De paſſionibus anime LXXII
de paſſiōibꝰ cōſeq̄ntibꝰ cognitōem ſenſitiuā tā ī aīalibꝰ qͣꝫ ī hoībꝰ/ eo ꝙ ad illas trāſmutat̉ corpus trāſmutatiōe ſenſibili/ et adtrāſmutatōes iſtas ſil̓r ip̄e paſſiōes aliqn̄ꝯſequunt̉. Exiſtimamꝰ idoneū tractare pͥmo ſeꝑatim de paſſiōibꝰ hmōi aīalibꝰ/ qͥbꝰcognitis facile erit ꝑ ſil̓itudinē ⁊ coaptatōnem de reliqͥs tā naturalibꝰ qͣꝫ volūtarijsqͣꝫ intellectualibꝰ habere ſermonē.Cōſideratio qͣrtaAſſiōes anīales cognoſcūt̉ ex ſubiecto ⁊ obiecto et effectibꝰ. ¶ Suūeqͥdem ſubiectū eſt vis appetitiuaſenſual̓. que reſpicit bonū tꝑale ꝑticl̓are hͦvel illud tanqͣꝫ ſibi cōueniēs. ⁊ malū tāqͣꝫdiſcōueniēs/ et hoc ſub ratōe cōmodi velincōmodi. quia ratio iuſti ꝓprie nō eſt ibi.nec ẜm eā ꝓpͥe ſumunt̉ paſſiones. ſed magis ip̄e virtutes in ip̄a rōne ⁊ mēte. ¶ Cauſat̉ gͦ motꝰ qͥdā ī appetitiua v̓tute ꝯſeq̄nterad app̄hēſionē virtutis cognitiue ſenſual̓exterioris vl̓ interioris. cuiꝰ obiectū eſt verū ſimplex velut q̄dam adeqͣtio rei cognite ad cognoſcētē. bonū ꝟ̓o ſuꝑaddit cōuenientie ratōem. ¶ Et qm̄ bonū ꝯmodi pōtꝯſiderari abſolute ſine ꝯtractōe aliqͣ. vl̓ cōſiderat̉ nūc vt abſens. nūc vt p̄ſens. nuncvt arduū et difficile. atqꝫ ita ꝓportionabiliter d̓ malo. Propt̓ea ẜm hͦ diuerſificaturvel ramificat̉ vis appetitiua. ⁊ ſil̓r paſſiones ¶ Eſt qͥppe viriū appetitiuaꝝ alia ꝯcupiſcibil̓. alia dicit̉ iraſcibilis. quaꝝ diſtinctio ſumit̉ ex obiectis. nam vis ꝯcupiſcibil̓ reſpicit bonū vel malū nō ſub ratōe aliqua difficultatis vl̓ arduitatis. Sed qm̄ml̓ta ſuꝑueniūt nata īpedire ꝯcupiſcibilem in ſua inclinatiōe vl̓ tendētia vl̓ quiete circa bonū. ⁊ in odio fuga vel inqͥetatōecirca malū. hinc data eſt ei tanqͣꝫ ꝓpugnatrix ip̄a virtꝰ iraſcibil̓ que tēdit in bonuꝫadipiſcēdū vel malū depellēdū. nō vt ſimpliciter tale ſed vt arduū ⁊ difficile adipiſci vel euadi. quale nullū in deo reꝑit̉. ideonec iraſcibilē habent vllā.Cōſideratio quītaAſſionū numerꝰ ⁊ ſufficiētia ſumitur tam a ſubiecto qͣꝫ ab obiecto.Uis itaqꝫ ꝯcupiſcibil̓ vel reſpicitbonū ꝯmodi abſolute. ⁊ ſic cauſat̉ amor vl̓libido/ qͥ vel q̄ eſt coaptatio vel inclinatioq̄dam ad bonū ꝯmodi. Uel reſpicit illud
