Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
144r
Einzelbild herunterladen
 

Primus.

1 4 4

Quod idcirco in his tantū videt̉ euenire de eodēſubiecto vtreqꝫ ītelligitur ordo oppōere. dicitomnis homo rōnalis ē de hoīe rōnale p̄dicauit. Itē proponit: omnis homo non rōnalis ē de eodē homine rationale ſeiunxit: vt merito ſimplices affirmationes negationi cōſētiāt. At in alijs ītelligit̉ idē ſubiectū. illa proponit: oēm hoīem eſſerationalē: illa enūciat: oēm non hominē eſſe nonriſibilē: de hoīe non loquuntur: ſed quolibet alio qd̓hominis negatione relinquitur. Atqꝫ velut extranee atqꝫ a ſemet aliene nec ī veritate poſſidēt aliquānec in falſitate concordiam. Indefinitas autem propoſitiones qm̄ particularibus ſimiles eſſe monſtrauimus adiungendas ſuꝑioribus putaui. Idē .n. īdefinitis neceſſe ē euenire qd̓ ꝑticularibꝰ ſolet īcurrere. Expeditis igitur his propoſitionibus que ex vtriſqꝫcōmunicāt terminis atqꝫ eodē ordine collocatis. Nūc ꝓpoſitionum cōueniētiā vel participationē loquamur que in vtriſqꝫ quidē terminis conuenientia: ſedordinis cōmutatione conſiſtunt: cuius diſceptationishic finis eſt de ꝓpoſitionū cōuerſione docuiſſe: quidenī ē aliud ꝓpones mutato ordine cōuenire vtriſqꝫterminis niſi ꝓpōnes cōuerti. Cōuerti aūt vel ſibi vl̓alijs ꝓpōnes dicūtur quotiēs mutato ordine terminorū ideſt qd̓ ſubiectū fuerat p̄dicato: qd̓ p̄dicabatur ante: ſubiecto veritatē ſimul obtinēt vl̓ falſitatē.De quibus pleniſſime hic diſputādi ſumemꝰ exordiuꝫqͣtuor ꝓpōnes p̄diximꝰ: hēant differētias qͣꝫ titatum vtriſqꝫ terminis abſqꝫ ordinis ꝑmutatiōe participant. He v̓o ſunt affirmatio vniuerſalis: negatiovniuerſalis: affirmatio ꝑticularis: negatio ꝑticularis. Harum igitur particularis affirmatio particulariter quidē ſibiipſa conuertitur: vniuerſali autē affirmationi per accidēs: rurſus vniuerſalis negatio loco prīcipe ſui recipit cōuerſionē: ad particularē veronegationē accidēs cōuerti pōt. Affirmationis verovniuerſalis ad ſeipſā ꝑpetua pōt conuerſio: adꝑticularē v̓o affirmationē accidēs pōt. Nec v̓o negationis ꝑticularis ad ſeipſaꝫ pͥncipaliter ſtabilis acfirma cōuerſio ē. Sed negatiōi vniuerſali ſecundo loco atqꝫ accidētaliter. Que oīa faciliꝰ declarātur exēplis. Affirmatio enī ꝑticularis vt ea proponit. Qui albꝰ ē. facile ſibiip̄a cōuertit̉: ſi dicamꝰ. Quid albū ē: atqꝫ ī vtriſqꝫ ſimul veritas cōſtat. At ſiꝗs ꝓponat. Quendā hoīem lapidē: eāqꝫ cōuertatdicens. Quēdam lapidem eſſe hominem: manſit invtriſqꝫ mendacium. Hoc igitur modo affirmatio ꝑticularis ſui recipit conuerſionē. Itē negatio vniuerſalis cōuerti poteſt: vt ſi ꝗs enūciet nullū hoīem lapide̓: eandēqꝫ cōuerſis terminis dicat nullum lapide eſſe homineꝫ. ſimul v̓itatem tuentur. At ſi quis dicat. nullū hominē eſſe animal: atqꝫ eandeꝫ ſub terminoruꝫ conuerſione ꝓponat dicens. nulluꝫ animal eſſehominē: neutra ſuaꝫ perdidit falſitateꝫ. Hoc igitur vniuerſalis quoqꝫ negatio ſibi ipſa ꝯuertitur: vniuerſalis vero affirmatio tenet perpetuā cōuerſione: qͣꝫuis enī quotiēs de ſpeciebꝰ ꝓpria p̄dicātur:uerti vniuerſales affirmatiōes q̄ant vt ſi quis dicat.Oīs riſibilis ē: poterit terminoꝝ ordinē ꝑmutareDe riſibile hominē: tamē non ē hec equalis atqꝫī omnibus terminis fida cōuerſio: quid enim quisita ꝓponit. Omnis homo animal ē: nunquid cōuertere vere poteſt: vt omne aīal hominē pronunciet.Quare cum aliquotiēs vniuerſalis affirmatio cōuerſa propriā teneat veritatē: dicitur cōuerſionis na

