ThomExplali.v

obſeruabamꝰ nunquid ieſus chriſtus miniſter peccatieſt vt ſcilicet mandauerit homines poſt ſuam paſſionēlegalia obſeruare. quod ſine peccato fieri non poteſt. Etattendenduꝫ eſt ꝙ hec expoſitio procedit ſcd̓m opinionem Hieronymi qui ponebat ſtatim poſt paſſionemchriſti legalia fuiſſe mortifera. Tertio modo poteſt exponi vt quod dicit. Inuenti ſumus ⁊ ipſi peccatores:pertineat quidem ad ſtatum quo lex obſeruabat̉. nontamen ꝙ ipſi offenderent propter legis obſeruantiam:ſed propter legis defectum que peccatum auferre nonpoterat vt ſit ſenſus. Si querentes iuſtificari in ipſo inuenti ſumus ⁊ ipſi peccatores id eſt peccatum habentes: lege peccatum non auferente ẜm illud Ro. 3. Cauſati ſumus iudeos et grecos omnes ſub peccato eſſe.Nūquid ieſus chriſtus peccati miniſter eſt vt reducatnos ad obſeruantiam legis in qua ſub peccato eramꝰ.Et hec expoſitio procedit ſcd̓m expoſitionem Auguſtini. Et reſpondet ſcd̓m vtramqꝫ expoſitionem. Abſit.quia ego deſtruxi legem carnaliter intellectaꝫ ſpiritualiter iudicando et docendo. Unde ſi iterum vellemreedificare carnalis legis obſeruantias: eſſem preuaricator legis ſpiritualis. Poteſt ⁊ quarto modo ſic exponi. Dixeram hominem non iuſtificari ex operibus legis. Poſſet aliquis dicere ꝙ nec etiam per fidem chriſti. quia multi poſt fidem chriſti acceptam peccant. Ethoc eſt quod dicit. Si querentes iuſtificari in chriſto:id eſt per fidem chriſti inuenti ſumus poſt fidem chriſti ſuſceptam etiam ipſi nos fideles peccatores id eſt inpeccatis viuentes. nūquid ieſus chriſtus miniſter peccati eſt ⁊ damnationis. ſicut miniſter veteris legis eſtminiſter peccati ⁊ damnationis. Non ꝙ lex induceretad peccatum. ſed occaſionaliter. quia prohibebat peccatum ⁊ non conferebat gratiam adiuuantem ad reſiſtendum peccato. Unde dicitur Roma. 7. Occaſioneaccepta peccatum per mandatuꝫ ⁊c. Sed chriſtus datgratiam adiuuantem. Ioh̓. 1. Gratia ⁊ veritas per ieſum chriſtum facta eſt. Unde nullo modo eſt miniſterpeccati nec directe nec occaſionaliter.Lectio ſextaGo enim per legem legi mortuus ſum. vt deo viuam: chriſto cōfixus ſum cruci. Uiuo auteꝫ iamnon ego: viuit vero in me chriſtus. ꝙ autēnūc viuo in carne: in fide viuo filij dei. quidilexit me ⁊ tradidit ſemetipſum pro me.Non abijcio gratiaꝫ dei. Si enim per legēiuſticia. ergo gratis chriſtus mortuꝰ eſt.Hic apoſtolus ſolutionem ſuperius aſſignatam maniꝰfeſtat. ⁊ primo ponit ſolutionis manifeſtationem. Secundo concludit principale intentum ibi. Non abijciogratiam dei ⁊c. Sed attendendum eſt ꝙ apoſtolus inquirendo procedens nullum dubium indiſcuſſum relinquit. Et ideo verba eius licet videantr intricata tamē ſi diligenter aduertant̉: nihil ſine cauſa dicit. ⁊ hocapparet in verbis ꝓpoſitis. Ubi tria facit. Primo manifeſtat ſolutionem. Secundo explicat ſolutionis manifeſtationē ibi. Chriſtus crucifixus eſt ⁊c. Tertio remouet dubitationem ibi. Ꝙ autē viuo ⁊c. Quia ergoapoſtolus dixerat. Si enim que deſtruxi ⁊c. qd̓ intelli-

