Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
155r
Einzelbild herunterladen
 

In cōpica Ticero. Commentarioꝝ I. III.1 5 5

PPoſt hec ꝗd alid̓ reſtare poterat: qͣꝫ effectoꝝ cauſas q̄rere. Aut poſt effectoꝝ cās alid̓ qͣꝫ ip̄aꝝ cāꝝ perquirere effectꝰ. Preterea a cōparatione loci poſtremūordinē tenēt: qꝛ ſiue ſimilitudinē ſiue diſſimilitudine̓ in ſola obtinēt quātitate. de locoꝝ ordine ſatisdictū ē. Illd̓ p̄terea cōſiderādū puto: Nuꝫ hi quoqꝫargumnētoꝝ loci ī ip̄o herēt: de quo q̄rit̉ affecta iure nominent̉. qn̄quidē affecta ſūt: idcirco dicunt̉affecta: qꝛ ſūt ad aliꝗd: ꝓpoſiti termini relatione nectunt̉. diffinitio alicuiꝰ ē diffinitio. totū ꝑtiūtotū ē. nota ſignificati nota ē. ſꝫ īſpiciēda natura eſtſinguloꝝ vidēdū ſimiliter hec ad aliꝗd referantur vt cetera. diffinitio quā diffinit: quodāmōexplicat: atqꝫ cōformat. Itē ꝑtes cuiꝰ ꝑtes ſūt: ꝓpacōiūctione ꝑficiūt. Nota v̓o eiꝰ ītellectu cōiter tenet hec cetera vocant̉ affecta faciāt: iure heciter affecta ponunt̉. Se in eo ipſo veluti efficiuntatqꝫ cōformāt: īeſſe dicunt̉. Sꝫ qm̄ de vi atqꝫ ordinelocoꝝ ſufficiēter dcm̄ ē. nūc ad ſequentia trāſeamus.Preter oīa enī ſuperiꝰ dicta ſūt: illd̓ animaduertē maxime ē: qꝛ ſi ꝗd in argumētis fuerit ſūptuꝫilld̓ eoꝝ argumētoꝝ locꝰ dicēdꝰ eſt: niſi ſolū inſitargumētis: veꝝ etiā ab eo argumēta naſcūtur. id qd̓dico planiore liquebit exēplo. Si quod enī fuerit argumētū: in quo ſumat̉ genus: vel ſpecies: non ſtatimilld̓ argumētū ex genere: vel ſpecie tractū eſſe dicit̉niſi ei argumēto vires generis vl̓ ſpeciei qͣlitas ſubminiſtret. age eniꝫ ſit queſtio. an ideꝫ ſit aīali eſſe: quodviuere. fiet argumētatio ſic. idē eſt aīali eſſe: qd̓viuere qꝛ ne īanimato ꝗdē idē eſt eſſe: qd̓ mori. Plurima ꝗppe ſūt inanimata: neqꝫ moriunt̉. nūqͣꝫvixere: ne mori ꝗdē poſſe manifeſtū ē. Hic igit̉ inanimatū genꝰ ē lapidū ac fuſiliū metalloꝝ. ſumptumeſt in argumēto: ſꝫ ex genere factū ē argumētū:licet in eodē genꝰ videat̉ incluſū: ſꝫ potiꝰ a contrarioNāqꝫ ꝯtrariū eſt vite ꝗdem mors: animali autē īanimatu. ſꝫ mori ſeꝗtur inanimatū igitur ne animaliquidē viuere. Non ergo ex genere locꝰ iſte dicenduseſt: ſed potius ex contrario. qͣꝫuis genus huiuſmodicōtineat argumētuꝫ. Tunc enī locꝰ eſſet a genere: ſiab animalibꝰ vel a viuēdi genere argumētatio traheret̉: velut ſi ita fieret argumētū: aīali ſubſtātia eſtipſū v̓o viuere ſubſtātia ē: ſꝫ ī ſubſtātiā venit.ē igitur idē viuere quod aīali: a ſubſtātia igit̉ tractu ē argumētū a genere videlicet aīalis. hoc igit̉ argumētum genus continet: ex genere ductuꝫ ē: inpriore vero ſi genus cōtinet: a cōtrario tn̄ ductūperpēdit̉. Illud .n. ſemꝑ ſpeculādū ē: ꝗd in argumento ſit: ſed ex quo ducitur argumentum: in ceteris quidem eadem ratio tenenda eſt: neqꝫ eſt enimin ſingulis īmorandum. Si quos enim diligentia decurſe ſuperius expoſitionis exercuit: facile in reliquiscolliget: quod vno declaratur exemplo.Uando igit̉ vnuſquiſqꝫ eorum locoruꝫquos expoſui: ſua quedaꝫ habet membra:ea quaꝫ ſubtiliſſime perſequamur: primum de ipſa diffinitione dicatur. Diffinitio eſt oratio: que id qd̓ diffinit̉ explicat ꝗd ſit. Propoſitis breuiter argumentoꝝ locis: eoſdē ſubtilius atqꝫ enodatius ſtatuit ſuas partes cōuenientia mēbra partiri. Ita .n. locorū oīum diligentius natura cōſiderabitur: ſi cōfuſe ſolū: verū etiam diſtributim: in ſuarū partiū ꝓprietate noſcant̉. Datꝟo hic multā inueniendorū copiā argumētorum: vt

