De īterpretatio. editio. ſecūde liber ſecunAus.

uriun dixeris: ideſt ſolum: non modo neqꝫ veritatēneqꝫ falſitatem deſignat: ſed omnino nihil ē: ⁊ quodfequutus eſt planū fecit: ſignificat inquit quādaꝫ cōpoſitionē: quā ſine cōpoſitis non eſt intelligere. Naꝫq eſt verbū cōpoſitionis cōiūctioniſqꝫ cuiuſdā viꝫ ⁊proprium obtinet locū: purum ⁊ ſine coniunctione p̄dicatum nihil ſignificat: ſed cā ipſam cōpoſitionem:quā deſignat: cum fuerit cōiunctum ea que cōponūtur: ſignificare poteſt: ſine cōpoſitis vero ꝗd ſignificet: non eſt intelligere. Uel certe ita intelligendū eſtquod ait: ipſū ꝗdē nihil eſt: non quoniā nihil ſignificet: ſed quoniā nihil verum falſū ve demōſtret: ſi puruiū dictū ſit: cū enim coniungit̉: tunc fit enunciatio.Simpliciter enim dicto verbo nulla veri vel falſi ſignificatio eſt: ⁊ ſenſus quidem totus huiuſmodi eſt:Ipſa verba quidē per ſe dicta noīa ſunt: nā ⁊ qui dicitſtellectū cōſtituit: ⁊ ꝗ audit quieſcit: ſed quāqͣꝫ ſignificent aliquid verba: nōdū tamē affirmationē negationem ve ſignificāt. Nā quāuis rem deſignēt: nodūtamē ſubſiſtēdi eius rei ſignū eſt: nec ſi hoc ipſum eſtvel ens dixerimus: aliquid ex eo verum vel falſuꝫ pōtluenire. Ipſū eniꝫ quāqͣꝫ ſignificet aliquid: nōdū tamē verū vel falſum eſt: ſed ī cōpoſitione ſit enūciatio⁊ in ea veritas vel falſitas naſcitur: quā veritatē falſitatēqꝫ ſine his que cōponūtur: cōiungunturqꝫ: ītelligere impoſſibile eſt: ⁊ de verbo quidem ⁊ nomineſufficienter dictum eſt. Secundo vero volumine deoratione eſt conſiderandum.¶ Incipit cōmentariorum liber ſecundus.A Nquātū labor huinanum genus excolitN ⁊ beatiſſimis ingenij fructibª cōplet: ſi īVltantum cura exercēde mentis inſiſteret:non tam raris homines virtutibus vteIAcotijuo ferulibꝰ ſeminariis animi voerrentur: ſed vbi deſidia demittit animoshorreſcit. Nec hoc cognitione laboris īuenire conceſſerim: ſed potius ignorantia: quis enī laborādi peritus vnqͣꝫ a labore diſceſſit. Quare intēdēda vis mentis eſt: verūqꝫ eſt amitti animum: ſi remittatur. Mihi aūt ſi potentior diuinitatis annuerit fauor hec fixaſententia eſt: vt quāqͣꝫ fuerint preclara īgenia: quoꝝlabor ac ſtudiū multa de his que nunc quoqꝫ tractamus: latine lingue contulerint: non tamen quendamquodāmodo ordinem ſtillūqꝫ diſponēdo diſciplinaꝝgradus ediderūt. Ego omne Ariſtotelis opus quodcūqꝫ in manus venerit: ī romanū ſtilum vertēs: eoꝝoīum cōmēta latina oratione perſcribā: vt ſi quid exlogice artis ſubtilitate: ⁊ ex moralis grauitate peritie: ⁊ ex naͣlis acumine veritatis ab Ariſtotele cōſcriptū eſt: id omne ordinatū trāſferam: atqꝫ id quodaꝫlumine cōmētationis illuſtrem: oēſqꝫ Platōnis dialogos vertēdo: vel etiā cōmētādo in latinā redigamformam. His ꝑactis nō equidem cōtempſerim Ariſtotelis Platōniſqꝫ ſententias ī vnā quodāmodo reuocare cōcordiā: eoſqꝫ non vt pleriqꝫ diſſentire ī oībus: ſed in pleriſqꝫ ex his ī philoſophia maxime conſentire demonſtrem: ⁊ hec ſi vita ociūqꝫ ſuꝑerit cuꝫmultao peris huius vilitate: necnō etiā labore contēderim: qua ī re faueant oportet: quos nulla coquit inuidia. Sꝫ nūc ad propoſita reuertamur. Ariſtotelesnaqꝫ īchoans librum prius nomē diffiniēdū eē propoſuit: poſt verbū: hinc negationē: poſt hāc affirmatione: inde cōſequēter enunciationē: orationem vero

