De iuſticia et iure. II.
mini. digni tāto honore. tātaque reꝑti felicitate. vt initiuꝫvobis ⁊ finisᵉ legū eruditōisa voce principali procedat.Igit̉̉ poſt libros qͥnquagīta digeſtoꝝ ſeu pādectaꝝ inquibꝰ om̄e ius antiquū collectū ē quos ꝑ eūdē viꝝ excelſuꝫ tribunianū. necnō ⁊ ceteros viros illuſtres ⁊ facūdiſſimos ꝯfecimꝰ ī hos quattuorlibros eaſdēᵇ inſtitutōes ꝑtiriiuſſimꝰ vt ſint totiꝰ legitīe ſciētie primaᶜ elementa qͥbꝰ breuiter expoſitū ē. ⁊ qd̓ antea obtinebat ⁊ qd̓ poſtea diſſuetudineʳ inūbratū ab imꝑiali remedio illuminatuꝫ ē. Quasˣex oībꝰ antiquoꝝ inſtōibꝰ. etp̄cipue ex cōmentarijs Caij
noſtri tam inſtitutionum qͣꝫrerū quotidianaꝝ alijſqꝫ ml̓tis cōmētarijs cōpoſitas cūtres viri prudētes p̄dicti nobis obtuler̄t. ⁊ legimus ⁊ cognouimꝰ. ⁊ pleniſſimū nr̄arūꝯſtitutōnū robur eis accōmodauimꝰ. Sūma itaqꝫ oꝑe ⁊ alacriᵐ ſtudio has legesᶻ nr̄asaccipite ⁊ voſmetip̄os ſic eruditos oſtē dite. vt ſpes vospulcherrima foueat toto legitimo oꝑe ꝑfectoq poſſe etiā noſtrāʳ rēpublicā ī ꝑtibꝰ eiꝰº vobiscxiuhęrnari.aCHiUſticiaʸ eſt conſtans et perpetuavoluntas ius ſuum vnicuiqꝫ tri-
nes .ſ. inſtitutōes antiqͣs vt in ꝓemio. ff. §. diſcipuli.Primordio .i. tātū pͥmo āno ꝓficietꝭ quātū ꝓficiebatisin qͣttuor. ⁊ no. ꝙ adulat̉ nobis imꝑator.r ¶ At initiū .ſ. liber iſte.Fnis .i. codex. nā pͥmo āno inſtitutōes legi debēt in qͣnto legit̉ codex. vt inpemio. ff. §. ꝓ rn̄ſisibi quibꝰ ſi bn̄.t ¶ Principali .i. pͥncipis. ⁊ no. ꝙ hec ſcientia caput hꝫ ⁊ finēlꝫ in alijs artibꝰ hocn̄ ſit. lꝫ viliſſime ſintvt ī ꝓemio. ff. §. ſꝫ qꝛ¶ Atit̄. ita ꝯtinuaẜm Io. qꝛ p̄dictoruꝫviroꝝ ſcīaꝫ ⁊ auctoritatē ꝓbamꝰ nec ꝑalios poterāt cōmodiꝰ expediri. igit̉ māpat ꝑ eos diuidi. vl̓qꝛ ab imꝑiali ſplēdore appetit̉. Et iō mādat diuidi. vt melipoſſit intelligi. ff. deverb. ſig. l. ij. §. qͥbutcūqꝫ.guinq̄gita qͦ cōp̄hendūt̉ int̓. ff. vet⁊ infortiatuꝫ. ⁊ tresꝑtes. ⁊. ff. nouū.x ¶ Digeſtoꝝ. iō d̓rdigeſtoꝝ. qꝛ oīa ibidecidēda dirigunt̉. ⁊ ſoluunt̉. Accur.y ¶ Seu pādectaꝝ. a pan qd̓ eſt totū. ⁊ decten qd̓ ē doctrina. qꝛ ibi ē doctrīa oīm iuriſcōſultoꝝ. vt. C. d̓ vete. iure enu.l. ij. §. ſꝫ cū oīa. in fi. ⁊ vt h̓ ſeqͥt̉.