Druckschrift 
1 (1473)
Entstehung
Seite
30v
Einzelbild herunterladen
 

niuē. et turbulētius cōgelantibus nubibꝰ denſioribus grandinē. diſtētus ſerenū facit occultis dei imꝑiis. Hinc quoqꝫ tenues alitus vaporaliter inſertiauras intexūt. que nocturnis rigoribꝰ aggrauāteſereno rore diſtillant. Si aūt vehemētius frigus ē.etiā gelū candidiꝰ īalbeſcūt. Aquā tercio loco quāin vnā (vt dictū ē) matricē collegit. Inde etiā ſinus & occultos terre meatus ad irrigandā & fecūdandā terrā. & ad varios hoīm vſus. fontes &puteos & ſtagna lacus & riuos & flumīa vſqueqͣqꝫ diriuauit. Terrā vero quartū elementū ī mediomūdi tanꝙͣ centrū equa lance librauit. venis metallorū et gēmis glebis ac lapidibꝰ diuerſi generisrepleuit. mare biꝑtitū ē ſcꝫ ī occeanū. & mediterraneū. Sinꝰ maris dicunt̉ maiores eiꝰ receſſus. vtī mari magno ioniꝰ. In occeano caſpiꝰ. indicꝰ. ꝑſicus. arabicꝰ & mare rubrū vocat̉. Flumīa famoſa ſunt. vt geon qui & nilus. phyſon. & ganges.tigris & eufrates. iordānis. hydaſpis. indus. pactolus. ranays. padus. meande. danubiꝰ. & heſter. rodanus rhenus. yber cagus &. Lacꝰ famoſiſunt vt mare mortuū. & mare tyberiadis. geneſarvenacus. auernꝰ. Ex aqua ꝓdeūt. ſpūma. ſal. nitꝝbitumē. & alumē. ⁊cͣ. Terra. v. zōnas .i. circulosdiuidit̉ .ſ. ſeptētrionalē. ſolſticialē. equinoctialeꝫ.brunalē. auſtralē. Norum duo extremi ſunt inhabitabiles algore medius aūt calore. Intermedii verohabitabiles vtroqꝫ temꝑati. Sed ſolſticialis tantūa nobis inhabitat̉. qui in tres ꝑtes diuidit̉. in aſyā& europā. & africa. In terra ſunt glebe diuerſi generis. vt argilla. creta flamia. & ſulphur. & puteolanus p uluis. In quibꝰ eciā quidā natiui colores reꝑiunt̉ vt miniū & auripigmnētū. Septē quoqꝫ genera. metalloꝝ .ſ. aurū. argentū. es. cuprū. ſtannū.plumbū. & quod domat om̄ia ferrū. Sed & aliadam que ex his originē trahūt vt litargirū corintheū Capidū vero quidā ſunt vulgares. vt ſilex.cōtis. & pumex. quidā inſigniores vt abeſton. magnes. gagates. quidā vero marmorei. vt alabaſtriſparius. alabādicus. quidā aūt p̄cioſi qui & geminedicunt̉ quoꝝ venuſtate coloꝝ etiā aurū mīmedecorat̉. Itaqꝫ oēmarū alie virides ſūt vt birilluscriſopraſus. iaſpis. topaſius. et ſmaragdus. Alievero rubee. vt emathites. ſucinus. onx. ſardonixet corallius. Alie purpuree. vt celidonia. ſaphirꝰ.iacinctꝰ. et amatiſtꝰ. Quedā aūt candide. vt margarita. aſtentes. gallacia. ſoliſgēma. galactites.Quedā nigre vt abſictos. acates. dyoniſia. pyrites. Quedā etiā varie vt pancrꝰ. oppallus. exacotalitus. Porro quedā criſtalline vt adamas. carbūcūlus. allectorius. calcedoniꝰ. et criſtalllus. quedā etauree vt criſopis. hyenia. criſocolla. criſelectros.cx criſolitus. XXII De ſecundo oꝑe eiuſdēdiei. id eſt. de germinibus terre.Adem quoqꝫ terciā die terram ip̄e deusaquis nudatā cunctis herbarū generibꝰd̓cēter veſtiuit. om̄iſqꝫ generis ligna fructifera ex eadem produxit. moras tempoꝝ ſicut nūc. ſed ſtatī ī maturitate viridi ī quā herbasſe mībus. et arbores pomis onūſtauit. nam et padilum in oriente eadem die plantauit. quā mox oīmamenitate fontiū. et terre virentiū. lignorūqꝫ fructificantiū venuſtauit. Herbaꝝ quedā ſunt cōmunes. vt agreſtes. vel ſiluatice. ſicut ambroſia. cētaurea. cicorea. cicuta. vrtica. vetonica. et huip̄i. quedam ortolane. vt olera. ſcꝫ caulis. rapa. napꝰ. lactuca. beta. borago. ſynapis. cucurbita. caparis.et