Ad Romanos

ſubdit. Et inueſtigabiles id eſt non ꝑfecte ab homine veſtigabiles vie eius id eſt ꝓceſſus eius quibus in creaturis operat̉. Et ſi em̄ ipſe creature ſint homini note tamenmodi quibus deus in creaturis oꝑat̉ ab homine comprehendi non poſſunt. psͣ. In mari vie tue in aquis multis ⁊veſtigia tua non cognoſcent̉. Iob. 38. Per quā viā ſpargitur lux ⁊cͣ. ¶ Deinde cum dicit. Quis em̄ ⁊cͣ. ꝓbat qd̓dixerat ad qd̓ inducit duas auctoritates quaꝝ vna habet̉Eſa. 40. vbi ẜm lr̄am noſtrā ſic legit̉. Quis adiuuit ſpiritū dn̄i aūt quis conſiliariꝰ eius fuit? Loco cuius hic dicitur. Quiſ em̄ cognouit ſęnſuꝫ dn̄i. aut qͦs conſiliariꝰ eiꝰfuit. Alia auctoritate habet̉ Iob. 41. Quis an̄ dedit mihi vt reddam ei. ex loco cuius hic dicit̉. aut quis prior dedit ei ⁊ retribuet̉ ei. In his aūt verbis ⁊ ſequentibꝰ apl̓ustria facit. Primo oſtendit excellentiā diuine ſapientie ꝑcomꝑatione ad intellectū noſtrū dicens. Dictū eſt ꝙ incōprehenſibilia ſunt iudicia eius ⁊ inueſtigabiles vie eius.Quis em̄ cognouit ſenſum dn̄i ꝑ quē .ſ. iudicat ⁊ oꝑando ꝓcedit quaſi dicat. Nullꝰ niſi eo reuelāte. ſap̄. 9. Senſum tuuꝫ quis ſcire poterit niſi tu dederis ſapientiā ⁊ miſeris ſpūmſanctū tuum de altiſſimis. Et. 1. corin. 2. Queſunt dei nemo nouit niſi ſpūs dei. nobis aūt reuelauit deꝰſpiritū ſuum. Secundo oſtendit excellentiā diuine ſapiētie ẜm ꝙ in ſe habet altitudinē: que quidē eſt altitudo q̄eſt ſupremi principium ad quod duo ꝑtinent. Primo ꝙnon ſit ab alio. ſecundo ꝙ alia ſint ab eo. Et hec oſtenditibi. Quoniā ex ipſo. Ꝙ autē ſapientia dei nō dependeatab altiori principio oſtendit dupliciter. Primo quideꝫ ꝑhoc ꝙ non eſt inſtructa alieno conſilio. Unde dicit. Autquis conſiliarius eius fuit. Quaſi diceret Nullus. Illeem̄ conſilio indiget qui non plene cognoſcit qͣliter ſit agēdum: qd̓ deo nō competit. Iob. 26. Cui dedidiſti conſilium. Forſitan illi qui nō habet ſapientiā? Iere. 23. Quisaffuit in conſilio dn̄i. Secūdo ꝑ hoc ꝙ non eſt adiuta alieno dono. Vnde ſubdit. Aut quis prior dedit illi et ꝑ hocretribuet̉ ei quaſi prius danti. Quaſi dicat. Nullus. Nōem̄ poteſt hō dare deo niſi que a deo accepit. 1. Paral̓. vltimo. Tua ſunt om̄ia ⁊ q̄ de manu tua accepimꝰ dedimꝰtibi. Iob. 35. Porro ſi iuſte egeris qͥd donabis ei: aut qͥdde manu tua accipiet? ¶ Deinde cū dicit. Quoniā ex ip̄o⁊cͣ. oſtendit altitudinē dei quantū ad hoc ꝙ ab ipſo ſuntomnia. Et primo oſtendit eius cauſalitatē. ſecundo eiusdignitatē. ibi. Ipſi honor ⁊ gloria. tertio eius ꝑpetuitatēibi. In ſecula ſeculoꝝ amē. Dicit ergo pͥmo. Recte nullꝰprior dedit illi qꝛ ex ipſo ⁊ ꝑ ipſum ⁊ in ipſo ſunt oīa. Etita nihil poteſt eſſe niſi ab eo acceptū. Ad deſignandū aūtdei cauſalitatē vtitur tribus p̄poſitionibꝰ que ſunt. ex. ꝑ.