Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
139r
Einzelbild herunterladen
 

De diffinitionibus.

maioris rei nomine res diffinitur interior: qd̓ hocaddit̉ ꝗd ſit inferior. greci ſic diffiniūt αύρρωνοσερί μίκρόκοσμοσ .i. minor mūdus. Cicero hacpſus eſt ſic qui plurimū tribuunt edicto p̄ter edictuꝫlegē aīam dicūt eſſe. Quartadecima ſpēs eſt diffinitionis. κατατόπραπ. i. ad aliꝗd: vt pr̄ eſt cui eſt filins. Cicero in rhetoricis. Sic genus eſt qd̓ plures partes amplectit̉. Itē pars eſt ſubeſt generi. Quintadecima ſpēs eſt. αίτιωδησ. latini ẜm rei rōneꝫ vocant vt dies eſt ſol ſuꝑ terras. Nox ſol ſub terris: vt.n. aut dies aūt nox ſit eſt. aut ſupra terras ſol: autſub terris. Sūt alie fortaſſe ſpēs diffinitionis veꝝſi ꝗs inuenerit adiiciat ad numeꝝ. illud diligēterattēdat ne forte haꝝ alicui ſpēruꝫ illud qd̓ īueneritpoſſit adiu̓gi. Nec noſ rurſus fruſtra aliꝗs exiſtimettot ſpēs ſeꝑaſſe qd̓ poſſunt ſibi aliq̄ cōuenire. Cōſideratione .n. pleniꝰ cōmodata oēs inter ſe magno cernet diſcrimine ſeꝑatas. teneat qd̓ ſupra ſepe p̄cepi ſolā vt ſupra illā appellari diffinitōeꝫ a genereexordiū ſumēs ad ꝓpriū rei: diffinit̉ ſeparādo perdr̄ias: cōia poterant deſcendit. Nūc de vitiisdiffinitiōis vt ꝓmiſſum ē explicemꝰ. Diffinitio ſubſtantialis quā primā docuimꝰ quā ſolā diximus diffinitionē duo vitia recipit principalia. Si ea oratiodiffinit aut ampliꝰ cōplexa fuerit: aut minꝰ quā resplena ſit declarauit. Opꝫ .n. vt oratio diffinitiua itacōponat̉ ad nomē cuiꝰ definit vt parē potētiā exprimende atqꝫ ip̄ꝫ vocabulū preſtet ꝯuerfimqꝫ nomē difinitio: ſeinuicē collata declarēt. Vt ſi q̄ras quid eſt recte rn̄deat̉ aīal terrenū: rōnale: mortale: bipes: riſus capax: hoc rurſus ſi ꝯuertas ſit optimadeclaratio. Querenti .n. quid eſt aīal terrenū: rōnale mortale: bipes riſus capax: fiat recta rn̄ſio: eſt.At ſi ita diffinias eſt ſubſtantia aīata ſenſibilis.eſt ꝗdē declaratio hoīs. Nam hec oīa eſt. verū ſiꝯuertas valebit. Non .n. ſubſtātia aīata ſenſibilis tm̄ eſt. peccat igit̉ diffinitio abundantiā amplius cōtinet quā querebat̉. Et oīno peccat diffinitio genus ponit qd̓ vltra ſe ē: diciniꝰ .n. qd̓ ſupra eſt genus magis declarat. Itē peccat minꝰ ꝯtinēs quā neceſſe ē vt cupiditas ē aliena appetēdi deſideriū qd̓ ſimil̓r ꝯuerſum manet: qꝛ minꝰ cōprehēſiuū diffinitiōe qͣꝫ res noīs poſtulabat. Late .n. cupiditas pꝫ: necſola auaritia ē. ergo vicioſa ē diffinitio minꝰ ꝯplexaqͣꝫ q̄rebat̉. Ac ſi diceret cupiditas ē auaritia ſi exēplū daret auditorē trāſmitteret in totū qd̓ cupiditas eſt ſimilitudinis ꝓpoſitiōe eēt illa diffiniēdi ſpēsquā decimā collocauimꝰ. ὠστύποσ. Nūc ad to trāſiniſit exēplū ſꝫ quaſi totū ꝯtinēs multa a toto p̄tereundo peccauit: vn̄ poterat fieri ad nomēex diffinitiōe ꝯuerſio: hec duo vicia ſi vitent̉ integradiffinitio ē neqꝫ hec ſola ſubſtantialis ē: ſed ēt relique ſpēs. Nūc hec de vitiis. Cicero cuꝫ in rhetoricistria vitia docuit. mala īꝗt diffinitio ſit: aut cōiadeſcribit hoc. ſedicioſus ē is malus eſt atqꝫ iūtilis ciuis. hoc magis ſeditioſi: qͣꝫ ambitioſi: qͣꝫcalūniatoris: qͣꝫ alicuius hoīs improbi vim deſcribithāc diffinitionē diximꝰ abūdantia vitioſā. Aliudvitiū adiūgit ita vt falſuꝫ quiddā dicit hoc pacto: ſapiētia ē pecunie q̄rende intelligētia. hoc vitiū ciceroadiecit p̄ter illa duo dixi. Tertiū .n. ip̄e poſuit qd̓ anobis ſcd̓m eſt ꝯſtitutū. Ita .n. ait vt aliꝗd grauenec magnū ꝯtinens ſit. Stulticia eſt immēſe cupiditas glorie. hoc ideo peccat qꝛ minus cōprehendit qd̓lic exprimit. m. tullius. Eſt hec quidē ſtultitia: ſed ex

