De diffinitionibus.

ſis ſingulis totum .i. leſa maieſtas poſſit on̄di: hoc ētpro marco Tullio tenet vbi ꝑ enumerationē maloꝝperquos ſit dolus malus definitio ita ſit vt ſingulisſpēbus dolus malus poſſit agnoſci. hoc cū aꝑte poſitū intelligamus: tū illud quoqꝫ manifeſtū eſt notionē quandā in iſta diffinitiōe non rē pleniſſimā cōtineri ⁊ longe illā p̄ſtare diffinitionem quā ſupra poſuimus cum genere collocato ad declarationē rei q̄diffinitur ſubſtantiam eius indicans affertur oratio.Sane adiiciendū arbitror non eſſe quandā neceſſitatē in iſta partiū enumeratiōe vbi eſt quodāmodo diffinitio. Si infinite ꝑtes fuerint vel plurime ſpēs quarū partitione facienda enumeratio ē: nō inquā arbitror in iſta enumeratiōe vniuerſa q̄ infinita ſunt nosdebere concludere. Sifficit .n. vel plurimorum efficienumerationē cū in infinitis nō ſit aliquid pretermittere vitioſum: hoc. Cicero in topicis collocauit poſſenos ius ciuile enumeratiōe diffinire. Qd̓ in legibus:more eꝗtate conſiſtit. non āt totum ius enumeratuꝫē. Quippe cū ſit ex in ſenatuſconſultis ⁊ plebiſcitis. ſꝫin edictis ⁊ principuꝫ iuſſis. Sed fortaſſe adhuc: ⁊ inalijs ⁊ cū enumeratis: ⁊ ex infinitis aliquibus partibus notio data fuerit iuris ꝗd ius ciuile ſit ī ſimilibꝰexiſtimabimus. Ergo diuiſiōe vel partitiōe efficituriſta de qua loꝗmur diffinitio. Sꝫ ēt ipſa diffinitioneeadēqꝫ partitione cuꝫ enumeratis vel oībus ſi pauceſunt: vel multis ſi infinite: aut ſpēbus aut partibꝰ adcognitionē rei de qua querit̉ notionēqꝫ deducimur.Sciamus aūt definitionē a genere eſſe cum ſpēs enumerantur: partitionē cū partes quapropter aīal diffiniamus huic cum ſint ſpēs numero infinite: vt hō:bos: equus: leo: piſcis. Item cetera paucis enumeratis ſpeciebus poſſumus quid ſit anīal declarare. Atſi illas ſpēs tetigero que dr̄ie magis ſunt q̄ ipſe treseē pn̄t humidū: terrenū celeſte. enumeratione haꝝ rerum oīum aīal diffinitū ſit: hoc idē ⁊ in partiū enumeratione ſeruabis: vt ſi dicamus mūdus eſt. mareterra. celū. enumeratione partiū: ſed non tn̄ oīum ꝗdmundus ſit explicatū eſt. At ſi hoc idē ꝑ partes aliasinfinite voluerimus adhibita enumeratione ꝗd mūdus ſit definire: qm̄ vt. m. Tullius ait enumeratioꝑtium ſepe eſt infinitior. Preceptū nobis illud eſt: nealiꝗd vitiū in enumeratiōe credamus cū aliꝗd preterimꝰ ea dūtaxat in re vbi ꝑtes ſūt infinite. Ergo poterimus dicere. Mundus eſt ſol. luna aſtra: aer ⁊ cūctaq̄ in eo ſunt .i. terra ⁊ cetera q̄ ⁊ ſi non enumeratis ꝑtibus oībus enunciata proferimus ex dictis partiū ſimilitudine cōprehenſa ꝗd ſit mundus on̄dimus. Hocigit̉ mō diffinitio ēt partiū enumeratione tractabit̉.ꝑtes pro ſpēbus poni rationalis licentia eſt: vt totuꝫpro genere: nunqͣꝫ tn̄ genus pro toto: aut pro ꝑte ſpecies noīatur. Omne cuiuſqꝫ genus ſuas ad ſpecies ēquaſi totuꝫ. vn̄ totū pro genere iure dicimus. Eodēqꝫmodo partes pro ſpecie noīabimus. Nam ſi id ē genꝰqd̓ ad id vocabulū quod dr̄ totū iure ſociat̉ par ratioeſt pro ſpēbus partes quaſi ſub toti appellatione enumerare. Illud tn̄ probe admonitū volo cū duo genera reꝝ ſint corporalia ⁊ incorporalia in vtroqꝫ ⁊ gen⁊ totū accipi. Ac pari mō partes ⁊ ſpēs noīari: ſed ſeparata rōnis proprie ſectione: vt cū genus qualitatismodo fuerit noīatum ei ſpēs ſuppoſitas intelligeredebeamus. Cum vero totū n̄ quo qualitas eius animaduertatur: q̄ ſignificatur ſemper in genere: ſꝫ quaſi quoddā ſubſtantiale corpus: vt id ſectuꝫ in partes

