Ca. IIII

huius excluſionis. Quia aūt iudeoꝝ gloriatio erat in lege vt ſupra dictum ē. ideo oportere videbat̉ ꝙ per aliqͥdeiuſdem generis .i. per aliquam legē eorū gl̓oriatio excluderet̉. Et ideo querens ſubdit. per quam ſcꝫ eſt eoꝝ gloriatio excluſa. Poſſet aūt aliquis credere ꝙ eoꝝ gloriationē excluſā apl̓us diceret ꝑ aliqͣ precepta legalia qͥbus q̄dam maiora oꝑa mandarentur. Et ideo interrogādo ſubdit. Factorum? quaſi dicit. Nunquid per aliqua legē factorum eorum gloriationem excluſam dico? Et reſpondetꝙ non. ſed per legem fidei. ⁊ ſic patet ꝙ duplicem legemhic inducit apl̓us ſcꝫ factorum et fidei. Et in prōptū eſſevidetur ꝙ per legem factoruꝫ intelligitur lex vetus. etlegem fidei lex noua per quam gentilis equiparat̉ iudeo.Sed dubitatur de hac diſtinctione. Naꝫ ⁊ in veteri legeneceſſaria erat fides ſicut et in noua. Ecc. 2. Qui timetisdominū credite illi. Et. p̄s. Credidi ꝓpter quod loquutꝰſum. immo etiam in noua lege facta quedaꝫ requirunturet quorūdam ſacramentorū ſcd̓m illud. Luc. 22. Hoc facite in meā cōmemorationē. Et etiam moraliū obſeruationum. Iac. 1. Eſtote factores verbi et nō auditores tantūDicendū eſt igitur ꝙ legem factorū dicit legem exteriusꝓpoſitam et deſcriptam ꝑ quam exteriora facta hominuꝫordinantur. dum precipitur quid fieri debeat et ꝑ ꝓhibitionem oſtenditur a quo debeat abſtineri. legem autē fidei vocat legem interius deſcriptam per quā nō ſoluꝫ exteriora facta ſed etiam ipſi motus cordium diſponuntur.inter quos primus eſt motus fidei. Corde enim credit̉ adiuſticiaꝫ vt dicit̉ hic cap̄. x. Et de hac lege loquitur infra8. Lex ſpūs vite que eſt in xp̄o ieſu. ¶ Deinde cū dicit.Arbitramur enim oſtendit modū quo per legem fidei gloria iudeorū excludit dicens. Arbitramur em̄ nos apl̓i veritatem a xp̄o edocti hominē quēcūqꝫ ſiue iudeū ſiue gentilem iuſtificari per fidem. act. 15. Fide purificans cordaeoꝝ. ⁊ hoc ſine operibus legis nō aūt ſolum ſine operibꝰcerimonialibus que gratiā non conferebant. ſed ſolum ſignificabant: ſed etiam ſine operibus moraliū preceptorūſcd̓m illud ad Titū 3. Non ex oꝑibus iuſticie q̄ fecimusnos ⁊cͣ. Ita tamē ꝙ intelligas ſine oꝑibus precedendibꝰiuſticiam. Non autem ſine operibus cōſequentibus quiavt dicitur. Iac. 2. Fides ſine operibus ſcꝫ ſubſequentibꝰmortua eſt. Et ideo iuſtificare nō poteſt. ¶ Deinde cū dicit. Anliudeoruꝫ. oſtēdit quoddā quod p̄ſuppoſuerat ſcꝫꝙ iuſticia fidei cōmuniter ſe haberet ad omnes. Et priꝰquidem hoc manifeſtauerat ratiōe accepta ex parte cauſe materialis cū ſupra dixerat. omnes peccauerūt et egētgratia dei id eſt peccatores ſunt quos oportet per gratiāfidei iuſtificari. ſed ꝓbatio que eſt ex ſola cauſa materialinon ſufficit quia materia non mouetur per ſe ad formamſine cauſa agente. Et ideo hic ſubiungit rationem acceptam ex parte cauſe agentis id ē iuſtificātis qͥ ē deus. infra8. Deꝰ qͥ iuſtificat. Manifeſtū eſt autē ꝙ deꝰ noſter illosiuſtificando ſaluat quorū eſt deus ẜm illud psͣ. Deus noſter deus ſaluos faciendi. Non eſt autē iudeorū tm̄ deusſed ⁊ gentiū ergo vtroſqꝫ iuſtificat. Circa hoc ergo tria facit. Primo ꝓponit queſtionē de iudeis cuꝫ dicit. An iudeorū tantū eſt deus? Quod quidē videri poſſet alicui ꝑhoc qd̓ dicit̉ exo. 5. Deꝰ hebreoꝝ vocauit nos. Dicendūeſt ergo ꝙ iudeoꝝ deus tantū erat ꝑ ſpecialē cultū ab eisdeo exhibitum. Und̓ in p̄ſ. Dicitur notus in iudea deuserat tn̄ deus omniū per cōmune regimen vniueſorum ſecundum illud. pͥſ. Rex omnis terre deus. ſcd̓o proponitqueſtionem ex parte gentilium dicens. Nonne et gentiūſcilicet eſt deus et reſpondet. Immo et gentium quas ſcꝫgubernat et regit ſcd̓m illud. Ie. 10. Quis non timebitte o rex gentium. tertio ibi Quoniā quidem. manifeſtatper ſignum quod dixerat. quaſi dicat ex hoc manifeſtumeſt ꝙ deus eſt non ſolum iudeorum ſed et gentiliuꝫ qͦniā

