Explanatio ſancti Thome

tranſgreſſiones ⁊c. Similis dubitatio proponit̉. Ro. 3.vbi ſic dicitur: Quid igitur amplius iudeo ⁊c. ¶ Deinde cū dicit. Propter tranſgreſſiones. Soluit dubitationem motā. vbi quattuor facit. Primo propōit legis vtilitatē. Secūdo legis fructū ibi. Donec veniret ſemē ⁊c̄.Tertio legis miniſtros ibi. Ordīata per āgelos. Quarto legis dominiū ibi In manu mediatoris. Circa primūnotādū eſt ꝙ lex vetꝰ data eſt propt̓ quattuor. ẜꝫ quattuor ex peccato conſecuta que enumerat beda ſcilicet prop̄ter maliciā: infirmitatē: concupiſcentiā: ⁊ ignorantiam.Eſt ergo lex primo data ad reprimendā maliciā dū ſcilicet ꝓhibendo peccatū ⁊ puniendo retrahebantur homines a peccato. ⁊ hoc tangit dicens. Propter traſgreſſiones poſita eſt lex. id eſt ad tranſgreſſiones cohibendas.⁊ de hoc habetur. x. thi. 1. Iuſto lex nō eſt poſita ſed iniuſtis. Cuius ratio poteſt ſumi a philoſopho in. 4. ethicorum. Homines em̄ bene diſpoſiti ex ſeipſis mouēturad bene agendū ⁊ ſufficiunt eis paterna moita. vnde nōindigent lege ſed ſicut Ro. 2. dicit̉. Ipſi ſibi ſunt lex habentes opus legis ſcriptū in cordibus ſuis. Sed homines male diſpoſiti indigent retrahi a peccatꝭ per penasEt ideo guantū ad iſtos fuit neceſſaria legis poſitio quehabet coartatiuā virtutē. Secundo lex data eſt ad infirmitatem manifeſtandā. Homines em̄ de duobus p̄ſumebant. Primo quidē de ſcientia. Secundo de potentia.Et ideo deus reliquit homineꝫ abſqꝫ doctrina legis: tēpore legis nature. In quo dū in errores inciderunt conuicta eſt eoꝝ ſuperbia de defectu ſcientie. Sed adhuc reſtabat preſumptio de potentia. Dicebant em̄ nō deeſt qͥimpleat ſed deeſt qui iubeat. vt dicitur in gloſa ſuper illud Exod̓. 24. Quicquid preceperit dn̄s faciemꝰ ⁊ erimus obedientes. Et ideo data eſt lex: que cognitionempeccati faceret. Per legem em̄ cognitio peccati. Ro. 3.Que tamē auxiliū gratie nō dabat ad vitandū peccata:vt ſic homo ſub lege conſtitutus ⁊ vires ſuas experiret̉ ⁊infirmitatē ſuā recognoſceret inueniēs ſe ſine gratia peccatum vitare non poſſe. ⁊ ſic auidius quereret gratiā Ethec etiaꝫ cauſa poteſt ex his verbis accipi vt dicat̉ ꝙ lexpoſita eſt propter tranſgreſſiones adimplendas: quaſi illo modo loquendo quo apoſtolus dicit Ro. 5. Lex ſubintrauit vt abundaret delictū: quod non eſt intelligēduꝫcauſaliter ſed conſecutiue. quia lege ſubintrante abūdauit delictū ⁊ tranſgreſſiones ſunt multiplicate. dū cōcupiſcentia nondū per gratiā ſanata in id quod ꝓhibebat̉magis exarſit. ⁊ factū eſt peccatū grauius addita preuaricatione legis ſcripte. Et hoc deus permittebat vt homines imperfectionē ſuā cognoſcentes quererent mediatoris gratiam. Unde ſignāter dicit. Poſita eſt quaſi debito ordine collocata int̉ legē nature ⁊ legē gratie. Tertio data eſt lex ad domandā concupiſcentiā populi laſciuientis: vt diuerſis cerimonijs fatigati neqꝫ ad idolatriam neqꝫ ad laſciuias declinarent. Vnde dicit Petrꝰ Actuū. 15. Hoc eſt onus qd̓ neqꝫ nos ⁊c. Quarto ad inſtruendum ignorantiā data eſt lex in figurā future gratie ẜꝫillud Hebre. 10. Umbrā habet lex ⁊c. ¶ Deinde cū dic̄Donec veniret ſemē ⁊c. id eſt chriſtus de quo ꝓmiſeratdeus per eū benedicendas omnes gentes. Matthei. II.Lex ⁊ ꝓphete vſqꝫ ad Iohannē ⁊c. Gen̄. 12. In ſeminetuo ⁊c. Miniſtri auteꝫ legis ponunt̉ cū dicit. Ordinataid eſt ordinanter data per angelos id eſt per nuncios deiſcilicet moyſen ⁊ aaron. Malach̓. 2. Legē requi rent exore eius ⁊c. angelus em̄ domini ⁊cͣ. Uel per angelos ideſt miniſtros angelorū. Actuū. 6. Accepiſtis legē in diſpoſitionē angelorū ⁊c. Et eſt data per angelos. quia lexnon debebat dari per filium qui maior eſt. Hebre. 2. Siem̄ qui per angelos factus eſt ſermo ⁊c. Dicit autē. Or-

