in epiſtolam ad Galathas. II.

nit apoſtolorum conuerſationem. que quidem non eſtin legalibus ſed in fide chriſti. Et circa hoc duo facit.Primo exprimit rationem apoſtolice conuerſationis.Secundo ponit ipſam apoſtolicam conuerſationē ibi.Et nos in chriſto ⁊cͣ. Erat ergo apoſtolica conuerſatioin fide et non in legalibus. Cuius ratio eſt: quia licetfuerimus iudei natura et in legalibus nutriti: tamenſcientes pro certo ꝙ non iuſtificatur homo ex operibꝰlegis id eſt per opera legalia niſi per fidem ieſu chriſti.ideo deſerentes illam: conuerſamur in preceptis fideiRo. 3. Arbitramur enim hominem iuſtificari per fideꝫſine operibus legis Act̉. 4. Non eſt aliud nomen. ⁊cͣ.Sed contra enim Ro. 2. dicitur. Non enim auditoreslegis iuſti ſunt apud deum. ſed factores legis iuſtificabuntur ⁊c. Videt̉ ergo ꝙ ex operibꝰ legis iuſtificet̉ homo. Reſpondeo. dicendum eſt ꝙ iuſtificari poteſt dupliciter accipi ſcilicet iuſticiā exequi ⁊ iuſtū fieri. Primo autem mō homo iuſtificat̉ qui opera iuſticie facit.Non autem iuſtus ſit aliquis niſi a deo per gratiam.Sciendum eſt ergo ꝙ opera legis quedam erant moralia: quedam vero cerimonialia. Moralia autē licet cōtinerentur in lege: nō tamen poterunt proprie dici opera legis cum ex naturali inſtinctu ⁊ ex lege naturali homo inducatur ad illa. Sed cerimonialia dicuntur proprie opera legis. Quantūcūqꝫ ergo homo quo ad executionē iuſticie ex moralibus iuſtificetur ⁊ etiam ex cerimonialibus inquantū ſeruare ea eſt opus obedientieet ad mala pertineat. et ſic accipitur ſcd̓m dictum apoſtoli ad Ro. 2. Quantum vero ad iuſtuꝫ fieri ex operibus legis non iuſtificari homo ꝑ hec. videtur quia ſacramenta vetris legis non conferebant gratiam. infra4. Conuerſi eſtis ad egena elementa id eſt gratiam nōconferentia. neqꝫ gratiam in ſe continentia. Sacramēta vero noue legis licet ſint elementa materialia: nontamen ſunt elementa egena. quia in ſe gratiam continent. Vnde et iuſtificare poſſunt. Si qui autē in veterilege iuſti erant nō erant iuſti ex operibus legis. ſed ſolum ex fide chriſti. quē deus ꝓpoſuit propiciatorē ꝑ fidem. vt dicitur Ro. 3. Unde ⁊ ipſa ſacramenta veterislegis non fuerunt niſi quedā proteſtationes fidei chriſti ſicut ⁊ noſtra ſacramenta: ſed differenter. qꝛ illa ſacramenta gratiam chriſti configurabant quaſi futuraꝫ.noſtra autem ſacramenta proteſtant̉ quaſi continentiagratiam preſentem. Et ideo ſignanter dicit. ꝙ ex operibus legis non iuſtificatur homo niſi per fidē ieſu chriſti. quia et ſi olim aliqui ſeruātes opera legis iuſtificarentur. non tamen hoc erat niſi per fidem ieſu chriſti.Ex hac autem ſcientia apoſtolorum quaꝫ habebant ꝙiuſtificatio non eſt per operationem legis: ſed per fideꝫchriſti. concludit conuerſationem apoſtolorum eligentium fidem chriſti: ⁊ dimittentium opera legis. Undeſequitur. Et nos in chriſto ieſu credimus. quia vt dicitur Act̓. 4. Non eſt aliud nomen datum ⁊c. Vnde ſequitur. Vt iuſtificemur ex fide chriſti Ro. 5. Iuſtificatiergo ex fide ⁊cͣ. Et ne aliquis credat ꝙ ſimul cum legechriſti opera legis iuſtificent. ſubiungit. Et non ex operibus legis. Roma. 3. Arbitramur enim iuſtificari hominem per fidem ⁊c. Et ex hoc concludit principale intentum dicens ꝙ ſi apoſtoli qui ſunt naturaliter iudeinon querunt iuſtificari per opera legis: ſed per fidem.quia non iuſtificatur omnis caro ex operibꝰ legis. nechomo poteſt iuſtificari per opera legis. Sumitur em̄hic caro pro homine ſcilicet pars pro toto. ſicut Eſa.