turam poſſe ſuſcipere. Negatio quoqꝫ ꝑticularisīterdū videtur poſſe cōuerti: veluti ſi ꝗs enūciet quē hominē lapidē verum loquatur dixeritquēdaꝫ lapidē hominē: ſed ē inſtabilis incerta cōuerſio: quidaꝫ homo grāmaticus non ſit:falſū ē dicere quēdā grāmaticū hominē non: Itaigitur hec quoqꝫ cōuerſio protinus a ſua veritate deſinit. Superius igitur ꝓpoſitarum quatuor enunciationū due quidē oppoſite .i. particularis affirmatio vniuerſalis negatio cōuerſionē ſui firmā ꝑpetuāqꝫſuſcipiūt. Due vero oppoſite .i. affirmatio vl̓is negatio particularis cōuerſionis tenēt firmitatem:ſꝫ ꝗa vniuerſalis affirmatio que ī ſui cōuerſione videtur īſtabilis ſi vera ē particularē quoqꝫ affirmatio verā neceſſe ē. Si aūt particularis affirmatiocōuerſa āmittit ꝓpriā veritatē: vniuerſalis quoqꝫaffirmatio cōuerſa ꝑticulari affirmationi eādē ꝟita ſonabit: velut his exēplis probabitur. Si ꝗs .n.ponat oēm hoīem aīal: verū dixerit: huius ſubalterna particularis affirmatio quēdā hoīem aīal:ea quoqꝫ vera ē: qm̄ vniuerſalis affirmatōis veritasanteceſſit. Sed eadē cōuerti ſibi veriſſime poteſt dicitur enī quoddā animal hominē. Quo circa affirmatio vniuerſalis que proponit omnē hominē animal cōuerſa ꝑticularis affirmatio que ꝓnūciat qd̓ aīal hominē vtreqꝫ ſimul a veritatis ſignificatione deſinūt. Ita igitur vniuerſalis affirmatioſui cōuerſionē perpetuā ferre poterat accidensꝑticulari affirmationi cōueria ē. Per accidens autēideo qm̄ ꝑticularis affirmatio principe ſibiipſa lococōuertit̉: cōuerſe aūt ꝑticulari affirmatiōi vl̓is affirmatio eandē retinet in veritate ſnīam. Eadē ideo eſtetiam vniuerſalis negatiōis: que qm̄ ip̄a pͥncipaliterconuerti pōt: cōuerſeqꝫ negationi vniuerſali illa queſubalterna eſt eādem veritatis refert ſnīam. Particularis negatio cōuerſa ad veritatis ſignificationempoterit cōuenire: vt ſi ꝗs nullū hoīeꝫ lapidē confirmet huius cōuerſio ē nullū lapidē hoīem: cumvera precedat: ſubalterne particularis negatiue ꝓficit v̓itatē: ea vero ē quidā lapis homo ē: que comparata vniuerſali negationi que dicit nullū hoīeꝫlapidē: qͣꝫuis terminis tam ſimilis veritate ꝓponiturIgitur ꝑticularis negatio que ſibiipſi cōuerti poterit vniuerſali negatiōe accidēs cōuerti pōt. Peraccidēs aūt idcirco qm̄ vniuerſalis negatio in ſeipſāpriore loco cōuerti pōt. Per cōuerſionē aūt ſui cumparticulari negatione ſimilē veritatis videt̉ obtinere ſētētiam. Itaqꝫ cōcludēdū ē particularē quoqꝫ affirmationē vniuerſalēqꝫ negationē conuerſionē ſuifirmā ac ſtabilē cuſtodire. Affirmationē aūt vniuerſalem ꝑticularēqꝫ negationē ī cōuertēdo firmas eſſenon poſſe: ſed hanc affirmationi particulari: illaꝫ v̓ovniuerſali negationi accidēs poſſe cōuerti. Reſtatnūc de ea propoſitionū cōueniētia vel participatiōediſſerere ī qua vtrinqꝫ termīoꝝ ordine ꝑmutato vnivel vtriqꝫ eoꝝ negatiuū copulatur aduerbiū. Atqꝫin his enūciationibꝰ conuerti termini per oppoſitōeꝫdicūtur: vnuſꝗſqꝫ enī terminoꝝ negatione prepoſitaterminis ſimpliciter ꝓnunciatis videtur oppoſitus.Huius ꝟo ꝑticipationis ē triplex modus: aut enīdicato tm̄ termino negatio iungit̉: aut ſubiecto: autvtriqꝫ termini denegāt̉. primū igit̉ ſuppoſita deſcriptiōe pādāt̉ exēpla. Poſt āt quēadmodū ſe hn̄t adveritatis falſitatiſue cōſēſū cōſequētis ordine diſputatur. Ad pͥmū quidē de hac diſſeremꝰ: cuiꝰ ſubiectuꝫ