Capitulum.III.

terrenis: vocatur ſapīa terrena. Si in bonis corꝑalibꝰvocatur ſapīa aīalis. Si in aliqua excellētia: vocat̉ ſapientia dyabolica ꝓpter imitationē ſuꝑbie dyaboli d̓quo dr̄ Iob. xlj. Ip̄e eſt rex ſuꝑ vniuerſos filios ſuperbie. quales fuerūt ph̓i. de quibꝰ dr̄ Ro. j. Dicētes ſe eēſapientes .ſ. ex ſuꝑbia. ſtulti facti ſunt. Tales etiā fuerūt magi .i. ſapientes pharaonis et nabuchodonoſor.Hinc Greg. in moral̓. de criminali ſapiētia ait. ponēsꝯditōnes ſeu effectus eius. Huius mundi ſapīa ait eſtcor machinationibꝰ tegere. Senſuꝫ verbis velare. quefalſa ſunt vera oſtendere que vera ſunt falſa demōſtrare. Hanc qui ſciunt ceteros ſuꝑbiendo deſpiciūt. qͥ neſciunt ſuꝑbi ⁊ tumidi in alijs ip̄am mirāt̉. Hec ſibi obſequentibꝰ p̄cepit honoꝝ culmina querere. adepta tēporalis glorie vanitate gaudē. Irrogata ab alijs maia multipliciter reddere. cū vires ſuppetūt nullis reſiſtentibꝰ cedere. Cū viribꝰ poſſibilitas deeſt. quicquidꝑ maliciā explere nō valet. hoc in pacifica bonitate ſimulare.Secūda ſapientia .§. iiij.que eſt coīs bonis ⁊ malis. eſt ſapīa quā ponunt ph̓i. ⁊plato ⁊ areſtoteles virtutē intellectualē. que eſt circacognitionē diuinoꝝ. Pro cuius declaratiōe dicit tho.ſcd̓a ſcd̓e. q. xlv. arti. ij. ꝙ ſapentia importat quandamrectitudinem iudicij ẜm rationes diuinas. Rectitudo autem iudicij poteſt contingere dupliciter. Uncmō ẜm ꝑfectū vſum rōnis. Alio mō ꝓpter quandamꝯnaturalitatē ad ea de quibꝰ eſt iudicandū. Sicut verbi gr̄a. De his que ꝑtinent ad caſtitatē ꝑ rōnis inquiſitionē. recte iudicat ille qui didicit ſcīam moralē. ſꝫ ꝑquādā ꝯnaturalitatē ad ip̄am. recte iudicat d̓ eis is qͥhꝫ habitū caſtitatis. Sic circa res diuinas ex rōnis inquiſitiōe rectū iudiciū hr̄e ꝑtinet ad ſapīam. que ē virtus intellectualis. quā hꝫ theologus ⁊ methaphiſicusbonus vel malus. Sed rectū iudiciū hr̄e de diuinis ꝑquādā cōnaturalitatē ad ip̄a. ꝑtinet ad ſapīam que ēdonū ſpirituſſācti. quod ſoli boni hn̄t vt dicet̉. Stōicitn̄ accipiebāt ſapīam ꝓ virtute intellectuali. ẜm illudꝓuer. Sapīa eſt viro prudentia in qua ꝯnectūtur oēsv̓tutes morales ⁊ noticia diuinoꝝ. Et dicebāt ꝙ ī animo ſapientis .i. virtuoſi nō cadūt paſſiones. Perypatetici v̓o aſſerehāt. ꝙ in ſapiente cadūt paſſiones ſednō deducitur ab eis .i. nō ſuꝑatur eis acquieſcendo. vtquid agat ꝯͣ rōnē et ſi motus eaꝝ ſentiat. Et dic̄ augu.in. ix. de ciui. dei. ꝙ iſta ꝯtrouerſia magis erat in voce ꝙͣin re. Nā quod dicebāt ſtoici in animo ſapientis noncadere paſſiones. intelligebāt qͣꝫtū ad ꝯſenſum ꝯͣ rōnēnō ꝙͣtuꝫ ad motꝰ. Et antiqͥtus