Druckschrift 
Corpus iuris civilis : Justiniani Institutiones. Mit der glossa ordinaria des Accursius
Entstehung
Seite
IIIr
Einzelbild herunterladen
 

De iure naturaliIII.

De iure naturali.Usᵉ naturale ē qd̓natura omnia animalia docuit.ius iſtud ſolumIhumaniᵍ generisprium eſt. ſed oīm animaliūque in celo quē in terra. quein mari naſcunt̉. Hincᵗ deſcēdit maris atqꝫ femine ꝯiugatioⁿ quā nos mr̄imoniū appellamꝰ. Hincᵖ liberoꝝ ꝓcreatio eductio. Uidemꝰ etenim cetera animalia iſtiꝰ iurꝭperitia cenſeri. Iusᵗ aūt ciuile vel gentiū ita diuiditur.Omnes populi qui legibꝰ vl̓moribus reguntur. partī ſuoproprio. partim cōmuneˣ iur̄omnium hominū vtunt̉.quod quiſqꝫ populus ipſe ſi-

bi ius ꝯſtituit. id ipſius ꝓprium ciuitatꝭ eſt. vocaturqꝫ iusciuile. quaſi ius ꝓprium ip̄iciuitatis. Quodᶻ vero naturalis ratio inter omnes gentes conſtituit. id apd̓ omnespereq̄ cuſtoditur. vocaturqꝫius gentiū. quaſi quo iur̄ oēsgentes vtunturª. Et populitaqꝫ romanus partim ſuoprio. partiꝫ cōmuni iure oīmhoīm vtit̉ queᶜ ſingula qualiaſunt ſuis locis ꝓponemusᵈ.Sedᵉ ius quidē ciuile ex vnaquaqꝫ ciuitate appellat̉ᶠ veluti athenienſum. Nam ſi quisvelit ſolonisᵍ vel draconis leges appellare ius ciuile atthenienſium. nonʰ errauerit.ſic enim et ius quo romanuspopulus vtitur. ius ciuile ro-

acce a lure naturali vt locuplet̉ factura alteriꝰ reſpublica a iuregē. vt li. reipub. ꝓpulſare iniuriā. Itē a iure ciuili. vt reſpublica vſucapiat ſicut priuatꝰ exponēt̉ infra ſtatim in iure prinato. Accur.a Naturalibꝰ. id eſt iure naturali.b Aut gentiū .i.cepta iuriſgen.c Aut ciuilibus. p̨̄ceptis. Accurſiꝰ.d De iure naturali. dictuꝫ eſt ſupraius priuatū eſt collectū ex naturalibꝰceptis gentiū ciuilibuſ. nūc de eis dic̄ primo de iure naturali.e Ius. naturale ēqd̓ natura id eſt do noīatiue ablatiue pōt legi ſic.. ti. j.Et no. qͣttuor modis ius naturale ponit̉. qn̄qꝫ iure gētium. vt.. reꝝ diui.§. ſinguloꝝ. qn̄qꝫiure pactoꝝ. ſiciure p̄torio. vt. ff. depact. l. j. qn̄qꝫ eiusprio .ſ. eo qd̓ reſcīdit pacta. vt reſtitutione minoꝝ vt. ff.mino. l. j. Qn̄qꝫ inſtinctu nature. vt.. ff. e. l. j. §. ius aūt naturale. Sed ẜm cano. ius naturale d̓ꝫqd̓ in lege moſayca vel in euāgelio ꝯtinet̉. vt in prin. decr.iſtud qd̓ hic eſt noīatiui caſus qn̄ hec dictio natura eſt ablatiui caſus. ecōtra eſt accuſatiui qn̄ natura ē noīatiui. tūcdic natura .i. deus.f ius. bn̄ dico oīa aīalia. ius iſtud ⁊cͣ. ſolū eſt hominū. ſed cōe oīm aīaliuꝫ.g Humani .i. hoīm.h In celo. i. in aere. vt aues in arboribꝰ aere naſcunt̉.vt.. de reꝝ diui. §. apium. In terra. vt fere beſtie ſuis luſtris .i. cubicul̓ naſcūt̉. etctiā quedā aues.k Que in mari. vt piſces. idē dico ſi in qualibet alia aqͣnaſcuntur.l Hinc .i. ab hoc iure naturali .ſ. deo primo adā eue coniuuxit ī paradiſo delitiaꝝ poſuit.m Maris .i. maſculini.n Cōiūctio .i. aīoꝝ corpoꝝ. vt. ff. de reg. iur̄. nup.o Appellamꝰ mr̄imoniū .i. affectum mr̄imonij. ſic no.mrimoniū ad originē eſt iure naturali .ſ. deo vt dicit̉.De iuregē. etiā dici pōt. qꝛ ab eo receptuꝫ eſt. De iure ciuilietiā dici pōt qꝛ formā ei adiūxit ſolēnitatē vt ptꝫ.. nup. totū ti. dic̄ a qͥbꝰ nuptijs ſit abſtinēdū.. ff. ritu nup. totū. vn̄ dꝫ dici iur̄ ciuili vt. ff. de iuſti. inr̄. l. ius ciuile.p Hinc liberoꝝ. deꝰ oꝑat̉ ad liberoꝝ ꝓcreatōem naturalis inſtinctus. Educatō. iur̄ .ſ. naturali mouet̉ parēs ad educatōeꝫfilſoꝝ ſuoꝝ potiꝰ qͣꝫ alienoꝝ. vt. ff. vn̄ liberi. ſcpͥto in fi.r Cetera .ſ. aīalia nedū homines.s Iuris .ſ. naturalis de quo loquimur. ex eo enim auisvolat. piſcis natat. gallina oua calefacit. mouentur iſto iurenaturali.t Ius aūt diuidit̉ .i. vnū ab altero ſic cognoſcit̉.y Et moribꝰ. qͣdā ſūt regūt̉ tm̄. moribꝰ etiā quidā