quidē vnus eſt deus qͦ iuſtificat circūciſionem id ē iudeosex fide. vt enim dicitur. gal̓. 5. In xp̄o ieſu neqꝫ circūciſioneqꝫ prepucium. Ꝙ aūt dicit ex fide et per fidem ſed gloſa eſt omino idem. poteſt tamen aliqua differentia attendi. Nam hec prepoſitio ex deſignat aliquando cauſamremotā. hec prepoſitio ꝑ propinquā. Iudei ergo iuſtificari dicunt̉. ex fide quia fides fuit prīa cauſa ex qua ꝓceſſitcircūciſio et cetera ſacramēta legalia ⁊ ita iudeos iuſtificat fides ſicut quedā cauſa primaria per quaſdaꝫ mediascauſas. ſed gentiles per ipſaꝫ fidem immediate iuſtificāt̉¶ Deinde cum dicit. Legē ergo. excludit quandaꝫ obiectioneꝫ. poſſet enim aliquis dicere ꝙ predictā legem deſtrueret et ideo querit dicens. Lege ergo deſtruimiis ꝑfidem. ex hoc ſcilicet ꝙ dicimus hoīes iuſtificati ſine operibus legis. Et reſpondet. Abſit. ſcd̓m illd̓. Ma. 5. Nōpreteribit iota vnum aut vnus apex ⁊cͣ. Gubdit autem.ſed legem ſtatuimus id eſt per fidem legem perficimus ⁊adimplemus ſcd̓m illud Ma. 5. Non veni ſoluere legemſed adimplere. et hoc quantum ad precepta cerimonialia que cum eſſent figuralia ꝑ hoc ſtatuuntur et adimplētur ꝙ veritas ſignificata per ea in fide chriſti exhibetur ⁊etiam quantum ad moralia quia fides chriſti auxiliū gr̄econfert ad implenda moralia precepta legis. Addit etiaꝫquedam conſilia per que precepta moralia tutius ⁊ firmius conſeruātur.Incipit capitulum quartum.Uid ergo dicemus īueniſſe abraam patrem noſtrū ſecundum carnem. Si enim abraam ex operibꝰlegis iuſtificatus eſt: habet gloriam ſed non apud deum Quid enī dicit ſcriptura Credidit abraā deo: et reputatum eſtilli ad iuſticiam Ei autē qui operatur merces non imputatur ſecunduꝫ gratiā ſed ſecūdum debitum Ei vero qui nō oꝑatur: credēti auteꝫ in eum qui iuſtificat impiū: reputatur fides eius ad iuſticiam ſcd̓m ꝓpoſitumgratie dei: ſicut et dauid dicit beatitudinemhoīs cui deus accepto fert iuſticiā ſine operibus Beati quorum remiſſe ſunt iniqͥtateset quorū tecta ſunt peccata Beatus vir cuinon imputabit dn̄s peccatum Beatitudo gͦhec in circūciſione tantuꝫ manet an etiam inpreputio: Dicimus enim quia reputata eſtfides abrae ad iuſticiaꝫ Quomodo ergo reputata eſt? In circūciſione an in preputio?Non in circūciſione: ſed in preputio.Poſtꝙͣ apl̓us excluſit iudeorū gloriam quā habebāt in lege ꝑ eam ſe gentibus preferētes. hic excludit eorū gloriāqͣntū ad circūciſionē. Et circa hoc duo facit. primo reſumit queſtionem quaꝫ ſupra poſuerat dicens. Que eſt vtilitas circūciſionis? Et quia abraham primus mandatumde circūciſione accepit vt dicitur. gen̄. 17. ideo queſtionem iterat in perſona ipſius abrae dicēs. Si ita ē ꝙ deꝰiuſtificat prepucium ſicut et circumciſionem. quid ergodicemus inueniſſe vtilitatis abraham patrem noſtrum ſecūdū carnē .i. ẜm circūciſionē carnalem et ſecūduꝫ aliasobſeruantias carnales. videtur eſſe incōueniens ſi diaturꝙ nihil vtilitatꝭ inuenerit cum dicatur. yſa. 48. Ego dominus docens te vtilia. ſcd̓o ibi. Si enim abrahā ⁊eͣ. Re