¶ Quos .ſ. qͥnqͣginta libros digeſtoꝝ.a ¶ Et ceteros .ſ. xv. ex ꝑmiſſu iuſtiniani electos. vt. C. d̓ vete. iu. enu. l. j. §. ij. ⁊. l. ij. §. que oīa.b ¶ Faſdē inſtitutōes .i. eadē inſtituta. vn̄ collige hūc libruꝫſūptū ex volumīe. ff. vel ꝓprie dicit inſtōes qͣs mādauit fieri. nūc mādat ꝑtiri. nā ꝑtitio aīm legētis incitat. mentem intelligētis p̄parat. memoriā artificioſe reformat. vt. jͣ. deleg.§. ſed nō vſqꝫ. ⁊. ff. de excep. doli. l. j.c ¶ Prima elimēta. qꝛ ſic̄ ex qͣttuor elimētis oīa corꝑa ꝯficiunt̉. vt t̓ra. ⁊ aqua. ⁊ igne. ⁊ aere. id ē ex viribꝰ hoꝝ qͣttuorelemētoꝝ totꝰ mūdꝰ gubernat̉. ita h̓ liber cōprehēdit oīa iura. Et no. ꝙ t̓ra eſt frigida ⁊ ſicca aqͣ frigida ⁊ humida. igniſcalidꝰ ⁊ ſiccus. aer calidꝰ ⁊ humidꝰ. pͥmū hꝫ naturā melācolie ẜm ſcꝫ aqͣ fleumē. ignis colere. ſanguis rn̄det aeri.d ¶ In qͥbus. ſcꝫ ꝯſtitutōibꝰ. Accur.e ¶ Obtinebat. idē erat in vſu ⁊ nūc deſijt.¶ Diſſuetudīe. no. legē tolli ꝑ diſſuetudinē vl̓ ꝑ ꝯͣriā ꝯſuetudinē ⁊ iteꝝ eādē ꝯſuetudinē ꝑ ſuꝑueniētē legē tolli. ſic. ff.d̓ ſepul. vj. l. iij. §. diuꝰ. ⁊ ī auc. d̓ here. ⁊ fal. §. j. al̓s. §. ſꝫ qm̄.⁊ ſubijcit. ab īꝑali ⁊cͣ. ⁊ ē optimū exēplū. C. d̓ iud. rē n̄ nouāg ¶ Quas .ſ. inſtitōes ⁊ accipe legimꝰ ⁊ cognouimꝰ ſcꝫ eſſecōpoſitas ex omnibꝰ. Accur.b ¶ Caij. nr̄i cōmētatorꝭ. dico factꝭ ſuꝑ libros inſti. antiqͣꝝ.i QQuotidianaꝝ. liber erat ſic appellatꝰ. eo ꝙ ī ſingul̓ diebus gerēda a mgr̄atibꝰ ꝯtinebat qͣliter iudicaret.k ¶ Cū tres. interpoſitio eſt.l ¶ Sūma ope. qͣꝫtū ad corpꝰ. vn̄ pamphilus al̓s oratiꝰ. labor improbus oīa vincit.m ¶ Et alacri. affectio em̄ oꝑi tuo nomen imponit. vt. C. adl. cor. d̓ ſich. l. j. ff. de fur. l. qͥ iniurie.n ¶ Leges. ſcꝫ inſtitutionū.