⁊ in. Hec aūt p̄poſitio. ex. denotat pͥncipiū motꝰ. Et hoctriplicit̓. Primo quidē ipſum pͥncipiū agens vel mouēs.Alio modo ipſam materiā. Tertio modo ipſuꝫ contrariūoppoſitum quo incipit motus. Dicimus em̄ cultellū fieriex fabro ⁊ ferro ⁊ ex infigurato. Uniuerſitas aūt creatur arum nō eſt facta ex preexiſtenti materia: ſed eſt effectꝰ dei.Et ẜm hoc omnia creata non dicunt̉ ex aliquo eſſe. ſed ſicut ex oppoſito dicunt̉ eſſe ex nullo qꝛ nihil erant anteꝙͣcrearent vt eſſent ſap̄. 2. Ex nihilo nati ſumꝰ. Ex deo aūtſunt omnia ſicut ex primo agente .1. corin. 1I. Omnia aūtex deo. Notandū tn̄ ꝙ hec p̄poſitio. de. eaſdem habitudines deſignare videt̉. hoc tn̄ ſuꝑaddit qꝛ ſemꝑ deſignat cōſubſtantialem. Dicimus em̄ cultellū eſſe de ferro. nō aūteſſe de artifice qꝛ igit̉ filiꝰ procedit a patre. vt ei cōſubſtātialis dicimus filium eſſe de patre. Creature vero non ꝓcedunt a deo tanꝙͣ ei conſubſtantiales. Unde non dicitureſſe de ipſo. ſed ſolū ex ipſo. Hec aūt p̄poſitio. ꝑ. deſignatcauſaꝫ operationis. ſed quia operatio eſt medium inter fateens ⁊ factum: dupliciter hec prepoſitio ꝑ poteſt opera-

toinis cauſam deſignare. Uno modo ẜm ꝙ operatio exitab operante ſic aliqͥs dicit̉ ꝑ id operari qd̓ eſt ſibi cā vt operetur. Hoc aūt eſt vno qͥuidē mō forma. ſicut dicimꝰ ꝙignis celefacit ꝑ calorē. Alio mō aliqd̓ ſuꝑius agēs. puta ſi dicamꝰ ꝙ homo generat ꝑ virtuteꝫ ſolis. vel potiusdei. ſic igit̉ oīa dicunt̉ duplicit̓ eſſe per ip̄m. Uno modoſicut ꝑ primū agens cuiꝰ virtute oīa alia agunt. ꝓuer. 8.Per me reges regnat. Alio mō inꝙͣtum eiꝰ ſapīa que ēeius eſſentia eſt ꝑ quā deꝰ omīa fecit ſcd̓m illud. ꝓuer. 3.Dn̄s ſapīa fūdauit terrā. Alio vero mō hͨ p̄poſitio ꝑ deſignat cām oꝑationis nō quidē ſcd̓m ꝙ exit ab operāte ſedſcd̓m ꝙ terminat̉ ad oꝑa ſicut dicimꝰ ꝙ faber facit culteilum ꝑ martellū qd̓ nō eſt ſic intelligendū ꝙ martellus ſiccum fabro oꝑetur ſicut in prioribꝰ intelligebat̉. ſed qꝛ cultellus fit ex oꝑatione fabri per martellū. Et ideo dicit̉ ꝙhec p̄poſitio ꝑ qn̄qꝫ deſignat auctoritatē in recto ſicut cūdicimus rex oꝑatur per baliuū qd̓ ꝑtinet ad hoc qd̓ nuncdicitur. Qn̄qꝫ aūt in cāli ſicut cū dr̄ ꝙ baliuus per regeꝫoperat̉. qd̓ ꝑtinet ad p̄cedentē modū. Hoc aūt mō de quonūc loqͥmur dicūtur oīa eſſe facta a pr̄e per filiū. ſcd̓m illd̓Io. 1. Oīa per ip̄m facta ſūt nō ita ꝙ pater habeat a filiohoc ꝙ facit res ſed potiꝰ qꝛ virtutē faciendi filiꝰ accipit apatre nō tamē