Frima editio In predicamenta

dio carerent: hanc oppoſitionem eſſe diſſimilem. Recte igitur: poſitum eſt priuationis atqꝫ habitus oppoſitionē ab his que opponūtur vt cōtraria diſcrepare.¶ Amplius in contrariis quideꝫ exiſtente ſuſceptibili poſſibile eſt in alterutrum fieri mutationemniſi alterum alicui naturaliter inſit: vt ignis calidūeſſe. namqꝫ poſſibile eſt ꝙ ſanum eſt languere: ⁊ cādidum nigrum fieri. ⁊ ex ſtudioſo prauuꝫ. ⁊ ex prauo ſtudioſum poſſibile eſt fieri. prauus enim admeliores cōſuetudines deductus ⁊ ad doctrīas: ⁊ſi ad modicum aliquid proficiet vt melior ſit. Svero ſemper vel modicum crementuꝫ ſumpſerit.ˡpalam eſt ꝙ aut perfecte mutabitur: aut ſatis multum crementum ſumet. Semper enim bene mobilior ad virtutem fiet. vel quodcunqꝫ crementuꝫſumpſerit a principio. Quare etiam veriſimile eſtamplius eum ſumere crementum. ⁊ hoc duꝫ ſemper fit. perfecte in contrarium habituꝫ reſtituetur.niſi forte tempore ſuſpenſum ſit. Uerum in priuatione ⁊ habitu impoſibile eſt mutationem in alterutrum fieri. ſed ex habitu in priuationem fit mutatio a priuatione v̓o in habitum impoſſibile eſt.neqꝫ enim quis cecus factus rurſus vidit. neqꝫ cūeſſet caluus rurſus comatus eſt factus. nec cum eētſine dentibus. dentes iterum orti ſunt.¶ Aliam rurſus contrarioruꝫ ⁊ huiꝰ oppoſitionis queſecundum habitum priuationemqꝫ dicitur diſcrepantiam ponit. Ea enim que contraria ſunt: poſſunt in alterna variatis vicibus permutari. Quod enim calidum eſt poteſt effici frigiduꝫ: rurſuſqꝫ quod frigidūeſt: poteſt in caloris verti qualitatem: Hiſ tamē (vtdictum eſt) ſolis exceptis quibus vna quelibet res cōtrariorum naturaliter inſita eſt. in his enim ſolis fieri non poteſt alterna mutatio. In his v̓o que accidenter ⁊ non per naturam ſubiectis eueniunt: ſit ſemperin contraria permutatio: vt ex ſano egrum: ex egrorurſus ſanum corpus efficitur animalis. Iam v̓o illud verum eſt. ex bono procliuior ſemper ſemita videtur ad malum. ⁊ facillima eſſe ex probitate ad malitiam permutatio. Id Terentiano docetur exemploA labore procliuem ad libidinem. Sed qͣꝫ qͣꝫ difficilisſit tranſitus ad virtutes a turpitudine vitiorum. Ariſtoteles tamen fieri hunc tranſitum confirmat. Huius enim philoſophi ſententia eſt: virtutes eſſe nonſcientias: vt. Socrates ait: neqꝫ vt ſtoici naturalitereas eſſe: ſed diſcibiles ⁊ per quandam boni conſuetudinem hominuꝫ mentibus inſeri. Atqꝫ ideo ſi quiſ ſitquibuſlibet prioribus vitijs obnoxius: ſi eum meliorſermo ſuſceperit. ⁊ ſapientium conſuetudine confabulationeqꝫ contra aliquid ex anteactis vitiorum illecebris emendabitur: ⁊ ſeſe aliquantulum exuet: ⁊ paululum liberior ad meliora procedet. Ita ut ſi primo ꝙdem minus malus: poſt v̓o non malus: deinde iamiamqꝫ aliquantulum bonus. Cui ſi huiuſmodi intēſiofrequentiſſime fiat: nec paruitate tēporis preueniat̉aut terminus mortis offecerit: non eſt dubium illumex peſſimo per probas conſuetudines confabulatiōeſqꝫ ſapientuꝫ in perfectaꝫ virtutis habitudīeꝫ permutari. Eſt igitur ex bono in malum: ⁊ ex malo in bonuꝫrurſus permutatio. atqꝫ hoc quidem ſit in contrariisIn habitu v̓o ⁊ priuatione non fit. eſt namqꝫ permūtatio: ſed vna tm̄ nulla ratione ſeſe conuertēs. ait .n.

