Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
151r
Einzelbild herunterladen
 

In tōpicorum Cicero. cōmentarioꝝ. lib̓. ii.

mētū: cōiugatū ī ipſo ē de quo agit̉ .i. ī cōpaſcēdooīa .n. ex eodē fluūt: ſui ſūt ꝯtinētia: atqꝫ ſe reſpicietia. factum eſt igit̉ argumētū ex eo qd̓ eſt in ipſo abaffectis .i. a cōiugatis. Maxīa v̓o propoſitio cōiugato ī eo cōiugata ſūt. vnā atqꝫ eandē eſſe naturamvl̓ ſic cui ꝯuēit aliꝗd: huic ēt ꝯiugatū eiª poſſe ſociariA genere ſic ducitur argumentum. Quoniaꝫ argentum omne mulieri legatum eſt. non poteſt eapecunia: que numerata domi relicta eſt: non eſſe legata. Forma enim a genere quo ad ſuum nomenretinet: nunꝙͣ ſe iungitur: numerata auteꝫ pecunianomen argenti retinet. Legata igitur videtur.Genus ē quod de qualibet ſpe in eo ꝗd ē p̄dicat̉.In eo āt quid ē predicari dicitur: de qͣlibet ſpēīterrogātibus ꝗd ſit id reſponderi cōuenit: eius de reſpōdet̉ ſpēi ſubſtātiā mōſtrat. Sēper v̓o genꝰpria ſpecie maius ē: eāqꝫ ītra ambitū ſue p̄dicatōis īcludit. Quo ſit: vt qͣꝫuis in alia quoqꝫ diſpartiri genꝰpoſſit ſpēm tn̄ ſuā nullo derelinqͣt velut aīal p̄dicat̉ ꝗdē de hoīe: hoīs ſubſtātiā mōſtrat īterrogātibus .n. nobis ꝗd eſt aīal reſpōdet̉. Idē tn̄ deduci īalia pōt: velut in equū atqꝫ bouem: aīalia nuncupātur. Sed ita deducit̉ in diuerſa: vt vnamquāqꝫ earūſpem quas cōtinet: relinquat. Ubicūqꝫ enī fuerit neceſſe eſt: vt ſit aīal. enī aīal eſt. Idēqꝫ de boue: ac de ceteris. Ergo liꝗdo demonſtratū eſt nomengeneris a ſpē nullo modo ſeparari ſi aliqn̄ generisvocabulum vl̓r enūciet̉: neceſſe ē oīs ſpēs deſignari:vt ſi ꝗs dicat aīal hoīeꝫ deſignabis bouē: ceteras oēs ſpēs ſub aīalis nomīe collocatas. Que cumita fint. Quidā teſtamēto mulieri argētū legauerat. Querit̉ an ei etiā numerata pecūia ſit legata. numerata igit̉ pecūia in hac queſtione ſubiectū eſt: legata v̓o p̄dicatū. Cōſidero igit̉ in alterutro eoꝝ ꝗd īſit: vt ex eo qd̓ ī ipſo ē aliquod argumētū requirā video ſubiectū terminū: ē numerata pecunia: habereargētū genꝰ. .ſ. affectū ē ad ſpēꝫ ſuā ad quā refert̉Que .n. ad ſeīuicē referūt̉: affecta ſūt: ergo qm̄ argē omne legatū ē: genꝰ ſpēm ꝓpriā relinquit: neceſſe ē vt numerata quoqꝫ pecūia ſit legata.nomē generis legatū ſit: nihil de ſpeciebꝰ vr̄ exceptūvelut ſi quiſ dicat aīal viuere: vt arbitror hoīeꝫtm̄: vel bouē vel equū: vel ſingillatiꝫ cetera: vel vnuꝫvel plura viuere dicit: vt tn̄ aliqua ſint aīalia: vitemunere carere cōtendat: ſed prorſus quicquid fuerit aīal: viuere ꝓponere ꝓponit. igit̉ genus .i. argētū legatū ſit: nulla ſpēs excipit̉. At numeratapecunia argentū eſt ſit igit̉ vt numerata quoqꝫ pecunia legati vocabulo poſſit includi. Eſt igit̉ queſtio vt dictū ē. An numerata pecunia legata ſit argumētū ab eo in ipſo eſt ideſt a genere: ineſt ꝓprieſpeciei: qd̓ ita ineſt: vt ad id referat̉: hoc aūt eſt arge: ab affectis vero a genere p̄dicat̉ enī vt genꝰ argētu de numerata pecunia. Interrogantibꝰ enī nos ꝗdſit numerata pecunia: iure reſpōdemꝰ argentū. Maxima ꝓpō ē: cui cōuenit genꝰ: eidē vnāquāqꝫ ſpēꝫcōuenire. Quā Marcꝰ quoqꝫ Tulliꝰ diuerſis ꝗdē verbis ſed eadem ſignificatione ꝓpoſuit dicens. forma.enim a genere quo ad ſuū nomē retinet: nūqͣꝫ ſeiūgit̉ A forma generis: quā interdū quo planius accipiatur: partem licet nominare: hoc modo. Si ita.Fabie pecunia legata ē a viro. ſi ei viro mater familias eſſet. Si ea in manum non conuenerat. nihil

