Liber Secundus.Titꝭ xxj.
pt̄ eſſe cōe oībꝰ ſpeciebꝰ pct̄oꝝ. qꝛ ꝑ quālibꝫ ſpēmpeccati trāſgredit̉ hō p̄ceptū aliqd̓ d̓inū Si veroſumat̉ formalit̓ .ſ. ẜm iſtā rōꝫ ſpālē q̄ ē face̓ ꝯͣp̄ceptū negatm̄ ſic eſt ſpeāle pct̄ꝫ dupʳ. vnoᶜẜm qd̓ opponit̉ gn̓ibꝰ pct̄oꝝ alijs v̓tutibꝰ oppoīſitis. ſic̄ em̄ ad ꝓpriā rōem iuſticie ꝑtinet attēdere debitū p̄cepti ita ad ꝓpria̓ rōeꝫ trāſgreſſionis ꝑtinet attēdere ꝯtemptū p̄cepti. Alio modoẜm qd̓ diſtinguit̉ ab omiſſiōe que ꝯͣriat̉ precepto affirmatīo. Eſt at̄ ſciend̓ ꝙ ſic̄ iuſticia legalis eſt oīs virtꝰ ſubiectīe ⁊ quaſi materialiter.ita ec̄ īiuſticia legal̓ eſt materialit̓oē pct̄m. Etſic diffinit ambꝰ. pct̄m ẜm .ſ. rōꝫ iuſticie legal̓dicēs pct̄m eſt trāſgreſſio legis d̓mē. hec tho. ¶Vtꝝ omiſſio ſit ſpeāle pct̄ꝫ. ℟º ꝙ ſic. īportatem̄ p̄termiſſionem debiti boī qd̓ qͥdem pertinetad iuſticiā ꝓprie. Ad gn̓alē qͥdē ſi ſumat̉ debitūin ordīe ad legē d̓inā vel hūanā. Ad ſpecialē vero ſi in ordine ad ꝓxiᵐ. vn̄ eo mō qūo iuſticiaeſt virtꝰ ſpeālis vt ſupͣ dc̄m eſt. eſt ⁊ omiſſio ſpeciale diſtinctū peccatū a peccatis oppoītis virtutibꝰ alijs. Eo vero mō qͦ face̓ boᵐ cui opponi t̉omiſſio eſt q̄dā ſpālis ꝑs iuſticie diſtīcta a declinatōe mali cui opponit̉ trāſgreſſio. diſtinguit̉ec̄ omiſſio a tranſgreſſiōe. Eſt aūt omiſſio peccatū actuale ꝓut negatō actꝰ r̓dūct̉ ad gn̄ꝰ actꝰAd h̓ nota ꝙ qꝛ nullꝰ tenet̉ ad impoſſibile iōnullꝰ omittit n̄ faciēdo qd̓ non poteſt. Et h̓ dico ſi ſit impotens p̄ter ſuā culpā. ſi vero ſit impotēs ꝓpter eius culpam p̄cedentem vt cū quisinebriauit ſe de ſero et non poteſt ſurge̓ ad matutinas vt debet. eſt pct̄m omiſſioīs. qd̓ qͥdē incipit ei imputari ad culpā qn̄ eſt tꝑus oꝑandiꝓpter cāꝫ tn̄ p̄cedenteꝫ ex qua volūtaria reodit̉oīſſio h̓ tho ¶ No ẜᵐ alex. an. ꝙ tūc dr̓ oīſſioꝓpetrari cū quis applicat ſe ad actum illicitum.impoſſibilē cū illo actu ad queꝫ tenet̉ vt ſi iſtetenet̉ ire ad matutinas et ſe inebriet vel ī ſeroin colloquio in fructuoſo ſtet vl̓ huiōi ꝓpter qd̓non ſurgit ad matutinas tūc omittit. Si veroſe āpplicet alicui oꝑi bono ad qd̓ tenetur. et ex h̓laſſus dormiat ꝓpter qd̓ non ſurgit non omittit. Si vero ſit actꝰ indifferens tn̄ impeditiuuseiꝰ ad qd̓ tenet̉ omittit. Sed quid ſi n̄ ſurgatnō ꝓpt̓ aliquā cāꝫ in ip̄o ſꝫ tm̄ qꝛ uis ſēſibil̓ eſtin eo ligata. nūquid omittit dormiēdo. ℟º ꝙ n̄tenet̉ em̄ ſurgere cū audierit ſignū. Sed ſi nonſurrexerit ex cā que fuerit in eo omittit cū ppetrat cām illā ¶Ad h̓ addi poteſt de ocio qd̓ ociūpoteſt dici mulcipliciter. pͥmo mō dr̄ ociū ẜm gͦgo. qd̓ carꝫ rōe iuſte ncc̄itatis l̓ intētōe pie vtilitatis ⁊ ſic eſt pct̄m l̓ diſpoītio ad ip̄ꝫ. Et ſic dr̄Mᵗ. 12. de oī verbo ocioſo qd̓ locū. fu. ho. red. rōꝫin die iudicij. Scd̓o dr̓ ocui vacatio ab his q̄ ſūtꝓprie vite actiue ẜm īº luc̄. 10. Maria optimaꝫꝑtem ele. Et ẜm h̓ eſt ociū ꝯtēpl̓oīs. ⁊ h̓ mō eſtboᵐ qn̄ fit iuſta decā. Tercioº dr̓ indr̄ns ẜm ꝙvacare ab his q̄ ſūt ꝓprie vite actiue fieri pt̄ bono fine vel non bono. Et quidociū ẜm qd̓ dr̄ īꝓba volūtas qͥeſcēdi ab oꝑe iuſte ncc̄itatis velpie vtilitatis eſt peccatū veīale ſi qͥes ſit īfra deum. Si vero p̄ponat̉ deo eſt mortale. Vtruꝫ