nec moribꝰ nec legibꝰ. vt hoīes ſilueſtres. etiā quidamlegibus tm̄ moribus.x Cōmuni .i. eo iure qd̓ eſt in cōmuni apud oēs ſiue ſcpͥtūſit ſiue non.y Ius ciuile. vt ſūt ſtatuta terraꝝ iura municipalia dicunt̉. vt. C. de emā.li. l. j. ſic d̓r ad dr̄iāiuris natural̓ iuriſgētiū ita accipit̉Scd̓o d̓r ius ciuile lex. x. ta. vt. ff.iuſti. iure. l. ius ciuile. §. igit̉. Tertiod̓r iuſ ciuile om̄e iuſqd̓ non eſt p̄toriū. etſic accipit̉. ff. iuſti. iure. l. ius ciuile. īpͥn. §. ius p̄to. Quarto d̓r diſputatio prudentū fuit facta ſuper. l. xij. ta. vt. ff. deori. iuris. l. xij. §. hecdiſputatio ẜm Io.Quīto qͥcqͥd ſcpͥtuꝫhabemꝰ iur̄ d̓r iusciuile. vt d̓r ē em̄ſctīſſima res ciuilisſapiētia p̄cio nummario eſt eſtimata. vt. ff. de var. cog.l. j. §. ꝓinde. Sextodicit̉ qͦtiens adijcit̉aliqͥd iuri naturali.diximus. vel detrahit̉ iuri naturali. vt in vſucapiōibꝰ. vt..vt in mr̄imoniode vſuca. in pͥn. vl̓ addit̉ iurigē. vt in tutela inuēta a iure ciuili originaliter. vt.. de tutelis. in pͥn. §. j. vel detrahit̉. vt inpoteſtate ſeruoꝝ reſtricta. vt.. de his ſui vel alie. iurꝭ ſūt.§. ſed tꝑe em̄ ius ciuile d̓r. vt. ff. de iuſti. iure. l. ius ciuile. j. Rn̄. Et hec exēpla ſūt ibi notata.z Quod vero natural̓. no. iuſgentiū naturali rōne eſt inductū vt hic.. de reꝝ diui. §. ſingl̓oꝝ. vn̄ eſt ius īmutabile. vt.. e. §. ſed naturalia.a Utunt̉. vt eſt religio erga deū. vt parentibꝰ patrie pareamꝰ. vt ꝯtra violentiam reſiſtamꝰ. vt. ff. iuſti. iure. l. j.in fi.. l. ij. Item conuentiones ſiue pacta que apud omnesgentes valent. vt.. e. §. ius aūt gentium.. ff. de pact. l. iuriſgen. in prin.b Et ppl̓s itaqꝫ. qꝛ oīs ppl̓s vtit̉ partim iure cōmuni ⁊cͣ.Itaqꝫ ppl̓s romanus ⁊cͣ.c Que ſingl̓a .ſ. iuragentiū ciuilia qͥbꝰ vtūt̉ ciues romani effectus eoꝝ iuriū dicet̉.. de rerū diuiſi. §. ſingl̓oꝝ. vſqꝫad fi. ti. vbi dicit̉ qualiter acquirūt̉ dominia iuregen. Item. de vſucapi. in ti. ſe. quibꝰ dicit̉ qualiter acquirunt̉ dominia iure ciuili. ẜm hoc refert̉ ad ꝓximū dictū illud intelligas de iure ciuilili romanoꝝ generali. vel aliter dic ꝓponemꝰ.. e. ti. §. penul. vbi dicit alterū variabile vt ciuile. alte vt gentiū. ſcd̓m hoc fert̉ ad ꝓximū dictū. ſed adid quod dixit ſupͣ.. ⁊cͣ. etiā quod vero ⁊cͣ.d Proponemꝰ. ſed vbi. Rn̄. forte.. de rerū diui. §. ſinguloꝝ. refert̉ ad ꝓximū dictū ſed ad id qd̓ dictū eſt. namquod quiſqꝫ ⁊cͣ. ibi quod vero.e Sed ius qͥdē ⁊cͣ. diximꝰ aūt ppl̓os cōmune ꝓpriumius habere. ſed ius quidē ciuile.f Appellat̉ .i. nomen illiꝰ ciuitatis vbi factū eſt ius ciuiledebet ei imponi.

ā a iiij