huiōi. inter que ſunt etiā olera quedā odorata.vt apiū. abrotanū. ſaluia. ruta. menta. feniculum.anetū. coriandrū. ciminū. etcͣ. Sūt et herbarū q̄daꝫaromatice. vt aloen. ferula. nardus. etcͣ. Ineſt auteꝫnaſcentibꝰ ſingulis. aut ſemē. aut virtus aliqua ſeminaria mediāte qua ex ſimilibꝰ oriant̉ ſimilia. Inter ſe mina vero cōmunia p̄cipuū locū vident̉ tenere fruges et legumīa. Sūt et alia quedā ſemīa quibus vtunt̉ in medicinis et in ſapoꝝ cōdimentis vtaniſū. ciminū. ſynapis etcͣ. Extant etiā herbaꝝ ſucci. quibꝰ ī medicis vtūt̉ phiſici. vt aloen elacteriū.ſcamonea. opiū galbanū. XXi11 De arboribus.Rborū varietas multiplex ē. nam alie ſūtvrbaniores. alie ſilueſtres. alijs deciduntfolia. vt vlmo. fago. piro. Alie coma virent ſempiterna. vt ex vrbanis. olea. laurꝰ. palma. mirtus. cypreſſus. pͥmus. hedera rododēdrus. Ex ſilueſtribꝰaūt larex. pinaſter. iuniparꝰ. cedrus. therebintus.buxus. ylex aquifolium. ſuber. taxus. tamarix. Exfructibus quoqꝫ rubus. et calamus. inter vtraqꝫvero genera ſūt in grecia andraſile. et vuedo. Vbicūqꝫ em̄ his folia decidūt p̄terꝙͣ in cacumīe. ī ip̄isquoqꝫ foliis multa eſt differētia. Sunt em̄ folia latiſſimā fico. viti platano. anguſta vero olee. mirtoputrico. cappillata. pino. cedro. aculeata. aquifolia.iunuiꝑi quoqꝫ ſpina eſt folio. carnoſa cypreſſo.craſſiſſima vero tamarici et alno. longa arundī. ſalici palme et duplicia. circinata piro. mucronatamalo. āguloſa hedre. diuiſa platano. picee vero etabieti. inſecta pectinū. robori toto ambitu ſinuoſa. rubro ſpinoſa. Alie quoqꝫ ſunt a radice brachiate vt vlmus. alie in cacunīe ramoſe vt pinus.Alijs eſt cortex tenuis. vt tilie et lauro. alijs craſſus vt robori. alijs leuis vt malo. fico. om̄ibus aūtſenecta. rugoſior. quibuſdā ſponte rumpit̉ vt viti.quibuſdā etiā cadit vt malo. quibuſdā ē tunica mitiplex vt viti. tylie. abieti. quibuſdā vero ſimplexvt fico. harūdini. Magna et radicū differētia. Sūtem̄ copioſe fico robori platano. breues et anguſtemalo. ſingulares abieti larici craſſiores. lauro meqͣles. robori carnoſe. et in ꝓfundū acte. Alijs etiamrecto meatū deſcēdūt vt olee et lauro. alijs ſimioſo vt fico. Humor cortici arboꝝ ineſt qui ſanguiseoꝝ intelligi debet. nec eſt om̄ibus idem. ficis nanqꝫ lacteus ē cui ad caſeos figurādos coaguli vis ē.Ceraſis gūmoſus. vl̓mis fulinoſus. malis et pirisac vitibꝰ aquoſus. Preterea arboꝝ quedā florentvt malus pirus et oīm prior amigdalus. Alie verotriſtes nullo flore exhilarent̉. vt ylex. picea. pinus.larex. iuniperꝰ. Om̄s aūt germināt etiā que florent. Magna et locoꝝ differentia. naꝫ ex eodeꝫ genere que ſunt in paluſtribꝰ priora germināt. deind̓ecampeſtria. in ſiluis nāqꝫ nouiſſima. Sunt et biferequed ā arbores. vt ſilueſtris malꝰ. quedā vero trifere vt cypreſſus. Arboꝝ etiā naturā ſitꝰ diſtīguitur. nam alie montes amāt vt cedrus larex etc̄. exquibus r̓ſina gignitur. Alie vero ualles. ut ylex. tyliū et ab ies. alie quoqꝫ in plana deſcēdūt ut cornꝰcorilus. quercus. et ornus. quedā frigidis gaudētut ſorbus. quedā etiam niſi in aquoſis ꝓueni ut.ut ſalices. alni ſileres. populi.Cxi. 1i De fructibus et guinis uel ſuccis.Ructus ꝓprie dicunt̉ agroꝝ et arboruꝫ.licet aliquādo largius ſumant̉. Ex his at̄que mollia ſunt dicunt̉ mala. Nuces uero.que corio duro tecta ut nuces. amigdole. glandes.