Ad Romanos

2Lectio tertia.Ed dico. Nunquid non audierunt?Et quideꝫ in omnē terrā exiuit ſonꝰeoꝝ. ⁊ in fines orbis terre verba eoꝝſed dico. Nūquid iſrael nō cognouit. Primꝰmoyſes dicit. Ego ad emulationem vos adducam in omnō gentem. in gentē inſipienteꝫin iram vos mittā. Eſaias aūt audet ⁊ dicit.Inuētus ſum a nō querētibus me. palā apparui hiis qui me nō interrogabant. Ad iſrael aūt dicit. Tota die expandi manus meas ad populum nō credentem ſed contradicentem mihi.Poſtꝙͣ on̄dit iudeoꝝ caſuꝫ eſſe miſerādum. qꝛ ex ignorātia peccauerūt: hic on̄dit ꝙ eoꝝ talis caſus nō eſt excuſabilis ex toto. qꝛ eoꝝ ignorātia nō fuit inuincibilis vel exneceſſitate exūs ſed quodāmodo volūtaria. Et hoc quidēon̄dit dupliciter. Primo quidē ꝑ hoc ꝙ audierūt ex doctrina apoſtoloꝝ. Scd̓o per hoc ꝙ cognouerūt ex doctrīalegis ⁊ ꝓphetarum ibi. Sed dico. nūquid iſrael nō cognouit ⁊cͣ. Circa primū duo facit. Primo ꝓponit queſtionem dicens. Dictū eſt ꝙ fides eſt ex auditu ⁊ nō poſſunthomines credere ei quē nō audierūt. Dico ergo. Nunqͥdaudierunt; vt .ſ. per hoc poſſint excuſari totalit̓ ab incredulitate. ſcd̓m illud. Io. 15. Si nō veniſſem ⁊ loquutuseis nō fuiſſeꝫ peccatū nō haberent. Scd̓o ad queſtionemreſpōdet interimēdo ꝑ auctoritatem. p̄ſ. dicētis. In oēmterrā exiuit ſonus eoꝝ .ſ. apl̓oꝝ .i. fama eoꝝ exiuit in oēmterrā nō ſolū iudeoꝝ ſed etiā oīuꝫ gentiū. Iob. 28. Perditio ⁊ mors dixerunt auribꝰ noſtris. Audiuimꝰ famā eius .ſ. ſapientie ꝑ apl̓os p̄dicate. Et dominꝰ eis p̄ceperatMa. vltīo. Euntes in mundū vniuerſuꝫ p̄dicate euangelium omni creature. Et verba eoꝝ .ſ. diſtincta eoꝝ doctrina exiuerūt in fines orbis terre. Ad lr̄aꝫ vſqꝫ ad fines mūdi. yſa. 24. A finibꝰ terre laudes audiuimꝰ gloriā iuſti.Et. 49. Dedi te in lucē gentiuꝫ vt ſis ſalus mea vſqꝫ adextremū terre. Et eſt notanduꝫ ꝙ ẜm aug. hec verba nondum erāt cōpleta qn̄ apl̓us talia loquebat̉. ſed p̄uidebatea eſſe cōplenda. Et ideo vtit̉ preterito ꝓ futuro ꝓptercertitudinē diuine p̄ordinationis. ſicut etiaꝫ dauid cuiusverba aſſumit apl̓us manifeſte vtebatur p̄terito ꝓ futuroEt hoc ideo dicit auguſtinꝰ. qꝛ adhuc tēpore ſuo dicit fuiſſe quaſdaꝫ gētes in affrice ꝑtibus: quibus nō erat fidesxp̄i p̄dicata. Criſoſtoꝰ aūt ſuꝑ Ma. econtrario dicit ꝙ hquod hic dicit̉ cōpletuꝫ fuiſſe tēpore apoſtoloꝝ. exponēsſic qd̓ habet̉. Ma. 24. Et p̄dicabitur hoc euangeliū regni in vniuerſo orbe. ⁊ tunc veniet ꝯſumatio .i. deſtructioihrl̓m. Utrūqꝫ aūt eſt aliqualiter verū. Tēpore em̄ apl̓orum ad om̄s gentes etiā vſqꝫ ad fines mūdi ꝑuenit aliqͣfama de p̄dicatione apl̓orum ꝑ ipſos apoſtolos vel diſcipulos eoꝝ. Matheus em̄ p̄dicauit ī ethiopia. Thomasin india. Petrus ⁊ Paulus in occidēte. Et hoc eſt quodcriſoſtoꝰ dicere intēdit. Nō tamē ſic fuit impletuꝫ tēporeapoſtoloꝝ ꝙ in oībus gentibus eccleſia edificaret̉. qd̓ tamen eſt implendū ante finem mūdi vt aug. dicit ad heſichium. Magis tn̄ pn̄ti intentioni apoſtoli cōgruit expoſitio criſoſtomi ꝙͣ auguſtini. Nulla em̄ ratio eſſet aufferendi excuſationē infidelibus per hoc. ꝙ ī futurū erant audituri. Per hoc tn̄ nō habetur ꝙ ad ſingulos hoīes famap̄dicationis apoſtolice ꝑuenerit licet ꝑuenerit ad oēs gētes. Nūquid ergo illi ad quos nō ꝑuenit vtpote ſi fuerūtnutriti in ſiluis excuſationē habent de peccato infidelita