parte quadā non ex genere diffinita. Preter hecidē. m. tullius in ſcd̓o rhetoricorū adiecit duo vitia: ſiaut turpis ſit aut inutilis diffinitio. id āt (vt ipſe ait)ex honeſtatis vtilitatis ꝑtibꝰ approbat̉. Ac de turpi diffinitiōe nos in ſuꝑioribꝰ diximus diffinitio trāſlationē tractaremus. ſꝫ illud vitiū in v̓bo ēfieri autē pōt. vt oīs oratio inhoneſta ꝯtineat: vt inutila cōprehēdat. In philippicis m. tullius in orōneprima docebat ab Antonio ceſaris acta ſubuerti iddenegabat Antoniꝰ. Attulit vterqꝫ diffinitionē: vton̄deret ꝗd ſit actū eius qui togatus ptāte in ciuitate verſet̉. Docui in ſuꝑioribus aſſerēde diffinitionis ꝑtes quattuor: primā eſſe diffinitionē: ſcd̓amapprobationē diffinitiōis. Tertiā deductionē diffinitiōis ad ſpēm. Quartā deſtructionē diffinitionisaduerſe ꝑtis. Cicero actū eiꝰ ſit in repub. diffinit.Leges Antoniª chirographa. Ergo ſua orōne cicero diffinit approbat: deducit ad ſpēꝫ: deſtruit diffinitionē aduerſe ꝑtis. Diffinitio ē hec quideꝫ proprie dici poſſit actū eius qui togatus inpub. ptāte imꝑio verſatus ſit: qͣꝫ lex: deinde ſubiungit̉ eius diffinitiōis approbatio. Quare acta grece hi leges ſerꝑ me ꝓferēt̉. Que re ille cornelie: in popei tertiꝰ ꝯſulatus in ꝗbus actis ꝯſiſtit nēpein legibus hec ꝓbatio eſt. Deinde adiūgit̉ deductiodiffinitiōis ad ſpēꝫ a ceſare ip̄o ſi q̄res qd̓ egiſſetin vrbe in toga leges multas rn̄deret ſe: p̄clarastuliſſe. Seꝗtur rep̄henſio diffinitiōis aduerſe partiseaqꝫ ſit bipartito: aut .n. ex illis oībus vitiis aliꝗd inea reprehēſione cōcludit̉: aut conceſſo quod aduerſarii dicūt per cōparatiopē magis hoc eſſe qd̓ nos dicimus approbamꝰ hic vtrūqꝫ. m. tulliꝰ facit. devitiis illa ponit vt falſaꝫ diffinitionē doceat turpe̓ inutilē. Ac deinde cōcedēs magis ſuā cōfirmet diffinitionē dicatqꝫ potiorē falſaꝫ diffinitionē ſic Cicero ꝓbat excutiendo qd̓ conſequēs fit. his .n. ꝓbaturfalſa diffinitio ſi ſuū propriū hēat: ſi magis ꝯtrariū hēat ſi conſequēs ſuū teneat: ſi aliter dicta ſitatqꝫ in uulgi eſt opiniōe. Hic ergo qm̄ querit̉ ꝗd ſitactū togati ciuis in rēpu. ptāte degētis. Dictūqꝫeſt nihil aliud eſſe qͣꝫ legeſ. aduertendū ꝗd antoniusdixerat cirographia conſequētia diligēter aduertēs falſaꝫ docet diffinitionē ſic is ꝗd eſt in ptāte ē inrepub. egerit aliꝗd actū mutare non pōt hocpetit legi: vt latā ſit nunqͣꝫ a latore mutet̉. At vero cirographa qꝛ domeſticus actus eſt hāc cōſequētiā hn̄t: vt mutent̉ ſepe non proferēt̉. Ergo. m.tullius ita rep̄hendit chirographa actū non. qꝛſequentes non hn̄t actus dicens. Chirographa veroaut mutaret: aut non daret: aut ſi dediſſet non iſtasres in actis ſuis diceret: ſed qꝛ per conceſſionē reprehenſi: ſꝫ ea ipſa cōcedo. ac quibuſdā ēt in rebus coniueo in maximis vero rebus id ē in legibus acta. Ceſaris diſſolui ferendū non puto. Adiungit poſt hec reprehenſionē ſimil̓r duplicē vnam ex vitiiſ vt turpediffinitionē dicat inutilē. Deinde concedat cōcluſurus ex cōparatione ſuā potiorē in ſorte: ſi quid memorie retulit in libellū id numerabit̉ in actis. Etqͣꝫuis iniquū inutile ſit defendit̉. equitas virtus ē.Uirtus aut ipſa honeſtuꝫ: ergo iniquitas turpis eſt.Quia turpitudo contraria eſt honeſto. Sic igit̉ turpem inutilē ipſis verbis reprehendit diffinitioneꝫ.Deinde adiecit poſtremū illud per cōceſſionē qd̓ adpopulū centuriatis comitiis tulit id in actis Ceſarisnon habebitur. hec acuto quoqꝫ ſatis eſſe duxi.