Ab habitu ad priuationem permutatio: a priuationev̓o ad habitum impoſibile eſt. Et hoc planius docetexemplis. Quis enim vnqͣꝫ ex ceco factus eſt videns:quis aliquando caluus crinitus efficitur. cui amiſſisetate dentibus rurſus alij procreantur. Quare ſi incontrariis ſit alterna mutatio: in priuatione vero atqꝫ habitu non ſit: diſtat hec oppoſitio ea ſcilicet oppoſitione que ſit ſecundum contrarias qualitates.¶ Quecunqꝫ vero tanꝙͣ affirmatio ⁊ negatio oppoſita ſunt. palam eſt. quod nullo predictoruꝫ modorum oppoſita ſunt. In ſolis eniꝫ iſtis neceſſariuꝫ ēſemper aliud quidem eorum verum. aliud autemfalſum eſſe neqꝫ enim in contrariis neceſſariuꝫ eſtſemꝑ alteꝝ veꝝ eſſe. alteꝝ v̓o falſū. neqꝫ ī his q̄ ſūtad aliꝗd neqꝫ ī habitu ⁊ priuatiōe. vt ſanitas ⁊ laguor contraria ſūt. ⁊ neutrū neqꝫ verū neqꝫ falſuꝫeſt. Similiter autem ⁊ duplum ⁊ dimidium tanꝙͣrelatius oppoſita ſunt. ⁊ non eſt eorum alteruꝫ necverum neqꝫ falſum. ſed neqꝫ ea que ſecundum pruationem ⁊ habituꝫ dicuntur. ſicut viſio ⁊ cecitas.Omnino autem eorum que ſecundum complexionem nullam dicuntur. nihil neqꝫ verum neqꝫfalſum eſt. porro autem omnia que dicta ſunt. ſinecomplexione dicuntur.¶ Expoſitis his differentiis: quibus vel contrariis relatiua: vel priuatio ⁊ habitus relatiuis: vel rurſus pruatio ⁊ habitus diſcreparent contrariis: nunc ſequit̉quid his omnibus ſecundum affirmationem negatinemqꝫ oppoſita diſtent: ⁊ dat ſignum proprium affimationis ⁊ negationis vt eas ſemper queamus agnoſcere: vt ſi qua ſint que hoc ſigno minime teneantur:illa ab affirmationis negationiſqꝫ oppoſitione differe dicamus. In affirmatione enim ⁊ negatione fiernon poteſt. Si affirmatio vera eſt: quin ſit ſtatimſſa negatio: ſi negatio vera: affirmatio mēdacii nocarere non poſſit: vt ſi quis dicat ſocrates ambulatſocrates non ambulat. Si verum eſt ſocrateꝫ ambulare: falſum eſt non ambulare. ⁊ rurſus ſi falſum eſnon ambulare verum eſt ambulare: Hāc autem veri falſiqꝫ diuiſionem nullus vnqͣꝫ in alijs oppoſitiōbus poterit inuenire. Nam in his que ſunt ad aliquinon ſolum non eſt neceſſe oppoſitionem ipſam ſibi verum falſumqꝫ diuidere: ſed in his nulla omnino neqveritas neqꝫ falſitas inuenitur Si quis enī dicat hotm̄ pater: vel rurſus filius: neqꝫ verum aliquid neqꝫfalſum pronunciat. ⁊ in contrariis quoqꝫ idem eſt. nācum bono maluꝫ ſit cōtrariuꝫ: ſi quis nominet bonū⁊ ſi quis rurſus ſimpliciter pronunciet malum: nullin hac predicatione neqꝫ falſitas neqꝫ veritas eſt. Edem quoqꝫ ſe modo habet etiam in his que ẜꝫ habitum priuationemqꝫ dicunt̉. Similiter eniꝫ nihil neqverū neqꝫ falſum eſt: ſi quis viſum nominet vel cecitatem. hoc auteꝫ iccirco euenit: qꝛ omnia quecūqꝫ ſūtin quibus aut falſitas aut veritas inuenit̉: ſcd̓m aliqͣꝫcōplexionē dicūtur. Ea v̓o que ſimpliciter proferūturveri atqꝫ falſi prolatione carent: vt ipſe ait: cuꝫ in prīcipio oīa predicamēta numeraret. Dixit ſingula eoꝝque eſſent dicta in nulla affirmatione dici: quadā v̓ocōplexione inter ſe hoꝝ predicamētoꝝ veritatē falſitatēqꝫ gigni: de quibus Ariſtoteles edocuit preter cōplexionē aliquā in ſermonibꝰ veritatem falſitatemqꝫinueniri non poſſe. Siquideꝫ exemplo quoqꝫ hoc manifeſtū eſt. Si eniꝫ dixero ſocrates homo ē: aut verūaut falſu