Explanatio ſancti Thome

differentia circa hoc. quia apoſtolus agens de culpa gētiliū aſſignauit duas cauſas culpe fuiſſe. Unaꝫ ſcilicet exparte mūdi. aliā ex parte demonuꝫ quos colebāt. Quiaergo iudei erant ſimiles gentilibus in ſtatu culpe ꝙͣtumad primā cauſam. nō autē ꝙͣtū ad ſcd̓am. ideo apl̓us nonfacit mentioneꝫ de culpa eoꝝ niſi ꝙͣtum ad cauſam queeſt ex parte mundi. Circa qd̓ tria facit. Primo cōmemorat eoꝝ culpam ꝙͣtum ad peccatū cordis. Secūdo ꝙͣtuꝫad peccatū operis. Tertio ꝙͣtum ad peccatum originis.Peccatum vero cordis inſinuat per deſideria carnis. etꝙͣtum ad hoc dicit. In quibus ſcilicet peccatis ⁊ delictꝭnos omnes ſcilicet iudei aliquando conuerſati ſumꝰ agētes vitam noſtrā in deſiderijs carnis noſtre id eſt carnalibus. Tit̓. 3. Eramus em̄ aliquando ⁊ nos inſipientes⁊ increduli: errantes ⁊ ſeruientes deſiderijs ⁊ voluptatibus varijs ⁊c. Ro. 13. Carnis curā ne feceritis in deſiderijs. Peccatū vero operis inſinuat cū dicit. Faciētes voluntates ⁊c. Peccatū em̄ operis nihil aliud eſt ꝙͣ expreſſio interioris concupiſcentie. Eſt autē quedam concupiſcentia carnis: ſicut ſunt concupiſcentie naturales. putacibi per quā conſeruat̉ indiuiduū: ⁊ venereoꝝ ꝑ quā conſeruatur ſpecies. ⁊ ꝙͣtum ad hoc dicit. Facientes voluntates carnis. id eſt ea in quibus caro delectat̉. Rom̄. 8.Qui autē in carne ſunt deo placere non poſſunt. Quedam vero eſt concupiſcentia cognitionis eoꝝ ſcilicꝫ quenon veniūt ex deſiderijs carnis ſed ex ipſo appetitu anime vt honoris ambitio ⁊ proprie excellentie ⁊ huiuſmooi. Et quantū ad hoc dicit. Et cogitationū. id eſt exequētes illas concupiſcentias que cauſantur ex inſtinctu cogitationū noſtraꝝ. Peccatū vero originis īſinuat dicēs:Et eramus natura filij ire. Quod quidē peccatū ex primo parente nō ſolum in gentiles: ſed etiā in iudeos trāſfunditur. Ro. 5. Sicut per vnū hominē in hunc mundūpeccatū intrauit ⁊ per peccatū mors. ita ⁊ in omnes homines mors pertranſiuit in quo omnes peccauerunt Etſic homines per baptiſmū mundantur a peccato origīali ſolum ꝙͣtuꝫ ad perſonas ꝓprias vnde generant filiosbaptizandos ita circūciſio mundabat ab originali perſonas ſolū ſed generabant adhuc circūcidendos. Et hoc ēquod dicit. Eramꝰ natura id eſt per originē nature. Nōquidē nature vt natura eſt. quia ſic bona eſt ⁊ a deo: ſednature vt vitiata eſt filij ire id eſt vindicte pene ⁊ gehenne. ⁊ hoc ſicut ceteri id eſt gentiles.Lectio ſecunda.Eus aūt qui diues eſt in miſericorddia propt̓ nimiā charitateꝫ ſuā quadilexit nos: ⁊ cum eſſemus mortuipeccatis: conuiuificauit nos in chriſto cuiꝰgratia eſtis ſaluati ⁊ conreſuſcitauit ⁊ conſedere fecit in celeſtibꝰ in chriſto ieſu: vt oſtēderet in ſeculis ſuperuenientibus abundātes diuitias gratie ſue in bōitate ſuper nosin chriſto ieſu.Poſtꝙͣ exaggerauit apoſtolꝰ ſtatū culpe inficientis: hiccōmendat beneficiū gratie iuſtificantis. Circa quaꝫ duofacit. Primo ipſum beneficiū pōit. Secundo ſeipſuꝫ exponit ibi. Gratia em̄ eſtis ⁊c. Beneficiū autē illud heſcribit quātum ad tres cauſas. Primo quantū ad cauſaꝫ efficientē. Secundo quātum ad cauſam formaleꝫ. Tertioꝙͣtum ad cauſam finalē. Efficiens autē cauſa beneficij diuini iuſtificantis eſt charitas dei. Et quātum ad hoc dic̄Deus autē qui diues eſt in miſericordia ꝓpter nimiam

