Compendiū theologie
Uis motiua animerationalis diuidit̉.St inſuꝑ ſciēdū ꝙ vis motiua aīerational̓ diuidit̉ ꝑ imꝑatiuā in cōſiliatricē. in affectiuā. ⁊ ī ꝯſiliatriceꝫ⁊ affectiuā ſil̓. Prima eſt libeꝝ arbitriuꝫ etſinderiſis. ſcd̓a eſt ratio. tercia eſt volūtasqͣrta d̓r ip̄e intellectꝰ pͣcticus. De tribꝰ primis ſolū exigit mat̓ia p̄ſens facere mētōeꝫ¶ De libero arbitrioIbeꝝ arbitriū ẜm Aug. d̓r facl̓taſgr̄a exiſtēte ⁊ malū gr̄a deſiſtente.rōis ⁊ volūtatis. qua eligit̉ bonuꝫIn qͣ diffinitiōe ponit̉ ratio vt ꝯſiliariꝰ/ etvolūtas vt imperās. Rō enī dicit aliqͥd eēbonū vl̓ malū. ⁊ volūtas facere vl̓ nō facere imꝑat. Ex qͣ etiā diffinitōe ac etiā ip̄a liberi arbitrij denoīatōe claꝝ eſt ꝙ libeꝝ arbitriū ratōem ⁊ volūtatē ꝯp̄hēdit. Arbitrium eſt ip̄iꝰ rōis. libertas aūt ē ip̄iꝰ volūtatꝭ. ¶ Eſt tn̄ circa hͦ aduertēdū ꝙ libeꝝ arbitriū duplicit̓ ꝯſiderari p̄t Uno mō ſimpl̓rẜm ſe et ſuā eēntiā. ⁊ tūc libeꝝ arbitriū nihil addit ſupͣ rōem et voluntatē. ⁊ iſto mōꝯſiderādo non ꝓpͥe ſibi ꝯpeteret diffinitioſupͣ poſita. nec ꝓpͥe tūc deberet dici vis aīerōnal̓ imꝑatiua. Alio mō p̄t ꝯſiderari ẜmqͥd ⁊ ẜm quandā relatōeꝫ. ⁊ tūc aliqͦ modoaddit vltra rationē ⁊ voluntatē. nō qͥdē ꝙin rōe et volūtate ponat aliquā nouā qͣlitatem eſſe. ſꝫ ſolū qͣndā liberā ⁊ naturalē aptitudinē et facultatē cōcurrētie rōis et volūtatis ad aliquē actū. ⁊ tunc ꝓpͥe ſibi ꝯpetitdiffinitio p̄dicta. ꝙ .ſ. ē facultas ſiue cōſenſus volūtatꝭ et ratōis. ⁊ importat ſeu dicitilla facultas qd̓dā dominiū ad aliqͥd diſponēdū et faciēdum qd̓ nō eſt rōis tm̄ necvolūtatis tm̄. niſi alia ꝯcomitāte ⁊ contradicēte. Sicut ꝑ quoddā exemplū. ex concurſu v̓tutis manꝰ ⁊ virtutis ocl̓i reſultatptās ſcribēdi. ad quod tn̄ altera ip̄arū v̓tutum ꝑ ſe nō ſufficeret. Sic ex ꝯcurſu rōis⁊ volūtatis reſultat q̄dam libertas ſiue qd̓dam dominiū ad aliqͥd diſponēdū ⁊ faciēdū ad qd̓ alt̓a ip̄aꝝ ꝑ ſe n̄ ſufficeret. Et iſtd̓ꝓprie d̓r libeꝝ arbitriū. ⁊ tūc ꝓpͥe dicit̉ vismotiua aīe rōnal̓ imperatiua.De ſinderiſi quid ē.Inderiſis eſt vis motiua ſeu potētia naturalis aīe rōnal̓. que ſꝑ nata
eſt figi in ſuꝑioribꝰ/ naturalit̓ mouens ⁊ ſtimulans ad bonū et abhorēs malū. ⁊ ī iſtiſnunqͣꝫ eſt errans. nec ẜm ſinderiſim eſt peccare. Et dicūt aliqui ſinderiſim eſſe cōſciētiam vel cōſcientie iudiciū. Et dicit̉ etiamvis imꝑatiua. quia ſemꝑ de ſe imꝑat et inclinat ad bonū¶ De ratōe quid eſtAtio dicit̉ ip̄a vis motiua anīe rationalis cōſiliatrix. ⁊ diſcernit conferēdo inter bonū ⁊ malū. ⁊ int̓ bonum et meliꝰ. comꝑando .ſ. vnū ad alterū.⁊ dicit̉ ſimul cognitiua ⁊ motiua. Cūeniꝫiudicat aliqͥd eſſe bonū vl̓ malū. ⁊ ibi ſiſtittunc dicit̉ cognitiua. Si vero vlteriꝰ ꝓcedat iudicādo aliqͥd bonū. vt ſcꝫ fiat. vl̓ malum vt euitet̉/ tūc dicit̉ eſſe motiua. Si vero adhuc ampliꝰ ꝓcedat ⁊ nō ſolū iudicataliqͥd eſſe bonū vt fiat. ſed cū hoc etiā illd̓fieri appetat. tūc iam trāſit in libeꝝ arbitrium/ quod ꝯp̄hendit ratōem et voluntateꝫvt ſupra dictū eſt. ¶ Hec vis aīe. ſcilicꝫ ratio diuidit̉ in partē ſuperiorē et in partē inferiorē. Pars ſuꝑior cōmuniter ratio ſuꝑior nominat̉. ⁊ pars inferior ratio inferior.Et licꝫ iſte due partes idem ſint in re et eſſentia; diuerſificant̉ tamē ẜm ratōem ſuaꝝoperatōnū ſeu officiorū/ ac etiam ſuaꝝ diſpoſitionū. ſicut diceret̉ de eodē oculo nūcſurſum nunc deorſum aſpiciēte. Superior enī pars ratōis ſeu ſuꝑior ratio diuinis⁊ eternis intendit. Inferior vero de trāſitorijs iudicat et ea diſponit. Itē ſuperior ꝑsratōnis innititur et ratiocinat̉ ꝑ leges ſeuꝑ rationes diuinas ⁊ eternas. vtputa hoceſt faciendū vel non faciendū quia deus p̄cipit vel prohibet. Nec habet motū circares tranſitorias ⁊ tēporales/ niſi inqͣꝫtumad eas per modū cōſilij ratōnes eternas etdiuinas deducit. Inferior ꝟ̓o ꝑs innitit̉ ⁊rōcinat̉ ꝑ leges ⁊ rōes hūanas. vtputa. tale qͥd faciēdū eſt vl̓ nō faciēdū. qꝛ honeſtūvel inhoneſtū ē. Uel qꝛ reipublice expeditvl̓ nō expedit. Itē ſuꝑior ꝑs regit/ ⁊ hincvocat̉ ſuꝑior. inferior v̓o regit̉ ⁊ hīc vocat̉īferior. Suꝑior ꝑs ꝯꝑat̉ hoī ade. et ſibi cōmūiter attribuit̉ ꝯſenſus. qꝛ dū rō ad ſuꝑiora ꝯuertit̉/ purgat̉ et illuminat̉. dūqꝫ rōeſeternas ꝯſpicit in bono fortificat̉ ⁊ vigoratur. Inferior ꝟ̓o pars ꝯparat̉ mulieri eue.qꝛ dū ratio ad hec iuferiora ꝯuertit̉/ et circa res corꝑales verſat̉. iā ꝑ ſenſualitatē cui