De īterpretatio. editio. ſecūde liber quartus.10 6

endit. Ginarium .n. numerū eſſe imparem ſi quis ſeccire proponat: non ille nouerit: ſed potius neſcit. Itaquoqꝫ non ē potentie noſſe: ſed id arbitrari noſſe poqus īpotentie eſt. ꝗſquis ergo dicat deū cuncta noſſeob hoc cūcta ex neceſſitate eē futura: is deū dicit exneceſſitate cuncta ventura credere: quecūqꝫ ex neceſq̄tate nō eueniunt. Nā ſi oīa ex neceſſitate vētura nouit deus: in noticia ſua fallit̉. non .n. oīa ex neceſſitateeneniūt: ſed aliqua ꝯtingenter. Ergo ſi q̄ cōtingenterenētura ſunt. ex neceſſitate euētura nouerit: in ꝓpriaꝑuidentia falſus ē. Nouit .n. futura deꝰ nō vt ex neceſſitate eueniētia: ſed vt ꝯtingēter: ita vt aliud poſſe fieri nō ignoret: ꝙ tn̄ fiat ex ipſoꝝ hoīum ⁊ actuū rōnenſciſcat quare ſi ꝗs oīa ex neceſſitate fieri dicat: deoquoqꝫ beniuolentiā ſubripiat neceſſe eſt. nihil .n. illibenignitas parit: qn̄ quidē cuncta neceſſitas adminiſtrat: vt ip̄ꝫ dei bn̄facere ex neceſſitate quodāmō ſitnō ex ipſius voluntate. nā ſi ex ipſius voluntate q̄dāfiunt: vt ipſe nulla neceſſitate claudat̉: non oīa ex neceſſitate ꝯtingunt. Quis igit̉ tā impie ſapiens deumquoqꝫ neceſſitate cōſtringat: qui ſi oīa ex neceſſitatefieri dicat: iſta quoqꝫ vis impoſſibilitatis eueniet. qͣre ponēdū in rebus ē caſu q̄dā poſſe: ⁊ voluntate effi⁊ neceſſitate cōſtringi. Et ratio q̄ vtrum vis horuꝫbruit: impoſſibilis iudicanda eſt. Non igit̉ inmerito Ariſtoteles ad impoſſibilem rationem produxitdicens ⁊ poſſibilitatem ⁊ caſum ⁊ liberum arbitriumdeperire: quod fieri nequit: ſi oīum futurarū enunciationū vna ſemꝑ vera eſt definite: falſa ſemper alterdefinite. haꝝ .n. veritatē ⁊ falſitatē neceſſitas conſectur: que ⁊ caſum de rebus ⁊ libeꝝ ſubducat arbitriū.vnde nunc quoqꝫ idem repetit dicens nihil impedirevtrum aliquis ante mille annos aliquid futurum eēdicat: an alijs neget. Non enim facit dicere vel negare cuncta que facienda ſunt vel non faciēda: ſed ſi neceſſe eſt dicentem vel negantem res quoqꝫ affirmatas vel negatas ſubſequi: etiam ſi illi non dicant: queillis dicentibus euenire neceſſe erat: etiam non dicentibus euenire neceſſe eſt. dicit autem hoc modo.¶ At v̓o nec hoc differt: ſi aliqui dixerint cōtradictionē: vel non dixerint. manifeſtū eſt enī quoniamſic ſe habēt res: ⁊ ſi non hic quidē affirmauerit: illerero negauerit. nō enī propter negare vel affirmare erit vel non erit nec in milleſimū annū magis ꝙͣin quātolibet temꝑe. quare ſi in omni temꝑe ſic ſehabebat. vt vnuꝫ diceret̉ v̓e: neceſſe erat hoc fieri:⁊ ynūquodqꝫ eoꝝ que fiunt: ſic ſēper ſe habebat: vtex neceſſitate fieret. quādo enī vere dicit quis: quoniā erit: nō poteſt non fieri: ⁊ quod factū eſt: veruꝫerat dicere ſēper: quoniam erit. ꝙͣ ſi hec nō ſūt poſſibilia. videmus enī eē principiū futurorū ⁊ ab eoꝙ conſiliamur: atqꝫ agimus aliquid.QEuentus neceſſariaꝝ reꝝ Ariſtoteles nō ex predicentiū veritate. ſed ex ipſaꝝ rerum naͣ conſiderans ait: ꝗlicet neceſſe ſit quiſꝗs de re aliqua vere predixerit: rēquam ante pronūciauerit: euenire. non tn̄ idcirco rerum neceſſitas ex predicationis veritate pēdet: ſed diuinandi veritas ex reꝝ potius neceſſitate perpendit̉.non .n. idcirco neceſſe eſt eſſe: qm̄ verum aliquid predictum eſt: ſed qm̄ neceſſario erat futuꝝ: idcirco de eare potuit aliquid vere predici. ꝙ ſi ita ē: eueniendi reivel non eueniendi non eſt cauſa is qui predicit reꝫ futuram eſſe vel negat. Non .n. ꝑꝑ affirmationem vel

