buensª ¶ Iuris prudentia ēdiuinarum atqꝫ humanaꝝ rerū noticiaᵉ iuſti atqͣꝫ iniuſti ſciētia. His ergo gn̄aliter cognitisᵛ. ⁊ incipiētibꝰᵉ nobis exponere iura populi romāi itamaxime vidēt̉ poſſe tradiᵍ cōmodiſſime. ſi pͥmo leuiˢ ac ſimplici via. poſt deinde dilgētiſſimaᵏ atqꝫ exactiſſima interp̄tationeᵐ ſingula tradantur.Alioquin ſi ſtatī ab initio rudē adhuc ⁊ īfirmū aīm ſtudioſi ml̓titudine ac varietate rerū onerauerimꝰ. duoꝝ alterūaut deẜtorē ſtudioꝝ efficiemꝰaut cū magno labore eiꝰ ſepe

⁊ cū diffidētia q̄ⁿ plerūqꝫ iuuenes auertitˢ. ſerius ad id ꝑducemꝰ. ad qd̓ leuiori viā ductꝰſine magno labore eiꝰ. et ſinevlla diffidētia maturius perduci potuiſſet. ¶ Iuris p̄cepta ſunt hec. honeſteª viuęre.alterūʳ nō ledere. ius ſuū cuiqꝫ tribuere. Huiꝰᵉ ſtudij dueſūt pōnes. publicū ⁊ p̄uatū.Publicū ius ē qd̓ ad ſtatuꝫrei romāe ſpectat Priuatūē qd̓ ad ſinguloꝝ vtilitatē ꝑtinet. Dicēdū ē igit̉ d̓ iur̄ p̄uatoº ꝙ ē triꝑtiteᶻ collectū. ē .n.ex naturalibꝰª p̄ceptꝭ aut gētiūᵇ aut ciuilibus collectum.

ad actū nō pōt. q. d. hn̄s effectū tribuendi. fic̄. sͣ. in rubrica ꝓhemij dicit̉ de auguſto. ſic. ⁊ de n r̄imorio quod ē indiuiduum. vt. jͣ. de pa. po. in pͥn. lꝫ interdū diuidat̉. vt patꝫ. C. d̓ repu. l. ꝯſenſu. vel tertio expone. vt in ſūma huiꝰ ti. vt volūtaſi. meus cōſtans .i. bona. qͣſi habitꝰ mentis bonꝰ. Sꝫ tulliusſic diffinit. Iuſticiaeſt hītꝰ animi cōi vtilitate ẜuata ſuā cuilibꝫ tribuēs dignitatem. ẜm Pla. Iuſticia ē virtꝰ q̄ pl̓imuꝫp̄t ī his q̄ nimiū pn̄tvl̓ prout ego credoIuſticia ē animi cōgrua diſpoſitio ī ſingul̓ rebꝰ recte diiudicans.¶ Tribuēs. vt honeſte viuat ſibi ⁊ ſicalteꝝ non ledat īmo ꝓficiat. vel dic ius ſuū .i. hoīs merituꝫ.b ¶ Noticia. pōt recte legi vt illa dictio ſcientia ſit ablatiuicaſus. vel ecōtra ſit noīatiui caſꝰ. ⁊ hec dictio noticia ſit ablatiui caſus. ſic. jͣ. ti. j. in prin. Sꝫ nūqͥd ẜm hͦ oportꝫ ꝙ qͥcūqꝫvult iuriſprudēs vl̓ iuriſcōſultꝰ eē debeat theologiā legereRn̄. nō. in corꝑe iuris hec oīa inueniūt̉. vt. C. de ſū. tri. et fi.ca. ⁊. C. de ſacroſan. eccl. de epiſ. ⁊ cle. aucͣ. d̓ multis. vbi ſpecialiter de diuinis tractat̉. Itē q̄ ē differētia inter iuſticiā etius ⁊ iuris prudentiā. Rn̄. Iuſticia eſt virtus. Ius ē eiꝰ ꝟtutis executiuū. Iuriſprudentia eſt ſciētia illiꝰ iuris. itē iuſticia ē ſūmū bonū. ius mediū. iuriſprudentia infimū. Itē iuſticia vult tribuere vnicuiqꝫ ius ſuū. ius vero coadiuuat. Iuriſprudētia docet qͣliter illud faciat.c ¶ His ergo. nūc vult dicere qͣliter leges ſunt docende.d ¶ Cognitis .i. poſita diffinitōe iuſticie iuris. ⁊ iuriſprudēe ¶ Et incipiētibꝰ. datiue pn̄t legi cū ꝟbo. jͣ. vidēt̉ tieveī ablatiue vt ſuꝑius reſpiciat. ⁊ hec verior.f ¶ Nob̓. loquūt̉ cōpilatores huiꝰ libri in ꝑſona Iuſtinianiqui dꝫ exponere ꝑ eos. g ¶ Tradi .ſ. iura ppl̓i romani.h ¶ Leui. qͦ ad ꝟba. i ¶ Simplici. qͦ ad iniam.k ¶ Diligentiſſima. qͦ ad ſubtilia verba.l ¶ Atqꝫ exactiſſima. qͦ ad ſubtilē materiā ⁊ ſnīam.m ¶ Interp̄tatōe .i. facili ſnīa. n ¶ Que .ſ. differentia.o ¶ Auertit. no. ꝯͣ inconſtantiā. ſic. ff. de ꝓcur. in cāe in prin.vn̄ Salomon. tria ſūt mihi incognita. ⁊ quartū ꝙ penitꝰ igͦ̄ro. via colubris ſuꝑ lapidē. via auiſ volātis ī aere. via nauiſin medio maris. quartū difficiliꝰ via iuuenis in adoleſcētiaſua. vn̄ dant̉ in inte. reſti. eoꝝ facultatibꝰ. vt. jͣ. de here. qͣli. ⁊diff. §. ſciendum. Accur.p ¶ Maturiꝰ. h̓ no. ꝓuerbiū. Qui vadit plane vadit ſaneq ¶ Iuriſprecepta. id ē iura precipientia precipiunt aliquidquod pertinetꝭ ad aliquod iſtorum triū. nam non omne iusprecipit. immo quoddam punit. quoddam vetat. quoddāpermittit. vt. ff. de le. ⁊ ſena. con. l. legis. quoddam conſuluit. vt. ff. d̓ rei vē. l. is qͦ. qd̓dā hortat̉. vt. C. d̓ trāſac. l. age.r ¶ Poneſte .ſ. qͣꝫtum ad ſe. que honeſtas ⁊ circa mr̄imoniaeſt. vt. ff. de ritu. nup. l. ſꝑ. ⁊ circa mores ſcruat̉. vt. ff. de tuto. ⁊ cura. da. ab his. l. ſcire oportet. §. pe. Accu.t ¶ Alteꝝ. vn̄ illud. quod tibi nō vis ficri alij nō feceris. vt ī

