in epiſtolam ad Galathas III

eſt per fidē ieſu xp̄i. Et ideo dicit ꝙ ſi lex eſſet data talisq̄ poſſet viuificare: id eſt tante virtutis eſſet ꝙ poſſꝫ vitāgratie ⁊ eternā beatitudinē ꝯferre: tunc vere ⁊ nō apparenter iuſticia eſſet ex lege. ſi lex faceret qd̓ fides faceredicitur. ⁊ ſic fruſtra eſſet fides. Sed lex non iuſtificat. qͥalittera .ſ. legis occidit vt dicit̉. 2. coꝝ. 3. Et Ro. 8. Lexem̄ ſpiritus vite in chriſto ieſu ⁊c. ¶ Deinde cum dicitSed ſcriptura concluſit ⁊c. Oſtendit ꝙ lex nō ſolū noncontrariatur gratie ſed eſt ei etiā in obſequiuꝫ. Et primooſtendit ꝙ lex obſequit̉ ꝓmiſſis dei. Secundo quō hocobſequium manifeſtatum eſt in iudeis ibi. Prius auteꝫꝙͣ veniret fides ⁊c. Tertio quō gētiles etiā ſine lege cōſecuti ſunt ꝓmiſſa dei ibi. Omnes em̄ filij dei eſtis ⁊c.Circa primū ſciendū eſt ꝙ lex obſequitur ꝓmiſſis dei ingenerali ꝙͣtū ad duo. Primo qꝛ manifeſtat peccata. Romanoꝝ. 3. Per legē cognitio peccati. Deinde quia manifeſtat infirmitatē humanā. Inqͣtū homo nō poteſt vitare peccatū niſi per gratiā que per legeꝫ non dabat̉. Etſicut iſta duo ſcilicet cognitio morbi ⁊ impotentia infirmi multū inducunt ad querēdū medicū: ita cognitio peccati ⁊ proprie impotentie inducunt ad querendū chriſtūSic ergo lex obſecuta eſt gratie. inqͣtū prebuit cognitionē peccati ⁊ experientiā ꝓprie impotentie. Et ideo dicitScriptura id eſt lex ſcripta ꝯcluſit id eſt tenuit incluſosiudeos ſub peccato id eſt oſtendit eis peccata que faciebant Ro. 7. Concupiſcentiā neſcieba ⁊c̄. Item concluſit. qūia veniente lege ſumpſerūt occaſione peccati Ro.ii. Concluſit deus om̄ia in incredulitate ⁊cͣ. Et hoc ideovt homo quereret gratiā. Et ideo dicit Vt ꝓmiſſio id ēgratia repromiſſa daret non ſolū iudeis ſed omnibꝰ credentibus. quia illa gratia poterat liberare apeccatis. ethec gratia eſt ex fide ieſu chriſti. ¶ Deinde cū dicit. Prius autē ꝙͣ veniret ⁊c. Ponit experimentū huiꝰ obſequiimanifeſtatū in iudeis. Et primo ponit obſequiū iudeorūSecundo cōcludit quoddā correlariū ibi Itaqꝫ lex pedagogus ⁊c̄. Dicit ergo ſi ſcriptura id eſt lex ſcripta detinuit omnia ſub peccato. quas vtilitates habebant iudei exlege anteꝙͣ veniret fides ex gratia? Rn̄det ⁊ dicit. Nosiudei ante aduentū fidei cuſtodiebamur ſub lege: inqͣtūfaciebat nos vitare idolatriā ⁊ ml̓ta alia mala. Cuſtodiebamur inꝙͣ non ſicut liberi: ſed quaſi ſerui ſub timore. ethoc ſub lege id ē ſub onere legis ⁊ dominio. Ro. 7. Lexin homine dominat̉ ꝙͣto tēpore viuit ⁊c. Et cuſtodiebamur cōcluſi id eſt ſeruati ne deflueremus ad vitia: ſed p̄pararemur in eā id eſt tā bonā fidē q̄ reuelāda erat Eſa.56. Iuxta eſt ſalus mea et vēiat. vt iuſticia mea et reueletur. Et dicit reuelanda. quia cū fides excedat om̄e humanū ingeniū nō poteſt per ꝓpriū ſenſum haberi ſed exreuelatione ⁊ dono dei Eſa. 40. Reuelabit̉ gloria dn̄i⁊c. Uel in eā fidē que reuelanda erat tēpore gratie in antiquis tēporibus multis ſignis latens. Vnde ⁊ temporechriſti velū templi ſciſſum eſt Matth̓. 27. ¶ Conſequēter cū dicit Lex pedagogus ⁊c. Concludit quoddā correlariū. Et primo oſtendit legis officiū. Secundo officijteſtationē ibi. At vbi venit plenitudo temporis ⁊c̄. Officiū autē legis fuit officiū pedagogi Et id̓o dic̄ Lex pedagogus noſter ⁊c. Quamdiu em̄ heres non poteſt conſequi beneficiū hereditatis vel propt̓ defectū etatis ſeu alicuius debite perfectionis: conſeruat̉ ⁊ cuſtoditur ab aliquo inſtructore. qui quidē inſtructor pedagogus dicit̉ apēdos qd̓ eſt puer ⁊ goge qd̓ eſt ductio. Iudeis autē ꝓmiſſa erat benedictio futuri ſeminis de hereditate obſequenda: ſed nondū aduenerat tēpꝰ ipſius hereditatis cōſequende. Et ideo neceſſariū erat ꝙ cōſeruarent̉ vſqꝫ adtempus futuri ſeminis ⁊ cohiberent̉ ab illicitis quod factū eſt ꝑ legē. Et ideo dicit Itaqꝫ ⁊cͣ. Quaſi dicat. Exqͦ