poſtremā. Sed nūc cū de nomine ⁊ verbo dixerit cōuerſo ordine quod vltimū propoſuit: nunc erequiturprimū de oratione namqꝫ diſputat: quam poſtremaꝫin operis diſpoſitione propoſuit: ait enim.Ratio autē eſt vox ſignificatiua: cuiuspartiū aliꝗd ſignificatiuū eſt ſeparatū:vt dictio: non vt affirmatio vl̓ negatio.☞ Dico autē vt homo ſignificat aliquidꝫſed nō quoniam eſt aut nō eſt: ſꝫ erit affirmatio vl̓negatio: ſi quid addat̉: ſed nō vna hominis ſyllabanec enim in hoc ꝗdē quod eſt ſorex rex ſignificat:ſed vox eſt nunc ſola. In duplicibꝰ vero ſignificatquidē aliꝗd: ſed nō ſecūdū ſe: quēadmodū dictū ē.¶ Uidetur Ariſtoteles illas quoqꝫ voces or̄ones putare: quecūqꝫ vel ex nominibus vel ex verbis conſtent:nō tātū que ītegrū colligāt ītellectū: vt ſūt ſocrates⁊ plato: ⁊ ambulare ⁊ dicere. hec enī quāqͣꝫ pleni intellectꝰ nō ſint: verbis tamē ⁊ noībus cōponūtur: aitenim orationem eē vocem ſignificatiuā: cuiꝰ partesſignificarent aliquid ſeparatim: ſignificarent inquitnon conſignificarēt: vt in nomine ⁊ verbo. Docet autem illa quoqꝫ res: eum etiam imperfectas: compoſitas tamen ex nominibus ac verbis voces orationesdicere: quod ait cum de nomine loqueretur: in eo ꝙeſt equi ferus nihil ſignificare ferus: quēadmodum īoratione: que eſt equus ferus: namqꝫ eſt equus ferusvox compoſita ex nominibus eſt: ſed ſententiam nonhabet plenam: ⁊ ille ait: quemadmodum in orationeque eſt equus ferus. Nam ſi ſecūduꝫ Ariſtotelē equꝰferus eſt oratio: cur non aie quoqꝫ que nominibusverbiſqꝫ conſtent: quamquā ſint imperfecte ſententie: tamen orationes eſſe videantur: cū preſertim orationem ipſe ita diffiniat: Oratio eſt vox ſignificatiua:cuius partium aliquid ſignificatiuum eſt ſeparatuꝫ.In his ergo vocibus que verbis ⁊ nominibus componuntur: partes extra ſignificant: ⁊ non conſignificant. Nam ſi nomen ⁊ verbum ſignificatiuum eſt ſeparatum: in his vero vocibus que verbis ⁊ nominibus componuntur: partes extra ſignificant: non conſignificant: etiam voces imperfecte nominibus ⁊ verbis compoſite orationes ſunt. Nam ſi nomen omne ⁊verbum ſignificatiuum eſt: he autem voces ideſt orationes nominibus componuntur ⁊ verbis: dubiumnon eſt in his vocibus que ex nominibus ⁊ verbis cōiuncte ſūt partes per ſe ſignificare: ꝙ ſi hoc eſt: ⁊ voxcuius partium aliquid ſeparatum ⁊ per ſe ſignificat:licet ſit imperfecte ſententie: tamen orationem eſſemaniſeſtum eſt. Sed quod addit orationis partes ſignificare: vt dictionem: non vt affirmationem vel negationem. Alexander ita dictum eſſe arbitratur. Sūtenim inquit alie quidem ſimplices oratioues: que ſolis verbis ⁊ nominibus coniunguntur: alie vero compoſite: quarum partes in vnum corpus iuncte iam faciunt orationes: ⁊ ſimplices quidem orationes partes habent eas: ex quibus componuntur: verba ⁊ nomina: vt eſt ſocrates ambulat. Compoſite autem aliquotiens quidem tantum orationes: aliquotiens vero etiam affirmationes: vt cum dico ſocrates ambulat: ⁊ Plato loquitur vtreqꝫ ſunt affirmationes: velcum dico. Aio te eacida Romanos vincere poſſe. exorationibus non ex affirmationibus componitur talis oratio. Prior autem ſimplicitas eſt: poſterior vero compoſitio. In quibus eſt autem prius vel poſterius aliquid: illud ſine dubio diffiniendum eſt priorim 3