decre. in prin.g Suum ius. vt non ſolum non ledat. ſed etiā adiuuet. nānō ſufficit abſtinere a malo niſi fiat qd̓ bonū ē. vt ar. in dec.lxxxvj. di. c. non ſatis. Sed nōne hec verba accipiunt̉ h̓ ſic̄sͣ. in diffinitione iuſticie. in fi. Rn̄. nō īmo ibi bet tria cōprehendit. hic aūt illudſolū qd̓ extra duo pͥma relinqͥt̉. Et notaꝙ ī hͦ reprobo opi.Py. ⁊ alioꝝ qͥ dixerunt ꝙ in hoc ti. nondiffiniebat̉ ius ꝙ eſtarſ boni ⁊ equi cuiꝰmerito quis nos ſacerdotes appellat.nā dico ꝙ hec ꝟbaq̄ hic ſunt tantundēpreſtant. naꝫ qd̓ hicdicit precepta iurisꝑ hoc dicit ars. cuꝫars ſit collectio p̄ceptorū. Iteꝫ per hocꝙ dicit honeſte viuere alteꝝ n̄ ledere. valet tm̄ quantū boni⁊ equi. Item ꝑ hocꝙ dicit ius ſuū vnicuiqꝫ tribuere. colligo cuiꝰ merito quiſnos ſacerdotes ap. id eſt ſacra vel iura ſua cuilibet miniſtrātes. vt hic. ⁊. ff. e. l. j. ij. rn̄.s ¶ Puius ſtudij. id eſt artis adipiſcende per ſtudium.t ¶ Due ſunt poſitiones .i. ſpecies ẜm Py. ſed ẜm Azo. ſicid eſt ſuper duobꝰ generibus non ſpeciebus ponit̉ hec arsſtudio diſcenda. nec enim placet ꝙ ex multitudine rerū multa dicant̉ iura. ſic enim diceret̉ ius aliquod equinuꝫ quodſuper equo tractaret. aliud aſinum. ⁊ ſic de ſingulis. ſꝫ egocredo ꝙ iſte nō fuit Py. intellectus. ſed ille qui eſt preceptoris mei.v ¶ Rei romane. ⁊ conſiſtit in ſacerdotibus ⁊ magiſtratibꝰvt. ff. e. l. j. §. publicam. ⁊ in aucten. vt li. ma. ⁊ aui. §. qꝛ verocollatio. viij. ⁊. C. de ſūma trinita. ⁊ fide catholica inter claras. ⁊. ff. de origi. iuris. l. ij. §. poſt originem.x ¶ Spectat. ſcilicet principaliter. nā ⁊ ſingulorum eſt vtilitas rempublicam conſeruat. Accurꝭ.y ¶ Pͣertinet. ſcilicet principaliter. ſecundario autem ad publicam vtilitatem pertinet. expedit enim reipublice ⁊cͣ. vt. jͣ.de his qui ſunt ſui vel alieni iuris. §. pe.z ¶ Priuato. ſed quid de publico. Rn̄. non dicet in hoc libro. ſed. ff. de iure fiſ. ⁊. C. eo. ti. et in alijs ti. ſequentibus. etfere per omnes tres libros codicis. vbi de iure publico tractatur. Et nunqͥd illd̓ eſt tripartite collectum. Rn̄. ſic vt ſtatim dicam ⁊ ex eiſdem preceptis. Cum ergo eadem ſint exempla pub. ⁊ pri. quare de priuato tantum dixit ꝙ eſt triꝑtite collectū erat. Rn̄. quia plure d̓ eo priuato dicturꝰ. Itēcum feciſſet hunc librum cauſa rudium. nolebat eos multūaggrauare. quod feciſſet ſi tractaſſet de iurepublico in hoclibro.z ¶ Tripartite. in iure enimn priuato et in ſuo toto tripartiIta ſunt precepta naturalia vt hic nemineꝫ cū alteriꝰ damnofieri locupletē. vt. ff. d̓ cōdi. inde. nā natura. itē gentiū vt qd̓quiſqꝫ ob tutelā ſui corporis fecerit iure feciſſe extimet̉. vtIff. ē. l. j. ij. ⁊. iij. itē ſūt p̄cepta ciuilia. vt p̄cepta d̓ vſuc. d̓ pͥuaIta vtilitate ē vſucapio. vt. jͣ. de vſuca. in pͥn. ibi de dn̄a ⁊cͣ. etſic publicum eſt ex eiſdem exemplis. ⁊ pone eadē exēpla. vt