Ut̉ Imus.
it liber quītus Sūme Aſtexani qui tractat de ſac̓mento pn̄ie ti. primus.¶ Inita qrta ꝑte huius libriBq̄ eſt de ſacͣm̄tis ī ꝯī ⁊ de tribꝰ pͥmis ſacr̄is .ſ. ꝯfirmatōe eu kariſtia ⁊ baptiſmoSequit̉ quinta que ē de ſaSIcramto pn̄īe ⁊ d̓ ſacr̄o vnctionis extreme. Prīo aūtdo ē de ſacr̄o pn̄ie. Eb pͥmo de v̓tute p̄nie. 2º deſacr̄o pn̄ie. Circa pͥᵐ pͥmo d̓ pn̄ie qͥdditate. 2ºde eiꝰ origīe ⁊ ordīe. ¶ Circa pͥᵐ q̄runt̉ pl̓a. ſcꝫvtꝝ pn̄ia ſit v̓tus. ⁊ vtꝝ ſit v̓tus ſpecialis.℟º ẜm rich̓. ⁊ ꝯīter ẜm alios doctores penitētia pt̄ qͣtuor mōis accipi. vno mō ꝓ r̓medio ꝯͣpct̄m mortale actuale ꝑ ſacerdotes miniſtrando ⁊ ſic pn̄ia ē ſacr̄m ⁊ nō v̓tꝰ. Alio mō ꝓ habitu habilitāte homīeꝫ ad penitendū ſub debitis circūſtācijs ⁊ ſic ē v̓tꝰ. 3º mō ꝓ actu penitendi. ⁊ ſic nō eſt v̓tꝰ ſꝫ v̓tutis actus. 4º mō ꝓ dolore ẜſibili ꝓ pct̄o ꝯmiſſo qͥ ſi p̄cedit actū penitendi ip̄m ꝓmouet ſeu intendit. ſi aūt ſeqͣturtanqͣm cātus ex illo ītencōeꝫ ⁊ ꝑfectōeꝫ eiꝰ oſtēdit. ⁊ ſic nō eſt v̓tꝰ ſꝫ paſſio. Eſt gͦ pn̄ia 2º mōaccepta v̓tꝰ ⁊ v̓tꝰ ſpālis. qd̓ ẜm rich̓. ptꝫ ex hocꝙ obiectū pn̄ie v̓tutis eſt actuale pct̄m ſub racione qͣeſt trāgreſſio diuine legis vindicabil̓et expiabil̓ ꝑ actū ip̄iꝰ penitentis. et qꝛ ſb̓ rōehac pct̄m nulliꝰ alt̓ius v̓tutis ē obiectū ſeqͥt̉ ꝙactus pn̄ie eſt ꝑ eēnciaꝫ diſtinctꝰ ab actibꝰ aliarū v̓tutū. differēcia eī v̓tutū īnoteſcit nobis ꝑactus diſtīctō aūt actuū ꝑ obiecta. Eſt auteꝫv̓tus pn̄ie reducibil̓ ad iuſticiam. qd̓ pt̄ꝫ ꝑ ill̓qd̓ dr̄ de penitētia. di. 3. c. 1. Pn̄ia eſt qͥdā dolentis vindicta puniētis in ſe qd̓ ſe dolꝫ ꝯmiſiſſe.Vindicare aūt maleficium puniēdo ꝑtinet adracōnē iuſticie. h̓ rich̓ ¶ Cuiꝰ aūt v̓tutis ē actꝰqui eſt penite̓. ¶ ℟º ẜm ſcotum ꝙ faciēdo vimin vocabulo. penite̓ idem eſt qd̓ penam tenere.hec aūt nō tm̄ importat paſſionē pene ut īherentis. ſꝫ etiā actōeꝫ volētis r̓ſpectu pene. Vn̄penitētia actual̓ ē punicō volūtaria vel volūtas ꝑuīcōnis. In hac aūt eſt multa cōſiderarepͥmo velle pct̄ꝫ punire ſue vīdicare. 2º ſe peccaſſe nolle ſiue pct̄m deteſtari. 3º punicōnē iaꝫinflictā velle libere accepcare. 4º penā inflictaꝫpacient̓ ferre. In qͦlibet hoꝝ qͣtuor actuū ſaluat̉ꝓprietas huiꝰ vocabuli .ſ. penite̓. vn̄ in his qͣor ꝓprie videt̉ ꝯſiſte̓ ſigͥficatū eiꝰ. Pt̄ aūt qͥlibet eoꝝ eē actꝰ v̓tutis. qꝛ pt̄ eē actꝰ recte racōiꝯformis. nō ꝙ ſꝑ ſit actꝰ v̓tutis .i. elicitꝰ a v̓tute vel gn̓atus a v̓tute. ſꝫ qꝛ cōformis rc̄e racōiin quo ꝯſiſtit bonitas moral̓ actus hūani. Etqꝛ pͥꝰ p̄dictoꝝ actuū pt̄ eē iuſticie ꝑticularis ſcꝫvindicatīe. iō eſt actꝰ v̓tutis pn̄ie. vt de pn̄iadi. 3. c. i. pn̄ia e̓ q̄dā dolētis ut sͣ ⁊cͣ. 2ꝰ āt ⁊ 3pn̄t eſſe cuiꝰcūqꝫ v̓tutis q̄ eſt in appetitu. putahumilitatis q̄ inclinat ad deteſtādū pct̄m ſuꝑbie ⁊ ad acceptādam penā q̄ ſoluit reatum ſuꝑbie. Caſtitatis qͣntū ad pct̄m luxurie. et ſic dealijs v̓tutibꝰ appetitīs. 4ꝰ v̓o actꝰ pt̄ eſſe actus
