in epiſtolam ad Epheſios II

ſancto ī quo vno accedunt. In nullo ergo deficiūt a ſpiritualium bonorum participatione. ¶ Ad intellectū autem littere ſciendum eſt ꝙ collegium fidelium quādoqꝫin ſcripturis vocatur domus. ẜm illud pͥme Thymo .3.Ut ſcias quomodo in domo dei oporteat te cōuerſari q̄ē dei eccleſia. Quandoqꝫ autem vocatur ciuitas: ẜm illud p̄s. Hieruſalem que edificatur vt ciuitas. Ciuitasenim habet collegium polliticum: domus autem ycononomicū: inter que quidem duplex differentia inuenitur:Nam qui ſunt de collegio domus cōmunicant ſibi ī actibus priuatis: qui vero ſunt de collegio ciuitatis cōmiuncant ſibi in actibus publicis. Item qui ſunt in collegiodomus reguntur ab vno qui vocatur pater familias: ſedqui ſunt in collegio ciuitatis reguntur a rege. Ita enimeſt pater familias in domo ſicut rex in regno. Sic igiturcollegium fidelium aliquid habet de ciuitate: ⁊ aliquidde domo. Ged ſi conſideretur rector collegij pater eſt.Mat. 6. Pater noſter qui es in celis ⁊c. Iere 3. Patrēvocabis me ⁊ poſt me ingredi non ceſſabis: ⁊ ſic collegium ē domus. Si vero ipſos ſubditos conſideres ſic ciuitas eſt quia cōmunicant ſibi in actibus precipuis ſcilicꝫfidei ſpei ⁊ charitatis. Et hoc modo ſi fideles conſiderētur in ſe eſt collegium ciuitatis. Si vero rector collegijattendatur ē collegium domus. Et ideo apoſtolus duoverba ponit hic ſcilicet hoſpites ⁊ aduene. Hoc enī ſunthoſpites ad domum qd̓ aduene ad ciuitatē. Hoſpes em̄dicitur quaſi extraneus a domo. Eccl̓. 29. Uita neꝙͣ hoſpitandi de domo in domum. Aduena vero eſt qui extraneus venit ad ciuitateꝫ. Ac ſi dicat apoſtolus Olim eratis extranei a collegio fidelium ſicut hoſpites ad domuꝫ⁊ aduene ad ciuitatem. quemadmodū ⁊ ꝓſeliti ad legeꝫveterem ſed nunc non eſt ita quia iaꝫ non eſtis hoſpites⁊c. Eſa. 54. Ecce accola veniet qui non erat mecū aduēna quondam ciuis adiungetur tibi. ¶ Conſequenter cūdicit. Sed eſtis ciues ſanctorum ⁊c. eoncludit qd̓ conuenit ſtatui preſenti dicens. Sed eſtis ciues ſanctoruꝫ ⁊cͣ.Quaſi dicat. Quia collegium fidelium dicitur ciuitasin comparatione ad ſubditos: ⁊ domus in comparatione ad rectorem: collegium ad quod vocati eſtis eſt ciuitas ſanctorum ⁊ domus dei. p̄s. Glorioſa dicta ſunt dete ciuitas dei. Unde Auguſtinus. Duas ciuitates faciunt duo amores. Nam amor dei vſqꝫ ad contemptū ſuiſcilicet hominis amantis facit ciuitatem hieruſalem celeſtem. amor vero ſui vſqꝫ ad contemptum dei facit ciuitatem babylonis. Quilibet ergo vel eſt ciuis ſanctoruꝫſi diligit deum vſqꝫ ad contemptum ſui. Prouerb̓. vltimo. Omnes domeſtici eius veſtiti ſunt duplicibus. Sivero diligit ſe vſqꝫ ad contemptum dei ē ciuis babylonis. ¶ Conſequenter cum dicit. Superedificati. ⁊c. manifeſtat propoſitum. Conſuetum eſt in ſcripturis ꝙ in figura que methonomia dicitur continēs ponat̉ ꝓ ꝯtēto:ſicut quandoqꝫ domꝰ ꝓ his q̄ ſunt ī domo. Secūdū hūcergo modū loquit̉ apl̓s de his qui ſūt in domo dei .ſ. defidelibus: ſicut de vna domo et comparat eos edificio.Et circa hoc duo facit. quia primo proponit intentumSecundo oſtendit ꝙ huius edificij participes facti ſuntipſi epheſij ibi. In quo ⁊ vos coedificamī ⁊c̄. Circa primum duo facit. Primo proponit huius edificij fundamentum. Secundo ip̄ius conſtructioneꝫ ſeu complemētum ibi. In quo omnis edificatio conſtructa ⁊cͣ. Fundamentum autem ponit duplex. Unum ſecundarium ⁊ alud principale. Secundarium quidem fundamentū ſuntapoſtoli ⁊ prophete. Et quantum ad hoc dicit eos noneſſe hoſpites ſed ciues: quia iam pertinent ad edificiumſpirituale vtpote ſuperedificati ſupra fundamentum apoſtolorū ⁊ prophetaꝝ id eſt qui ſūt apoſtoli ⁊ prophete .i.

