Tertius1 79

quedam forme capiunt ſibi materiam: ⁊ triplici informatam tenent figura quod poſterius liquebit. vt ciuilis queſtio: que adhuc informis ſecundū ſpecies erat:fiat accepto fine vnicuiqꝫ ſpecierum Rethorice ſubiecta: vt informis adhuc ciuilis queſtio cum acceperitex iudiciali finem iuſti fiat ipſa ciuilis queſtio in iudiciali genere conſtituta. Cum v̓o ex deliberatiuo ſumpſerit vtile vel honeſtum tunc fiat ipſa ciuilis queſtioin deliberatiuo cauſarum genere conſtituta. Si veroex demonſtratione ſumſperit bonum tunc ſit demonſtratiua ciuilis queſtio. veniunt autem in materiamſpecies ex Rethorica iccirco: ꝙ aliter in materia ſuaquelibet facultas nō poteſt operari: quā ſi ſuas adhibeat partes. Abſentibus enim cunctis partibus. ſuisRethorica quoqꝫ ipſa eſt abſens. ſed quoniam de ſpēbus dictum eſt Rhetorice. quoniā ſunt genera cauſarum. ita ſunt: vt omnium negociorum que in ciuili q̄ſtione conſtituta ſunt accepto fine iuſti: iudiciale ſitgenus. omnium v̓o que conſtituta ſunt in ciuili queſtione: honeſtum vel vtilem finem ceperunt. Deliberatiuum ſit genus: omnium quoqꝫ que in ciuili queſtione poſita finem honeſti tantum boni ve ſumpſerunt. ſit demonſtratiuum genus. ſed de his hactenus. Nunc de partibus Rethorice prouidēdum eſt.Partes autem Rethorice ſunt quīqꝫ. inuentio. diſpoſitio. elocutio. memoratio. pronunciatio. Partesautem vocātur iccirco: ꝙ ſi aliquid harum defueritoratori imperfecta facultas eſt. atqꝫ ideo que vniuerſam formant oratoriam facultatem ea partes facultatis eius dicere ius eſt: Sed he partes quoniam Rethorice facultatis ſunt: totamqꝫ Rethoricam facultatem componunt. neceſſe igitur eſt: vt vbi fuerit Rethorica integra: ipſe quoqꝫ partes conſequantur inpropriis ſpeciebus: omnes igitur: Rethorice partesinerunt rethorice ſpeciebus. Quocirca ciuilibus negociis tractandis adhibentur: que a predictis ſpeciebus Rethorice informantur. eque igitur in iudicialinegocio: ⁊ in deliberatiuo: ⁊ in demonſtratiuo: inuentio: diſpoſitio: elocutio: memoria: pronunciatioqꝫ cōueniunt. Quoniam v̓o omnis fere facultas inſtrumēto vtitur ad faciendum quod poteſt erit etiā Rethorice facultatis aliquod inſtrumentum. hoc vero ē oratio: que partim in ciuiſi genere verſatur. partim minime. De ea autem oratione nunc loquimur: que aliquam habet queſtionem: vel que ad finem expediende queſtiōis accommodatur. ea vero oratio: que in ciuili genere verſatur: continue decurrit. Ea vero quenon eſt in ciuilibꝰ: cāis interrogatiōe ⁊ reſponſiōe explicatur. ſed prior rethorica. ſecunda Dialectica nuncupatur: que hoc a ſuperiore differt. primum ꝙ illaciuilis hypotheſin: hec theſin ꝯſiderat: dehinc ꝙ hecinterciſa oratione: illa continua peragitur: ⁊ ꝙ Rethorica oratio habet preter aduerſarium iudicē. Dialectica vero eodē iudice: quo aduerſario vtitur. Hecigitur Rethorica oratio habet partes ſex: prehemiūquod exordium eſt: narrationem: partitionem confirmationem: reprehenſionem: perorationem: que ſuntpartes inſtrumenti Rethorice facultatis: ⁊ quoniamRethorica in omnibus ſuis ſpetiebus ineſt: eiſdem inerunt. Nec potius inerunt: quam eiſdem ea que peragunt: adminiſtrabunt. Itaqꝫ etiam in iudiciali genere cauſaruꝫ neceſſarius eſt ordo prohemii ⁊ narrationis: atqꝫ ceterorum: ⁊ in demonſtratiuo deliberatiuoqꝫ neceſſaria ſunt. ¶ Opus autem rethorice facultatis eſt docere mouereqꝫ: quod nihilominus eiſdem

