In tōpica Ticero. Commentarioꝝ I. III. 154

ctoritate decreta. Res iudicate ſunt q̄ inter eos quiſuper aliqua re ambigunt: ſententia iudicuꝫ fuerintcōſtitute: quarum exemplo cetere quoqꝫ iudicantur.iuriſperitorum auctoritas eſt eorū: qui ex duodecī tabulis: vl̓ ex edictis magiſtratuuꝫ ius. ciuile īterpretati ſunt: ꝓbate ciuiuꝫ iudicijs crediteqꝫ ſententie. Edicta magiſtratuuꝫ ſunt que p̄tores vrbani: vel peregrini: vel ediles currules iura dixere. Mos eſt: quod inciuitate ſolitū eſt fieri. equitas eſt. quod naturalis ratio perſuaſit. Hec igitur omnia vnā formaꝫ iuris efficiunt: tanquaꝫ partes velut hominē caput: brachia:torax: venter: crura: atqꝫ pedes. Partitio eſt: vt ipſeait: que vnāquamqꝫ reꝫ propoſitaꝫ quaſi in membradiſcerpit. Alteraꝫ vero partem diffinitionis: que perdiuiſionem ſpecieruꝫ ſit: tali mōſtrat exemplo. Diffinit enī quid ſit abalienatio eius rei: que mancipi eſtdicens. Abalienatio eſt eius rei que mancipi eſt: auttraditio alteri nexu: aut ceſſio in iure: inter quos eaiure ciuili fieri poſſūt. Nā iure ciuili fieri aliquid nōinter alios niſi inter ciues romanos poteſt: quorū eſtetiā ius ciuile: qd̓ duodecim tabulis continetur. Omnes v̓o res que abalienari poſſunt. id eſt que a noſtroad alterius tranſire dominiū poſſunt: mancipi dicteſunt. Mācipi res veteres appellabāt: que ita abalienabantur: vt ea abalienatio per qͣndam nexus fieretſolennitatem. Nexus v̓o eſt quedaꝫ iuris ſolennitas:que fiebat eo modo: quo in inſtitutionibus. Caius exponit. Eiuſdeꝫ auteꝫ Caij libro primo inſtitutionumde nexu faciendo hec verba ſunt. Eſt autē mācipatiovt ⁊ ſupra quoqꝫ iudicauimus: imaginaria q̄dā venditio. quod ipſuꝫ ius propriū romanoꝝ ē ciuiuꝫ. eaqꝫres ita agitur. adhibitis non minus quā quinqꝫ teſtibus ciuibꝰ romanis puberibus: ⁊ preterea alio eiuſdēconditionis: qui libraꝫ eneam teneat qui appellaturlibripens: is qui mancipiū accipit: es tenens ita dicit.Hunc ego hominē ex iure quirituꝫ meū eſſe aio. iſqꝫ.mihi emptus eſt hoc ere: eneaqꝫ libra. Deinde ere ꝑcutit libram: idqꝫ es dat ei: a quo mancipiuꝫ accipitquaſi precij loco. Quecumqꝫ igitur res lege duodeciꝫtabularū aliter niſi per hāc ſolēnitatē abalienari nōpoterat. ſui iuris autem cetere res nec mācipi vocabantur: eedē vero etiā ī iure cedebantur. Ceſſio verotali fiebat modo: vt ſecūdo cōmentario idem Caiusexpoſuit: in iure autē ceſſio ſit hoc modo: apud magiſtratū populi romani vel apud pretorē: vel apd̓ p̄ſidē prouītie: is cui res ī iure ceditur: rē tenens ita vēdicat. Hunc ego hominē ex iure quirituꝫ meū eē aioDeinde poſtquā hic vendicauerit: pretor īterrogateū qui cedit: an ꝯͣ vīdicet: quo negāte: aut tacēte tūcei ꝗ vīdicauerit: eā rē adijcit: idqꝫ legis actio vocabatur. Res igit̉ q̄ mācipi ſūt: aut nexu vt dictū ē: abalienabātur: aut ī iure ceſſione. Has aūt ſolēnitates qͣſdā eē iuris ex ſuꝑioribꝰ Caij verbis oſtēdit̉. At ſi eares: quē mancipi eſt: nulla ſolēnitate interpoſita tradatur: abalienari nō poterit: niſi ab eo cui tradit̉ vſucapiat̉. Que cū ita ſint: recte diffinita ē ſecūdū diuiſionē abalienatio rei mancipi. Scilicet que aut nexustraditione aut ī iure ceſſione ꝑficitur. Nā pura traditione abalienatio rei mancipi non explicat̉. Spēsv̓o has eē nō partes hinc ītelligit̉ quia ſi ꝗs nexu abalienet rē mācipi: id qd̓ ſuuꝫ fuit: in alteriꝰ ptātē plenō iure trāſtulerit. ꝙ ſi etiā ī iure cedat: plenum abalienationis ius erit: vbi āt plenum nomē eius ꝙ diuidūt partes ſuſcipiūt: illud genus ⁊ has ſpēs eē: paululū quoqꝫ dialetica cognitiōe ībutus ītelligit. Que

