¶ Pena at̄ iniuriarum exlege. xij. ta. introducta eſtꝓpter mēbrū qͥdeꝫ ruptuꝫtalio erat ꝓpter os ꝟo fractuꝫ nūmarie pene erat cōſtitute qͣſi in magna veteruꝫ pauꝑtate. ¶ Sed poſtea p̄tores ꝑmittebāt ipſis qͥ iniuriā paſſi ſunt eamexiſtimae̓. ut iudex vl̓ tātiꝯdenet qͣnti iniuria paſſusexiſtimauerit vl̓ minoris ꝓut ei viſuꝫ fuerit. ¶ Sꝫ penā iniurie q̄ ex lege. xij. ta.introducta eſt in deſuetudineꝫ abijt. qua at̄ p̄toresintroduxerunt qͥ ec honoraria appellat̉ in iudicijsfreq̄ntat̉. Nā ẜm gradumdigͥtatis viteqꝫ honeſtateꝫ creſcit aūt minuit̉ extimacio iniurie. Qui gradꝰꝯdemnacionis et in ſeruiliꝑſona non immerito ẜuat̉ut aliud in ẜuo actore alid̓in medij actꝰ homine alid̓in viliſſimo ꝯpedito ius eſtimacionis conſtituatur.¶ Sed ⁊ lex cornelia qued̓ iniurijs loquit̉ et iniuriarum actioneꝫ introduxit.Que ꝯpetit ob eam rem ꝙſe pulſatum quis liberatūue vel domū ſua vi introitā eſſe dicat. Domum aūtaccipimꝰ ſiue in ꝓp̓ͥa domoqͥs habitaret. ſiue in conducta vel gratis ſiue hoſpicio r̓ceptꝰ ſit ¶ Atroxiniuria eſtimatur vel ex facto veluti ſi quis ab aliquo

vulneratꝰ ſit vel fuſtibꝰ ceſus. vel ex loco veluti ſi cuiin theatro vel in foro velin ꝯſꝑcū pretoris iniuriafacta ſit vel exꝑſona veluti ſi mgr̄atꝰ imiuriā paſſusfuerit vel ſi ſenatori ab humili ꝑſona iniuria fcāſit a̓parenti patronoqꝫ fiat aliberis vel lib̓tis. alit̓ eniꝫſenatoris ⁊ parētis patroniqꝫ alit̓ extͣnei ⁊ humil̓ ꝑſone iniuria extimat̉ ¶ Nonnunꝙͣ ⁊ locꝰ vulneris atroceꝫ iniuria facit veluti ſi inoculo quis ꝑcuſſus fuerit.¶ Parui autem refert vtruꝫ patrifamilias an filiofa. talis iniuria fcā ſit na⁊ hͨ atrox iniuria exiſtimabitur. ¶ In ſumma ſciendum eſt d̓ omni iniuria eūqui paſſus eſt poſſe c̓minaliter agere vel ciuilit̓ et ſiqͥde ciuilit̓ agat̉ exiſtimacione facta ſcd̓m qd̓ dcm̄ eſtpena reo imponit̉. Sinauteꝫ c̓minalit̓ officio iudiciſextͣordinaria pena reo irrogatur. ¶ Hoc videlicetobẜuādo qd̓ zenoniana ꝯſtitutō introduxit. vt viriilluſtres quiqꝫ ſuꝑ eos ſūtet ꝑ ꝓcuratores poſſint actioneꝫ imuriaruꝫ c̓minaliter vl̓ ꝑſeq̓ vl̓ ſuſciꝑe ſcd̓ꝫeius rei tenorem qͥ ex ipſamanifeſtiꝰ apparꝫ ¶ Nonſolū aūt is iniuriarū tenetur qui fecit iniuriaꝫ id eſtqui percuſſit verum ille qͦꝫ