ſub lege cuſtodiebamur lex fuit noſter pedagogus id eſtdirigens ⁊ conſeruans in xp̄o id eſt in viā chriſti. Et hocideo vt ex fide chriſti iuſtificaremur. Oſee. 11. Puer iſrl̓⁊ dilexi eū. Ier̄. 31. Caſtigaſti me domine ⁊ eruditꝰ ſum⁊c. Ro. 3. Arbitramur em̄ hominē iuſtificari per fidem.⁊c. Et ꝙͣuis lex pedagogus noſter eſſet nō tamen ad perfectā hereditatē ducebat. quia vt dicit̉ Hebre. 7. Neminē ad ꝑfectū adduxit lex ⁊c. Sed hoc officiū ceſſauit poſtꝙͣ vēit fides. Et hoc ē quod dicit At vbi vēit fides ſcilicet chriſti iam non ſumꝰ ſub pedagogo id ē ſub coactione que non ē neceſſaria liberis .1. coꝝ. 13. Cum eſſem ꝑuulus ⁊c. cum autē factus ſum vir ⁊c. 2. coꝝ. 5. Si quaergo in chriſto noua creatura vetera tranſierunt ⁊cͣ.Lectio nonaMnes em̄ filij dei ſunt per fidē queQeſt in chriſto ieſu. Quicunqꝫ em̄ inchriſto baptizati eſtis: chriſtū induiſtis. Non eſt iudeus: neqꝫ grecus: nō eſt ſeruus neqꝫ liber: non eſt maſculus neqꝫ femina. Omnes em̄ vos vnū eſtis in chriſto ieſu. Si auteꝫ vos chriſti ergo ſemē abrae eſtꝭẜm ꝓmiſſionē heredes.Hic oſtendit apoſtolus ꝙ ad fructum gratie gentiles ſine obſequio legis peruenerunt: ad quē tamē iudei perducti ſunt per legis cuſtodiā ⁊ obſequiū. Et circa hoc facit tria. Primo ꝓponit intentū. Secundo manifeſtat ꝓpoſitū ibi. Quicunqꝫ em̄ in chriſto ⁊c. Tertio ex hoc argumentat̉ ibi. Si autē vos xp̄i ⁊c. Dicit ergo vere nō ſumus ſub lege id eſt ſub pedagogo ⁊ coactione: quia ſumꝰfilij dei. Similit̓ ⁊ vos ſub lege neqꝫ ſub pedagogo eſtisquia ſcilicet ad gratiā perueniſtis. Ideo omnes eſtis filij dei per fidem non per legē Ro. 8º. Nō em̄ accepiſtisſpiritū ſeruitutis ſcilicet timoris qui dabatur in lege veteri: ſed accepiſtis ſpiritū filiorū ſcilicet charitatis ⁊ amoris qui datur in noua lege per fidē Ioh̓. 1. Dedit eis poteſtatē filios dei fieri ⁊c. Si ergo filij dei eſtis per fidemquare vultis eſſe ſerui per legis obſeruantias? Naꝫ ſolafides homines facit filios dei adoptiuos. Nullus ſiquidem eſt filiꝰ adoptiuus: niſi vniatur ⁊ adhereat filio naturali Romanoruꝫ octauo. Quos preſciuit conformesfieri ymaginis filij eius ⁊c. Fides em̄ facit nos in xp̄o ieſu filios Ephe. 3. Habitare xp̄m per fidē in cordibus veſtris. Et hoc in chriſto ieſu id eſt filij dei eſtis per ieſumchriſtū. ¶ Conſequent̓ cū dicit. Quicunqꝫ em̄ in chriſto ⁊c. Manifeſtat ꝓpoſitū. Et circa hoc tria facit. Primo ꝓponit ꝓpoſiti manifeſtationē. Secundo maniteſtationis expoſitionē ibi. Non eſt iudeꝰ ⁊c. Tertio aſſignatmanifeſtationis rationē ibi. Omnes em̄ vnū ſumus ⁊cͣ.Māifeſtat aūt circa primuꝫ quō ſumꝰ in xp̄o ieſu filij deiEt hoc eſt ꝙ dicit. Quicunqꝫ em̄ in chriſto ieſu ⁊c. Qd̓poteſt quadruplicit̓ exponi. Uno modo vt dicat̉. Quicunqꝫ in chriſto ieſu baptizati eſtis id eſt inſtitutione xp̄iad baptiſmū inſtructi eſtis. Marē vltimo Euntes in mūdum vniuerſum predicate euangeliū omni creature ⁊cͣ.Qui crediderit ⁊ baptizatꝰ fuerit ⁊c. Alio modo Quicunqꝫ in chriſto ieſu baptizati eſtis ſcilicet per ſimilitudinem ⁊ per configurationē mortis xp̄i. Ro. 6. Quicunqꝫbaptizati ſumus in chriſto ieſu in morte ipſius baptizatiſumus. Vel in chriſto ieſu. id eſt in fide ieſu chriſti. Naꝫbaptiſmus nō fit niſi in fide ſine qua effectū baptiſmi nullum conſeqͥmur. Mar. vl. Qui crediderit ⁊ baptizatusfuerit ſaluꝰ erit ⁊c. Ul̓ in xp̄o ieſu .i. in virtute ⁊ oꝑatiōecius. Ioh̓. 1. Suꝑ quē videris ſpm̄ deſcendentē hic ē qͥ

B iij