v̓tutis pacīe. Quid eſt pn̄ia ẜm diffinicōnē.¶ ℟º ẜm mgr̄m 4º ſn̄iaꝝdi. 14. pn̄ia eſt gr̄avel v̓tus qua cū emēdatōnis ꝓpoſito preteritamala plāginius ⁊ odimꝰ ⁊ plangenda iterū ꝯmittere nolumꝰ. ⁊ h̓ diffinicō de pn̄ia ad pn̄sſufficiat. qꝛ ꝯpletiſſima ē. tāgit em̄ genꝰ eiꝰ etactū ⁊ ob̓iectū. Dicit̉ aūt pn̄ia gr̄a ꝓpt̓ ſimileꝫeffectū iuſtificacōnis. plange̓ vero ſumit̉ ibiꝯīter ꝓ planctu ſuie ext̓iori ſiue int̓iori. Intelligendū etiam ꝙ dicit̉ plangimꝰ non ꝙ peītensſemꝑ ſit in actu plangendi. ſꝫ qꝛ ſemꝑ habiliseſt ad plangendū. Nota etiam ꝙ plange̓ ſielugere ꝓ pct̄is ſuis eſt pn̄ie. ꝓmalis alienis ēmīe. ꝓ bonis et̓nis eſt bt̄itudinis luctus.Eqͥtur videre de 2º articl̓o .ſ. de origine etordine pn̄ie circa qd̓ querūtur pl̓a .ſ. vtꝝaliquis penitere poſſit ex ſeip̄o. ¶ ℟º penitētiapoteſt dici vno mō ꝯiter quecūqꝫ deteſtacō pct̄icōmiſſi. ⁊ hec eſt in damnatis ẜm illud ſap̄. qpn̄iam agentes. ⁊ p̄ angu. ſpūs gemētes. Deteſtant̉ em̄ pct̄m qd̓ fecerūt ꝓpter penā quā īdeſuſtinēt. Alio mō pt̄ dici deteſtacō pct̄i inqͣntūē ꝯtͣ iuſticiā legis dei in ſpe venie. ⁊ h̓ n̄ ē in eis.Primo mō punire pct̄m pt̄ quis ex ſola nat̉aſine gr̄a aliq. Sic̄ em̄ ſe hō nat̉alit̓ diligit. itanat̉aliter odit om̄e ꝓpter qd̓ malum incurrit.Sed in hac pn̄ia r̓gnat volūtas mala cū ꝓprijboni ſit amica ꝓpter qd̓ non eſt deo accepta necſic penitēs inuenit gr̄am vel veniam. Secūdomō nō pt̄ fieri ſine gr̄a gͣtū faciente ul̓ gͣtis data. Et hec adeo diſpoīt ad gr̄aꝫ ꝙ nullus ſic penitet qͥ n̄ īuenit gr̄am ⁊ veniā. ⁊ nulli dat dehuiōi pn̄iam ṅ cui ꝓponit facere mīam. et qꝛdamnati hāc nō hn̄t nec hr̄e pn̄t vt ſupͣdictūeſt. ideo nō pn̄t conſeqͥ veniam. Sꝫ ſi ꝑ impoſſibile ponat̉ ꝙ dānati hāc hr̄ent vtiqꝫ deꝰ eis ꝑceret. Hec igit̉ eſt potiſſima cā irremediabilitat̓pct̄i diaboli quia ſcilicet nō pt̄ penitere. Racōautem quare non poteſt penitere eſt quia liberarbitrium eiꝰ ⁊ etiam damnatoꝝ eſt ita ī malo obſtinatum ꝙ non pt̄ verti ad penitendū demalo ad veniā petēdā. Hꝰ āt inu̓tibilitat̓ rō pnͥcipal̓ ē ſumēda ꝑ ꝯꝑacōeꝫ ad ſtatum peccātis qꝛſcꝫ ſūt exͣ ſtatū merendi ⁊ hāc aſſignat dam̄. 2ºli. c. 4. d. ꝙ hoc ē angel̓ cāꝰ qd̓ ē homībꝰ mors.vn̄ ſic̄ merēdi ſtatū hō exit ſtatim ī mortē ita⁊ angelus in pͥma au̓ſionē. Et h̓ cōgrue qꝛ angelus eſt ſb̓a pure ſpūal̓ nullā hn̄s retardatōnē. hō v̓o eſt cōpoſitꝰ ex ſpū et corꝑe corruptibili ip̄m ſpm̄ aggͣuāte. Et h̓ mōꝰ dicēdi ē ſcd̓mbon̄. ſuꝑ qͣrtū ſn̄iaꝝ ⁊ ꝯīter ẜm doctores alios.Scd̓m aūt ſcotū dicendū ꝙ pct̄or pt̄ ex ſuis naturalibꝰ cū gn̓ali influentia dei ꝯſiderare pct̄mꝯmiſſū ⁊ vt dei offenſiuū ⁊ vt eſt ꝯtra legē d̓i.et vt a deo au̓ſuū ⁊ huiōi. ⁊ volūtas eiꝰ pt̄ iᵈſb̓ aliqͣ vl̓ ſb̓ pl̓ibꝰ taliū rōnū ꝯſideratū deteſtari. ⁊ ille motꝰ ꝯtinuari poteſt ⁊ intendi an̄ īfuſionem gr̄e. Pt̄ etiam ſufficiēter eſſe circūſtātionatus ⁊ ꝑfecte debitis circūſtancijs moralibusIlle aūt motus dicit̉ attricō. ⁊ eſt diſpō ſuie meritū de ꝯgruo ad deletōeꝫ pct̄i mortalis. In illoem̄ inſtanti qd̓ prefixit deꝰ eſſe debere terminum