gitur d̓ veteri lege. poſſet em̄ ab aliqͦ reputari legis deſtructor ⁊ per ꝯſequēs iniquꝰ ſcd̓m illud. psͣ. Diſſipauerunt iniqui legem tuam. Ideo apoſtolus vult oſtendere quomodo legem deſtruat ⁊ tamen nō eſt iniquusdicens. Ego em̄ per legem ⁊c. Ubi ſciendū eſt ꝙ aliquis diſſipat legem per ip̄am legem ⁊ talis eſt preuaricator legis non iniquus. Diſſipatur autē lex per legeꝫquando in lege datur aliquod preceptū locale ſeu temporale: vt ſcilicet lex illa tali tempore ſeu tali loco ſeruetur. ⁊ hocipſum exprimat̉ in lege. Si quis in illo tēpore ſeu in illo loco lege non vtitur deſtruit legem perip̄am legem. ⁊ hoc modo apoſtolus deſtruxit legem.Unde deſtruxi inquit quodāmodo legem tamen per legem: quia ego mortuus ſum legi per legem id eſt ꝑ auctoritatem legis ip̄am dimiſi quaſi legi mortuus. Auctoritas enim legis per quam mortuus eſt legi in multis ſacre ſcripture locis habetur. Iere. 31. tamē ſub aliis verbis. Confirmabo teſtamentum nouum ſuper domum iſrael ⁊c. Deut. 18. Prophetam ſuſcitabit dominus de fratribus veſtris ⁊c̄. Et multe alie. Nō eſt ergotranſgreſſor apoſtolus legem deſtruendo. Uel aliter.Ego per legem ſcilicet ſpiritualem mortuus ſum legicarnali. Tunc enim moritur legi quando abijcit lege.ſolutus a lege iuxta illud. Ro. 7. Mortuo viro ſolutaeſt mulier a lege viri. Inquantū vero apoſtolus ſubiectus erat legi ſpirituali dicit ſe mortuū legi id eſt ſolutum a legis obſeruatione Ro. 8. Lex ſpititus vite ⁊c.Alius modus dimittendi legem ſine preuaricatione eſſe poteſt. quia videlicet lex aliqua eſt ſcripta in carta.et tunc dicitur lex mortua. et eſt in mente legiſlatoris:⁊ tunc dicitur lex viua. Conſtat autem ꝙ ſi aliquis ẜmverbum legiſlatoris operaretur contra legeꝫ: et ſolueret legem et ſolueretur a lege mortua. et ſeruaret legeꝫviuam ſcd̓m imperium legiſlatoris. Dicit ergo ſcd̓mhoc. Mortuus ſum legi ſcripte et mortue id eſt ſolutus ſum ab ea vt deo viuaꝫ. id eſt motus meos ſcd̓m dicta ipſius dirigam. ⁊ ad honorem eius ordiner. Lexem̄ ſtatuta in ſcriptis aliquid tradit propter exraneos⁊ eos qui ab eo verbotenus audire non poſſunt. ſedhis qui coram eo ſunt non dicit eam ſcriptis ſed verbotantum. A principio enim homines infirmi erant: addeum accedere non valentes. Et ideo neceſſe fuit eisprecepta legis in ſcriptis dare: vt per legem quaſi perpedagogum manuducerentur ad hoc ꝙ a deo precepta eius audirent ſcd̓m ꝙ dicitur infra. 3. Lex pedagogus noſter fuit in chriſto. ⁊cꝭ. Sed poſtꝙͣ habemusacceſſum ad patrem per chriſtum vt dicitur Roma. §.Non inſtruimur per legem de mandatis dei: ſed ab ipſo deo. Et ideo dicit. Per legem manuducentem mortuus ſum legi ſcripte vt viuam deo ſcilicet ipſi factorilegis id eſt vt ab ipſo inſtruar ⁊ dirigar. ¶ Conſequēter cum dicit. Chriſto confixus ſum ⁊cͣ. explicat que dixit. Dixerat autem ꝙ eſt mortuus legi et ꝙ viuit deo:Et iſta duo manifeſtat. Et primo ꝙ ſit mortuus legiper hoc quod dicit. Chriſto confixus ſum cruci. Secūdo ꝙ viuit deo cum dicit. Uiuo ego: iam non ego ⁊c̄.Et primum quidem poteſt exponi dupliciter. Uno mōſicut in gloſa ſic. Quilibet homo ſcd̓m carnalem originem naſcitur filius ire. Ephe. ſcd̓o. Eramus enim natura filij ire ⁊cͣ. Naſcitur etiam in vetuſtate peccati.Garuch. 3. Inueteraſti in terra aliena ⁊cͣ. Que quidem vetuſtas peccati tollitur per crucem chriſti. et confertur nouitas vite ſpūalis. Dicit ergo apl̓us. Chriſto