De nat̉a. qͣlitate ⁊ nūero circūſtātiaꝝ
XXXI
Innata oīno excuſat. ⁊ a tāto ⁊ a toto. vt inīfantibꝰ et a natura īſenſatꝭ. Incidēs ꝟo iterū duplex ē/ ẜm .ſ. ꝙ dupl̓r ꝯtingere poteſt.Una nāqꝫ incidit ſine culpa. Alia ꝟo incidit ex culpa. Prima .ſ. que ſine culpa īcidit.vt qn̄ gr̄a exempli homo dādo operā rei licite efficit̉ furioſus. ⁊ hec qn̄ totaliter ligat ſeuimpedit rationē ſeu vſum rōis/ excuſat a toto. al̓s non. De ſcd̓a v̓o incidēti .ſ. ex culpa.vt qn̄ homo p̄ſtitit cām ſue ignorantie / duplex ē opinio. Una ē q̄ ponit. ꝙ ſi talis ignorantia rationē ſeu vſuꝫ rōnis oīno ligat ſeuimpedit. tunc pctm̄ qd̓ ſequit̉ excuſat. Ut ḡtia exempli. Cū furioſus qͥ ꝑ ſuā culpā incidit in furiā. ex vi illius furie occidit hoīem.talis em̄ nō peccat. qꝛ vt anīal brutū in ſoloimpetu mouet̉ ⁊ nō ratione Alia ē opinioponit ꝙ tal̓ ignorantia nō excuſat a toto / ſꝫbn̄ a tāto. Un̄ ī caſu p̄cedēti tal̓ furioſus vtdicit minꝰ peccat qͣꝫ ſi furioſus n̄ eēt. peccattn̄. Prima opinio ꝓbabilior videt̉. Propt̓dubiū tn̄ talibꝰ ſi ſanent̉ dꝫ ẜm canones penitētia iniūgi. Et hec qͣꝫtū ad naturā ſeu qͣlitatē conſcientie dicta ſufficiant.De natura. qualitate ⁊ numero circumſtantiarum.Unc de natura ⁊ qualitate ⁊ numero circūſtantiaꝝ aliqua dicenda veniūt. Etem̄ vt ſuꝑius tactūeſt/ ad cognoſcendā drn̄am nature ⁊ qualitatis peccatoꝝ taꝫ mortalis qͣꝫ venialis. nō modice confert hm̄oi circūſtantiarū naturā cognoſcere diligēterqꝫ dū caſusoccurrūt cōſiderare ac debite attendere. Ehinc eſt ꝙ ꝯmuniter ꝑ doctores tres aſſignātur cauſe pͥncipales. ꝓpter quas hm̄oi circūſtantiaꝝ ꝯſideratio nō ſolū ad ſcīam moralē ſed valde pͥncipaliter ad ſcīaꝫ theologicāꝑtinet. qualis nō dubiū eſt ſcīa regimīs inſtructionis ⁊ directōis animaꝝ. maxime inforo pnīali. que vt dicit Gregor̄. ī paſtorali.Ars eſt artiū. ſcīa ſcīarum. ¶ Prima cā ē. qͥahm̄oi ſcīa theologica ꝯſiderare hꝫ actus humanos. ẜm ꝙ ꝑ eos homo ad beatitudineꝫ/ſalutēqꝫ eternā ordinat̉. Om̄e aūt qd̓ ad aliquē finē ordinat̉/ oportet eſſe illi fini ꝓportionatū. Actꝰ aūt hūani fini ꝓportionant̉ ẜmquandā ꝯmenſurationē q̄ fit ꝑ debitas circūſtantias. rōnabiliter ergo ad p̄dictā ſcīaꝫtheologicā ꝑtinet ipſaꝝ circūſtantiarū conſideratio. ¶ Scd̓a cauſa ē. qꝛ ipſa etiā ſciētiatheologica conſiderare habet actus huma-
