̉ ⁊ ab ea ſeꝑari nō poſſit iuxta doctoꝝ approbatas ſnīas. Nec etiā ꝓceꝝ ſuoꝝ ꝯſilio dictus rex anglicus ꝯͣ fidelitatē ⁊ homagiū p̄fatū ve nire p̄ſumpſiſſet/ niſi de facto ad ſuggeſtio nē dyabolicā medio illiꝰ dyabolici Rober ti de artoys īpij ⁊ qͣſi ꝑ indignatiōeꝫ deſpe rati illi tyrones ⁊ iuuenes poſt vinū ⁊ dn̄a rū ꝑſuaſiones vocati illa vota de faciendo guerrā in frācia. fatue ⁊ in ſuaꝝ aīaꝝ ſalutꝭ detrimētū emiſiſſent. Nec ābigēdū qͥn ꝓce res ſi ꝯſulti fuiſſent regnū ſuū ⁊ ducatu ac qͥtanie cū alijs ꝑtinētijs maluiſſent pacifi cū/ ⁊ ſub federe regie frācoꝝ maieſtatis/ qͣꝫ ſe tot ⁊ tātis guerre diſcrimībꝰ īmiſcere ꝑ q̄ nil ſecuꝝ ſꝫ oīa ꝯtētioſa ⁊ āglicis inutilia ⁊ dānoſa ſaluis dei offenſis ⁊ ꝓxīoꝝ ꝯtūelijs q̄ extimatōeꝫ nō recipiūt. qͥbꝰ media illiꝰ an glie regni ꝑs peſte et gladio depopulata et hoībꝰ viduata. ⁊ ſi dāna dederūt certe ma iora repaſſi ſunt. Quid plura? Certe q̄ iuſte oſſidebāt ⁊ pacifice/ nūc tyrānice ⁊ ꝑ fello niā oīa cōmiſerūt ⁊ pacis fructū amiſerūt. Malū igit̉ iuuenile ꝯſiliū ⁊ impiū minꝰ ſa lubre ⁊ vtile⁊ honeſtuꝫ. Nec video vob̓ re mediū hoībꝰ deſtitutis niſi ꝙ habita diſpē ſatōe viduas vr̄as deſpōſetis ⁊ dei ⁊ homi nū pacē q̄ratis. ¶ An. Dolendū ⁊ mirādū. ſꝫ de aſſertis ſi ꝟitati īnitant̉. ¶ Frā. Ita po nunt ⁊ hn̄t cronice qͣs vidi. ¶ An. Nōne treuge vel pax expoſt facte: ¶ F. Multe ſꝫ nulla efficax nec tēta. ¶ An. Cuius culpaꝫ ¶ F. Ur̄a ꝓut audiſtis. ¶ An. Nō ꝑpen di culpā nr̄aꝫ. ¶ F. Culpā noto ꝯtinuā ꝑ p̄miſſam/ qꝛ ex malo pͥpcipio malus finis nN 4 Dialogus duoꝝ mintum ſpectādus. qͥcqͥd expoſt bellis iniuſtis im pijs ⁊ iniqͥs fortunā dedit ſuo iure. illd̓ vr̄a impietate culpa ⁊ malicia venit. multi eniꝫ tractatus iniciati cuꝫ illo illuſtriſſimo dn̄o Ioh̓e de frācia qͥ ꝓ ꝯſūmatōe tractatus re dijt angliā ⁊ ibi occiſus. ⁊ lꝫ habueritis ho minē redemptōeꝫ hr̄e vel petere nō veremi ni in gladij viribꝰ qͥbꝰ plures ex vr̄is qͣꝫ ex nr̄is interempti/ ⁊ lōge plures habetis vi duas ⁊ orphāos qͣꝫ nos dei miẜicordia ha beamus/ iuſtiſſimo dei iudicio illud diſpo nēte/ vt qͥ ſanguinē ſititis/ ſanguinē patia mini ⁊ bibatis. Uoluiſtis em̄ Nini aſſyri oꝝ regis/ magis qͣꝫ xp̄i imitatores eſſe. qͥ an noꝝ. l. ſpacio ꝓpagāde dn̄atōis libidine ar ma ferrea extulit ⁊ cruentā vitā ꝑ totā aſyā bellis egit ⁊ in mari rubro vſqꝫ ad luxinuꝫ pontū ꝑdomuit. Barbarāqꝫ adhuc ībellē torpentē excitauit ſeuitiā/ ⁊ iā cō pecudū ſꝫ ſanguinē hoīuꝫ bibere. ¶ An. ¶ Nō oēs eiuſ dē fuerūt nec ſunt opinionis. ¶ Fr. ¶ Certe fateor nec natōneꝫ totā accuſo. ſꝫ auctoribꝰ tātoꝝ ſceleꝝ culpā do. Proceres em̄ ⁊ pru dētes pacē ꝯcluſerāt/ quam tyrones ⁊ iuue nes incōſulti ad ſolaꝫ dicti dn̄i Roberti de artoys ꝑſuaſionē infregerūt/ ⁊ guerrā cruē tā inchoarūt. Multiqꝫ ꝓbi viri pacē q̄ſie rūt. ſꝫ illoꝝ opinio ꝓchdolor nō inualuit/ ⁊ ita ſcua lōgo vſu tātoꝝ p̄ẜtim p̄latoꝝ vr̄o rū autoritate cōprobata īnoleuit/ qͣſi in na turā ꝯuerſa ⁊ vtinā ſolos maiores nō īſon tes pēa ſeq̄ret̉. ¶ An ¶ Qn̄ fuerūt illi tracta tus int̓ nos qͦs aſſeris? ¶ F¶ Circa annuꝫ M.ccc. lxij. in qͦ rex Ioh̓es fuit liberatꝰ an no. lxij. viſitauit papā in Auiniōe/ ⁊ anno iteꝝ lxiij. ꝓ ꝯſummatōe tractatus redijt an gliā/ ⁊ ibi mortuus. Ex qͥbꝰ orta ē q̄ſtio ⁊ fi nalit̓ āno. lxviij. in ꝑlamēto Pariſien̄. ſentē tiatū eſt ꝙ appellatiōes dn̄oꝝ de acqͥtania a rege anglie deberēt recipi ꝑ dictū ꝑlamer tū/ ⁊ ita fuit ſignificatū regi anglie qͥ ml̓ta allegauit a rōnis tramite multū diſſona ſꝫ nec minus rex nr̄ tāqͣꝫ iuſtificatus ex abun danti obtulit ſtare iudicio eccl̓ie Romane/ ⁊ dn̄i nr̄i pape qd̓ rex veſter renuit. ¶ An Difficile ē mihi credere. ¶ Fr. ¶ Quare cre dis de pace cū illius fueritꝭ ſꝑ inimici ⁊ ru ptores/ tāqͣꝫ nō hoīes bone volūtatis/ qͥbꝰ ſolis pax a xp̄o legata. ¶ An. ¶ Immo ſꝑ q̄ ſiuimus ⁊ q̄rimus pacē. ¶ F ¶ Quare igit occidiſtis illū piū regē vr̄m Richardū cu ius medio pacē ꝑpetuā ſi illa digni fuiſſetꝭ q̄ſiueratis. ¶ An Lōga ē hyſtoria. ¶ Frā. Immo breuis in effectu. ¶ An. ¶ Quare breuis? ¶ F ¶ Quia tāqͣꝫ paciſ inimici/ eſtꝭ aſſueti dn̄os ⁊ regeſ occidere. ¶ Anc Quos ⁊ qͦt? ¶ Fr. Cū ip̄e melius ſcire debes qͣre regē