Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
17r
Einzelbild herunterladen
 

Secunda editio in porphi.

non eſt: verum etiam ſolus intellectus id quod in proprietate verum eſt: inuenire poteſt. Sūt igitur huiꝰmodi res in corporalibus atqꝫ in ſenſibilibus rebus.Intelliguntur autem preter ſenſibilia: vt eoruꝫ natura perſpici: proprietas valeat cōprehēdi. Quocircacum genera ſpecies cogitantur: tunc ex ſingulis exquibus ſunt eorum ſimilitudo colligitur: vt ex ſingulis hominibus inter ſe diſſimilibus humanitatis ſimilitudo colligitur: cogitata animo veraciterqꝫ perſpecta ſit ſpecies: quarum ſpecierum rurſus diuerſarum cōſiderata ſimilitudo: que niſi in ipſis ſpeciebusaut in earum indiuiduis eſſe non pōt efficit genꝰ. itaqꝫ hec ſunt quideꝫ in ſingularibus. Cogitātur v̓o vniuerſalia: nihilqꝫ aliud ſpēs eſſe putanda eſt niſi cogitatio collecta ex indiuiduorum diſſimilium numeroſubſtantiali ſimilitudīe: genus v̓o collecta cogitatioex ſpecierum ſimilitudine. Sed hec ſimilitudo ī ſingularibus eſt: ſit ſenſibilis: in vniuerſalibus ſit intelligibilis: eodēqꝫ modo ſenſibilis eſt: in ſingularibus ꝑmanet: cum ītelligitur ſit vniuerſalis. Subſiſtūt ergo circa ſenſibilia: intelligūtur āt p̄ter corporaneqꝫ enī intercluſuꝫ eſt: vt due reſ eodē in ſubiectoſint: qͣꝫ qͣꝫ rōne diuerſe ſint: ut linea curua atqꝫ caua ēque res cum diuerſis terminationibus terminenturdiuerſuſqꝫ eaꝝ intellectus ſit: ſemꝑ tn̄ in eodē ſubiecto reperiuntur: eadē caua linea eadēqꝫ curua ē. Itaquoqꝫ generibꝰ ſpeciebus idē ſingularitatis vniuerſalitatis vnum quidē ſubiectū eſt: ſꝫ alio vniuerſale eſt cogitatur: alio ſingulare cum ſentit̉ inrebus his in ꝗbus eſſe ſuū hꝫ. His igitur terminatisoīs (ut arbitror) queſtio diſſoluta eſt. ipſa enī genera ſpecies ſubſiſtunt quidē alio: intelligunt̉ v̓o alio ſunt incorporalia: ſed ſenſibilibus iūcta ſubſiſtunt inſenſibilibus. Intelliguntur v̓o preter corpora: ut ſemetipſa ſubſiſtētia: ac in alijs eſſe ſuū habētia. ſꝫPlato genera ſpecies ceteraqꝫ intelligi vniuerſalia: verū ēt eſſe atqꝫ p̄ter corpora ſubſiſtere putat. Ariſtoteles v̓o intelligi quidem incorporalia atqvniuerſalia: ſed ſubſiſtere in ipſis ſenſibilibus putat:quoꝝ dijudicare ſententias aptum duxi. Altioris enī ē philoſophie: idcirco v̓o non ſtudioſius Ariſtotelis ſententiam executi ſumus: maxīeprobaremus: ſed hic liber ad predicamenta cōſcriptus eſt: quoꝝ Ariſtoteles auctor eſt. Illud vero quemadmodum de his: ac de propoſitis probabiliter antiqui tractauerunt horuꝫ maxime peripatetici: tibi nunc tentabo monſtrare. Pretermiſſiſ his queſtionibus: quas altiores eſſedixit. exoptat mediocrē introductorij operiſ tractatūſed ne hec ip̄a harū qōnū omiſſio vicio daret̉: appoſuit: quemadmodū de propoſitis tractaturus eſt. exquorūcūqꝫ hoc opꝰ auctoritate ſubnixꝰ aggredit̉: an̄denūciat. mediocritatē quidē tractaturꝰ ꝓmittitdetracta obſcuritatis difficultate: animū lectoris īuitat: vt v̓o acquieſcat ac ſileat ad id quod dicturus eſtꝑipateticoꝝ auctoritate cōfirmat. Atqꝫ ideo ait hisideſt de generibuſ ſpeciebus de quibus ſuꝑiores intulerat qͥſtiones: ac de propoſitis .i. de differētiis: proprijs accidentibus: ſeſe probabiliter diſputaturū: probabiliter aūt ait .i. veriſimiliter. qd̓ greci. λογίκῶοvel έηδοξωσ dicunt Sepe enim apud Ariſtoteleꝫλογίκῶσ veriſimiliter ac ꝓbabiliter dictum inuenimus: apud Boetum apud Alexandrum: Porphyriꝰ quoqꝫ ipſe ī multis hac ſignificatiōe hoc v̓bo

