Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
93r
Einzelbild herunterladen
 

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.

ꝑſpicitur. In ceteris eniꝫ neqꝫ veritas neqꝫ falſitasmnuenitur. multi quidem plures ſpecies eſſe dicuntperfecte orationis. alii autem innumeras eorum differentias produnt. ſed nihil ad nos. Cuncte enim ſpecies orationis aut oratoribus accommodate ſunt autpoetis. ſola enunciatiua philoſophis. Ergo hoc dicit.non omnis oratio enunciatiua eſt. Sunt enim plurime que enunciatiue non ſunt: vt he quas ſuprapoſui. Hec autem ſola eſt in qua verum falſum veinueniri queat. Quocirca quoniam iſtam in qua veritas vel falſitas inuenitur. dialecticis philoſophiſqꝫaſt requirere. Cętere autem oratoribus atqꝫ poetisaccomnmodate ſunt: iure de hac ſola tractabitur.ideſt de enunciatiua oratione. Hucuſqꝫ ergo de partibus interpretationis: de communi oratione locutus eſt. Nunc autem aſtringit modum diſputationisin ſpeciem: de vna ſpecie orationis tractat: deqꝫvna interpretatione eſt enunciatiua. Species nāqꝫeſt enunciatio interpretationis: negatio vero affirmatio enunciationis. Quare de enunciatiua orationeconſiderandi hinc cum ipſo Ariſtotele cōmodiſſimuꝫſumamus initium. Eſt autem vna prima oratio enunciatiua affirmatio: deinde negatio: alie vero omneꝫ coniunctione vne. Neceſſe eſt autem omnes orationemenunciatiuam ex verbo eſſe vel caſu verbi. etenimhominis ratio ſi non eſt: aut fuit: aut erit: aut aliquid huiuſmodi addatur: nondum eſt oratio enūciatiua. Quare autem vnum quiddam eſt: nonmulta animal greſſibile bipes. Neqꝫ enī eo quodpropinqꝫ dicuntur. vnum erit. eſt autem alteriushoc tractare negocij. Una oratio duplici modo tractatur: vel cum per ſevna eſt: vel cum per aliquam coniunctionem iungitur. Uel certe ita dicendum eſt. Alie orationes naturaliter vne ſunt: alie vero poſitione. Et naturalitervne quidem ſunt orationes que non diſſoluuntur inalias orationes: vt eſt ſol oritur. Que autem poſitione ſunt vne in alias orationes diſſoluuntur: vt eſt. ſihomo eſt animal eſt. hec enim in orationes alias ſeparatur. quemadmodum lignum vel lapis ſingillatim in propria natura conſiſtunt ſunt vna: ex hisautem facta nauis vel domus que cum pluribus quidem conſtent: vne tamen arte ſunt. non natura. Itaquoqꝫ in orationibus ſimplices eas per ſe naturaliter vnas orationes dicimus: que verbo tantum etnomine iunguntur. Compoſitas autem que in alias(vt dictum eſt) orationes diuiduntur. multas enimorationes in huiuſmodi orationibus coniunctio iungit: vt ſi dicam Plato eſt ſocrates eſt. hec coniunctio vtraſqꝫ coniunxit. atqꝫ ideo vna videtur poſitione: que naturaliter per ſe vna non fuerat. naturaliter autem vnius orationis due partes ſunt affirmatio negatio. ſed quoniam non ita dixit. eſt auteꝫvna oratio enunciatiua affirmatio vel negatio. eſtenim vna coniunctione. Sed ait. Eſt autem vnapeima oratio enunciatiua affirmatio. deinde negatio. huiuſmodi oritur queſtio. Utrum id quod aitprima ad affirmationem referatur: vt ſit poſteriornlegatio. an id quod ait prima ad ſimplicem retulerit orationem: vt ſecunda ſit: que ex orationibus iungitur. quam dubietatem ipſe diſſoluit. Sic enim inquit. Eſt auteꝫ vna prima oratio enunciatiua affirma