inſtrumētalē aut diminutaꝫ aut aliā. ſꝫ pͥncipalē ⁊ equalē ⁊ eandē. Io. 5. Quecūqꝫ pater facit hec⁊ filius ſimiliter facit. Unde licet oīa ſint facta a pr̄e ꝑ filium nō tamē filiꝰ eſt inſtrumētum vel mīſter patris. Hecaūt p̄poſitio in d̓ſignat etiā triplicē habitudinē cāe. Unoquidē modo deſignat materiā ſicut dicimꝰ aīam eſſe ī corpore ⁊ formā in materia. Hoc aūt mō nō dicit̉ ꝙ oīa ſintin deo. qꝛ ip̄e nō eſt cā materialis rerū. Alio mō deſignathabitudinē cauſe efficiētis in cuiꝰ poteſtate eſt effectꝰ ſuos diſponere. ⁊ ſcd̓m hoc dicunt̉ oīa eſſe in ipſo ſcd̓m ꝙomnia in eiꝰ poteſtate ⁊ diſpoſitiōe ꝯſiſtunt ẜm illud. p̄ſ.In manu eiꝰ ſunt om̄s fines terre. Et act. 17º. In ip̄o viuimus mouemur ⁊ ſumꝰ. tertio modo deſignat hītudinēcauſe finalis ẜm ꝙ totū bonū rei ⁊ cōſeruatio ip̄ius conſiſtit in ſuo optīo ⁊ ẜm hoc dicūtur oīa eſſe in deo ſicut ī bonitate cōſeruante. col. iº. Et omīa in ip̄o cōſtant. Ꝙ autēdicit oīa eſt abſolute accipiēdum ꝓ oībus q̄ habent verūeſſe. pctā aūt nō habent verū eſſe ſed inꝙͣtum ſunt peccata dicunt̉ per defectū alicuiꝰ entis eo ꝙ malū nihil eſt niſi priuatio boni. Et ideo cū dicit̉ ex ipſo ⁊ per ip̄m ⁊ in ipſo ſunt oīa nō eſt intelligendū de pctīs qꝛ ẜm aug. Peccatū nihil eſt ⁊ nihil fiunt hoīes cū peccāt. Quicqͥd tamēentitatꝭ eſt in pctō totuꝫ eſt a deo. Sic igit̉ ẜm p̄miſſa omnia ſunt ex ipſo .ſ. deo. ſicut ex prima oꝑatrice potentia.Omnia ſunt ꝑ ip̄m inꝙͣtum oīa facit ꝑ ſuā ſapiētiā. Omnia ſunt in ipſo ſicut in bonitate cōſeruante. Hec aūt triaſcꝫ potētia ſapiētia ⁊ bonitas cōmunia ſunt tribꝰ perſoīsUnde hoc qd̓ dicit̉ ex ipſo ⁊ per ipſuꝫ ⁊ in ipſo poteſt attribui cuilibet triū ꝑſonaꝝ. ſed tn̄ potentia q̄ habet rationem principij a ꝓpriatur patri qui eſt principiū totius diuinitatis. Sapiētia filio qui ꝓcedit vt verbū qd̓ nihil aliud eſt ꝙͣ ſapiētia genita. Bonitas appropriat̉ ſpūi ſanctoqui ꝓcedit vt amor cuiꝰ obiectū eſt bonitas. Et ideo a ꝓpriando dicere poſſumꝰ ex ipſo .ſ. ex patre ꝑ ip̄m .ſ. per filium in ipſo .ſ. in ſpū ſancto oīa ſunt. ¶ Deinde cū dicitipſi honor ⁊ gloria on̄dit dei dignitatē que cōſiſtit in duobus que p̄miſſa ſunt. Nā ex eo ꝙ ex ipſo ⁊ per ip̄m ⁊ ī ipſo ſunt omīa debet̉ ei honor ⁊ reuerētia ⁊ ſubiectio a totacreatatura. mal̓. 1. Si ego pat̓ vbi eſt honor meus. Ex eovero ꝙ ab alio nō accepit nec ꝯſiliū nec donum debet̉ eigloria. ſicut ecōtrario dicit̉ homini. iᵉ. coꝝ. 4. Si accepiſti quid gloriarꝭ quaſi nō acceperis. ⁊ qꝛ hoc eſt ꝓpriumdei dicit̉. Yſa. 42. Gloriā meam alteri nō dabo. Ultimopoīt eiꝰ eternitatē cū dicit In ſecula ſeculoꝝ .i. per omīa