De interpretatio. editionis ſecūde lib. quintus

autē nō autē non poſſibile eſſe ⁊ non neceſſe eſſe conſequitur. Sed neqꝫ non neceſſe eſſe non eē ſequitur:neqꝫ vtraſqꝫ poſſibilitatis negatio: que non poſſe eēaliquid ꝓponit. An magis illud dicēdū eſt: ꝙ ſicut ſein affirmationibus habet: ita quoqꝫ in negationibus:vt theophraſtus acutiſſime ꝑſpexit. fuit enim conſequētia ī affirmatiuis: vt neceſſitatem ⁊ eſſe cōſequeretur ⁊ poſſibilitas: poſſibilitatē vero nec eſſe ſequeretur nec neceſſitas. Idē quoqꝫ penitus perſpicientibus in negationibus apparebit: veniēs nāqꝫ negatioī neceſſario facienſqꝫ huiuſmodi negationē que dicitnō neceſſe eſt eē vim neceſſitatis infringit ⁊ totaꝫ ꝓpoſitionē ad poſſibile ducit quod enim nō neceſſe eſteſſe: fracto rigore neceſſitatis ad poſſibilitatem perductum eſt: ſed poſſibilitatem nec eſſe ſequebat̉ necneceſſitas: recte ergo fractā neceſſitatē ⁊ ad poſſibilitatem perductā cū negatio dicit non neceſſe eē: necnō eſſe. necnon cōtingere eē cōſequitur. Rurſus quidicit poſſibile eē: ſi ei diſiunctio negationis addatur:tollit poſſibile: ⁊ ad neceſſitatis perpetuitatem negatiua forma totam propoſitionem reuocat: vt eſt nonpoſſibile. quod enim eſt poſſibile: non eſt adhuc: quādo dicitur ſed in futuro: ſic quidem negatio illius inneceſſitatem verſa de eo quod eſt mutare non poterit: quod enim nō poſſibile eſt eē fieri non poteſt vtſit: quod autem fieri non poteſt vt ſit: neceſſe ē vt nōſit: ergo neceſſariam quandā vim habet propoſitio īqua dicimus nō poſſe eē aliquid: ſꝫ neceſſitatē ſequebatur ⁊ eēntia ⁊ poſſibilitas. Non neceſſe autē eē adpoſſibilitatē reſpicit. Recte ergo non neceſſe eſſe: qd̓eſt iam poſſibilitatis: ſequitur propoſitionem que dicit non poſſe eē: quod eſt neceſſitatis. Alij ergo ordines propoſitionum ſunt vis tamen eadē: vt neceſſitatem cuncta ſequātur: poſſibilitatem vero neceſſitas n̄ſequatur. Hic oritur queſtio difficilis: nam ſi neceſſitatē ſequitur poſſibilitas: non neceſſe autē. poſſibilitati conſine eſt: cur neceſſe eſſe non ſequatur id qd̓ dicimꝰ non neceſſe eſſe: nam ſi poſſibilitas ſequitur neceſſitatē non neceſſe autē eē ſequitur poſſibilitatem.Sequi debet neceſſitatē ergo id qd̓ nō neceſſe ē predicamus. Que hoc modo diſſoluitur. nō poſſibile eēqͣꝫqͣꝫ vim habeat neceſſitatis: differt tamen a neceſſitate. ꝙ illa affirmatiuam habet ſpeciem: illud veronegatiuam. ſic etiam poſſibile eē ⁊ non neceſſe eē differunt eo tantum ꝙ illud eſt affirmatiuum: illud vero negatiuum: cum vis eadem ſignificationis ſit. Sꝫneceſſitatem affirmatio poſſibilitatis ⁊ contingentisſequebatur qͣꝫ qͣꝫ enim poſſibilitatem imitet̉ eiqꝫ conſentiat id quod dicimꝰ non neceſſe eē: tamē quedā negatio ē. Recte ergo affirmationē que ē neceſſe eē: nōſequitur negatio: per quā aliquid nō neceſſe eē proponimus. Et hanc quidem huius ſolutionē queſtiōistheophraſtus vir doctiſſimus reperit. Nos auteꝫ hisdeterminatis ad ſequētia procedamus. Sunt eniꝫ vtipſe Ariſto. ait in his multe dubitationes: ſed totiustextus pleniſſimum ſenſum primo ponamus: qui etſilongus eſt tamen ne interciſa videatur eſſe ſententianon grauabor apponere.¶ Nam ſi eoruꝫ que complectūtur ille ſibiinuiceꝫoppoſite ſūt cōtradictiones: quecunqꝫ ſcd̓m eſſe ⁊nō eſſe diſponūtur: vt eius: que eſt eē hominē negatio eſt nō eſſe hominē: nō eſſe nō hominē. ⁊ eius queeſt eſſe albū hominē: negatio ea que eſt nō eſſe albūhominē: ſed nō eē nō albū hominē. Si enī de om-