ſctm̄ Rinicū danoꝝ ⁊ angloꝝ regē cu ius regis danoꝝ eſtis tributarij/ occidiſtis infra eccl̓iaꝫ cathedralem in ciuitate Otto nien̄. in regno Dacie ⁊ Pheonia īſula/ ⁊ ibi ſctūs martyr ſepultus. In cuius rei mēo riā ſagitte ſignū vr̄i geſtare ſacerdotes in ca ſulis debēt dū celebrāt. quā poſſeſſionē im pie ꝯtinuaſtis vſqꝫ ad aliū ſctm̄ martyrem ſctm̄ Thomā Cātuarien̄. ꝓ iuſticia cuius eſtis inimici morientē ⁊ vſqꝫ ad dictū piuꝫ regē Richardū ꝓ pace vob̓ q̄ſita tāqͣꝫ indi gnis interfectus. Que igit̉ maior demētia qͣꝫ nobiſcū ꝯtēdere niſi gladio/ ſi dn̄os na turales ⁊ ꝓpͥos occidiſtis. vijs īpijſſimis opinionibꝰ diſſentiētes quō alienis paceꝫ vl̓ iuſticiā ſeruabitis? ¶ An ¶ Nunqͣꝫ audi ui anglicos reges interfectos. ¶ Fr. ¶ Ego legi p̄dictos ⁊ alios etiam tꝑe antiqͥſſimo. ¶ An ¶ Dic q̄ſo vnū. ¶ A Dicam plures. ¶ An. ¶ Rogo dic. ¶ F. Anno dn̄i. d̓c. lxij. Oſuas rex Anglie occiſus eſt. Anno. dc. li. Oſini rex occiſus. Anno. dc. lxviij. Elſinꝰ rex occiſus. Anno. dc. lxxx. Egriſtus Rar dahūbroꝝ rex occiſus ē. āno. dc. xcviij. vrē hered dux regni Mordamibroꝝ int̓fectꝰ ē Anno. dcc̄. xvi. Obred rex Mordamibro rum interfectus ē/ ꝓut veſter Beda venera bilis in angloꝝ hyſtoria/ late deſcribit. De illo āt martyre gl̓ioſo ſctō Rinito Dacie et Anglie rege/ ponit Danoꝝ hyſtoria. ¶ An. Illi tūc infideles. ¶ F. ¶ Sꝫ vos tūc infi deliores. ¶ An ¶ Bonū fecerūt/ qꝛ ſctōs et martyres hoīes mortales fecerūt. ¶ Frā ſ Si bonū nō tn̄ bn̄ fecerūt. ⁊ deus remūe rator aduerbioꝝ non noīuꝫ. ¶ An. ¶ Forte cū iuſta cauſa fecerūt. ⁊ ita bn̄. ¶ F ¶ Uolē tibꝰ nō abeſt occaſio iuſta vl̓ iniuſta. ſumūt em̄ occaſionē iniqͥ qꝛ corrigi deſpiciūt ⁊ bn̄ ꝓlata crimīant̉. Ualde em̄ inſolēs ⁊ intole rabile exiſtimāt qͥcqͥd illd̓ nō ſonat qd̓ intꝰ amāt. ¶ An. Dum mēte reuoluo q̄ audiui) malo tacere qͣꝫ loqͥ. Uīcit em̄ omīa ꝟitas. ⁊ certū qd̓ in diebꝰ meis vidi nob̓ pacē q̄ſitā medio illiꝰ boni regis Richardi d̓ cuiꝰ mor te ⁊ cauſis illiꝰ ſatis īpijs/ taceo de tā ātiqͥs ignoro. hͦ ſaluo ꝙ int̓ nos fama aſſerit̉ Nor maniā nob̓ ꝑtinere ⁊ in hͦ nos iuſtā vos in iquā fouere cauſam. ¶ Frā ¶ Salua pace nō eſt veꝝ/ nil citra mare habetis niſi ꝑ ty Franci et Angli LIII ranniā ⁊ mare eſt ⁊ eſſe debet terminus ve ſter. Habuiſtis tn̄ al̓s ducatū Acquitanie cum aliquibꝰ ꝑtinentibꝰ in feudū a rege frā coꝝ/ quē ducatū ꝑ multiplicatas fellonias diuīe ⁊ regie Fracie maieſtatis offenſiuas amiſiſtis cōtra fidelitatē iuratā ⁊ ꝓmiſſam veniēdo. In Normānia aūt nullū ius ha buiſtis/ nec habetis/ īmo vt dux Norman nie rex frācoꝝ ē verus rex Anglie. ſcitis em̄ ꝙ dux Normannie iuſto titulo regnū vr̄m q̄ſiuit. Un̄ reperio etiam ꝙ anno. c. liiij. rex frācoꝝ Lodouicus zelotipia motus/ vxo rem repudiauit/ quā Henricus Norman nie dux p̄ter eius voluntatē duxit. ꝓpt̓ qd̓ int̓ eos ſuborta guerra. ſꝫ poſt eodē anno fa cta pace inter eos dictus Henricus cū di cti regis Lodouici p̄ſidio angliā ꝯͣ. SSte phanū intrat regnū ⁊ occupat. ſꝫ ꝑ ꝯcordi am illi regnū ad vitā dimiſit. qͥ poſt illo ſte phano mortuo cū dicti regis p̄ſidio regni integritatē habuit ⁊ poſſedit. Poſt aūt cir ca annū dn̄i. M. x. Philippus francoꝝ et Henricus angloꝝ reges ſil̓ in xp̄i noīe cuꝫ innūeris nobiliū milibꝰ iter ꝑegrinatōnis vltra mare ꝓ xp̄i vindicta fiēda arripuerūt ⁊ ſi rex tuus Odoardus ſil̓r in die ſctī Ge orgij facere voluiſſet/ aut ſaltē illū xp̄ianiſſi mum frācoꝝ regē Philippum de Ualoys nō impediuiſſet anglicos ſuos. cc. nō ꝑdi diſſet nec tātoꝝ frācoꝝ mortē ꝓpinaſſꝫ nec notā ſue fidelitatis infracte īcurriſſet. ſicqꝫ rex Henricus vltīo vita functus ſtrēnuita tē ꝓpriā ⁊ fratꝝ ac ſue militie ꝯͣ infideles cō uertiſſet. ¶ An. ¶ Poſſibile ē. ¶ F ¶ Precor noīa mihi pōtificē tuū inſtructorē ⁊ in hac materia eruditorē. ¶ An. ¶ Nō noīabo ſed magnū in dei ſeruitio tibi eſſe aſſero ⁊ ī ma gna dignitate ꝯſtitutū. ¶ F. ¶ Utinā bn̄ ꝑ pēdat ſue magnitudīs p̄ceps ⁊ caſuū ſubli miū maxīa lubricitate. qm̄ trepidaret tam ſublime aggredi faſtigiū qd̓ dū videt̉ vire re cadit ⁊ dū extollit̉ terminat̉ fine repenti no ſicuti ros qͥ ſubito deſiccat̉. ¶ An ¶ Ni ſi bn̄ intelligeret nō fuiſſet in tāta ꝯſtitutus dignitate. ¶ F¶ Dignitas ex ſe improbos neqͥt facere reuerendos/ qꝛ ex ſe dignitas ni hil hꝫ v̓tutis: nec ꝟtus ex dignitate. ſꝫ ꝓpt̓ v̓tutē dignitati dat̉ honor. Si em̄ aliquid boni a natura ineſſet dignitati/ mali nō p̄eſ ſent ſic̄ videmus p̄eſſe. ¶ An ¶ Talē illū cre do fore p̄latū ⁊ bn̄ intelligentē. ¶ F. Uti uā talis ſit cuius oꝑatio lingua mēs ⁊ vita teſtimoniū p̄beāt dignitati. Apud deū em̄ nō eſt etas/ ſed actus vita ⁊ moꝝ dignitas approbat̉. ¶ An. ¶ Quare de illo tm̄ dubi tas ⁊ inqͥris? ¶ F ¶ Per ea q̄ video ⁊ audio iugit̓ in his regnis ⁊ in iſta materia. ¶ An. ¶ Quid vides? ¶ Frā. ¶ Uideo p̄latos ⁊ ſa cerdotes vr̄os armigeros ⁊ viros ſangui num effectos ſed quo iure neſcio. ⁊ tn̄ nuꝑ in ciuitate Rothomagen̄. audiui regē vr̄m Henricum vltimo vita functum ſtrēnuū mirabiliter p̄latos vr̄os arguentē ⁊ mordē tem ꝙ ex eoꝝ incumbenti officio nō eſſent pacis amatores/ zelatores ⁊ ꝑquiſitores/ ⁊ tn̄ vr̄os vidi p̄latos magnos ⁊ audio bel latores. ⁊ pͥdem qd̓ deterius eſt piū ⁊ chari tatiuū ſubſidiū ꝓ fide xp̄i iuredatū ⁊ ꝯͣ he reticos ꝯuertendū. ꝯͣ nos xp̄ianiſſimos cō uerſum. ⁊ ꝓ nr̄a occiſione erogatū. qd̓ mihi nedū admiratōeꝫ inducit/ ſꝫ ſtuporem. Cu ius mores tā euerſos ꝯſidero recolēs eius qd̓ dicit Bern̄. ad Eugeniū ꝙ hodie totus zelus eccl̓iaſticus feruere videt̉ intuendis poſſeſſionibꝰ ⁊ dignitatibꝰ. honoriqꝫ totuꝫ det̉ ⁊ ſctītati nihil/ ⁊ de dei placito vltīa fit mētio ⁊ de iactura ſalutis cūctatio nll̓a nec ſalubre putat̉ niſi qd̓ ſublime. ⁊ nihil iuſtuꝫ videt̉ niſi qd̓ gloriā redolet. ¶ An. ¶ Probi ſunt vere/ ſed regis ⁊ pͥncipis imperio hec faciunt. ¶ Frā. Dixit Petrus magna au toritate ꝙ magis deo oportet qͣꝫ hominibꝰ obedire. Non in fortitudine viri bn̄placitū erit deo ſed ſuꝑ humilem ⁊ manſuetuꝫ ⁊ ti mentem verba dn̄i requieſcet ſpūs eius/ et qui te in vna maxilla ꝑcuſſerit/ p̄be aliam. Iuxta illud verbum chriſti. Dedi genas meas euellentibus ⁊ ꝯſpuentibus in me. Dic p̄cor p̄latis ⁊ ſacerdotibus tuis magiſ annuentibus maieſtati qͣꝫ veritati mēte vt reuoluant illud terrendum euangeliū. Ni ſi iuſticia veſtra abūdauerit magis qͣꝫ pha riſeoꝝ non intrabitis in regnuꝫ celoꝝ. Qui dixerit fratri ſuo racha reus erit iudicio. qͥ dixerit fatue/ reus erit gehenne ignis. Si ꝓ tam modica iniuria gehennā ꝓuocauit/ quid ꝓ tantis ſtragibꝰ ⁊ execrabilibꝰ homi cidijs ⁊ alijs guerre diſcriminibꝰ? Cogitēt ecōuerſo ſi veri ſacerdotes ⁊ pontifices pa cem ꝑſuaſiſſent a temꝑe Odoardi citra qͣꝫ ta ⁊ qualis eſſet militia ⁊ nobilitas xp̄iana. ⁊ ſi ꝓ xp̄i fide augenda expoſita vt rex no ſter diſpoſuerat/ quantus fructus vbi nūc luctus? Cogitent de ſatiſfactione vbi in ſe uitia ꝑſeuerant. Finit. An 5 De mirabili victoria Opus quoddā col latiuū de qͣdā puella q̄ olī in frācia eqͥtauit cuius editio magr̄o Ioh̓i de Gerſon aſcri bit̉/ ſꝫ magis apparet ſtilus mgr̄i Henrici de Gorckheym. ¶ Ad gloriaꝫ bn̄dicte trini tatis/ gl̓ioſeqꝫ ſemꝑ v̓ginis dei matris ac totius curie celeſtis. ꝯUlit me dn̄s cū ſeq̄rer gregeꝫ ⁊ dixit mihi/ vade ⁊ ꝓph̓a ad ppl̓m meum iſrl̓. Amos. vij. Ppl̓s iſrl̓ ppl̓s regni francie nō incōgrue pōt ſpūalit̓ nun cupari/ quē fide dei ⁊ cultū xp̄iane religiōiſ notū ē ſꝑ floruiſſe. Ad huiꝰ regni filiū que dā iuuēcula/ paſtoris cuiuſdā filia/ q̄ ⁊ ip̄a gregē ouium ſecuta fert̉/ acceſſit. aſſerēs ſe miſſam a deo qͣtinus ꝑ ip̄aꝫ dictū regnū ad eiꝰ obediētiā reducat̉. Ne atip̄iꝰ aſſertio pu tet̉ temeraria etiā ſignis ſuꝑnaturalibꝰ vtit̉ ſicuti reuelare occulta cordiū ⁊ futura ꝯtin gētia p̄uidere. Refert̉ īſuꝑ ꝙ ſit raſa capite ad modū viri. ⁊ volēs ad actꝰ bellicos ꝓce dere veſtibꝰ ⁊ armis virilibꝰ īduta/ aſcēdit equū. q̄ dū in eqͦ ē ferēs vexillū. ſtatī mirabi li viget īduſtria qͣſi ꝑitꝰ dux exercitꝰ ad arti ficioſaꝫ exercitꝰ inſtitutōꝫ. Tūc qͦꝫ ſui effici unt̉ aīoſi. Ecōtra ꝟ̓o aduerſarij timidi/ qͣſi viribꝰ deſtituti. Ubi āt de eqͦ deſcēdit/ ſoli tū hītū muliebrē reaſſumēs/ fit ſimpliciſſi ma negocioꝝ ſeculariū qͣſi innocēs agnus īꝑita. Fert̉ etiā ꝙ vixit in caſtitate ſobrieta te/ ⁊ ꝯtinētia. deo deuota. ꝓhibēs fieri occi ſiōes. rapīas. ceteraſqꝫ violētias oībꝰ his qͥ ad dictā obedientiā ſe volūt exhibere. Pro pter hec gͦ ⁊ ſil̓ia ciuitates/ opida/ ⁊ caſtra ſe ſubmittūt regio filio fidelitatē ſibi ꝓmittē tes. ¶ Quo ita vt p̄fert̉ ſe hn̄te nōnulle q̄ſtio nes emergūt/ ⁊ ad ſui declarationē doctas aīas alliciunt. Uerbi gr̄a. An credi debeat vera nature hūane puella. an in ſil̓eꝫ effigie fantaſticā trāſformatā? Scd̓o an ea q̄ fac̄ poſſint hūanitus fieri ab ip̄a. an ꝑ eā ab ali qua ſuꝑiori cauſa? Tercia ſi ꝑ ſuꝑiorē cām an̄ ꝑ bonā .