Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
137r
Einzelbild herunterladen
 

De diffinitionibus.

ferentia accn̄ti ꝓprio debere ꝯſiſtere. Sꝫ accn̄s ī diffinitiōe minimū ꝓpriū plurimū valet. Et recte ꝗdemac v̓e iſta cōmēorat: nec aliena: aut principe haꝝ artinꝫ Ariſt. aut a. m. tullio de iſtis p̄cepta tradiderūtjudicāda ſunt. Cōſtat .n. his ꝗnqꝫ ꝑtibus velutibris ſuis ītegra diffinitio veꝝ Ariſt. in libris quostopica appellauit docuit ꝗd genꝰ ſit: ꝗd ſpēs: ꝗd dr̄iaꝗd ꝓpriū ꝗd accn̄s. Et plurimi p̄terea ph̓i libris ſuiscōplexi haꝝ vim reꝝ potētiā declararūt. Nos qꝛvno libro de his ꝗnqꝫ rebus pleniſſime diſputauimꝰne reſrei īterpoſita obſcuritatē pariat: haud dicta reputamꝰ: ſꝫ lectorē ad librū ſcriptus ē ſi adeſt ei īdigentia ire volumꝰ: ſibiqꝫ impedimēto qd̓ hicp̄termiſſuꝫ eſt aīaduertat. Id .n. ēt illis oībus cognitis ex p̄ceptoꝝ. neceſſitate retinebit. in orōne iſta ſubſtātiali tādiu interponere debemꝰ ſpēs dr̄ias qͣꝫdiuſecluſis oībus hoc idē pn̄t eo ꝑueniat̉: vt ꝓprietas certa teneat̉. m. tulliꝰ ī topicis ius ciuile voluitdiffinire: vt oportuit cepit a genere: dixit .n. in prīcipio. ius ciuile eſt eꝗtas. hoc iuris genus ē. Sꝫ qm̄ ea eꝗtas nūc ꝯſtitutiua eſt nūc naͣlis: ius āt ciuile ectas ē ab hoībus inſtituta: adiectū ius ciuile ē equitas ꝯſtitutiua. Poſito genere: adiecta ſpē: ſpēm aliāſeꝑauit .ſ. nāleꝫ. Sꝫ qm̄ ēt ius gentiū eꝗtas ꝯſtitutiua eſt: ē tn̄ ciuile: adiectū id qd̓ ſeꝑare potuiſſetius gentiū: his inꝗt eiuſdē ciuitatis ſūt. Qua ſpē interpoſita eius ciuile deſcripſit. Eſt ēt nūc qd̓ alteropoſſit cōe. hoc ip̄ꝫ qd̓ ſupra dcm̄ ē vniuerſū. Et .n.religionū iuri ſacroꝝ oīuꝫ ꝯuenit. Nāqꝫ eiꝰ religio eꝗtas ē: ꝯſtitutiua eꝗtas his oībꝰ eiuſdē ſūtciuitatis. Sꝫ illud ius appellamꝰ ciuile qd̓ ētificū. hoc igr̄ vt poſſet excludere: ius ciuile vſqꝫ adꝓpriū diffiniret: adiecit ad res ſuas obtinendas: demus alid̓ exēplū in orōnibꝰ poſitū: quo faciliꝰ resmanifeſtiꝰ explicet̉. Diffinit. m. tulliꝰ ꝗd ſit gl̓ia hisvt opinor v̓bis. gl̓ia inꝗt ē illuſtris ꝑuagata rectefactoꝝ premagnoꝝ vl̓ in ſuos ciues vl̓ in rēp. vel ī genus hoīuꝫ fama meritoꝝ. Gl̓ia igr̄ ſubſtātial̓rdiffinita ē: dcm̄ ē fama. Eſt .n. gl̓e genꝰ fama: qꝛnūc reꝝ malaꝝ ē nūc bonaꝝ. Idcirco generi ſpēs addita ē illuſtris qd̓ laus ē. fama .n. bonaꝝ reꝝ. ē: laꝰē: illuſtris hac