Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
165r
Einzelbild herunterladen
 

In topica Ticero. commentarioꝝ lib. v.

Vic igitur cum queratur. an dotis pars apud virumdebeat permāere: id quod precedit aſſumitur: vt fiatrata concluſio hoc modo. Mulier cum eo nupta eſtcum connubium non fuit concluditur. Quoniamigitur qui nati ſunt: patrem non ſequuntur: pro liberis manere nihil oportet. ita ē a conſequentibusargumentū. qꝛ non id qd̓ conſequebatur aſſumptumeſt: ſꝫ id qd̓ p̄cedebat. Erat quippe antecedēs: nuptamulier preter cōnubij ius: ſequebatur: filij patreꝫ ſequebant̉: eis nihil ex dote retineri. Sic igiturTullius eo qd̓ ē a cōſequētibꝰ argumētū: ab antecedētibꝰ potius dedit exēplū. Poteſt v̓o fieri a ꝯn̄tibus argumētū ita ſi id: de quo querit̉ priꝰ ponaturid quo aſſumendū eſt: poſteriꝰ hoc modo. Si quid exdote pro liberis manere oportebit: qꝛ patrē liberi ſequūtur: cum eo nupta eſt mulier: cōnubij ius eſſet. Sumo igitur id qd̓ conſequit̉ per negationeꝫ itaſed eſt nupta mulier cuꝫ eo qui ꝯnubij ius eratatqꝫ qui nati ſunt: patrē non ſequunt̉. Perimit̉ ergo in concluſione id: quod in propoſitione preceſſeratita. liberis igitur manere nihil oportet. Sed de ſecundo iſta ſufficiant: nihil namqꝫ vt arbitrortermiſſum eſt. Tertius modus a repugnantibus longe ꝑſpicuus hoc. ſi legatuꝫ argētū eſt: eſtlegata mulieri pecunia numerata. Hic nāqꝫ cōſeq̄nserat. Si argentū eſſet lſegatū: pecuniam quoqꝫ numeratā fuiſſe legatā: vt igitur fieret repugnās: huicconſequentie interpoſita negatio eſt: dictumqꝫ. Siargentū omne legatuꝫ eſſet: numeratam pecuniāeſſe legatam. quod qꝛ pugnat falſum eſt: ad verita alia negatiōe reducit̉ ſic. ſi legatū argentumeſt: non eſt legata numerata pecunia. vt .ſ. ei affirmationi conueniat: dicit. ſi legatū argētū ē legatā eſſepecuniam numeratam. Aſſumimus igitur huic ꝓpoſitioni argentum omne eſſe legatū: cōſequitur omnēnumeratam pecuniam mulieri eſſe legataꝫ: vt ſit forma argumētationis huiuſmodi. Non ſi legatum argentum eſt: non eſt legata numerata pecunia. Atquilegatum argentum eſt. Legata eſt igit̉ numerata pecunia. M. v̓o. T. ꝓpoſitionem ita formauit. Non legatum argentū eſt: non eſt legata numerata pecunia: ſed nos iccirco cauſalem coniunctionem appoſuimus: que eſt ſi. vt ex quo eſſet genere talis ꝓpoſitio monſtraremus. Namqꝫ cōnexo negatione additaſit repugnans. Cōnexum v̓o nulla eque vt ſi coniunctio poſſet on̄dere: quāqͣꝫ idem efficiat etiam copulatiua cōiunctio. cōnexa ſunt: ēt cōiuncta eſſe ītelliguntur ex hoc qd̓ paulo ante diximus. Quod argumentū ex ea ꝓpoſitione ꝓfectū eſt: que duabus affirmationibꝰ copulabatur: iuncta negatione inſuꝑ denegata ē. In oībus igitur illud eſt approbatum: pecuniam numeratā mulieri deberi ſit argentum ꝯe̓ ſegatuꝫ. Sed nunc quidē ex ſupra deſcriptis ꝓpoſitiōibus: id qd̓ antecedebat: aſſumpſimus. Nūc v̓o: id qd̓conſequebat̉: Nūc autem id qd̓ repugnabat. Ac deexplanandis Ciceronis exemplis vt arbitror ſatis. Illud aūt dubitationē mouere poteſt. ſi ꝗs minꝰ callidus ad Cicerōis exēpla reſpiciat: eūdē locū arbitrabitur eſſe a genere: quē ab antecedentibus cōſequētibus repugnātibus diximus. Illo falſus errore: in vtriſqꝫ locis eodem vtitur exēplo. Argenti videlicet numerate pecunie: ſed diligentius ītuenti ī eiſdem rebus diuerſus argumentationuꝫ videbitur tractatus eſſe. Aliud quippe eſt dicere: cum argēti ſpēsſit numerata pecunia. Si genus legatū ſit: ſpēm