betur. Genus enim eſt vxor eius: due forme. vnamatrum familias: he ſunt que in manum conuenere. Altera earum que tantummodo vxores habētur ī ꝑte fuerit. Fabia. Legatū ei videtur. Species eſt: que proprijs differentijs īformata ſubpredicatione generis collocatur. Differētie v̓o ꝓpriea ceteris eam ſpeciebus ſeparant atqꝫ ſeiungunt velut homo cum ſit aīalis ſpecies differentijs informat̉ratiōabilitatis atqꝫ mortalitatis ſeiūgit̉ ab his animalibus: que eterna ſunt velut ſol a Platonicis creditur ab his animalibus que ſunt rationis expertia.Cum igitur omnes ſpecies inter ſe proprijs differentijs diſtent: neceſſe eſt de altera ſpecialiter dicitur.id in animalia non poſſe traſferri velut quod de homine dicitur ſpecialiter: idem de equo: atqꝫ bouepoſſit intelligi. Dicitur aūt de ſpecie: quotiēs genusipſum veluti in quandam contrahit̉ portionem. Uelut ſi quis dicat. Illud animat ſibi adduci debere: qd̓ſit rationale mortale. Non vtiqꝫ de equo: vel boue:aut de ceteris: niſi tm̄ de hoīe dictū intelligitur vtigitur generaliter dictum genus oīs ſpēs claudit.quis dicit aīal: ſic quodlibet animal deſignatū ſpeciem facit que cuꝫ ita ſint: a forma generis ideſt a ſpecie generis tale ſit argumentum qͣꝫ formā generis cicero partem ſepe nominat quo id dicitur planiusfiat. Notius eniꝫ nomē partis ē qͣꝫ forme. quo aūt diſtet forma a partibus nos ſtrictim ſuperius diximꝰ paulopoſt a Cicerone ipſo latius explicabitur. Nūcde propoſito videamus exēplo. Uxoris ſpēs ſunt duevna matrum familias: aitera vſu ſed cōmuni generisnomine vxores vocātur: ſit vero id ſepe vt ſpecies eidem nominibus nuncupentur: quibus genera. materfamilias vero eſſe non poterat niſi que cōueniſſetin manum: hec autem certa erat ſpecies nuptiarum.Tribus enim modis vxor habebatur: vſu: farre: coēptione: ſed confarreatio ſolis pontificibꝰ cōueniebat.Que autem in manuꝫ per coēptionē conuenerāt: hematreſfamilias vocabātur. Que vero vſu vel farre:minime. Cōemptio vero certis ſolemnitatibus peragebatur ſeſe in coemendo inuicem interrogabantvir ita: an ſibi mulier mater familias vellet: illa reſpondebat velle. Item mulier interrogabat an vir ſidi pater familias eſſe vellet. Ille reſpondebat velle.Itaqꝫ mulier viri conueniebat in manum vocabantui he nuptie per cōemptioneꝫ: erat mulier materfamilias viro loco filie. Quā ſolemnitatem in ſuis inſtitutis. Ulpianus exponit. Quidam igitur extremoiudicio omne Fabie vxori legauit argentum: ſiquideꝫFabia ei vxor tm̄ verum etiā certa ſpēs vxoris ideſt mater familias eſſet: querit̉ an vxori fabie legatūſit argentum. Uxor fabia ſubiectum eſt: legatum argentū p̄dicatū. Quero igit̉ quod nam ex his argumētum ſumere poſſim: que in queſtione ſunt poſita. acvideo vxori duas ineſſe formas: quarum vna tm̄ vxoreſt altera mater familias: que in manuum conuētiōeperficitur ſi fabia in manuꝫ non conuenit: nec materfamilias fuit: ideſt non fuit ea ſpecies vxoris: cuiargentum omne legatum. Quocirca quoniam id qd̓de alia ſpecie dicitur in aliam dici non conuenit cūqꝫFabia preter eam ſpeciem ſit: que in manuꝫ conuenerit: ideſt que mater familias ſit: vir matrifamilias legauerit argentuꝫ. videt̉ Fabie eſſe legatū. igit̉vt dcm̄ ē an vxori fabie argētū legatū ſit: ſubiectūvxor fabia: predicatū vero legatū argētuꝫ argumētū