40. Uidebit omnis caro ſalutare dei noſtri. Dicensautem. Propter quod. ⁊c. Concludit quaſi a maiori.Magis enim videtur naturale ꝙ iudei per opera legisꝙͣ per fidem inſtificarentur. ſed hoc nō eſt. Quare ⁊c.Lectio quinta.Uod ſi querentes iuſtificari. inq̄chriſto inuenti ſumus et ipſi pecIcatores: nunquid chriſtus peccati miniſter eſt? Abſit. Si eniꝫ que deſtruxiiterum reedifico: preuaricatorem me conſtituo.DPoſtꝙͣ apl̓us oſtendit per cōuerſationē apoſtolorū legalia non eſſe obſeruanda quod ipſe dicebat: hic mouet queſtionem in contrarium. Et circa hoc tria facit.Primo mouet queſtionem. Secundo ſoluit eam ihi.Abſit. ⁊c̄. Tertio ſolutioneꝫ eius manifeſtat ibi. Egoenim per legem ⁊cͣ. Primum dupliciter poteſt exponi ſecūdum gloſam. Primo ſic. Poſſet enim aliquisdicere ꝙ apoſtoli deſerentes legem: viuendo ad fidemchriſti peccaſſent. Sed ex hoc apoſtolus introducitquaſi quoddam inconueniens ſcilicet chriſtum eſſe auctorem peccati. ꝙ homines ad ſuam fidem vocat. Ethoc eſt quod dicit. Ꝙ id eſt ſed ſi nos apoſtoli querentes iuſtificari in ipſo id eſt per ipſum ſcilicet chriſtum:inuenti ſumus id eſt manifeſte cōprobamur et ipſi apoſtoli peccatores propter legis dimiſſionem: nunquidchriſtus eſt mi niſter peccati id eſt introducens nos adpeccandum qui nos a ſtatu legis ad ſuam fidem vocauit. infra. 4. Factum ſub lege vt eos qui ſub lege erātredimeret ſcilicet ab onere legis. Reſpondet apoſtolus. Abſit. quia magis eſt miniſter iuſticie. Roma. 5.Per vnius obedientiam iuſti conſtituuntur multi .1.Pe .2. Qui peccatum non fecit ⁊cͣ. Et ꝙ chriſtus nōſit miniſter peccati abſtrahēs a lege veteri patet. quiaſi ego ipſe que deſtruxi ſcilicet ſuperbiam gloriantemde lege iterum reedifico volens redire ad gloriandumde lege preuaricatorem meipſum conſtituo: reſumensque deſtruxi. 2. Pe. 2. Canis reuerſus ad vomitū ⁊c.Ioſue. 6. Maledictus homo qͥ reedificauerit ięricho.Dicit autem que deſtruxi non ipſam legē vt manicheivolunt. qꝛ lex ſancta eſt. Ro. 7. Sed ſuperbiam de lege qua dicitur Ro. 10. Querentes ſuam iuſticiam ſtatuere ⁊cͣ. Siquis autem obijciat ꝙ cum ipſe olim deſtruxerit fidem chriſti preuaricatorem ſe faciebat eamedificans. patet reſponſio. quia fidem chriſti conatusfuit quidem deſtruere. ſed non preualuit propter veritatem Act̉ 9. Quid me perſequeris. durū eſt tibi ⁊c.Sed ſuperbia legis vana erat: et ideo deſtrui poterat:⁊ reedificanda non erat. Secundo modo poteſt exponi vt qd̓ dicit. Inuenti ſumns ⁊ ipſi peccatores vt referatur non ad dimiſſionem legis ſicut nunc expoſitumeſt. ſed magis ad ipſam legis obſeruantiam. Manifeſtum enim eſt ꝙ quicumqꝫ querit iuſtificari profiteturſe non eſſe iuſtuꝫ ſed peccatorem. Eſt ergo ſenſus. Sinos querentes iuſtificari in chriſto ex hocipſo ꝙ querimus iuſtificari inuenti ſumus id eſt ratione comprohamur et ipſi peccatores fuiſſe propter hoc ꝙ legera