ſ. ſpm̄ bonū. an̄ malā. vtputa ꝑ ſpm̄ malū? Quarta an eius vbis fiducia ſit exhibēda ⁊ eius oꝑa tanqͣꝫ diuinitus facta ſint approbanda. an phitonica ⁊ illuſoria? ¶ Quia ꝟ̓o circa has aūt ſil̓es q̄ſtiunculas alij ⁊ alij/ alit̓ ⁊ alit̓ ſentiūt/ qͣtinus vtriqꝫ ꝓ ſua defenſiōe valeāt ex ſacris lr̄is teſtīonia ꝓferre. pn̄s hͦ opuſculū nō aſſerēdo ſꝫ colla tiue dictādo/ offert qͣſdā ꝓpoſitōnes ꝓ vna parte. Rurſus qͣſdā ꝓ alia. mō ꝓbieumati co/ ꝓuocās ſubtiliora ingenia/ ad intelligē tiā ꝓfundiorē. Hoc tn̄ memoriter cōmen dādo ꝙ ad ſentētiandū aliqͥd ſecure in hac materia/ neceſſe ē huius puelle mores/ v̓ba oꝑa. ceteroſqꝫ geſtus tam qͦs hꝫ ſolitaria qͣꝫ eos quos habet cū alijs in publico ⁊ cete ras ſue vite circūſtantias ad liquidum p̄ag noſcere/ ⁊ an ea que reuelat ⁊ p̄nunciat ſem per vera inueniant̉. Uerum in ſequentibꝰ ponenda accipi debent iuxta cōmunis fa me relationē a pluribus fidedigniſ ad has partes tranſſatam. Prima propoſitio. ¶ Hanc eſſe verā puellā ⁊ verā nature hūa P ne ꝑſonā eſt ſimpl̓r aſſerendū. ¶ Hec ꝓpo ſitio patet. quia nedum ph̓oꝝ regula canit ꝙ oꝑatio arguit formā/ qͥnimmo et ſalua tor noſter teſtat̉ ex oꝑibus cognitioneꝫ eſſe accipiendā. quia igit̉ hec iuuēcula inuenit̉ ꝯtinue ꝯformis alijs hoībus in actibꝰ hu manis. loquēdo. eſuriēdo. comedēdo. bibē do. vigilando. dormiendo. ⁊ ceteris hmōi quis dicere audeat eā non fore verā nature humane ꝑſonā qͣꝫ de alijs cōicātibꝰ ſecū in ſil̓ibꝰ hūane nature ſignis. igit̉ ⁊c̄. Secūda propoſitio ¶ Ordinatū ꝓph̓ie tp̄s fuit an̄ xp̄i aduentū durans in exordio naſcentis eccleſie cū ope ratione miraculoꝝ. ¶ Hec ꝓpoſitio a ſacris doctoribꝰ declarat̉ ex eo ꝙ totum veteris te ſtamenti tempus fuit figurale ad p̄nūcian dū xp̄i aduentū ⁊ corꝑis ſui myſtici futurū ſtatū. Sil̓r in pͥmitiua eccl̓ia plures legun tur fuiſſe ꝓphete. Et qꝛ ea tūc p̄dicabant̉ ī omnē humāe facultatis cognitionē trāſcē dunt. neceſſariuꝫ fuit adhibere ſigna ꝑ ope ra miraculoſa quibus hmōi dicta ꝯfirma rent̉. Alioquin minus ſufficienter fuiſſet ꝓ uiſuꝫ ſaluti humani generis. iuxta quod ait Grego. ꝙ planta recenter terre infixa indi get frequenti irrigatōie vt bn̄ radicata con ualeſcat. igit̉ ⁊c̄. Tercīa propoſitio. ¶ Currentibus iā diebus nō indigne cen ſetur interdū qͣſdam ꝑſonas ſuſcitari ad ꝓ phetie ſpm̄ ⁊ moueri ad oꝑationem mira culoꝝ. ¶ Hec ꝓpoſitio ē Auguſtini in de ci uitate dei. ⁊ etiā extrahi pōt ex doctrīa Gra gorij. Cuius declaratio etiam ex eo patꝫ qꝛ d Culūſdam puelle LIII ſaluatoris ore nobis ē ꝓmiſſuꝫ. ꝙ ip̄e nobi ſcū ē vſqꝫ ad ꝯſummatōneꝫ ſeculi. dirigens genus hūanū manu ſue ꝓuidētie ꝓut opor tunitas nr̄e ſalutis expetit. Sic̄ em̄ ptāteꝫ ſuā nō alligauit ſacr̄is. ita nec alligauit eaꝫ alicui tꝑilocis aut ꝑſoniſ. qͥnīmo in ml̓tis eius miſeratōibꝰ ſꝑ aſſiſtit hūano generi cō grua remedia ⁊ auxilia ꝓuidēdo. Nō eī ait Eſaias abbreuiata ē manus dn̄i vt nō poſ ſit redimere. igit̉ ⁊c̄. Cū igit̉ reuelatōe occl̓ toꝝ ⁊ oꝑatōe miraculoꝝ genus humanū in diget excitari ⁊ reuocari/ nūc in vno ppl̓o nūc in alio pie cenſendū eſt talia nob̓ nō de negart. igit̉ ⁊c̄. Quarta propoſitio. ¶ Sacris ꝯſonat lr̄is/ ꝑ fragilē ſexum ⁊ in nocentē etatem/ exhibitā a deo fuiſſe ppl̓is ⁊ regnis/ letam ſalutem. ¶ Hec ꝓpoſitio pa tet. qꝛ teſte apl̓o eligit deus infirma mūdi vt fortia q̄qꝫ ꝯfundat. Hinc exemplarit̓ ꝓ cedendo legit̉ de delbora Heſter ⁊ Iudith impetratam fore populo dei ſalutē. Et Da nielem in puericia ſuſcitatum ad liberatio nem Suſanne. Sic Dauid in iuuentute Goliam ꝓſtrauit. Nec immerito/ qꝛ hͦ mo do fit euidentior diuine pietatis affluentia ne homo ſuis viribꝰ aſcribat ſed deo poti gratiarumactiones