vſus ē. qd̓ nos .ſ. ī trāſlatione ait. λ0 YIRcτc pͥdyita interp̄tari: vt rōnabiliter diceremus omiſimus.Longe .n. melior ac verior ſignificatio ea viſa ē: vtbabiliter ſeſe dicere ꝓmitteret .i. p̄ter opinionē ingrediētium atqꝫ lectoꝝ: qd̓ introductionis eſt proprium. cum ab imperitoꝝ hominū mentibus doctrine ſecretum altioris abhorreat: talis eſſe introductio debet vt p̄ter opinionē ingredientium ſit. Ergo melius probabiliter qͣꝫ rōnabiliter interpretati ſumus. Antiquos autem ait de eiſdem diſputaſſe rebꝰſed eoꝝ illum maxīe tractatum inſequi: quem peripatetici. Ariſtotele duce reliquerunt. ut tota diſputatioad predicamenta conueniat.Idetur autem neqꝫ genus neqꝫ ſpeciesſimpliciter dici.Ab Queri in expoſitionum principijs ſolet:d. cur vnūqd̓qꝫ ceteris in diſpoſitionis ordīepreponat̉. velut nūc in genere dubitari ſolet: cur genus ſpeciei: differentie: proprio: accidentiqꝫ p̄tuleritde eo enī primitus ꝑtractat. Reſpōdebimus itaqꝫ iure factum videri: enim quod vniuerſale eſt: intraſemetipſū cetera concludit: ipſum v̓o non magnitudine clauditur. Maioris itaqꝫ meriti eſt ac principalisnature: illud quod ita cetera cohercet: ut ipſum nature magnitudine nequeat ab alijs contineri. Genusigitur ſpēs intra ſe poſitas hꝫ: earum differentias:propriaqꝫ. nihilominus etiam accidentia. atqꝫ ita degenere inchoādū fuit quod cetera nature ſue magnitudine coercet. continet. Preterea illa ſemꝑ prioraſunt que ſi auferat quis contenta cetera perimūtur:illa poſteriora ꝗbus poſitis ea que ceteroꝝ ſubſtātiāperficiunt: conſequūt̉: vt in genere ceteris. Nam ſianimal auferas: qd̓ eſt hominis genus: homo quoqꝫqui eſt ſpecies: rationale: quod differentia riſibile qd̓ propriuꝫ gāmaticū quod accidens eſt: manebit: interemptum genus cuncta conſumit. Si vero hominem eſſe conſtituas: vel grammaticum velrationale vel riſibile: animal quidē eſſe neceſſe ē. Siue enī ē: aīal ē ſiue rōale: ſiue riſibile: ſiue grammaticū: ab aīali ſubſtantia non recedit. Sublato ergo genere cetera cōſumuntur. poſitis vero ceterisſeꝗtur genꝰ. prior ē igit̉ natura generis poſterior eſtceteroꝝ. Iure eſt igitur ī diſputatiōe prepoſitū genꝰſed qm̄ generis nomē multa ſignificat (hoc eſt .n. qd̓ait videtur autem neqꝫ genus neqꝫ ſpēs ſimpliciterdici. Ubi .n. non eſt ſimplex dictio: illic multiplex ſignificatio eſt.) prius huius nominis ſignificationes diſcernit: ac ſeparat: vt de qua ſignificatōe generis tractaturꝰ ē: ſub oculis ponat. Sed neqꝫ genus neqꝫſpēs: neqꝫ differētia: nec ꝓpͥuꝫ: nec accn̄s ſignificatōeſimplicia ſint. Cur his tm̄ duobꝰ genere inqͣꝫ ac ſpēdixit non ſimpliciter dici propiū differētie: atqꝫ accidens ipſa quoqꝫ ſint ſignificatiōe multiplici. Dicendum eſt quoniam longitudinem vitans tm̄ ſpeciemnoīauit: eamqꝫ idcirco ne ſolum genus eſſe ſignificationis multiplicis putaretur. Enumerat auteꝫ primāgeneris ſignificationeꝫ hoc modo. Genus enim dicitur aliquorum quodāmodoſe habentium ad vnum aliquod. ad ſe inuicē collectio. ſecundum quā ſignificationē romanoꝝ dicitur genus ab vnius .ſ. habitudine. Dico autemromuli multitudinis habentium aliquo adinuicem eam. ab illo eſt. cognationem ſecunduꝫdiuiſionem ab alijs generibus dictum.