a ¶ Mēbꝝ. puta manū vel pedē. bi Quidē ruptū. .i. dec ¶ Talio .i. ſil̓itudo ſupplicij. ut mēbꝝ ꝓ mēbro trūcatūd ¶ Magͣ h̓ ē rō n̄ ad ꝓximū. ſꝫ ad illd̓ qd̓ erat pena taliōise ¶ Eſtimauerit. ꝑ ſacͣm̄tū taxacōe iudicis.f ¶ Honoraria. fa. s.d̓ iur̓ na. gē. §. ꝓpōneh ¶ Exiſtīacō bantꝓpoſit a actōe īiuriarū p̄toria. q̄ āno cōtinuo tollit̉ ut. C. e. l. ſin̄ ꝯuicij. n̄ in caſu vbiin vtili datur. ut. ff.ꝙ mētus. cā. l. ſi cumexceꝑ. §. poſt annum.h. ¶ Actōe̓ .i. caſtaldoi ¶ Hoīe. qͥ modeſtinꝰvel mediaſtinꝰ d̓r. utff. nau. cau. ſta. l. i. §.k ¶ Vl̓ ꝯpedito l. ij..i. ī eo ẜuo qͥ nullā affert aliā vtilitatē. ſꝫtantum ligatus ſtat.l ¶ Sꝫ lex corne. ideoſic d̓ca. qꝛ corneliꝰ ſilla p̄fcūs pͥus eam fecit ut. ff. de accuſa. l.hos accuſae̓. ī fi. l.m ¶ Introduxit .ſ. dicta. l. cor. ī qͣ actōe ꝯdēnacō fit eſtimacōeiur̓iur̓. in litem. ut. ffe. in ꝯſtōibꝫ Sed nūqͥd hijs caſibꝰ qͥ tresſūt ex. l. cor. eſt p̄petua h̓ actō. dicūt quidam vt. M. ꝙ ſic. cuꝫom̄is actō ex. l. deſcēdēs ſit ꝑ̄petua vt. jͣ. deppetū. ⁊ tē. act̓. ī pͥn.ſꝫ jo. ꝯtͣ. dic̄ eī ſꝑ eamāno ꝯtinuo tolli. ut.C. e. l. ſi non conuicijEt noͣ ꝙ hijs t̓bꝫ caſibus eſt ciuil̓al̓ ē vbiqꝫ p̄toria cū a p̄toreſit inducta vt. ff. e. Ipretorn ¶ Pulſatū. ſine doo ¶ Verb̓atū ilore..ſ. c doloe̓. ut. ff. e. l.cor. §. i. p ¶ Domūfacit. ff. de hijs quideie. vel effu. L. i. §.habitareq ¶ Atrox. ideo atrox iniuria ab alia ſeꝑat̉ q̄ fit mīor vt ꝑ hͦmag̓ puniat̉. ut. ff. e..§. pena at̄ et fac̄. ff. el. p̄tor edicit §. atroce. ⁊. §. pnl̓. ⁊. l. vulneris. et. l. ſe. ¶ Ex fcō mag̓ ꝙͣ ex p̄cio rei. ut. ff. d̓ īcē. l. pediꝰ. §. i.r ¶ Humili que ſit humil̓ dic ut. C. d̓ inceſ. nup. l. humilems ¶ Aliberiſ. qͥbꝰ adu̓ſus ꝑentes ⁊ pr̄onos age̓ ꝑmittit̉. ſi

ſit atrox īiuria fcā eis a ꝑētibꝰ ⁊ pr̄oniſ ut. ff. e. l. p̄tor edit.§. p̄t̓ea illo t ¶ In oculo vl̓ ī ore ut. ff. e. l. p̄tor. §. fi. et. lſe. u¶ Filiofa. nͥ qꝛ fcā īiuria filio due actōes naſcuntur ⁊utriuſqꝫ exerciciū cōpetit patri. ut. ff. e. ſivnus. §. filiofa. et. l.pr̄. ſꝫ facta īiuria pr̄inon id̓o filiꝰ agꝫx ¶ Nōnūꝙͣ .ſ. aliqn̄et ſic due negacōnesfaciūt vnā affirmacōnē y. ¶ Age̓ et ſic toilit̉ vnū iudīciū ꝑ aliud. cū tn̄ vtrūqꝫ ſit ꝓductū ad vindictā vt.ff. e. p̄tor. §. i. ⁊. l. ꝙſecum. ſecus ſi alteraeſſet de re familiari.ut. C. qn̄ ciuilis actōc̓. p. l. i. et ideo ſi d̓ iniuria atroci actū ē iniurͣ. nͥlominꝰ p̄t agi..l. acqͥl̓. ad damnum.⁊ econuerſo. nec eniin actōne in iuriarumagit̉ ad dānum ut addanum ſꝫ ad ꝯtumeliam. ut. ff. e. l. Itē labeo. §. ſi qͥs ꝟb̓atoz ¶ Quod dictum eſtut. s. e. §. pena in fi.z ¶ Pena pecuniariaactori danda.a ¶ Exordīaria .ſ. capiris vel ſtatꝰ ſi iudici ſedeat. vel pecuniariā inferēdā fiſco n̄actori ut. ff. e. l. fi. ac.b ¶ cōſtō. ut. E. e. l. fic ¶ Illuſtres. hij ſūtqui tm̄ noīe illuſtresſūt ⁊ nō digͥtate. illiat̄ ſūt ſupͣ eos qui etdigͥtatē et adminiſtͣtōem hn̄t ſupͣ qͦs nemo eſt niſi imꝑatorqd̓ dic vt noͣui in aut̓.ut ab illuſtri. et q̄ ſupra eos ſūt coll̓. v.d ¶ Actōꝫ .i. accuſationeꝫ et eſt ſpāle. al̓.ꝯtra. ut. ff. de ꝓcur̓..l. lꝫ. §. ad actōes et..ff. de public̄. iud̓. l.pnl̓. §. ad crimene ¶ Apparꝫ. dic ergoh̓ caſū eiꝰ leg̓ ſi vis.e ¶ Vt cui. .i. alicuif ¶ Mala .i. maxillag ¶ Percuteretur. ſꝫvid̓r. ꝙ ex tali ꝯſilionō teneatur. ut. s. deobli. que ex delic. naſ. §. ope. in fi. §. ſꝫ dic. ut ibi diximusItem ar. contra. s. man. §. tua tantū. ibi quia nemo ex conſilio.h ¶ Diſſimulacōe. ut ſi riſi vl̓ luſi vl̓ ꝯmēdi c̄ eo poſtea. Itē