In librum de interpretatione editio prima.

¶ Manifeſtum eſt autem ex his que dicta ſunt quoniam quod ex neceſſitate eſt. ſecundum accum eſt.Quare ſi priora ſunt ſempiterna: ⁊ que actu ſunt:poteſtate priora ſunt. ⁊ hec quod ſine poteſtate actu ſūt: vt prime ſubſtātie. Alia vero ſūt actu cuꝫpoſſibilitate: que natura priora ſunt: tēpore veropoſteriora: alia vero nūquā ſūt actu: ſed ptāte tātū¶ Patet inquit ac liquet omnia quecūqꝫ ſecundū neceſſitatem ſunt: ſemper eſſe ſcd̓m actum. Quoniā .n.ignis ex neceſſitate calidus eſt: actu quoqꝫ ſemper ē:quo circa ſi que ſempiterna ſunt omnibus que nō ſūtſempiterna: priora ſunt: etiaꝫ ea que ſemper actu ſūthis que ſunt poteſtate priora ſunt. Horum autē oīuꝫdiuiſionē. facit: ſunt enim inquit alia quidem preterpoteſtatem actu tm̄: vt ſol nō poteſtate mouetur ſedactu: ⁊ illam mouendi poteſtatem non habet: que nōeſt quidem: ſed eſſe poteſt: ſed actu habet ſoluꝫ: a poteſtate vero que preter actum ſolet eſſe relinquitur.Prime etiam ſubſtantie actu quidem ſunt nunqͣꝫ vero poteſtate: primas autē ſubſtantias dicit diuinas:ſcilicet ⁊ ſempiternas. Non eas quas in predicamentis primas eſſe monſtrauit ideſt indiuiduas. Tūc enīde his loquebatur primis: que nobis prime ſūt. Nūcde his que natura ſunt prime: que diuine ſunt ſcilicet⁊ ſempiterne. Alia vero ſunt: que actu ſunt cum poteſtate: ideſt que ⁊ actum habent: ⁊ aliquando habuerunt poteſtatem: ⁊ fabricata iam domus aliquandopotuit fabricari: ⁊ prius habuit poteſtatem ſcd̓m tēpus: poſtea vero actū: ſed natura actus prior eſt poteſtate. Ars vero ipſa actum cogitatione percipit: formamqꝫ domus prius ſibi ipſa deſignat ⁊ efficit: quare natura actus prior ē poteſtate. Poteſtas actu prior eſt tempore. Alia vero ſunt inquit que actu quideꝫnūqͣꝫ ſunt: ſemper autem ſunt poteſtate: vt numerusinfinitus quidem eſt: quod eum ſemper in infinitumpoſſis augere: ſed actu infinitus non eſt. Quēcūqꝫ .n.numerum ſumpſeris: actu finitus eſt: quēlibet enī dicas numerum: finita illum numeroſitas neceſſe eſt cōplectatur: vt decem vel centum. Infinitus vero idcirco ē poteſtate: qd̓ eū poſſis facere in infinitū cōcreſcere: nō tamē ut quilibet actu ſit numerus infinitus.¶ Utrū āt cōtraria ē affirmatio negationi: an affimatio affirmatiōi: ⁊ oratio orationi: que dicit: quoniam omnis homo iuſtus eſt ei que eſt: nullus homo iuſtus eſt: an omnis homo iuſtus eſt: ei que eſt:omnis homo iniuſtus eſt. vt callias iuſtus eſt. callias iuſtꝰ nō ē. callias īiuſtꝰ ē. q̄ harū cōtraria ē. Nāſi ea que ſunt in voce ſequūtur ea que ſunt ī animaillic autem contraria eſt opinio contrarij. vt omnishomo iuſtus eſt. ei que eſt omnis homo iniuſtuseſt. etiam in his que ſunt in voce affirmationibusneceſſe ē ſimiliter ſeſe habere. Quod ſi neqꝫ illiccontrarij opinatio cōtraria eſt. nec affirmatio affirmationi contraria erit. ſed ea que dicta eſt negatioQuare conſiderandum eſt. que opinio falſa opinioni vere contraria eſt. vtrum negationis. an certeea que contrarium eſſe opinatur. Dico autem hocmodo. eſt quedam opinatio vera boni quoniam bonum eſt. Alia vero quoniam bonum non eſt falſa.alia vero falſa. quoniam malum eſt. que harum cōtraria eſt vere. ⁊ ſi eſt vna ſecundū quam ꝯtraria.