nos / ẜm ꝙ inuenit̉ in eis bonū ⁊ malū. melius ⁊ peius. Hec autē in ipſis actibꝰ humanis frequentiſſime ex circūſtantijs reꝑiunt̉.ẜm ꝙ ipſe circumſtantie vt infra declarabitur diuerſificant̉. rōnabiliter gͦ ipſarū circūſtantiaꝝ conſideratio ad hm̄oī theologicamſcīam ꝑtinere dicit̉ et ꝑtinet. ¶ Tercia cā. qꝛipſa etiā ſcīa theologica ꝯſiderat actꝰ humanos ẜm ꝙ ſunt meritorij vel demeritorij. qd̓quideꝫ conuenit actibꝰ hūanis. ad qd̓ reqͥrit̉ꝙ ſint volūtarij. Actꝰ aūt hūani frequētiſſime iudicari habēt volūtarij vel inuoluntarij ẜm cognitionē vel ignorantiā circūſtantiaꝝ. Rōnabiliter igit̉ circūſtātiaꝝ cognitioad hm̄oi ſcīam theologicā ꝑtinere d̓r ⁊ pertinet. ¶ Ad declarationē igit̉ materie ꝑticularius deſcēdendo/ circūſtantia ſic deſcribit̉. ꝙeſt accidēs actus humani. Et intelligat̉ iſtadeſcpͥtio nō de accidēti qd̓ ineſt rei vt ſua qͣlitas. ſicut albū dicit̉ accidēs rei albe. ſed intelligatur accidēs qͣſi cū alio ſimul ī eodē ſubiecto ꝯcurrēs ⁊ exiſtēs. extra tn̄ ſubſtantiamipſius cuꝫ quo ſic ꝯcurrit ⁊ exiſtit. Sic em̄circūſtantia d̓r accidēs actꝰ humani. qꝛ cuꝫactu humano ſil̓ in eodē ſubiecto concurrit⁊ exiſtere pōt. Eſt tn̄ extra ſubſtantiā ipſiusactꝰ humani. nec ē de eius ſubſtātia. Qd̓ ſatis nomen de ſe importat ⁊ cōnotat. Dr̄ em̄circūſtātia/ qͣſi circū aliqͥd ſtās. ¶ Circūſtan Ltie aūt ẜm qͣs vt ſupͣ tactū ē/ actꝰ hmōi iudicari habēt boni vel mali/ meliores vel peiores. meritorij vel demeritorij ⁊c̄. ⁊ ꝑ ꝯſequēsad beatitudinē ſalutēqꝫ eternā ordinati aſſignātur a Tullio ī ſua rethorica ſeptē. q̄ cōtinētur ī iſto verſu. Quiſ. qͥd. vbi. qͥbꝰ auxilijscur. quō. qn̄. Etem̄ iuxta ꝙ ipſe Tulliꝰ dixit. In actibꝰ hūanis ad eoruꝫ bonitatē ſeumaliciā debite dinoſcēdaꝫ p̄dicta ꝯſiderādaveniūt .ſ. qͥs ē qͥ fecerit. qͥd ē qd̓ fecerit. vbi fecerit. quibꝰ auxilijs. inſtr̄is vel medijs fecerit. qͣre fecerit. quō fecerit. qn̄ fecerit. Ph̓usaūt in. iij. ethicoꝝ addit octauā circūſtantiāſcꝫ circa qͥd. Sꝫ Tulliꝰ eā ſub illa circūſtantia qͥd ꝯp̄hēdit. Hic tn̄ ipſaꝝ circūſtātiaruꝫfiet declaratio ẜm numerū et poſitōem ph̓i.¶ Numerꝰ aūt ſeu ſufficiētia iſtaꝝ circūſtātiarū ſic ſumi p̄t. Circūſtātia em̄ vt iā dictū ēd̓r quaſi extra ſubſtantiā actꝰ exiſtens. ſed tn̄ip̄m actū aliquo mō attingēs. Triplici aūtmō ſeu reſpectu pōt circūſtantia actuꝫ ip̄mhumanū attingere. Uno mō inqͣꝫtū attīgitip̄m actū in ſe. Scd̓o mō inqͣꝫtū attīgit cāꝫipſiꝰ actꝰ. Tercio mō inqͣꝫtū attingit effectū
L 2