nibꝰ aūt dictio eſt: aut negatio. lignū erit verū dicere eē nōͣ albū hominē. Quod ſi hoc modo: ⁊ quantiſcunqꝫ eſſe non additur: idem faciet id quod proeſſe dicitur: vt eius q̄ eſt ambulat homo: negatio eſtnon ea que eſt ambulat nō homo: ſed ea que eſt nōambulat homo. nihil enim differt dicere homineꝫambulare: vel hominē ambulantem eſſe.¶ Hec Ariſtotele ſubtiliter diſcutiente illud opꝫ agnoſcere: ꝙ multuꝫ differt ipſius poſſibilitatis vim natrramqꝫ diffinire vel proprie ſciētie qualitate cōcludere: ⁊ poſſibilē enūciationem qualis eē debeat iudicare. Nāqꝫ īpoſſibilis cognitione illud ſolum perſpician id quod dicitur fieri poſſit nullo extrinſecus impꝰdiēte caſu: quod etiam ſi accidat nihil de ſtatu prioripoſſibilitatis ꝑmutatur: verum ipſius poſſibilis eniciationis diiudicatio plurimū differt: quod mox poterit ex ipſa de poſſibilibus enūciationibꝰ diſputatione cognoſci. Nam ſicut non ē idē hominis diffinitionē reſpondere querētibus: ⁊ ipſam diffinitionē aliotermino diffinitionis includere: ita non idē ē de poſſibili enūciatione ⁊ quid ipſum poſſibile eſt tractare.Unde ſit vt cū poſſibile atqꝫ contingens idem ī ſignificationibus ſit diuerſum eē in enūciationibus videatur. Supra nāqꝫ docuimus poſſibilitatem ⁊ cōtingētiam eiuſdē ſignificationis eē: vt quod cōtingeret fieri: idē eſſet poſſibile: ⁊ quod poſſibile eēt ideꝫ quoqꝫcontingeret. Sed poſſibilis enunciatio non eſt eadēque contingens: neqꝫ enim ſiquis poſſibilem affirmationē proponat eiqꝫ opponat contingentem negationem: rectam faciet contradictionem. Si quis eniꝫ dicat quodlibet illud eſſe poſſibile: alius reſpōdeat negans rem illam contingere: licet quantum in ſignificatione ē priorem poſſibilitatem abſtulerit: non tamen dicenda eſt cōtradictio: in qua alij termini in negatione: alij in affirmatiōe enūciati ſunt. Poſſibilisenim affirmatio de poſſibilitate negationem non decontingētia habere debebit. Idem quoqꝫ in contintibus. Neqꝫ enim ſi quis aliquid contingere dixit: opponenda illi eſt poſſibilitatis negatio: licet idē ſit poſſibile quod contingens. Conſtat ergo diuerſiſſimameſſe rationem modi per ſe diiudicandi ⁊ enunciationis: que cum modo: ⁊ qualitatē predicatur. Unde fitvt qͣꝫqͣꝫ idem in ſignificationibus poſſibilitas ⁊ contingentia ſint: quaſi diuerſe ab Ariſtote. in modoruꝫordine proponantur. Illud autem ignorandum noneſt ꝙ Stoycis vniuerſalius videatur eſſe poſſibileneceſſario. Diuidunt enim enunciationes hoc modoEnunciationum inquiunt alie ſunt poſſibiles: alie impoſſibiles. Poſſibilium autem alie ſunt neceſſarie:alie non neceſſarie. Rurſus non neceſſariaꝝ alie poſſibiles alie īpoſſibiles ſtulte atqꝫ improuide idē poſſibile ⁊ genus non neceſſarij ⁊ ſpeciem conſtituētes.Nouit autem Ariſtote. id poſſibile quod non neceſſariuꝫ eſt: ⁊ id poſſibile rurſus quod neceſſariuꝫ eſſepoteſt. Eodem namqꝫ modo non dicitur poſſibile eēquod vel ex falſitate in verum tranſit aliquando: vl̓rurſus ex veritate tranſit in falſitatem: vt ſi quis dicat nunc quoniam dies eſt verum dixerit: idem ſi hocnocte predicet falſum eſt: ⁊ hec veritas propoſitiōisin fallum eſt permutata. Sic ergo quedam ſunt poſſibilitates: vt eas eſſe ⁊ non eſſe contingat: que nō eodem modo dicuntur quēadmodum ille que mutabilem naturam non habent: vt he ſcilicet quas neceſſarias diximus: vt ſi quis dicat ſolem moueri: vel ſoleꝫpoſſibile