Explanatio ſancti Thome

fierent. Sed hoc eſt ſatis ruditer dictum licet ſit verum¶ Secundo modo ꝙ verbo ſit datiui caſus. Et tunc eſtſenſus. Intelligimus ꝑ fideꝫ vt prius ſecula eſſent aptata id eſt conuenientia ⁊ correſpondentia verbo vt ex inuiſibilibus ⁊cͣ. Propter quod ſciendum eſt ꝙ verbū deieſt ipſe conceptus dei quo ſeipſum ⁊ alia intelligit. Deꝰautē comparat̉ ad creaturam ſicut opifex ad opus ſuuꝫ.Hoc autē videmus ꝙ artifex illud quod producit extraproducit in ſimilitudinem conceptus ſui. Unde facit domum in materia ad ſimilitudinem domus quam in mēte ſua formauit. ꝙ ſi domus extra conueniat domui preconcepte eſt opus debito modo ordinatum. ſi non: non.Quia vero tota creatura optime diſpoſita eſt vtpote ꝓducta ab artifice in quo non poteſt cadere error vel aliqͥsdefectus. ideo pleniſſime ẜm modum ſuum conuenit diuino conceptui. Unde boetius de cōſolationē. Pulcruꝫpulcerrimus ipſe mundum mente gerens ſimiliqꝫ imagine formans. Ideo dicit. Intelligimus fide ſecula id ē totam vniuerſitatem creature aptata id eſt cōuenienter reſpondentia verbo id ē conceptui dei ſicut artificiatū artiſue. Ecc̄. 1. Effudit illam ſcꝫ ſapientiam ſuam ſuper omnia opera ſua. ¶ Sequit̉. Vt ex inuiſibilibus ⁊c̄. Sed qꝛapud antiquos cōmunis animi conceptus erat ꝙ ex nilo nihil fit. 11. phiſicorū. ideo quando videbant aliquodnouum opus dicebāt ꝙ eſſet factum ex aliquibus inuiſibilibꝰ. Unde vel ponebāt quodlibet eſſe in quolibet. ſicut empedocles ⁊ anaxagoras de quo nihil ad preſens.Alij vero latitatiōꝫ formarū ſicut ipſe anaxagoras. Aliiab ydeis ſicut plato. Alij ab intelligentia ſicut aulcēna.Unde ẜm omnes iſtos viſibilia facta ſunt ex inuiſibilibꝰrationibus ydealibus. Nos autē dicimus ẜm modumpredictū ꝙ ex inuiſibilibus rationibus ydealibus in verbo dei per quod om̄ia facta ſunt res viſibiles ſunt ꝓducte. Que rationes ⁊ ſi idem ſint tamē per diuerſos reſpectus cōnotatos reſpectu creature differunt ẜm rationeꝫUnde alia ratioue conditus eſt homo. ⁊ alia equus vt dicit auguſtinꝰ in libro. 83. q. Sic ergo ſecula aptata ſuntverbo dei. vt ex inuiſibilibꝰ rationibus ydealibus in verbo dei viſibilia id eſt omnis cratura fieret. Omnia autēiſta verba expreſſe ſunt ꝯtra manicheos. Ipſi eī dicūt ꝙnon eſt curandum quid homo credat. ſed tantum quidfaciat. Sed apoſtolus; pͥncipium omnis operis ponit fidem. Vnde dicit ꝙ eſt ſubſtantia id eſt fundamentū. Sine fide ergo fruſtra ſunt opera. Item dicūt ꝙ non eſt credendum niſi vnde habet ratio. Contra quod dicit nō apparentium. ¶ Item damnāt vetus teſtamentum dicentes ꝙ a malo principio ſcilicet a diabolo conditū ſit Contra quod dicit ꝙ in hac fide teſtimonium conſecuti ſuntſenes. ¶ Deinde cum dicit. Fide abel ⁊c. oſtendit quidpatres antiqui fecerunt. Et pͥmo hoc oſtendit de patribꝰante diluuium. Secūdo de patribus qui fuerūt ante legem ibi. Fide qui vocat̉ abraam ⁊c. Tertio de hijs quifuerunt ſub lege ibi. Fide moyſes ⁊c. Ante diluiuū fuerunt tres ſpecialiter deo accepti ſcꝫ abel. Gen̄. 4. enochGen̄. 5. noe Gen̄. 6. Primo ergo ponit fidē abel. Scd̓ofidem enoch. ibi. Fide enoch ⁊c. Tertio fidem noe ibi.Fide noe ⁊c. De abel autē oſtendit quid per fidem fecerit ⁊ quid inde cōſecutus ſit. Per fidē abel obtulit ſacrificium. Vnde ſicut confeſſio eſt teſtimoniū fidei interioris: ita ex cultu exteriori in ſacrificio cōmendat̉ fides eiꝰ.Et ex eo ꝙ obtulit ſacrificium electum: quia de primogenitis gregis ⁊ de adipibus eoruꝫ oſtenditur electa fideseius. Optimum em̄ ſacrificium ſignum fuit electe fidei ⁊ꝓbatę Mal̓. 1. Maledictꝰ fraudulētus qͥ habet in gregeſuo maſculum ⁊ votum faciens imolat debile domino.¶ De ſacrificio autē cayn nulla fit mentio ꝙͣtum ad ex-