tio: vt quam ſecundam diceret demonſtraret ait.deinde negatio. vt primam affirmationem poneret:ſecundam negationem. Quod ſi ita dixiſſet. eſt auteꝫvna prima enunciatiua oratio affirmatio: vel negatio deinde coniunctione vne. ita oporteret intelligitanquam ſi diceret illam eſſe primam orationem queſimplex eſſet: cuius partes affirmatio eſſent atqꝫ negatio: Secundam vero illam que coniunctione quadam vna fieret: cum ex orationibus iungeretur.Sed quoniam id quod ait prima ad affirmationemiunxit dicens. eſt autem vna prima oratio enunciatiua affirmatio. ad negationem vero deinde ſubixit dicens: deinde negatio. Dicendum eſt primamorationem eſſe arbitrari affirmationem. Secundamvero negationem: cui deinde continenter appoſuit.Sed rurſus incurrimus Alexandri queſtionem.Per hoc enis. negat affirmationem negationemqꝫſub vno genere poni oportere ideſt ſub enunciatione: in his que priora vel poſteriora ſunt: commune genus non poteſt inueniri. Sed hoc ſupra iamdictum eſt non oportere omnia quecunqꝫ quolibetmodo priora vel poſteriora ſunt: a genere communiſecernere. Alioquin ſic prime ſecunde ſubſtantieſub vno genere ſubſtantie non ponentur. Sic etiamſimplices compoſite orationes. quarum ſimplices propoſitiones prime ſunt: poſteriores compoſite vno genere non continebunt̉. Sed illa ſola putanda ſunt ſub eodem genere poni non poſſe: quead ſubſtantiam priora vel poſteriora eſſe cognoſcimus. Que vero ad ſuum eſſe equalia ſunt: nihilprohibet ſub eodem genere vtraqꝫ conſtitui. Ergoquoniam affirmationi negationi hoc eſt eſſe:in his veritas falſitas reperitur. hec autem eſtenunciatio: in qua ſcilicet veritatis falſitatis conſtituta ſit ratio. quoniam ad id quod veri falſiue ſignificatiue ſunt: neqꝫ affirmatio prior: neqꝫ negatio poſterior eſt. Nullus dubitat quo equalier participant affirmatio negatio: idem generi poſſe ſuꝑponi. ſed affirmatio negatio equaliter participantenunciatione: ſiquidem enunciatio veri falſiqꝫ vtitur ſignificatione. affirmatio negatio veritatem atqꝫ mendacium equaliter monſtrant. enunciatio igitur affirmationis negationis genus eſſeponenda eſt. Quod ergo ait. Eſt autem vna prima oratio enunciatiua affirmatio: deinde negatio alie vero coniunctione vne. Ita intellegendumeſt: affirmationem primam: ſecundam vero negationem: cui addidit deinde: in prolatione poſuerit. prior enim eſt affirmatio: poſterior negatio inprolatione duntaxat: non ſecundum veri falſiqꝫ deſignationem. Quocirca nihil prohibet prioremputari affirmationem negatione: tamen vtraſqꝫſub vno genere ideſt enunciatione conſtitui. Sedquod ſecutus eſt. neceſſe eſt autem omnem orationem enunciatiuam ex verbo eſſe vel caſu. huiuſmodi eſt. volens Ariſtoteles diſtribuere dictioneꝫ: affirmationem: negationē: enunciationem: contradictioneꝫ: ſenſuꝫ confuſa breuitate permiſcuit: nebulis obſcuritatis implicuit: oportuit nāqꝫ prius quid eſſetdictio. poſt autem ꝗd affirmatio: negatio: rurſusꝗd eſſet enunciatio contradictio cōſtituere. Sꝫ hocinterim p̄termittit. nunc vero quēadmodō cōſtituat̉enunciatio docet dicens. Quod oīs enunciatio cōſtetverbo: quoniam ſimplex dictio eſt nomē aut verbuꝫ.Omnis enunciatio ſimplex huiuſmodi eſt: vt ſemper