cū ita ſint: diuiſit Cicero diffinitionē in duasª partes:vnaꝫ que partiū enumeratione fieret. alterā q̄ ꝑ par.tium diuiſionem. Utraqꝫ vero diffinitio partes enumerat. Sed hoc ītereſt. ꝗa hec ꝗdeꝫ ſpecies illa veromembra partit̉. Hic ſuborit̉ queſtio valde difficilis.Nā ſi diffinitio ē etiā partitio. miꝝ videri poteſt. quēadmodū alter ſit a diffinitione locus. alter a partiuꝫenumeratione. que res maximā cōfuſionē p̄ſtatꝭ. Nācū ſuperius in locoꝝ enumeratione alter a diffinitione locus. alter ſit a ꝑtiū enumeratione ꝓpoſitus cūqꝫenumerationē nūc partium vel diuiſionem diffinitionis ſpēs eſſe confirmet non eſt dubium: quin cū ideꝫſit partiū enumeratio quod diffinitio (idē nāqꝫ ē ſpecies quod genus) idē locus ſit a diffinitiōe: ꝗ ē a partium enumeratione. Cuius queſtionis valde difficilis facilior abſolutio ē: ſi diffinitionū ipſarū formas:ac diſtātias colligamꝰ. Multis nāqꝫ fieri modis diffinitio pōt: inter quos vnus ē verus atqꝫ īteger diffinitōis modꝰ: ꝗ etiā ſubſtātialis dicit̉. Reliꝗ ꝑ abuſionē diffinitiones vocantur. De quibus omnibꝰ paulo poſterius integram faciam diuiſionem. Nunc ī cōmune ſic diſſeram. Nam quia oīs diffinitio explicat:quid ſit id quod diffinitur. Explicatio aūt ſit duobusmodis: vno quidem cum pro re minime cognita planius aliquid affert̉. Alio vero cū ſit quadam partiuꝫenumeratione. De priore quidem modo poſterius.Nūc v̓o de enumeratione partiū ita dicēdū ē: ꝙ oīsdiffinitio que ꝑ partiū enumerationeꝫ ſit: quaſi quedam partitio recte ītelligit̉. Dictū ē: id quod ī nomine confuſe ſignificaret̉: ī diffinitione que ſit enumeratione partiū aperiri atqꝫ explicari. Quod fieri n̄ pōtniſi ꝑ quādā partiū nūcupationē. Nihil eniꝫ dū explicatur or̄one: totū ſimul dici pōt. Que cū ita ſint: cūqꝫoīs huiuſmodi diffinitio quedā ſit partiū diſtributioquatuor id modis fieri pōt. Aut enī ſubſtantiales partes explicātur: aut proprietatis partes dicuntur autquaſi totius mēbra enumerantur: aut tāqͣꝫ ſpecies diuiduntur. Subſtātiales partes explicantur: cū ex genere ac differētijs diffinitio cōſtituitur. Genus enimquod ſingulariter predicatur: ſpeciei totū ē. Id etiaꝫgenꝰ ſūptū ī diffinitione pars q̄dam fit. Non eniꝫ ſolū ſpeciem complet: niſi adijciantur etiā differētie. īꝗbus eadem ratio que in genere eſt. Nam cum ipſeſingulariter dicte totā ſpēm claudant: in diffinitioneſūpte partes ſpeciei fiunt: quia non ſole ſpeciem quidē eſſe deſignāt: ſꝫ etiā genus: huius exemplū ē. Hōē aīal rōnale mortale. Cū ergo tota diffinitio homini coequetur: totiuſqꝫ diffinitionis partes ſint: tū animal: tū rationale: tū mortale: ipſius hoīs partes eſſevidētur ſingula que eiuſdē diffinitionis partes ſunt:hec igit̉ ꝓprio nomine diffinitio nūcupatur. Itē ē illa diffinitio: quādo ī vnū accidētia colliguntur: atqꝫex his vnuꝫ aliꝗd efficit̉: ⁊ ē veluti quedā partiū enumeratio: non ī ſubſtantia: ſed in quadam accidentiūcollectione poſitarum. huius exemplum eſt. Animaleſt: quod moueri propria voluntate poſſit. Aīali nāqꝫ⁊ motus eſt accidens: ⁊ voluntas: ⁊ poſſibilitas: ſedhec iuncta perficiunt animal: non ſubſtantialiter cōſtituentia: ſed per quedam accidentia: deſignantia:que animalis quaſi quedam partes ſunt: ⁊ hec deſcriptio nuncupatur. At ſi non accidentia rei: ſed qͣſi mēbra quedam dicamus: ex quibus cōponitur: atqꝫ cōiungitur: atqꝫ inde diffinitionem facere tentemus:hoc modo dicemus. Domus eſt: que fundamēto parietibꝰ tectoqꝫ conſiſtit: hic membra q̄daꝫ ſūpta ſunt