Druckschrift 
3 (1494) Tercia pars operum Johannis de Gerson doctoris christianissimi
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

De cōceptibusLX

metaphiſicales p̄ceſſerūt via natural̓ ꝯgnitōnis vel adquiſitōnis cōceptꝰ grāmaticales vel logicales. licꝫ ecōuerſo ſit via diſcipline ſeu cōmunis deductiōis. Eſt aūtceſſus natural̓ adquiſitōis in pͥmis inuentoribꝰ. quia pͥmo ſenſus acceperunt accidētia ſubiectis ſecū inuolutis/ ſecundoabſtraxerūt qͥdditates reꝝ ab hic nunc.denudauerūt ab accidētibꝰ ſubſtātiaſ. Tercio impoſuerūt apud ſemetip̄os v̓ba mentalia/ que qͥdditates hmōi rep̄ſentarēt. Etita fuit in eis logica q̄dā mētalis pͥuſqͣꝫ vocalis aūt ſcripta. īmo grāmatica priꝰ itacōpoſita eſt. minꝰ aſpicit res qͣꝫ logica. qꝛfundat ſe ſuos modos ſignificādi ī cōceꝑtibus ſunt pͥme intentiōes vel ſecunde.ꝯſeq̄nter ars imitata eſt naturā in vocibꝰſcripturis. īmo in nutibꝰ ſignis ſenſibilibꝰ ad placitū inſtitutis. Cōcipiēs alit̓.rem qͣꝫ ſit. ꝓpter hoc decipit̉ cum intellectus ſit virtꝰ abſtractiua potēs vnita diuiſim cōciꝑe. diuiſa ꝯiunctim materialiaqꝫ immaterialit̓ ſingularia vniuerſaliter. Cōcipiēs res ſit alit̓ qͣꝫ ſit/ decipit̉ duꝫabſtrahit diuidit aūt ꝯꝑonit ſua fictiōe ſine correſpōdentia ī re. Suꝑ qua deceptōerecurſus habēdꝰ ē ad pͥmā philoſophiaꝫmetaphiſica nomīat̉. Cōcipiēs rem penitus eandē diuerſis cōceptibꝰ ſynonimis fallit̉ ſi fundet̉ hmōi diſtinctio ſuꝑdiſtinctōe ꝑſonali relatiua/ qual̓ eſt in diuinis/ et altera in creaturis/ que cognoſcitur ex velut a poſteriori. deꝰ poteſt huiuſmodi res ſeꝑare ſeꝑatas ꝯẜuare vt duos hoīes/ aut duas qͣlitates. aut generalit̓om̄e accidēs a ſubiecto. Et ita oꝑtꝫ ponere in relatōibꝰ reſpectibꝰ diſtinctōes eſſentiales a ſuis fundamētis/ ſicut nec vniuerſalia realia diſtincta a ſingularibꝰ. ſꝫ ſufficit negociatōꝫ intellectꝰ tl̓es relatōesreſpectꝰ vniuerſalitates ꝯſurgant ex rebꝰintrīſecis/ ne ponat̉ pluralitas ſine neceſſitate aūt ꝓceſſus in infinitū. aut diuīe potētie deroget̉. Deniqꝫ ſic diceret̉ nec pūctaindiuiſibilia nec inſtantia ſunt in corꝑe vl̓R tēpore p̄ter omnē oꝑatōem intellectꝰ.cipiens diſtinctōem ī diuinis vl̓ in creaturis minorē ex ꝑte rei qͣꝫ ſit diſtinctio ꝑſona diuinaꝝ fallit̉ ſiue dicat̉ diſtīctio formalis ſiue relatiua ſiue modalis niſi tm̄ modorōis. que diſtinctio qͣlit̓ fiat et ſignificet̉ exmodis ſupponēdi ꝯnotādi in cōceptibꝰvl̓ terminis ſciri debꝫ a logico vl̓ gramati

co/ a metaphiſico trahunt ſcientiā. qꝛ nomen bene et ꝓprie nequit imponi rebꝰ/ eēntijs eaꝝ īcognitis. Qua ſuꝑ re latior erit ſermo in opuſculo modis ſignificādi.ceptōes diſtinctōis ſeptuplicis quam aliqͥſe trahere dicūt ex ſcotiſtꝭ referri pn̄t ad treſdūtaxat modos iuxta ockamiſtas. quorūvnꝰ ſolꝰ reꝑit̉ in diuīs eſt relationis real̓Aliꝰ ſolū reꝑitur in creaturis eſt eſſentialis diuerſitatꝭ. Terciꝰ eſt modꝰ diſtinctōiſrōis quā fabricat intellectꝰ circa deū qͣꝫcirca creaturas modis innumeris. Noīantur hi ſeptē modi pͥmꝰ rōis. ſecūdꝰ ex parterei. terciꝰ formalis. qͣrtus realis. qͥntꝰ eſſentialis. ſextꝰ ſe totis ſubiectiue. ſeptimꝰ ſe totis obiectiue. Conceptꝰ diuerſoꝝ modo dicendi ſe accidens ſe pͥmoſe ſcd̓o. ſe de ẜm ip̄m .i. ꝯuertibiliterfundat̉ ſuꝑ diſtinctōe reꝝ eſſentialiter diſtīctaꝝ in creaturis. relatiue in diuīs. vt iſta eſt ſe pͥmo cōuertibiliter. eſſentia eſt pr̄generas. ſic enī omne qd̓ eſt eſſentia eſſꝫ pr̄.Et inde cōſurgit hec eſſentia p̄t mediū in ſyllogiſmo expoſitorio in diuīs. qui reſoluit̉ ad dici de omni .i. ſe prīo conuertibiliter. quod oportꝫ ī medio ſyllogiſmi expoſitorij ī alijs ſil̓r. Cognoſcit̉ autēdiſtinctio ratōnis/ qua formal̓ dici poteſt cōſurgit ex parte rei/ quādo vbi diffinitiua vel deſcriptiua vniꝰ termini non eſtratio alterius; vel ecōtra. vnde conſurgitp̄dicata cōtradictoria verificant̉ de terminis vel cōceptibꝰ illis/ īmo et ꝯgruitas tollitur et variat̉. Dicimꝰ enī materia appetit formā. et materie appetitus ſit niſi materia; nihilominus incōgrue diceret̉ materia materiat formā. Nec dicimuſintellectus vult voluntas intelligit. itade eſſe eſſentia/ de albedine ſimilitudīepropter modos ſignificandi alios et alios Cōcipiēs res naturales modo doctrinali poteſt duabꝰ vijs quaſi cōtrarijs incedere ordinē ſciētijs dare. Una via ē ex parte rerū cognoſcibiliū a priori. Altera via eſtex parte cognoſcentiū a poſteriori. qual̓ tradita eſt philoſophos in om̄ibus ſciētijsa grāmatica vſqꝫ metaphiſicā ſcientiatermedias. ſicut docet ordo pulcerrimꝰ ſcientiarū. Non autē ſola volūtate vel a caſuꝓgrediens; ſed in rerū natura fundatꝰ. vt īde modis ſignificādi habet tradi. Conceptus intellectuales ratōnabiliter ſufficiēter a philoſopho numerati ſunt. diuiſit