cellentiam ſed ſolum ꝙ obtulit de fructibus terre. Dicitergo ꝙ abel fide obtulit plurimā hoſtiam. non quantitate ſed precioſitate ꝙͣ cayn id eſt meliorem hoſtiam obtulit ꝙͣ cayn .ſ. deo. qꝛ ad honorem dei. Aliter em̄ nō placuiſſet deo. Gloſa dicit. Fide plurima ſꝫ hoc non habet̉in greco. qꝛ plurima eſt ibi accuſatiui caſus quod patetex modo loquendi qui eſt comparatiuus niſi dicat fideplurima id eſt meliore ⁊ preſtātiore ꝙͣ cayn obtuliſſe. qꝛvt dictum eſt ſacrificium exterius ſignū fuit fidei interioris. Ex fide aūt duo conſequunt̉. Unū in vita ſcꝫ teſtimonium iuſticie. Vnde dicit. Conſecutus eſt teſtimoniumeſſe iuſtus ſcꝫ ꝑ fidem. Matth̓. 23. A ſanguine abel iuſti⁊c. tamē non ꝓpter hoc teſtimoniū xp̄i dicit ipſum cōſecutū fuiſſe teſtimoniū iuſticie. qꝛ nō intēdit hic introducere niſi auctoritates veteris teſtamēti. ſed ꝓpter id qd̓dicit̉ Gen̄. 4. Reſpexit dn̄s ad abel ⁊ ad munera eius.qꝛ reſpectus domini eſt ſpecialiter ſuꝑ iuſtos. psͣ. Oculi domini ſuꝑ iuſtos. Et hoc teſtimoniū perhibente deomuneribꝰ eius. Quod forte fuit quia igne celeſti incendebantur munera. Et hoc fuit reſpectus dei. Prius tn̄reſpexit ipſum offerentem ꝙͣ oblationē eius.: quia ex bonitate offerentis acceptat̉ oblatio que non eſt ſacramentalis. quia ſacramentalem bonitatem non īmutat malicia miniſtri. ꝙͣtum autē ad offerentem vt ſibi proſit oblatio requirit̉ bonitas in ipſo. ¶ Aliud conſecutus eſt poſtmortem. Vnde dicit. Et per illam defunctus adhuc loquit̉. quia vt dicit gloſa poſt mortem adhuc cōmendatfides eius. quia datur nobis materia loquendi de ip̄o vtde fide eius ⁊ patientia demus exempla ad exhortanduꝫalios ad patientiam. Sed hec non eſt intentio apl̓i quiaom̄ia que accipit hic ſumit ex ſcpͥturis. Vnde intelligit̉de eo quod dicit̉ Gen̄. 4. Uox ſanguinis fratris tui clamat ad me de terra. infra. 12. Meliꝰ loq̄ntē ꝙͣ abel. Hocenim accepit per illam id eſt per merituꝫ fidei ꝙ defunctus id ſanguis defuncti clamet ad deum ⁊ loquat̉ deo.¶ Deinde cum dicit. Fide enoch ⁊c. cōmendat enoch.Et pͥmo ponit intentū ſuum. Secundo ꝓbat ibi. Et nōinueniebat̉ ⁊c. Nō facit autē apoſtolꝰ mentionē de operibus eius quia ſcriptura modicum loquit̉ de hoc: ſꝫ tm̄oſtendit quid ei fecerit deus. quia fide id eſt ꝑ meritumfidei tranſlatus a conuerſatione huius vite in alia cōſeruatur a morte. Vnde dicit. Ne videret mortem. Gen̄. 5.Non apparuit qꝛ tulit eum deus. Et verum eſt ꝙ nondūeſt mortuꝰ ſꝫ tn̄ qn̄qꝫ moriet̉: qꝛ ſententia quā dn̄s pͥmisparentibꝰ peccantibꝰ inflixit quocūqꝫ die comederis ⁊c.in om̄es quocūqꝫ modo naſcunt̉ ex adam ꝑmanebit etiāin xp̄o. psͣ. Quis eſt homo qui viuet ⁊ non videbit mortem. Mors auteꝫ duorum dilata eſt ſcꝫ enoch et helye.Et ratio eſt quia doctrina veteris teſtamenti ordinat̉ adꝓmiſſa noui teſtamenti in quo nobis ſpes vite eterne ꝓmittit̉ Matth̓. 4. Penitentiam agite: appropinquabitem̄ regnum celorū. Et ideo data ſententia mortis voluitdn̄s ducere hoīes in ſpem vite qd̓ fecit in patribus vtriuſqꝫ ſtatus ſcꝫ nature legis ⁊ gratie. Unde in pͥmo ſtatudedit ſpem euadēdi neceſſitatē mortis ⁊ hoc eſt in enochin lege in helya. In tempore gratie in chriſto ꝑ quē dat̉nobis effectus huius ꝓmiſſionis. Et ideo alij morient̉:ſed chriſtus reſurgens ex mortuis iam non morit̉; Sedduo pͥmi morient̉ ꝑ antixp̄m. Sic ergo tranſlatus eſt nevideret mortem nō vt ſolū non ſentiret mortem. ⁊ hoc inilla generatione. ¶ Deinde cum dicit. Et non inueniebatur ⁊c. ꝓbat ꝙ hoc habuit ꝑ meritum fidei. ⁊ pͥmo ꝓbat ꝙ tranſlatus eſt. Secūdo ꝙ hoc ꝓpter fideꝫ habuitibi Ante tranſlationē em̄ ⁊c. Et primū ꝓbat per auctoritatem Gen̄. 5. quā ſub alijs verbis ponit. qꝛ ibi diciturnon apparuit. quia tulit eum deus. Hic autē dicit. Et