legatam: qm̄ nūqͣꝫ ſpecies a genere ſeparatur. Aliudeſt in cōcluſione enumerationē proponere: eiuſdempartibus aſſumendis argumētationē varia ratiocinatione formare: vt ſuperiuſ demonſtratū eſt. p̄ſertihmōi ex conſequentibꝰ: antecedentibus repugnantibus argumentationes etiā p̄ter genera ac ſpeciesfieri poſſint: velut nos ſuperius indicauimus in dieatqꝫ luce. neqꝫ dies: lucis: neqꝫ lux diei ſpecieſ autgenus eſt. Sed ī tm̄ in his ꝯſiderari debet: qꝛ poſitoaltero alteꝝ neceſſaria ratione ſubſequitur. Differūtigitur loci a genere vel a ſpecie ab eo loco: qui in conditiōe eſt ꝯſtitutus: qm̄ illi ex vniuerſalitatis ac partis rōne ducūtur. hic autem ī cōſequētie ac repugnātie ordine tractat̉. Poſt hec igitur Tullius hypotheticoꝝ ſyllogiſmoꝝ mōs: cōcluſiōeſqꝫ dinūerat h. Appellant autem Dialectici eam concluſioneꝫargumenti: in qua cum primum aſſumpſeris: conſequitur id quod annexum eſt: primum concluſioniſmodum. cum id quod annexum eſt negaris: vt idquoqꝫ: cui fuerit annexum: negandum ſit. Secundus appellatur concludendi modus. Cum auteꝫaliqua coniuncta negaris: his alia negatio rurſusadiungitur. Et ex his vnum an plura ſumpſeris:vt quod relinquitur. tollendum ſit: iſ tertius appellatur concluſionis modus: ex hoc illa rhetorum excontrariis concluſa: que ipſi enthymemata appellant: non omnis ſententia proprio nomīe enthymema non dicatur. Sed vt Homerus propter excellentiam commune poetarum nomen efficit apd̓grecos ſuum. Sic cum omnis ſententia Enthymema dicatur. Quia videtur ea que ex contrariisconficiatur: acutiſſima: ſola proprie nomen commune poſſedit. Eius generis hec ſunt hunc metuere: alterum in metu non ponere eam quam nihil accuſas: damnas. Bene quam meritam eſſeexiſtimas male mereri. Id quod ſcis prodeſt. nihil id quod neſcis obeſt. Hoc diſſerendi genus attingit omnino veſtras quoqꝫ in reſpondendo diſputationes. Sed philoſophorum magis: quibuscum oratoribus illa ex repugnantibus ſententiiscommunis concluſio que a dialecticis tertius modus: a Rhetoribus Enthymema dicitur. Reliꝗdialecticorum modi plures ſunt: qui ex diſiunctionibus conſtant: vt hoc: aut illud hoc autē. non igitur illud. Itemqꝫ aūt hoc: aut illud. non auteꝫ hocillud igitur. Que concluſiōes iccirco rate ſunt:in diſiunctione plus vno verum eſſe non poteſt. atqꝫ ex his concluſionibus quas ſupra ſcripſi priorquartus: poſterior quintuſ a dialecticis modus appellatur. Deinde addunt coniunctionum negantiam: ſic non hoc eſt illud. hoc autem eſt. igitur illud: hoc modo eſt ſextus. Septimus autemnon hoc illud. non autem hoc. illud igitur. Exhis modis concluſiones innumerabiles naſcuntur. in quibus eſt tota ſere dialectica. Sed ne he quas expoſui: ad hāc inſtitutionē neceſſarie. Et ſi multipliciter ſuꝑiꝰ cūcta digeſſimꝰ: nec expōiſindiget repetita totiēs diſputatio: erit tn̄ oꝑe p̄tiū: ſiquā breuiſſime potero. M.. v̓bis mediocris luce