Druckschrift 
2 (1494) Secunda pars operum Johannis de Gerson
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Regule

tudo eſt optima legū interp̄s. ſi de poſitiuis ſermo fiat. ꝯſuetudo ſit altera natura/ leges aſſuete/ qͣſi in naturales v̓ſe debēt abſqꝫ manifeſta vtilitate vl̓ neceſſitate/ vl̓ tolli vl̓ mutari Cōſentire cēſendiſunt ſuꝑiores (ſaltē interp̄tatiue) ī abolitōelegū ſuaꝝ poſitiuaꝝ. qn̄ paſſim eas diuobẜuari ſcire pn̄t/ nec v̓bo nec facto reclamāt Lex īſtituit̉ niſi ꝓmulgat̉. neqꝫvigorē habet niſi moribꝰ vtētiū approbat̉. hoc ſi ſit lex pure poſitiua ad populiregimē. Secꝰ de diuina atqꝫ naturali diceret̉. ꝯtra qͣs eſt p̄ſcriptio. vl̓ ad oppoſi ꝯſuetudo ſꝫ tm̄ corruptela. In legqͣꝫtūcūqꝫ poſitiua bn̄ inſtituta/ aliqͥd eſtiure naturali diuino. vt expedit hoīeslegibꝰ regulari. ptāti reſiſtit/ dei ordīatōi reſiſtit/ ſil̓es. Secernere ius diuinū naturale a poſitiuis. ſicut eſt difficile itamaxime neceſſariū eſt et vtile in om̄i doct̉na morali et politica. et fieri ꝑfecte neqͥtabſqꝫ ſacra ſapiētia legibꝰ eternis innitiĘtur atqꝫ fundat̉. Comꝑatio pctōꝝ adinuicē ẜm gͣuitatē maiorē minorē generaliter ſumi neqͥt niſi comꝑent̉ in genere ſuo. ceteris paribꝰ. qm̄ ẜm alias circūſtātiasꝑticulares ſe hn̄t plurimū vt excedentiaexceſſa. Quātificatio pctōrū a poſteriori:ſumit̉ a pena/ licet ſufficienter/ vſqꝫqͣqꝫ. a pͥori penes genꝰ obiecti. intētionē finis. libidinē ſeu conatū volūtatꝭ maiorēvl̓ minorē. cām motiuā. tꝑs locū. et penes dāna inde ſeq̄ntia/ peccās p̄uidebataut p̄uidere tenebat̉. Oīs actꝰ/ cuiꝰ finisintentꝰ eſt pctm̄ mortale/ mortal̓ eſt. ſiue intendat̉ actu ſiue habitu. qd̓ ſcit̉ ſi oꝑans interrogatꝰ. cur hoc facit? aduertēs; tandērn̄debit ad hūc finē feci. Actꝰ aliūdeeſſet mortalis/ fit ꝓpter finē ſolū venialē.videt̉ eſſe ſoluꝫ venialis/ niſi forte p̄ſtituat̉finis ille vt vltimꝰ qͥetans. ſolū vt īcidens minꝰ pͥncipalis actu vel habitu. Non oīs actꝰ pctī eſt fruitio creature. vl̓vſus eiꝰ. ſꝫ qn̄qꝫ eſt abuſus ſoluꝫ venialis.qn̄qꝫ mortal̓. ent oportet vt in pctōcreatura ꝯſtituat̉ finis vltimatus abutētꝭea. Si qͥs mouet̉ occaſionaliter ſoluꝫ / expctō mortali/ ad aliquem actū faciendum oportet illū actū eſſe pctm̄ mortale Secus ſi cauſa pͥncipalis huiꝰ actꝰ eſſet mortale delictū. Diligi pōt deꝰ ꝓpt̓ finē mercedis ip̄e eſt. vl̓ ꝓut ly ꝓpter diceret finēſubordinatū ſub vltimo fine. aut ꝓut cau-

ſam motiuā minꝰ pͥncipalē denotaret. al̓s. Sil̓r de euaſione dānationis diceret̉. Bonitas natural̓ cōſequit̉ ad ens. hec G habet oppoſitā maliciā. Bonitas ꝟ̓omalicia morales de genere ſumūt̉ ex obiecto. Sꝫ totalis bonitas moralis ſpecialit̓pēdet ex circūſtantijs finis aliorū ſimuladunatis. Maliciā v̓o/ ex vniꝰ illarū circūſtantiaꝝ carētia ponimꝰ reſultare. Cete bonitatē gratuitā meritoriā/ gr̄a gra faciēs oꝑat̉. Circumſtātiaꝝ alie ſuntſolū cōcomitātes actū. he nec addūt necdiminuūt ad pctm̄. Alie dicūt̉ informāteſqꝛ ad actus vt moral̓ eſt integratōem et informatōem exigūt̉ intrāt. Multa ex genere mortalia ſunt/ qͦꝝ ſil̓ia pn̄t effici bona trahunt̉ extra rōem ſuā. Quēadmodūdolere delib̓ate de bono alt̓iꝰ ē mortale delictū. Si v̓o fiat zelo iuſticie bonimūis/ cui ꝯͣriū eſt tale bonū ille dolor virtus erit. Plerūqꝫ ml̓ta ex genere bona eſſent ex aliqͣ circūſtantia ꝑuerſa fiūt mala ſpēm moralē mutātia. oīs deliberās agit ex deliberatōe. ſicut nec oīs ignorās agit ex ignorātia. aut ꝯtēnens ex ꝯtēptu. Poteſt enī aliqͥs ꝓgredi in actu pͥmo motuū actu deliberat qͥd agēdū.tn̄ ex deliberatōe aget ſed ex effreni appetitu ex motu paſſiōis. Dicit̉ aūt aliqͥs agere ex aliqͣ; qn̄ ſi non eſſet illa ip̄e ab agēdo ceſſaret. accipiēdo large agere ꝓut adomittere ꝓtēdit̉. Duobꝰ bonis ꝓpoſitisqn̄qꝫ ad nullū obligor. qn̄qꝫ ad vnū illorū ad aliud. qn̄qꝫ ad ambo ſub diſiūctōneſolū. In caſu teneor ſimplicit̓ eligeremaiꝰ bonū ſi ſit mihi difficiliꝰ. neqꝫ etiamſi ſit faciliꝰ. habeā rōnabiles cauſas illd̓dimittēdi alid̓ agendi. Exēpli gr̄a ad exꝑiendā ꝓpͥam lib̓tatē. Qm̄ ars ꝑfecta nondeliberat. ſicut ex v̓tute agit aliqͥs bn̄ quaſi ſubito. ſic ex ꝑuerſa aſſuefactōe vicioſusqͣſi repente p̄cipitat̉ in culpā. Et ita malehabituatꝰ in vicijs. vt in iurādo/ ꝯcupiſcēdo/ odiēdo inuidēdo ſil̓ibꝰ. fere demeretur ꝯtinue. ſicut v̓tuoſo aſſidue merces creſcit. vt veꝝ ſit/ iuſtꝰ eſt iuſtificet̉ adhuc. ſordidꝰ eſt ſordeſcat adhuc. Nullū deſideriū rei illicite factū tm̄mō ſub ꝯditōneactualit̓ vel habitualit̓ adhibita. eſt de perſe mortale delictū. de accidēs tn̄ ꝓpt̓ appetitus ſenſualis cōmotionē nimia. ſciēter dimittit̉ inualeſcere ex talis deſiderijtinuatōe libera/ p̄t ip̄m inter mortalia de-