enim de diffinitione dicamꝰ. Si cunctas aliquis diffinitionuꝫ partes agnouerit: ex omnibus ſibi poteritargumēta cōquirere: eritqꝫ in inueniendis copioſiorargumētis eo qui: quot ſint diffinitiōis ſpecies ignorat. Ex tot eniꝫ diffinitionum partibꝰ argumēta producet: quātas quis diffinitionū ꝑtes cognouerit.Is vero habebit plurimā locorū taliū facultatē: quēdiffinitionū diuerſitas latebit. Ob hoc igitur. M.T. quos cōfuſe atqꝫ indigeſte poſuit locos: nunc eoſdem diligentiore rōne partitur: ac pͥmum illud penfiore cōſideratione tractādum eſt: quod vt dictum ē:etiam loci ipſi res q̄dā ſūt ſꝫ intelligunt̉ loci: cumab his trahitur argumētū ergo nunc Cicero non pͥncipaliter locos: ſed res ipſas diuidit: que ad argumentum ducte ſpeciem ſumunt locorum. Diffinitio nāqꝫ pars nota: res quedā ſunt: ſed cuꝫ ab his argumētum ducitur: loci fiunt. Cum igitur. M. T. res ipſasita vt ſunt naturaliter partiatur: ſimul rebus diuidit locos. Si eniꝫ res vna eſt: a qua duci poterit argumētum: tum vnus eſt etiā locus at ſi illa diuiditurquot ꝑtes eiꝰ rei fuerīt: tot erūt etiā loci generis eiuſ: de quo argumēta naſcūtur. Que ita ſint: cūqꝫprimꝰ oīum locus a toto ſit: ideſt a diffinitione priusꝗd ſit diffinitio declarat: vt patefacta rei naͣ ſpēs eiꝰvel mēbra cōueniēti ordine partiat̉. Diffinitio īꝗt ēor̄o id quod diffinit̉: explicat quid ſit: ſicut diffinitio ē hoīs aīal rationale mortale: dictū vero cautiſſime ē explicat. quod nomē cōfuſe denūciat: id diffinitio per q̄dā ſubſtātialia membra diffūdit. Quodenī cōfuſe noīe hoīs declaratur: id aperit atqꝫ explicat diffinitio: dicēs hoīeꝫ eſſe aīal rōnale mortale. niſi ita dixiſſet: potuerat cōis diffinitio generiquoqꝫ: velut hoc. Diffinitio ē: que deſignat ꝗd ēid qd̓ diffinit. Sꝫ genꝰ quoqꝫ deſignat ꝗd ē id: quop̄dicatur: ſed explicat. Sola .n. diffinitio explicatꝗd ſit: or̄one ꝑficit̉. Genꝰ v̓o cetera ſingulis plerūqꝫ noībus ferūtur minime. Explicat āt diffinitioid: qd̓ diffinit̉: non quoquo modo ideſt ī eo quodquale: vel quātū ē: non ī quolibet aliorū predicamētorū: ſed quid ſit ideſt eius qd̓ diffinit: ſubſtātiāſtrat. Ea v̓o diffinitio ſubſtantiā digerit: ex generedifferētijſqꝫ cōſiſtet: hec nāqꝫ vniuſcuiuſqꝫ ſubſtantiā ſignat: ſicut ī his dictū ē: vbi de genere: ac ſpecie:differētia: ꝓprio accidētiqꝫ: dictū ē. Ergo oīs diffinitio explicat: ꝗd ſit id qd̓ diffinit̉. Ariſtoteles v̓o eodēpene diffinitionē determinat dicēs. Diffinitio eſtor̄o ꝗd ē ſignificās. Hāc. M. T. partit̉ hoc modo. Diffinitionuꝫ autē duo ſunt genera prima. vnuꝫeaꝝ reꝝ que ſunt. alteꝝ eaꝝ reꝝ. que intelliguntur.Eſſe ea dico que cerni. tangiqꝫ poſſunt vt funduꝫ.edes. parietem. ſtillicidium. mancipiuꝫ. pecudeꝫ.ſupellectilem. penus. ⁊c̄. Quo ex genere quedaꝫinterdum nobis diffinienda ſunt. Eaꝝ autem reꝝque non ſunt. non eſſe rurſus ea dico que tangi. demonſtrariue non poſſunt. Cerni tamē animo atqꝫintelligi poſſunt. vt ſi vſucapioneꝫ. ſi tutelaꝫ. ſi gētēdiffinias. Quaꝝ reꝝ nulluꝫ ſubeſt quaſi corpus. ētamen quedaꝫ confirmatio inſignita īpreſſa intelligentie quam notionem voco. ea ſepe in argumentando diffinitione explicanda eſt. Omnem diffinitionem manifeſtuꝫ eſt ad aliquid dici: alie cuius eſt enim ſemper diffinitio. Que vero adaliquid dicuntur quandam proprietatem ex his ſu-