vt abſens. ⁊ ſic cauſat̉ deſideriū ⁊ ꝯcupiſcētia ſeu cupido vel cupiditas quaſi ſatagēſillud adipiſci. Ul̓ reſpicit bonū ꝯmodi vtiam adeptū. ⁊ ſic cauſat̉ delectatio vel leticia vel voluptas. Dicendū qͦꝫ eſt ꝓportionabilit̓ de tribꝰ alijs paſſiōibꝰ reſpectu mali ſeu incōmodi. Quale ſi app̄hēdit̉ abſolute. ſic cauſat̉ odiū qd̓ eſt diſcōueniētia q̄dam ⁊ diſproportio paſſi ad ip̄m malum.Uel app̄hendit̉ malū vt abſens licꝫ vt īminēs. et ſic oritur fuga vel abominatio ⁊horror. Aut app̄hendit̉ ip̄m malū vt iamp̄ſens. et ſic orit̉ triſticia/ dolor/ ⁊ anguſtiacū ſil̓ibus. ¶ Et ita ſex reꝑimus paſſiōesin cōcupiſcibili. tres reſpectu boni. amorēdeſideriū et delectatiōꝫ. ⁊ tres reſpectu mali. odium ſcꝫ fugam et dolorē. ¶ Rurſus ipſa vis iraſcibilis cū nō reſpiciat bonū velmalū niſi ſub rōe difficilis ⁊ ardui ad adipiſcendū vel fugiendū/ quale nullū eſt bonū vel malū vt p̄ſens. ꝓpt̓ea manet ſolū intendentia vl̓ fuga. nā qͥcqͥd eſt preſens veladeptū vt tale eſt cadit in ꝯcupiſcibil̓ rationem. Tendit gͦ vis iraſcibil̓ in ſolum bonū vel malū abſens. tanqͣꝫ difficile ad obtinendū vel refugiendū ſeu depellēdū. Et ſiqͥdem hͦ fiat reſpectu boni futuri cū fiducia adipiſcēdi/ ſic dicit̉ ſpes. Si cuꝫ diffidentia/ ſic dicit̉ deſꝑatio. Si ꝟ̓o fiat reſpectu mali futuri. ⁊ hͦ cū fiducia repellēdi etoppugnādi. ſic habemꝰ audaciā. Si cuꝫdiffidentia. ſic metus aut timor exorit̉. Etvtrobiqꝫ fiducia vl̓ diffidētia p̄t inueniri.nūc cū certitudīe nūc ſine certitudīe. qͣꝫuiſiſte paſſiōes certitudinē magꝭ īportare videāt̉. ¶ Sic gͦ qͣttuor hēmꝰ paſſiōes ī iraſcibili. duas reſpectu boni difficil̓ futuri.ſpeꝫ ⁊ deſꝑatōꝫ. ⁊ duaſ r̄ſpectu mali futuridifficil̓. audaciā ⁊ metū ſeu timorē. Suꝑaddit̉ qͥnta paſſio r̄ſpectu mali p̄teriti quādicimꝰ irā. dū vis iraſcibil̓ aſſurgit ad vīdictā illate īiurie. q̄ īiuria app̄hēdit̉ vt leſiua ꝓpͥe excellētie/ et īductiua mīoratōnisſeu vilipēſiōis. iō q̄rit̉ viciſſitudo q̄dā leſionis qͣſi agēs ꝯͣ patiat̉ vt dignū ē. et ſic fiat quedā eqͣlitas. ⁊ hͦ apprepēdit̉ vt difficile vl̓ arduū. ¶ Sed cur hec paſſio nō hꝫꝯͣriā? Rn̄demꝰ ꝙ v̓tꝰ iraſcibil̓ ſic offirmet̉ꝙ nullo mō ſatagat vel audeat aſſurgere īvindictā iniurie iā illate. hoc nō fit niſi duplici cauſa. Una qꝛ malū app̄hēdit̉ vt preſens et ineuitabile. ⁊ ita cadit ſub rōe triſtabilis et doloroſi. nec exit ꝯcupiſcibil̓ rōem