¶ Propoſitio quidem queſtionis talis eſt. Querit .n.quoniam huic propoſitioni que dicit omnis homo iuſtus eſt: ea que ꝓponit nullus homo iuſtus eſt: ⁊ ruſus ea: que dicit: omnis homo iniuſtus eſt: vidētur orpoſite: que harum magis ſuperiori affirmationi: quedicit omnis homo iuſtus eſt: an affirmatio vniuerſalis contraria eſt ei per quam proponimus omnis homo iuſtus eſt: an certe negatio vniuerſalis: ea que eſtnullus homo iuſtus eſt. Similiter etiam huic propoſitioni que eſt callias iuſtus eſt: propoſitio que proponit callias iniuſtus eſt: an ea que dicit callias iuſtꝰ nōeſt: contraria eſt. De qua re hanc viam diſputatiōisingreditur: nam ſi ea inquit que ſunt in voce illis queſunt in anima famulantur: hiſqꝫ in ſignificatione cōſentiunt: neceſſe eſt: vt quod in opinionibus anime reperitur: hoc idem venire videatur in voce: quod ſi illic ei opinioni que arbitratur omnem hominem iuſtum eſſe: illa opinio oppoſita eſt: ⁊ illa ē maxime cōtraria que putat omnem hominem iniuſtum eſſe: ⁊vocibus quoqꝫ arfirmatio ea que eſt omnis homo iuſtus eſt: ei affirmationi magis contraria eſt que diciomnis homo iniuſtus eſt. Quod ſi in opinionibꝰ norhec magis opponitur potiuſqͣꝫ illa que dicit nullꝰ homo iuſtus eſt: ⁊ in vocibus quoqꝫ affirmatio vniuerſalis videatur eſſe contraria: vtreqꝫ ergo ⁊ affirmatio: que dicit: omnis homo iniuſtus eſt: ⁊ negatio quedicit: nullus homo iuſtus eſt: erunt contraria ei quedicit: omnis homo iuſtus eſt. Quod autem dixit qd̓ ſneqꝫ illic contrarij opinatio contraria eſt: Tale ē iuſtum enim eſſe ⁊ iniuſtum eſſe: qͣꝫ qͣꝫ ſint ẜm habituꝫ⁊ priuationem: predicatio tamen hec nunc ideſt iniuſtum eſſe pro contrario ſumitur: ergo ſi in opinionibus contrarij: ideſt iniuſti affirmatio contraria noneſt: non erit in vocibus contraria affirmatio: ſed potius negatio que eſt nullus homo iuſtus eſt: quare inquit conſiderandum eſt cui opinioni falſe opinio vera contraria eſt: nam ſi qua res bona ſit verum eſt deea dicere qm̄ bonum eſt: contra quam propoſitionemfalſum ē dicere: qꝛ malū ē falſum etiā: qꝛ nō bonumeſt. Sed videndū que haꝝ ſit magis cōtraria vere afirmationi: que dicit bonum eſſe quod bonū ē: vtruꝫfalſa illa contraria eſt: que id quod bonuꝫ eſt dicit eēmalum: an ea que id quod bonum eſt dicit eſſe nō bonum. Atqꝫ hoc eſt quod ait: dico autem hoc modo: ēquedam opinatio vera boni quoniā bonū eſt: alia uro falſa qm̄ nō bonum eſt: alia vero qm̄ malum eſt.Que nā ergo harum contraria ē vere: ideſt vtruꝫ eaque negat id quod eſt: an ea que ponit id quod nō eſtQue magis harum ei que dicit eſſe id quod eſt videatur eſſe contraria: requirendum eſt. Sꝫ quod his adiecit ⁊ ſi eſt vna: ſcd̓m qͣꝫ cōtraria: tale ē. Contrariorum alia ſunt habentia medium: alia vero ſunt nonhabentia. Et illorum que habent: ſi quis vnū contrarium neget: nō neceſſe eſt per illam negationem illd̓aliud contrarium ītelligere. Nā qm̄ inter albū ⁊ nigrum eſt aliquid: ſi quis dicat nō eſt albū: non idcirco nigrum eſſe monſtrauit. Poteſt eniꝫ eſſe ⁊ rubrū.Et quicquid aliud in talium cōtrariorum medietatelocatum eſt. In illis vero contrarijs que medio carētnihil differt negare rem propoſitaꝫ: an affirmare cōtrariam. Nihil enim differt dicere diem non eſſe qͣꝫdicere noctem eſſe. Hoc eſt enim diem nō eſſe: qd̓ eēnoctem. Nihil enim eſt inter noctem atqꝫ dieꝫ. Ergoin his affirmatio contrarij idē valet quod propoſiterei negatio: ergo nunc hoc dicit: etiam ſi ī aliquibusinquit