tis. Ad hoc dicēdū eſt ꝙ ſcd̓m ſnīaꝫ dn̄i q̄ habet̉. Io. 15.Illi qui loquentē dn̄m ꝑ ſe vel ꝑ eius diſcipulos nō audierunt excuſationē habent de pctō infidelitatis. nō tamenbeneficiū dei cōſequent̉. vt .ſ. iuſtificent̉ ab alijs peccatisvel que naſcēdo cōtraxerunt vel male viuēdo addiderūt.⁊ pro hijs merito dānantur. Si qui tamē eoꝝ feciſſēt qd̓in ſe eſt. dn̄s eis ſcd̓m ſuā miſericordiā ꝓuidiſſet mittēdoeis p̄dicatorem fidei ſicut petruꝫ cornelio. act. 10. Et paulumᶠ macedonibus. vt habet̉ act. 16. Sed tamen hocip̄mquod aliqui faciūt qd̓ in ſe eſt cōuertendo ſe .ſ. ad deuꝫ exdeo eſt mouente corda ip̄oꝝ ad bonū. Tren̄. 5. Conuertenos domīe ad te ⁊ conuertemur. ¶ Deinde cuꝫ dicit. Sꝫdico. Nūquid iſrael ⁊cͣ. On̄dit eos eſſe inexcuſabiles ꝓpter noticiā quā habuerunt ex lege ⁊ ꝓphetis. Et primomouet queſtionē dicēs. Sed dico adhuc inquirēdo. Nūquid iſrael .i. populus iudeoꝝ nō cognouit ea que ꝑtinētad miſteriū xp̄i ⁊ ad vocationem gentiū ⁊ caſum iudeoruꝫPlane cognouit. infra. 2º. Inſtructꝰ per legē. psͣ. Nonfecit taliter omni nationi. bar. 4. Beati ſumꝰ o iſrael qm̄que placita ſunt deo manifeſta ſunt nobis. Scd̓o det̓minat motā queſtionē cum dicit. Primus moyſes dixit quieſt legiſlator qd̓ nō eſt ſic intelligendū ꝑ hoc qd̓ inducit.pͥmus quaſi fuerint duo moyſes. Quoꝝ pͥmus hoc dixitſed qꝛ moyſes fuit pͥmus id eſt p̄cipuus inter doctores iudeoꝝ. ocut. vltimo. Non ſurrexit vltra ꝓph̓a in iſrl̓ ſicutmoyſes. Vel primꝰ fuit in ordine talia dicendi qꝛ ipſe prinō mus inter alios hoc dixit deūt. 32. Ego ad emulationemvos adducā in nō genteꝫ in gentē inſipientē in iram vosmittam. Ubi littera noſtra habet. Ego ꝓuocabo eos ī eoqui nō eſt populus ⁊ in gente ſtulta irritabo eos. Ubi duplex eſt diſtinctio attēdenda. Primo quidē ex parte gentilitatis quā vocat nō gentem quaſi nō dignā vocari genteꝫ eo ꝙ nō erat adunata in cultū vniꝰ dei. Ecc. 50. Tertia nō eſt gens quā oderim. Eandem autē gentilitatē vocat gentem inſipientē ⁊ ſi aliqualiter gens dici poſſet ſecunduꝫ ꝙ adunat̉ ⁊ gubernatur lege humana. dicitur tamen inſipiens quaſi priuata vera ſapientia que in cognitione ⁊ cultū dei ꝯſiſtit. Ephe. 4. Sicut ⁊ gentes ambulant in vanitate ſenſus ſui tenebris obſcuratū habentes ītellectum alienati a vita dei. Et ſic refertur ad gentilitatem ſcd̓m ſtatum ante cōuerſionem. Poſſūt hec etiā duoatttibui gentilitati poſt ꝯuerſionem que dicitur nō gensid eſt nō gentiliter viuens ſicut apl̓us dicit ibidem. Iamnō amplius ambuletis ſicut ⁊ gentes. Dicit̉ etiā gentilitas conuerſa ggens inſipiens ſcd̓m opinionē infideliū. 4ᵉ.coꝝ. 3. Si quis inter vos ſapiēs videtur eſſe ſtultꝰ fiat vtſit ſapiens. Scd̓a drīa attendit̉ ꝙͣtum ad hoc ꝙ pͥmo poītemulationem .ſ. inuidie qua iudei inuidebāt gentilibꝰ cōuerſis. Gal̓. 4. Emulātur vos nō bene. Scd̓o ponit iramqua contra eos iraſcunt̉. p̄ſ. Obſeruabit peccator iuſtum⁊ ſtridebit ⁊cͣ. Et hec duo cōgrue cōiunguntur. qꝛ ex īuidia cātur ira. Vnde Iob. 5. dicitur Uirū ſtultum interficit iracundia ⁊ ꝑuulū occidit inuidia. Dicit̉ autē deus inemulationem inducere ⁊ in iram mittere nō quidem ī eiscauſādo malitiam ſed ſubtrahendo gratiā vel potius faciendo cōuerſionem gentium: vnde iudei occaſionem ire⁊ inuidie ſumunt. Scd̓o oſtendit eos cognouiſſe per doctrinam ꝓphetarum ⁊ inducit yſaiam. Primo quidem p̄nunciante ꝯuerſionem gentium dicens. Yſa. autē audet⁊ dicit id eſt audacter iudeis veritatem annūciat ꝙͣuis eiꝑiculum mortis immineret. Iob. 39. Audacter in occurſum ꝑgit armatis ⁊ dicit. Yſa. 64. Inuentus ſum a gētibus nō querentibus mepalam apparui hijs qui me noninterrogabāt. vbi lr̄a nr̄a ſic hꝫ. Queſierūt me qͥ ante nōinterrogabāt inuenerūt qͥ nō inqͥſierūt me. In hijs aūt ꝟbis pͥmo deſignat ꝯuerſionē gētiuꝫ dicēs. Inuētus ſum a