charitatē. Dicit autē ꝓpter nimiā charitatē. quia dilectionis diuine poſſumus conſiderare quadruplicē bonitatē ⁊ efficientiā. Primo quia nos in eſſe ꝓduxit. Sap̄.11. Diligis em̄ omnia que ſunt ⁊ nihil odiſti eoꝝ que feciſti ⁊c. Decundo quia ad ymaginē ſuā nos fecit ⁊ capaces beatitudinis ſue. Deut̓. 33. Cuꝫ eo ſanctoꝝ milia indextera illius ignea lex dilexit populos omnes ſancti inmanu illius ſunt. Tertio quia homines per peccatū corruptos reparauit. Iere. 31. In charitate perpetua dilexite ideo ⁊cͣ. Quarto quia ꝓ ſalute noſtra filium ꝓpriumdedit. Iohan. 3. Sic deus dilexit mundū vt filium ſuuꝫvnigenitū daret. Unde gregorius. O ineſtimabilis dilectio charitatis vt ſeruū redimeres filiū tradidiſti. Diciautē qui diues ē in miſericordia. quia cū amor hominiscauſatur ex bonitate eius qui diligitur: tūc homo ille diligit ex iuſticia inꝙͣtum iuſtum eſt ꝙ talē amet. Quādovero amor cauſat bonitatē in dilecto. tunc eſt amor ꝓcedens ex miſeri cordia. Amor autē quo deꝰ amat nos cauſat in nobis bonitatē. ⁊ ideo miſericordia ponit̉ hic quaſiradix amoris diuini Eſa. 63. Largitus eſt in eis ẜm indulgentiam ſuam ⁊ ẜm multitudinē miſericordiaꝝ ſuarum Ibidem. Ml̓titudo viſceꝝ tuoꝝ ⁊ miſerationū tuarum ſuper me. Dicit̉ autē deꝰ diues in miſericordia. qꝛhabet eam infinitā ⁊ indeficientē: quod non habꝫ homoIn tribus em̄ homo miſeretur cū termino ⁊ limitationePrimo quidem largiendo beneficia tēporalia. ⁊ hec miſericordia eſt finita non excedens limites ꝓprie facultatis. Tob̓. 4. Quō potueris ita eſto miſericors. Sed deus diues eſt etiā in omnibus qui inuocant illū vt diciturRo. 10. Secundo eſt finita miſericordia hominis. qꝛ nōremittit niſi offenſaꝫ ꝓpriā: ⁊ in hoc etiā modus eſſe debet vt ſcilicet non ſic paſſim remittat vt ille cui remittitefficiat̉ procatior ꝓnior ⁊ facilior ad iteꝝ offendendum.Ecc̄s. 8. Etem̄ quia nō ꝓfertur cito contra malos ſentētia abſqꝫ timore vllo filij hominum ꝑpetrant mala. Deoaūt nihil nocere poteſt. ⁊ ideo poteſt omnē offenſam remittere. Ioh. 35. Si peccaueris quid ei nocebis? Et parum poſt. Porro ſi iuſte egeris quid donabis ei? Tertio homo miſeretur penā remittendo ⁊ in hoc etiā ē modus ſeruandus ſcilicet vt non facias cōtra legis ſuperioris iuſticiā. Deus autē penā omniū remittere poteſt cuꝫnon aſtringatur aliqua ſuperiori lege. Iob. 34. Quemconſtituit alium ſuper terrā ⁊ quē poſuit ſuper orbē quēfabricatus eſt? Sic ergo miſericordia dei eſt infinita. qͥanon coartatur anguſtijs diuitiaꝝ: neqꝫ timore nocumenti reſtringitur: ⁊ neqꝫ lege ſuperioris. ¶ Cauſa vero exemplaris beneficij eſt. quia in chriſto collata eſt. Et ꝙͣtūad hoc dicit. Cum eſſemus mortui peccatis conuiuificauit nos xp̄o ⁊c. Ubi tangit triplex beneficiū. ſcilicet iuſtificationis reſurrectionis a mortuis: ⁊ aſcenſionis in celuper que tria chriſto aſſimilantur. Dicit ergo quātum adprimū vt legatur littera ſuſpenſiue. Deus autem qui diues eſt ⁊c. Cum eſſemus mortui peccatis conuiuificauitnos xp̄o. id eſt ſimul viuere facit cum xp̄o. Oſee. 6. Uiuificabit nos poſt duos dies ⁊c. Conuinificauit inꝙͣ hicſcilicet per vitā iuſticie. psͣ. Qui poſuit animā meaꝫ advita. ⁊ hoc in xp̄o id eſt per gratiaꝫ xp̄i. cuius ſcilicet xp̄igratia eſtis ſaluati. Ro. 8. Spe enim ſalui facti ſumus.Quantū vero ad ſcd̓m dicit: Et conreſuſcitauit nos cuꝫxp̄o ꝙͣtum ad animā in re ⁊ ſpe ꝙͣtum ad corpus. Ro. 8.Qui ſuſcitauit ip̄m a mortuis viuificabit ⁊ mortalia corpora noſtra ⁊c. ¶ Quantū vero ad tertiū dicit. Et conſedere fecit in celeſtibus in chriſto ieſu ſcilicet nunc ꝑ ſpeꝫ⁊ tandeꝫ in futuro in re. quia vt dicitur Iohan. 12. Abiego ſum illic ⁊ miniſter meus erit ⁊c. Itē Apoc̄. 3. Quivicerit dabo ei ſedere mecum in throno meo: ſicut ⁊ ego