trāſgreſſio ſit grauiꝰ peccatū omiſſiōe. Se ꝙſic ſimpʳ ⁊ abſolute loquēdo. licet aliqͣ omiſſiopoſſit eſſe grauior aliqͣ trāſgreſſiōe. pct̄m em̄ intm̄ eſt graue inquātū diſtat a v̓tute. Cōtrarietas at̄ eſt maxīa diſtantia vt dr̓. q. metha. vnjꝯͣriū magis diſtat a ꝯͣrio qͣꝫ ſimplex eiꝰ negatioſic̄ nigꝝ magis diſtat ab albo qͣm ſimplex nonalbū. oē em̄ nigꝝ eſt nō albū ſꝫ nō ꝯuertitur.Trāſgreſſio aūt ꝯͣriat̉ alicui v̓tuti. omiſſio v̓oimportat negationē eiꝰ. vn̄ peccatū omiſſioīseſt ſiqͥs reuerētiā debitam ꝑentibꝰ nō exhibeat.peccatū v̓o tranſgreſſioīs ē ſi iniuriā eiſ īferatet ſic patet ꝓpoītū ¶ Adh̓ nota ꝙ delictū cōirſūptū ſignificat quācūqꝫ omiſſionē. qn̄qꝫ veroſtricte ſumit̉ ꝓ eo ꝙ omittit̉ fieri aliqͥd de his q̄ꝑtinent ad deū. l̓ qn̄ ſcient̓ ⁊ qͣi cū quodaꝫ ꝯtemptū derelinqͥt hō iᵈ qd̓ facere dꝫ. Et ſic hꝫ quandam grauitatē rōe cꝰ īdigꝫ expiatōe maiori vtleuit̓. q. h̓ tho Vtꝝ vtꝝqꝫ ſit pct̄ꝫ mortaleRº ſic̄ omiſſio opponitur p̄cepto affirmatiuuo.Ita trāſgreſſio p̄ceptis negatiuis. Et iō vtꝝqꝫꝓprie ſumēdo importat rōꝫ peccati mortal̓. Poteſt etiā vtrūqꝫ cōir ſumi ex eo ꝙ aliqͥd fit p̄terp̄cepta affirmatīa l̓ negatīa diſponēs ad opſitū ip̄oꝝ. Et ſic vtꝝqꝫ eoꝝ pt̄ eē veīale pct̄m. hitho.¶ ¶ e virtutibꝰ ānexis iuſticie ī cōi ij. ijEinde ꝯſiderand̓ eſt de ꝑtibꝰ iuſticieVtētiōalibꝰ .i. de v̓tutibꝰ ei ānexis. Et pͥmo q̄ v̓tutes ānectūtur iuſticie. 2º deſingulis ip̄arū Circa pͥmū ſciend̓ ꝙ ꝑtes potētiōales iuſticie ſūt multe. qͣꝝ. 6. aſſignat tulliꝰī ſcd̓o retho. ſue q̄ ſt̄ religio. pietas. gr̄a. vidcaobẜuantia. veritas. Et iō ꝑtes potētiōales pn̄tdici qꝛ ī aliquo cū iuſticia ꝯueīunt ⁊ ad plenrōeꝫ iuſticie non attingūt. Cū iuſticia qͥdē ꝯueniūt in h̓ ꝙ ſūt c̓ca oꝑatōes ad alteꝝ. N ꝑfectaaūt rōe eius deficiūt in h̓ ꝙ ꝑfecta rō iuſticie inh̓ cōſiſtit .ſ. ꝙ alteri reddat̉ qd̓ ei debet̉ ex legisneceſſitate et ẜm equalitatē p̄dictarū autē virtutū q̄dam deficiūt a rōe equalis qꝛ ꝑ eas nō reddit̉ equale. q̄dam aūt a ratione debiti qꝛ ⁊ ſi ꝑeas reddat̉ aliquo modo debitū illd̓ tn̄ non eſtdebitū ex legis neceſſitate qd̓ eſt debitū ꝑfecte.ſꝫ ex quadam moꝝ honeſtate. pͥme ſūt religiopietas ⁊ obẜuantia. ꝑ religionem eī reddit hōdebitū ex legis neceſſitate. ſꝫ non pt̄ r̓dde̓ equale. In quo ec̄ ꝯcordat ph̓s. s. ethi. v̓ſꝰ finem. Ettulliꝰ dicit in 2º retho. ꝙ religio eſt q̄ ſuꝑioris cdam nat̉e quam d̓inaꝫ vocant curam cerimōiamqꝫ vel cultū affert. ꝑ pietatē vero reddit hoparentibꝰ et pat̓e q̄ eſt aliquo mō pnͥcipiū gn̓atioīſ debitū ex legis neceſſitate ſꝫ non redditequale qꝛ ẜm ph̓m vbi ſupͣ his honoribꝰ qui addeos ⁊ ꝑentes ꝑtinēt nullꝰ ẜm dignitatē aliqrt̓buet. Et de hac dic̄ tulliꝰ vbi ſupͣ. pietas eſt ꝑquam ſanguīe iūctis patrieqꝫ beniuol̓ officiū etdiligens cultus tribuit̉. Per obſeruātiam ec rōdit hō v̓tuoſis dignitate ſupͣ eū ꝯſtitutis ⁊ ipinducentibꝰ ad v̓tutē mīſterio ⁊ exº d̓bitū ex legis neceſſitate. ſꝫ non reddit equale vt ec̄ ipicph̓us. 4. ethi. c. 9. De hac dic̄ tulliꝰ vbi ſupra.