¶ Quādo debemus feſtū inciꝑe. Rn̄ſio qͣꝫtuꝫad feriatōem a veſꝑa in veſꝑam. extra eodeꝫomnes. Et intellige veſꝑam .i. ſero .ſ. ab vltima ꝑte diei p̄cedentis. ſeu vigilie .ſ. īmediate poſt. xxiiij. horā vſqꝫ ad vltimā ꝑtē diei feſti. Et hoc intelligendū vr̄ de iure. Secus vbieſſet conſuetudo in ꝯͣriuꝫ. ꝓut de facto eſt qͣſivbiqꝫ. Et ideo. arch. .f. in ſumma dicit ꝙ oꝑātes in ſab. vel vigilijs feſtiuitatū vſqꝫ ad tertiam horā noctis ⁊ vltra quaſi ad mediā noctem. ex eo ꝙ cōiter ꝑſone plus eo tꝑe in hocvolunt ſibi ſeruiri qͣꝫ alio. Et niſi quis illo tēpore laboraret. vt ceteri amitteret in magnaꝑte ꝯcurſuꝫ ꝑſonaꝝ vnde ⁊ lucꝝ vr̄ hoc poſſetollerari. attento more generali pr̄ie in hmōiqͣꝫuis etenī ſtatutū eccleſie in obẜuatōe ceſſationis ab oꝑbꝰ diebꝰ feſtiuis ſit de veſꝑa inveſꝑam .ſ. ſero. de ꝯſe. di. iij. ꝓnunciandū tn̄mos patrie multū hꝫ modificare inchoatōꝫ ⁊terminatōꝫ feſtoꝝ cū etiaꝫ hēat tolere ⁊ inſtiruere ip̄a feſta. ar. de ꝯſe. di. iij. rogationes. ⁊precipue attento ꝙ poſt ſero diei feſti poſſentlaborare ẜm illud. c. ꝓnunciandū. cū tn̄ nonoperentur cōiter vſqꝫ ad mediā noctē ⁊ ſic vdetur admittenda talis compenſatio. Serovigilie cū ſero feſtiuitatis. Si tn̄ ab officialibꝰad quos ſpectat talia regulare ordinaret̉ ꝙ pprimā horaꝫ noctis vel ſcd̓am ſub certa penanullus oꝑaretur melius eſſet ⁊ tunc oēs tenerentur ſeruare et ſeruando nulli eoꝝ fieret p̄inditium. ¶ A quibus abſtinendū eſt in feſtꝭRn̄det̉ vt homines melius poſſint vacare diuinis. debent abſtinere ab oī oꝑe ẜuili .i. nonſolū a peccato. ſed etiā a mechanicis ⁊ agricl̓tura ⁊ hmōi. vt nec mercatū fiat. nec placitūnec aliquis ad penā iudicet̉. vel ad mortē neciuramenta fiant. niſi ꝓ pace. hec tn̄ intellige qͦad iuramēta iudicialia. In alijs ꝟo ꝯſiliumeſt. ¶ Quid aūt intelligat̉ ꝑ opus ẜuile. qd̓eſt ꝓhibitū. dic ẜm richar. in. iij. di. xxxvij. ꝙquoddā eſt opus ẜuile materialiter. ſed nonformaliter ſeu finaliter. vt eſt ſcribere vl̓ portare ligna vel lapides nō ꝓpter lucꝝ ſꝫ ad edificatōem eccl̓iarū. Et tale opus ẜuile nō ꝓhibetur hͦ p̄cepto. Quoddā eſt opus ẜuile formaliter ⁊ finaliter. ſed nō materialiter. vt eūquis in corde ſuo meditat̉ aliqd̓ ſcīale. ordīanatū vt ad ꝓximū ⁊ ꝓpriū fine ad lucrū temporale vt eſt in aduocato qͥ ſtudet ꝓpter lucrūꝯſeq̄ndū. Tale em̄ opus ẜuile nō ꝓhibet̉ ſubpena peccati mortalis. Quoddā eſt opus ſeruile materialiter ⁊ finaliter ſeu formaliterQn̄ .