referat. Sic em̄ ꝑ hu milem virgineꝫ totius generis hūani redē ptio orta eſt. igit̉ ⁊c̄. Quinta propoſitio. ¶ Nō teſtat̉ ſacra ſcpͥtura miſſos a deo pra ue vite hoīes ſub tali forma aut mō ſicut d̓ p̄dicta puella cōis celebrat recitatio. ¶ Pa tet hec ꝓpoſitio. qꝛ ſicut dicit apl̓s. Nō eſt ꝯuētio xp̄i ⁊ Belial. nec dignat̉ inire ſocie tatē aūt ꝯͣhere familiaritate cuꝫ demonijs/ vt eoꝝ mīſtris ⁊ mēbris. qͣꝫuis legat̉ qͦſdaꝫ malos interdū aliqͥd tranſeūter ꝓphetaſſe. ſicut Balaam ꝓphetabat ꝙ ſtella oriret̉ ex Iacob/ ⁊ Saul ⁊ Cayphas ꝓhetauerunt Sed longe aliter ē de hac puella q̄ ad nutū habet vſum donoꝝ ſuꝑnaturalium in ma nifeſtando occulta/ ⁊ p̄nunciando futura/ ſuo miniſterio deſeruientia ꝓhibendo inſu per (vt p̄miſſum eſt) fieri occiſiones ⁊ cete ra vicia exhortando ad virtutes ⁊ cetera ꝓ bitatis oꝑa in quibus deus glorificat̉. Si cut ergo in ſpū dei p̄miſſus ē Ioſeph ante pr̄eꝫ ⁊ crēs in egyptū/ ⁊ Moyſes ad popu ti Iſrael liberatōeꝫ. ⁊ Ged eon ⁊ ſupͣdicte fe mime. Pari mō hāc iuuenculā nō eſt incō gruū ꝯnumerari bonis ſpecialit̓ a deo miſ ſis/ p̄ſertim cū nec munera querat. ⁊ ad bo num pacis tota deuotōne laboret. Hic em̄ nō eſt opus mali ſpūs qͥ potius ē autor diſ ſenſionis qͣꝫ pacis. ¶ Sexta propoſitio. Quaſi corollarie ſequēs ex antea p̄miſſis ꝓ poſitionibus. ¶ Hec filia vera ꝑſona in ho mana natura eſt a deo ſpecialiter miſſa ad ea que non humanitus ſed diuinitus fiunt opera cui fides eſt exhibēda. ¶ Patet hec ꝓ poſitio rn̄dens queſtionibus p̄libatis. Ꝙ em̄ ſit vere homo. patet ex ꝓpoſitōne pͥma. Et qꝛ nō deſinit etiam his diebus nob̓ ſpe cialiter ꝓuidere ꝑ ſuꝑnaturalia ſigna/ nō ē incongruū deo aſſumere puellam innocen tem p̄cipue iuxta quartam ꝓpoſitioneꝫ. Et quia donū iſtud ꝑſeueranter apud eam reſi det ad finem deificum/ ⁊ ꝑ media v̓tutis et honeſtatis ſicut aſſerit ꝓpoſitio quinta/ vi det̉ ꝯſequēter hec ꝓpoſitio ſexta fore conce denda. Nec miꝝ ſi in ſtatu equeſtri ſit alteri us luminis qͣꝫ in ſolito ſtatu muliebri. quia etiā Dauid volens dominū cōſulere/ indu ebat ephot ⁊ ſumpſit pſalteriū. ⁊ Moyſes dum virgā geſtabat mirabilia faciebat/ qꝛ (ſicut dicit Gregorius) ſpūſſanctus frequē ter ſe interius ꝯformat exterioribus ꝯcur rentibus ¶ Ita ex p̄libatis pōt quis huius vie amicus ſumere occaſioneꝫ defendendi ſuam ꝑtem/ vlterius etiam ꝓcedēdo ad am pliorem dilatationem. ¶ Quia v̓o inueniū I tur alij in oppoſitam partem magis incli nati. ſuꝑeſt afferre ex ſacra ſcriptura quedā teſtimonia/ ex quibus valeant ſue poſitōis ſumere fulcimenta inſpiciēdo ſubſcriptas ꝓpoſitiones. drima propoſitio. ¶Multi pſeudo ꝓphete ſunt venturi aſſe rentes ſe diuinitus a deo mitti. ¶ Hec pro poſitio eſt ſatuatoris dicentis ꝙ in nouiſſi mis diebus ſcꝫ legis euangelice multi di cent ſe venire in nomine meo ⁊ multi ꝑ eos decipient̉. Unde ⁊ apoſtolus ait ꝙ āgelus ſathane trāſfigurat ſe in angelū lucis. Nec mirum/ quia malignus ille rex ſuꝑ omnes filios ſuperbie inceſſanter nititur vſurpare diuinitatis excellentiā ⁊ ideo procurat fal ſos prophetas ſub nomine dei miſſos ad decipiendum. igit̉ ⁊c̄. De mirabili victoria Secūda propoſitio ¶ Pſeudo ꝓph̓e frequent̓ ꝓnūciāt occulta cordiū ⁊ effectus futuroꝝ ꝯtingētiū ¶ Hec ꝓpoſitio ꝯcedi ſolet a doctoribꝰ. Cuius rō eſt. qꝛ qͣꝫto v̓tus ē altior/ tanto ad āpliora ſe extēdit. Cōſtat āt ꝙ intellectus demonum multo ē altior intellectu hūano/ ⁊ ita q̄ nob̓ ſunt occulta ⁊ futura q̄ nob̓ ſunt ignota. a malo ſpū ſunt cognita. Et ita ꝓph̓e demo num ex eoꝝ inſtructione poſſunt talia reue lare. igitur ⁊c̄. ¶ Tercia propoſitio. ¶ Nō facile diſcernit̉ verus a falſo ꝓph̓a ꝑ exteriores apparētias ⁊ ſigna ⁊c̄. ¶ Hec ꝓ poſitio pꝫ. qꝛ nō oꝑtet ꝓph̓aꝫ fore vite v̓tu oſe aūt hr̄e gr̄aꝫ. ⁊ pn̄t demonū ꝓph̓e occul ta nob̓ ⁊ futura p̄noſticare. ⁊ ſic pluribꝰ alijſ cū qͥbꝰ ꝯueniūt cū veris ꝓph̓is. Ꝙ ſi int̓ dū p̄nūciēt falſa ſciūt palliare dādo aliū in tellectū/ aut allegare veros ꝓph̓as interdū ꝓphetātes aliqͣ q̄ nō euener̄t. Sic̄ d̓ Eſaia ⁊ Iona ꝓph̓is legit̉. Propt̓ qd̓ etiā apl̓us dic̄ ꝙ nō oī ſpūi credēduꝫ ē/ ſꝫ tēptādi ſunt ſi a deo ſunt inſinuās difficilē diſcretōꝫ int̓ bonos ⁊ malos ꝓph̓as. igit̉ ⁊c̄. Quarta propoſitio. S ¶ Nūc tꝑe gr̄e ſpālē fieri a deo miſſionē ad tꝑalis felicitatis ꝓſperitate nō multam hꝫ apparētie efficacia. ¶ Hec ꝓpoſitio pōt ſu mi ex his q̄ Augꝰ. ſepius cōmemorat. Nā bona pn̄tis vite eqͣlit̓ ꝯcedunt̉ bonis ⁊ ma lis/ iuſtis ⁊ iniuſtis/ p̄ẜtim hͦ temꝑe gr̄e. ne boni amorē ſuum affigāt bonis trāſitorijs in qͥbꝰ mali plurimū florēt. Ut etiā attēdāt que bona reẜuat amicis in futura vita/ qn̄ inimicis ſuis affluēter ꝯfert huiꝰ vite trāſi toria bona. Fieri igit̉ miſſionē pn̄tis felici tatis ꝓcuratiuā ⁊ p̄noſticatiuam (que ꝑui pendēda ſcribit̉) modicā videt̉ hr̄e appare tiam tn̄ in veteri teſtamēto dum ppl̓us ille ſeruiebat deo ꝓ his temꝑalibꝰ bonis/ legit̉ ad talē int̓dū factā fuiſſe mētōeꝫ. igit̉ ⁊c̄. Quinta propoſitio. ¶ Duo cōmittit hec puella que legunt̉ ꝓhi bita in ſacra ſcriptura. ¶ Hec ꝓpoſitio pa tet. qꝛ Deūt̓. xxij. Lex ꝓhibet ne mulier in duat veſtes viri. Et apl̓us ꝓhibet. ne mu lier radat caput ad modū viri. Utriuſqꝫ āt oppoſitū de hac puella narrat̉. Et videtur pͥma facie ad quādā indecentiā vergere iu uenculaꝝ/ puellā inſidere equo habitū viri li induta. ⁊ cū deus diligat modeſtiā videt̉ derogare diuine miſſiōi ſe effeminare in vi rilem formā. Neqꝫ videt̉ ꝯcordare cū fami liari miſſione talis modus. qꝛ tam familia ris miſſio fit ꝑ ſpm̄ ſctīficantē interius ani mam. Iuxta illud Sap̄. vij. Sapīa dei ſe tranſfert in animas ſctās amicos dei ⁊ ꝓ phetas ꝯſtituit. ꝓpter qd̓ ſi huius iuuēcule miſſio ſit ꝓphetica/ oꝑtet eā eſſe cuiuſdā ex cellētis ſctītatis ⁊ diuini animi intrīſecus. ⁊ talē ꝑſonā indecēs videt̉ tranſformare ſe in viꝝ ſecularē armoꝝ. Non em̄ ſic legit̉ de Heſter ⁊ Iudith/ lꝫ ornarēt ſe cultū ſolēni ori. muliebri tn̄ vt gratius placerēt his cuꝫ quibꝰ agere ꝯceperūt. igit̉ ⁊c̄. ¶ Sexta propoſitio. ¶ Dictam puellam a deo ſpecialiter miſſaꝫ ⁊ deum oꝑari ꝑ eam aūt ſibi fiduciam fore adhibendā/ nō pōt on̄di ꝑ ſufficientem ap parentiā. ¶ Hec ꝓpoſitio patet quaſi corol larie ex p̄miſſis. Quia ſi multi venturi ſint falſi ꝓphete ſimiles veris. Si ad felicitatꝭ temꝑalis ꝓſperitatem nō fit ſpecialis miſ ſio ſub temꝑe gratie. Si ꝓceſſus eius fiat cōtra diuina mādata quo poſſit aſſertiue te neri hmōi filiam ſingulariter a deo electam ad ea ſequenda q̄ famant̉? ¶ Ex quibus pa tet qͣliter huius vie fautores/ ſuā ꝑtem poſ ſint colorare oppoſitam viam impugnan do. Inſuꝑ ad ꝓfundiora inueniēda occaſi onem ex p̄miſſis accipiēdo. Itaqꝫ hec hīc inde copulata. collatiue poſita offerunt̉ vi ſuris cauſa pn̄tis caſus vel futuri ꝯſimilis vt ⁊ ip̄i aliqͥd rn̄dere valeant ꝯſil̓es q̄ſtiōes mouentibꝰ/ ſemꝑ ad gl̓iaꝫ dei qͥ regnat in ſe cula bn̄dictus. Amen. Compilatum a ma giſtro Ioh̓e de Gerſon d̓ mirabili victoria cuiuſdam puelle de poſtfetantes recepte in ducem belli exercitus regis Francorū con tra Anglicos. Reſupponēdum eſt in pri mis ꝙ multa falſa ſunt pro babilia. īmo ẜm ph̓m non refert quedam falſa ꝓbabi liora eſſe quibuſdam veris vſqꝫ adeo ꝙ duo ꝯͣdictoria ſimul ſtant in ꝓbabilitate/ lꝫ non in verita duertendum eſt vlterius ꝙ iſta proL Cuiuſdam ꝑuelle L. LIII babilitas ſi recte fundata ſit ⁊ rite intellecta nō ē dicēda error vel erronea niſi ꝑtinaciter extēdat̉ aſſertio vltra termīos ꝓbabilitatꝭ. Rō huius ē. qꝛ ꝓdabilit̓ loquens fundat ſe in hͦ ꝙ rōnes ⁊ apparētias hꝫ ꝓ ꝑte ſua. Et hoc vtiqꝫ veꝝ ē niſi ſit penitus īprobabile. Ueꝝ ē ſil̓r de ꝑte oppoſita ꝙ ad eā ſunt rō nes ⁊ apparētie ſeu veriſil̓es ꝯiecture. Et hͦ ſil̓r pōt eſſe ⁊ ē ſepe veꝝ/ nec iſta ꝯͣdicunt ſic expoſita. ¶ Attēdendū ē tercio ꝙ aliqͣ ꝯcer nētia fidē ⁊ bonos mores ꝯſiderant̉ in du plici dr̄ia/ qͣꝫtū ſpectat ad pn̄s. Aliqͣ em̄ di cunt̉ de neceſſitate fidei. ⁊ in iſtis nō lꝫ du bitare vel ꝓbabiliter opinari iuxta illd̓ vul gatū. Dubius in fide infidelis ē. ⁊ de talibꝰ iuſta eſſet ꝯqͣſtio. neqꝫ lex illa ciuilis barba rus/ hꝫ locum. neqꝫ in talibꝰ cōis error fa ceret ius/ īmo tāto deterior/ qͣꝫto cōior. eſſꝫ deniqꝫ ferro ⁊ igne exterminādus iuxta ec cleſiaſticas ⁊ ciuiles cēſuras ꝯͣ hereticos la tas. locū etiā hꝫ illud metricuꝫ ſalubre. Nō patit̉ ludū fama fides oculus/ īmo ⁊ ꝓ tali ludo in his que ſunt fidei/ poſſꝫ euocari ſic iocās ad iudiciū fidei/ tanqͣꝫ de errore ſuſpe ctus in fide. ¶ Cōſiderandū ē ꝓ altera diffe rētia eoꝝ q̄ ſunt ī fide vel de fide/ ꝙ illa vo cant̉ de pietate vel deuotōe fidei/ ⁊ nll̓o mō de neceſſitate. De qͥbꝰ ſolet dici vulgariter nele arit ilueſt pijs dāpne. ¶ Spectat āt ad pietatē fidei tres ꝯditiōes in ſpali. Prīa. ꝙͣ faciāt ad excitatōeꝫ deuotōis ⁊ pie affectio nis circa deū ⁊ diuina. qꝛ .