dinata. quia ordinabiliter data eſt ſcilicꝫ inter tp̄s legisnaturalis qua homines conuicti ſunt ꝙ ſe iuuare nō poterant: ⁊ tempus gratie. Nam anteꝙͣ gratiam acciperētconuincendi erant de lege. Dominus autē legis diciturchriſtus. Et ideo dicit in manu mediatoris id eſt in poteſtate chriſti. Deut̓. 33. In dextera eiꝰ ignea lex. i. thi. 2.Mediator dei ⁊ hominū ⁊c. Iſte mediator ſignificatꝰ eſtper moyſen: in cuius manu eſt lex data Deutro. 5. Egoſequeſter ⁊ medius fui inter deū ⁊ vos ⁊c. ¶ Deinde cūdicit Mediator autē ⁊c. Exponit qd̓ dixit In manu mediatoris quod poteſt triplicit̓ exponi. Uno modo qꝛ mediator non eſt vnius tm̄ ſed duoꝝ. Und̓ cū iſte ſit mediator dei ⁊ hominis oportet ꝙ ſit deus ⁊ homo. Si em̄ eſſet purus homo vel deus tantū non eſſꝫ verus mediatorSi ergo eſt verus deus ⁊ nullus eſt mediator ſuiipſius.poteſt videri alicui ꝙ preter ipſum ſunt alij dij quorū eſtmediator. ⁊ hoc remouet dicens: ꝙ mediator iſte ⁊ ſi nōeſt vnius tantū nō propter hoc ſunt alij dij ſed deꝰ vnuseſt. quia licet ipſe alius ſit in ꝑſona a deo patre: non ē tamen aliud in natura. Deut̓. 6. Audi iſrael dn̄s deꝰ ⁊cͣ.Eph̓. 4. Unus dēus ⁊c. Secundo modo quia poſſꝫ credi ꝙ iſte eſſet mediator iudeoꝝ tantū. Ideo dicit. Dicoꝙ chriſtus eſt mediator ſed nō vnius ſcilicet iudeoꝝ ſedvnus eſt omniū id eſt ſufficiens ad om̄es reconciliandosdeo quia ipſe deus eſt. Ro. 3. Unus deꝰ qui iuſtificauitex fide circūciſionē ⁊ prepuciū per fidē ⁊c. 2. coꝝ. 5. Deꝰerat in chriſto mundū reconciliās ſibi ⁊cͣ. Tertio modoquia non eſt mediator vnius populi tantū ſcilicet iudeorum ſed etiam gentiliū. Ephe. 2. Ipſe eſt pax noſtra quifecit vtraqꝫ vnū. Et hoc ex parte gentiū auferendo idolatriam. ⁊ ex ꝑte iudeoꝝ ⁊ obſeruātia legis. Specialit̓ aūtmediator eſt filius non pater non ſpirituſſanctus: nihilominus tamen vnus eſt deus.Lectio octaua.Ex ergo aduerſus promiſſa dei abſit. Si em̄ data eſſꝫ lex que poſſꝫ hominem viuificare vere ex lege eſſetiuſticia. Sed concluſit ſcriptura omnia ſubpeccato: vt promiſſio ex fide ieſu chriſti daretur credentibus. Prius autē qͣꝫ veniret fides ſub lege cuſtodiebamur: concluſi in eaꝫfidem que reuelanda erat. Itaqꝫ lex pedagogus noſter fuit in chriſto vt ex fide iuſtificemur. At vbi venit fides iā non ſumꝰ ſubpedagogo.Hic mouet apoſtolus aliā dubitationem. vtrū ſcilicꝫ lexnoceat gratie. Et primo mouet dubitationē dices: Lexergo ⁊c. Quaſi dicat Si lex poſita eſt propter tranſgreſſiones: nunquid lex facit aduerſus ꝓmiſſa dei ſcilicꝫ vtid quod deus promiſit ſe facturū per ſemen repromiſſuꝫper aliū faciat. Abſit. Quaſi dicat. Non. Nam .s. eodeꝫLex non irritū facit teſtamentū ad euacuandas ꝓmiſſiones ⁊c. Ro. 7. Lex ſancta ⁊ mandatū ſanctū. Secundocū dicit. Si em̄ lex data eſſet ⁊c̄. Soluit dubitatione. Etprimo oſtendit ꝙ lex non eſt contra promiſſa dei. Secudo ꝙ eſt in obſequiū promiſſoꝝ ibi. Sed cōcluſit ⁊c̄. Dicit ergo ꝙ licet lex ſit poſita propter trāſgreſſores: nō tamen contrariatur promiſſioni dei. quia tranſgreſſionesipſas remouere non pōt. Si em̄ eas remoueret tūc malfeſte eſſet contra ꝓmiſſa dei. quia iuſticia eēt ꝑ aliuꝫ modū ꝙͣ deus ꝓmiſit. qꝛ eſſet ꝑ lege̓ ⁊ nō ꝑ fidē cuꝫ tn̄ dicat̉Abacūc. 2. Iuſtus meꝰ ex fide viuit. Ro. z. Iuſticia dei