ſ. ordinat̉ ad lucꝝ tanqͣꝫ ad ꝓximū ⁊ propriū finē. vt portare ligna vel lapides vel ſcri-bere principaliter ꝓpter lucrū ⁊ hmōi. et hocopus ſeruile ꝓhibetur ſub pena peccati mortalis. Et hec diſtinctio fac̄ ad ml̓tas q̄ſtiones¶ Et primo an liceat laborare ī feſtis ad edificationem eccleſiarum ⁊ piorum locorum proprios redditus non habentium.Et dicendum eſt per predictam diſtinctioneꝫꝙ ſic quia licet tale opus ſit ſeruile materialiter nō tn̄ finaliter. ⁊ ꝓpter hͦ d̓t. Monaldꝰ.ꝙ diebus dn̄icis ⁊ p̄cipuis feſtis etiam beatevirginis ⁊ apl̓orum petri ⁊ pauli. ⁊ etiam diepaſſionis poſſunt homines arare agros pauperum ⁊ laborare ad opus eorum. Et ſimilit̓ſi non ſit prohibitū ad edificatōꝫ eccleſiaruꝫ.⁊ piorum locorum proprios redditus nō habentium vt ad portandum ligna ⁊ lapides etſimilia. Dūtn̄ ꝑꝑ hmōi laborem audire miſſam ⁊ diuina officia ad que homo tenetur nōdimittat. Non tn̄ p̄dicta licet facere diebuspaſce ⁊ penthe. niſi al̓s conſuetudo eſſet ꝑ epiſcopum approbata. Et non licet tunc laborare per totam diem vel vſqꝫ ad magnam fatigationem.Secundo queritur an liceat ſcholaribꝰ vel¶doctoribus in feſtis ſtudere. Et patet rn̄ſio ꝑpredicta ꝙ ſic. quia dato ꝙ tale ſtudium ſit fuile finaliter non tamen eſt ẜuile materialit̓ymo poteſt dici ꝙ in multis. tale ſtudiuꝫ nōeſt ſeruile etiam finaliter quia multi ſtudentnō prīcipalit̓ ꝑꝑ lucrum. ſꝫ ꝑꝑ ſcīam ꝯſequendam. Et hoc eſt qd̓ dicit panor. in. c. oēs extra eo. ꝙ nullo iure ſtudium ꝓhibetur. ymoſuadet̉ in. c. nūqͣꝫ. de ꝯſe. di. v. Et maxīe ſtudium ſuadendū eſt iuuenibus. quia relicto ſtudio v oluptatibus intendunt. ymo ad eccleſias vadunt vt videant pulchras dominas.¶ Tertio queritur. vtrum ſcholares legētesdiebus feſtiuis excuſentur lꝫ hēant aliqualeſalarium. Et patet reſponſio ꝑ p̄dicta ꝙ ſic. qꝛprincipaliter non legunt ꝓpter lucrū. Quialectura datur eis potius vt doceantur qͣꝫ doceant vt ſic ſe aſſuefaciant non tn̄ debent facereprincipaliter ꝑꝑ lucrū. Sed in conſequentiānō nocet. dūmō legant illis horis. quibus neceſſario nō inſtatur circa diuina. Doctorestn̄ legentes principaliter ꝓpter lucruꝫ neſcioa peccato excuſare. Idē de ſcholari quia tunceſſet opus ẜuile ⁊ materialiter ⁊ finaliter.¶ Quarto quero. An in p̄dictis diebꝰ liceatvenari. piſcari. vel aucupari. Reſponſio patetex predictis. Nam ſi quis talia operatur prīcipaliter propter lucrum. tunc probibetur. qꝛtunc eſt opus ſeruile materiali ter et fina liter.