ſuꝑ doctrinā eoꝝ. Uel aliter ſupra fūdamētū apl̓oꝝ ⁊ ꝓphetarū .i. ſupra xp̄m qui ē fundamentū apoſtoloꝝ ⁊ ꝓphetarum. Quaſi dicat. In eodem fundamento ſuperedificati eſtis in quo apl̓i ⁊ prophete ſunt edificati: quiex iudeis fuerunt. Hec autē expoſitiones due tantū quoad verba differunt ſed prima cōuenientior eſt: quia ſi aliaconuenientior eſſet: tunc pro nihilo adiungeret: Ip̄o ſūmo angulari lapide chriſto ieſu: cum ipſe ieſus ſit ſummum fundamentum. Secundū ergo primum modū magis conſonat: ita tamen ꝙ precipuus lapis ⁊ ſummumfundamentum ſit chriſtus. Quantum vero ad ſententiam nihil differunt qꝛ idem ē dicere chriſtū eē fundamentum ⁊ doctrinam apoſtolorum ⁊ prophetaruꝫ. cum chriſtum tantuꝫ non ſeip̄os predicauerint. vnde accipere eorum doctrinam eſt accipere chriſtum crucifixum. primeCoꝝ. pͥmo. Nos autem predicamus chriſtum crucifixū.primo Pet̓. pͥmo. Quibus reuelatum ē quia non ſibiipſis. ⁊c. Item prime Coꝝ. 2. Nos autem ſenſum chriſti habemus. ¶ Notandum ē ꝙ apoſtoli dicuntur fundamenta. p̄s. Fundamenta eius in montibus ſanctis.Eſa. 54. Fundabo te in ſaphiris. id eſt in celeſtibus viris. Expreſſe autem dicuntur fundamenta. Apoc̄. 21.Murus ciuitatis habens fundamenta duodecim. et inipſis nomina duodecim apoſtolorum. Qui intantum dicuntur fundamenta inquantum eorum doctrina chriſtūannunciat. Mat. 16. Super hanc petram edificabo eccleſiam meam. Dicit autem apoſtolorum ⁊ prophetarūvt deſignet ꝙ vtraqꝫ doctrina ē neceſſaria ad ſalutem.Mat. 13. Scriba doctus in regno celorum ſimilis ē homini patrifamilias qui profert de theſauro ſuo noua etvetera. Item vt oſtendat concordiam inter vtranqꝫ adalterandum idem ē vtriuſqꝫ fundamentū. Nam qd̓ prophete predixerunt futurum apoſtoli predicauerūt factuꝫRoma. pͥmo. Paulus ſeruus ieſu chriſti vocatus apoſtolus ſegregatus in euangelium dei: qd̓ ante promiſeſerat per prophetas ſuos. ¶ Principale vero fundamētum tantum ē chriſtus ieſus: ⁊ quantum ad hoc dicit.Ipſo ſummo. ⁊c. Abi tria dicit de eo ſcilicet ꝙ ſit lapis.ꝙ angularis. ⁊ ꝙ ſummus. Lapis quidem ē propter fūdamenti firmitatem. Unde dicitur Mat. 7. Ꝙ domusque fundata erat ſupra petram firmiter edificata erat intantum ꝙ nec pluuia nec flumina nec venti potuerunteam deſtruere. Non ſic autem de domo fundata ſuperarenam. Daniel̓. 2. Lapis abſciſus de monte ſine manibus. Angularis autem dicitur propter vtriuſqꝫ coniunctionem. Nam in angulo duo pariētes vniuntur. Sic inchriſto populus iudeorum ⁊ gentium vniti ſunt. p̄s. Lapidem quem reprobauerunt edificantes hic factus ē incaput anguli. Act̉. 4. Hic eſt lapis qui reprobatus ē avobis edificantibus qui factus eſt in caput anguli ⁊ nonē in aliquo alio ſalus. Et hoc idē de ſe introducit. Mat.21. Nunꝙͣ legiſtis in ſcripturis. Lapidem quem reprobauerunt edificantes hic factus eſt in caput anguli. ⁊cͣ.Summus autē dicit ꝓpter dignitatis celſitudinē Eſa.82. Ecce ego mittam in fundamentis ſion lapidē angularem probatū precioſū in fundamento fundatum. Sed atē in fundamento ſpirituali ⁊ in edificio materiali. Materiale nāqꝫ edificium fundamentū habet in terra. Et ideooportet vt prīcipaliꝰ fundamētū ſit magꝭ infimū. Spūale vero edificiū fūdamētū hꝫ in celo. ⁊ iō oꝫ ꝙ fundamētū ꝙͣto ē pͥncipaliꝰ tāto ſit ſublimiꝰ: vt ſic imaginemur ciuitatē quādā deſcēdētē de celo cuiꝰ fundamētū in celoexiſtens edificiū dimiſſū ad nos videat̉ inferiꝰ: ẜm illudApoc̄. 21. Uidi ciuitatē hierl̓m deſcendentē de celo. ⁊cͣ.¶ Conſequenter cum dicit. In quo omnis edificatio ⁊c.agit de conſtructione edificij In qualibet autem edificij