ph̓i vocabant̉ ſapiētesPrimus aūt vt dicit augu. de ci. dei. qui inuenit iſtudnomē ph̓s fuit pittagoras. qͥ interrogatus de ſua profeſſione. cū nomē ſapientis videretur ſibi nomē arrogantie. nō ſapientē ſe eſſe dixit: ſꝫ ph̓m .i. amatorem ſapientie. Sic em̄ interp̄tatur ph̓s. Dicit̉ em̄ ph̓us a philos grece quod latine eſt amor. et ſophia grece qd̓ latine dr̄ ſapīa. inde ph̓s amator ſapīe. ¶ Magnā aūt penuriā mundus habebat hoꝝ ſapientū. dicit aug. quādo ſolū ſeptē mūdi ſapiētes fuiſſe qͦdā tꝑe deſcribūturQui tn̄ ⁊ ipſi mō ſuo humiles crāt. p̄ferētes alios ſibiUn̄ ⁊ ptholo. ait. Inter ſapiētes ille ſapiētior. qui ethumilior. In huius exemplū narrat Ualerius maximus li. iiij. ꝙ cū quadā vice piſcatoribꝰ rhetia iacētibꝰꝓ capiendis piſcibus. quidā emit iacturā illā ꝓ illa vice certo p̄cio. Iactatis rhetibꝰ ceperūt menſam aureāQua educta orta eſt queſtio cuius eſſe deberet. aſſerēte emptore ſuā fore qꝛ emerat iacturā illam qua captaerat. Piſcatores econtra. qꝛ intenderunt vendere capturā piſcium non aliud. Demum ꝯſulentibꝰ ſuꝑ hocappollinem delphicū. Rn̄dit .ſ. dyabolus ꝑ ydoluꝫ illud. Illā menſam debere dari ſapientiori huiꝰ mundiEt ſapientior iudicatus eſt Tales mileſius. et ei miſ-

ſa eſt. Qui ex humilitate reputās biātem ſapientiorēeo. miſit ſibi eandē. Et ip̄e ſimiliter alteri ex vij. quemextimauit magis ſapientē. Tandeꝫ ad vltimū ex. vij.delata eſt. qui dictus eſt Solon̄. qui nec eam ſibi retinuit: ſed dedicauit in tēplo appollinis qui dicebat̉ deꝰſapīe. Aurea mēſa ſignat ipſam ſapīam que deo attribuenda eſt. qꝛ vt dicitur Ecc̄i .j. Omnis ſapīa a domino deo eſt. vt cum illo fuit. et eſt ante euū. Iſta tn̄ ſapientia acquiſita ꝓut comprehendit cum cognitione diuinoꝝ etiā virtutes morales acquiſitas. nō ſufficit adſalutē. Propterea ait dn̄s Hiere. ix. Nō gloriet̉ ſapiēsin ſapiētia ſua. qꝛ .ſ. nō ſaluat. Sed ſapīa huius proutꝯprehendit virtutes infuſas cū gratia: deducit ad claritatē eternā. vt dr̄ Sap̄. vj. Et ſic videt̉ ſumi ī librisſapientialibꝰ. in qͥbus frequenter fit mentio de ſapientia. ⁊ ꝑmaxime in li. ſapīe a. vj. c. vſqꝫ ad nonū. vbi ponuntur excellentie eius ⁊ effectus. vt ibi eſt in ea .