o ¶ Oſtēdite .i. ita ꝓficite in hͦ libro vl̓ ita moribꝰ informariſitꝭ. nā boni mores plꝰ qͣꝫ diuitie oꝑant̉. vt. ff. de tu. ⁊ cu. da.ab his ſcire. §. j. ⁊. ff. de ꝟ. obli. ſi qͥs ſti. in fi.y ¶ Ut ſpēs. ⁊ hec ſpes ſit de vobis noſtrā rē publicaꝫ poſſe gubernari.q ¶ Perfecto .i. lectꝭalijs libris.r ¶ Nr̄am. al̓s vr̄aꝫs ¶ Eius reipub.t ¶ Uobis .i. a vob̓credēdis lectꝭ etiamalijs libris. vel ſi habes credendaꝫ .i. cōmittēdā. vob̓ datiue legit̉. ⁊ hͦ dico legitīo oꝑe ꝑfecto .i. cuꝫqͥnquennio legeritis. nā tūc opꝰ ꝯſūmat̉. vt in ꝓemio. ff. §.ꝙ qꝛ ſolutū. ⁊ qd̓ dicit in ꝑtibꝰ eiꝰ iō eſt. qꝛ multe ſunt ꝑteseiꝰ. vt p̄fectura ꝯſulatꝰ ⁊ alie ml̓te vt ptꝫ ex tractatibꝰ. C. d̓offi. iudi. ⁊ in. ff. eo. ti. colligit̉.v ¶ Credēdis .i. qꝛ credit̉ ẜm pͥmā expoſitōeꝫ. vel ſi habetꝭcredendā. dic vt in glo. ſupra.x ¶ De iuſticia ⁊ iure. Iuſtinianꝰ tractaturꝰ iura ppl̓i romani. p̄mittit d̓ iuſticia ⁊ iur̄ q̄ eſt mater iurꝭ. ⁊ iō ab ea incipitſic obligatio mr̄ eſt actōis. vt. ff. de ꝓcu. l. lꝫ. §. ea obligario.⁊ iō p̄mittit̉ ī tractatu vt. jͣ. d̓ ob. in prin. ⁊ de ac. in prin.y ¶ Et iure .ſ. ꝙ iuſticiā ꝓſeqͥt̉. vt mīſtret vel filiꝰ. ſꝫ qͣre de hͦponit̉ in rubrica cū nihil ī textu dicat̉ diffiniēdo lꝫ diuidēdoſic rn̄dent quidā ideo nō ponit in textu d̓ iure. ne grauaretrudes animos ẜm Py. qd̓ nihil eſt. vl̓ dic hͦ plurimūqꝫ fierivt aliqͥd ponat̉ in rubrica qd̓ in textu nō ponit̉. vt. C. d̓ reli.nā nihil in textu ibi d̓r de ludo alee. vel dic qd̓ eſt veriꝰ vtdiffiniat̉. vt dicemꝰ. jͣ. e. ti. §. iure p̄cepta in glo.Uſticia. hec inſticie diffinitio pōt intelligi de diuina iuſticia quaſi diceret diuina iuſticia eſt voluntas ꝯſtās ⁊ ꝑpetuo ⁊ cetera ſed hec verba ī ea poſita ſunt plana. ſed nōne iniuſtū fuit ꝙ tantū datūfuit mercēnario in ſero veniēti quantū illi q̄ manevenerat. qd̓ tn̄ dei iuſticia laudat vt. ff. de an. leg. l. ij. ⁊ d̓ ꝟ.ſig. §. cuiuſcūqꝫ. Rn̄ſio. illud diuinū myſticē dicit̉. q. d. tantū habebit de paradiſo ille qui decedit in hͦ vltimo ſeculoſi faciar bonū. quantum ⁊ ille qui deceſſerit in prmo ſeculo.Uel dic ẜm Io. ꝙ de fragili hominis iuſticia loquit̉ quaſidiceret iuſticia humana vel que eſt in hoīe eſt volūtas conſtans ⁊cͣ. ⁊ ẜm hoc illa duo verba ꝯſtans ⁊ ꝑpetua abijciūt̉extra quia homini nō poſſūt ꝯuenire cū ſcriptū ſit ꝙ ſeptieſin die cadit iuſtus. ⁊ ideo nunqͣꝫ in eodeꝫ ſtatu ꝑmanet vt inaucͣ. de non alie. aut ꝑmu. §. vt autē. Itē qd̓ in fine dicit. iusſuū vnicuiqꝫ tribuēs. intellige quantū ad affectionem. quia
aa 3