ceperit ſectionē. Siue illud corpus ſit: ſiue vt diximꝰincorporale aīaduerſiōe: vtriuſqꝫ cogitationis: q̄ autin qualitate: aut in quātite eſt. Si qͣlitate reꝫ appellatam velimus genus eſſe dicamus. ⁊ huic ſpēs eſſe ſuꝑpoſitas. ſi quantitatē quandam in eo ꝙ totum eſt cōprehendimus merito ac iure ꝑtes in ſectione eē dicimus cōceſſo illo ad uſuꝫ: ⁊ licēter accepto vt ſpēs partiū noīe nūcupemus. Genuſqꝫ ip̄m qd̓ circa qualitatē diximus totius appellatiōe ſine vitio proferamusnunqͣꝫ tn̄ quod qualitatis eſt. vbi totū dicendū ē genus ꝓferamus. nec ſub toto aliqn̄ ſpēs: ſed ſemꝑ partes noīabimus. Tertia diffinitio eſt q̄ a nota dr̄ cumvis verbi vel noīs: q̄ in compoſitione ſita eſt rem ſuāfacta quadaꝫ ſeparatione deſignat. Fides eſt inquit.mn. tullius cū ſit quod dr̄. hic itaqꝫ proſpici licet veluti ſimplex nomen ſit fictū: atqꝫ cōpoſitū vt in res ſuasobſcura licet cōpoſitione reſonet: pene .n. ſyllabis rēſuā dicētibus verbū ꝯpoſitū ad id qd̓ ſignificat ex diſcretione cognoſcimus: ſi ſepe verbū ſimplex puꝝ nulla compoſitiōe cōnexū in diffinitiōe a nota ducet̉. vbiē viſ eiꝰ quā greci appellāt έτῦμολοῦ ῖαρ At ciceroveri loquiū ſꝫ nō pōt ex diſcretione q̄ nulla eſt cōpoſitionis on̄di. ſed adhibita declaratiōe: ac denoīationequodāmodo ꝗd ſit id de quo querit̉ explicari: vt a bonitate bonus ⁊ a malitia malꝰ: ⁊ a ſapīa ſapiēs. Et .n.cū alio res cognita eſt facile hoc qd̓ ab eo ē deriuati⁊ quodāmodo denoīatū ad cognitionē deducit: vt ꝗdſit on̄dat. vt in piſone Cicero conſulē a conſulēdo aitdcm̄ maxīeqꝫ inꝗt ꝙ vis noīs ipſa p̄ſcribit reipu. conſulēdo ⁊ hoc diffinitōis genꝰ eē dicēdū ē. Quāqͣꝫ. m.tulliꝰ ī topicis argumētū locū fecerit quē noīauit cōiugatū ꝗ eſt finitimꝰ loco ꝗ a nota eſt. Nos tn̄ non aliter neqꝫ cōtra. ſed cū pari p̄ceptione diffinitionē iuredicemus. ſeruātes p̄ceptū vti cū compoſitū nomē diuiſiōe in res ſuas quas ſonat accepta id qd̓ ſignificatintelligamus ſit diffinitio a nota. Cū aūt ſimplex verbū vnde ſit denominatū accipere cepimꝰ vt argumētū ꝗd a cōiugato accipimꝰ vt. m. tullius poſuit diffinitionē tn̄ eſſe dicamus qꝛ quid ſit on̄dit quod propriuꝫeſt diffinitionis. He ſunt tres nūc a me poſite principales diffinitōes ſubſtātiales: q̄ a toto eſt partiū enumeratiōe nota: ita vt illa q̄ prior eſt ſola vere diffinitio nūcupetur iſte aūt due noīs honore ⁊ honeſtateqꝛ id de quo querit̉: quid ſit on̄dit: nō vere ſed tn̄ diſfinitiones eſſe dicent̉. Nunc ad illā q̄ a toto eſt diffinitionē reuertamur qꝛ ipſa in ſe reciꝑe formas pōt plurimas. Sꝫ ex his eas qͣs colligere potuimꝰ partiemur(Sunt etenī ⁊ alie fortaſſe) deinde rōnes ac dr̄ias ⁊exēpla dicimꝰ. Eſt igr̄ prima q̄ grece. οῦσιωλησ. letine ſubſtantialis appellari pōt. Secunda eſt. xvpoιο. μάπκη. que ſolā notionē ſubiecit. Tertia. πoīoτησ. que a qualitate nomē accipit. Quarta. VFoραφική. que a. mn. tullio deſcriptio noīatur. Quintκατάυπλειρ. latine aduerbiū poſſumꝰ dicere. Sta. κατάδιαφοραυ. latini de eodē ⁊ d̓ altero noīantque dr̄iam dici pōt: Septima ē. καταμέταφoραb.i. ꝑ tranſlationē. Octaua eſt. κατά ἄφαιρέσιυτορευάυτῖοῦ .i. per priuātia ꝯͣrii eiꝰ. Nona. καταυπdτύπωσ iρ. i. per quādā imaginationē: Decima eſt.ωσ τῦποσ latine veluti. Undecima eſt. καταε ρAε.ίαυπληροίσ εκτοοο. μοῦεροῦσ .i. per indigentiāpleni ex eodem genere. Duodecima ē. καταeπαι poi. per laudeꝫ. Tertiadecima eſt. καταάράλουιαρ. liuxta rōnem q̄ proportio dicitur. Quartadecima eſt.κατάτοπροσ τι. hoc eſt id ꝑ qd̓ ad aliꝗd ē. Quintadecima eſt.