negationē eſſe neceſſe eſt. ſed idcirco ea eſſe neceſſe ēque futura ſunt: qm̄ in natura propria hn̄t neceſſitatem quandam: in qua ſi quis incurrerit: veꝝ predixitErgo ſi quecunqꝫ nunc facta ſunt: veꝝ de his fuiſſetdicere qm̄ erunt: ſiue ille dixiſſet ſiue non: hec que facta ſunt erunt ex neceſſitate futura. non .n. propter dicentem vel negantem in rebus neceſſitas eſt: ſed propter rerum neceſſitatē veritas in pronunciatione velfalſitas inuenit̉. quare ſi etiam ea quę nunc facta ſūtvere potuiſſent predici qm̄ erunt: his ita poſitis remneceſſe eſſet euenire: ſiue illi predicerent ſiue non: neceſſe eſt id ꝙ ſit ex neceſſitate eſſe futuꝝ; ⁊ nihil oīnovtrumlibet in rebus eſt. nāqꝫ ſi nihil neceſſitatem rerum adiuuat diuinatio: ⁊ nihil intereſt: vtrū quis predicet futurū eſſe aliquid an neget: an nullus oīno aliquid: nec in affirmatione nec in negatione predicat:manifeſtū eſt ⁊ qm̄ de eo nulla diſtantia eſt: ſiue quiſante quodlibet multū tp̄s aliquid euentuꝝ vere eſſepredixit: ſiue ante quoſſibet paucos dies vel horas vl̓momēta. nihil .n. intereſt. Siue .n. quis ante mille annos prediceret ꝙ ex neceſſitate rei euenture nihil moueret. ꝙ .n. nihil intereſſet. vtrum prediceret̉ an nonprediceret̉ nihil quoqꝫ intereſt an iuxta p̄dicat̉ an lōge. Quod ſi hec ita ſunt ⁊ oīa quecunqꝫ euenerunt ſutura fuiſſe neceſſe eſt. totū liberum arbitriū perit: totus caſus abſumit̉: rerum poſſibilitas ꝑꝑ neceſſitatēoīs excluditur. Simul aūt Ariſtote. prenunciationemeuentūqꝫ contingens reꝝ neceſſitatem ex ipſa propoſitionū veritate confirmat dicens. Si hec ita ſunt: vtin omni tꝑe ſe ſic habeat vnū quodqꝫ qd̓ factū eſt vthoc ipſuꝫ vere p̄diceret̉ Neceſſe eſſet hoc fieri .i. neceſſe eſſet qd̓ predictū eſt vere euenire. vnuꝫ quodqꝫ .n.eoꝝ que fiunt ⁊ vere predicunt̉ ſic ſe habet: vt ex neceſſitate fiat. hoc aūt cur fiat hec ratio eſt. quod .n. vere quis dicit: fieri neceſſe eſt. Illa .n. veritas ex neceſſitate reꝝ procreatur. ꝙ ſi ēt id qd̓ factum eſt veraciter pronunciaret̉ futurum: nulla eſſet dubitatio oīaex neceſſitate prouenire. Quod ſi hoc inquit impoſſibile eſt (videmus .n. quaſdā res ex principio liberi arbitrii ⁊ ex nr̄orum actuum fonte deſcendere) quid dubitamus friuolā rōnem oīum rerum neceſſitatis excludere: ⁊ delectum humane vite interpoſitione neceſſitatis non abſumere: que .n. erit vlla diſcretio inter hoīes: ſi liberi arbitrii iudiciuꝫ perit. cur poſtremuꝫ leges condite. Cur rei publice iura. Cur reſponſa ſunt. Cur inſtituta. Cur mores publici ⁊ priuatiactus cōſtitutionibus principū ⁊ iudicioruꝫ nexibuscontinent̉: ſi certū eſt nihil humanis licere propoſitisfruſtra .n. cuncta ſunt: ſi libeꝝ arbitriū non eſt. leges.n. ⁊ cetera ad continendos aīos hoīum condita ſcimus. Qd̓ ſi ſeipſi aī non regunt: ⁊ eos aliqua quedaꝫviolentia neceſſitatis impellit: dubiū non eſt: quin vacue iſte leges ſint: que nihil ſponte facientibus proponuntur. Sed hec quā ſint impoſſibilia ipſe Ariſto. ꝓbat: cuius recta ſnīa neqꝫ caſum neqꝫ neceſſitatē neqꝫpoſſibilitatē in vtraqꝫ parte nature: neqꝫ liberū tollit arbitriū: ſed cuncta permiſcens rebus plurimis arbitrat̉ mundū compoſitū non ſimplici vel caſu vel neceſſitate vel libere voluntatis iudicio contineri. Qd̓ſi hec non ſunt poſſibilia. videmus .n. eſſe principiumfuturoꝝ ⁊ ab eo ꝙ conſiliamur atqꝫ agimus aliquidImpoſſibilia inꝗt iſta ſunt vt oīa ex neceſſitate proueniant. Sumus .n. quorundā nos ipſi quoqꝫ principia:⁊ aīus noſter rōne formatus: actioneſqꝫ noſtre ea rōne directe quarundā reꝝ prīcipiū tenēt. Sic .n. id qd̓o 2