ſ. reſonant in lau dem diuine potētie vel clemētie in miracul ⁊ veneratōeꝫ ſctōꝝ. Altera ꝯditio ē ꝙ habe atur circa talia ꝓbabilis aliqͣ cōiectura vel cōi relatōe. vel ex fideliū atteſtatiōe qͥ dicūt ſe vidiſſe ⁊ audiſſe. Suꝑaddit̉ tercia cōdi tio/ cū diſcretōe pēſanda ꝑ viros in theolo gia ⁊ bonis moribꝰ eruditos ꝙ in hmōi re latōibꝰ eoꝝ q̄ dicunt̉ de pietate fidei nō in cludat̉ vel immiſceat̉ aliqd̓ falſum vel erro neum qd̓ manifeſte ſit in detrimentuꝫ fidei vel bonoꝝ moꝝ directe vel indirecte/ palaꝫ vel occulte. Suꝑ qͣ cognoſcenda vel deter mināda nō ē fas cuilibet palā ⁊ paſſim fer re ſnīas ⁊ reprobatōes/ īmo nec approbati ones ꝯtētioſas. maxime qn̄ tolerant̉ ab ec cleſia ſen p̄latis eccl̓ie in vna ꝓuincia vel in multis. ſꝫ iudiciū ⁊ determinatio debēt de ferri ad eandē eccl̓am ſeu p̄latos eius ⁊ do ctores. ¶ Poſſent h̓ notari ml̓ta in ꝑticula ribꝰ. vt de materia ꝯceptōis btē ꝟginis. vt de opinionibꝰ ꝓbabilibꝰ inter doctores. vt de indulgētijs quo ad circūſtātias ml̓tas. Sic de veneratōe reliquiaꝝ in vno loco et alio. īmo in diuerſis ſimul. quēad modū fu it nuꝑ ꝯtētio in parlamēto Pariſien̄. ſuper veneratōne capitis ſctī Dionyſij in eccleſia Pariſien̄. ⁊ ī abbatia ſctī Dionyſij ꝓpe Pa riſius. ¶ Cōcludendū ē tandē ex p̄miſſis ꝙ ꝑie ⁊ ſalubrit̓ pōt de pietate fidei ⁊ deuotio nis ſuſtineri factum illius puelle. circūſtā tijs attētis cū effectu patēti/ p̄ẜtim ex cauſa finali/ q̄ iuſtiſſima ē .ſ. reſtitutio regis ad re gnum ſuū/ ⁊ ꝑtinaciſſimoꝝ inimicoꝝ ſuoꝝ iuſtiſſima repulſio ſeu debellatio. ¶ Addito preterea ꝙ in obſeruationibus ſuis hec pu ella nō reꝑit̉ vti ſortilegijs ab eccl̓ia ꝓhibi tis. Neqꝫ ſuꝑſtitionibꝰ palam reprobatis. Neqꝫ cautelis hoīuꝫ fraudulētis. Neqꝫ ad q̄ſtū ꝓpriū. vel aliqd̓ tale ſubdolū/ cū in at teſtatiōeꝫ ſue fidei exponat extremo ꝑiculo ſuū corpus. ¶ Poſtremo ſi multi multa lo quant̉ ⁊ referāt ꝓ garrulitate ſua ⁊ leuitate/ aut doloſitate/ aut alio ſiniſtro fauore/ vel odio/ ſubuenit illd̓ Cathonis. Arbitrij no ſtri nō ē ꝙ qͥſqꝫ loquat̉. eſt tn̄ arbitrij nr̄i qͥd credat̉ ſeu teneat̉/ ſeruata modeſtia ⁊ contē tione ſeu ſeditione ꝓcul pulſa. quia ſicut di cit apl̓s. Nō oportet ſeruū dei litigare/ nos inquit talem ꝯſuetudinem non habemus/ vt ſcꝫ litigemus. ſed tolerare oportet/ vl̓ ad ſuꝑiores ſicuti p̄miſſum ē determināda re ferre. Ita em̄ fuit in canonizationibus ſan ctorum primarijs/ quales canonizationes vt in pluribus q̄ legunt̉ nō ſunt de neceſſi tate fidei ſtricte loquendo. Sed de pia de uotione/ que non eſt paſſim ꝑ quoſlibet re probanda irridenda vel repudianda ⁊ mi nus (ceteris paribus) qͣꝫ alia ſine canoniza tione vulgata. ¶ Iungantur ad cauſam no⁊ ſtram iſte circunſtantie. Una ꝙ concilium regis ⁊ gentes armorum potuerunt indu ad vocem illius puelle taliter credere et obſequi/ ꝙ ſub ea vel cum ea expoſuerunt ſe conſpirato animo ad bellica pericula/ dede core omni procul pulſo quod euenire pote rat/ ſi ſub vna muliercula militātes victi fu iſſent ꝑ hoſtes procaciſſimos/ ⁊ irriſi apud omnes qui audiſſent. ¶ Altera ꝙ exultatio popularis cum pia credulitate tāta ſubſeqͥ cernit̉ ad laudem dei ⁊ hoſtium cōfuſionē. ¶ Altera ꝙ latentes inimici/ etiam magni referunt̉ in timores varios/ immo ⁊ in lan guores quaſi ꝑturientis cecidiſſe iuxta im precationem cantici illius a Maria ſorore De victoria cuiuſdam puelle moyſi tympanizati in choro ludentiū. Cā temꝰ dn̄o gl̓oſe cāticū ⁊c̄. Seqͥt̉. irruat ſuꝑ eos formido ⁊ pauor. Uideat̉ ⁊ cū deuotio ne facto nr̄o ꝯſona recolat̉ ⁊ cātet̉. ¶ Pōde rāduꝫ ē ad extremū ꝙ hͨ puella ⁊ adherētes ſibi militares/ n̄ dimittūt vias hūane ꝓui dētie. faciēdo .