fraudem earū. An teneantur inſolidū. Rn̄º.ẜm Girar. oldo. ꝙ ſi ſcienter faciūt cartas velinſtrumenta de debito vſurarū. ac ſi ſit debitūlegitimū et abſqꝫ vſura. ſicut cartas de duplovel triplo ⁊cͣ. tunc quidē tenent̉ reddere vſuram acceptam. ſi ip̄i vſurarij non reſtituant.Nā ſi hoc facerēt in fauorē receptoris mutuiẜm quoſdā. inter quos eſt Alex. de alex. qui dicit ꝙ notarij qui ſolū ſtant ꝓ illis qui voluntrecipere mutuū ab vſurario nō tenent̉. Quivero ſtant ꝓ parte et lucro vſurarij tenenturſi tamē ſic cooperati ſunt ad hoc ꝙ abſqꝫ eorūcooperatione illa vſuraria preſtatio nō eſſetfacta. et placet S. Ber. Ratio eſt. quia eoruminſtrumentū eſt efficaciter cooperatiuū ad hocvt vſurario talis ſoluat̉ vſura. Si vero in inſtrumento facta eſt expreſſa mentio de vſura.tunc ſi quidē nō tenētur. quia tunc nō efficaciter oꝑantur. Quod tamen intellige niſi vbieſſet cōſuetudo per talia inſtrumenta cogerein iudicio debitores ad ſoluēdas vſuras. quiatunc etiam oblgarent̉.¶ Quinto quero. quid de falſe accuſantibꝰ.Rn̄t. S. Ber. ꝙ ſi falſe accuſauerūt. vel calūnioſe aliquē denūciauerūt. tenētur ad damnidati reſtitutionē. et ſunt grauiter puniendi.vt extra de calum. c. fi.¶ Sexto quero. qͥd de falſe teſtificantibꝰ. Rn̄.Ide̓. ꝙ ſi ꝑ dictū falſoꝝ teſtiū aliqua parciūamiſit cauſam ſuā. tenentur reſtituere totuꝫdamnū ei qui damnificatus eſt. ar. xvij. q. iiijſi quis in atrio. xiiij. q. v. nō ſane. Quidaꝫ tn̄circa hoc diſtinguūt dicentes. ꝙ ſi teſtes fuerunt diligēter examinati. et falſum teſtimonium ſcienter et volūtarie tulerūt. tenentur ſicut dictū eſt. Si autē nō fuerunt diligēter examinati. licꝫ mortaliter peccauerint. tamē adreſtitutionē nō obligātur. quia ſi diligēter examinati fuiſſent. forte dixiſſent veritatem. veleoꝝ falſitas patuiſſꝫ. Ratio aūt iſtoꝝ eſt. quiaiſte nō eſt principalis in damnificando. ſicutiudex et aduocatus. ſed magis ſecundario etoccaſionaliter. ſicut de illo qui dat ignem volenti alienā domum cōburere. Et ſic hec noneſt cauſa ſed magis occaſio. quia nō ꝓptereaip̄e domū cōburit. ſed magis in poteſtate eſtiſtius velle vel nolle cōburere. Sicut de illo qͥdocet furari vel monetā falſari. quia bei nō eſtcauſa. nec voluntas faciendi. ſed potius occaſio. et inclinatiuū inducens. Nota tn̄ ꝙ ſi teſtis ꝓpter teſtimoniū verum ferendū aliquidaccepit. tenetur dare pauꝑibus. Quod intelligit Monal. ſi illud datū fuit a volente corrumpere teſtē. Secus ſi dans volebat ꝑ hocſibi iuſticiā miniſtrari. quia tunc ei reddendum eſt. d. c. nō ſane. Poteſt tamē teſtis ꝑcipere moderatas expenſas ꝓ ſumptibꝰ quosfecit in eundo. ſtando. et redeundo. vt notatglo. in. c. ſtatutuꝫ. de reſcrip. li. vi. Imo etiammercedē dierū quibꝰ ſtetit occupatus ꝓ teſtimonio reddendo. et quibꝰ amiſit oꝑas ſuas.Et ẜm Bar. in. l. p̄ſbyteri. de ep̄i. et cle. nō ſolum falſus teſtis ille eſt qui loquit̉ falſuꝫ. ſedetiā qui veritatē nouit et tacet.¶ Septimo. quid de his qui ſunt teſtes ſciēter in inſtrumētis vſurarijs. vel in fraudem.Dic ꝙ idem dicendū eſt de eis quod de notarijs dictū eſt. Dant enī cauſaꝫ efficacē imꝑiolucro. cum certū ſit inſtrumenta ſine teſtibꝰnō valere.¶ Octauo. quid de notarijs qui prece vel p̄cioteſtamenta deſtruxerunt vel occultant. vndenō ſoluunt̉ legata ad pias cauſas nec alia debita. Rn̄t. S. Ber. ꝙ quādo a notarijs ſeu aquibuſcūqꝫ alijs teſtamenta taliter deſtruuntur. ꝙ nunqͣꝫ reꝑiri poſſunt. tenentur ad reſtitutionem omniū ꝑditoꝝ. Si autē ſolū occultant illa. ſeu occulte ꝯſeruant. grauiſſime peccant. nec abſolui poſſunt niſi illa publice velpriuate reuelent. Tamē non credo eos ad reſtitutionē teneri. cum heres creditoribꝰ ⁊ legatarijs ſemꝑ remaneāt obligati. Idē intelligas de quibuſcūqꝫ alijs ſcripturis. ſiue mercatorum. ſiue vſurarioꝝ libris et cōſimilibꝰ. hecS. Ber. Quod videtur intelligenduꝫ in hisqui ſolum occultāt. nō requiſiti manifeſtare.Secus autē dicendū videt̉ in illis qui requiſiti an talia habeant inſtrumenta. manifeſtarenolunt. ſed potius mentiūtur ſe illa nō habere. quia tales tenētur ad omne damnū qd̓ dicti legatarij. vel alij ex defectu hmōi ſcripturarum incurrunt. ſi ex huiuſmodi occultationecreditores in futurū ſua habere nō poſſunt. qꝛdant cauſam efficacem ad tale damnū.¶ Nono. Quid de p̄latis qui ſubſcribunt ⁊ ſigilant cedulas vſurarioꝝ. Rn̄. ẜm Ho. ꝙ ſi p̄latus nō legit tenores. vel etiā ſi legit et vſura nō appareat ibi. qꝛ forte maior qͣꝫtitas ibipoſita eſt qͣꝫ fuerit mutuata. atqꝫ ip̄e prelatusnō diligenter cōſiderat. fatue facit. ſed tamenin veritate nō cōſentit. Si vero legit et ꝑcipitveritatē. particeps eſt peccati. et ſi nō comodivſurarū. Nam ſubſcriptio in multis ꝓbationem facit et inducit. extra de re iudi. cū intervos. Idem Goff.Eſtitutio ſeptimo. quo ad raptores.Scienduꝫ ẜm Ri. in. iiij. di. xv. ꝙ nōtantū ille qui eſt executor damni te-