ſ. ſapientia ſpūs intelligentia multiplex. vnicus ⁊cͣ. Et infrainter cetera dr̄. Sobrietatē ⁊ prudētiā docet iuſticiamet virtutē .i. fortitudinem. quibꝰ in vita nil vtilius hominibꝰ. Patet aūt has eſſe virtutes cardinales. Et ſuperius ait. ꝙ amicos dei conſtituit quod fit ꝑ charitatem. Uel melius ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xlv. arti. vj. Illa oīa intelliguntur de ſapīa increata. que prima ſe nobis vnit ꝑ donum charitatis Et ex hoc reuelat myſteria nobis. quoꝝ cognitio eſt ſapīa infuſa. Unde ſapīainfuſa que eſt donum. non eſt cauſa charitatis. ſed effectus eius Et quia ſapientia ꝯtrariatur ſtulticie. ſic̄ inſcriptura ſacra ſapiens dr̄ virtuoſus. ẜm virtutes īfuſas. ita et ſtultus ſeu inſipiens vicioſus. Et de hac ſapientia virtute generali dicit Ambro. in li. d̓ fuga ſeculi. Sapiens nunqͣꝫ eſt inanis: ſed ſemꝑ habet in ſe amictū prudentie. qui dicere p̄t. iuſticia induebā ⁊ iudiciūHec ſūt interna mentis velamina. que nemini poſſūtauferri niſi quem ſua culpa diſpoliat. his ſpoliatꝰ adānudus inuentus eſt. habentur hec de pe. diſ. ij. ſapiens.Hinc et lactantius in. iij. inſtitut̓. Quicūqꝫ vult eē ſapiens atqꝫ btūs. audiat dei vocē ſacramētū natiuitatis ſue norit. vtriuſqꝫ natiuitatis xp̄i diuine et humane. humana ꝯtemnat. diuina ſuſcipiat. vt ſummū bonū illud ad quod natus ē valeat adipiſci. hec ille. Ethoc eſt quod xp̄s ait Math̓. vij. Omnis qui audit verba mea ⁊ facit ea. ſimilis eſt homini ſapienti qui edificauit domū ſuā ſupra petram ⁊cͣ.Tercia ſapientia.§. V.que eſt ꝓpria bonoꝝ. ⁊ virtus ſpecialis diſtincta a ceteris. eſt illa que ponitur primum eſt excellentius donum vnū ex ſeptē donis ſpirituſſancti. de quo dr̄ Iſa.xj. Requieſcet ſuꝑ eum ſpūs ſapientie ⁊ intellectus ⁊cͣBona em̄ ſpirituſſancti vt dictum eſt ſupra. ſunt virtutes medie. inter virtutes cardinales quibꝰ ſunt excellētiores. ⁊ theologicas quibꝰ ſūt inferiores. que exſi ſintrealiter diſtincte. ita tn̄ ſunt connexe. ꝙ qui hꝫ iſtas. etillas habeat. ⁊ qui vna careat: nullā poſſideat. Et ſil̓rde donis. ¶ Differt autem hec ſapientia nōſolū a ſapientia que eſt cognitio diuinoꝝ naturalis .i. quę ꝑ viamnaturalē habetur. quia hec infuſa a deo. illa acquiſitaꝑ ſtudiū. Sꝫ etiā differt a fide. qua habet̉ cognitio diuinoꝝ ſuꝑnaturalis. ⁊ ſi vtraqꝫ a deo. Nā ad fidē ꝑtinet aſſentire veritati diuine reuelate ẜm ſeip̄am. Sꝫad ſapīam donū ꝑtinet ẜm regulas diuine veritatꝭ. habere iudiciū de rebꝰ diuinis ſpeculādis ⁊ humanis agēdis. Unde ſapīa donū preſupponit fidē. qꝛ vnuſquiſqꝫbn̄ iudicat que nouit. Differt etiā a ſapīa que numeratur int̓ gr̄as gratis datas .j. Corin. xij. vbi dr̄. Alij dat̉per ſpiritum ſermo ſapientie ⁊c̄. quia illa p̄t eſſe cōmunis bonis et malis. ⁊ ꝑtinet ad eā diuina cognoſce̓. nōꝑ acquiſitionē: ſed ꝑ infuſionē. ⁊ ita copioſe ꝙ pōt alios inſtruere de diuinis efficaciter. et fidei aduerſariosrefellere rationibꝰ ꝓbabilibꝰ. Hec autē ſoluꝫ in bonis