ſ. qd̓ in ſe ē/ ꝙ apꝑeat tēptari deus vltra qͣꝫ neceſſe ē. Un̄ ꝯſtat hāc puel lā nō eſſe ꝑtinacē in adheſiōe ꝓprij capitis vltra qͣꝫ reputet a deo ſe hr̄e monitōnes ſeu inſtīctus. ¶ Poſſent īſuꝑ ſuꝑaddi ml̓te cir cūſtātie de vita eiꝰ a puero q̄ int̓rogate ſūt ⁊ cognite/ diu ⁊ multū ⁊ ꝑ multos. De qͥbꝰ h̓ nil īſerit̉. Exēpla pn̄t īduci de barbara ⁊ d̓ ſctā Ratherīa in ꝯuerſiōe nō minꝰ miracl̓o ſa rhetoꝝ ⁊ alijs ml̓tis/ vt d̓ iudith ⁊ d̓ Iu da in qͥbꝰ vt cōit̓ miſcet̉ ſꝑ aliqͥd naturale. Neqꝫ ſeqͥt̉ ſꝑ poſt pͥmū miraculū qͥcqͥd ab hoībꝰ expectat̉/ vl̓ expectabit̉. Pret̓ea ſi fru ſtraret̉ ab oī expectatōe ſua ⁊ vr̄a (qd̓ abſit p̄dicta puella nō oꝑtebit ꝯcludere ea q̄ fa cta ſūt a maligͦ ſpū vel nō a deo facta eſſe. ſꝫ vel ꝓpt̓ nr̄aꝫ ingͣtitudinē vel blaſphemias aut aliūde iuſto dei iudicio lꝫ occulto poſſꝫ ꝯtīgere fruſtratio expectatōiſ nr̄e in ira dei Z quā auertat a nob̓. ⁊ bn̄ oīa v̓tat. ¶ Suꝑad dunt̉ qͣttuor ciuilia ⁊ theologica documen ta. Unū cōcernit regē ⁊ ꝯſanguineos regie domꝰ. Scd̓m militiā regꝭ ⁊ regni. Terciū eccl̓aſticos cū ppl̓o. Quartū puellā ip̄am. Quoꝝ documētoꝝ iſte vnicꝰ ē finis. bn̄ vi uere/ pie ad deū/ iuſte ad ꝓximū/ ⁊ ſobrie hͦ eſt v̓tuoſe ⁊ tēperant̉ ad ſeip̄m. Et in ſpāli ꝓ qͣrto documēto ꝙ hec gr̄a dei on̄ſa ī hac puella nō accipiat̉ ⁊ traducat̉ ꝑ ſe vel alios ad vanitates curioſas nō ad mūdanos q̄ ſtus. nō ad odia ꝑtialia. nō ad ſeditōes ꝯtē tioſas. nō ad vindictas de p̄teritis. non ad gl̓iatōes īeptas. Sꝫ in māſuetudīe ⁊ or̄o nibꝰ cū gr̄arūactōe/ cū liberali p̄terea tꝑali um ſubuētōe qͥlibet laboret in idip̄m. qͣtin veniat pax in cubili ſuo/ vt de manu inimi coꝝ nr̄oꝝ liberati/ deo ꝓpicio ẜuiamus illi in ſctītate ⁊ iuſticia/ cora ip̄o oībꝰ diebꝰ no ſtris ⁊c̄. A dn̄o factū ē iſtud ⁊c̄. Sequit tripiex veri tas ad iuſtificatōꝫ electe puelle/ de poſtfetā tes accepte/ vtētis veſte virili. ¶ Prīa ꝟitaſ. Lex vetꝰ ꝓhibens mulierē vti veſte virili ⁊ viꝝ veſte ml̓iebri/ ꝓ qͣꝫto ē pure iudicial̓/ nō obligat in noua lege. qꝛ ẜm ꝟitatē tenēdā d̓ neceſſitate ſalutꝭ iudicialia ātiq̄ legis ablata ſunt. nec obligāt in noua vt talia ſūt/ niſi nouit̓ ꝑ ſuꝑiores ea īſtitui ſeu ꝯfimari cō tingat. ¶ Scd̓a ꝟitas. Lex hmōi ꝯtinebat aliqd̓ morale qd̓ ſtabile ē in or̄lege. ⁊ illud poſſumus expͥmere ꝓhibitōꝫ indecētis ha bitus tā in viro qͣꝫ in muliere ꝯͣ mediū v̓tu tis qd̓ obẜuare dꝫ circūſtantias oēs/ vt qn̄ oꝑtet cur oꝑtet/ qͣlit̓ oportet/ ⁊ ita de reliqͥs vt ſapiēs iudicabit/ de qͥbꝰ nō ē h̓ declaran dū ꝑ ſingl̓a. ¶ Tercia ꝟitas. Lex hmōi nec vt iudicialis ē nec vt moralis dānat vſum veſtis virilis ⁊ militaris in puella nr̄a viri li ⁊ militari/ quā ex certis ſignis elegit rex ce leſtis oīuꝫ/ tāqͣꝫ vexilliferā ad ꝯterēdos ho ſtes iuſticie/ ⁊ amicos ſubleuādos/ vt ī ma nū femīe puellaris ⁊ v̓ginis ꝯfūdat fortia iniqͥtatis arma auxiliātibꝰ āgelis qͥbꝰ v̓gi nitas amica ē ⁊ cognata ẜm Hiero. ⁊ in ſa cris hiſtorijs frequent̓ apparuit. Sicut in cecilia viſibilit̓ cū coronis ex roſis ⁊ lilijs. ¶ Rurſus ꝑ hͦ ſaluat̉ attōſio crinium quam apl̓us ꝓhibere videt̉ in femina. ¶ Obſtruat̉ igit̉ ⁊ ceſſet os loquētiū iniqͣ/ qꝛ vbi diuina ꝟtus oꝑat̉. media ẜm finis exigētiā diſpo nunt̉. ita vt nō iā ſit ſecuꝝ detrahere vel cul pare auſu temerario. ea q̄ a d̓o ſunt ẜm apo ſtolū ordinata ſunt ¶ Deniqꝫ poſſent ꝑticu laritates addi multe/ ⁊ exempla d̓ hiſtorijs ſacris ⁊ gentiliū. Sicut de camilla ⁊ ama zōnibꝰ. Sicut p̄terea in caſibus vel neceſſi tatis/ vel euidentis vtilitatis/ vel approba te ꝯſuetudinis/ vel ex autoritate ſeu diſpen ſatione ſuꝑioꝝ. Sꝫ iſta ꝓ breuitate ſuffici ant ⁊ veritate. Tantūmodo caueat ꝑs hn̄s iuſtā cauſam ne ꝑ incredulitatem ⁊ ingrati tudinem/ vel alias iniuſticias/ faciat irritū diuinum/ tā patenter ⁊ mirabilit̓ auxiliū in choatū. ꝓut in Moyſe ⁊ filijs iſrl̓ poſt col lata diuinitus tot ꝓmiſſa legimus ꝯtigiſſe Deus em̄ ⁊ ſi non ꝯſilium/ ſnīaꝫ tn̄ mutat ꝓ mutatione meritoꝝ. Secūda pars opeꝝ dn̄i Iohannis Gerſon Cancellarij Pari ſien̄. doctoris chriſtianiſſimi reſolutiſſimi qꝫ ꝯtinens opuſcula ad mores accōmoda ta. ¶ Finit feliciter. Anno nr̄e ſalutis. M. ccccxciiij. Idibus Decembris e 2