igr̄ re excluſa ē fama deterior. qm̄hec fama laudatrix pōt nūc merito nūc vltra meri. frequēter .n. aliter qͣꝫ res geſta ē opinio de aliquo emanauit. Idcirco inꝗt fama meritoꝝ. ea ſūt .n.merita: p̄ſtamꝰ mereri nos gl̓iam faciūt. ErgoCicero volebat tūc gl̓iaꝫ Ceſari dare reip. p̄fuiſſet. Idcirco iſta facta vl̓ merita general̓r poſita diuiſit ī ſpēs: adiūxit: in ſuos ciues ī rep. vel ingenꝰ hoīuꝫ: .ſ. factoꝝ recte ſpēs ſubiecte vſqꝫ adprietatē gl̓ie ꝯuenire. hꝫ .n. nūc certā verā ꝓprieta in ꝑtibꝰ gl̓ia. qd̓ p̄ſtamꝰ aūt qͣſi debitū damus: aut qͣſi debitū: recte faciamꝰ ſi ſola factaſūt qͣſi debita ſūt dr̄ illuſtris famā factoꝝ. aūtvltra qd̓ debitū ē facimꝰ p̄ſtandi beniuolētia benignitate tribuēdi hec merita nūcupant̉. Cōcluſit igit̉vtrūqꝫ genus p̄ſtandi dixit illuſtris ꝑuagata fama factoꝝ ꝑmagnoꝝ in rēpub. ī oēs ciues famna meritoꝝ. Ex his oībꝰ arbitror apertā diffinitionē ſubſtātialis dꝫ ſic eſſe dicendā: vt poſitoeiꝰ rei de querit̉ genere: adiūctis ſpēbus dr̄iavſqꝫ ad eiꝰ ꝓpriū diſcluſa oīno cōione veniamꝰ. Ac ſivelimꝰ iudiciū veri ph̓is auctoribꝰ ſeꝗ. nulla diceturalia diffinitio. Et .n. reliqua intellectū potiꝰ rei tribuunt pleniſſime ꝗd ſit ea res adhibita orōne decla

rāt verū tn̄ qm̄ trāſlato noīe ēt cetere orōnes hic idēimaginaria dictiōe retinētes pari noīe nūcuꝑant̉ vtdiffinitiōes dicant̉. ponēdas arbitror reliquas ſpēs.quo faciliꝰ qd̓ ceteri dicāt noſſe poſſimus diffinitionis cognito multiplici facile vti ſupra dcm̄ eſtdiffiniēdi veritas reſeruet̉. m. tulliꝰ in topicis de tribus locis primꝰ tractās a toto: a ꝑtibus a nota vbi atoto argumētū eſt: vt ſupra docuimꝰ diffinitionē eſſeadhibēdā dicit. illic. n. ponit̉ genꝰ quo ꝗd res ipſa ſitde querit̉ explicet̉. At a ꝑtibꝰ argumētū eſt ēt ipſa quidē dr̄ diffinitio veꝝ trāſlato noīe enūeratisoībus totiꝰ ꝑtibꝰ ſic qd̓ totū eſt recognoſcit̉. hac pene re nihil intereſt: vtrū diffinitiōe a toto cūctas partes totius ex diffinitiōe noſcamꝰ: an collectis oībusꝑtibꝰ qd̓ totū ē ex partiū enumeratiōe capiamꝰ. Cicero talē diffinitionē ꝑtiū enumerationē appellat: ſed diffinitiōi tribuēs qm̄ enumeratio ꝑtiū id ip̄mqd̓ q̄rit̉ ꝗd ſit on̄t. hoc idē agit ſuprapoſita diffinitio oro quoqꝫ ꝗd ſit on̄t d̓r diffinitio. vn̄ nulli dubiū eſt qn ēt iſta diffinitio dicat̉ liber poſuit igit̉explicans ꝗd ſit: ſꝫ factꝰ vel incōtrario ꝗd ſit liberqm̄ libertas cenſu dat̉: dat̉ vindicta: dat̉ teſtamēto: he ꝑtes dāde libertatis ſunt: ſi neqꝫ inꝗt cēſu neqꝫvindicta: neqꝫ teſtamēto liber ē: ē igit̉ liber hic poſitis ꝑtibꝰ ꝗbꝰ liber efficit̉ ſequit̉ negatio libertatisſi nulla haꝝ ꝑtiū in danda libertate p̄ceſſit. Nec vosmoueat qd̓ ꝗd ſit liber in diffinitiōe eſt cōſtitutū ꝗd ſit. Par .n. ē eadē diffiniendi vis: ꝗd ſit on̄dit̉ ꝗd ſit adhibita diffinitiōe nudatur.Quāqͣꝫ. m. tullius aliter in eodē libro topicoꝝ aitduo genera diffinitionū. Primū .n. id qd̓ eſt diffinitur. Scd̓m id qd̓ ſui ſubſtantiā hꝫ hoc eſt qd̓eſt: hoc ꝑtitiōis genꝰ in his ſupradixi clauſit extenuauit. Sꝫ alia voluit: dicebat alia.Eſſe .n. dicit ea quoꝝ ſubiacet corpus: vt diffinimꝰꝗd ſit aqͣ ꝗd ignis. aūt illa intelligi voluit ꝗbꝰnulla corꝑalis vr̄ ſubſtātia vt ſunt pietas. virtꝰ. libertas. Sꝫ nos oīa iſta vel ſunt corꝑea vel ſunt .ſ.incorꝑe ſi in eo accipiūt̉: vt aut ſe aut in aliquo videant̉ in vno genere numerāda ducimus vt iſtaoīa intelligāt̉ ꝗbus oībus ſua pōt ſubſtātia ſiueille corꝑales ſiue vt certiſſimū eſt recto noīe appellari pn̄t qͣlitatis. Ueꝝ p̄ter hec diffinitio ē cuꝫ aliꝗdqd̓ ſit on̄dit̉. Diffinitiōe .n. opꝰ ē: vt poſſimꝰ docere ꝗd ſit. Ergo ſi ꝑtitiōe enumeratis ꝑtibꝰ ꝗd libertas ſit dicimꝰ ꝗd ſit libertas eadē ꝑtitiōeſtrabimꝰ. Fiet igit̉ ēt a ꝑtibus diffinitio vt ſi dicā ſinec maſ. ē nec femina eſt. Itē ſi nec ſeruꝰ ē necliber ē. Sane hic admonēdum puto ꝑtes ſepeab ipſo de quo querit̉ toto accipi ad eiꝰ diffinitionē.ſepe ab eodē ipſo: ſꝫ ab eo qd̓ ei accidit vt accn̄tisenumeratio partiū poſſit diffinire qd̓ totū eſt. Nāqꝫ totū ſit de quo q̄rit̉ ꝗd ſit: eiꝰ ꝑtes ſūt ſeruus ac liber ſꝫ accn̄a hoī. Quoꝝ enumeratio fuerit ꝯſtituta ꝗd ſit on̄dit̉: Sane ēt illud admonen hic arbitror a ꝑtibus ſit diffinitio poſſe ꝯtingere: vt totū ab oībus ꝑtibus colligat̉ vt ſupraon̄dimus. ita ꝑtes enumerēt̉ in definitiōe vt ſingulis totū ſit: ſic illud in cōtrouerſiis ē: auxiliū ferredecernere. Mittēdo ꝓficiſci: venire ēt ſi pugnaueris hoſtes ne dimicēt: terrere. Sic. m. tulliꝰ multis īlocis: ipſe cornelio vbi q̄ritur ꝗd ſit maieſtatē minuere: tractat qd̓ malā legē tulit qd̓ legēdo codiceꝫinterceſſionē ſuſtulit: qd̓ ſeditionē fecit. In ꝗbusbus diffinit̉ lęſa maieſtas. Sꝫ ita ſingula ſunt: vt ī ip