partibus fere ſex inſtrumenti. id eſt orationis portibꝰadminiſtratur. Partes autem Rethorice: quoniampartes ſūt facultatis: ipſe quoqꝫ ſunt facultates. quocirca ipſe quoqꝫ orationis partibus: quaſi inſtrumentis vtentur in partem atqꝫ. vt his operentur eiſdeminerit. Nā in exordiis niſi quinqꝫ ſint predicte partesRethorice: vt inueniat: diſponat: eloquat̉ memineritpronunciet. nihil agat orator. eodem quoqꝫ modo ⁊relique fere partes inſtrumenti niſi habeant omnesRethorice partes: fruſtra ſunt. ¶ Huius auteꝫ facultatis effector eſt orator: cuius eſt officium dicere oppoſite ad perſuaſionem. Finis autem tum in ipſo tumin altero. In ipſo quidem benedixiſſe. id eſt dixiſſe appoſite ad perſuaſionem. In altero v̓o perſuaſiſſe. neqꝫ enim ſi qua impediunt oratorem quo minus perſuadeat: officio facto finis non eſt conſecutus. ſed is ꝙdem: qui officio fuit contiguus: ⁊ cognatus. conſeꝗtur: facto officio. is vero qui extra eſt: ſepe non conſequitur neqꝫ tamen Rethoricam ſuo fine contentamhonore vacuauit. hec quidem ita ſunt mixta: vt Rhetorica inſit ſpeciebus: ſpecies v̓o inſunt cauſis. Cauſarum vero partes ſtatus eſſe dicuntur: quos etiā alijsnominibus: tum conſtitutiones: tum queſtiones nominare licet. qui quidem diuiduntur ita: vt rerū quoqꝫ natura diuiſa eſt. Sed a principio queſtionum diſferentias ordiamur: quoniam rhetorice queſtiōes circunſtantiis inuolute ſunt. omnes aūt inſcripti alicuicontrouerſia vorſant̉: aut preter ſcriptuꝫ ex re ipſa ſumūt cōtentiōis exordiū. ⁊ ille ꝗdeꝫ q̄ſtiōes que in ſcripto ſunt: quīqꝫ modis fieri poſſunt: vno quidem cumhic ſcriptoris verba defendat. ille ſententiā Atqꝫ hocappellat̉ ſcriptum ⁊ voluntas. Alio v̓o mō: ſi inter ſeleges qͣdaꝫ ꝯrietate diſſētiant: quas cū ex diuerſa ꝑtedefendūt faciūt ꝯtrouerſiā. Atqꝫ hic vocat̉ ſtatus legis ꝯtrarie. Tertio cum ſriptum: de quo contenditurſententiam claudit ambiguam. hec ſuo nomine ambiguitas nuncupatur. Quarto v̓o cum ex eo: quod eſtſcriptum aliud non ſcriptum intelligitur: quod qꝛ perratiocinationem: ⁊ quandā ſyllogiſmi ꝯſequentiā inueſtigatur ratiocinatio: vel ſyllogimus dicitur. Quinto v̓o ꝙ cum ſermo eſt ſcriptus: cuius non facile vis:⁊ natura clareſcat: niſi diffinitione detecta ſit: hic v̓odicatur finis vel inſcriptio. Quos omnes a ſe differētias non eſt noſtri operis: verum rethorici demōſtrare. hec enim ſpeculanda doctis non rudibus diſcendaproponimus: quāuis de eoꝝ differentia in topicoꝫcomentis per tranſitum diſſeruimus. Earū aūt cōſtitutionum: que preter ſcriptum ipſarum rerū ꝯtētione ſūt poſite: ita differētia ſegregātur: vt reꝝ quoqꝫipſarum diuerſa eſt naͣ. In omni eniꝫ rethorica qͥſtione dubitatur: an ſit: quid ſit: qͣle ſit: ⁊ p̄ter hec an iurean more poſſit exercere iudiciuꝫ. Sꝫ ſi fatū: vel res q̄intenditur ab aduerſario neget̉: queſtio ē vtꝝ ſit eaque coniecturalis conſtitutio nominatur. Qd̓ ſi factūeſſe conſtiterit quid v̓o ſit id quod factū ē ignoreturqm̄ vis eius diffinitione monſtranda eſt: diffinitiuadicitur conſtitutio. Ac ſi et eē ꝯſtiterit: ⁊ de re de difinitione conueniat. ſed quale ſit īquiratur: tūc qꝛ cuigeneri ſubici debeat: ambigit̉ generalis qͣlitas nūcupatur. In hac vero qōne ⁊ qualitatis ⁊ quantitatis:comparationis ratio verſat̉. Sed qm̄ de genere queſtio eſt: ẜm generis formā in plura neceſſe ē hāc cōſtitutionē mēbra diſtribui. omnis igit̉ queſtio generalis ideſt cuꝫ de genere ⁊ qualitate ⁊ quātitate q̄riturfacti: in duas diſtribuitur partes. Nā aūt in p̄teritū